Date: 2008-10-02 04:00:00+00:00
Keywords: Biography; Non Fiction; Autobiography; Film; Memoir; Biography Memoir; Media Tie In; British Literature; Collections; Picture Books
Description: One of the most recognizable big-screen stars of the past half-century, Sir Roger Moore played the role of James Bond longer than any other actor. Beginning with the classic Live and Let Die, running through Moonraker and A View to a Kill, Moore brought his finely honed wit and wry charm to one of Hollywood's most beloved and long-lasting characters. Still, James Bond was only one in a lifetime of roles stretching back to Hollywood's studio era, and encompassing stardom in theater and television on both sides of the Atlantic. From The Saint to Maverick, Warner Brothers to MGM, Hollywood to Lon
Publisher: Boekerij

Roger Moore

met Garth Owen

Voor altijd James Bond

DE BOEKERIJ

Ik draag dit boek op aan mijn ouders, die ik erg mis;
aan mijn liefste Kristina en onze almaar groeiende familie,

Deborah, Geoffrey, Christian, Hans-Christian, Christina
en de kleintjes, die met de dag groter worden.

Woord vooraf

Memoires van een aspirant-acteur

Jarenlang hebben mensen gezegd dat ik mijn boek moest schrijven en net zo lang zei ik: ‘Nee, er zijn te veel mensen over wie ik zou moeten schrijven, en al zijn ze dood, dan nog zou wat ik te zeggen heb een inbreuk op hun privacy zijn. En bovendien ben ik er te lui voor.’

Irving ‘Swifty’ Lazar haalde mijn vriend Michael Caine over om zijn boek te schrijven en probeerde dezelfde tactiek op mij uit. Helaas is Swifty nu dood. Hij had gezegd: ‘Ik zorg wel voor een ghostwriter.’ Nou, misschien is hij die ‘ghost’, die geest, nu wel. Het is prettig om dat te denken. Hij was een geweldige persoonlijkheid, heel klein van postuur, maar een reus van een mens.

In 1992 besloot ik de pen ter hand te nemen, of beter gezegd het toetsenbord te bespelen. Ik dacht te beginnen met de beschrijving van mijn vele kinderziekten en operaties. Ziekte is een thema dat als een rode draad door mijn boek loopt, zoals zal blijken. Ik had ongeveer zesduizend woorden op mijn laptop getypt toen, later dat jaar, het noodlot toesloeg. Daar stonden we dan, vlak voor Kerstmis, net uit Londen, op de luchthaven van Genève; ik bleef op de bagageafdeling om onze koffers op te halen en liet mijn vorige vrouw Luisa met de handbagage naar de auto gaan. Luisa was even afgeleid, nam aan dat de chauffeur de kleine bagage in de kofferruimte had gelegd en nam opgewekt in de auto plaats om op mij en de rest van de bagage te wachten.

Stel je ons afgrijzen voor toen we ontdekten dat de chauffeur de tassen helemaal niet in de kofferbak had gelegd. In plaats daarvan, namen we aan, waren ze achter in een ander voertuig terechtgekomen en zouden ze de kerst van de een of andere luchthavendief tot een zalige kerst maken. De volgende twee uur waren we druk met de aangifte van ons verlies bij de politie: sieraden, contant geld, cadeaus, alles was weg. Pas veel later besefte ik dat ik ook mijn kostbare woorden kwijt was.

In de navolgende jaren weigerde ik opnieuw achter mijn toetsenbord te kruipen. Nee, dat is niet helemaal waar. Ik weigerde niet, maar had het altijd zo druk met andere dingen dat het idee om te gaan zitten schrijven onaantrekkelijk was… Althans, dat was mijn excuus. Maar met de hernieuwde aanmoediging van mijn lieve vrouw Kristina, mijn dochter Deborah en mijn goede vriend Leslie Bricusse heb ik besloten dat het nu tijd wordt om tijd te máken en op te houden met smoesjes verzinnen.

Toen ik op de vooravond van mijn tachtigste verjaardag in oktober 2007 aankondigde dat ik weer aan mijn levensverhaal zou beginnen, wilde ik met alle geweld dat het een leuk boek zou worden, gespeend van gerecyclede schandalen, roddels of achterklap, waarover ik me zo druk had gemaakt tijdens het schrijven van mijn eerste versie. Maar, beste lezer, dat wil niet zeggen dat dit een ‘wollig’ boek wordt. Ik wil de dingen vertellen zoals ik ze zag: ik wil de geestige verhalen vertellen en herinneringen ophalen aan de vele schitterende persoonlijkheden en vrienden die mijn leven hebben verrijkt. Als ik niets aardigs over iemand te zegen heb, zeg ik liever helemaal niets (tenzij ik door mijn redacteur word gedwongen een paar dingen te zeggen!). Waarom zou ik hun de publiciteit gunnen? Nee, ik vul deze bladzijden veel liever met woorden over mijzelf. Dit is tenslotte een boek over mij: een gelikt, bescheiden, erudiet, getalenteerd, hoffelijk en charmant individu over wie veel te schrijven valt.

In de tijd dat ik James Bond speelde, heb ik met veel geweldige scenario’s gewerkt, en een van mijn meest favoriete teksten van alle Bondfilms is afkomstig van Tom Mankiewicz, die het script van The Man With the Golden Gun   heeft geschreven. Jimmy Bond probeert erachter te komen waar hij de huurmoordenaar Scaramanga, die één miljoen pond per opdracht verdient, kan vinden en spoort de wapensmid Lazar op. Hij richt een pistool op diens kruis en zegt: ‘Speak now or forever hold your piece’.* (* ‘Zeg het nu, of hou voorgoed je mond’ ? of: ‘je ding in je hand’, vert.)

Bang om mijn ‘ding’ te verliezen, heb ik het gevoel dat het tijd wordt om te praten

Hoofdstuk 1

De eerste jaren

‘Ik was enig kind, want ze hadden met hun eerste poging al een volmaakt kind geschapen.’

Even na middernacht op 14 oktober 1927 schonk Lily Moore-Pope in een kraamkliniek in Jeffreys Road, Stockwell, Londen SW8 het leven aan een jongetje van achtenvijftig centimeter. De vader, George Alfred Moore, was 23; hij was een politieagent van het bureau Bow Street. Natuurlijk heb ik dat alleen van horen zeggen. Ik was veel te jong om me zo’n monumentaal moment als mijn entree in de wereld te kunnen herinneren.

Mijn doopnaam was Roger George Moore en we woonden op Aldebert Terrace, zo’n anderhalve kilometer van de kliniek. Ik zou enig kind blijven, want ze hadden met hun eerste poging al een volmaakt kind geschapen.

Ik kan me het huis aan Aldebert Terrace niet herinneren, want we verhuisden voordat ik oud genoeg was om me te oriënteren. Maar ons nieuwe huis kan ik me wel herinneren: een appartement op de derde verdieping van een huis aan Albert Square, ik dacht nummer 4. Het was tussen haakjes niet hetzelfde Albert Square als in de populaire tv-serie Eastenders. Het huis had twee slaapkamers en een woonkamer met een open keuken. Ik weet nog dat ik de schoorsteenmantel zo hoog vond; erboven hing een spiegel, en ik kon alleen mijn spiegelbeeld zien als ik op de bank ging staan die aan de andere kant van de kamer tegen de muur stond (als kind was ik al ijdel).

Het was een gelukkig leven aan Albert Square. Het is grappig dat kleine bijzonderheden je bijblijven: de heerlijke geur van vers gekapt hout en zaagsel van de timmerwerkplaats achter onze tuin. Tot op de dag van vandaag kan ik me nog de twee gaslampen aan weerskanten van de spiegel in de woonkamer herinneren. Er was namelijk geen elektriciteit, weet je, en dat was onze verlichting. De dunne porseleinen lampen sisten en verspreidden een gedempt licht. Het was een geruststellend geluid, dat ik associeerde met thuis zijn in de boezem van het gezin. Het huis werd verwarmd door een kolenvuur. O wat een rode vlekken verschenen er op de scheenbenen van deze schooljongen als ik te dicht bij het vuur zat, vooral wanneer ik met een vork met een lange steel brood roosterde. Daar deden we dan rundvleesjus overheen, dat vonden we verrukkelijk! Toen ik wat ouder was, hielp ik met veel plezier mijn moeder het rooster te zwarten. Ik was een heel behulpzaam kind.

Ziekte speelde een grote – en onwelkome – rol in mijn vroege kinderjaren. De bof werd weldra gevolgd door een kwellende keelpijn en algauw werd besloten dat mijn amandelen moesten worden geknipt en mijn adenoïde vegetatie geschraapt moest worden. Ik wist niet wat dat allemaal inhield, maar ze beloofden me dat ik een ijsje zou krijgen wanneer ik uit de narcose zou ontwaken. Alleen dat al zou mijn verblijf in het ziekenhuis de moeite waard maken, vond ik.

Met alleen een operatiejurk en slaapsokken aan werd ik op een brancardwagentje gelegd, een gang door gereden en een lift in geduwd, waarvan het smeedijzeren schuifhek me heel sinister voorkwam. (Ik was van mijn leven nog maar één keer eerder in een lift geweest, in het warenhuis Gamages in Holborn, en dat was veel leuker omdat mijn moeder me toen meenam naar de Kerstman die op de speelgoedafdeling zat.) Zodra we met de ziekenhuislift omlaaggingen, wist ik zeker dat we naar de plek gingen waar stoute kinderen die niet naar de hemel mogen heen moeten. De zondagsschool had zijn uitwerking blijkbaar niet gemist. Het staat me nog helder voor de geest hoe ik van de operatietafel waarop ze me hadden gelegd omhoogkeek naar de grote, ronde felle lampen die op me schenen en naar de mensen met groene maskers die om me heen stonden. Een dame keek me in de ogen en zette een zeef vol watten over mijn gezicht. Ik voelde me verstikt door een sterke weezoete lucht, die me omlaag zoog, een tunnel in waar gele en rode ringen in mijn gezicht vlogen. Het geluid – dat ik me nog altijd voor de geest kan halen – was boem beng boem beng, het weerklonk steeds sneller naarmate ik dieper de hel in tuimelde.

Mijn volgende herinnering is dat de geur zwakker werd en het kabaal plaatsmaakte voor het zachte geroezemoes van de stemmen van de zusters. Ik was weer op de afdeling. Daarna was ik misselijk. Het ijsje dat ze me hadden beloofd, heb ik nooit gekregen. Destijds was ik diep teleurgesteld, maar ik bekijk het maar van de positieve kant: het had aardbeienijs kunnen zijn en daar heb ik een hekel aan.

Op mijn vijfde ging ik naar school op de Hackford Road Elementary. Dat was een kwartiertje lopen vanaf Albert Square: rechtsaf Clapham Road op, daarna naar Durand Garden, de hoofdweg oversteken, om het park lopen en daar stond de school: drie verdiepingen rode baksteen met grote, hoge ramen en omgeven door nog een muur van rode baksteen.

Ik kan me niet herinneren of mijn moeder me bij de poort achterliet; sterker nog, ik weet niets meer van mijn eerste blik op de klas en de andere jongens en meisjes. Maar ik herinner me wel dat ik in de jongens-wc werd gedwongen wijdbeens met mijn gezicht naar de donkergrijze muur met onderaan een geul te staan, terwijl een paar oudere bullebakken om de beurten wilden zien of ze tussen mijn benen door konden mikken zonder mijn blote vel te raken. Voor die oefening laat de korte broek van Engelse schooljongens voldoende ruimte tussen de bovenkant van de sokken en de onderkant van de broek. Ik zie nog mijn moeder die me na die eerste schooldag bij de poort opwachtte toen ik van het speelterrein kwam met mijn ruwe, rode knieën ver uit elkaar dankzij de spetterende stroom warme urine die het niet helemaal tussen mijn benen door had gehaald. ‘Nou nou,’ zei ze, toen ik over de nachtmerrie van die eerste schooldag vertelde.

Het doet me denken aan een bordje dat ik later in een toilet zag:

Your head may be in the air, young man,

Your thoughts away as you enter;

But spare a thought for the floor young man,

And direct your stream to the centre.

Toen mijn moeder en ik op een avond van school naar huis liepen, vertelde ik dat een paar jongens die hadden gezien dat ze me bij de poort had afgezet, hadden gevraagd: ‘Was dat jouw moeder? Wat een lekkere lellebel!’ Mama vond het verschrikkelijk; niet dat ze haar ‘lekker’ vonden, maar een lellebel? Dat nooit.

Mama was even na de eeuwwisseling in Calcutta geboren, waar haar ouders in het leger werkten. Ze had twee zussen, een oudere die Amy heette en een jongere, Nelly. Vervolgens had je mijn oom Jack, die uiteindelijk in de voetsporen van mijn grootvader trad en een loopbaan als beroepssoldaat koos.

Mijn grootvader, sergeant-majoor William Pope, heb ik amper gekend. Hij werd weduwnaar toen mijn moeder net zestien was. Het verlies van haar moeder Hannah was een enorme klap voor mama: ze zei dat ze dacht dat ze nooit meer zou lachen. Hoe grootmoeder Hannah aan haar eind was gekomen werd nooit besproken; de familie praatte nooit over zulke dingen, maar ik denk dat het kanker was. Toen grootvader Pope een paar jaar later naar Engeland terugkeerde, hertrouwde hij en zijn tweede vrouw ken ik als tante Ada. Zij schonk het leven aan een ‘nicht’ en twee ‘neven’, Nancy, Peter en Bob, met wie ik veel schoolvakanties heb doorgebracht in Cliftonville, het chique deel van Margate aan de kust van Kent.

Mijn grootvader van vaders kant was Alfred George Moore. Hij had maar één zoon en dat was mijn vader, en na hem werden nog een paar zussen geboren. Helaas maakte mijn vaders moeder Jane Crane, toen hij zestien was, een eind aan haar leven door haar hoofd in de oven te steken. In die tijd verspeelde een zelfmoordenaar zijn recht op een kerkelijke begrafenis. Papa, die tot die tijd op een zondagsschool had lesgegeven, verloor alle sympathie voor de georganiseerde religie. Zijn vader hertrouwde vervolgens met de vrouw die volgens papa verantwoordelijk was voor de zelfmoord. Blijkbaar was er al enige tijd sprake van een stiekeme verhouding, en ik kan me alleen maar voorstellen dat mijn grootmoeder omdat ze hieraan onderdoor ging de hand aan zichzelf heeft geslagen.

Het was niet vreemd dat mijn vader daarna heel ongelukkig was thuis en zo snel mogelijk weg wilde. Op zijn negentiende zag hij zijn kans schoon en nam hij een baan bij de hoofdstedelijke politie. Hij verhuisde naar een woning van de politie en werd op die manier onafhankelijk van de vader die hij inmiddels verachtte.

Ondertussen werkte mama als caissière in het restaurant Hills aan de Strand in het hartje van Londen. Vanaf haar plek bij het raam zag ze dikwijls een aantrekkelijke jonge diender het verkeer op het kruispunt regelen. Voordat de stoplichten in zwang kwamen, werden drukke kruispunten door verkeersagenten bemand. Tussen het dirigeren van bussen en auto’s door was die blonde schoonheid met haar blauwe ogen aan de kassa ook mijn vader opgevallen. Omdat Hills een vrij chic restaurant was, zou mijn vader er nooit zomaar voor een kop thee naar binnen gaan. Maar uiteindelijk deed zich toch een gelegenheid voor en nodigde hij haar uit om met hem te gaan dansen. In die tijd overwoog hij inmiddels een baan bij de politie van Hongkong te nemen om zoveel mogelijk afstand tussen hem en de plek van zijn ongelukkige herinneringen te scheppen, maar toen hij mama mee uit dansen had genomen, besefte hij dat het gras thuis toch groener was. Ze trouwden op 11 september 1926 voor de burgerlijke stand van St. Giles in Londen.

Ik heb papa zelden in uniform gezien, omdat hij vlak na mijn geboorte situatietekenaar was geworden, wat inhield dat hij bijvoorbeeld tekeningen moest maken van een straat waar een ongeluk was gebeurd, of hij maakte tekeningen en nam hij de maten van een plaats delict. Hij had een kantoor in Bow Street, waar hij en een collega, George Church, de tekenaars van de E Division waren, en daar is hij tot zijn pensioen gebleven.

Papa kon dikwijls thuis werken en als het nodig was, trok hij zijn uniform aan om voor de rechter te zweren dat zijn tekeningen accuraat waren, meestal wanneer ik op school zat. Thuis werken betekende dat hij zijn werkuren zelf kon indelen, en in de zomer, als de zon scheen, ging hij met me zwemmen en maakte hij ’s avonds zijn tekeningen af. Als me werd gevraagd wat ik later wilde worden, antwoordde ik dat ik niet wilde werken, ik wilde politieman worden, net als mijn vader!

Mijn vader was weliswaar op zijn dertiende van school gegaan, maar bleef altijd leergierig. Hij had altijd boeken over wiskunde bij de hand en leerde zichzelf Frans en Italiaans. Hij was een eersteklas atleet en gymnast en was thuis op alle onderdelen, zoals de ringen, de brug, noem maar op. Hij was heel sterk en beschikte over krachtige vingers, waarmee hij in het vlezige deel van mijn onderarm kneep als ik stout was. Hij was ook muzikaal. Hij speelde banjo en ukelele, de meeste snaarinstrumenten trouwens. Hij was amateurgoochelaar, lid van The Magic Circle en van het Institute of Magicians. Hij is op een gegeven moment zelfs semi-beroeps geworden en trad op onder de naam Haphazard the Hazy Wizard (ik kan je verzekeren dat hij beter was dan de naam doet vermoeden).

Mijn vader was ook een talentvol amateurtoneelspeler. Hij speelde dikwijls de hoofdrol, maar trad ook op als regisseur, grimeur en decorbouwer. Hij was een echte duizendpoot. Soms ging ik met mama naar zijn optredens kijken. Het was heel opwindend om in een theater of kerkzaal te zijn en die fantasiewereld te betreden. Er werden al vroeg kiemen in mijn hersens geplant. Ik was heel trots op mijn vader.

Papa en mama waren een geweldig team. Mama zorgde voor het huis, papa voor het geld en ik heb altijd geweten dat ze van elkaar hielden. Ze maakten weinig ruzie, maar misschien was hun geheim wel dat ze nooit met een meningsverschil gingen slapen. Ze maakten het eerst altijd weer goed.

Ik was pas een paar maanden op school toen ik een dubbele longontsteking opliep. Ik was te zwak om naar het ziekenhuis te worden vervoerd, dus werd ik thuis behandeld door de huisarts en de wijkzuster. Ik kan me nog goed herinneren dat die dame een kompres op mijn borst legde, dat ze een ‘antiflagestie’-kompres noemde. Ik heb vergeefs getracht uit te zoeken wat antiflagestie is; misschien heb ik als kind iets verkeerd verstaan.

Op een avond zei de dokter, na zijn visite, tegen mijn vader dat hij mijn moeder op het ergste moest voorbereiden: hij zou de volgende ochtend terugkomen en de overlijdensakte opmaken. Je kunt je alleen maar voorstellen hoe de jonge ouders van een enig kind zich voelden.

Ze moeten zijn ingedommeld, want later vertelden ze dat ze werden gewekt door een ijle stem die ‘Jesus wants me for a sunbeam’ zong. Een jaar zondagsschool had me goed voorbereid om de wereld te laten weten dat de koorts geweken was. Ik moet bij dit verhaal aantekenen dat mijn vader door de medische kosten gedwongen was om zijn motorfiets te verkopen, iets wat hij zonder morren of spijt deed.

Maar het was niet allemaal ziekte. Wat ik heel graag met mama deed, was rolschaatsen. Zij was in haar jonge jaren een goede rolschaatser geweest en ze had me altijd beloofd dat ik haar kostbare rolschaatsen mocht hebben zodra mijn voeten groot genoeg waren. Dikwijls mat ik mijn voeten om te kijken hoe ver ik al was. Ik had zelf weliswaar rolschaatsen, maar die van haar waren ‘volwassen’ exemplaren, dus die wilde ik. We rolschaatsten samen vele kilometers; soms helemaal van Stockwell naar Battersea Park, om de muziektent heen, en weer naar huis.

Dan had je mijn ‘bende’ – Reg van nummer 6, Norman van nummer 3, Almo van om de hoek op Aldebert Terrace en Sergio van nummer 16. We vuurden speelgoedpistolen af, gooiden stenen en belandden af en toe in een vechtpartij. We waren gewone kinderen. Een van de leukste dingen was thuis een grote aardappel pikken en ermee naar het komfoor van de nachtwaker gaan om de pieper te poffen. Het is jammer dat je die komforen niet meer ziet, en nachtwakers evenmin trouwens. Wij hadden een vriend van wie we de aardappels boven het vuur mochten poffen en onderwijl zaten we allemaal om het vuur verhalen te vertellen. Soms gaf hij ons zelfs een klontje margarine om op de gepofte aardappels te doen; o, die geur, die smaak! Nog altijd, na alle haute cuisine die ik heb genoten, haalt niets het bij de smaak van die clandestiene aardappels op een koude avond.

Rond mijn zevende verhuisden we naar nummer 14 aan de overkant van het plein. Ons nieuwe huis was een appartement op de eerste verdieping dat bestond uit de slaapkamer van mijn ouders, een huiskamer, mijn slaapkamer en daarnaast de keuken. Op die etage hadden we een eigen toilet, maar de badkamer moesten we delen met de twee etages boven ons. Wat was dat een mistroostig vertrek: een diep vrijstaand bad en een geiser met een meter waarin je een paar muntjes moest stoppen voor een redelijk bad.

De familie waste zich aan het aanrecht in de keuken. Papa had een Rolls Razor. Je moest het mes slijpen door het heen en weer te bewegen in een soort metalen doosje met onderin een leren riempje. Als er niemand thuis was, zeepte ik mijn gezicht in en ging ik met papa’s pijp in de mond voor het open keukenraam staan, in de hoop dat een voorbijganger me zou zien: een jongetje van acht dat zich voor een tiener wil uitgeven. Wat een aansteller!

Voor mijn achtste verjaardag kreeg ik een speelgoedvliegtuigje, met propellers die draaiden als ik het opwond en groene en rode knipperlichtjes op de vleugels. Ik weet nog goed dat mijn vader op mijn verjaarsfeestje het licht uitdraaide zodat we ze konden zien knipperen. Maar dat was niet mijn belangrijkste verjaarscadeau. Dat was Pip. Hij had vier poten en een eeuwig kwispelende staart. Hij was een ruwharige terrier van nog maar een paar maanden oud. Ik was dolgelukkig. Helaas hadden we Pip maar vijf weken. Toen mama hem op een avond uitliet om mij van een bijeenkomst van de padvinderij op te halen, holde de arme kleine Pip voor een oude Londense taxi. Zijn jonge leven werd weggegrist en we waren er allemaal kapot van. Ik huilde de hele nacht.

Mijn tranen waren amper droog toen oom Peter, de man van tante Nelly, op een ochtend aan kwam zetten met een haveloze, ondervoede straathond, deels een Ierse wolfshond, deels een ratjetoe van vuilnisbakkenrassen. Peter was het treurige schepsel tegengekomen bij mensen met wie hij zakendeed. Daar zat hij vastgebonden in de achtertuin. De eigenaars waren niet gehecht aan het verwaarloosde mormel en stonden het zonder aarzelen aan Peter af. Het arme dier moest het grootste deel van zijn jonge leven wreed zijn behandeld, zo erg dat de dierenarts naar wie we hem gebracht hadden adviseerde om hem in te laten slapen, want hij zou nooit over zijn angst voor mensen heen komen. Maar die dierenarts had geen rekening gehouden met mijn moeders hartstochtelijke liefde voor alle grote en kleine schepsels. Lieve woordjes, goed eten en een heleboel wandelingen veranderden de hond in het liefste, grappigste en meest aanbeden lid van ons gezinnetje. Hij heette Ruff, ruw, zoals hij eruitzag toen ik hem voor het eerst zag.

Een ander belangrijk moment op mijn achtste was de ontdekking van de waarheid over de Kerstman. Op kerstavond sliep ik altijd bij papa en mama in bed, zodat we op de grote dag samen konden genieten van het openmaken van de pakjes (al was het meer dat zij míjn vreugde zagen wanneer ik mijn cadeautjes uitpakte). Dit jaar sliep ik niet toen ‘de Kerstman’ binnenkwam om de cadeautjes neer te leggen. Wat mijn vader en moeder niet wisten, was dat ik toekeek via de spiegel op de deur van de kleerkast toen zij op hun tenen rondliepen en een van papa’s golfsokken volpropten met snoep en mandarijnen. Zoals gewoonlijk veinsden ze de volgende morgen dat ze geschokt en verrast waren bij het zien van al die fraaie cadeaus, maar ik wist het… O ja, ik wist dat zij het hadden gedaan! Maar gek genoeg was ik allerminst teleurgesteld dat de Kerstman niet bestond. Integendeel, ik vond het fantastisch dat mijn ouders dat voor mij deden, dat ik al die dingen niet van iemand anders had gekregen, maar van hen.

Ik was nog steeds acht toen ik tegen mijn moeder klaagde dat mijn ‘dingetje’ pijn deed. Ik werd naar de dokter gebracht en moest met mijn broek op de enkels staan terwijl de boosdoener op het uiteinde van een potlood op en neer werd gewipt. Er werd besloten dat ik om hygiënische redenen besneden moest worden. Ik wist dat dit iets was wat ze in de Bijbel deden; ik had het horen noemen tijdens de les bij het ochtendgebed op school. De meisjes moesten er altijd om giechelen.

In de wetenschap dat ik deze keer waarschijnlijk ook naast dat ijsje zou grijpen, was het enige aantrekkelijke van de hele episode dat we met de bus naar Westminster Hospital zouden gaan. In die tijd stond het beroemde ziekenhuis tegenover Westminster Abbey.

Opnieuw ondervond ik wat mettertijd een bekende routine zou worden: ik werd gehuld in een operatiejurk en slaapsokken. Daarna volgden die vreselijke, misselijkmakende, weeë lucht van chloroform, de val door de gele en rode ringen en het steeds snellere boem beng!

Toen ik op een grote afdeling wakker werd, stond mijn bed helemaal aan het eind van de mannenafdeling chirurgie in plaats van op de kinderafdeling. Mijn bed stond bij een heel hoog raam dat uitzicht bood op Westminster Abbey aan de overkant. Ik hoorde ook het regelmatige gelui uit de klokkentoren van het paleis van Westminster, beter bekend als de Big Ben. Er stond een soort omgekeerde ‘wieg’ over mijn onderlichaam tegen het ongemak van beddengoed dat in contact komt met de nasleep van die hoogst onaangename ingreep.

Toen ik na de ingreep schijnbaar een eeuwigheid had overgegeven, deed mijn hele lichaam zeer en uiteindelijk rammelde ik van de honger. Ze hadden gezegd dat ik die dag niets mocht eten; het enige wat mocht was mijn koortsige lippen af en toe deppen met een nat watje. De volgende morgen was het een drukte van belang op de afdeling: bedden werden opgemaakt, kussens opgeschud, ondersteken en plasflessen heen en weer gesjouwd en daarna kwam het karretje met het ontbijt! Er werd thee geschonken uit een wit emaillen kan met een blauwe rand. Waarom dat specifieke detail me te binnen schiet, is me een raadsel. Misschien om de herinnering aan de pap op afstand te houden? Bah. Het was een dunne, gruwelachtige brij met een klont margarine onder een kledder smakeloze aardbeienjam. Zo kookte mama niet, dat was een ding dat zeker was.

Toen het etenstijd was, zei de man in het bed naast het mijne dat de zuster mij een van zijn gekookte eieren moest geven, een lekkernij die zijn familie had meegebracht. Toen ik het kopje van het ei had afgesneden, ontdekte ik dat het heel snotterig was; het was zelfs amper gekookt. Ik trok mijn neus op van walging en ik moet een zucht van ontevredenheid hebben geslaakt, want ik kreeg een stortvloed van scheldwoorden over me heen van mijn buurman, die me vertelde dat ik een ondankbare hond was en hup, opeten. Dat deed ik. Je zou denken dat ik na die vernederende ervaring nooit meer zou zeuren over de manier waarop mijn eieren gekookt zijn. Mis! Zeventig jaar later klaag ik in hotels nog steeds als de eieren niet goed zijn.

Het werd tijd om het ziekenhuis te verlaten. Nadat ik de zusters en mijn gulle buurman had bedankt, stapten mama en ik op de bus naar huis en vertelde ze dat ze een verrassing voor me had omdat ik me zo kranig had gedragen: een nieuw paar rolschaatsen. Ik moest en zou ze meteen proberen… dus ik reed voorzichtig met mijn knieën ver uiteen om mijn pijnlijke lid te beschermen om het plein, voordat ik over moest geven en op betere en minder pijnlijke tijden moest wachten.

Door het verband op mijn jongeheer had ik een streepje voor op de andere jongens in mijn bende. Als ik dat verband liet zien, wist ik me van veel respect verzekerd. Er is veel te zeggen voor een beetje leed. De week dat ik dat verband droeg, was ik bendeleider. Telkens wanneer er twijfels rezen over wie de baas was, hoefde ik maar even dat verbandje te laten zien.

Mijn nieuwe ‘uiterlijk’ wekte ook vrij veel belangstelling op het plein. De zus van een vriendje, die een jaar of vier ouder was dan wij, vond dat haar zogezegd een privévertoning toekwam. Die belangrijke vernissage vond plaats op een stratenmakerskar in het steegje achter ons huis. De wagen had twee grote wielen, lange handsteunen en was uitermate wankel. De jongedame werd zo opgewonden bij het zien van het onderwerp van belangstelling van zoveel mensen, dat ze probeerde erop te gaan zitten; daarbij verstoorde ze het wankele evenwicht van wat eigenlijk Cleopatra’s bark op de Nijl had moeten zijn tijdens haar eerste rendez-vous met Antonius. We rolden in de modder, zij met haar onderbroek op halfzeven en ik met modder op mijn verbandje, waarvoor ik een verklaring paraat zou moeten hebben.

Er waren ook anderen die belangstelling hadden voor wat meestal achter knopen verscholen zat. Ik heb het navolgende verhaal voor het eerst verteld in 1996 op een UNICEF-conferentie over kindermisbruik, waarop koningin Silvia van Zweden de thematoespraak hield. Ik leid het verhaal niet voor niets met die feiten in.

Mijn vriend Reg en ik waren allebei lid van de welpen (de padvinders) en op de een of andere manier hadden we een tent op de kop getikt, die we meenamen naar Wimbledon Common. We dachten dat het daar net zo was als in het plantsoen van Albert Square, alleen een miljoen keer groter. We sloegen ons kamp op, voelden ons een hele piet en gingen in ons bastion zitten om te bespreken wat we nog meer zouden doen. Onze boterhammen opeten? Of naar stekelbaarsjes en kikkers in de grote vijver gaan zoeken? Onze besprekingen werden onderbroken door een vreemde die het lef had ongevraagd te gaan zitten en vervolgens iets over mijn mooie knieën te mompelen. Ik hield niet van zulke complimenten, dus ging ik de tent uit. Reg moest maar zeggen dat hij op moest lazeren, of ook naar buiten komen.

Een paar minuten later kwam de vreemde man de tent uit en liep op de tak af waarop ik met mijn ‘mooie knieën’ zat te zwaaien.

‘Je vriendje zegt dat jij een grote piemel hebt,’ zei hij.

‘Ik weet niet waarover je het hebt!’ stamelde ik.

Hij kwam nog dichterbij en zei iets als… dat hij de zijne zou laten zien… Ik liet me achterover van de tak rollen terwijl ik tegelijkertijd ‘Reg!’ riep. Hij kwam meteen de tent uit gedraafd. Samen holden we weg, naar de vijver, waar we in het water sloegen, rondplasten en een paar platte steentjes over de oppervlakte lieten kaatsen, zoals alle jongetjes van die leeftijd doen.

Toen de vijver ons verveelde, gingen we terug naar de tent. Die stond er nog, maar onze vriend was weg. Onze broodjes ook! Die vieze vent had kennelijk besloten dat hij zich maar aan ons eten moest vergrijpen, als hij dat niet aan ons lichaam kon doen. We liepen hongeriger en wijzer terug naar huis en hoopten dat hij in onze broodjes zou stikken!

Ik vertelde mijn moeder pas over het incident toen ik al ruimschoots in de puberteit was. Ergens in een achterkamertje van mijn kinderbrein moet toch iets van schuldgevoel op de loer hebben gelegen.

Toen ik dit verhaal op de UNICEF-conferentie vertelde, zijn de feiten op de een of andere manier verdraaid en verscheen er een verhaal in de krant dat ik ‘als kind misbruikt’ was. En later hoorde ik van nog zo’n bespottelijk verhaal waarin stond dat mijn vader me had misbruikt. Beide verhalen zijn op niets gebaseerd, onwaar en kwetsend.

Er voegden zich twee leden bij ons gelukkige gezinnetje. Het ene was een zwarte kat, wiens naam ik ben vergeten, het andere was een resusaapje genaamd Jimmy, dat we van tante Nelly hadden geërfd. Waarom? Ik weet het niet, maar hij was een welkome aanwinst voor onze menagerie. Hij en de kat konden heel goed met elkaar overweg.

Papa maakte een grote kooi voor Jimmy en hij woonde in de keuken. Omdat Jimmy niet over noemenswaardige tafelmanieren beschikte, werd hij onder het eten in zijn kooi gestopt, maar dan ratelde hij heen en weer met zijn tinnen beker langs de binnenkant van de tralies, als een gedetineerde in de Sing Sing-gevangenis (hoewel hij voor zover ik het weet nooit een film met Jimmy Cagney heeft gezien).

’s Zomers werd Jimmy met een zeven meter lange ketting aan een boom achter in de tuin gebonden. Op nummer 15 woonde een bejaarde dame die graag theedronk in de tuin, en op een middag hoorde ik een gil die me door merg en been ging. Ik holde naar buiten en zag dat Jimmy aan een tak hing en aan het haar van de dame trok, dat zilvergrijs was en in een knotje zat, of liever… hoorde te zitten. Ik probeerde hem van haar af te trekken, maar Jimmy klemde zich vast alsof zijn leven ervan afhing en uiteindelijk smeet ze hem haar theepot naar zijn hoofd!

Daarna werd Jimmy’s ketting drie meter korter gemaakt en mijn moeder kocht een nieuwe theepot voor de bewuste dame.

Bij een ander avontuur van Jimmy kwam het geschreeuw van nummer 13. Hij was uit het raam van ons appartement geklommen en een verdieping hoger de badkamer van de buren in geklauterd. Jimmy had de hele dag in de tuin gespeeld en ik denk dat hij zijn voordeel wilde doen met het bad dat de buurvrouw zo vriendelijk had laten vollopen. Toen ze binnenkwam voor haar bad ontdekte ze Jimmy, die eruitzag als een verzopen rat en de moddersporen inspecteerde waarmee hij de muren en de grond had bezaaid. Ze gilde nog harder dan de vrouw op nummer 15. Ik heb geen idee wat mijn moeder haar ter compensatie heeft moeten geven.

Hoewel Jimmy heel graag bij onze kat en hond thuis was, wilde dat niet zeggen dat hij overweg kon met alle leden van de honden- of kattenwereld. Mama nam hem wel eens mee voor een wandeling aan de ketting en dan stuiterde hij vrolijk mee over een reling naast haar, maar zodra hij een hond zag, sprong hij voor de zekerheid op haar schouder. Poezen maakten de duivel in hem los. Dan boog hij zich van een reling of een muur, greep een kattenstaart en gaf er een ruk aan alsof hij wilde zeggen: ‘Hebbes!’

De zomervakantie in het pension van tante Ada aan zee betekende dat de huisdieren naar een dierenpension moesten. Dat was allemaal goed en wel voor de hond en de poes, maar na de eerste keer ontwikkelde Jimmy iets argwanends jegens mensen en een paar keer beet hij mama toen iets hem liet schrikken. Na twee incidenten vond de dierenarts dat hij niet meer te vertrouwen was, en jammer genoeg moesten we afscheid nemen van Jimmy; we konden een plek voor hem regelen in de dierentuin van Chessington. Om de paar weken togen we erheen met noten en fruit, die hij nóóit met zijn nieuwe medebewoners deelde. Die hielden afstand en respecteerden het feit dat dit bij het bezoek van zijn oude familieleden hoorde.

Ik miste Jimmy en zijn ondeugende streken. Ik had altijd het gevoel dat ik met hem in de buurt zelf ook meer kattenkwaad kon uithalen.

Op school was ik altijd vrij goed. Het kwam niet vaak voor dat ik niet bij de beste drie van de klas hoorde in welk vak ook, maar ik bofte met het vermogen om er opgewekt en intelligent uit te zien, zelfs als ik in gedachten elders was. Ik was het soort leerling dat ’s morgens door zijn huiswerk jakkerde en voor de les nog tijd had voor een partijtje voetbal. Ik leek op mijn vader, handvaardigheid en tekenen waren mijn lievelingsvakken en algemeen werd aangenomen dat ik die vaardigheden later op de een of andere manier te gelde zou maken.

Omdat mijn vader zelf zo muzikaal was, wilde hij mij daarin laten delen, dus toen hij een viool van zijn oudoom Alf kreeg, besloot hij dat ik les moest krijgen. Zo gezegd zo gedaan, de jonge Moore kreeg vioolles. Na een week of zes zei de vioolleraar tegen mijn vader dat hij zijn geld en mijn tijd verspilde, maar het ergste was dat hij de tijd van de leraar verdeed! De viool ging weer met kist en al terug naar mijn achteroudoom Alf. Ik vond het niet erg. Nu had ik meer tijd om met kastanjes te spelen of sigarettenkaarten te sparen.

In die tijd zaten er kaarten in pakjes sigaretten. Die kon je sparen en ruilen en zo kon je een hele reeks beroemde mensen, voetbalhelden, cricketers, filmsterren, auto’s enzovoort samenstellen. Ze werden het betaalmiddel van de schooljongens. We speelden ook kaartgooien op de speelplaats. Iemand zette een kaart schuin tegen de muur van de school en wie hem met een andere kaart van een meter afstand kon omgooien had hem gewonnen. In het speelkwartier van de lagere school werden fortuinen verdiend en verloren. Soms plakte ik stiekem twee kaarten op elkaar om ze zwaarder te maken en dan won ik!

Kastanjevechten was ook zo’n wedstrijdsport voor jongens. In de herfst verzamelden we kastanjes, regen die aan een touwtje en maakten een knoop onder de laatste. Je zwaaide met je ‘knuppel’ tegen die van je tegenstander en als je de andere kapotmaakte, werd de jouwe een ‘eentje’ of ‘tweetje’, afhankelijk van het aantal dat je versloeg. Ik had een keer een ‘vierendertigje’. Mijn kastanje had vierendertig andere verwoest! Het was allemaal een hele kunst, en het geheim van succes school dikwijls in tactieken zoals het plaatsen van je knuppel in de oven om hem een poosje te verhitten, of hem weken in azijn.

Zaterdagochtend begon met een uitstapje naar de ‘Tuppenny Rush’, het goedkope uurtje, om een kinderfilm te zien in de The Supershow Cinema, of de Granada, op Wandworth Road. We waren goed voorzien van ‘filmpaleizen’, zoals ze zo toepasselijk werden genoemd. Het interieur van The Astoria in Brixton moest op een reusachtige Moorse tuin lijken. De Regal in Brixton was ook favoriet, en in de Ritz, tegenover het park in Stockwell, zag ik mijn eerste Tarzanfilms. Flash Gordon met Buster Crabbe was een echte favoriet, en zijn heldendaden in Flash Gordon’s Trip to Mars en Flash Gordon Conquers the Universe waren geweldig en werden met gejuich begroet. Dan waren er nog een paar wildwestseries met Ken Maynard of Tom Mix. Als er een roodhuid (ik weet het, die benaming is tegenwoordig niet politiek correct) in het stof beet, of wanneer Ken of Tom de schurk neerschoot, hoorde je ons geschreeuw buiten. En er waren ook tekenfilms.

Dan had je nog de jarige kinderen. Als het jouw verjaardag was, en je was een geregistreerde bioscoopbezoeker, werd jouw naam afgeroepen en hup, je moest het podium op voor een gratis kaartje voor de film van de volgende week en je kreeg een exemplaar van een filmtijdschrift.

In die bioscopen kon ik nog niet vermoeden dat ik ooit zelf aan tekenfilms zou werken en acteur op het witte doek zou worden, maar tijdens die geweldige uitstapjes naar Wandsworth Road werd mijn liefde voor de film geboren.

Mijn vader en moeder namen me af en toe ook mee naar de film. Een film met Jean Harlow was echt iets voor mijn vader en in ruil wilde mama naar de laatste film van Richard Dix, vooral The Tunnel staat me nog bij. Jaren later stond een van zijn tweelingzoons, Bob Dix, in dezelfde tijd als ik bij MGM onder contract, wat ertoe leidde dat ik hem een rol in mijn eerste Bondfilm Live and Let Die aanbood. Let wel, hij werd al in de eerste minuut vermoord!

Na de ‘Tuppenny Rush’ had ik nog een penny over van mijn zakgeld. Ik en mijn bende togen – als de jonge smulpapen die we waren – naar een cafetaria om voor een halve penny een kom soep en voor nog een halve penny een broodje erbij te kopen; we aten aan een tafeltje met een marmeren blad. Wat een luxe!

Af en toe hielp ik op zaterdagochtend de melkboer van United Dairies en daarvoor kreeg ik de vorstelijke som van zes penny, drie penny meer dan het zakgeld van mijn vader en moeder. Ik begreep dat er niet veel geld was, en ze hadden me bijgebracht nooit geld aan te nemen van een buurman als ik een karweitje of een boodschap voor hem had gedaan. Met dat in mijn achterhoofd haalde ik op een zaterdag een keer het melkgeld op van een bejaarde dame. Volgens mij had ze iets van driekwart liter melk gekocht en de rekening was een en driekwart penny. Ze gaf twee penny’s en zei dat ik de kwart penny extra mocht houden. Ik sloeg haar royale gebaar af, en voor ik kon uitleggen dat ik geen geld van buren mocht aannemen, schold ze me uit voor ‘een ondankbaar rotjoch’.

De zomer van 1939 was bijna voorbij en dat maakte een eind aan de bezoekjes aan Jimmy in de dierentuin. De wolken die zich samenpakten voorspelden geen regen. Het waren de wolken van de oorlog en stadskinderen werden naar veilige plekken op het platteland geëvacueerd. En zo kon je me op 1 september 1939 zien met een kartonnen etiket in mijn knoopsgat, een gasmasker in een kartonnen doos over mijn schouder en een koffer schoon ondergoed, overhemden en mijn beste schooluniform.

Inmiddels zat ik op de Battersea Grammar School. Ik had een beurs gewonnen voor die chique school met zijn zwart-wit gestreepte blazers en zwart-wit gestreepte pet met een valkembleem. Of was het een adelaar? Ik was namelijk niet lang genoeg leerling op de bewuste school om het verschil te weten. Ik weet nog wel dat we na de aankondiging van de beurzen op Hackford Road vroeg naar huis mochten en dat mama me meenam naar Lyons Corner House voor een feestelijke maaltijd van witte bonen op toast en een glas limonade met echt ijs en een rietje. Ik probeerde de limonade helemaal op te drinken zonder het slurpende geluid waarvan een heel restaurant altijd stilviel, maar dat was niet eenvoudig. Ik mocht ook in een rode telefooncel met mijn vader op het bureau in Bow Street bellen. Dat was een zeldzame traktatie op een gedenkwaardige dag!

Speciale gelegenheden werden altijd gevierd met een bezoek aan Lyons. Er waren Corner Houses in Coventry Street en Marble Arch, die allemaal even prachtig waren, en ik verbeeldde me dat daar koningen en koninginnen woonden, met een heleboel serveersters die ze ‘Nippies’ noemden en die gekleed gingen in het zwart met een wit schort en een wit mutsje. Af en toe speelde er ook een orkest in die eetzalen met witte tafellakens. O, het was echt hemels. Helaas volgden er een paar ellendige maanden.

Het moet vreselijk voor mijn ouders zijn geweest om te zien hoe hun bloedeigen zoon naar het huis van vreemden in een onbekende plaats werd geëvacueerd, maar voor mij voelde het als het begin van een groot avontuur. Daar stond ik dan met honderden andere kinderen in de rij op het perron van Victoria Station voor een treinreis naar god-weet-waar. Toen de trein vertrok, werden er wat tranen geplengd, maar tegen de tijd dat we de stad uit waren, hadden wij kinderen het geweldig naar ons zin.

Neville Chamberlains pogingen om de oorlog te voorkomen waren op niets uitgedraaid, dus werden er loopgraven in de parken gegraven. Overal lagen zandzakken en Europa wankelde op de rand van de Tweede Wereldoorlog. Kinderen uit alle grote steden werden geëvacueerd en mijn school werd per trein naar Worthing aan de zuidkust gebracht. Ironisch genoeg kon je geen plek dichter bij Duitsland vinden. Ik kan me niet herinneren dat ik bang ben geweest of de tijd had om me ongelukkig te voelen; het was allemaal te nieuw om het tot me te laten doordringen.

We werden verdeeld en alleen of in groepjes van twee of drie naar adressen gebracht waar men zich bereid had getoond de stadskinderen zo lang als nodig was onderdak te geven. Ik werd in mijn eentje naar een vrij chic huis gebracht met balken in tudorstijl en rode dakpannen. De eigenaar had twee zoons die iets ouder waren dan ik. Op mijn eerste zondagmorgen maakten we een wandeling. Het was een zonnige dag en de ramen stonden open. Ik hoorde de stem van de premier op de radio zeggen dat Engeland en Duitsland elkaar de oorlog hadden verklaard. Alsof die verklaring moest worden onderstreept, begon het luchtalarm te loeien, en wat tot dan toe maar spel had geleken, was werkelijkheid geworden. Maar de sirenes waren vals alarm. Eigenlijk leek alles wel vals alarm en de enige oorlog die echt leek was het conflict in Worthing tussen de twee jongens en hun nieuwe huisgenoot.

Terugkijkend begrijp ik wel hoe vreemd het voor hen moet zijn geweest om te horen dat ze een elfjarige jongen op hun dak kregen tegen wie ze aardig moesten zijn. Maar ze maakten het overduidelijk dat ik niet welkom was en voor een jongetje dat plotseling veel last van heimwee heeft, is dat moeilijk te verteren. Kinderen kunnen op allerlei subtiele manieren wreed tegen elkaar zijn, en in feite was het dankzij hun houding tegenover mij dat ik besloot mijn eigen kinderen nooit naar een kostschool te sturen. Helaas was hun moeder ook niet zo op me gesteld.

Op een dag hadden we een speciale traktatie bij het avondeten, gekookte eieren. Ik maakte met zorg en liefde broodsoldaatjes klaar om die in de zachte diepte van mijn dooier te steken, maar na mijn eerste duik werd ik kil terechtgewezen door de vrouw des huizes. Er werd veel ‘tut tut’ gezegd, er werd gesnoven en ik kreeg te horen dat ik maar een vies straatjongetje was. Wat was er mis met mij en mijn gekookte eieren? Ik had geen idee wat er ‘vies’ aan was als ik een stukje brood in een ei stak.

Het gezin zag me helemaal niet zitten… Na de oorlog hebben veel vrienden me hun belevenissen verteld en zij leken goede ervaringen met hun gastgezinnen te hebben gehad. Ik had het gewoon slecht getroffen. Mijn vlucht uit die minihel werd bereikt door een zoveelste bezoek aan het ziekenhuis door een uitbarsting van huiduitslag. Ik werd lelijk en hoogst besmettelijk met al die akelige korsten over mijn hele lichaam en gezicht. Dat moest mij natuurlijk weer overkomen, en ik werd geïsoleerd op een kamer in een plattelandsziekenhuisje. Ik weet nog dat het een grote kamer met lichtblauwe muren en een grote erker was. Ik voelde me verschrikkelijk eenzaam.

Inmiddels had mijn vader mijn moeder naar Chester gestuurd om bij familie van een van zijn collega’s bij de politie te logeren. In de begintijd van de oorlog wist niemand precies wat er ging gebeuren. We waren getuige geweest van de generale repetitie van Hitlers duikbommenwerpers tijdens de Spaanse Burgeroorlog, en zoiets verwachtten wij ook. Mijn vader moest op bureau Bow Street in Londen blijven. Vanuit mijn eenzame kamer stuurde ik hem een zielig kaartje waarop ik schreef hoe verdrietig ik was, en gelukkig kwam hij me redden. Ik weet nog dat hij naar mijn eenzame ziekenkamer kwam, om zich heen keek en zei: ‘Kom op, jongen, kleed je aan. Ik breng je naar mama in Chester.’

Chester was te gek. De familie Ryan, bij wie mijn moeder logeerde, deed er alles aan om me me welkom te laten voelen. De heer des huizes was belast met een seinhuisje van de spoorwegen in Chester en ik bracht menig verrukt uurtje door tussen hendels waarmee je wissels en lichten kon bedienen, en soms mocht ik ze zelfs overhalen als dat nodig was.

’s Avonds zaten de grote mensen te kaarten en ondertussen dommelde ik in met mijn hoofd tegen mijn moeders borst. Ik kan nog haar hartslag horen. Wat zou ik er niet voor overhebben om dat hart nu weer te horen kloppen. Ik ben een klein poosje naar school geweest in Chester, maar bleef mijn petje van Battersea Grammar dragen! We logeerden er maar een paar maanden voordat we begin 1940 naar Londen en Albert Square terugkeerden. De oorlog leek ver weg en de bombardementsdreiging was tot dan toe loos gebleken.

Toen kwam Duinkerken: duizenden en nog eens duizenden Engelse en Franse soldaten moesten van het strand worden gered door bootjes met moedige bemanningsleden die Het Kanaal overstaken op de vlucht voor de overmacht van de Führer. Ik stond bij het spoor in Clapham North om het transport van in verband gewikkelde en haveloze soldaten die naar de hoofdstad werden gebracht gade te slaan. Tussen mei en juni van dat jaar werden er driehonderdduizend Engelse, Franse en Belgische soldaten geëvacueerd. Premier Churchill noemde het een wonder.

Na Duinkerken hadden we in 1940 een warme, zonnige zomer op Albert Square. In feite leek het wel een van de mooiste zomers van mijn leven; de zon scheen en ik kon volop doen wat ik het liefste deed: zwemmen. We konden kiezen uit twee zwembaden en moesten ofwel naar Kennington Park lopen, of met de tram naar mijn favoriete Brockwell Park. Maar het mooiste was als papa me naar Ashtead Ponds bracht. Daar moest je met de trein heen, maar dat was de moeite wel waard. Ashtead Ponds was een natuurlijk zwembad in een voormalige steengroeve. Het lag midden in de velden vlak naast een bloemkwekerij. Het water was koud en donker zonder een spoortje chloor.

Midden in de zwemplas lag een vlot waarop je kon uitrusten. Toen papa en ik op een middag op het vlot lagen, hoorde ik het geronk van naderende vliegtuigen en het geratel van boordmitrailleurs. Het geronk werd steeds harder. Daar boven ons in de lucht waren twee vliegtuigen met elkaar in gevecht, echt een gevecht op leven en dood. Ze zwenkten en maakten spiralen boven ons en daarna verdwenen ze uit het zicht. Papa zei dat ik mee naar de kant moest zwemmen om dekking te zoeken voordat er nog ergere dingen gebeurden. Niet lang daarna kwam de Hurricane teruggedenderd. Hij schommelde met zijn vleugels om aan te geven dat hij het luchtgevecht had gewonnen, iets wat een heel welkom beeld zou worden.

Zaterdagavond op Albert Square ontwikkelde zich tot een vast ritueel. Twee vrienden van mijn ouders – Bert Manzoni en Dick Wilde – kwamen eten en bleven kaarten, whist of iets wat ze ‘nap’ noemden. Er werden alleen maar penny’s ingezet. Bert was de zoon van mijn peetouders, een Italiaanse familie die eigenaar was geweest van het café waar papa en mama elkaar het hof hadden gemaakt. De vriendschap was zo hecht dat de Manzoni’s na de geboorte van de jonge Roger werd gevraagd mijn peetouders te worden, al waren zij katholiek en wij anglicaans.

Bert moest in die tijd eind twintig, begin dertig zijn geweest, maar rond zijn zevende ontwikkelde hij een ziekte die uiteindelijk zijn hele gezicht zou wegvreten. Ik weet niet hoe die aandoening heette, maar het was net alsof zijn hele gezicht één etterende wond was. Hij had amper oogleden en in de winter traanden zijn ogen constant van de kou. Hij kon nooit in een restaurant eten omdat ongevoelige mensen maar bleven staren. In de bus of de tram deinsden mensen voor hem terug. Wat mij aanging, ik had hem nooit anders gekend en hij was de aardigste man die ik kende.

Zijn beste vriend Dick Wilde was timmerman en werkte in de Elephant and Castle, een plek in Londen-zuid niet ver van Stockwell en de geboorteplaats van Michael Caine. Dick was met een klompvoet geboren en als gevolg daarvan moest hij zijn hele leven een verhoogde schoen dragen, zodat hij ongemakkelijk hinkte. Dick was communist en nog een echte radicaal ook, die er ten diepste van overtuigd was dat de rode vlag boven Buckingham Palace moest wapperen, en ik weet vrij zeker dat de geheime dienst hem in de gaten hield. Ik was ervan overtuigd dat hij zich niet zou inlaten met sabotage tegen ons land, hij praatte alleen heel veel en natuurlijk was hij de koning te rijk toen de Sovjet-Unie uiteindelijk als bondgenoot aan de oorlog deelnam.

Op een zaterdag in september was er net afgeruimd en zaten de kaarters klaar om te delen, toen we het inmiddels vertrouwde gejammer van het luchtalarm hoorden, kort daarop gevolgd door het verre geronk van vliegtuigen en de doffe dreunen van het luchtafweergeschut. Vader hielp ons allemaal in de bomvrije kelder die hij in de tuin had helpen bouwen: zware golfplaten die vlak onder de oppervlakte van de grond waren ingegraven, met een zware houten deur. De kelder was nutteloos bij een voltreffer, maar beschermde je wel tegen rondvliegende bomscherven en zorgde ervoor dat je niet onder het puin werd begraven als je huis instortte. Er stonden twee britsen, waarop we met z’n allen zaten toen we het angstaanjagende gefluit van een vallende bom hoorden. Het leek wel een eeuwigheid voordat we, niet eens zo heel ver weg, de krakende explosie van de inslag hoorden. Nu was het pas echt oorlog.

Dat was het begin van de blitzkrieg en de volgende paar uur was het aan alle kanten een heksenketel van explosies. Het was een oorverdovend kabaal; het lawaai van de bommen en het luchtafweergeschut vermengde zich met het kabaal van brandweerauto’s en ambulances. Af en toe sidderde de grond onder onze voeten. Een paar uur later volgde een griezelige stilte. Papa maakte de schuilkelder open en het bombardement leek achter de rug. Toen we omhoogkeken, had de blauwe lucht plaatsgemaakt voor een bulkende, donkergrijze wolkenmassa. Toen we uiteindelijk de sirenes van alles-veilig hoorden, kwamen we uit de schuilkelder en zagen we de lucht in de verte oranje kleuren door alle huizen en loodsen die in lichterlaaie stonden. We klommen naar het dak en vandaar konden we zien welke stadsdelen het ergst getroffen waren. Die nacht hadden ruim negenhonderd Duitse bommenwerpers dood en verderf gezaaid, voornamelijk in Londen-oost en het havengebied.

Eén gezin dat we goed kenden was ernstig getroffen. De familie Messenger woonde vlakbij en had een schuilkelder in haar souterrain gemaakt. Gedurende een bomaanval was hun zoon Bob weer naar binnen gegaan – zijn hond volgde hem naar boven – en net op dat moment viel er een bom op het huis. Het werd volledig verwoest en alle mensen in de schuilkelder kwamen om. Toen reddingswerkers het puin doorzochten, hoorden ze een jankende hond en vonden ze Bob, vrijwel ongedeerd, naast hem. Daarna waren Bob en die hond onafscheidelijk. Hij ging zelfs mee naar de bioscoop.

Zo zou het een paar maanden doorgaan, maar na twee weken nam papa vrij van zijn werk om mama en mij naar het platteland te brengen, naar een veilige plek op grote afstand van de bombardementen. Ik weet niet waarom hij Amersham uitkoos, maar na een bezoekje aan het plaatselijke politiebureau vond hij een gezin van een hulppolitieagent dat ons onderdak wilde verlenen. Voor mama en mij was dat geen vrolijke tijd. De heer des huizes hield varkens en voor zover ik het me herinner, leek hijzelf ook sterk op een zwijn. Altijd hing er de stank van oude aardappelschillen die stonden te koken om als varkensvoer te dienen, en de nachten waren ondraaglijk door het verre gedonder van de blitzkrieg en het besef dat papa daar middenin zat.

Ik had me ingeschreven op de plaatselijke school, Dr. Challoner’s Grammar School. Ik weet niet of er ooit een Dr. Challoner heeft bestaan; ik heb hem nooit ontmoet. Ik weet nog wel dat het een bijzonder koude winter was en de sneeuw die toen viel was de eerste die ik niet op Londense straten zag dalen. De omringende heuvels werden sleebanen, wat een grote vooruitgang was vergeleken met onze skipogingen met kromme delen van teervaten op Aldebert Terrace.

Eind mei 1941 keerden we opnieuw terug naar Albert Square. Ik weet niet of we niet meer welkom waren of dat mama gewoon bij papa thuis wilde zijn. Tijdens die terugreis was het merkwaardig om de verwoestingen te zien die Hitler in de stad had aangericht, en ik werd bekropen door de gedachte dat ik maar één stad zag van de vele die gebombardeerd waren. Wat een boosaardigheid, wat een slachtingen. Toen we het centrum van Londen naderden, zagen we niets anders dan rijtjes huizen waarin er steeds een stuk of vier ontbraken, en lege, uitgebrande loodsen met glasloze vensters die als blinden naar onze passerende trein keken.

Tot onze opluchting troffen we ons huis onbeschadigd aan. Het was goed om weer thuis te zijn. Natuurlijk waren er dingen in Amersham die we misten. Ruff, die we hadden meegenomen, zou zeker de lange wandelingen door de bossen van Chesham Bois en de waterkersvelden van Chesham missen. Maar we waren thuis, bij papa. Niets haalde het bij dat verrukkelijke gevoel.

Lang duurde het niet. De constante aanvallen van Herr Hitler op Londen maakten dat mijn ouders weer voor mijn leven vreesden, en die zomer stuurden de autoriteiten me naar Bude in Cornwall. Onze eindbestemming moest Launceston College zijn. Slechts drie van de Londense groep kinderen moesten bij een zekere familie Allen te wonen. Dat waren boeren en de verrukkelijkste mensen die je je maar kon voorstellen

Tijdens de herfstvakantie van Launceston College brachten we onze dagen op of om de boerderij door om te helpen met het dagelijkse werk, en zwierven we naar de rivier de Tamar vlakbij om in het kristalheldere water te zwemmen. Het eten was fantastisch! Mevrouw Allen maakte de lekkerste taarten met een grote klodder dikke room – vooral bramen- en appeltaarten – waarvan we smulden. De lekkerste traktatie was de korst die zich op de room vormde wanneer die op grote borden vlak bij het fornuis was geschept. O, wat was dat een geweldige tijd voor lekkerbekken!

Maar er was één incident dat me al die jaren is bijgebleven. Ik was met een paar andere jongens in een van de schuren en we zagen een zwaluw op een van de balken nestelen. Op een volslagen krankzinnig moment – ik kan geen andere verklaring verzinnen – gooide ik met een steen en de vogel viel dood neer. Dat moment maakte zo’n diepe indruk op me dat ik als gevolg daarvan mordicus gekant ben tegen alle vormen van bloederige sport waarbij dieren gewond of gedood worden. Ik heb een hekel aan jagen en schieten.

Ik kan ook niet zeggen dat ik het op Launceston College zo leuk vond, misschien omdat ze van me verwachtten dat ik hard zou studeren. Ik schreef mijn ouders om te smeken of ik naar huis mocht en voegde eraan toe dat ik met alle liefde helemaal terug naar Londen zou fietsen, omdat ik niet meer dan een kwartje had en dat was niet genoeg voor een treinkaartje. Ik had niet eens een fiets in Cornwall, het was een list! Maar hij werkte en kort daarop arriveerde mijn treinkaartje naar Londen. Ik miste de bramen- en appeltaarten met room, maar bommen of geen bommen, ik vond het heerlijk om weer naar huis te gaan.

Inmiddels waren de bomaanvallen op Londen gestaakt. Kinderen keerden druppelsgewijs weer terug in de stad, wat een probleem voor de onderwijsautoriteiten was: er was geen Battersea Grammar meer, dus ik werd ingeschreven op de Vauxhall Central School. Door de oorlogsomstandigheden en het feit dat er nog zo veel kinderen geëvacueerd waren, was Vauxhall Central een ‘mengeling’ van gymnasium, kunstacademie en technische school. Dat vond ik best, omdat er vakken als technisch tekenen op het rooster stonden, dingen die je op het gymnasium nooit zou leren. Er werd ook les in steno en typen gegeven. Dat laatste was erg in trek bij de jongens, wat voornamelijk te danken was aan de dame die dat vak onderwees: zij was rijkelijk bedeeld qua boezem en als ze een demonstratie sneltypen gaf, trilden haar borsten mee op het ritme van haar vingers. Er klonk veel gedempt ‘Bis!’ van de pas gearriveerde verse tieners.

Zoals ik al zei, ging het leren me altijd vrij makkelijk af, ik haalde niet alleen goede cijfers en rolde zonder veel inspanningen door de examens van de Royal School of Arts (toegegeven, de meetlat lag in die tijd niet hoog), maar ik werd ook mentor van jongere leerlingen en min of meer een leidersfiguur op school. Misschien lag het aan mijn lengte; ik was altijd de grootste. Maar er was een ding dat me als jongen altijd dwarszat: ik had gewichtsproblemen. Ik was altijd al groot voor mijn leeftijd, maar ook nog ‘mollig’. Er waren er zelfs die me ‘groot, dik en lelijk’ noemden, wat me een beetje overdreven lijkt.

Rond die tijd werd ik voor het eerst door liefde gekweld. Het object van mijn aanbidding was een heel knap meisje met blonde krullen en helblauwe ogen van ongeveer mijn eigen leeftijd. Ik hunkerde naar haar en soms liep ik met haar mee uit school omdat ze niet zo ver bij mij vandaan woonde. De romance had permanent kunnen zijn, ware het niet dat ik haar moeder leerde kennen. Toen ik van haar naar haar moeder keek, dacht ik: ooit ziet zij er net zo uit… En dat was voldoende om me te genezen.

Dat was nog eens ware liefde.

Hoofdstuk 2

Het leven van een acteur

‘Het is paars met een groene ondergrond.’

Mijn vriend Norman van nummer 3 was een paar jaar ouder dan ik en had beter moeten weten… Ik had papa’s luchtbuks en windpistool ‘geleend’. Ik wist dat het strikt verboden was, maar jongens blijven jongens. Norman nam de windbuks en ik bewapende me met het windpistool. Voordat ik er een kogeltje in had kunnen doen, voelde ik een scherpe pijn in mijn rechterscheen; Norman had op me geschoten vanaf het andere eind van de tuin. Hij vond het heel grappig om me een meter de lucht in te zien springen, terwijl ik me direct zorgen maakte hoe ik het gaatje in mijn broek moest verklaren. Toen ik de plek van dichtbij bekeek, zag ik dat er geen gaatje in mijn broek zat, alleen een kleine blauwe plek op mijn been. Snel legde ik de wapens terug op papa’s kleerkast – de bergplaats die ik niet hoorde te kennen – en de rest van de dag had ik een pijnlijke blauwe plek op mijn been.

Die avond nam papa ons mee naar de bioscoop in Brixton voor een komedie van Frank Randall, ik weet zeker dat het Somewhere in Camp was. Toen de film afgelopen was en het licht weer aanging, probeerde ik op te staan, maar mijn rechterbeen wilde niet meewerken. Ik hinkte achter mijn ouders aan de bioscoop uit en inmiddels wilde mijn been niet meer buigen.

Mijn moeder vroeg wat er aan de hand was. ‘O, ik ben gevallen in de tuin,’ antwoordde ik prompt. Dat was ten dele waar, ik liet alleen het onderdeel met de buks achterwege.

Toen we thuiskwamen en ik naar bed ging, vroeg mama opnieuw wat er aan de hand was. Mijn moeder hield je niet voor de gek. Ik zei dat Norman en ik een beetje wilden oefenen met papa’s buks en pistool en dat ik per ongeluk doelwit was geworden.

‘Niet tegen papa zeggen!’ smeekte ik.

Ze onderzocht mijn been en bevestigde dat er echt heel weinig aan te zien was, alleen maar een blauwzwart plekje. Gelukkig, dacht ik, hier kom ik goed van af.

Maar dat was helaas niet zo. De volgende morgen was de pijn in mijn been ondraaglijk en was mijn rechterknie geblokkeerd. Natuurlijk moest mijn moeder het toen tegen mijn vader zeggen. Ik verwachtte een draai om mijn oren, maar hij kreeg juist een bezorgde blik in zijn ogen. ‘We brengen hem naar Westminster Hospital.’

Met zijn drieën – ik hinkend – namen we de bus op South Lambeth Road naar de EHBO van het pas gebouwde ziekenhuis, dat inmiddels in Horseferry Road stond. Ik had de indruk dat de dokter vond dat ik dat hinken overdreef toen ik op hem af hobbelde, maar nadat ik mijn verhaal had verteld, stuurde hij me met tegenzin naar de röntgenafdeling. En ja hoor, ongeveer drie centimeter onder de knie was een loden windbukskogeltje in het bot gedrongen.

Ze lieten er geen gras over groeien. Ik werd uitgekleed, kreeg mijn vertrouwde operatiejurk aan en moest weer afdalen in de rood-gele boem bengtunnel, gevolgd door de onvermijdelijke misselijkheid en het overgeven in een bak.

Sinds die tijd heb ik een hekel aan wapens.

De volgende morgen mocht mijn moeder me mee naar huis nemen. Er zat een dik verband om mijn been, er zat een drain in en ik liep op krukken. Ik had een lichte mate van loodvergiftiging en moest elke dag terug naar het ziekenhuis voor het verschonen van het verband. Toen dat de volgende dag was gebeurd, liep ik terug naar de bushalte om weer naar huis te gaan. De conducteur hielp me een handje met instappen en ik ging zitten met mijn been en krukken languit op de stoel naast me.

‘Wat is er gebeurd, jongen?’ vroeg de conducteur. Ik dacht even na, slikte dapper en zei: ‘De moffen!’

Daarna raakte ik verstrikt in een van mijn bespottelijke verzinsels. ‘Ja, ik hielp mee met puinruimen na een bombardement en toen werden we door een Messerschmitt met een mitrailleur bestookt.’ Ik interpreteerde zijn ongelovige gezicht als bezorgdheid en glimlachte dapper.

Hij zal me wel een malloot hebben gevonden!

Toen ik beter was, namen mijn vrienden van het Lido in Brockwell Park, die allemaal ouder waren dan ik, me mee naar een café tegenover het park. Als minderjarige die nog nooit iets sterkers dan een glas cider had gedronken, nam ik een glas bier. Het werd me in de handen geduwd en ik weet nog dat ik het vlug opdronk voor de cafébaas deze rebelse tiener in de gaten zou krijgen. Voordat ik het wist, had iemand nog een groot glas voor me gekocht en misschien heb ik er daarna nog een gedronken; het werd allemaal een beetje wazig en ik raakte de tel kwijt.

Ik wist dat ik voor donker thuis moest zijn en ik weet nog dat ik zei dat mijn vader me zou vermoorden als hij mijn bierkegel rook. Een van mijn zogenaamde ‘vrienden’ stelde voor dat ik een paar sigaretten zou roken om de geur te verdoezelen. Dus toog ik gewapend met vijf Player’s Weights op het bovendek van de bus naar huis en pafte er hoestend en kuchend op los, want ik had nog nooit eerder een sigaret aangeraakt. O, wat een stommeling was ik! Opeens daagde het dat de geur van sigaretten dezelfde straf over me zou afroepen als een kegel. Zwaaiend wankelde ik naar Albert Square en toen ik het stoepje van ons huis beklom, begon het luchtalarm te loeien. Gered!

We gingen meteen de schuilkelder in: mijn moeder, vader, Ruff en de tiener die naar bier en sigaretten stonk. Toen ik ineenzeeg op de brits, draaide de schuilkelder voor mijn ogen. Het was hetzelfde gevoel als wanneer ik uit de rood-gele tunnel kwam. Ik kokhalsde.

‘George! Roger is ziek,’ zei mijn moeder.

‘Zíék?!’ riep mijn vader. ‘Die idioot is dronken!’ En hij gaf me een oplawaai tegen mijn rug, wat het alleen maar nog erger maakte.

O, die stank! Die troep! Die schaamte!

Gelukkig weerklonk het alles-veilig en hoefden we niet de hele nacht door te brengen tussen de bewijzen van mijn onmatige gedrag. Het duurde ruim een week voordat de betrekkingen thuis weer hersteld waren.

Ik word dikwijls vuurrood als ik denk aan de stompzinnige dingen die er af en toe over mijn lippen rolden.

Op mijn veertiende zat ik in mijn eentje in de Astoria Brixton-bioscoop en een van de twee meisjes die voor me zaten, draaide zich om en vroeg of ik een vuurtje had. Ik klopte overdreven op al mijn zakken en zei: ‘Het spijt me, ik moet hem in de winkel hebben laten liggen.’ Wat had dat in hemelsnaam te betekenen? Een jaar of zestig later moet ik er nog steeds aan denken.

Op zaterdagavond ging ik dikwijls naar de dancing Locarno in Streatham. Mijn schoenen glommen en mijn haar stond, zoals toen in de mode was, strak van de Brylcream, die door Richard Green, nog zo’n lievelingsacteur van vroeger, in de reclame werd aangeprezen.

Ik danste – of liever gezegd schuifelde – rond met ieder meisje dat de pech had zich door mij ten dans te laten vragen, op nummers als ‘Down in Idaho, where yawning canyons meet the sun’ of ‘In the Mood’. Niet dat er veel meisjes in de stemming waren als ik op hun tenen had gestaan.

Op een avond, ik denk toen ik bijna zestien was, voelde ik me aangetrokken tot een vrij goed ontwikkelde blondine en tot mijn verrassing zei ze ja toen ik haar ten dans vroeg. Er was bepaald een zekere frisson tussen ons. We spraken af voor de volgende zaterdag. (Het kwam er altijd op aan om met meisjes ín de dancing af te spreken: meisjes waren een dure liefhebberij, dus ik was altijd erg blij als ik geen dubbele toegangsprijs hoefde te betalen.) Hoe dan ook, de zaterdag daarop troffen we elkaar weer en na de laatste wals vond ze het goed dat ik haar naar huis bracht.

Haar hand voelde warm in de mijne en ze kneep net zo koortsig terug als ik. Met knikkende knieën trok ik haar in een winkelportiek en we kusten elkaar! Het leek wel alsof de aarde was opgehouden met draaien. Toen ik me vooroverboog voor een herhaling vroeg ze hoe oud ik was. O, hemel!

‘O, eh… Ik word eh… binnenkort negentien,’ stamelde ik.

Dat leek haar wel te bevallen en toen ik me weer naar haar geweken lippen boog, baadden we opeens in het licht van een zaklantaarn: een smeris.

‘Hallo, hallo,’ zei de politieman. ‘Mag ik jullie legitimatiebewijs even zien?’

Lekkere Lippen haalde het hare tevoorschijn en terwijl ik rondtastte in mijn jasje, informeerde de agent hoe oud ik was.

‘Ze… ze… achttien… meneer,’ mompelde ik.

‘Ha. Nou, waar is je ontheffingsbewijs dan?’ vroeg hij.

Verdomme! Hij had me afgetroefd.

Een ontheffingsbewijs werd verstrekt aan mensen die de dienstplichtige leeftijd hadden bereikt om aan te tonen dat ze een geldige reden hadden om niet in dienst te zijn. Ik glimlachte als een boer die kiespijn heeft en toen ik mijn legitimatiebewijs had gevonden, gaf ik het aan hem in de hoop dat hij – als warmbloedig lid van hetzelfde geslacht als ik, dat ook graag mocht kussen en knuffelen – het stiekem aan zou nemen en mijn bedrog niet aan Lekkere Lippen zou verklappen.

Hij scheen recht in mijn ogen. ‘Zestien?’ vroeg hij. ‘Nou jongetje, het wordt al laat, weet je.’

Dat wist ik heus wel! Veel te laat verdomme voor Lekkere Lippen om bereidwillig te blijven! Die lippen weken nog één keer voor me, maar alleen om te zeggen: ‘Ik wil niks met jongetjes.’

Mijn eerste echte liefde loste op in de koele avondlucht en ik liep naar huis. Zo dichtbij en toch zo ver.

Bij een ander uitstapje naar de Locarno dacht ik echt dat het mijn geluksdag was: eindelijk was ik aan de winnende hand. Ik had een paar keer met een hoogst aantrekkelijke blondine gedanst en zou haar naar de bushalte brengen. We liepen naar Streatham Common en zaten opeens op een bankje, niet al te dicht bij de weg of bij een straatlantaarn. Er was een hoop gehijg, onhandig gedoe en er werd veel hartstochtelijk gezoend.

‘Ga je met me mee naar huis?’ mompelde ze.

Ik haalde heel diep adem. ‘Hoe zit het met je ouders?’ vroeg ik.

‘Ik woon alleen,’ zei ze. ‘Mijn man zit bij de artillerie in India.’

Merkwaardig, hoe een paar kleine woordjes alle verlangens kunnen blussen. Het ging om de woorden ‘man’ en ‘artillerie’. Ze was niet alleen getrouwd, haar man zat ook nog bij de artillerie. Mijn geluk in liefdeszaken kennende, was hij natuurlijk een kolossale bruut die thuis op haar zat te wachten om haar te verrassen.

Ik verontschuldigde me en ging naar huis.

Vlak voor dat seksuele gedoe van een zestienjarige had ik een aantal patriottische posters en striptekeningen – zwaar onder ‘invloed’ van het werk van Walt Disney waarop ik dol was – ontworpen als oefening voor mijn kunstonderricht. Papa was heel trots op mijn artistieke prestaties en liet ze aan zijn collega George Church zien, die ze op zijn beurt toonde aan bekenden van hem in de tekenfilmindustrie. Als gevolg daarvan werd ik met mijn vader uitgenodigd bij Publicity Pictures Service (PPP) in Soho. Wat daaruit kwam? Ik verliet Vauxhall Central en werd op mijn vijftiende als tekenaar in opleiding aangenomen.

Voordat ik kon gaan werken, schreef PPP me in bij de vakbond van technici, de Association of Cinema Technicians (ACTT), wat me later in mijn loopbaan geweldig van pas is gekomen toen ik films ging regisseren.

Wat was ik aan het eind van de eerste week trots toen ik mijn bruine loonzakje aan mama kon overdragen. Mijn salaris bedroeg drie pond en tien shilling per week, ik was begonnen mijn kost te verdienen. Daarna gaf mama me dertig shilling terug, waarvan ik mijn busabonnement moest betalen en elke dag een broodje ham of kaas voor de lunch.

Na al die jaren herinner ik me de busroute nog exact: eerst met bus 58 van South Lambeth Road naar Regent Street, op de hoek van Great Marlborough Street. Daarna ging het te voet verder langs de Palladium Stage Door, de Magistrates Court en door naar Poland Street. Ik sloeg af naar rechts, nam de eerste links en daar had je D’Arblay Street. Het zwembad van Marshall Street was om de hoek, dus tussen de middag kon ik op een leuke manier in conditie blijven; het was allemaal veel mooier dan de middelbare school.

Als manusje van alles moest ik bij PPP onder meer potloodtekeningen overtrekken op vellen celluloid en daarna moest ik ze omdraaien om tussen de lijntjes in te kleuren. Soms moest ik titels maken of letterzetten voor advertenties, wat inhield dat ik witte letters op een zwarte ondergrond tekende, die vervolgens over afbeeldingen van bioscoopadvertenties werden gedrukt. Ik leerde ook film te monteren, waardoor ik veel over timing heb geleerd, wat ook van onschatbare waarde bleek toen ik jaren later ging regisseren.

Ook moest ik blikken opleidings- en informatiefilms wegbrengen van ons kantoor naar het hoofdkwartier van AK1, Army Kinematography in Curzon Street, een imposant gebouw dat op de eerste drie verdiepingen geen ramen had en op straatniveau zwaar met zandbakken was gebarricadeerd om zijn personeel te beschermen tegen spionage en hopelijk ook tegen alles behalve een rechtstreekse voltreffer van de Luftwaffe. Daar leerde ik voor het eerst iemand kennen die later een van mijn beste vrienden zou worden, hoewel er destijds geen vriendschap tussen ons was. Het was luitenant kolonel David Niven, onze technisch adviseur. Wij waren allemaal enorm onder de indruk als die knappe vent in zijn blitse uniform ons kantoor betrad. Toen we elkaar later op de een of andere filmset leerden kennen, herinnerde hij zich natuurlijk niet de duvelstoejager van PPP. Maar ik herinnerde me hem nog wel.

Bij mijn andere belangrijke werk bij PPP hoorde ook naar de buren hollen om broodjes te kopen bij Davies the Dairy, voor bij de thee die ik ook moest zetten in mijn kantoor in het souterrain. De toekomstige Walt Disney was een druk baasje.

Op 6 juni trof ik bij aankomst in D’Arblay Street een groep collega’s op straat. Het was een zonnige ochtend, de ramen stonden open en we konden de radio’s horen die meldden dat de geallieerden op de kust van Noord-Frankrijk waren geland. Het was D-day. Een week na de invasie werden we geconfronteerd met een ander diabolisch wapen. Dat stond bekend als de V-1, een kruisvluchtwapen of vliegende bom, een onbemand straalvliegtuig met een zware lading explosieven. Wanneer de motor ergens boven Londen stopte, viel de heraut van de dood met een jankend geluid verticaal naar beneden.

Op het kantoor van PPP maakten we een rouleersysteem, zodat we om beurten de wacht op het dak hielden om de werknemers tijdig te waarschuwen dat ze dekking moesten zoeken. Dat werd de dagelijkse praktijk van kantoren in heel Londen, en als de sirenes van het luchtalarm begonnen te loeien, namen we gewapend met het alarmfluitje onze positie in. D’Arblay Street is even ten zuiden van Oxford Street en de dichtstbijzijnde inslag vond plaats tijdens mijn wacht! Vanaf mijn hoge positie zag ik hem duidelijk aankomen en toen de motor afsloeg en het projectiel aan zijn afdaling begon, vloog ik als de bliksem de trap af, fluitend als een gek. Gelukkig voor ons viel hij ergens anders, even ten noorden van Oxford Street.

De maanden daarop veranderden er een heleboel dingen in mijn leven. In de eerste plaats heerste er een kolossaal verdriet na het nieuws dat mijn geliefde oom Jack, mama’s jongste broer, was gesneuveld. Hij had in El Alamein in Noord-Afrika gediend en vervolgens deel uitgemaakt van de geallieerde invasie van Italië. Als sergeant bij de genie, de Royal Engineers, was Jack ingedeeld bij de 51th Highland Divison en toen hij werd overgeplaatst naar de 6th Armoured Brigade in Arezzo, kreeg hij gedurende de slag om Monte Casino opdracht om landmijnen te ruimen. Hij kwam om het leven toen een mijn explodeerde.

Ik had van mijn leven niet zo’n verdriet en razernij gevoeld. Ik had de oorlog wel meegemaakt en veel verwoesting gezien, maar tot die bewuste dag altijd een tikje van een afstand. Op die dag begon het allemaal tot me door te dringen en besefte ik hoe wreed en nodeloos oorlog is.

Vervolgens sloeg het noodlot toe op mijn werk. Een van mijn nieuwe extra taken was blikken rushes (afgewerkte film) van laboratoria in Noord-Londen ophalen en ze om negen uur met een taxi (film was een instabiel nitraat en daarom kon ik niet met de bus) afleveren in D’Arblay Street. Dat betekende vroeg opstaan. Een paar keer kwam ik te laat en een keer, één keer maar, vergat ik ze helemaal op te halen. Dat was dat. Je kreeg geen tweede kans bij PPP. De jonge Walt Disney stond op straat.

Ik bekeek het maar van de positieve kant. De zon scheen en ik had vrienden bij het Lido in Brockwell Park, die het maar al te leuk vonden als ik met hen ging zwemmen, en ik zou toch zo ander werk hebben, toch?

Zoals ik al zei, veel zwemkameraden waren ouder dan ik. Een paar waren door verwondingen uit de militaire dienst ontslagen en verdienden nu hun geld met figurantenrollen in films. Op een dag namen ze me mee naar het bureau van Archie Woof, boven een winkel tegenover het Garrick Theatre op Charing Cross Road. Er was een wachtkamer waarin zich dagelijks nieuwe gretige kandidaten voor figurantenrollen verzamelden. Archie stak af en toe zijn hoofd door een luik van een belendend kantoor. Hij keek om zich heen, wees diverse individuen aan en zei: ‘Oké. Jij en jij, morgenochtend om zeven uur in Elstree. Jij en jij, om halfzeven in Denham.’

Nadat ik twee dagen naar zijn kantoor was gegaan, werd ik een van de ‘jij en jij’-en en moest ik de volgende morgen vroeg fris en vrolijk in de Denham-studio’s zijn voor Caesar and Cleopatra. Dat was het enige wat ik van mijn nieuwe werk wist.

Met de eerste trein vol kandidaat-Romeinse soldaten en burgers naar Denham reizen was een hele ervaring. De oude rotten in het vak waren al bezig te kijken wie er welke rol zou krijgen. Ik stapte uit op het station van Denham, maar ik had geen idee waar de studio’s stonden, dus volgde ik de massa maar. Tien minuten later stond ik voor de weelderige poort van het beroemde Sir Alexander Korda-gebouw, waarop met grote letters LONDON FILM PRODUCTIONS stond.

Bij aankomst hoorden we van een derde regieassistent wat we zouden zijn – soldaat, centurion of burger – en hij begeleidde ons naar de diverse kostuumtenten. Uitgedost in mijn rode toga en sandalen volgde ik de andere figuranten naar het ontbijt. Rome kwam op een lege maag niet in beweging. Terwijl ik mijn broodje spek verorberde, ontdekte ik dat de lieftallige Vivian Leigh Cleopatra speelde en Claude Reins Caesar. Die kende ik natuurlijk van mijn bioscoopbezoekjes. Dit wordt leuk, dacht ik.

Van de derde assistent moest ik bij een groep legionairs gaan staan. De rest van de ochtend volgde ik de verrichtingen van mijn held Steward Granger, die iets zei in de geest van ‘Het is paars op het groen beneden’ alvorens in een enorme bak water te springen die volgens mij de Nijl of de Tiber moest voorstellen.

Ik moest de volgende dag terugkomen, en de volgende en nog een keer. Tegen dertig shilling per dag plus twee voedzame maaltijden was dat niet slecht voor een werkloze striptekenaar. Toen ik op dag vier of vijf met mijn vrienden van het Lido naar huis wilde, kreeg ik van een assistent te horen dat de coregisseur me wilde spreken. O, nee toch! Gingen ze me weer ontslaan?

Het tegenovergestelde was het geval. Een grote, joviale Ier die Brian Desmond Hurst heette (later bekend als de Keizerin van Ierland) regisseerde de film samen met Gabriel Pascal en wilde weten wat ik bij de figuranten deed. Ik vroeg me af of mijn toga soms korter was dan die van de andere figuranten. Ik gaf hem een beknopt overzicht van mijn loopbaan, als je daarvan kon spreken, en hij vroeg of ik er wel eens aan had gedacht acteur te worden, of ik daar belangstelling voor had. En of. Elke avond voor het slapengaan had ik de zin ‘Het is paars op het groen beneden’ geoefend en ik vond dat ik het al bijna even goed deed als meneer Granger zelf.

Nadat Hurst had vastgesteld dat ik belangstelling had, wilde hij mijn ouders spreken en voor ik het wist, had hij het erover dat ik naar de Royal Academy of Dramatic Arts (RADA) moest. Toen ik die avond op The Oval uit de metro stapte en ik naar Albert Square holde, raakten mijn voeten amper de grond. Volgens mij begon ik al halverwege het plein te roepen: ‘Mam! Mam! Ik word Steward Granger!’

Een paar dagen later had papa een gesprek met meneer Hurst, die vond dat ik goede vooruitzichten had, en als mijn ouders me konden onderhouden, zou hij het schoolgeld voor zijn rekening nemen. Papa was in de wolken. Hij was zelf een enthousiaste amateurtoneelspeler, dus nu had hij het gevoel dat hij via mij misschien een van zijn dromen zou uitleven. Wat mezelf betrof, ik wilde filmster worden zodra Brian Desmond Hurst het aanbod deed. Het kwam nooit bij me op dat ik iemand zou worden die af en toe wat schnabbelde als acteur. Wat was daar nu aan? Dus joeg ik mijn nieuwe droom na met het zelfvertrouwen van de jeugd.

Dankzij de begeleiding en hulp van meneer Hurst zocht ik een paar stukken bij elkaar voor mijn RADA-auditie. Ik koos een monoloog uit The Silver Box van John Galsworthy en een gedeelte uit The Revenge van Tennyson.

Voor de dag van de auditie gaf Archie Woof me nog een paar figurantenrollen. De ene was in Hazel Courts eerste grote film Gaiety George en de andere was – kan het opwindender? – als matroos die in een treincoupé tegenover de schone Deborah Kerr zit in Perfect Strangers. Dat was allemaal nuttig om me naar mijzelf te laten kijken als de wezenlijke acteur; al wil ik niet zeggen dat ik me daar later in mijn leven aan heb bezondigd!

Met knikkende knieën betrad ik het podium van het theatertje in het hoofdkwartier van de toneelschool (de RADA was uit zijn hoofdgebouw gebombardeerd) en het lukte me maar net om mijn voordracht eruit te krijgen zonder mijn tekst kwijt te raken.

Toen ik op dat podium stond, wist ik dat ik al mijn hele leven eigenlijk niets anders dan acteur had willen worden. Ik had mijn ware roeping gevonden.

Ik slaagde voor de auditie en voegde me bij drie andere jongens en zestien meisjes om deel uit te gaan maken van de intake van het nieuwe seizoen. Zestien tegen drie! Misschien dat ik niet veel heb geleerd over toneelspelen, maar ik ontdekte heel wat over meisjes.

Op de RADA leerde ik alle aspecten van stembeheersing en dictie. Ze leerden me ‘keurig’ zonder Cockneyaccent te praten, mimekunst, schermen, ballet (daar was ik niet dol op), en iets wat ze basic movement, fundamenteel bewegen, noemden, wat inhield dat je in je zwembroek boog en strekte en met je armen zwaaide…

Af en toe was er op de RADA een beroemdheid te gast om te praten over zijn of haar leven en toneelervaringen. De studenten kwamen dan allemaal bijeen voor wat in het algemeen heel informatieve en interessante praatjes waren. Ik herinner me er nog een in het bijzonder: Dame Flora Robson. Zij was zowel een voortreffelijk actrice als een warm en hartelijk mens.

Aan het eind van haar boeiende voordracht, waarin ze had gesproken over het grote aantal beroemde acteurs en regisseurs met wie ze het podium en scherm had gedeeld, nodigde ze haar publiek uit vragen te stellen. Een onnozel jong ding stak haar hand op.

‘Dame Flora, hoe komt het toch dat u op het scherm zo lelijk bent en er vandaag toch lang niet slecht uitziet?’ Er viel een stilte. Je kon een speld horen vallen. Hoe haalde ze het in haar hoofd om zo’n domme vraag aan een van de beste actrices ter wereld te stellen?

Dame Flora keek het meisje met een stralende glimlach aan. ‘Als jou óóit het geluk van een baan als filmster ten deel mocht vallen, zul je erachter komen dat er dingen als grime en belichting bestaan.’

Meer vragen waren er niet!

In het eerste seizoen produceerde onze klas drie toneelstukken. Ik was een uitermate jeugdige professor Higgins in Pygmalion. Ik huiver als ik eraan terugdenk hoe ik dat heb gedaan. Daarna speelde ik de koning in een paar scènes uit Henry V, gevolgd door een flitsende Darcy in Pride and Pejudice met Lois Maxwell als Elizabeth. Lois zou later natuurlijk worden gecast als miss Moneypenny in de eerste James Bondfilm en ik heb heerlijk met haar samengewerkt in de zeven afleveringen die ik heb gedaan, en ook bij The Saint.

Een jaargenoot was Tony Doonan, de zoon van cabaretier George Doonan en de broer van de toen al rijzende ster Patrick Doonan, die helaas op zijn drieëndertigste zelfmoord pleegde. Een andere was Yootha Joyce, die grote faam zou verwerven als de smartelijke Mildred Roper in Man about the House en George and Mildred.

Bij de lichting van het nieuwe seizoen zat een beeldschone blondine met de exotische naam Doorn van Steyn. Ze was destijds een bekende kunstschaatster. Wij werden, zoals dat heet, een paar.

Af en toe belde Brian Desmond Hurst om te informeren naar mijn vooruitgang op de RADA, en soms nodigde hij me uit om met een paar vrienden naar een toneelstuk te gaan. Inmiddels wist ik dat Brian gay was – hoewel ‘gay’ in die tijd een heel andere betekenis had. Brian liet zijn vrienden weten dat ik niet ‘zo’ was en toen Doorn op het toneel verscheen, werd dat voor iedereen bevestigd.

Eén keer ontkwam ik er maar ternauwernood aan – ik verbeeldde me heel wat! – en heb ik een van mijn onsterfelijk genante uitspraken gedaan. Brian had me gevraagd ’s avonds na school naar zijn huis in Kinnerton Street in Belgravia te komen. Hij zei dat hij een paar gasten had die ik moest leren kennen. Ik weet niet of het een test was om te zien of ik homoseksuele neigingen had, maar ik bevond me opeens op een Knole-canapé met hoge armleuningen en een koord dat de zijkanten aan het eind van de bank verbond, tussen Godfrey Winn, een bekende auteur, en toneelschrijver Terence Rattigan.

Godfrey kwetterde er nogal suggestief op los en zei dat hij op mijn leeftijd óók de mooiste man van Londen was geweest.

Op dat punt viel ik hem in de rede en zei met de zwaarste stem die ik kon vinden: ‘Ik ben geen flikker, hoor!’

Er viel een stilte en Godfrey streek over zijn kalende hoofd. Rattigan wilde iets gaan zeggen, maar voordat ik hoorde wat het was, herhaalde ik vlug dat ik niet ‘zo’ was en verontschuldigde ik me met de uitvlucht dat ik iets te drinken ging halen.

Even later zag ik Brian breed grijnzen. Hij was getuige geweest van mijn duidelijke paniek en volgens mij schepte hij er een sadistisch soort genoegen in. Ik wil niet homofoob klinken. Dat ben ik niet. Maar in die tijd was ik, zoals dat heet, een vurige man die zijn mannelijkheid graag wilde bewijzen. Die adoratie had ik liever van leden van het ándere geslacht!

Doorn was eigenlijk een Londens meisje, vijf jaar eerder dan ik als Lucy Woodard in Streatham geboren. Ze was een begaafd kunstschaatster en had al in een paar films opgetreden, en ook in ijsshows en podiumvoorstellingen. Toen we elkaar het hof maakten, moest ik leren schaatsen om bij haar in de buurt te komen.

Doorn deelde een huis in Streatham met twee vrienden uit Wales, Betty en Lee Newman, die allebei kampioen ballroomdanser waren geweest. Nu deden ze figurantenwerk voor films en Lee was zelfs stand-in geweest voor de beroemde romantische held Michael Wilding. Het huis, dat eigenlijk meer een cottage was, stond op zijn eigen perceel en heel achteraf. Hoewel ik nog bij mijn vader en moeder woonde, bleef ik er vaak slapen en verklaarde ik slapjes tegen mijn moeder: ‘Ik heb op de divan geslapen, mam. Ik miste de laatste bus.’ In een onnozele poging haar te laten geloven dat haar zoon nog een onschuldige jongen was.

Zoals de meeste studenten zaten we constant op zwart zaad, maar er was altijd wel iemand in de groep die bereid was te delen wat hij had, en de paar vrienden die wel geld hadden, waren zo royaal om maaltijden en drank en zo af te rekenen. We gingen met z’n zessen vaak naar een Chinees restaurant in Garrard Street, lang voordat het daar Chinatown werd. Daar bestelden we ieder een schotel voor een kwartje en die deelden we dan. Dat was het breed laten hangen.

Naast het station in Goodge Street was een cafeetje waar we na school allemaal heen gingen. Uit bezorgdheid voor de andere klanten gaf de baas ons een eigen ruimte boven het café, waar we de tafeltjes bijeenschoven tot een podium voor improvisatiewerk. Dan was er ook nog Lyons Corner House, waar een aantal van ons heen ging om van de zelfbediening te profiteren. Je mocht er voor anderhalve shilling zoveel eten als je wilde. En dat deden we!

Bij een uitstapje naar de Lyons in Coventry Street werden een paar vrienden en ik benaderd door een man van middelbare leeftijd die vroeg of hij bij ons mocht komen zitten en hij gaf een rondje wijn. Waarom niet? Na het eten stelde hij voor iets te gaan drinken bij Murphy’s Irish Bar in Piccadilly. We hadden best door waar die man op uit was; ik mag wel zeggen dat we er goed uitzagen.

‘Oké,’ zeiden we, ‘dan een gin-tonic, graag.’

Toen hij ging bestellen, liepen we linea recta de andere deur aan Shaftesbury Avenue uit zodat hij met vier vrij dure drankjes achterbleef. Niet zo netjes, ik weet het.

Een geweldige persoonlijkheid in Doorns jaar met wie ik dik bevriend raakte, was Dickie Lupino, de neef van de beroemde Engelse filmster Lupino Lane en de neef van de Hollywoodster Ida Lupino, dus kende hij die wereld een beetje. Eén van zijn grote talenten was bietsen. We stuurden Dickie altijd naar het bovendek van de dubbeldekkerbus om passagiers te vragen of hij een sigaret van ze kon kopen. Iedereen die hij het vroeg, gaf hem er gewoon een, hij hoefde nooit te betalen.

In die laatste oorlogsdagen kon je alleen sigaretten kopen bij een sigarenboer die je kende. Een aantal merken dat ik rookte was tamelijk smerig, en er waren ook sigaretten bij waarvan je je stem kwijtraakte (ik hoefde destijds maar drie regels op te zeggen in een toneelstuk, dus dat kon me niet veel schelen). Een van de merken die ik rookte was Joystick, een vrij lange sigaret die ik doormidden brak. Dan had je ook nog de specials – gemengde pakjes met twee Turkse, twee van paardenmest, twee Virginia’s en als je bofte, een zwarte Balkan Sobranie. Dus waren we Dickie altijd heel dankbaar wanneer hij beneden kwam van het bovendek om zijn gebietste saffies uit te delen.

Tijdens mijn tweede seizoen op de RADA mocht ik deelnemen aan de Arts Theatre Club in een productie van Circle of Chalk. Ik was niet zenuwachtig voor mijn wereldpremière voor een betalend publiek. Ik haalde gewoon diep adem en ging aan de slag. Tenslotte was het gewoon werk. Die aanpak werkte als een trein en dat is altijd zo gebleven. Mijn moeder kwam naar de eerste voorstelling, maar kon het niet uitstaan dat ze me niet had gezien. Dat was niet zo, ze had me gewoon met een enorme helm op gezien, net als de meeste andere leden van de cast.

Een van de voordelen van het werk in een professionele toneelgroep was dat, anders dan op de RADA, sir Kenneth Barnes – de oprichter en direc-teur – niet in de directeursloge achter de stalles zat te mopperen en roepen: ‘Ik kan je niet horen!’ Sir Kenneth, of ‘oma’ Barnes zoals de leerlingen hem noemden, wilde altijd ‘dames en heren’ kweken. Om je de waarheid te zeggen, was hij een beetje een snob, wat overduidelijk bleek toen ik na een jaar dienstplicht in het leger net tot officier was benoemd, en op een dag mijn hoofd bij de RADA naar binnen stak om de portier Morecambe gedag te zeggen. Terwijl we stonden te praten, kwam oma Barnes uit zijn kantoor.

‘Ha! De jonge Moore. Officier, hè? Mooi zo. Welk regiment?’ vroeg hij.

‘Ik ga niet naar een regiment, sir Kenneth,’ antwoordde ik. ‘Ik ga naar transport en bevoorrading.’

Hij snoof, keek even naar me alsof ik zijn gang had betreden met iets vies onder mijn schoen, maakte rechtsomkeert en mompelde: ‘Eh, ja, nou ja. Goed gedaan.’ Dat was alles.

In april 1945 kreeg ik weer een rol aangeboden in de Arts Theatre Club, in The Italian Straw Hat. Daar stond ik dan te zingen en te dansen op de bruiloft van ‘onze lieve kleine Helen met meneer Fadinard’. Ik droeg een veel te grote hoge hoed, die over mijn ogen zakte. Mijn moeder kwam weer kijken, maar herkende me al weer niet in mijn tenue. Het was duidelijk dat ik een overtuigend acteur was en ik verdiende nog zeven pond per week ook. Ik ging blijkbaar vooruit.

Op 8 mei 1945 kwam er een eind aan de oorlog in Europa. VE-day. Dat was me de nacht wel! Tony Doonan, die samen met mij in het Arts Theatre optrad, voegde zich bij Doorn, mij en een uitgelaten groep RADA-studenten om te zingen en te dansen tussen de massa op Leicester Square, Piccadilly en helemaal tot aan Trafalgar Square. Daar belandden we tussen de poten van de leeuw rechts van de sokkel van Nelsons zuil. Onderweg hadden we een uithangbord van een café bemachtigd dat toepasselijk genoeg The Red Lion heette. Het was een avond van dolzinnige, overweldigende vreugde: de bombardementen waren afgelopen en onze dappere jongens zouden spoedig naar huis terugkeren. Mensen dansten en zoenden elkaar als nooit tevoren, net als Doorn en ik, denk ik. Ik zeg ‘denk’ omdat, hoewel het een gedenkwaardige avond was, ik me er niet alles van kan herinneren!

Op de RADA heb ik ondanks oma Barnes geweldige jaren gehad. Al mijn jaargenoten waren toegewijde studenten en de meeste hadden veel talent. Nieuwe producties werden met veel enthousiasme begroet en we stortten ons allemaal met hart en ziel op de repetities. Net als op de middelbare school kwam de studie op de RADA me aangevlogen. Omdat ik al een paar keer had opgetreden, had ik een voorsprong op mijn medeleerlingen, al waren de meeste ouder dan ik. Ik voelde me volwassener dan hen, ik had al iets meer van de echte wereld meegemaakt. Ik kan niet zeggen dat ik uitblonk als student van de toneelschool, maar aan de andere kant: waaraan meet je het succes van een acteur af? Aan zijn oorkonden en medailles? Het is geweldig om er een te winnen, maar uiteindelijk zijn ze geen garantie voor succes.

Dus aan het eind van mijn eerste jaar, vlak voor mijn achttiende verjaardag en met de dienstplicht voor de deur, besloot ik de RADA te verlaten. Ik wilde heel graag meer toneelervaring opdoen, dat wil zeggen betaalde ervaring.

Hoofdstuk 3

Nu ben je in het leger

‘Niet met je pik spelen en hup die sokken aan.’

Ik had gehoord dat theaterdirecteur Norman Marshall op het punt stond een seizoen lang stukken van Bernard Shaw op de planken te brengen, waaronder Androcles and the Lion en de commerciële kaskraker Passion, Poison and Petrification in het Arts Theatre in Cambridge. Omdat ik had besloten het vak in de praktijk te gaan leren en niet via een opleiding, ging ik naar een auditie en werd ik vervolgens als reserve gecast.

Ik vond een stek in Trumpington Street met een andere vriend uit mijn jaar op de toneelschool, Patrick Young. Nu woonde ik voor het eerst sinds de evacuatie in de oorlog niet thuis. O, het werd een heel ander leven omdat ik niet meer die snotjongen was die afhankelijk was van de goedgeefsheid in andermans huis.

Patrick en ik woonden in een accommodatie waar we zelf konden koken, dankzij een kookplaatje in de hoek van onze kamer. We aten wat we wilden, wanneer we wilden en we hoefden geen verantwoording aan een matriarch af te leggen. We aten niet alleen, we dronken ook; we kregen allebei een voorkeur voor Mild & Bitter-bier en cider. Na onze uitgebreide avondmaaltijd – die meestal uit een blik kwam – amuseerden we ons door condooms vol water te laten lopen en die aan een touwtje te binden om ze uit het raam op het hoofd van voorbijgangers te laten dansen!

Onze productie trok de aandacht van de studenten van Cambridge, of liever gezegd van diegenen die van de kunst van Thespes hielden. Op een dag werd ik door een van mijn vurige fans op de thee uitgenodigd op zijn kamer in Magdalene College (wat je uitspreekt als Mòdlen). Hij wilde me met alle geweld ‘lieve, lieve jongen’ noemen, wat me een vermoeden over het doel van zijn uitnodiging zou moeten geven. Hoe dan ook, hij besprong me nog voor de eerste kop thee, zodat ik ruggelings half op de canapé viel. Nogal geschrokken krabbelde ik overeind, maar nog voordat ik me beleefd kon verontschuldigen, kwam Lothario weer in volle vaart op me af. Ik holde weg alsof mijn leven ervan afhing en goddank was ik sneller dan hij. Ik rende aan één stuk door naar mijn kamer en viel vuurrood en snakkend naar adem naar binnen.

‘Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg Patrick.

Ik vertelde hem dat mijn grootste fan me op de thee had uitgenodigd en Patrick huilde van het lachen. Hij vroeg waarom ik dat in hemelsnaam niet door had gehad. O, in die tijd was ik zo naïef. We vertrokken naar de avondvoorstelling in de schouwburg en ik bad dat ik Lothario niet op een van de eerste rijen zou zien zitten. Ik was weer in een Romeinse toga, maar nu had ik een langere dan de rest van de cast om niet nog meer ongewenste aandacht te trekken.

Bij het repertoiretoneel speelde je een week in het ene toneelstuk en de week daarop in het volgende. Maar toen we aan de repetities voor het volgende stuk begonnen, voelde ik me echt beroerd en kon ik me niet concentreren. Erger nog, mijn urine was uitermate donker. Een bezoekje aan de dokter bevestigde dat ik geelzucht had. Hij zei dat ik moest stoppen met werken en naar mijn ouders in Londen moest gaan om rust te nemen en te herstellen. Dat was het eind van mijn loopbaan bij het repertoiregezelschap, maar eerst moest ik nog mijn medische keuring voor de oproep voor het leger krijgen. Nadat ik iets wat nog het meest op Guinness leek in een flesje van de dokter had geplast, werd ik honderd procent goedgekeurd.

Wat een dokter!

Een paar weken later nam ik hersteld en vol glucose afscheid van mijn ouders, kuste ik Doorn betraand vaarwel en liet ik mijn treinpas zien aan de controleur op Paddington Station. Vandaar werd ik naar Bury St. Edmunds gebracht voor de basistraining bij het Beds and Herts-regiment, genoemd naar Bedfordshire en Hertfordshire.

Daar deelde ik met dertig andere puisterige slungels een golfplaten barak, waarvan het midden werd beheerst door een houtkachel, onze enige bron van warmte. De stapelbedden stonden tegen de wand. We gooiden een muntje voor ‘boven of onder’ en goddank gooide ik kop en kreeg ik ‘boven’.

We lieten wat eigendommen in ons nieuwe onderkomen achter en daarna probeerde het hele peloton maat te houden terwijl we naar de voorraadloodsen marcheerden. Daar werden we voorzien van uniform en uitrusting: hoge schoenen, blikken eetgerei en bestek. Het viel me op dat diverse sergeants en korporaals ijverig hun best deden behulpzaam te zijn toen we met de geschenken van de kwartiermeester naar de barak terugkeerden.

‘Oké, jongen! Laten we eens zien of we dat veel te grote jack een stukje voor je kunnen innemen, en of we niet een mooie vouw in die pantalon van je kunnen krijgen, zodat je er als een tiptop soldaatje uitziet, wat dacht je daarvan?’

Wat een royale lui, dacht ik. Jawel, maar er hing wel een prijskaartje aan. Dertig shilling, mijn soldij voor de eerste week!

De volgende morgen besefte ik hoezeer ik had geboft met mijn bovenste bed. Mijn onderbuurman, door heimwee geteisterd, had abusievelijk gehoord dat je direct uit dienst werd ontslagen als je in je bed plaste. Op de vloer lag een grote plas urine. Ik keek uit om de sokken waarmee ik sliep om warm te blijven niet nat te maken en maakte juist een sprong van zeven meter over een natte vloer toen er een sergeant-majoor binnenstormde, die iets riep wat weldra een zeer vertrouwd reveille zou worden.

‘Oké! Niet meer met je lul spelen en hup, je sokken aan! Wakker worden, stelletje luie varkens. Ik moet soldaten van jullie maken! Als de donder naar buiten om je te wassen! En dan nog wat: hou dat scheermes heel dicht bij je gezicht want ik wil geen babydons zien wanneer jullie de parade wordt afgenomen.’

Huiverend in de koude novemberlucht waste en schoor ik me met niets anders dan koud water, kamde wat de legerkapper aan haar had overgelaten en trok snel mijn uniform aan. Het paste vrij goed vergeleken met de andere die ik zag. Daarna pakten we ons eetblik en bestek voordat we in drie slordige rijen naar ons eerste legerontbijt marcheerden. Ik weet nog dat ik dacht dat als het klopte dat een leger op een lege maag marcheert, wij wel op en neer naar Schotland konden marcheren, zo overdadig was de hoeveelheid pap, eieren (gebakken, en niet zo’n beetje gestold), spek, witte bonen in tomatensaus, gebakken aardappels, geroosterd brood en dampend hete thee die werd opgediend.

De basistraining bestond uit leren marcheren, met een geweer schieten, een brengun in elkaar zetten, exercitie, armen in de houding en armen laten zakken, groeperen en verspreiden, naar de NAAFI (Navy, Army and Airforce Institutes) of de Sally Bash (de kantine van het Leger des Heils) gaan, schoenen poetsen, uniform persen en salueren. Als er nog tijd over was, werden we aangemoedigd brieven naar onze beminden thuis te sturen. Er waren doorgaans maar twee soorten beminden, natuurlijk:

Lieve mams en paps,

Met mij gaat het goed en ik hoop met jullie ook.

Veel liefs,
jullie zoon Roger

Of:

Mijn liefste Doorntje,

Ik kan amper wachten op het weekendverlof.

Ik hou van je en mis je.

Duizend kusjes,
voor altijd de jouwe, Roger

Toen de zes weken basisopleiding ten einde liepen, werd er gepraat over het regiment of korps waarbij we zouden worden ingedeeld.

‘Jij bent iemand voor het I-Corps, jongen!’ zei mijn pelotonsergeant. Wat was in hemelsnaam het I-Corps? Of had ik Eye-corps verstaan, de een of andere afdeling van de geneeskundige troepen? Hij bleek me aan te bevelen voor het Intelligence Corps, de militaire inlichtingendienst, maar toen hij merkte dat ik geen idee had waarover hij het had, bracht hij het I-Corps nooit meer ter sprake.

Een poosje leek het alsof ze niet goed wisten wat ze met me aan moesten. Het ene moment was ik in de barak met negenentwintig andere rekruten en het volgende zat ik vrijwel in mijn eentje, omdat alle anderen al een stationering hadden. Dus zetten ze me een paar weken aan het werk met het tekenen van rekruteringsposters tot ik eindelijk te horen kreeg dat ik me moest melden bij de WOSBY, de War Office Selection Board, waar ze me zouden keuren voor een eventuele officiersopleiding. In een groot huis ergens in het zuiden van Engeland onderging ik vier dagen lang tests: hoe je bevel moest voeren, hoe je tien man over een rivier krijgt, hoe je géén doperwten met je mes moest eten enzovoort. Maar er was ook lol plus een heel lief meisje van het personeel met wie ik dat kon hebben. In feite heb ik me altijd afgevraagd of het probleem om haar ongezien de kazerne in en uit te smokkelen soms ook een WOSBY-test was…

Na de keuring kreeg ik een paar dagen verlof, natuurlijk moesten ze de resultaten overdenken. Ik haastte me naar Londen om tijd bij mijn lieve Doorn door te brengen en van mama’s kookkunst te genieten, ook iets wat ik zeer had gemist.

De dagen vlogen om en voor ik het wist, was ik in Wrotham, Kent voor de ‘pre-OCTU’ (Officer’s Training Unit). Ze lieten me los op schietbanen en ik kreeg nog meer te verduren van ‘tien man de rivier over zetten’ en ‘met getrokken bajonet heuvelafwaarts stormen’. Ik leerde meer over exercitie, hoe ik een drietons Bedford-vrachtwagen en een motorfiets moest besturen. Ik vond het merkwaardig dat het militaire apparaat er gewoon van uitging dat we wel met een motorfiets konden omgaan. Zonder veel instructie mochten we door het kamp scheuren om te zien of we ons evenwicht konden bewaren, en daarna hup, de weg op. Op een ochtend reed ik een zeer steile heuvel af in Dartford, toen er een politieman voor me de weg op stapte en zijn hand ophief. Het zou me nooit meer lukken op tijd te stoppen, dus ik had geen andere keus dan het warenhuis Woolworth aan de hoofdstraat binnen te rijden!

Voor één ding zal ik de pre-OCTU eeuwig dankbaar blijven en dat zijn de Hollandse verwensingen die ik er leerde, dankzij het feit dat ik een barak deelde met een twintigtal Nederlandse cadetten.

Nadat ze me op de bovenstaande onderdelen bekwaam hadden verklaard, werd ik naar Buller Barracks in Aldershot gestuurd, voor ‘basis-OCTU’. Nog meer vreemde terminologie, maar ik was tenminste van ‘pre’ naar ‘basis’ gepromoveerd. Nu werd ik tot cadet verklaard bij het Royal Army Service Corps en begon ik aan mijn opleiding ‘transport en bevoorrading’. Er werd nog meer geëxerceerd. ‘Voorwaarts saluut!’, ‘Hup twee drie, terug twee drie!’ Aldershot was draaglijk omdat je vrij eenvoudig weekendverlof kreeg en Londen en mijn liefste Doorn maar een treinreisje bij me vandaan waren.

Nadat ik in Buller voor de ‘basis-OCTU’ was geslaagd, kreeg ik een paar dagen verlof, die ik voor mijn carrière gebruikte. Doorns huisgenoot in Streatham, Lee Newman, was plaatsvervanger van Michael Wilding, samen met Anna Neagle de ster in de film Piccadilly Incident. Omdat het om een oorlogsromance ging, waren er een heleboel scènes met militairen en ik hoorde dat je zeker kon zijn van een rol als je je eigen uniform had.

Cadet Moore had beslist zijn eigen uniform!

Ik ging met de eerste trein naar Welwyn Garden City en meldde me bij de studio. Een assistent-regisseur vond mijn uniform er ‘authentiek’ uitzien, wat prettig was om te horen, en ik moest wachten zodat zij konden besluiten wat ze met me gingen doen. Ik wachtte geduldig met een welkome mok thee, toen ik opeens het gevoel kreeg dat er naar me werd gestaard. Vervolgens vertelde de assistent dat meneer Herbert Wilcox – de regisseur en echtgenoot van leading lady, juffrouw Neagle – me wilde spreken.

Wilcox vroeg of ik echt in het leger zat omdat zijn vrouw nieuwsgierig was. Ik zei ja, en ook dat ik op RADA had gestudeerd en had opgetreden in een paar toneelstukken in Cambridge. Dat leek de beroemde man te intrigeren. Hij zei dat ik met Michael Wilding aan een tafeltje moest gaan zitten ‘lachen om wat hij zei’. Ik begon al te lachen voordat ze gingen draaien, en ik bleef de hele dag lachen. Toen Michael Wilding en ik vele jaren later allebei voor MGM werkten, bekende hij dat hij het heel aardig had gevonden dat ik zo om zijn grappen had gelachen, omdat het hem enorm had helpen ontspannen. Wat een compliment!

Uiteindelijk stelde Wilcox voor dat ik contact moest opnemen zodra ik afzwaaide.

We faden – zoals ze in de filmwereld zeggen – naar een paar jaar later. Doorn had een rolletje in een andere Wilcox-Neagle-film, Maytime in Mayfair, die in de Boreham-studio werd opgenomen. Ik was inmiddels afgezwaaid en had vergeefs geprobeerd contact met Herbert Wilcox te leggen via zijn castingagent Pat Smith. Ik zag mijn kans schoon! Ik ging naar de studio om met Doorn te lunchen en hield ondertussen de ogen open voor de beroemde regisseur. Toen ik naar het toilet van het restaurant ging, was de man die naast me stond Wilcox in eigen persoon. Die kans mocht ik niet laten glippen.

Ik schraapte mijn keel. ‘Meneer Wilcox, ik eh… Ik heb geprobeerd u te bellen om…’ Voordat ik mijn zin kon afmaken, knoopte Wilcox snel zijn gulp dicht en ging ervandoor, ervan overtuigd dat een jongeman hem in de plee probeerde te versieren.

De moraal van dit verhaal? Nooit iemand in het toilet aanspreken.

Michael Caine heeft me een keer verteld dat John Wayne hem had aangeraden nooit suède schoenen te dragen. Blijkbaar had Wayne die fout zelf een keer gemaakt toen hij voor een urinoir stond en iemand naast hem naar hem keek en zei ‘Mijn god! Dat is John Wayne!’ en, toen hij zich naar de Duke omdraaide, over zijn suède schoenen plaste.

Na de training in Aldershot kreeg ik te horen dat diegenen van ons die nog steeds werden beschouwd als geschikte officierskandidaten naar Mons Barracks een eindje verderop zouden worden overgeplaatst. Ik kwam onder de hoede van sergeant-majoor Tubby Brittain van de Coldstream Guards: ruim een meter negentig lang, met een stem die op dertig kilometer glas kon doen springen.

‘PARAAADEPAS! VOORWAARTS VOOR INSPECTIE, ZEVENTIEN STAPPEN LANGS HET MIDDEN, VÓÓRWAARTS… WACHTEN! WACHTEN! VÓÓRWAARTS MARS!’

We kwamen allemaal uit verschillende regimenten en korpsen, maar hij zag op honderd meter aan het embleem op je pet wie je was.

‘HÉ, SUFFE, LUIE TRANSPORTCADET! WAKKER WORDEN!’

Ik droom nog van die stem. Ik vraag me wel eens af of mijn grootvader, sergeant-majoor Pope, zijn manschappen tijdens de Eerste Wereldoorlog net zo de stuipen op het lijf joeg als sergeant-majoor Brittain mij.

Tijdens de ‘laatste OCTU’ (die in legertaal na ‘pre-’ en ‘basis-OCTU’ kwam liet ik bij Austin Reed in Regent Street mijn gala-uniform maken. Er werden sterren op mijn battledress genaaid, maar die moesten door een witte strook aan het oog worden onttrokken, net als de emblemen op mijn pet, tot ik officieel was geslaagd. Ik kreeg te horen dat we allemaal zo nodig de standaard officiersregenjas over ons uniform mochten dragen, omdat daarop geen rangaanduiding stond. Buiten de kazerne haalden we allemaal de witte strook weg en zo zagen we er tenminste als echte officieren uit. Dat was nuttig omdat lagere rangen dan voor ons salueerden – al was ik waarschijnlijk de enige die daarop uit was. Ik ben nu eenmaal een aansteller.

Na de diploma-uitreiking had ik nog een paar verlofdagen te goed en ging ik met mijn ouders op bezoek bij tante Nelly en oom Peter in Portsmouth. Bij aankomst op het station wist niemand goed welke kant we op moesten, dus benaderde ik twee MP’s, die me natuurlijk voor de gek wilden houden zodra ze deze piepjonge tweede luitenant met zijn roze gezicht in z’n maagdelijke Austin Reed-uniform zagen. Toen ik hun saluut wilde beantwoorden, liet ik eerst mijn rottinkje vallen en toen ik dat wilde oprapen, vielen mijn witte handschoenen. Wat een idioot. Ze zullen er wel dagenlang om hebben gelachen.

Als kersverse officier werd ik op transport gezet naar Duitsland om deel uit te maken van het Britse Rijnleger. Mijn eerste stationering was op een bevoorradingsdepot in Sleeswijk-Holstein. Ik was zo groen als gras maar kreeg het bevel over het hele depot en droeg de verantwoordelijkheid voor ongeveer vijftig soldaten van andere rangen en onderofficieren. Ik mag dan groen zijn geweest, maar ik beschikte gelukkig over een schitterende stafonderofficier, die alle kennis van zaken had plus de houding van een oude rot in het vak. Alles liep als een trein.

Sleeswijk was het hoofdkwartier van de militaire politie van de RAF, dus alle disciplinaire maatregelen tegen mijn manschappen kwamen altijd via de RAF. Omdat het meestal om kleinigheden ging, zoals het ontbreken van een badge of losse knopen, vroeg ik aan ‘staf’ wat ik met overtreders moest doen, waarop hij antwoordde: ‘Wat u maar wilt.’ Dus stopte ik ze in mijn uitbakje en daar liet ik het bij. Ik heb nooit veel met discipline opgehad. Dat ging prima, tot de commandant van de militaire politie belde om te vragen wat me in hemelsnaam bezielde door iedereen er maar ongestraft van af te laten komen. Goddank had hij gevoel voor humor en de kwestie werd in de plaatselijke officiersclub geschikt toen ik beloofde dat ik op mijn volgende bevoorradingsreis over de Deense grens terug zou komen met verse eieren, boter en allerlei andere lekkernijen voor hem.

Kort daarop ging ik met verlof en holde ik zo hard als ik kon in de armen van mijn geliefde. Bij die gelegenheid besloten Doorn en ik te trouwen. Negentien te jong? Kan wel zijn, maar ik voelde me erg volwassen en dan had je natuurlijk ook je huwelijkstoeslag, wat een welkome extra bron van inkomsten was. Ik ben altijd pragmatisch geweest.

We trouwden tijdens mijn eerste verlof uit Duitsland, op 9 december 1946 in het gemeentehuis van Wandsworth. Het was geen grootse toestand. Doorns zus Fleur was getuige, net als mijn vader, en er waren maar een paar leden van elke familie bij. Wat ik me het best herinner was hoe koud het was, bitterkoud.

Een paar maanden later werd ik van mijn luizenbaantje in Sleeswijk overgeplaatst naar een hoofdbevoorradings depot in Neumunster op ongeveer honderd kilometer afstand. Ik hield me bezig met ‘welzijnswerk’ voor de soldaten en dat betekende dat ik voor de verschillende onderdelen ‘dubbel of quitte’-gokvoorstellingen en quizzen organiseerde. Op weg naar huis van een van die avonden had de jeep waarin ik reed een handgemeen met een boom. De boom won. Ik moet er haastig aan toevoegen dat ik niet reed.

Met een hersenschudding herinnerde ik me het ongeluk pas een paar dagen later op de basis van het Royal Army Medical Corps. Mijn gewonde hoofd en kin waren gehecht. Maar de paar weken van mijn herstel deden me beseffen dat ik niet geschikt was voor bevoorrading, noch voor het leger. Ik wilde weer het podium op en besloot een overplaatsing aan te vragen naar de Combined Services Entertainment Unit (CSEU). Omdat Doorn en ik geen tijd voor een fatsoenlijke huwelijksreis hadden gehad, kwam ze een paar weken over om me te helpen herstellen, maar ze trof me opnieuw in het ziekenhuis met een acute blindedarmontsteking!

Maar mijn besluit stond vast, dus na mijn ontslag uit het ziekenhuis en een korte periode bij de No 4 Training Brigade in Lippstadt belde ik opnieuw met de commandant van de CSEU, luitenant-kolonel Sanders ‘Bunny’ Warren. In burger was Bunny een acteur die ik al een poosje kende. Voor de oorlog was hij onder meer de ‘Red Shadow’ geweest in een toerneeversie van The Desert Song. Hij zei dat hij zou zien wat hij voor me kon doen.

Tot mijn opluchting wist Bunny mijn overplaatsing naar de CSEU bijna direct voor elkaar te krijgen en ik moest me melden bij het hoofdkwartier van de dienst in Hamburg, tegenover het Hauptbahnhof, in wat destijds het Stadt Opera Haus was en waar nu het verbouwde Deutsches Schauspielhaus is gevestigd. Ik bevond me weer tussen de helft van de mensen uit mijn RADA-tijd, zoals sergeant Bryan Forbes, Joey Baker, Basil Hoskins, toneelschrijver David Turner, Charles Houston en komieken zoals George en Jimmy Page.

Medewerkers van de CSEU logeerden een paar honderd meter verderop in Hotel Kronprinz, wat een hele verandering was na het ‘echte leger’. Er was weinig discipline en er waren ook geen gevreesde marsen of exercities. De enige formele toestand was zelfs ‘Pay Parade’, de uitkering van de soldij, en dat was de eerste taak die ik kreeg van de adjudant, kapitein George Fitches.

Ik zat aan een bureau met een sergeant-majoor naast me en de mannen en vrouwen die me hun loonboekje kwamen laten zien, gaf ik hun soldij in BAFFS – British Forces money, geld van de Britse strijdkrachten. Ik kreeg te horen dat ze daarna moesten salueren, rechtsomkeert maken en vertrekken. De eerste was een heel knap meisje van het opleidingsinstituut, een ex-danseres, geloof ik, dat naar me glimlachte. Ik wilde net teruglachen, toen mijn trommelvliezen bijna sprongen.

‘Niet naar de officier lachen op Pay PARADE!’ schreeuwde de sergeant-majoor.

Ze heeft nooit meer naar me gelachen.

Om de een of andere reden promoveerden ze me tot waarnemend kapitein en werd ik belast met de logistiek van de CSEU-shows in heel Duitsland, Oostenrijk en Italië. Ik kan me niet herinneren hoeveel theaters we moesten voorzien van amusement, maar het waren er veel. De cast van onze toneelstukken en revues bestond uit zowel burgers als leden van de strijdkrachten. Ze moesten allemaal worden getransporteerd naar de locaties in Bedford-bussen voor dertig passagiers, terwijl onze instrumenten en decors in Bedford-drietonners werden geladen. Het was een hele militaire operatie.

Een van de toernee-acts was Robin Richmond, die op de posters stond als ‘Robin Richmond – de enige man die zijn organ  * per drietonner laat vervoeren.’ (* orgel, maar ook ‘orgaan’, vert.)

Een andere taak was het verwelkomen van burgerartiesten die uit Engeland overkwamen. Ik vroeg me af of het leven nog mooier kon.

Op een keer moest ik naar het station van Altona rijden om de gevierde Ivy Benson en haar ‘meisjesband’ naar het Hauptbahnhoff tegenover ons hoofdkwartier te begeleiden en vandaar naar het Bocaccio Hotel, waarin burgers als zij werden ondergebracht. Een andere keer werd ik belast met de verwelkoming van superspetter Kay Kendall. Destijds had ze nog maar een paar films in Engeland op haar naam, dus had ze nog niet de duizelingwekkende hoogte bereikt waartoe ze was voorbestemd, al was die maar van tragisch korte duur wegens haar leukemie. Mijn knopen en schoenen blonken zo dat ze me de bijnaam ‘de hertogin’ gaf. Dat op zijn beurt wekte als het ware de belangstelling van een andere burgerartiest die tegelijkertijd was gearriveerd, Frankie Howerd. Hij ‘oh’de’ en ‘ah’de’ de hele tijd naar me, maar uiteindelijk was hij teleurgesteld toen hij ontdekte dat ik veel meer belangstelling had voor Kay en de ploeg van Ivy Benson! Zowel Kay als Frankie zijn tot hun dood goede vrienden van me gebleven.

Er werd weinig gesalueerd bij de CSEU, tenzij we natuurlijk in het openbaar waren, want dan moest er iets van militair decorum aan de dag worden gelegd! Maar verder omhelsden we elkaar gewoon hartelijk. Bryan Forbes deed dat een keer waar de adjudant van het ‘echte leger’ bij was, en die gaf Bryan een uitbrander. En mij. Hij zei dat hij me zou rapporteren bij de kolonel vanwege mijn gebrek aan respect voor het legerprotocol. Uiteindelijk moest ik op rapport bij luitenant-kolonel ‘Bunny’ Warren. Die moest alleen maar lachen.

Drie maanden voor mijn ontslag uit het leger vroeg kolonel Warren of ik in een stuk wilde spelen. Het was niet gebruikelijk dat een officier het toneel op ging, maar kapitein Moore wilde maar al te graag de jeugdige hoofdrol spelen in The Shop at Sly Corner, een stuk met een hoog ‘Anyone for tennis?’-gehalte. We traden met veel plezier op in Hamburg, Celle, Hannover, Keulen, Lübeck, Bremen en vervolgens in Triëst in Italië. Daar liep onze compagniemanager een paar oude vrienden uit Cairo tegen het lijf, met wie hij een glorieus stuk in zijn kraag zoop. Je zou zeggen dat daar niets mis mee was, maar die avond moest hij het podium op! Hij speelde de politie-inspecteur die de moord moest onderzoeken en moest aan het begin van de derde akte opkomen.

Ik had hem al in de pauze en tussen de eerste en tweede akte gezien en hem aangeraden om ter ontnuchtering heel veel sterke koffie te drinken. Het gordijn ging op voor de derde akte en de inspecteur maakte zijn entree; hij zwaaide op zijn benen, keek om zich heen waar hij zich precies bevond, maar er kwam geen woord uit.

‘Bent u inspecteur van politie?’ vroeg ik.

Hij staarde me aan en knikte.

‘En bent u gekomen voor het onderzoek naar de dood van…?’ Panisch probeerde ik hem van zijn tekst te voorzien.

Weer een stilte en een knikje.

‘En u herinnert zich mij van Oxford, niet?’

‘Hm… eh!’ Hij bleef op zijn benen zwaaien en ik bleef zijn vragen en antwoorden uit de tekst parafraseren.

Toen het doek zakte, ontplofte hij. ‘Vuile klootzak die je bent, je hebt mijn hele tekst verprutst.’

‘Je hebt een stuk in je kraag,’ wierp ik tegen.

Hij stormde van het toneel en kwam met het jasje van zijn gevechtstenue aan uit de kleedkamer. Hij rukte het sergeant-majoorsembleem van de mouw en riep: ‘Je kunt tegen die eikel van een Bunny Warren zeggen dat hij dit in zijn reet kan stoppen!’

Het behoeft geen betoog dat hij de volgende morgen een kolossale kater had en dat hij de gebeurtenissen van de avond tevoren totaal was vergeten. Maar goed ook, eigenlijk.

Tegen het einde van 1947 en ook van mijn drie jaar dienstplicht hoorde ik dat ik was geaccepteerd voor een auditie voor een Pinewood-film genaamd The Blue Lagoon. Daarin zou Jean Simmons optreden en ze zochten nog een jongen. Bunny Warren gaf me een week verlof om naar Londen te reizen. Dus vertrok ik naar Cuxhaven, liftte mee op een schip naar Hull en daarvandaan nam ik de trein naar Londen. Twee dagen later meldde ik me in mijn uniform – omdat ik inmiddels te groot was geworden voor mijn burgerkleding – bij de Pinewood-studio. Ik wist toen nog niet hoe belangrijk dat deel van Buckinghamshire voor me zou worden.

Ik werd verwelkomd door een man die later mijn impresario zou worden, Dennis van Thal, die toen directielid van de Rank Organisation was. Hij stelde me voor aan het beroemde filmmakersduo Frank Launder en Sidney Gilliat, producent en regisseur van de film. Er deden die dag nog twee jongens auditie voor de rol, samen met drie meisjes. Omdat de vrouwelijke hoofdrol al door Jean Simmons werd gespeeld, wisten de meisjes dat ze niet in de film zouden spelen, maar Launder en Gilliat wilden toch een paar opnamen voor toekomstig gebruik van hen maken. Mijn jeugdige tegenspeelster was de zestienjarige Claire Bloom. Een van de andere twee jongens heette Larry Skikne. Die veranderde zijn naam in Laurence Harvey, boekte groot succes en werd een heel goede vriend van me.

Slechts gehuld in een lendendoekje en van top tot teen beschilderd met een zonnige bruine kleur, probeerde ik de hele auditie mijn buik in te houden. Naderhand ging ik lunchen met de meisjes en de andere jongens gingen naar huis. Gepast royaal rekende ik af van mijn nederige soldij.

Dennis van Thal vroeg me om Claire Bloom te vragen om na de auditie met me naar het café te komen; hij had een paar producers die hij aan haar wilde voorstellen. Haar loopbaan stond op de rails en ze keek alleen nog maar vooruit.

Na een paar dagen bij Doorn keerde ik terug naar Hamburg en wachtte het nieuws van Pinewood af. Het nieuws was slecht: ik was niet aangenomen! De rol ging naar Donald Houston. Maar Dennis stuurde me wel een cheque van ruim tien pond voor ‘diverse onkosten’. Dat geld kwam als manna uit de hemel.

Ondertussen viel het doek van The Shop at Sly Corner voor het laatst. Nadat ik me had afgeschminkt en mijn spullen had gepakt, nam ik afscheid van mijn vrienden bij de CSEU en verruilde ik mijn aangename baantje als acterende kapitein Moore, maar in feite luitenant, voor de harde werkelijkheid van een eenentwintigjarige, gehuwde acteur zonder werk.

Hoofdstuk 4

Het burgerleven

‘Zo goed ben je niet, dus als je opkomt, glimlach je maar veel.’

Voordat we officieel uit dienst gingen kregen we allemaal een burgerkloffie, oftewel een sportief jasje en een broek. Zo werden we op het leven losgelaten. Mijn kleren pasten tenminste!

Doorn en ik creëerden ons eerste gezamenlijke thuis op een kamer op de eerste verdieping van haar zusters huis in Streatham. Het was een prettige kamer die op de tuin uitzag. De badkamer was ook vlakbij aan dezelfde gang. In de hoek van onze Spartaanse kamer stond een dubbel kookplaatje waarop onze dagelijkse kost werd bereid, meestal in een koekenpan. Om de muur tegen vetspetters te beschermen, gebruikten we de olieverfprobeersels van mijn schoonmoeder. Wanneer de schoonouders op bezoek kwamen, moesten we eerst het vet van de schilderijen schrapen!

Doorn had een zoontje uit een vorige relatie, Shaun, dat bij Doorns moeder en vader in Southport woonde. Het zou echt te krap worden als hij bij ons woonde. We brachten hem af en toe een bezoek in Southport en ze kwamen wel eens naar ons toe, maar ik leerde Shaun niet zo goed kennen, al hebben we nu nog steeds contact.

Natuurlijk hadden we het niet breed. Er was weinig werk. Na de gebeitelde drie jaar in het leger moest ik opeens opnieuw beginnen en een plek op het podium zien te veroveren. Ik deed auditie voor diverse rollen, maar werd steeds ongeschikt bevonden. Voordat ik in dienst moest, had ik een impresario in de arm genomen, een lange besnorde Brit die Gordon Harboard heette. Hij ried me aan auditie te doen in uniform, wat maar goed was ook, omdat het mijn enige fatsoenlijke kleren waren. Maar ze vonden me altijd te groot, te klein, te jong of gewoon niet geschikt voor de rol waarvoor ik opging. Gelukkig was Gordons vrouw Eleanor, die de boekhouding deed, zo vriendelijk me af en toe een paar pond voor te schieten wanneer er werk in de aanbieding was.

Ik belde Brian Desmond Hurst om te zeggen dat ik inmiddels een van de vele werklozen was. Hij zei dat hij een rol in zijn volgende film – Trottie True – voor me had, maar dat zou nog een paar maanden duren. Zowel Brian als Launder & Gilliat hadden laten vallen dat er wel een contract voor me in zat bij de Rank Film Organisation, die in Pinewood gevestigd was. Maar net in die tijd probeerde Rank na een paar kostbare flops te bezuinigen door het aantal sterren dat ze onder contract hadden terug te brengen; alleen grootheden als Dirk Bogarde en Kenneth More overleefden.

Al weer gefrustreerd.

Gordon stelde voor dat ik Jimmy Grant Anderson zou spreken, de baas van het Intimate Theatre in Palmers Green, Noord-Londen. Dat had zonder meer de reputatie van een uitstekend repertoiregezelschap, en castingagenten konden er makkelijk langsgaan. Het gesprek ging goed en een paar weken later was ik aangenomen voor de vorstelijke som van tien pond per week. Een pond ging naar Gordons commissie en ik betaalde er twee terug aan Eleanor, maar ik voelde me nog steeds schatrijk en trots. Zozeer dat ik mezelf trakteerde op een pakje Passing Cloud-sigaretten, die een penny duurder waren dan merken als Players en Goldflake. Op weg naar huis ging ik boven in de bus zitten en verwijderde met veel vertoon het cellofaan van het pakje om een van de symbolen van mijn pas verworven rijkdom uit te kiezen. Ik kon niet stoppen met dik doen.

Een wekelijkse repertoirevoorstelling was het oefenterrein van vele Britse acteurs. Het schema was over het hele land gelijk. Maandagavond was altijd de première van het stuk dat er die week werd gespeeld. Vervolgens lazen we dinsdagmorgen het stuk van de week daarop door. Dinsdagmiddag ‘blokten’ we op de eerste akte van het nieuwe stuk en die avond was de tweede voorstelling van het lopende. Woensdagmorgen studeerden we op de tweede akte en ’s middags op de derde. Op donderdagmiddag was er doorgaans een matinee, dus hadden we alleen de ochtend om het stuk van de volgende week te repeteren. Op vrijdag en zaterdag werd er weer gerepeteerd, maar zondag waren we vrij!

De volgende maandagochtend namen we het nieuwe stuk nog eens door en ’s middags was de generale repetitie voordat het doek voor het nieuwe stuk die avond omhoogging.

Het klinkt als een ingewikkelde routine, maar ik kan je verzekeren dat je er makkelijk in valt. Op elk vrij moment leerde ik tekst uit mijn hoofd: boven in de bus, in de metro, bij mijn ouders of thuis. Omdat de meeste optredens in Londen waren, kon ik thuis bij Doorn wonen. In de bus zat ik met een exemplaar van de tekst in mijn linkerhand terwijl mijn rechter- over de bladzijde gleed en ik elke regel in mijn geheugen prentte. Dat was ook een mooie manier om de toevallige toeschouwer te laten zien dat hij zich in het gezelschap van een ‘werkend ACTEUR’ bevond!

Als je op een andere manier wilde laten zien dat je een lid van een van de twee oudste beroepen was, droeg je zelfs op de donkerste dagen een zonnebril. Velen doen dat nog.

Mijn eerste stuk bij het Intimate Theatre was Noël Cowards Easy Virtue, met Noele Gordon als de vrouwelijke ster. Ik weet nog dat Jimmy Grant Anderson tijdens de repetities zei: ‘Zo goed ben je niet, dus als je opkomt, glimlach je maar veel.’ Papa’s zussen woonden niet ver van Palmers Green en op een avond kwamen de tantes Lily en Isabel een van mijn ‘glimlachende’ voorstellingen bijwonen. Toen ik voor het eerst opkwam, hoorde ik een vrouw uitroepen: ‘O mijn god, hij heeft de oren van George!’ Ik slaagde erin mijn eerste regel eruit te krijgen zonder in elkaar te zijgen van de lach, maar mijn wangen waren zo rood dat ze als een stoplicht door mijn schmink heen schenen.

Omdat mijn maaltijden meestal bestonden uit witte bonen in tomatensaus, leed ik helaas ernstig aan winderigheid. Op een avond kwam ik met kwieke tred op en liep ik rechtsaf het toneel over om mijn handen aan de open haard te warmen, onderwijl zeg ik: ‘Tjonge, mam, het is ijskoud buiten.’ Toen ik op mijn hurken voor het vuur zakte, ontsnapte er een ‘brrrp bprm’ en onmiddellijk verscheen het gezicht van de jonge assistent-stagemanager in mijn gezichtsveld achter de haard. ‘Je veegt straks zelf dat podium maar schoon, verdomme!’ siste ze. Dat werd opgevangen door de eerste drie rijen van het publiek, die, het moet gezegd, deelden in mijn hilariteit.

Brian Desmond Hurst hield woord en gaf me in september een rol in Trottie True. Die stelde eerlijk gezegd weinig voor. Ik was een stage door johnny  ,* in het Gaiety Theatre, waar Trottie True, gespeeld door Jean Kent, optrad. (* een soort groupie die bij de artiestenuitgang op zijn idool wacht, vert.) Ik hoefde niet veel meer te zeggen dan ‘Asjemenou!’ of ‘Jeetje! Potdorie!’, maar verspreid over twee maanden was het wel dertig dagen werk voor ruim zes pond per dag.

Er waren nog negenentwintig stage door johnny’s en we werden met zijn allen in een grote kleedkamer van Denham Studios geperst. Er waren een paar van mijn vrienden van de CSEU bij, Patrick Cargill en Peter Dunlop, die later een zeer succesvolle impresario werd. Dan had je een lange, keurige knaap die me vertelde dat ik in de houding zou zijn gesprongen als ik onder hem had gediend. Later raakten we wel dik bevriend, maar ik ben nooit in de houding gesprongen. Het was Christopher Lee.

Kerstmis was dat jaar nogal schraal. Doorn had net als ik weinig werk gehad, maar we hielden het hoofd boven water en ik was altijd vol vertrouwen dat het succes vlak achter de horizon lag. Het was zeker geen makkelijk leven, maar wiens leven was dat wel in die tijd?

Vrij snel in het nieuwe jaar kreeg ik een klus voor de BBC-televisie. In die tijd waren er maar twee podia in het hoofdkwartier van het bedrijf in Alexandra Palace en werd er gerepeteerd in kerkzaaltjes en kelders verspreid over heel Londen. Het eerste stuk waarin ik speelde was een onbekend laatvictoriaans melodrama van Patrick Hamilton, The Governess. Het verhaal draait om een ontvoering van een jong meisje uit een rijk milieu en het daaropvolgende conflict tussen haar vader en de politie-inspecteur die de zaak behandelt. Ik speelde de broer van het meisje en ik heb me altijd verbaasd over mijn eerste tekst in dat stuk. Ik kwam de huiskamer van de familie binnen en riep uit: ‘Hola, moeder! Wat is hier aan de hand?’

Er kwamen nog meer toneelstukken op mijn pad, zowel voor de tv als voor het Intimate en het Q Theatre in Kew, waar een vriend van Doorn, die fotograaf was, voorstelde dat ik wat modellenwerk kon doen om de huishoudpot te spekken. Kort daarop werd ik voorgesteld aan een dame die Pat Larthe heette. Zij dreef een modellenbureau in een kantoor op Cambridge Circus. In hetzelfde gebouw zat een agente, Miriam Warner, die gespecialiseerd was in het uitbesteden van acteurs aan repertoiregezelschappen. Het gerucht gaat dat er een keer twee acteurs hand in hand bij haar binnenkwamen. Ze zei dat ze alleen enkelvoudige boekingen deed, waarop ze zeiden: ‘We werken altijd samen!’

Ze keek hen recht aan en zei: ‘Bovendien neem ik geen homo’s aan.’

‘Wel heb ik ooit,’ protesteerden de jongens. ‘Als je maar weet dat Jezus ook een homo was!’

‘Nou, Jezus staat dan ook niet op mijn loonlijst,’ snauwde juffrouw Warner. ‘Dus opgedonderd.’

Hoewel ik er aanvankelijk niet tuk op was, kreeg ik de volgende paar jaar veel modellenwerk, voornamelijk voor illustraties in vrouwenbladen. Ik speelde altijd de romantische held in de ‘ware’ liefdesverhalen en ook poseerde ik voor de illustraties van de arts in The Doctor in het tijdschrift Woman’s Own. Ik poseerde zelfs voor de illustraties van David Niven die verschenen toen een van de tijdschriften de rechten kocht om uittreksels van zijn autobiografie Around the Rugged Rocks te publiceren. Dan had je nog de gevreesde breipatronen, waardoor Michael Caine me in later jaren de bijnaam ‘The Big Knit’ gaf. Maar ik leerde om nooit een breipatroon af te slaan: ze hielden het brood op de plank en stelden me in staat meer repertoirevoorstellingen te doen.

Tussen het toneelwerk door was ik ook stagemanager op het hoofdkwartier van de BBC in Alexandra Palace voor een variétéserie die op donderdagavond werd uitgezonden. Ik herinner me dat een van de gasten van het programma een heel jonge zangeres was, Julie Andrews, en we lieten de eerste steelband uit Jamaica overkomen, geleid door Boscoe Holder, wiens broer Geoffrey later samen met mij in mijn allereerste Bondfilm speelde. Het was in elk geval een vernieuwend programma en een voorloper van de dure amusementsprogramma’s van later die zulke hoge kijkcijfers trekken.

Ondertussen hield Doorn zich bezig met ijsshows in Engeland en door heel Europa. Met al die tournees en audities waren er lange perioden waarin we elkaar amper zagen en Doorn raakte gefrustreerd door mijn schijnbare gebrek aan succes. Toen ze een keer terugkwam van een reis naar Portugal, schraapte ik net genoeg geld bij elkaar om haar met een taxi van Victoria Station te halen. Maar wat een blije reünie had moeten zijn, ontaardde in een heftige ruzie waarin Doorn me in niet mis te verstane bewoordingen zei wat ze van mijn acteertalent vond. ‘Jij wordt nooit acteur,’ zei ze. ‘Je gezicht is te slap, je kaak is te groot en je mond is te klein!’

Het geluk wilde dat ik kort daarop een rol aangeboden kreeg in een tournee van Miss Mabel, een stuk van R.C. Sheriff. Een verrukkelijke oudere actrice, Mary Jerrold, speelde de titelrol. Zij werd tot ‘de oude school’ gerekend. Ik weet nog dat ze me mistroostig vertelde hoeveel er door de komst van de televisie was veranderd. Ze was in een paar tv-stukken verschenen en op een dag in de bus ‘boog een man zich naar me toe om me nota bene een klopje op mijn kníé te geven en hij zei: “Heel goed, Molly, moeder de vrouw en ik hebben enorm van je genoten!” Ik moet je zeggen dat ik geschokt was, ze hebben het gevoel dat ze je kennen omdat ik in hun huiskamer ben geweest.’

Ik deelde een kleedkamer met Arthur Lowe, die later heel populair zou worden als kapitein Mainwaring in Dad’s Army. Zijn vrouw Joan was toneelmeester. Het was een vrolijke tournee, ondanks een aantal vreselijke onderkomens die ik moest verduren. De ergste was in Bath, waar medespeler Charles en ik overnachtten. Wat het nog erger maakte was dat we er bij aankomst achter kwamen dat we samen een kamer moesten delen, op de hoogste verdieping. Daar had ik een hekel aan, maar er was geen keus en hoe dan ook, Charles was geen slecht gezelschap. Het plafond liep schuin af naar de muur waartegen zijn bed stond en het mijne stond tegen de scheidingswand met de belendende kamer. Er was geen badkamer en de wc was op de begane grond, vier verdiepingen lager! We hadden een po met een bloemmotief onder ons bed voor het geval we de afstand te groot vonden. Dat was vaak het geval.

Het eten dat we die eerste avond op onze kamer kregen ging wel: worst met aardappelpuree, waterige kool en een soort sponzige pudding met dunne vla. We hadden nog niet kennisgemaakt met de hospita, omdat voor ons werd gezorgd door een oud besje dat ‘tante’ werd genoemd. Volgens mij was ze een zus of een nicht, of misschien had ze het gewoon financieel moeilijk gekregen en was ze daarom genoodzaakt voor mevrouw te sloven. ’s Nachts hoorde ik een schurend geluid dat door de muur naast mijn bed kwam.

‘Charley, ben je wakker?’ siste ik.

‘Nu wel, idioot!’

‘Hoor je dat krassende gebonk?’

‘Dat zijn waarschijnlijk muizen… of ratten,’ antwoordde hij. Ik vergat het en viel weer in slaap.

De volgende morgen besloot ik te kijken wat of wie er in de kamer naast de onze was. Dat bleek mademoiselle Fifi, de ster van de naaktrevue in het theater tegenover het onze. Ik zag dat haar bed tegen de muur stond en dat had ze – net zoals ze de rest van de week zou doen – met een atletisch vriendje gedeeld.

Diezelfde week moest ik op vrijdagavond voor het slapengaan mijn gebruikelijke afdaling van vier verdiepingen naar de wc maken. Ik trok de deur vlug open, zoals iedere man met een boodschap zou doen, en daar zat mademoiselle Fifi met een wollen onderbroek op haar enkels en een sigaret in haar mondhoek een pocket te lezen. Ze keek op en zei, volgens mij totaal onbekommerd, met haar noordelijke accent: ‘Doe je de deur achter je dicht als je weer weggaat?’

O la la! Charles stikte van de lach toen ik het vertelde en wilde meteen zelf naar beneden om poolshoogte te nemen.

Zaterdagavond bracht tante ons de rekening tegelijk met onze worstjes. We hadden van tevoren besloten dat er geen sprake van was dat we de vraagprijs zouden betalen, omdat het delen van de kamer nog niet aan de orde was toen we er gingen wonen. Ik zei tegen tante dat we haar een pond minder zouden geven. Ze snoof luidruchtig. ‘Ik zal mevrouw even roepen,’ zei ze klakkend met haar tong, en ze repte zich de kamer uit.

Er gingen tien minuten voorbij voordat de deur weer openging. Daar had je mevrouw zelf! Ze was breed van stuk en had de armen voor haar weelderige boezem gekruist. ‘Jullie betalen of ik ga naar het politiebureau om mijn zoon te halen.’

Ik kon niet nalaten te zeggen: ‘Die stellen ze voor zo’n kleinigheid heus niet op vrije voeten.’

De enorme boezem van mevrouw werd nog groter en ik dacht dat het vuur weldra uit haar wijdopen neusgaten zou spuwen. ‘We zullen wel zien. We zullen wel zien! Kom mee, tante,’ snoof ze luidruchtig. Ze vertrokken en sloegen voor de zekerheid hard met de deur. We wachtten een uur, maar er verscheen geen gedetineerde, noch een politieman. Nadat tante de volgende morgen met een strak mondje het ontbijt had opgediend, legden we een bedrag op tafel dat we meer dan genoeg vonden. Als afscheid deden we de worstjes van de vorige avond en de inhoud van de theepot in de po’s die we onder bed lieten staan. Nu ik erbij stilsta, hadden we daags tevoren eigenlijk een bokking moeten kopen om onder de tafel te spijkeren. Dit was de standaardwaarschuwing voor de volgende bewoner dat er een luchtje aan het pension zat. Dat is een oude theatertraditie, beste lezer.

Op de terugweg van de tournee hoorde ik dat er een auditie zou zijn bij H.M. Tennants, destijds het grootste theaterbedrijf in Engeland. Er kwamen twee producties aan, de ene was The Little Hut van André Roussin en de andere een Amerikaanse productie van Mister Roberts, een bewerking van een roman van Thomas Heggen. Ik werd voor de eerste auditie opgeroepen in het Lyric Theatre aan Shaftesbury Avenue. Desgevraagd toonde ik mijn ‘superieure’ borstspieren en vervolgens moest ik een stukje dialoog voorlezen. Regisseur Peter Brooke moet hebben vastgesteld dat ofwel mijn borstspieren voldeden, of mijn voorleeskunst, want ze namen me in dienst als double voor David Tomlinson. Ik schnabbelde ook wat bij door tijdens matinees Geoffrey Toones kleder te worden. Hij speelde de ‘inboorling’ op een onbewoond eiland en was tweede double voor David Tomlinson. Kleder betekende dat ik hem voor zijn rol van top tot teen met bruine schmink moest bedekken. Succes!

Vervolgens richtte ik mijn aandacht op de auditie voor Mister Roberts in het Coliseum in St. Martin’s Lane. Omdat beide producties onder dezelfde leiding stonden, kon ik blijkbaar een rol spelen in Mister Roberts en tegelijkertijd double in The Little Hut zijn. Als een van de hoofdrolspelers in dat laatste stuk uitviel, kon ik altijd van het Coliseum te hulp schieten zonder te worden gemist. Dat heette ‘op de Tennant-tandem rijden’.

Regisseur Joshua Logan van het Coliseum was een reus van een man. Hij barstte van de energie, die hij uitstekend op zijn spelers overbracht: Hollywoodster Tyrone Powers als Mister Roberts, Jackie Cooper als officier Pulver, Russell Collins als de scheepsdokter en George Matthews als de sadistische kapitein. Nadat ik nogmaals mijn borstspieren had laten zien, kreeg ik een rol als een van de bemanningsleden, samen met een twintigtal andere acteurs, plus nog eens een stuk of dertig stuntmannen, bodybuilders en dergelijke.

Tijdens de repetities vloog ik als een aasvlieg heen en weer tussen de twee stukken, en dat allemaal voor vijftien pond in de week, maar aan de andere kant wás ik maar even een werkend ACTEUR.

Het kolossale decor van Mister Roberts was op een ronddraaiend plateau gebouwd. In de ene sectie was een dwarsdoorsnede van een schip, met de brug en het dek waar alle handelingen plaatsvonden, een drukte van jewelste met hijskranen en zwaaiende netten met de voorraden voor de oorlogsvloot in de Stille Oceaan. Vervolgens draaide het toneel tijdens een halve verduistering een slag en veranderde het in het interieur van Mister Roberts of de kapitein.

Op een ochtend repeteerden we een locatiewisseling waarbij het toneel ronddraaide. Toen het licht aanging, zou het publiek de hele bemanning in zijn witte uniform absoluut doodstil in de houding, ‘freezing’, aan dek moeten zien staan. Iedereen moest in het halfduister stokstijf blijven staan. Opeens kwam een van onze bodybuilders bibberend uit het donker alsof hij in een reusachtige koelkast was.

‘Ho even, stop!’ bulderde Josh Logan. ‘Hoe heet jij?’

De bibberaar besefte dat het tegen hem gericht was en zei: ‘Arfur, Arfur Mason… meneer.’

‘Oké, Arfur, waar ben jij verdomme mee bezig?’

Arfur hield lang genoeg op met bibberen om te zeggen dat hij de instructies van de regisseur opvolgde. ‘Meneer, u zei freeze zodra het toneel draaide, dus bevroor ik goddomme.’

De tweede akte begint met Mister Roberts die een klacht aanhoort van een surveillant aan de wal. Hij beschrijft de moord en doodslag die aan wal heeft plaatsgevonden terwijl er een net met dronken matrozen op het dek wordt neergelaten. Arfur Mason had besloten zijn rol een beetje op te leuken. In plaats van in het net te zitten, was hij erbovenop gaan zitten. Een meter boven het dek sprong hij ervan af, salueerde en zei in het slechtste cockney-Amerikaans dat je je maar kunt voorstellen: ‘Goeienavond, mister Roberts!’

Leslie Crawford, die later mijn stuntman en double zou worden, zat ook in dat net. Op een avond besloten hij en de rest Arfurs veters aan het net vast te maken, waardoor Arfur het toneel op sprong terwijl zijn voeten nog aan het net vastzaten, zodat het bloed en het snot uit zijn neus over het dek en Tyrone Powers’ schoenen spatten. Ik geloof niet dat Ty geamuseerd was.

In het verhaal chanteert Mister Roberts de kapitein om zijn bemanning meer vrijheid te geven. Wanneer de aankondiging van de nieuwe vrijheid over de scheepsintercom weerklinkt, barst de bemanning uit in een luidruchtige uitvoering van ‘Roll me over in the clover’. De hele bemanning moest zich rechts op het toneel achter het decor van de kapiteinshut verzamelen en barstte in zingen uit, gedirigeerd door Jackie Cooper.

Er kwam een klacht dat de bemanning bij het verzamelen veel te veel lawaai maakte met hun hoge schoenen maat vierenveertig. ‘Iedereen moet op sokken komen,’ luidde het bevel. Maar de een of andere lolbroek vond het een reuzegrap om punaises rond te strooien. Tyrone Powers en George Matthews vonden dat niet! Het enige wat ze konden horen toen de bemanning in het donker over elkaar heen struikelde, was: ‘Godverdomme!’, ‘Godkolere wat een rotgrap!’ en ‘O, shit!’ De leiding kon er ook niet om lachen en een aantal bemanningsleden vloog er direct uit.

Een andere gedenkwaardige streek die ze uithaalden, was begin november op Guy Fawkes-avond. Een groepje bemanningsleden had een grote doos vuurwerk met onder andere donderbussen en Romeinse kaarsen meegenomen, stak die in brand en wierp hem in de kamer van de garderobejuffrouw boven in het theater. Door de explosie vloog het dak bijna van het Coliseum en de arme garderobejuffrouw schrok zich een ongeluk. Er vielen nog meer ontslagen.

Mister Roberts draaide een half jaar, maar er kwam een eind aan toen Tyrone Powers naar Hollywood werd teruggeroepen.

Ondertussen was alles goed gegaan in het Lyric en mijn aanwezigheid bij de repetities werd maar een paar keer per week verlangd. Na de laatste voorstelling van Mister Roberts was ik permanent op de derde verdieping van het Lyric en wachtte ik tot iemand een been brak of longontsteking kreeg. Om de tijd te doden kaartten we, zetten we thee of gingen we naar The Nosh Bar, een traiteur tegenover de artiesteningang waar ze heerlijke broodjes ros maakten.

Vanuit mijn raam op de derde verdieping keek ik recht in een peeskamertje. We keken op ons horloge om te zien hoeveel tijd het een in regenjas gehulde meneer kostte om drie trappen te beklimmen, zijn lusten bot te vieren, een bundeltje bankbiljetten op de schoorsteenmantel te leggen en stiekem de aftocht te blazen in Windmill Street. De snelste deed er zeven minuten over. De dame in kwestie was een opgewekt type. Ze wist dat wij haar gadesloegen wanneer ze haar ambacht uitoefende, en als ze goedgehumeurd was, trok ze de gordijnen iets wijder open en wierp ze ons een knipoog toe!

De artiesteningang van het Lyric was naast de hoofdingang van het beroemde Windmill Theatre, dat in de jaren veertig en vijftig het centrum van het bijna-naaktamusement was, en dat was mogelijk omdat de ‘modellen’ die meededen niet bewogen. De voornaamste beweging in het theater kwam zelfs van de geile mannen die over de stoelen klauterden om op de eerste rij te komen. Kenneth More, die mijn getuige zou worden op de bruiloft, kreeg zelfs werk in het Windmill. Hij moest de stoelen aan de grond schroeven die door het happige publiek waren omgekieperd.

Veel topcabaretiers zijn er hun loopbaan begonnen: Jimmy Edwards, Tony Hancock, Harry Secombe, Peter Sellers, Barry Cryer en de eeuwig jeugdige Bruce Forsythe. Bruce vond het heerlijk om naar het Lyric te komen voor een babbeltje met David Tomlinson, en de vriendschap was wederzijds. Soms nam David me zelfs mee om een kop thee te gaan drinken met Bruce… en, af en toe, een paar van de jongedames; die waren dan – haast ik me eraan toe te voegen – op zijn minst gedeeltelijk gekleed.

De cast van The Little Hut stond onder leiding van Robert Morley, Joan Tetzel was de hoofdrolspeelster, David Tomlinson de minnaar en Geoffrey Toone was de vreemdeling op het eiland.

Er waren vele gelegenheden om voor Geoffrey in te vallen, maar als tweede double voor David leek het me onwaarschijnlijk dat ik ooit op zou moeten. Maar het lot bepaalde anders. Op een woensdag slenterde ik omstreeks lunchtijd het theater in. Ik wist dat Geoffrey er al was, maar werd begroet door een ietwat hysterische gezelschapsmanager die zei dat ik te laat was en dat double nummer één een vrije dag had. Hij voegde eraan toe dat ik een half uur daarvoor al geschminkt had moeten worden.

Hijgend en zwetend smeerde ik schmink op mijn gezicht en terwijl ik nog aan mijn broek sjorde, snelde ik net op tijd naar het podium, want het doek ging op. Ik kende de tekst – van alle spelers zelfs – maar was niet al te zeker van de bewegingen. Robert Morley was briljant, hij wees me met de ogen welke kant ik op moest en op de een of andere manier kwam ik zonder kleerscheuren door de middagvoorstelling.

Toen ik van het podium kwam, liep ik tegen Binkie Beaumont op, de grote baas van H.M. Tennants. ‘Je hebt het vanmiddag heel goed gedaan, beste jongen,’ zei hij. ‘Heel goed.’

‘O, dank u wel, meneer,’ antwoordde ik. ‘Vindt u niet dat ik opslag verdien?’

Meneer Beaumont keek me even aan. ‘Je bent toch getrouwd?’

‘Ja, meneer,’ knikte ik.

‘Nou, beste jongen, dan mag je van geluk spreken dat je überhaupt werk hébt!’

Au!

Een maand later diende ik mijn ontslag in. Ik besefte dat het nooit iets zou worden in dit gezelschap. Omdat mijn loopbaan in het slop leek, besloot ik dat ik een nieuwe impresario nodig had en op een middag werd ik bij toeval voorgesteld aan Kenneth Harper. Hij bezorgde me een piepklein rolletje in een film die One Wild Oat heette. Wie er ook een piepklein rolletje had, was een heel jonge Audrey Hepburn, maar zij werd tenminste in de aftiteling genoemd. En ik? Nou ja, ik kreeg nog geen gebruikte Kleenex, maar in Audrey vond ik een vriendin en collega die ik nooit zal vergeten.

Thuis werd de situatie steeds beroerder. Doorn en ik brachten steeds minder tijd samen door en haar overtuiging dat ik het nooit zou maken als acteur was ontmoedigend. Ik wilde van haar scheiden. Eerst was Doorn daartegen en ons huwelijk viel uit elkaar op die pijnlijke manier van alle gebroken huwelijken, culminerend in een verhitte ruzie op een avond na een voorstelling van The Little Hut. Toen ik, op de voet gevolgd door Robert Morley en David Tomlinson, de artiesteningang uit kwam, stond Doorn me buiten op te wachten. Het was duidelijk dat ze op ruzie uit was, die ze dan ook kreeg, tot leedvermaak van Robert Morley en David Tomlinson.

We wisten allebei dat het voorbij was en uiteindelijk stemde ze toe in een scheiding.

De echtscheidingswetten van die tijd schreven voor dat de makkelijkste manier om uit elkaar te gaan was door vast te stellen dat een van de partners overspel had gepleegd. Met dat doel was de helft van de Londense hotelkamers bezet door echtelieden die er een nacht doorbrachten met een man of een vrouw die ze nog nooit eerder hadden gezien. En aldus bevond ik me in een hotelkamer op Russell Square met een aardige dame die haar diensten had aangeboden. Toen het kamermeisje de volgende morgen binnenkwam, zaten we in bed. Ha! Een getuige! Nu ik erbij stilsta, was het nogal bespottelijk. De vriendelijke dame was niet Dorothy Squires, zoals mensen in later jaren dikwijls hebben gegist, maar ik heb Dot kort na die noodlottige nacht wel leren kennen.

En, zoals ze zeggen, er begon weer een nieuw verhaal.

De zingende superster Dorothy Squires had Betty en Lee Newman – mijn vrienden uit Wales die in Doorns cottage woonden – uitgenodigd het gastenverblijf boven haar garage in St. Mary’s Mount (meestal gewoon The Mount genoemd) in het Kentse Bexley te betrekken. Dorothy – die ik gewoon ‘Dot’ of ‘Squires’ noemde – woonde met haar zus Renée, Renées man Dai en hun vader Arch in het grote huis. Het waren allemaal echte Welsh.

Dot had in de jaren veertig en vroege jaren vijftig veel succes geboekt als een van Engelands populairste zangeressen. Samen met haar songwriter en bandleider Billy Reid gaf ze voorstellingen door het hele land; het waren enorme publiekstrekkers. Ze was absoluut het equivalent van huidige supersterren als Barbra Streisand, wier concerten sneller volgeboekt zijn dan de boekingskantoren aankunnen.

Dot had massa’s vrienden, voornamelijk uit de wereld van de showbiz en de muziek, en ik trof haar maar zelden in het weekend zonder een waslijst beroemde gasten, zoals Frankie Howerd, Jess Conrad, Hylda Baker, Petula Clark, Diana Dors en talloze anderen. Het schitterde er dikwijls van de sterren.

Op een dag nodigde Dorothy me via Renée en Betty uit voor een van haar weekenden. De mensen die ik er ontmoette waren fascinerend en totaal anders dan mijn toneelvrienden in West End. Het oude gezegde ‘There’s no business like showbusiness’ sloeg vooral op Dot. Ik bevond me nu in een illustere omgeving onder topmusici, komedianten en impresario’s.

Er volgden nog meer uitnodigingen voor weekenden, en weldra werd ik een opwindende nieuwe wereld in gezogen… en ook in Dots wereld. Ze was niet alleen een heel sociaal mens, maar ook buitengewoon gul tegenover haar familie en vrienden. Ze was twaalf jaar ouder dan ik en ik voelde me vanzelfsprekend gevleid door de aandacht en belangstelling die deze verbazingwekkende vrouw voor me aan de dag legde. We werden minnaars.

Als Dot niet zelf optrad, legde zij – met mij in haar kielzog – bezoekjes af aan muziekuitgevers op zoek naar nieuwe liedjes, of bezocht ze variététheaters om collega’s aan het werk te zien. Ze genoot vooral van opwindende bezoekjes aan het London Palladium voor de acts van Johnny Ray, Frankie Lane, Judy Garland en Winifred Atwell. Of we gingen naar het Victoria Palace om The Crazy Gang met hun schitterende komische voorstelling te zien.

Wanneer het doek was gevallen in de vele theaters in heel Londen, kwamen de sterren samen bij Olivelli’s, een echt Italiaans showbizrestaurant in Store Street, waar de sterren op een zeker moment beurtelings opstonden om de andere gasten te vermaken. Het was een wereld die me tot dan toe onbekend was, maar dankzij Squires bevond ik me er opeens middenin.

De zomerweekenden in The Mount trokken nog veel meer gasten, waarschijnlijk dankzij het enorme zwembad waarvan iedereen gebruik mocht maken. Dots vader Arch – of Pop, zoals hij ook werd genoemd – bekende dat hij ogen op steeltjes had bij het zien van de fantastische, in bikini gehulde lichamen van Diana Dors en Jackie Collins.

Ik weet nog dat er in een van de weekenden op de The Mount een dame optrad die Koringa heette en met slangen werkte. Ze hypnotiseerde onder meer pythons. Frankie Howerd zag haar om de een of andere reden niet zitten. Hij zat met een chagrijnig gezicht op de canapé naar haar te kijken. Squires woelde door Frankies haar en zei: ‘O, trek het je toch niet zo aan, lieve Francis!’ Toen ze haar vingers vol sieraden terugtrok, zagen we tot ons afgrijzen zijn pruik aan een ring met een verdomd grote diamant hangen. Ze sloeg haar hand meteen terug op Frankies hoofd en maakte de ring los. Tot ieders opluchting had Frankie de ontmaskering van zijn slecht bewaarde geheim niet in de gaten.

Squires vertelde dat ze ooit een kamer met Koringa had gedeeld in Noord-Engeland, waar de hospita een poes had die Tibby heette. De hele week stond ze buiten om Tibby te roepen, die verdwenen was zodra de nieuwe huurders waren gearriveerd. Squires zei dat ze de bal in de keel van de python geleidelijk kleiner zag worden en langzaam door het lichaam van het reptiel zag zakken!

Arme Tibby.

Een van Dots vele muzikale vrienden die regelmatig naar The Mount kwamen, was Norman Newell. Hij heeft tientallen succesnummers geschreven, waaronder ‘Portrait of My Love’, ‘This is My Life’, ‘More’ en ‘The Importance of Your Love’, de Engelse versie van ‘C’est La Rose’. Norman was ook directeur van de platenmaatschappij EMI van Columbia en heeft talloze hits geproduceerd met Shirley Bassey, Vera Lynn, Russ Conway, Petula Clark, Judy Garland en Bette Midler, om er maar een paar te noemen. Eén keer nam Norman Petula Clark mee – die toen nog een tiener was – en ik koester warme herinneringen aan Pet die op schoot zat bij de bejaarde acteur Charles Coburn, toen hij ‘It’s a long, long way from May to December’ zong, wel een beduidend langere weg dan die van zijn hand op haar knie naar de rand van haar rokje, wat ze duidelijk niet zag zitten!

Dot was eigenares van een theater in haar geboorteplaats Llanelli in Zuid-Wales, en als ze niet op tournee was, ging ze er dikwijls met de trein naartoe om een oogje in het zeil te houden. Ze werd altijd met de auto van het station gehaald, en op een keer verontschuldigde de wachtende chauffeur zich: ‘Mijn excuses voor de verschrikkelijke stank van pek, terpentine en vernis, juffrouw Squires, maar die idioot van een zwager van me heeft een begrafenisonderneming gekocht en ik heb de hele ochtend doodkisten vervoerd!’

Dot keek hem met open mond aan. ‘O, nou ja. Hoe gaat het met de zaken?’

‘O, verrekte goed. Ze sterven hier bij bosjes!’

Mijn belangstelling voor de wereld van het variété was zo groot dat ik, toen Dot in Wales op tournee was, besloot een poging te wagen om stand-upcomedian te worden. Ik was nu eenmaal een grappenmaker, dus ik had het altijd al willen doen; ik begon in Pontypridd als conferencier en gastheer. Ik moest een praatje maken en de volgende acts inleiden. Het publiek zag er onhartelijk uit. Het handjevol aanwezigen was in regenjas en keek chagrijnig. De damp sloeg van de regenjassen. Van een paar bevriende conferenciers had ik gehoord dat hilariteit zich opbouwt: als je het publiek eenmaal aan het lachen hebt, blijft het lachen. In mijn geval werd de stilte steeds groter. En groter. Het ergste was dat ik door de zenuwen de namen van de volgende artiesten vergat.

Die week in Pontypridd was het begin – en eind – van mijn kleinkunstloopbaan.

Ik ontdekte een uiterst belangrijke stelregel onder artiesten: nooit de waarheid over je recettes vertellen. Tijdens een van die lawaaiige zondagslunches op The Mount informeerde een van de gasten: ‘Wat is er vorige week binnengekomen, Dot?’

‘O, het was best een goeie week,’ schepte ik als een malloot op. ‘Elfduizend vierhond…’

Au! Dots naaldhak trof mijn scheen. ‘Het ging verdomd goed,’ antwoordde ze. ‘Dertienduizend achthonderd!’

Toen de pijn in de loop van de middag was gezakt, vroeg ik Dot om tekst en uitleg. ‘Die eikels moet je nooit de waarheid zeggen. Ze gaan er toch van uit dat je overdrijft!’

Verwarrend, maar ik zou merken dat het waar was, nog steeds is.

Hoe vaak we de skyline van New York ook op het witte doek hadden gezien, volgens mij waren we geen van beiden voorbereid op wat we er voor het eerst van zagen vanuit de auto op weg van het vliegveld Idlewild, zoals Kennedy Airport destijds heette. We waren met een BOAC-vlucht uit Londen gekomen. Dot hoopte met haar laatste opname, ‘I’m Walking Behind You’, een hit te kunnen scoren, en ik hoopte werk voor de Amerikaanse tv te vinden. Ik bofte, ik bofte zelfs geweldig. Ik had een introductiebrief voor MCA, een van de grootste impresariaten voor de tv, de filmindustrie en het toneel. Ze wilden mijn paspoort zien; toen stond daar je beroep nog in. In het mijne stond ‘acteur/manager’. Het managergedeelte sloeg op het feit dat ik voor Dot zorgde.

‘Dat is dus geen probleem,’ vonden ze. ‘U bent acteur en manager, dus u moet zo aan een werkvergunning kunnen komen.’

Dot en ik namen onze intrek in een appartementje in Manhattan en ik ging op zoek naar werk. Ik kreeg een werkvergunning en een rolletje in Robert Montgomery Presents, een dramaserie van NBC tussen 1950 en 1957. Elke aflevering van anderhalf uur werd ingeleid, gepresenteerd en geproduceerd door filmster Robert Montgomery: zijn aanwezigheid verleende een zeker cachet aan het nieuwe medium televisie en hij wist veel tijdgenoten uit Hollywood over te halen op de buis te verschijnen. Ik kwam op in twee afleveringen.

Een van de eigenaardigheden van de Amerikaanse commerciële televisie was iets wat je in die tijd in Engeland nog niet zag: product placement en sponsorschap. In dit geval ging het om het sigarettenmerk Lucky Strike. Elke aflevering begon dus met ‘Robert Montgomery presents your Lucky Strike Theatre…’

In mijn eerste aflevering, met Phyllis Kirk en Diana Lynn, speelde ik een Franse diplomaat van de VN, compleet met Frans accent. Een van mijn teksten was: ‘Bij mijn vorige afspraak met een diplomaat van de VN kwam hij via Fifth Avenue op een kameel aanrijden.’

Tot de dag van de uitzending had niemand daar erg in. Camel – kameel – was namelijk een concurrerend sigarettenmerk en dat mochten we absoluut niet noemen! Er werd haastig iets herschreven.

Mijn tweede aflevering, een maand later, heette The Wind Cannot Read. Dertig jaar later stond ik op de set van mijn laatste Bondfilm, A View To A Kill, met de acteur Christopher Walken te praten over hoe ik in Amerika was begonnen. Hij vertelde dat hij was begonnen als kindacteur in livetelevisie, en toen beseften we gelijktijdig dat hij op zijn tiende met mij in The Wind Cannot Read was verschenen. (Merkwaardig genoeg heeft Dirk Bogarde eind jaren vijftig een speelfilm met dezelfde naam in Pinewood gemaakt en die kreeg voor altijd de bijnaam The Illiterate Fart mee, ‘De ongeletterde scheet’.)

Hoe dan ook, waar ik heen wil, is dat MCA een telefoontje kreeg van de producent Albert McCLeery. Hij vroeg of de Franse acteur die hij in de aflevering over de VN had gezien ook een Brits accent beheerste. MCA maakte een bloemlezingserie (waarin de vrouw die de hoofdrol speelt een reeks verschillende personages neerzet) met in de hoofdrol Sarah Churchill en nu stond ze op het punt Sarah Bernhardt te spelen. Ze zochten een Fransman die als haar verloofde met een Engels accent kon spreken, want zij kon niet met een Frans accent spreken en wilde niet afgaan!

Het was allemaal vrij belachelijk.

Maar Albert bleek een goede broodheer. Hij produceerde en regisseerde vele afleveringen van Matinee Theatre in Hollywood en later nam hij me in dienst. Die lang vergeten tv-stukken vergden vijf dagen repeteren. Op de dag van de uitzending moesten we allemaal om vijf uur ’s morgens in de studio zijn. Daarna hadden we een generale repetitie, gevolgd door een ‘poetsrepetitie’ voor de live-uitzending om twaalf of drie uur ’s middags in New York. Fouten maken was er niet bij.

In een van de afleveringen speelde ik een negentigjarige Schot en daarna moest ik hem, als in een flashback, op dertigjarige leeftijd spelen. De oude man speelde ik met allerlei prothesen en extra haar op mijn gezicht, en ik had ook rimpels en geprononceerde aderen op mijn ene hand laten aanbrengen. De andere, ongeschminkte hand bleef als die van een dertigjarige, en daarmee moest ik de schurk, Patrick MacNee, te lijf gaan. Het was een vuistgevecht met één hand! De filmploeg had negentig seconden de tijd om de schmink van mijn gezicht te krijgen en me na de ‘verandering’ van leeftijd op te kalefateren. Als ik was veranderd, moest ik ervoor zorgen dat ik de hand gebruikte die bij mijn leeftijd hoorde en de andere verbergen. Dat was vrij lastig.

Na de eerste repetitie trokken ze een stuk vel van mijn lijf door de rubberlijm waarmee de prothesen waren bevestigd. Bij de tweede repetitie begon de lijm verschrikkelijk te branden tijdens het schminken. Het was een kwelling; ik kon zelfs een week of zeven niet meer werken tot de wonden waren genezen.

In een andere aflevering speelde ik Randolph Churchill – Winstons va-der – en mijn filmechtgenote werd gespeeld door Coleen Gray. Mijn veelzijdigheid kende geen grenzen!

De scheiding van Doorn kwam er in mei 1953 door en in juli van dat jaar trouwden Dot en ik in Jersey City, ten overstaan van een straalbezopen kantonrechter. Onze vriend Joe Latona, die een rol speelde in de hilarische komedie Warren, Latona and Sparks, was getuige. Al met al was het een heel curieuze trouwerij. Afgezien van het feit dat de rechter onmiskenbaar dronken was, was hij buitengewoon nonchalant in zijn benadering van onze echtelijke geloften. ‘Neem jij, Dot, Rog tot man? En wil jij even hier tekenen, Joe?’

Dot had nieuwe schoenen gekocht voor de bruiloft en die deden zeer, dus trok ze ze uit en vergat ze in het kantoor van de rechter. Raad eens wie er niet op de trouwfoto’s stond omdat hij zich als een heer terughaastte om ze op te halen?

We konden niet op huwelijksreis omdat Dot de volgende dag voor een tv-optreden weer in Engeland moest zijn. Ik bleef in New York om te zien wat er verder zou gebeuren.

Afgezien van tv-stukken trad ik ook op in hoorspelen op de radio en met mijn groeiende cv bleek ik de geschikte persoon om de hoofdrol te spelen in de Broadwayproductie A Pin to See the Peepshow, van H.M. Harwood en F. Tennyson Jesse. Het was een fictief stuk gebaseerd op de beroemde moordzaak Thompson-Bywaters, en het verhaal concentreerde zich op de waargebeurde geschiedenis van twee minnaars die waren veroordeeld en opgehangen wegens moord. Ik moest Leo spelen, de personage van Frederick Bywaters. Peter Cotes – de broer van de Britse filmmakers John en Roy Boulting – was de regisseur en zijn vrouw Joan Miller speelde de rol van Julia, gebaseerd op Edith Thompson.

Vanwege de inhoud en de mogelijk kwetsende gevolgen voor de nabestaanden van Thompson en Bywaters had het stuk geen toestemming van Lord Chamberlain gekregen om in Engeland te draaien, en dat hield in dat er geen openbare voorstellingen mochten worden gegeven. Volgens mij had het in een toneelclub gespeeld, waarna men besloot het naar Broadway te verplaatsen, waar het commercieel op de planken kon worden gebracht.

De première was op 17 september 1953 en dat was meteen de laatste voorstelling.

In die tijd waren er in New York maar een stuk of acht recensenten. Als er geen ‘ster’ in de productie voorkwam, waren reserveringen altijd schaars en daarom moest het stuk het hebben van de persvoorstelling om publiciteit en reserveringen voor de volgende voorstelling te genereren. Onze persvoorstelling was tevens onze première. Helaas waren de recensenten ons niet zo goed gezind. Een paar enthousiaste recensies werden tenietgedaan door een vijftal middelmatige. Het publiek reageerde heel positief – misschien omdat de meeste partners van de spelers in de zaal zaten – en dat was heel bemoedigend. We waren ervan overtuigd dat de mensen na een paar voorstellingen in de rij zouden staan.

De volgende avond arriveerde ik een kwartier voor de vijfde akte in het theater omdat ik toen pas op moest. De cast hing rond bij de artiesteningang. Op mijn vraag wat er aan de hand was, wezen ze op de posters aan het prikbord. De voorstellingen waren stopgezet omdat er niet voldoende reserveringen waren. Gelukkig had de producent de cast twee weken vooruitbetaald, dus hadden we tenminste een zakcentje.

Ik zocht een telefooncel om Squires te bellen. ‘Laten we maar naar de bioscoop gaan.’ We gingen naar The Robe met Dots Welshe vriend Richard Burton, tussen haakjes de eerste film in cinemascope. Na de film gingen we naar een toneeloptreden van Mae West.

Mae was een buitengewoon excentrieke dame en haar filmcarrière was het gevolg van deze schuine podiumvoorstellingen. Mae liet een aantal knappe heren die allemaal een lange jas droegen een voor een het toneel op komen. Om beurten moesten ze het publiek de rug toedraaien om zich voor Mae te exhibitioneren. Ze reageerde door haar handen uit elkaar te houden – waarmee ze de maat van hun aanhangsel suggereerde – terwijl haar mond tegelijk steeds wijder openzakte.

Een paar jaar later werd ik uitgenodigd voor een cocktailparty waarop Mae’s laatste film Sextette werd gelanceerd, geregisseerd door mijn oude makker Irving Rapper. Merkwaardig genoeg werden de hoofdrollen gespeeld door mijn mede-007 Timothy Dalton en George Hamilton. George vertelde me naderhand een prachtig verhaal over de opnamen. Kennelijk was Mae al haar tekst kwijt, dus gaven ze haar een oortje. Irving souffleerde de regie en de tekst via een kortegolfradio.

Een paar dagen later tijdens de opnamen moest de personage van George aankloppen op de stacaravan van Mae’s personage. Mae moest opendoen en ‘Ooo, OOO, OOOO’ zeggen.

Dat deed ze, maar ze voegde eraan toe: ‘Doe eens een stapje naar links.’

George gehoorzaamde.

‘Nee, nee,’ zei ze. ‘Mae, jij moet naar links.’ Ze sprak alle instructies uit die ze kreeg!

Op een andere dag zei Mae midden in een scène tegen George ‘Tien-vier, tien-vier, op de hoek van Hollywood en Vine…’ toen ze een politiefrequentie doorkreeg!

Terug naar 1953 in New York, waar Dot zich met al haar vrienden in het muziekcircuit onledig hield, terwijl ik aan mijn tv-loopbaan in het Brill Building op Broadway werkte, waar alle producenten en songpluggers, toneelschrijvers en artiesten samendromden in het Jack Dempsey-café op de benedenetage. Volgens mij heb ik van mijn leven nog nooit zoveel gelopen als in die eerste maanden in New York. Ik merkte dat mijn schoenen zwaar te lijden hadden van de trottoirs.

Een keer nam ik een taxi van NBC op Rockefeller Plaza naar mijn impresario op de hoek van Madison Avenue en 58th Street, waar ik een afspraak had voor een rol. Ik was aan de late kant. In mijn haast drukte ik de chauffeur een biljet van een dollar in handen en zei: ‘Laat het wisselgeld maar zitten.’ Volgens de meter kostte de rit vijfenzeventig cent.

Met gillende banden snelde de taxi ervandoor. Vreemd, dacht ik. Op hetzelfde moment trok al het bloed uit mijn gezicht. Op het biljet dat ik aan de chauffeur had gegeven stond niet de afbeelding van George Washington of Jackson, NEE, het was die verrekte Benjamin Franklin, honderd dollar nog wel. Bovendien ging die rol aan mijn neus voorbij.

Al dat hollen en vliegen en al die audities maakten wel dat de New Yorkse talentenjagers van Hollywood me in de gaten kregen en dat leidde op zijn beurt tot een optie voor een contract bij MGM.

Dot had minder geluk met haar plaat. Goede liedjes worden altijd opgenomen door een aantal artiesten en in dit geval maakte Eddie Fisher, in die tijd een superster, er een enorme hit van.

Omdat MGM de optie hadden laten lopen, besloten we naar Engeland terug te keren, waar ik tot mijn vreugde werd gecast in I Capture the Castle, een nieuw stuk van Dodie Smith. Tot mijn nog grotere vreugde speelde ik samen met Virginia McKenna, die ik een paar maanden eerder in The Cruel Sea had gezien. Onder de andere spelers waren Andrew Ray, toen nog amper een tiener, Richard Greene – voor Robin Hood – Yvonne Furneaux, Vivian Pickles en Bill Travers (die uiteindelijk Virginia’s man zou worden).

Voor de eerste repetities zei ik tegen producent-regisseur Murray McDonald dat MGM een optie op me had, maar tot dan toe weinig belangstelling had getoond. Toch bleef de kans bestaan dat ze me zouden bellen. Volgens Murray hoefde ik me geen zorgen te maken: hij zou het risico nemen zolang ik maar meespeelde op de première in West End.

Tijdens een korte tournee voordat het stuk naar Londen ging, vroeg Murray zijn vriend, de beroemde regisseur Tyrone Guthrie, om het stuk in Bournemouth te komen zien voor commentaar. Guthrie verzamelde de cast de volgende morgen in een halve cirkel om zich heen op het podium en zei dat hij het stuk nauwlettend had gevolgd, dat hij vond dat er iets te veel werd ‘gepongd’ (zijn woord, ik had geen idee wat hij bedoelde) en dat hij het een en ander ging veranderen en misschien wat op de grappen zou bezuinigen.

Daarna zei hij: ‘Als ik lievelingsgedeelten (handelingen en zo) of een favoriete tekst schrap, zeg dat dan. Ik wil naderhand niet horen “die klootzak heeft godverdomme het hele stuk naar de verdommenis geholpen!”’ Dat hoorden we in doodse stilte aan en aller ogen richtten zich op de jeugdige en onschuldige Virginia, wier grofste krachtterm tot dan toe ‘gunst!’ was, waarbij ze nóg bad dat ze niet flauw zou vallen.

Vervolgens hoorde ik van mijn impresario dat MGM de optie op mijn contract wilde verzilveren en dat ik me moest opmaken om me eerdaags in Culver City te melden. Murray MacDonald vroeg of ik de première in het Aldwych Theatre wilde doen en nog drie weken wilde blijven. Dat deed ik, maar jammer genoeg draaide het stuk niet lang meer nadat ik was opgestapt. Nee, niet omdat het publiek mij miste!

Alsof de duivel ermee speelde, was er juist voor de eerste (en de laatste) keer positief over mijn spel geschreven. De recensie was zo goed dat ik werd benaderd door de Royal Shakespeare Company in Stratford om deel uit te maken van het gezelschap. In een paar dagen veranderde ik van een schnabbelacteur in iemand met twee prachtaanbiedingen: Hollywood en de filmindustrie, of Stratford, waar ik mijn vak kon bijslijpen om een bekwame Shakespeare-acteur te worden… Moeilijke beslissing? Niet echt, ik koos wat het meest betaalde!

De week van mijn vertrek naar MGM trad Dot op in het Chelsea Empire. Ik herinner me dat de zangers Malcolm Vaughan en Kenny Earle ook op het programma stonden. Op de avond van mijn vlucht bracht de talentvolle jonge actrice Joan Dowling, getrouwd met de jeugdige acteur Harry Fowler, daar een bezoek aan Malcolm en Kenny. Een paar weken later, daags voordat ik bij MGM begon, pleegde Joan zelfmoord. Ik was geschokt.

Hoofdstuk 5

De MGM-jaren

‘Is zijn lul nog in orde?’

Op 1 april 1954, een nogal onheilspellende dag, maakte ik kennis met Mister Hollywood, de toepasselijke naam van de poortwachter van de studio’s van Metro-Goldwyn-Meyer in Culver City. Ik meldde me voor de eerste opnamen van The Last Time I Saw Paris en betrad een nieuwe, opwindende wereld.

Ik kwam bij MGM aan het eind van het contractsysteem en het waren de nadagen van Hollywoods ware gloriejaren. De industrie voelde de gevolgen van de televisie, maar weigerde die te erkennen of de toenemende betekenis van de tv als bron van amusement te accepteren. Dom genoeg verbood de studio zijn acteurs in tv-producties op te treden en daarmee uit. Dat zou natuurlijk allemaal veranderen. Ondertussen was ik tevreden met mijn lot als filmster.

Ik weet nog dat ik voor het eerst het imposante Irving Thalberg Building zag, dat het parkeerterrein van MGM beheerst. Aan de linkerkant waren de burelen van Al Trescony, hoofd Talent, en Lilian Burns, de toneelcoach. Ik leerde die kantoren vrij goed kennen.

Toen ik het parkeerterrein verliet, passeerde ik de afdeling Garderobe van de beroemde kostuumontwerpers Walter Plunkett en Helen Rose. Daartegenover was een gang die naar de kapper voerde. Telkens wanneer ik daarlangs liep, zag ik dat Keenan Wynne een scheerbeurt kreeg. Daarna kwam de Commissary, waar sterren als Lana Turner, Debbie Reynolds, Jane Powell, Kathryn Grayson, Howard Keel, Glenn Ford, Eleanor Parker, Walter Pidgeon, Ava Gardner en een jonge Leslie Nielsen lunchten. MGM bewees eer aan zijn motto ‘Meer sterren dan er aan de hemel staan’, want je zag er alle sterren bij elkaar. Schrijvers, producenten componisten, en musici zaten elke dag aan dezelfde tafel. Ik zat dikwijls bij de componisten die een schitterende mengeling van Europese accenten hadden. Ik vroeg me af wat er van Hollywood zou zijn geworden als Adolf Hitler niet zoveel talent had gedwongen Europa te ontvluchten.

In die tijd was MGM verdeeld in een aantal terreinen. Het terrein aan de achterkant was verbazingwekkend: spoorrails, New Yorkse straten, meren en stroompjes, de Andy Hardy-straten, alsmede restanten van de sets van Meet Me in St. Louis en Showboat. Een paar straten konden vanboven worden afgedekt met reusachtige zeilen om ze weerbestendig te maken. Tegenwoordig zijn die terreinen hele woonwijken geworden. Misschien kun je er ’s nachts nog de echo horen van de gevechten in Gone With the Wind, of van Gene Kelly die spetterend door de straat loopt in Singing in the Rain.

Ik was zesentwintig, Hollywoodmaagd en hoewel ik nog nooit een functionerende Amerikaanse studio had gezien, voelde ik me wel in zekere zin vertrouwd met de stad dankzij mijn talloze bezoekjes aan de Odeon-bioscoop in Streatham. Je moest wel onder de indruk komen van de buitengewone decors die het terrein beheersten: enorme, vensterloze gebouwen met reusachtige, genummerde schuifdeuren 1, 2, 3 enzovoort, ver in de dubbele getallen. Het was een totaal andere wereld dan mijn eerste tijd bij de live-tv in het Alexandra Palace met zijn twee podiums.

Toen ik door een gang met kleedkamers liep, zag ik dat op alle deuren namen van beroemde Hollywoodsterren stonden. Ik bereikte de deur met mijn eigen naam erop, hij was correct gespeld. Ik stond er een paar seconden bewonderend naar te kijken, al voelde het meer als een heleboel minuten. Roger Moore was in Hollywood!

Natuurlijk reflecteerde de grootte en plaats van je kleedkamer je status of de betekenis van de rol die je speelde. Mijn kamer was bijvoorbeeld piepklein en een heel eind van de set waar de opnamen plaatsvonden.

Voordat ik de kans kreeg mezelf in de felverlichte spiegel te bewonderen, werd ik door de eerste regieassistent in een schminkstoel geduwd en daarna moest ik het toneel op. Vreemd genoeg kan ik me niet herinneren of ik nerveus was. Ik had me in feite al drie weken daarvoor bij de studio gemeld, dus ik kende al een paar mensen, maar in een compleet decor worden geduwd met die heerlijke geur van schmink, lijm en hout, samen met allerlei mensen die aan het werk waren, had me toch van mijn stuk moeten brengen? Was ik misschien verdoofd van opwinding?

Mijn eerste Hollywoodfilm werd geregisseerd door Richard Brooks. The Last Time I Saw Paris was een verfilming van F. Scott Fitzgeralds korte verhaal Babylon Revisited, uit zijn achtergrond van 1931 naar het naoorlogse Parijs getild. De namen van Elizabeth Taylor en Van Johnson stonden boven de titel en ergens daaronder stond mijn naam tussen die van de andere acteurs.

De opnamen van die dag begonnen met Elizabeth Taylor, die er oogverblindend uitzag in een vrij laag uitgesneden jurk waardoor je die verrukkelijk prangende boezem zag. Toen ontdekte ik dat er zoiets bestond als frontofficecensuur, die bewuste dag vertegenwoordigd door een bitse, saai uitziende dame die bezwaar maakte tegen Elizabeths halslijn en het feit dat er iets te veel van de vallei tussen de twee heuvels van het rijpe, jonge moederschap te zien was, zodat Jan en alleman en, sterker nog, de camera zijn oog erop kon laten rusten.

Richard Brooks was er niet gelukkig mee dat zijn camerahoek te hoog was en direct omlaag moest om geen aanstoot te geven bij de bevolking van Midden-Amerika. Maar het frontofficebeleid won. De camera zakte, de filmklap sloeg dicht en ik moest Van Johnson in zijn gezicht stompen. Nu ik erbij stilsta, herinner ik me nog wel dat ik een tikje zenuwachtig was bij de gedachte dat ik de tanden uit de mond van het beroemde matinee-idool zou slaan.

Naarmate de opnamen vorderden, ontdekte ik in de weken die volgden de ware macht van het sterrendom. Dat zal ik even toelichten. Ik speelde een soort liefdesscène met haar-van-de-heuvels-van-begeerte, wat eerst werd gefilmd in wat een mastertake wordt genoemd. Dat wilde zeggen dat je de kamer en ons tweeën zag… Daarna kwam de camera dichterbij voor een close-up van Elizabeth Taylor, en vervolgens kwam er een stola. Assistent-regisseur Bill Shanks vertelde dat mijn opname de eerste van die ochtend was en ik zou mijn close-up doen zonder dat zijzelf zogezegd haar off-screentekst zou inspreken. Dat was een hele klap voor een gevoelig persoon als ik. Maar nee, het werd gewoon als beneden haar waardigheid beschouwd. Het is niet mijn bedoeling kritiek op Elizabeth uit te oefenen – ze is een geweldige actrice en filmster – maar ik ben bang dat ze nogal verwend is door het systeem. Op die dag besloot ik dat ik altijd aanwezig wilde zijn om mijn offscreentekst in te spreken.

Op een van de opnamedagen leerde ik Eva Gabor kennen bij een kop koffie in de studiokantine. Voordat we uitgesproken waren, kwam Bill Shanks binnen om tegen Eva te zeggen dat ze bij de volgende opname moest zijn.

‘O lieveling,’ zei Eva terwijl ze een kokkerd van een diamanten ring van haar vinger schoof. ‘Deze heb ik tijdens de laatste opname niet gedragen. Die zal eraf moeten voor de continuïteit. Wil jij er even op passen?’ Ze gaf de ring aan Bill, die hem gehoorzaam in zijn broekzak stak. Terwijl hij dat deed, vroeg hij of het sieraad heel waardevol was.

‘O, hij is ongeveer veertigduizend dollar waard,’ antwoordde Eva.

‘O, mijn god,’ zei Bill. ‘Hiervoor zal iemand mijn been afhakken!’

‘Maak je geen zorgen, lieveling,’ zei Eva. ‘Het is maar twee avonden hard werk.’

Dat was het verschil tussen Eva en haar zus. Ik weet zeker dat Zsa Zsa gezegd zou hebben dat het maar één avond hard werken was!

Cast en filmploeg heetten me hartelijk welkom en ik voelde me heel veilig in mijn nieuwe omgeving; bijna onkwetsbaar zelfs. Vooral Van Johnson was aardig tegen me. Als acteur in een film had je op de set of vlak erbuiten je eigen stacaravan: een robuust, betimmerd kamertje dat van de ene set naar de andere werd gereden. Als je invloed had, kon je je caravan naar eigen goeddunken laten inrichten. Johnson had invloed. Hij werkte al zeven jaar voor MGM, al zou dit zijn laatste film voor de maatschappij zijn. Zijn caravan stond vol aandenkens aan zijn films en alle meubilair met toebehoren was bekleed met een prachtig soort leer. Ik herinner me nog dat ik een keer bij Van koffie zat te drinken, toen Edmund Purdom, die ook al een paar jaar onder contract stond bij de studio en destijds in Hollywood op het toppunt van zijn roem was, zijn hoofd om de hoek van de deur stak.

‘Dit is toch je laatste film hier, Van?’ vroeg Purdom.

‘Ja, ja, inderdaad,’ aarzelde Johnson.

‘O, mooi,’ zei Purdom stralend. ‘Dan wil ik deze kamer als je weg bent.’ Hij maakte een ronde door de caravan en zei: ‘Dit is wommel (hij kon de r niet uitspreken en zei in plaats daarvan een w) dit gooi ik weg… Dit mag blijven.’ Ik zag Vans gezicht door zijn sproeten heen bleek wegtrekken toen Eddie op zijn ronde alles opsomde wat hij weg zou gooien en hoe hij de zaak zou veranderen als Van er niet meer was. Opeens drong het tot me door dat ik misschien niet zo onkwetsbaar was als ik dacht, als Van Johnson zo makkelijk vervangen kon worden.

Toen ik Van jaren later vertelde dat ik voor The Last Time I Saw Paris nog nooit in een film had gespeeld, reageerde hij geschrokken en vroeg hij me vergeving: ‘Had ik maar geweten dat je zo’n groentje was, dan had ik je veel meer kunnen helpen!’ Hij was een erg gevoelige, zorgzame man.

En het is waar dat ik destijds zo groen was als gras. Natuurlijk was ik verrukt dat dit allemaal met me gebeurde, maar ik kon het nog niet helemaal geloven. Als contractacteur en vooral als Britse contractacteur, stond ik vrij laag in de pikorde. Een aantal Engelse acteurs, onder wie de bovengenoemde Eddie Purdom, werd volgens de studiobazen ‘opvliegend’ en dat beviel de studio van geen kanten. En ik? Ik was te nieuw en te beleefd om ook maar te overwegen opvliegend te worden, al zou ik iets hebben om over te klagen.

De enige in Hollywood die ik kende, en ik bedoel écht kende in plaats van iemand van het witte doek te kennen, was Jeff Hunter, een knappe acteur die onder contract stond bij Twentieth Century Fox. We hadden elkaar in een fitnesscentrum in Londen leren kennen toen ik plaatsvervanger was van Geoffrey Toone in The Little Hut op het podium van de West End. De rol verlangde van me dat ik in een lendendoek rondscharrelde, dus besloot ik wat aan de spierbundels te doen. Jeff was op weg naar Malta om aan de verfilming te beginnen van het verhaal Sailor of the King van C.S. Forrester en was op hetzelfde idee gekomen. Er werd een sterke vriendschap gesmeed en ik heb zelfs mijn oudste zoon Geoffrey naar Jeff genoemd. In Hollywood heeft Jeff, die met zijn beeldschone vrouw Barbara Rush vlak aan de andere kant van Coldwater Canyon woonde, Dot en mij rondgereden om naar een huis in onze voorkeursplaats Westwood te zoeken. Daar vestigden we ons in een appartementje aan Gayley Avenue, midden tussen de studentenhuizen van studentes van de universiteit van Californië.

Voordat we naar Engeland teruggingen had ik een slimme transactie gedaan met de acteur Richard Greene. Hij had me verteld dat hij niet van plan was naar LA terug te keren, maar hij had er wel een mooie auto, een zilvergrijs model Alvis met een afneembare kap van rood leer. In Londen had ik net een nieuwe Vauxhall gekocht, dus deden we een ruiltje met gesloten beurs. De rit van Gayley Avenue naar Culver City kostte in mijn stijlvolle auto maar tien minuten en ik zat achter het stuur in de echte stoerejongensstijl van Hollywood.

Gedurende de eerste week nam Jeff me mee naar een feest ten huize van Rhonda Fleming. Ze was een van de grote schoonheden van Hollywood, dus vond ik het opwindend om kennis met haar te maken. Het was een witte villa met witte zuilen rondom, als iets uit Gone With the Wind, en het stond in de exclusieve wijk Bel Air tegen een klif aan gebouwd, waardoor er langs een van de binnenmuren een kunstmatige waterval omlaag stortte. Jeff belde aan en er kwam een geheel in het wit gehulde geestverschijning naar buiten met lang rood haar dat over haar rug viel. Ze gaf me een hand en zei: ‘Ik ben Rhonda Fleming.’

‘Ja, dat weet ik,’ zei ik nogal ongemakkelijk. Binnen vroeg ze of ik iets wilde drinken. ‘Ja, graag,’ bracht ik uit.

Ik kreeg een glas sap en ze zei dat ik naar het terras moest gaan, waar een grote groep acteurs, impresario’s en diverse andere Hollywoodfiguren hand in hand in een kring stond.

Ik dacht: Jezus, nú al? Alles wat ik over het losbandige Hollywood heb gehoord is dus waar!

Helaas waren ze aan het bidden, tegen een atoomoorlog, zoals bleek. Dus zat ik hand in hand met Rhonda te bidden dat er maar gauw een eind aan het bidden mocht komen.

Ik zat op een keer op het kantoor van de pr-afdeling van MGM, toen er een andere schoonheid, Grace Kelly, kwam binnenstormen. Ze was woest. Blijkbaar hadden ze Ava Gardners borsten op de beeltenis van Grace op de posters van Green Fire geplakt. Ze maakte er bezwaar tegen dat ze grote borsten had gekregen omdat ‘ze niet Ava’s postuur’ had. (Dat was nog niets. Later zetten ze mijn hoofd op het lichaam van Steve Reeves. Ik heb nooit zulke spieren gehad! Althans niet toen.)

Op de pr-afdeling leerde ik ook een landgenoot kennen die een van mijn levenslange boezemvrienden is geworden, de publicist Jerry Pam. Hij woonde in Dick Street, een naam die me om de een of andere puberale reden is bijgebleven. Jerry vond het heerlijk om gasten bij hem thuis te ontvangen. Dat was het kleinste huisje dat je je maar kunt voortstellen en ik vroeg me dikwijls af hoe hij het klaarspeelde iedereen daarin te persen. Een van Jerry’s vele wapenfeiten was dat hij de komst van de Beatles naar Amerika en hun mediatournee had georkestreerd.

Niet lang nadat we elkaar hadden leren kennen, ging Jerry als publicist voor zichzelf werken en ik werd een van zijn eerste klanten. Dat ben ik nog steeds en ik verheug me altijd op bezoekjes aan LA, of op zijn bezoekjes aan Zuid-Frankrijk, waar we onze bijeenkomsten van de Côte d’Azur Wineclub houden. Goede wijn, goede gesprekken en heerlijk eten zijn er aan de orde van de dag.

Mijn contract bij MGM was zoals gewoonlijk voor zeven jaar met bepaalde opties. Die opties waren allemaal in hun voordeel en ze konden me elk moment laten vallen. Alle artiesten stonden voor veertig weken per jaar onder contract, maar hun inkomen werd over het hele jaar uitgesmeerd. Ik ontving het vorstelijke bedrag van vierhonderd dollar per week.

Afgezien van het geld vond ik Hollywood fantastisch. Het was alles wat ik had gehoopt en meer. De zon scheen er altijd – anders dan in Londen – en alle straten waren afgezet met palmbomen die naar de hemel leken te reiken. Het voelde heel sterk als het land van eindeloze mogelijkheden. Daarbij kwam dat ik nog jong was en meteen veel vrienden maakte, wat voornamelijk aan Jeff Hunter te danken was. We gingen naar alle nachtclubs en feesten. We hingen rond in diverse cafés, zoals The Luau, Don the Beachcomber – waar ze geweldige rumcocktails maakten – of Scandia aan de Strip, waar ze op zondagochtend heerlijke worstjes serveerden.

Dot vloog nog steeds heen en weer tussen Hollywood en optredens in Engeland, maar als we vrij hadden, gingen we naar de bowling met vrienden als James Mason, Diana Dors en nog een paar anderen. Er was een specifieke bowling waar we een eigen baan hadden. Er kwam een ploegje bij elkaar om een biertje te drinken en daarna te spelen, Diana, die toen op het toppunt van haar roem was, incluis. Di werd een goede vriendin en we gingen dikwijls samen ontbijten, lunchen of bowlen, samen met landgenote Eunice Gayson, als die er toevallig was.

Di was gescheiden van haar eerste man Dennis Hamilton en op een middag bij mij thuis werd ik gebeld door een journalist van de Daily Mirror – ik dacht Jack Bentley – die vroeg of ik wist waar Diana was. Die zat in feite vlak naast me. Ik vroeg waarom hij haar wilde spreken.

‘Dennis Hamilton is dood,’ zei hij, ‘en dat wilden we haar laten weten.’

Het lag voor de hand dat Bentley op een verhaal uit was, dus liet ik niet merken dat Diana bij mij was, maar daarna moest ik haar het nieuws vertellen. Ze wilde terug naar Londen. Ik regelde haar vlucht en gelukkig kon ik haar met de auto tot onder aan de vliegtuigtrap brengen zodat ze de pers kon vermijden; toen was het leven op een vliegveld eenvoudiger. Hoewel ze een echtscheidingsprocedure waren begonnen, gaf Diana nog heel veel om Dennis.

Tussen de films door moesten de acteurs bij wijze van routine auditie doen. Gelukkig werd ik niet opgeroepen voor zangaudities voor de musicals van MGM, omdat ik bij mijn sollicitatie met nadruk had gezegd dat ik niet kon zingen. Om dat te bewijzen, zong ik vreselijk vals toen de maestro zijn eerste noot speelde. Ik had geen zin om aan musicals mee te doen en mijn bazen voelden met me mee. Toen besefte ik nog niet hoezeer ik in later jaren verknocht zou raken aan musicals.

Er gingen een paar maanden voorbij, er waren een paar screentests en voorleesoefeningen en Dot en ik kregen een uitnodiging voor de preview van The Last Time I Saw Paris, mijn langverbeide Hollywooddebuut. Die voorstelling in een bioscoop aan Olympic Boulevard was een vrij blitse aangelegenheid. Het was een geweldige kick om daar te zitten en de beroemde leeuw te zien brullen, gevolgd door de aftiteling: Elizabeth Taylor, Van Johnson, Donna Reed, Walter Pidgeon, Eva Gabor, George Dolenz… en Roger Moore! Maar de opwinding maakte algauw plaats voor angst, en in afwachting van mijn opkomst zakte ik steeds dieper in mijn stoel weg. Opeens was ik bloednerveus. Er klonk geroezemoes toen ik uiteindelijk opkwam, een soort collectief ‘Weg met hem!’ of misschien ‘Wat doet díé hier?’ Ik weet het niet meer, ik was te gebiologeerd door het scherm. Het was een heel merkwaardig gevoel en nogal intimiderend om mezelf te zien en te beseffen dat ik niet zó goed was als ik zelf wel dacht. Maar ik had het gered. Ik stond op het grote witte doek van Hollywood en nog wel in het gesproken gedeelte.

Nu er zes maanden waren verstreken en de eerste optie in mijn contract was verzilverd, zag het ernaar uit dat ik nog een poosje langer bij de studio zou blijven. We besloten een iets beter appartement te huren en verhuisden naar een penthouse in de volgende straat, Levering Avenue. Daar hadden we een groot terras helemaal voor onszelf en een zwembad dat we met een paar aangrenzende appartementen moesten delen. We hadden ook heel prettige buren: een jonge stewardess. O, en een andere buurman was William Shatner, die later beroemd zou worden met Star Trek. Menig avondje brachten we samen door bij het zwembad met een drankje of drie. Een poosje later kwam Christine Jorgensen in hetzelfde blok wonen. Zij was een hij geweest. Ze was soldaat in het leger geweest en had in 1952, de prille begintijd van de genderoperaties, in Denemarken een geslachtsverandering met hormoonbehandeling ondergaan. Het grapje dat de ronde deed, was dat Christine had aangekondigd dat ze samen met mij de hoofdrol zou spelen in She van H. Rider Haggard, maar niet wilde zeggen welke rol ik zou krijgen.

Ik had Christine voor het eerst leren kennen op een feestje bij Noël Coward in New York. Daar was nog een blond stuk, Christine Norden. Ik kende haar van Londen, waar ik had gehoord dat ze voor haar vertrek naar de VS om met een knaap te trouwen die Dodge heette, een groot afscheidsfeest gaf. Ze dacht dat hij van de Dodge-autofabrieken was, maar hij bleek alleen maar dodgy, stiekem. Hoe dan ook, op dat feestje kregen de twee Christines een bloedhekel aan elkaar. Norden dacht dat Jorgensen haar naar de kroon stak! De sfeer was op zijn zachtst gezegd ijzig.

Er was altijd wel een feest ergens in Hollywood en weldra bouwden we een vriendenkring op. Er waren drie soorten feesten, van de A-lijst, B-lijst en C-lijst. Was je een contractacteur, dan stond je automatisch op de B-lijst. Als je maar wat schnabbelde, kwam je op de C-lijst. Op de A-lijst stonden natuurlijk alleen de grote sterren. Het kwam zelden voor dat iemand van de A-lijst op een feestje van de B-lijst kwam, maar iemand van de B-lijst hoopte altijd op een uitnodiging voor een feest van de A-lijst. We hoorden allemaal in een eigen hokje en je kwam er maar zelden uit.

Andere vriend in Westwood waren acteur Red Buttons en zijn vrouw Helayne. Op een avond maakte ik een afspraak om met hen uit eten te gaan en ik beloofde hen af te halen. Red was net terug van filmopnamen in Afrika met John Wayne. Daar was hij verliefd geworden op bushbaby’s, of galago’s, kleine nachtdieren die niet groter zijn dan een eekhoorn met zuignapjes aan hun vingertoppen waarmee ze hun greep verstevigen wanneer ze rondstuiteren en springen. Ondanks hun kleine postuur zijn bushbaby’s bekend om hun harde, snerpende kreten, net als van een baby, vandaar die naam. Eén manier om die merkwaardige dieren te vangen is door een schoteltje bier op de grond te zetten. De bushbaby daalt af om poolshoogte te nemen, steekt zijn vingers in het spul om te drinken en valt bezopen omver.

Red besloot er een mee naar huis te nemen en was er dol op. Ze moesten wel de ramen en deuren dichthouden omdat hij door de kamers van de ene muur naar de andere kaatste.

De avond van onze afspraak trof ik Red en Helayne in tranen. Blijkbaar was Red naar de wc gegaan en had hij na zijn plas doorgetrokken. Precies op dat moment was hun bushbaby de badkamer in gevlogen en pardoes in de pot gesprongen. Foetsie. Ze zeggen wel eens dat ze in New York jonge alligators doortrekken en dat de riolen wemelen van de volwassen exemplaren. In Los Angeles zijn hele kolonies busbaby’s!

Mijn volgende film was Interrupted Melody, onder regie van Curtis Bernhardt, het ware verhaal van Marjorie Lawrence, de beroemde Australische sopraan die het slachtoffer van polio werd en tegen alle verwachtingen in na veel strijd volledig herstelde. Eleanor Parker speelde Marjorie Lawrence, Glenn Ford haar man en ik werd gecast als haar jongste broer Paul.

De eerste scène was een opname op een grote boerderij een heel eind buiten LA. Je ziet dat de film begint met een close-up van een kraaiende haan en vervolgens beweegt de camera opzij en zie je dat het een boerderij is. Ik kom met een paard een stal uit en Eleanor Parker holt naar buiten om het te bestijgen, allemaal tamelijk eenvoudig. Terwijl we ons op de opname voorbereidden, besloot het paard, dat het scenario blijkbaar niet had gelezen, op mijn voet te gaan staan en daar te blijven. Toen ik me uiteindelijk van dat loodzware gewicht wist te bevrijden, sprong ik rond op de boerderij onder het slaken van een hoeveelheid krachttermen. Natuurlijk was er een verslaggever en voor ik het wist, was ik het onderwerp van vette krantenkoppen. Maar ergens onderweg was de boodschap verhaspeld. In Hollywood deed het gerucht de ronde dat ik door wilde paarden was doodgetrapt. In de loop van de avond werd ik gebeld door mijn moeder in Londen. Het nieuws was de Atlantische Oceaan over gevlogen!

Eleanor Parker was heel lief voor me. Ze heeft me veel over acteertechniek op het witte doek geleerd, die heel anders is dan de vaardigheden waarover je op de planken moet beschikken. Als je op het podium een wenkbrauw optrekt, ziet misschien alleen de eerste rij dat. Als je op het witte doek een wenkbrauw optrekt, gaat hij zeven meter de hoogte in.

Tijdens de voorbereiding van een scène zei ze wel eens: ‘O, volgens mij moet je hier komen staan, Roger. Dit is jouw scène.’

Ik antwoordde dat ik van de regisseur ergens anders moest staan, maar ze wenkte me en fluisterde: ‘Jij komt hier staan, lieverd.’

Op een keer zei ik tegen Eleanor dat ik Glenn Ford een reuze aardige vent en een subliem acteur vond. Ze keek me alleen maar raadselachtig aan en zei: ‘Kom morgen maar naar hem kijken.’

De volgende dag speelde Eleanor in een grote scène, waarin ze hysterisch huilend over de grond moest kruipen en haar benen achter zich aan moest slepen. Ik zag Glenn Ford expres elke opname saboteren tot ongeveer nummer negen, toen hij zei: ‘Ja, dat is mooi. Neem die maar.’ Inmiddels was Eleanor totaal uitgeput. In de eerdere takes had ze alles gegeven en nu ontbrak het haar zichtbaar aan energie en inzet. Naast zijn uitgeputte medespeelster kwam de energieke Ford inderdaad goed uit de verf.

Eleanor keek me aan en zei: ‘Snap je nu wat ik bedoel?’

Ook Glenn leerde me een paar trucjes. Een daarvan was dat in de opname met twee acteurs je altijd je publieksteen (die het dichtst bij het publiek of de camera is) recht op de camera richt, omdat dit de schouders keert zodat je gezicht de opname beheerst in plaats van je profiel. Zijn stand-in ging altijd op de rand van het toneel staan ten opzichte van mij, en mijn ervaren stand-in verplaatste vervolgens mijn positie. Ik weet nog dat Glenn, toen de opname werd gemaakt, naar de rand van het toneel liep en ik aanstalten maakte hem te volgen. Uiteindelijk zei de regisseur: ‘Willen jullie alsjeblieft niet verder naar de rand van het toneel gaan; straks vallen jullie er nog af!’

Inmiddels voelde ik me aardig thuis bij MGM en ik dacht iedereen in en om de studio wel zo’n beetje te kennen. Ik zei opgewekt gedag tegen Ava Gardner, Debbie Reynolds, Vic Damone en anderen. Waarschijnlijk vroegen ze zich af wie ik in godsnaam was.

Voor mij was een van de hoogtepunten van mijn volgende MGM-film, The King’s Thief, het samenspelen met David Niven en hem leren kennen. Hij speelde de hertog van Brampton. Ik had Niv voor het eerst gezien toen ik in 1943 bij Publicity Picture Productions in Soho werkte, toen hij adviseur was bij een trainingsfilm die we maakten, hoewel hij mij, een lage krullenjongen, niet zal hebben opgemerkt. Ik kon hem vertellen dat ik in mijn magere jaren wat modellenwerk had gedaan en dat een kunstenaar mij had gebruikt voor de stills van de serieverfilming van zijn eerste boek. Niv vertelde geweldige verhalen en hij was buitengewoon geestig. Hij vertelde ze zo vaak, dat hij erin begon te geloven. De meeste verhalen waren namelijk schromelijk aangedikt. Maar gedurende de opnamen van The King’s Thief werd de basis voor een warme vriendschap gelegd.

Ook George Sanders speelde mee, als koning Charles II. Hij deed dat echt fantastisch en had natuurlijk al veel films gemaakt als The Saint, toen mijn glorietijd nog een paar jaar op zich zou laten wachten.

Er is een tekst die ik nooit tegen een fan zou durven zeggen. George en ik passeerden op een avond Mister Hollywood, die net uit de poort van de studio kwam, en er stond een groepje mensen dat om een handtekening vroeg. Ik zag George ijverig handtekeningen uitdelen toen een van hen, een jong meisje, tegen hem zei: ‘O, ik heb al uw films gezien, meneer Sanders.’

George keek haar aan en snauwde: ‘Noem er dan eens een.’ De blik op het gezicht van dat arme, verpletterde meisje was hartverscheurend.

George was heel sardonisch. Hij was ook erg lui. Hij had in zijn contract laten opnemen dat hij een pauze van een half uur tussen het verkleden wilde, en we maakten natuurlijk een kostuumdrama! Hij liet ook bepalen dat er een chaise longue in zijn kleedkamer moest staan, zodat hij kon rusten waneer het hem beliefde. Omdat George Charles II speelde, bracht hij de meeste tijd zittend op een troon door. Dus toen ze ‘Cut!’ riepen en zeiden ‘U kunt nu wel gaan, meneer Sanders,’ zei hij: ‘Nee, dank je, ik blijf wel hier.’ En met die woorden deed hij zijn ogen dicht en viel in slaap. Het was verbazend.

George zag ik niet meer tot ik The Saint speelde in de studio van ABPC in Elstree en hij in een andere studio een film opnam. Het was bizar dat ik toen een rol speelde die hij beroemd had gemaakt. George bevond zich toen niet in een gelukkige fase van zijn leven. Ik weet dat hij veel geld had gestoken in een bedrijf dat worst maakte en failliet was gegaan. George was in één klap blut. Het was heel triest. Hij pleegde op zijn vijfenzestigste zelfmoord. Griezelig genoeg had hij ooit tegen David Niven gezegd dat hij een eind aan zijn leven zou maken wanneer hij de pensioengerechtigde leeftijd had bereikt.

Volgens mij speelde het hele contingent Britse acteurs, althans diegenen die Engelse rollen speelden, in die film mee. Er bestond een gevestigd kliekje Britse artiesten in Hollywood. Daar hoorde ik niet echt bij, maar af en toe at ik bij Cecil Kellaway en dan trof ik daar ook andere mensen, zoals Cedric Hardwicke, Gladys Cooper, Robert Hardy enzovoort. Volgens mij heb ik nooit enige rivaliteit meegemaakt. Er hing eerder een kameraadschappelijke sfeer.

The King’s Thief was geschreven door Christopher Knopf, de zoon van onze producent Edwin, en werd geregisseerd door Robert Z. Leonard. Papa Leonard, zoals hij werd genoemd, was eigelijk met pensioen, maar kwam terug om de studio een plezier te doen. Het was echt een flamboyante film, die was gebaseerd op het verhaal van Captain Blood, en Edmund Purdom en ik speelden struikrovers.

Sydney Guilaroff, de kapper die zelf al een Hollywoodlegende was, was nogal verkikkerd op me en gaf me altijd de langste pruiken. Terwijl mijn pruik op een ochtend werd aangebracht, zat er een dame in de stoel naast me bij wie een heel assortiment plakbandjes op haar achterhoofd, in haar nek en op haar kruin werd aangebracht om de huid van haar gezicht glad te trekken. Toen dat was bereikt, kreeg ze een pruik op en wendde ze zich naar mij. Het was Marlene Dietrich. Ze speelde mee in Around the World in 80 Days, die werd opgenomen in de Goldwyn-studio een eind verderop, maar ze liet alleen Sydney aan haar haar zitten.

Tijdens de opnamen werd ik ontboden bij het hoofd van MGM, de gevreesde Dory Schary, die de vorige directeur Louis B. Mayer eruit had gewerkt. Ze vertelde me dat ik in mijn volgende film Diane de tegenspeler van Lana Turner zou zijn. Edmund Purdom had een paar jaar daarvoor met Lana in The Prodigal samengewerkt. Toen ik naar de set terugging, vertelde ik Eddie nogal opgewonden over mijn komende sterrol, die me vast en zeker op de A-lijst zou brengen.

‘Dat zal wel gaan, als je het niet erg vindt dat er wat seks en drank op de set is,’ antwoordde Eddie, wat ik nogal lomp van hem vond. Later hoorde ik dat hij had geruzied over de rol in Diane en eigenlijk verwachtte dat hij die zou spelen, maar ik vermoed dat Lana niet meer met hem wilde samenwerken.

Tijdens het filmen van The King’s Thief had Eddie (die toentertijd geloof ik voor de tweede keer was getrouwd) een verhouding met Linda Christian (die met Tyrone Power getrouwd was). Wie kon het hem kwalijk nemen? Linda was een van de mooiste vrouwen van Hollywood. Op de muziekpodia stond, lang voor de tijd van de mobieltjes, een telefoon op een soort piëdestal die naar believen kon worden rondgereden. Telkens wanneer Edmund op moest, leek het wel alsof hij gelijktijdig werd gebeld, en daardoor hield hij iedereen op. Hij was niet boosaardig of verwaand; hij liep gewoon met zijn hoofd in de wolken. Hij was een heel goede toneelspeler, maar zijn hoofd was bij de muziek… en bij Linda Christian.

Toen hij op een dag op het punt stond ons allemaal weer op te houden, keek Niven naar hem en zei droogjes: ‘Wat een klootzak, hè?’

Helaas had Edmund in zijn gloriejaren vijanden gemaakt van twee van de meest invloedrijke Hollywoodjournalisten, Hedda Hopper en Louella Parsons. Toen hij bij MGM wegging, kreeg hij een rol in een film onder regie van Irving Rapper. Hoe dan ook, Irving wilde een bespreking met Edmund en de producent, die twijfelde over Eddies deelname, omdat zijn reputatie was bezoedeld door voornoemde broodschrijvers. Irving verzekerde de producent dat Edmund een aardige vent was over wie veel akelige dingen waren geschreven. Toen hij de producent ontmoette, ging de dialoog aldus: ‘Eddie, ik wil je graag voorstellen aan producer Harriet, Harriet Parsons.’ Er viel een stilte. Edmund Purdom: ‘Ik neem aan dat ze geen familie van die ouwe trut is?’

Ze was Louella’s dochter. Vreemd genoeg kreeg hij de rol wel. Die goeie ouwe Eddie.

We wisten allemaal dat The King’s Thief geen Oscars zou winnen, maar niet iedereen wilde dat erkennen. Met tegenzin nam ik een uitnodiging aan om een test screening van de film bij te wonen, waar leden van de cast, producers en studiomedewerkers aanwezig waren om de reactie van het publiek te peilen. Toen de film draaide, werd de zaal steeds onrustiger. Op een zeker moment geloofde ik zelfs dat ze elk moment hun stoel naar het scherm konden gooien als ze die marteling nog langer moesten verduren. Toen kwam er opeens een tekst waarom hard werd gelachen, zij het dat hilariteit niet de bedoeling was.

Edmund en ik waren in de Tower van Londen in de boeien geslagen en Ann Blyth, die de rol van lady Mary had, was op bezoek gekomen bij Edmunds personage Michael. Ze speelde hem een mes toe en na haar vertrek hield Edmund zich bezig met het lospeuteren van zijn boeien van de muur, waarna hij mij bevrijdde. We klommen in de schoorsteen om ervandoor te gaan, maar ontdekten dat daar tralies in zaten. Michael hakte een van die tralies los met zijn mes en wist hem eruit te krijgen. Daarna gaf hij de staaf aan mij om er de boeien om zijn pols mee los te krijgen.

‘Wring hem maar open,’ zei hij dramatisch.

‘Maar dan breek ik je arm!’ antwoordde ik.

‘Dat doet er niet toe!’ antwoordde hij luchtig, waarop het publiek in joelen uitbarstte.

Ik had de hilariteit om die vreselijke tekst wel verwacht, maar niet het crescendo toen mijn personage na Edmund de schoorsteen in klom en in alle ernst ‘Voorzichtig, Michael’ zei toen die een berg roet omlaag schopte plus een baksteen die op mijn schouder stuiterde. O, wat een heerlijke clichédialoog.

Ik voelde me niet al te zeer geraakt door de recensies van The King’s Thief en richtte me op spannender tijden die voor me lagen, en op Lana Turner.

Diane, naar een scenario van Christopher Isherwood, stond onder regie van David Miller. Mijn personage prins Henri was een ruwe klant die van worstelen hield. Bij het passen van de kostuums, een eindeloze toestand, kreeg ik te horen dat mijn benen misschien niet gespierd genoeg waren. Misschien moest ik beenprothesen nemen? Ik liet gipsafdrukken maken en die verrekte rubber dingen onder mijn dijen bevestigen. Ik liep met mijn knieën een meter uit elkaar omdat ik ze niet bijeen kreeg. Het zag er bespottelijk uit. Ik protesteerde. Ik werd naar het kantoor van Benny Thor ontboden. Hij was nummer twee van MGM en stond bekend als ‘de beul’. Hij moest uitmaken of ik die valse spieren al dan niet moest dragen.

Ik ging het kantoor in en bleef in de deuropening staan als een jochie dat bij de hoofdonderwijzer komt. Benny Thor keek niet op.

‘Heeft hij ze aan?’ gromde hij tegen zijn mensen, overduidelijk een stel hielenlikkers die er alleen maar waren om alles te bevestigen wat Benny zei. ‘Ja,’ zeiden ze.

Hij keek op. ‘Nou, dan mag je hem vertellen dat hij ze af moet doen,’ grauwde hij.

Ik werd naar een zijkamertje gebracht om de beenstukken te laten verwijderen. Ik moest weer terug en in de deuropening staan met mijn gezicht naar Benny Thor.

‘Zijn ze eraf?’ vroeg hij aan zijn mensen.

‘Ja,’ zeiden ze. Hij keek op.

Opnieuw negeerde hij me. Hij keek hen aan en zei: ‘Nou, dan heeft hij ze niet nodig, hè?’

Onze eigen Salomon had zijn oordeel geveld. Ik kreeg te horen dat mijn benen zonder hulpstukken in beeld zouden komen.

Ik heb al gemeld dat ik vervanger was van Geoffrey Toone op het podium. Nou, ik had gehoord dat hij op de terugweg was uit Australië en in LA was om te winkelen. Hij had altijd gezegd dat ik nog eens een ster zou worden. ‘Al mijn vervangers zijn sterren geworden,’ zei hij altijd. ‘Errol Flynn is míjn vervanger geweest, wist je dat?’ In een weids gebaar bewees ik hem nu een wederdienst door zijn naam te laten vallen voor de rol van hertog van Savoye. Toen Geoffrey binnenkwam om kennis met iedereen te maken, leek alles dik in orde. Hij was perfect. Ze stuurden hem naar de garderobe en pasten hem een aantal kostuums. Na elke verkleedpartij moest hij naar het kantoor van de producer in het Thalberg Building lopen voor het vonnis. Na tien verschillende uitdossingen en tien lange wandelingen op en neer kreeg Geoffrey te horen dat hij nog altijd niet op een hertog leek en hij ontplofte.

‘Ik heb godverdomme vaker hertog of koningin gespeeld dan jullie hebben ontbeten!’ schreeuwde hij. Ze gingen door de knieën en Geoffrey kreeg de rol.

De hele castingtoestand voor een film was bizar. De Mexicaan Pedro Armandariz speelde een Franse koning. Ik, een Brit, speelde zijn Franse zoon Henri. De Amerikaanse Lana speelde de hoofdrol, maar deed ook alsof ze een Française was. Toen het aankwam op de keus voor mijn vrouw Catherina de Medici, wezen ze Nicole Maurey, die samen met mij auditie had gedaan en geweldig was, af. Waarom? Ze was Française en sprak met een Frans accent! Ze namen een Italiaanse, Marisa Pavan, al vond ik dat niet erg, want Marisa was verrukkelijk en een bijzonder goed actrice.

Eén positief gevolg van de film was dat ik leerde zoenen. Hoewel ik bijna achtentwintig was en aan mijn tweede huwelijk bezig was, werden er vraagtekens bij mijn techniek gezet. In een vreselijke scène, wanneer de koning Diana in dienst heeft genomen om zijn hufter van een zoon in een gentleman te veranderen, komt het bericht van de dood van de koning. Ik moest me tot Lana Turner wenden en zeggen: ‘Je hebt een prins van me gemaakt, maak me nu tot koning.’ Onze lippen komen bij elkaar en ik geef haar de kus der kussen.

Ze hoestte, duwde me weg en zei: ‘Cut! Cut!’ Daarna zei ze: ‘Je kunt geweldig kussen, schat, maar als een dame boven de vijfendertig is, moet ze op haar décolleté letten. Dus kun je me nog een keer met diezelfde hartstocht kussen, maar dan zonder te prangen?’

Passie zonder persen. Ik ben Lana eeuwig dankbaar.

De waarzegger in de film voorspelde dat Henri ‘in een gouden kist’ zou sterven. Stel je de scène voor: wij waren op wildezwijnenjacht en ik werd door een wild varken toegetakeld. Ze hadden een echt wild zwijn in de studio, er was nog geen spoor van CGI, computer gestuurd beeldmateriaal, noch van robotdieren. De herfstbomen die met hun goudtinten over de set hingen wekten de indruk van een gouden kooi om het publiek in de waan te brengen dat Henri’s eind gekomen was.

Omdat je varkens niet kunt leren springen, moesten we de aanvalsscène waarin het woeste beest me van de sokken zou lopen improviseren. De rekwisietenjongens zetten een plank in een hoek van vijfenveertig graden in het struikgewas als een soort loopplank voor het zwijn, of liever gezegd een soort valkuil in dit geval. Ze stonden achter het zwijn met een soort brandmerkijzer en na een vleugje gebakken spek en verbrande haren sprong het varken over iedereen heen!

In de volgende scène is de camera op mij gericht. Ik lig onder dat schepsel dat me zogenaamd tegen de grond gedrukt houdt. Zijn achterpoten waren vastgebonden, zijn kaken dichtgebonden met ijzerdraad en hij had stalen slagtanden aan de buitenkant. Ik had mijn armen om zijn nek geslagen. Ik was veilig. Hij kon me niets doen. O nee?

Opeens tilde hij me op en schudde hij me als een lappenpop heen en weer. Alle kracht van een zwijn zit in zijn nek, ontdekte ik. Mijn rug zat nog dagen onder de blauwe plekken.

Maar de regelmatige aanvoer van broodjes spek voor het ontbijt de rest van de week was een troost.

Vervolgens moesten we geheel buiten de context om het slot van de film opnemen: het lansgevecht te paard. Ik was in vol ornaat: metalen harnas, handbeschermers met scharnieren, de hele mikmak. Ik zag er ook heel aantrekkelijk uit in het zadel.

We filmden in cinemascope, dus met breedbeeld, en ik moest als koning Henri alle paarden naar buiten leiden en vrij vlug in beeld brengen. Ik gaf het paard de sporen om in beweging te komen en raakte op de een of andere manier door mijn schoeisel de stijgbeugels kwijt. Ik probeerde greep op de flanken te houden met mijn metalen knieën en het paard ging in vliegende galop toen we de uiterste grens van het terrein aan de achterkant bereikten. Het paard besefte dat hij niet verder kon, sloeg af en – gezegend zij de zwaartekracht – ik ging rechtdoor.

Toen ik bijkwam, was het net alsof ik op een operatietafel lag met de zon die op me neerscheen en al die gezichten die op me neerkeken. Ik hoorde iemand zeggen: ‘Knip zijn harnas af!’ Daarna kwam Lana in beeld die vroeg: ‘Is zijn lul nog in orde?’

Dat moet ik even toelichten. Tussen de opnamen door vertelden we elkaar geestige geschiedenissen. Een van onze lievelingsverhalen was van regisseur David Miller. Blijkbaar maakte de beroemde operazanger Enzio Pinza zijn debuut in The Met in New York. In de zaal wemelde het van de tiara’s, diamanten halskettingen en heren in schitterende rokkostuums. Toen de muziek inzette, kwam Pinza het toneel op, en op dat moment riep een dronkelap op de eerste rij: ‘Zing “Melancholy Baby”!’

De muziek stopte. ‘Stilte!’ riep de zaalwachter. De dirigent gaf een tikje met zijn stokje en de muziek begon opnieuw.

‘Zing “Melancholy Baby”!’ riep de dronken man weer. Nou, dat gebeurde drie keer voordat Pinza naar de rand van het podium liep met zijn hand onder zijn ogen tegen het felle schijnsel van het voetlicht.

‘Ik ken “Melancholy Baby” niet,’ zei hij.

‘Nou, laat dan je lul maar zien!’ antwoordde de dronkaard.

Om dat verhaal bescheurde de hele cast van Diane zich altijd. En daar verwees Lana na mijn jammerlijke ongeluk naar. Gelukkig had ik niets gebroken, zelfs mijn lul niet, maar ik zat net als mijn ego onder de blauwe plekken. Na een ongemakkelijke nacht in het Queen of Angels-ziekenhuis werd ik ontslagen en de dag daarop meldde ik me weer bij de studio.

(Dat doet me denken… Ik weet niet meer in welke MGM-film ik ‘OK Freddy’ leerde kennen. Hij leek me een vast meubelstuk op de meeste filmsets. OK Freddy was een ongelooflijk zwaar geschapen figurant, als je begrijpt wat ik bedoel. Als het druk was, haalde hij hem tevoorschijn en liet hij hem voor vijftig cent aan mensen zien. En als er zo’n duizend mensen waren, snap je wel hoe lucratief dat handeltje voor hem was.

Errol Flynn nodigde hem wel eens uit als hij een etentje gaf. Freddy kleedde zich in een rokkostuum met een witte das en legde zijn uitrusting op een zilveren schaal in een bedje waterkers om aan de gasten aan tafel te offreren. Je kunt je de reacties wel voorstellen. Let wel, op een keer stak een meisje, dat best wist wat ze voor zich had, haar vork erin. Errol was woest… zijn vork brak!)

Dots zangcarrière in Engeland liep als een trein, dus bracht ze er veel tijd door terwijl ik in Hollywood bleef. Ze trok overal uitverkochte zalen en vloog naar LA wanneer ze maar kon. Maar één avond tijdens die opnamen toen Dot in Hollywood bij me was, staat me nog levendig voor de geest. Na een lange opnamedag ging ik moe en uitgehongerd naar huis, waar ik te horen kreeg dat het avondeten nog even op zich zou laten wachten. Ik zei iets in de trant van: ‘O mijn god, dat kan echt niet. Ik moet morgenochtend vroeg op!’

De Welshe furie keek me woedend aan. ‘Die koning Henri van je laat je maar op je werk, godverdomme!’ snauwde ze.

Ik kan je garanderen dat ik er sindsdien altijd heel goed voor heb gezorgd dat ik mijn werk niet mee naar huis nam.

Aan het eind van het filmen wordt er meestal een feest gegeven en deze keer gebruikten we het nachtclubdecor van MGM uit de film Love Me or Leave Me met Doris Day en Jimmy Cagney. (Ik had zelfs auditie voor die film gedaan, omdat ze iemand zochten voor een proefopname met Jenny James, maar ik wist dat ik de rol niet zou krijgen omdat Jimmy Cagney al in de rij stond. Maar dat was de taak die wij als contractspelers tussen het filmen door moesten doen.)

Ik vond het leuk om de set na de opnamen te bezoeken, en het was me toch een schitterend decor! Omdat het een nachtclub voorstelde, waren er treden naar beneden waar de dansvloer was, en ik ging daarop met een drankje zitten. Lana Turner kwam na mij binnen en ging achter me zitten om mijn schouders te masseren. Eerlijk gezegd genoot ik daarvan, toen ik een mannenstem hoorde zeggen: ‘Hallo, schat.’

Lana hield direct op met masseren. Ik draaide me om en daar stond haar man Lex Barker, een reus van ruim een meter negentig. De boodschap was duidelijk.

Ondanks al onze hooggespannen verwachtingen bleek Diane uiteindelijk een flop en ik werd ontslagen. Dat was in 1956. Ik was twee jaar bij MGM en had nog vijf jaar op mijn contract te gaan. Kort daarvoor was me een hoofdrol in een tv-programma aangeboden, maar toen wilde de studio me niet laten gaan, of liever gezegd verhuren, met als argument: ‘MGM-spelers verschijnen niet op de tv.’ Drie maanden later werd ik vlak voor mijn ontslag ontboden en kreeg ik te horen dat ik zou verschijnen in een programma dat MGM Presents heette, een tv-programma van een half uur met MGM-clips. Een paar jaar later werd het idee met enorm succes uitgevoerd door Jack Haley jr., producent van That’s Entertainment I en II.

Het ergerde me dat ze me niet iets goeds lieten doen, maar nu wilden ze me die oude troep laten doen; en troep was het zeker. Het bracht me nogal van mijn stuk. De films die ik voor MGM had gemaakt waren niet zo’n succes en nu stond ik te boek als acteur in kostuumdrama’s die het bij het publiek niet meer deden. Er werd aangekondigd: ‘Met wederzijdse instemming hebben MGM en Roger Moore hun contract beëindigd.’

Wat ze in feite zeiden, in het openbaar nog wel, was: rot maar op.

Nu de vooruitzichten in Hollywood niet meer zo rooskleurig waren, besloot ik mijn boeltje te pakken en naar Engeland terug te gaan. Net op dat moment ging de telefoon. Het waren Charles Russell en Lance Hamilton, de impresario’s van Noël Coward. Ze zeiden dat ze zojuist de gloednieuwe Thunderbird van Robert Wagner hadden gekocht en die naar Engeland wilden verschepen. Ze vroegen of ik ermee naar New York wilde rijden om vervolgens met de Queen Mary naar Engeland te varen. Wat ik daarvan vond? Geweldig!

Geheel in overeenstemming met mijn pech in die tijd was het mijn eerste en laatste reis op de Queen Mary, en de ergste oversteek uit haar geschiedenis. Het weer was belabberd, behalve ik was iedereen de hele reis zeeziek. Een van mijn medepassagiers was de jonge Gore Vidal. Tijdens het zware rollen van het schip lukte het me een kiekje van Gore te maken, en die foto heeft hij op veel omslagen van zijn boeken gebruikt.

Met Dot ging ik weer terug naar Bexley en ik vroeg me af wat er van mij, een gemankeerde Hollywoodster, terecht moest komen. Zou ik ooit nog aan de bak komen? Moest ik me laten onderhouden?

Drie lange weken later kreeg ik een aanbod om naar New York terug te keren voor het tv-stuk This Happy Breed met Noël Coward. Kennelijk was hij dankbaar dat ik zijn auto niet in de prak had gereden.

Omdat het stuk live zou worden uitgezonden, net als in mijn tijd bij de BBC, repeteerden we drie weken om alles rond te krijgen. Edna Best speelde de moeder, Coward de vader en ik speelde Billy, die zich verlooft met hun dochter Queenie, gespeeld door Patricia Cutts. Coward wilde dat iedereen bij de eerste lezing al tekstvast was, niet bij de repetitie maar bij het lezen! Hij hield er niet van als acteurs zoals gewoonlijk arriveerden voordat ze het script hadden gelezen. Dat vond ik wel best, want ik kende het stuk al: ik had het een paar keer tijdens mijn repertoiretijd bij RADA gespeeld. Ik vloog de oceaan over om tekstvast te zijn.

Maar dat bleek Patricia Cutts niet te zijn. Ze haperde en aarzelde en op een dag sprong Coward op en zei: ‘Deze scène zou als de gesmeerde bliksem moeten gaan, maar inmiddels heb ik al de tijd gehad om een dik boek te lezen, mijn breiwerk af te maken en een diepe reverence te maken en toen kwam jij nog eens met je tekst.’

Het was een hele ervaring om samen met ‘de meester’ te spelen. Noël Coward gaf me een heleboel waardevolle raad en was altijd een mer à boire van geweldige verhalen. Op een avond wandelden we tussen de repetities door met Noël Broadway op om Het Dagboek van Anne Frank te zien. Daarvoor hadden we iets gedronken en daarna gingen we uit eten. Vervolgens gingen we met zijn allen naar Cowards appartement. Het zal om een uur of twee ’s nachts zijn geweest dat ik aankondigde dat ik moest opstappen, maar ik had het gevoel dat ik hem eerst moest gelukwensen.

‘We hebben een dag gewerkt, cocktails gedronken, zijn naar de bioscoop geweest en je hebt aan één stuk door gepraat, maar jezelf niet één keer herhaald.’

‘Dat is niet moeilijk,’ zei hij, ‘als je over jezelf praat.’

Heel vlug en heel spits. Je zou boeken met zijn snedige opmerkingen kunnen vullen. Een andere keer gaf hij me de wijze raad nooit een rol te weigeren, want ‘je bent geen acteur als je niet werkt’.

Een van mijn favoriete Coward-verhalen was toen een van zijn vele peetkinderen hem naar het raam riep omdat er buiten twee honden aan de voortplanting werkten.

‘Wat doen ze daar, oom Noël?’ vroeg het kind.

‘Dat voorste hondje is net blind geworden,’ antwoordde peetvader Noël prompt, ‘en zijn vriendje duwt hem helemaal naar St. Dunstan.’ (De beroemde kliniek voor blinden.)

Nog zo’n typisch ‘cowardisme’ waar ik toevallig getuige van was, was toen hij optrad in de tv-serie Person To Person, waarin Edward R. Murrow, een van Amerika’s meest gelauwerde presentatoren, vanuit het comfort van zijn studio bekendheden thuis interviewde. Toen Murrow Coward interviewde, had ik het geluk dat ik tijdens de opname bij Noël op bezoek was.

Coward werd gefilmd in de huiskamer van zijn New Yorkse appartement, en na het gebruikelijke praatje over koetjes en kalfjes vroeg Murrow, met zijn eeuwige sigaret tussen zijn vingers: ‘Noël, je bent acteur, toneelschrijver, componist, regisseur en cabaretier; wat is het geheim van je gigantische energie?’

‘In één woord: ontspanning, Ed,’ klonk het antwoord.

‘Dan brandt Amerika de vraag op de lippen: wat doet Noël Coward om zich te ontspannen?’

‘Als ik antwoord op die vraag zou geven, zou de tv een uitzendverbod krijgen!’ antwoordde Coward.

‘Integendeel, Noël, we zouden geweldige kijkcijfers scoren.’

‘Nou, Ed, ik heb een geheimpje over ontspanning dat ik je kan verklappen. Ik schilder, en toevallig heb ik een van mijn werken bij de hand.’ Met die woorden tastte hij naast zich en liet hij een aardige aquarel van een havengezicht zien. ‘Nou, Ed, wat vind je hiervan?’

‘Heel mooi, Noël. Hoe zou je je stijl omschrijven?’

‘Volgens mijn vrienden komt het dicht in de buurt van Gauguin!’

In een andere Coward-productie rond die tijd speelde Claudette Colbert. Net als Patricia Cutts had ze moeite met het leren van de dialoog en op de generale repetitie verknalde ze haar hele tekst.

Ze wendde zich tot haar regisseur en zei: ‘O, Noël, het spijt me zo. Voordat ik kwam, kende ik de tekst van achter naar voren!’

‘Ik wil niet dat je je tekst van achteren naar voren opzegt,’ antwoordde hij. ‘Ik wil dat je hem goddomme van voor naar achteren spreekt.’

Een paar jaar later gingen mijn vrouw van toen, Luisa, en ik met Greg en Veronique Peck, Kirk en Anne Douglas en Frank Sinatra naar een optreden van Claudette. We gingen af en toe met zijn allen uit. Zij was de tegenspeelster van Rex Harrison. Rex was niet zo geliefd en na de voorstelling namen we Claudette mee uit eten en lieten we Rex achter in het theater!

Dat doet me denken aan een verhaal van Stanley Holloway. Hij en Rex gingen een keer uit eten, toen ze door een knaap werden aangesproken.

‘O, meneer Harrison! Neem me niet kwalijk, maar ik ben een reusachtige fan…’

‘Lazer dan maar op,’ snauwde Rex.

Toen ze na het eten naar buiten kwamen, stond diezelfde man daar weer. ‘Het spijt me, meneer Harrison, ik besef dat ik uw maaltijd niet had mogen onderbreken, dus heb ik gewacht tot u klaar was.’ Hij hield hem een stukje papier voor in de hoop op een handtekening.

‘Rot op!’ snauwde Rex.

Zonder met zijn ogen te knipperen gaf de man Rex een dreun in zijn gezicht die hem achterwaarts deed vliegen.

Stanley kwam bijna niet meer bij van het lachen.

Om weer terug te komen op het toneelstuk: op de een of andere manier kreeg ik gunstige kritieken en Coward noemde me ‘onze kleine showsteler’. Ik mag graag denken dat die kritieken ervoor hebben gezorgd dat me nog een paar tv-optredens in Amerika in de schoot vielen. De stukken werden live uitgezonden en opgenomen via een opnametechniek die neerkwam op een vrij slechte reproductie, die men bereikte door een 16mm- of 35mm-camera voor een tv-scherm te plaatsen. Volgens mij heeft geen enkele opname het overleefd. De ene was van de Goodyear Television Playhouse, waarin ik werd gecast in de productie van het Miss Marple-verhaal A Murder is Announced. Miss Marple werd gespeeld door Gracie Fields, een van de beroemde zang- en acteerpersoonlijkheden van de jaren dertig en veertig. In het begin van de oorlog zorgde ze nog voor een heel schandaal toen ze trouwde met de Italiaan Monty Banks en ze samen naar Amerika gingen om internering te voorkomen. Maar het Britse publiek is altijd van Gracie blijven houden. Ze was niet mooi, maar het toonbeeld van een gewoon meisje, het meisje uit Lancashire.

In 1956 was Gracie getrouwd met een Italiaanse elektricien die Boris heette. We repeteerden in New York, maar verhuisden vervolgens naar de studio van NBC, en juffrouw Fields en mij werd gevraagd of we het erg vonden een limousine te delen. Dat vond ik helemaal niet erg. Maar tot mijn afgrijzen zag ik die rijpe dame in de auto haar hand op de knie van haar man leggen en hoorde ik haar zeggen: ‘Gompie, wat is mijn Boris toch een lekkertje.’ Ik kon toen nog niet vermoeden dat ik die hartstocht zou delen, niet voor de knie van Boris, maar voor mijn liefste Kristina, tot tegen mijn tachtigste; wat zeg ik? Nu nog, terwijl ik, hemeltje, al in de tachtig ben.

Na een paar maanden in New York stond de -herfst voor de deur en besloot ik weer naar Engeland en Squires terug te gaan. Noël Coward berichtte dat er een toneelstuk aan kwam waarin hij me de hoofdrol wilde laten spelen, The Family Tree in het Connaught Theatre in Worthing. Elspeth March en Daniel Massey zouden mijn medespelers zijn, en het stuk was van Richard Buckle, die toen balletkritieken voor The Times schreef. Mijn god, wat was dat een excentriekeling, maar wel een verrukkelijke. Hij vertelde dat hij in de oorlog bij de Scots Guards had gediend en op een zeker moment achter de vijandelijke linies was gedropt. Hij had niemand gedood en leverde ook geen huzarenstukjes, maar hij kwam wel terug met een buitgemaakte trouwjurk, die hij nog diezelfde avond trots droeg bij de maaltijd.

Elspeth was vele jaren getrouwd geweest met Stewart Granger, de held van mijn jongensjaren, en natuurlijk wilde ik graag over hem praten. We kenden hem natuurlijk allemaal als Jimmy Stewart, maar hij moest zijn naam veranderen wegens die andere beroemde Jimmy Stewart in Amerika.

Gelukkig vond Elspeth het heerlijk om verhalen over mijn idool te vertellen, het volgende incluis. Blijkbaar moesten hij en Elspeth vlak na de opnamen van Waterloo Road – een van zijn eerste belangrijke films – naar het ziekenhuis omdat ze moest bevallen. Hoewel het haar erg veel moeite had gekost om zwanger te worden en ze een paar keer een miskraam had gehad, wachtten ze op de bus van de Green Line. Opeens sprong de koffer die Jimmy droeg open en viel alles eruit. Daar stond hij dan, en hij deed zijn best om de beha’s van Elspeth en een assortiment babykleertjes weer in de koffer te proppen terwijl zich een groep lachende mensen om hem heen verzamelde. Hij draaide zich met een ruk om en snauwde: ‘Niet lachen, ik ben goddomme een filmster!’ Dat zal hem in hun ogen vast héél menselijk hebben gemaakt.

Ik had geen zin om een kamer in Worthing te nemen, dus verkoos ik elke avond na de voorstelling naar huis in Bexley te rijden. In die tijd waren er nog geen snelwegen, maar de wegen waren verlaten en ik was in een mum van tijd thuis. Het waren een paar gelukkige weken met dat heen en weer reizen. Ik wist het nog niet, maar het zouden mijn laatste toneeloptredens zijn voor tientallen jaren, maar misschien wisten de recensenten het wél?

Tegen het eind van 1956 kwam mijn prins op het witte paard Ivanhoe langs. Dat ze mij voor die rol kozen had zijn voors en zijn tegens. Het belangrijkste voordeel was dat het een langlopende serie zou worden en gegarandeerd een jaar werk, vakantie incluis. Het voornaamste nadeel was dat het voor de tv was in plaats van in een film, wat mijn voorkeur had. Ik nam de uitnodiging toch maar aan, indachtig wat Coward had gezegd, namelijk dat je geen acteur was als je niet werkte. Er heerste veel snobisme over de vraag of je nu een tv-acteur of een filmster was, maar pas halverwege de serie begon ik me echt zorgen te maken dat ik mezelf als tv-acteur had neergezet en ik werd bang dat ik nooit meer in een film zou optreden. In die tijd was het brandmerk tv-acteur in Engeland een stigma, en hoewel vele acteurs de overstap naar de tv maakten, gebeurde dat andersom maar zelden.

We maakten een proefopname voor Ivanhoe in de Elstree-studio van ABPC. We filmden in kleur, in november. Ik rook direct onraad. Er was een figurant die een tekst riep vanaf kartonnen kantelen; die moest luiden: ‘Laat de brug neer voor sir Ivanhoe van Rutherwood!’ en het enige wat hij eruit kreeg was: ‘Laat de brug neer voor sir Robin van Ivanhood.’ Tien keer werden diverse combinaties opgenomen, behalve de juiste. Er werd geen geld gespendeerd aan talent. Was dit de vergissing van mijn leven?

Toen we aan het locatiewerk voor het half uur durende epos toekwamen, zaten er geen bladeren aan de bomen van Sherwood Forest, dus verhuisden we de boel naar Californië om in de Valley, in het Sherwood Forest daar, te filmen. Ik vond dat heel extravagant voor een proefopname van een half uur. Misschien was een en ander toch niet zo beroerd.

In 1956 was er nog geen kleuren-tv, dus toen de beslissing werd genomen om de serie op de rails te zetten, filmden we in zwart-wit, wat ongetwijfeld veel goedkoper was – plus de reden dat de serie later nooit meer werd herhaald.

Ik had een paar vrienden in LA die ik bij de serie haalde. Een van hen was de Ier Keith McConnell. Toen hij naar binnen werd gebracht om tekst voor te lezen, vroegen ze of hij paard kon rijden. Hij antwoordde ‘Ik ben een Ier’, en dat vatten ze op alsof hij kon rijden als Gordon Richards.

Er volgde een scène waarin Ivanhoe huiswaarts rijdt en door een handjevol soldaten wordt tegengehouden. Toen ze met getrokken lans en zwaard naderden, zei regisseur David MacDonald: ‘Oké, Keith, in het zadel.’

‘Mij krijg je niet op dat klotebeest!’ kwam het antwoord. Uiteindelijk wist een groepje decorjongens en assistenten Keith op het paard te krijgen, en hij bleef stokstijf zitten. ‘Ik ga me goddomme niet verroeren op dit rotbeest,’ waarschuwde hij.

Toen het tijd werd voor de opname, zei een nerveuze Keith in plaats van de zeer Britse tekst: ‘Sir Ivanhoe of Rutherwood, sir Maurice of Beresford zou graag een onderhoud met u willen’, met een zwaar Iers accent: ‘Ha, sir Ivanhoe, sir Maurice wil graag even met je babbelen.’

De andere vriend die ik bij de reeks haalde was Tony Dawson, vooral bekend door zijn rol in Dial M for Murder en de eerste Bondfilm. Hij leek een beetje op George Sanders, omdat hij ook zomaar in slaap kon vallen. Op een keer, na een opname waarbij hij een volledige wapenuitrusting droeg, besloot hij in het lange gras te gaan liggen slapen. Niemand had hem in de gaten toen de set naar een andere locatie in het bos verhuisde. Opeens was hij omringd door kinderen die vroegen: ‘Is hij dood?’ Wat zou jij denken als je een ridder in volledige wapenuitrusting liggend in het gras zou vinden?

Robert Brown, die Gurth speelde, werd een dikke vriend van me en later hebben we in nog een aantal films samengewerkt, waaronder een paar Bondfilms. Hij zorgde voor problemen omdat hij de slappe lach kreeg. In één aflevering was er een mastershot waarbij Ivanhoe het woord richt tot een groep ridders om een tafel. Daarna gaat er een deur in de achtergrond open en de camera zwaait over mij heen naar Bob Brown – Gurth – die naar mij en de camera loopt, die over mijn schouder op hem gericht is en zegt:

‘Sir Ivanhoe, prins John is met zijn troepen in Runnymede neergestreken.’

Waarop ik antwoord met de vreselijke tekst: ‘Ga mijn paard zadelen, Gurth. We moeten hem tegemoet rijden.’

Toen ik ‘Ga mijn paard zadelen’ zei, begon Bob te grijnzen. De grijns veranderde in een lach.

‘Cut!’ riep regisseur Bernie Knowles. ‘Opnieuw.’

Take twee. We doen de scène weer en wanneer we bij de bovengenoemde tekst aankomen, barst ik in lachen uit.

Na de elfde poging kreeg Bernie er genoeg van. ‘Goed, we pauzeren allemaal voor een lekkere kop thee,’ stelde hij voor in zijn lijzige Yorkshire-dialect, ‘en dan beginnen we van voren af aan.’ Natuurlijk, een kop thee zou ons van alle problemen verlossen.

Een kwartiertje later keerden we terug naar de set. ‘Alles in orde?’ informeerde Bernie. ‘Mooi, oké, daar gaan we weer.’

‘Oké, draaien maar.’

De filmklapper klapte.

‘Goed. En… Angstig! Eh… nee, ik bedoel actie!’ We bescheurden ons allemaal. De eenvoudige scène was gedoemd te mislukken en pas de volgende dag kregen we hem goed.

Ik verviel in een vrij rustige regelmaat. De productie had zijn hoofdkwartier in Beaconsfield. Door de week logeerde ik in de Crown Inn in Penn. Ik stond vroeg op, probeerde niemand wakker te maken, ging naar beneden voor een licht ontbijt en ging in mijn Ford Zodiac naar de studio. ’s Avonds at ik ofwel in de Crown Inn of in een ander café. In het weekend reed ik weer naar Bexley om bij mijn familie en vrienden te zijn. Op zondag nodigde Dot vaak een heleboel vrienden uit voor de lunch onder wie veel persoonlijkheden met wie ze in de kleinkunst had samengewerkt.

Tijdens de opnamen van Ivanhoe dwong een vermoedelijke zweer in mijn twaalfvingerige darm me tijdelijk met werken te stoppen. Dat was in 1957 en Dot en ik vertrokken voor een paar weken naar Torremolinos. Volgens mij was daar toen nog maar één hotel. Het was echt een idyllische plek… Toen Dot in Engeland terugkwam, schreef ze een liedje dat ‘Torremolinos’ heette en opeens was de naam op ieders lippen. Tijdens die vakantie leerde ik Spaans, Berlitz-Spaans in twee weken. Yo soy muy contento, dos huevos por favor… Ik had talent als linguïst.

We hadden een strak schema bij Ivanhoe. We kregen maar vijf dagen de tijd voor een hele aflevering. Het waren lange dagen, want elke aflevering bevatte wel drie gevechtshandelingen, veel lichamelijke inspanning en zwaardgevechten. Er waren dikwijls gastrollen voor sinistere personages en die zeiden vaak dingen als: ‘Ik heb zwaardgevechten gedaan in Stratford, dus ik hoef geen stand-in.’ Mijn eigen stuntman Les Crawford en ik deden dan een paar snelle routinegevechten, en als de acteurs zagen hoe snel we waren, zeiden ze altijd: ‘O, oké, ik kan toch maar beter een stand-in nemen.’

Eén stuntman, Fred Haggerty, heeft aan de hele serie meegewerkt. We kennen hem als Free Frust Fred, omdat hij bij de repetitie van de zwaardgevechten altijd zei: ‘Eén, en garde, twee, afweren. Drie, thrust!, toestoten.’ Alleen kwam het eruit als ‘Free, frust’, omdat hij nu eenmaal een cockney was.

Op een dag kreeg ik zomaar een telefoontje van Lana Turner. Ze was in Engeland om een film te maken die Another Time, Another Place heette. Een van haar medespelers was een jonge, knappe, Schotse acteur die Sean Connery heette. Ik vraag me dikwijls af wat er van hem is geworden… Lana zei dat ze een huis aan Bishop’s Avenue had gehuurd, een vrij chique verbindingsweg in Noord-Londen. Ik kende dat huis eigenlijk al, want het was van een van de gebroeders Bernard, die als mimespelers een heel succesvolle variété-act hadden en met Squires bevriend waren. Hoe dan ook, Lana zei dat ze een feestje gaf en ik was uitgenodigd.

Terwijl de gasten binnendruppelden, stak Lana hun een naamkaartje op. Op het mijne stond Roger Boy Knight, natuurlijk als verwijzing naar Ivanhoe. Een van de andere gasten was een vrij donkere figuur met Johnny Dago op zijn naamkaartje. Die avond, toen de drank plaatsmaakte voor het eten en nog meer drank en muziek en dans, zag ik hem niet zo vaak…

Toen een deel van de gasten al naar huis was, wilde Lana met me dansen, wat niet mijn sterkste kant is, moet ik bekennen. Toen ik met haar in mijn armen rondschuifelde over de dansvloer en ongetwijfeld een paar keer op haar tenen had gestaan, voelde ik een kille adem in mijn nek. Ik wierp een blik over mijn schouder en zag ‘Johnny Dago’ tegen de deurpost geleund. Hij stond chagrijnig naar Lana en mij te staren.

Een stemmetje in mijn hoofd zei: ‘Roger, het wordt tijd om naar huis te gaan!’ Dat hoefde ik mezelf geen twee keer te zeggen. Ik verontschuldigde me en liep naar de deur.

Een paar weken later las ik dat ‘Johnny Dago’ – beter bekend als de gangster Johnny Stampanato, met wie Lana een verhouding had nadat ze van Lex Barker was gescheiden – door Scotland Yard het land uit was gezet omdat hij Lana lichamelijk had mishandeld, en omdat hij Engeland illegaal was binnengekomen met een paspoort op naam van John Steele. Toen ik doorlas, bleek hij ook op de set van Lana’s film te zijn verschenen, waar hij Sean Connery had bedreigd met een pistool. Sean wrong hem het pistool uit handen en sloeg hem met een rechtse hoek neer, allemaal met een hoog Bondgehalte. Johnny was ervan overtuigd dat Sean een verhouding met Lana had, ook een hoog Bondgehalte.

Een paar maanden later hoorden we geschokt maar niet verrast dat Stampanato doodgestoken was, blijkbaar door Cheryl Crane, Lana’s tienerdochter, na een kolossale ruzie in Lana’s huis in Beverly Hills.

Toen Stampanato net in Californië was, werkte hij voor Micky Cohen, een van de beruchtste gangsters van de Westkust. Ik ben Cohen eens tegengekomen in een nachtclub waar ik de beroemde Don Rickles wilde zien optreden, een fantastische komiek die bekend werd als de ‘meester van de belediging’. Gary Cooper was er die avond ook. En nadat Rickles Cooper een paar keer had beledigd en mij had afgedaan als ‘dat mooie jongetje’ van Warner Brothers, richtte hij zijn pijlen op Cohen. Hij noemde hem een smerige schurk. Daarna bedacht hij zich blijkbaar, viel op zijn knieën, hief zijn handen smekend op naar de gangster en zei dat het maar een grapje was en dat hij DOL op MENEER Cohen was!

Er waren maar heel weinig vrouwenrollen in Ivanhoe. Adrienne Corri speelde in één aflevering mee en ik weet nog dat cameraman Jimmy Harvey duidelijk gefrustreerd raakte door haar aanwezigheid. Op een gegeven moment zat ze in de filter van de lens naar haar spiegelbeeld te staren. ‘O, Jimmy, ik heb een dubbele schaduw.’

‘Als je je neus in de richting steekt waarin hij móét wijzen,’ snauwde hij, ‘heb je goddomme maar één schaduw!’

Bij een andere gelegenheid kregen we bezoek van onze Amerikaanse producent bij Columbia, die in gezelschap was van een aankomend sterretje met nogal omvangrijke melkklieren, dat in de lopende aflevering moest meespelen. De regisseur probeerde de baas – die de naam had dat hij aankomende sterretjes op kantoor achternazat – ervan te overtuigen dat er geen rol voorhanden was.

We kregen te horen dat dit meisje mee móést doen. Oké. Goed, in elke scène traden haar borsten op, ofwel links ofwel rechts in beeld. Ze had geen tekst, ze verscheen gewoon met haar D-cups in profiel. Omdat de grond bezaaid was met zand, stro en kurk, konden er geen krijtstrepen worden gezet om aan te geven hoe ver ik van de camera moest staan. Daarom legden ze een knuppel op de grond. Het meisje vroeg na een paar dagen: ‘Waarom mag ik niet zo’n knuppel?’

De hele filmploeg had haar er best een willen geven… Maar hoe dan ook, er werd voor een knuppel in de vorm van borsten gezorgd, die ze voor haar neerlegden. Ik weet nog dat ze zei: ‘Moet ik mijn tenen daarin steken?’ Een lid van de filmploeg, dat boven in de nok zat, riep: ‘Nee, schat, je tieten.’

Zoals ik al zei, hadden we vrij veel gastrollen in de serie. In één aflevering was Christopher Lee gecast als Otto de Hun. Lance Comfort was regisseur. We waren al een hele poos op locatie; het was gewoon vreselijk weer. Ik moest een duel uitvechten met Otto om een slaaf, een kindacteur van een jaar of dertien, zijn vrijheid te bezorgen. Christopher stond te wachten tot de wolken zouden wegtrekken en zei ‘Will dieses verfluchte Wetter, das überhaupt frei ist, ist es nicht gut genug’ of woorden van gelijke strekking.

De jongen keek hem met grote ogen van bewondering aan en zei: ‘Jemig, spreekt u Duits?’

Zonder zich te bedenken, zei Christopher: ‘Ja, en Portugees, Frans, Italiaans, drie dialecten Oerdoe, Swahili…’ Hij ging maar door, en inderdaad, hij spreekt al die talen echt.

Uiteindelijk kwam de oekaze van Wardour Street dat we geen tijd meer te verliezen hadden en hoe dan ook moesten filmen. Het motregende en Lance zei: ‘Goed, we beginnen.’

Op dat moment haastte mijn kleder Johnny Briggs zich naar voren om met een bijzonder gemaakt stemmetje te zeggen: ‘Meneer Comfort! Meneer Comfort! U kunt nu niet filmen!’

‘Waarom niet?’ vroeg Lance.

‘Omdat Rogers harnas dan gaat roesten!’ zei Johnny met zijn hand op zijn heup.

Ik heb dikwijls met Johnny gewerkt en hij zei altijd de gekste dingen. Een andere keer zat er een groepje stuntmannen in de kleedkamer en Johnny naaide knopen aan voor iemand. Een van de jongens las hardop de horoscoop in de krant voor en vroeg: ‘Wat is jouw sterrenbeeld, Johnny?’

‘Harige reet, natuurlijk,’ kwam het antwoord.

Als ik een hele dag op paarden heen en weer was geslingerd, in de modder was geworpen enzovoort, trok ik mijn kostuum uit om een bad te nemen. Johnny kwam binnen om me een warme handdoek om te slaan. Daar stond hij dan en mompelde: ‘Hm. Niet zo’n lekkere kont als die van mijn Hardy.’ Hij had het over Hardy Kruger, die een jaar daarvoor de film The One That Got Away had opgenomen. Toen Hardy en ik jaren later de film The Wild Geese maakten, heb ik hem dat verhaal verteld. Hij had inderdaad een mooier achterwerk dan ik.

O, ik weet nog een Johnny Briggs-verhaal! Op een ochtend dronk ik een kop koffie in mijn kleedkamer. We hadden een nieuwe assistent-regisseur, die klopte, de deur opendeed en zei: ‘Je moet opkomen, Roger.’

Hij was bijna weg, toen Johnny zei: ‘Krullenjongen! Krullenjongen, kom eens terug!’ De jongen kwam terug en Johnny sprak hem toe.

‘Als je bij de kleedkamer van een fillumster komt, klop je aan en je wacht tot je wordt binnengevraagd. Als je mag binnenkomen, zeg je: “Menéér, als u zover bent, menéér, is men op de set klaar voor u, menéér.” En daarna ga je weer weg.’

Drie maanden dacht de jongen dat Johnny de producent was.

Toen het einde van de reeks naderde, vroeg ik me bezorgd af of ik wel werk als tv-acteur zou vinden. Mijn vader stelde voor dat ik moest proberen mijn eigen ding te doen en hij vond John Creasy’s reeks avonturenromans met Richard Rollinson, The Toff, of The Saint van Lesley Charteris geschikt voor een tv-serie. Ik zag het idee van The Saint wel zitten omdat ik de films met George Sanders had gezien, en dus deed ik een halfzachte poging de rechten te verwerven. In dat stadium had schrijver Lesley Charteris geen belangstelling – niet voor mij, niet voor het tv-idee, of misschien voor geen van beide? Het draaide op niets uit.

Gelukkig deden zich een paar klussen in de VS voor, al was dat inderdaad tv-werk en geen bioscoopfilm. Maar ik bleef in gedachten houden wat oom Noël had gezegd. De eerste was een aflevering van The Third Man met Michael Rennie. Michael was ongeveer tien centimeter groter dan ik en natuurlijk was hij de held, wat vermoedelijk inhield dat ik de slechterik moest spelen. In één scène moest hij me bij mijn trui grijpen en me naar hem toe trekken, dus trok ik met opzet een loshangende trui aan. Maar bij elke take greep hij me bij mijn vrij ontwikkelde borstspieren. Bij de vijfde take schopte ik hem tegen de schenen. Kijk maar hoe dat voelt, dacht ik.

Max Adrian, een andere Engelse acteur die in mijn aflevering meespeelde, kwam op een dag nogal vermoeid binnen. Hij zei dat hij slecht had geslapen. ‘Aha,’ zei ik. ‘Slecht geweten?’

Hij knikte.

‘Voor iets wat je hebt gedaan?’ vroeg ik.

‘Nee,’ antwoordde hij, ‘voor iets wat ik heb nagelaten. Er zijn momenten geweest waarop ik mijn moeder had kunnen bellen maar het niet deed. Nu is het te laat. Ze is overleden.’

Opeens getroffen door een mengeling van emoties, heimwee en misschien ook wel schuldgevoel, moest ik stoppen met wat ik deed en een telefoon zoeken om mijn ouders te bellen. Het was heel prettig om hun opgewekte stem aan de andere kant van de lijn te horen. Vanaf die dag belde ik wanneer ik maar kon gedurende mijn loopbaan en reizen. Nu het niet meer kan, mis ik het nog erg.

Alfred Hitchcock Presents was de tweede klus in Amerika. De afleveringen werden in- en uitgeleid door een toespraak van de meester zelf, maar natuurlijk vertoonde hij zich nooit op de set. Mijn aflevering heette The Avon Emeralds met Hazel Court als mijn tegenspeelster. Ik geloof niet dat het een bijzonder gedenkwaardige aflevering was, maar het werk hield me wel in LA en dus in het middelpunt van alle actie. Ik vroeg me af of ik ooit nog in de film zou terugkeren. Kort daarop ging de telefoon. Het was mijn impresario. Of ik me voor een vergadering bij Warner Brothers wilde melden. Blijkbaar wachtte er een aanbod voor een film…

Hoofdstuk 6

De jaren bij Warner

‘Alsjeblieft, mush, maakt niet uit welke mush.’

Warner Brother Studio’s kon het niets schelen dat MGM me had ontslagen, toen ze me in 1958 weer een contract voor zeven jaar voor mijn neus hingen. Ze hadden grootse plannen met me. Het eerste project dat me werd aangeboden was The Miracle – hoera, ik was weer terug bij de film! – onder regie van Irving Rapper. Hij wilde Jean Simmons in de vrouwelijke hoofdrol en zij op haar beurt stelde Stewart Granger voor als haar tegenspeler. Maar Irving wilde Dirk Bogarde. Het was publiek geheim dat de studio het aanbod deed aan de een, terwijl de regisseur de rol aan iemand anders aanbood, en iedereen kreeg nogal de pest in.

De zaak was in kannen en kruiken toen Dirk mijn naam in een brief aan Irving liet vallen, al had ik hem nog nooit ontmoet. Ik vond dat een heel royaal en hoffelijk gebaar, en nog heel lang heb ik geprobeerd hem persoonlijk te bedanken. Zelfs toen we in de jaren zeventig in buurdorpen in Zuid-Frankrijk woonden, liet Dirks manager en levensgezel Tony Forwood me nooit met hem praten. Dat was allemaal heel merkwaardig. Ik heb hem nooit kunnen bedanken en dat spijt me, omdat Dirk in wezen verantwoordelijk was voor mijn contract bij Warner.

Ik deed samen met Gladys Cooper auditie en kreeg de rol, maar dame Gladys kreeg vervolgens te horen dat zij niet was aangenomen. Ze was een zonaanbidster en miste de ‘bleke huid’ die men voor een non voor ogen had. Ze vonden mij er prima uitzien, maar misschien een tikje ‘te Engels’. Dat begreep ik niet. Tenslotte zou ik de neef van de hertog van Wellington spelen. Kon het nog Engelser? Ze vroegen of ik er bezwaar tegen had met Joe Graham samen te werken, een spreekcoach. Nee, daar had ik niets op tegen.

Joe bleek werkelijk een fantastische man. Hij had ook een paar films voor de studio geregisseerd en de geruchten willen dat baas Jack Warner zei: ‘Jij bent in de wieg gelegd om films voor mij te regisseren.’ En Joe antwoordde: ‘Nee, jij bent in de wieg gelegd zodat ik films kan regisseren.’

Door dat soort uitspraken vonden ze hem een beetje eigenaardig, en hij was nog vegetariër ook.

Joe droeg een gehoorapparaat en was vrij serieus van aard. Ik sta erom bekend dat ik de clown uithang met mijn grappen, maar dat leek Joe nooit te hinderen. Op een dag vroeg ik: ‘Hoe hou je het uit met die vreselijk grappen van me?’

Hij keek me vragend aan. Ik vroeg het nog eens.

‘Wacht even,’ zei hij, en hij zette zijn gehoorapparaat aan.

Joe was een heel contemplatief iemand en op een keer vroeg hij of ik in God geloofde. Ik vond dat een curieuze vraag voor een regisseur, maar ik zei: ‘Ja, maar mijn idee van God is niet iemand met een lange witte baard die in de wolken zit. Ik denk dat God intelligentie is. Ik denk aan God als het “brein” dat deze hele toestand heeft geschapen.’

‘Ja, dan zit je op het juiste spoor,’ zei hij raadselachtig.

Joe ging ervan uit dat als ik geloofde dat ons universum geschapen is door een vorm van intelligentie, er dan ook een reden voor die intelligentie moet zijn, en de reden is dat we hier allemaal zijn om meer kennis op te doen. Hij voegde eraan toe dat als je vervolgens ook aanneemt dat je slechts in bruikleen hebt wat je is gegeven, de grootste zonde die je kunt begaan is om niet te gebruiken wat je is gegeven.

Heel diepzinnig.

‘Jij bent een meter vijfentachtig,’ merkte hij op een dag op. ‘Waarom sta je er dan bij alsof je een achtenzeventig bent? Wéés ook een vijfentachtig. Heb je gestudeerd?’

Ik zei nee.

‘Ben je wel eens bang dat je de verkeerde woorden gebruikt als je iets zegt?’

Ik zei ja, inderdaad.

‘Daarom vind ik je te Engels. Je trekt je mond niet open omdat je onbewust bang bent voor wat eruit kan komen.’

Ik voelde direct mijn kaak ontspannen.

‘Het maakt niet uit wat je zegt of dat je iets verkeerd uitspreekt terwijl wij samenwerken. Ik ben er om ervoor te zorgen dat je het goed gaat doen.’

Zo gingen onze gesprekken gedurende een aantal sessies en Joe heeft voor elke Warnerproductie met mij gewerkt. Ik merkte dat ik vloeiender ging praten en me geen zorgen meer maakte om wat mensen van me vonden. Joe heeft me heel veel geleerd over acteren, de menselijke natuur en menselijkheid. Ik had altijd het gevoel dat hij meer een psychiater was dan een spreekcoach, en ik zal hem eeuwig dankbaar zijn voor alle raad die hij me heeft gegeven.

Vrijwel alle buitenopnamen van The Miracle werden gemaakt op de ranch van de gebroeders Warner in Calabasa, die destijds bestond uit onafzienbare kilometers golvende heuvels bevolkt door paarden. We gingen ook naar het terrein van MGM, waar ze een permanente rivier met een brug hebben. Die gebruikten we voor een liefdesscène tussen Carroll Baker, de hoofdrolspeelster, en mij. Voordat de ruwe opnamen daags nadat onze lippen elkaar hadden gevonden werden bekeken, had niemand in de gaten dat er een speekseldraad van dertig centimeter tussen onze monden in het zonlicht fonkelde. De take moest overnieuw. Niet dat ik bezwaar had tegen een retake met Baby Doll Baker.

Tijdens het maken van deze film werden er twee dikke vriendschappen geboren: met Irving Rapper en Gordon Douglas. Irving was een geweldige acteursregisseur, maar Gordon kwam erbij, als gunst aan Irving, om de oorlogs- en actieopnamen te doen. Hij hoefde niet in de aftiteling. We waren direct vrienden.

Voor de scène van de slag bij Waterloo had ik een schitterend kostuum met een witte pantalon, een strak jasje en een koperen helm. De moeilijkheid was dat ik onder die broek niets kon dragen, zoals een suspensoir, omdat de zoom door de stof te zien zou zijn. De oplossing werd gevonden in de vorm van Rosalind Russels toreadorgordeltje uit Auntie Mame. Dat was prima, maar aan het eind van een warme dag te paard had ik een kont als golfplaat. Ik draag de sporen ervan nog steeds.

Als neef van de hertog moest ik de aanval van enkele honderden paarden aanvoeren. Ik werd op twaalf paardlengtes voor de rest geplaatst en de special-effectsman zei achteloos: ‘Oké, Rog, nu komen er een paar explosies.’

Ik word altijd een beetje nerveus wanneer de man die zoiets zegt een hand opsteekt waaraan twee vingers ontbreken.

Ik informeerde waar precies en hij wees naar de bomen die de lucht in zouden gaan. ‘Wanneer?’ vroeg ik.

‘Als jij gepasseerd bent en de rest nog moet komen.’

Geweldig. Ik fluisterde in het oor van mijn paard wat er te gebeuren stond. Het leek vrij eenvoudig. We begonnen, en net toen ik bij de eerste boom kwam, vloog hij de lucht in. Niet achter, maar vóór me!

Mijn paard schrok en ik schoot uit de stijgbeugels. Ik riep: ‘Help! Help!’ Maar we filmden zonder geluid – MOS, mute on sound – en ze dachten allemaal dat ik dapper lachte. Er waren geen microfoons om op te nemen wat ik in feite riep. De gespen van mijn broek sneden intussen in mijn knieën en het bloed stroomde in mijn laarzen. Ze hadden gelijk, ik was dapper, maar scheet bagger. (MOS kwam in de wereld toen een van de Hongaarse regisseurs in Hollywood zich naar zijn geluidsmannen wendde en zei: ‘Ve vill shoot zis mit out sound.’)

Torin Thatcher speelde mijn oom Wellington. (Squires vertelde dat hij ooit had getracht zijn tong in haar keel te steken, waarmee ze, stel ik me voor, korte metten maakte.) Hoe dan ook, hij kijkt omlaag vanaf zijn uitkijkpost boven het slagveld en denkt dat hij zijn neef de lucht in ziet gaan. Inmiddels sta ik, geheel volgens de rol, op de begane grond. Volgens het script is mijn helm door de explosie gespleten en moet ik hem oppakken, verbaasd dat ik nog leef.

Gordon zei met zijn schorre stem: ‘Roger, als ik “actie” zeg, komen er een stel paarden aan, maar die zullen achter en voor je langs lopen.’

Twee paarden liepen voor en drie achter me en toen Gordon blafte ‘Nu pakken. Pakken die helm’, kwam er nog een paard aan dat zijn hoeven op de helm zette en in de modder drukte.

‘Raap die helm op, Rog,’ riep hij.

‘Ik kan hem niet vinden! Ik kan dat kloteding niet vinden!’

Het was een dag die ik niet graag zou overdoen.

Maar ik heb wel genoten van het maken van die film. Het was goed om weer in Hollywood te zijn en in een bioscoopfilm te spelen. Voor het maken van een speelfilm is in het algemeen meer tijd en wat meer geld. Uit de beperkingen van de tv breken voelde als een verlossing. Ik vond The Miracle een heerlijk begin van mijn tijd bij Warner.

In 1959 kregen Squires en ik nieuwe buren. Josef Locke, de beroemde Ierse tenor, arriveerde in LA met zijn nieuwe jonge bruid uit Manchester en betrok een appartement recht tegenover ons zwembad. Joe had jarenlang in de lichte muze gewerkt en daarom kende hij Squires en mij. Hij kwam vaak langs voor een babbeltje en op een dag bekende hij dat hij gek werd van zijn jeugdige bruid. Hij zei dat hij eigenlijk nooit naar LA had willen verhuizen, dat was haar idee. Haar moeder was al naar LA verhuisd om in de buurt van haar zoon te zijn, en dus wilde de dochter (Josefs vrouw) daar ook wonen, en ze had hem overgehaald te verkassen. Hij had kort daarvoor een aanzienlijke belastingaanslag gehad van de Britse autoriteiten en weigerde die te betalen, dus had hij waarschijnlijk weinig aanmoediging nodig om naar de VS te vertrekken.

Joe zat vol Ierse grappen. Op een avond bracht hij me naar huis met zijn auto en werd hij aangehouden wegens een kleine overtreding. Hij draaide zijn raampje omlaag en praatte met een drie keer zo plat Iers accent als daarvoor, en toevallig was de smeris een Ier, dus kwam Joe er ongestraft van af.

Naarmate de tijd verstreek, werd Joe steeds vastbeslotener om iets aan zijn vrouw ‘met haar moedercomplex’ te doen. ‘Ze kan niet tegen grove taal,’ zei hij, ‘wat ik goed klote vind.’

Hij besloot te scheiden, maar voegde eraan toe dat hij eerst een som geld moest terughalen die hij op haar naam op een bankrekening in Dublin had gestort. Dus liet hij haar een document tekenen en maakte haar wijs dat het voor de douane was. Zonder aarzelen zette ze gehoorzaam haar handtekening. Daarna schreef hij een brief boven de handtekening, gericht aan de bankdirecteur in Dublin: ‘Wilt u zo goed zijn mijn hele tegoed over te maken naar de rekening van mijn man?’

Elke ochtend onderschepte Joe de post, in afwachting van de bevestiging van de overboeking, die uiteindelijk in de bus viel. Zo kreeg hij zijn geld terug.

‘Weet je,’ zei hij een keer tegen Dorothy, ‘ik heb een heleboel bontmantels voor haar gekocht.’ De volgende dag kwam hij weer langs met twee koffers. Ze zaten propvol bontmantels.

‘Wil jij hierop letten?’

De volgende morgen kwam hij lachend binnen. ‘O, vanmorgen is het allemaal gebeurd!’ verklaarde hij. Ongetwijfeld had ze in de gaten gekregen dat de bontmantels weg waren. ‘Als echtgenote heeft ze nooit iets voor me gedaan. Ze heeft zelfs nog nooit ontbijt klaargemaakt. Het is een lui kreng,’ beweerde hij.

Kwam bij dat zijn vrouw had gezegd: ‘Ik denk dat ik vandaag maar eens bij mijn moeder langs ga,’ en dat was de inzet voor een kolossale ruzie.

‘Je moeder kan doodvallen! Ze is een ouwe trut en ligt op sterven,’ schreeuwde hij.

Er klonk een gil, en ze stormde voorgoed de deur uit. Ik denk niet dat hij dat erg vond.

Ongeveer een week daarna kwam Josef langs om wat op ons terras te drinken. ‘Weet je, Roger, ik heb haar een heleboel sieraden gegeven, die wil ik wel terug.’

Ik moest hem naar haar moeders appartement aan de andere kant van de stad brengen. Buiten pleegde hij een telefoontje in een cel. Ik weet niet wat hij zei, maar even later kwamen de twee vrouwen naar buiten hollen en verdwenen om de hoek. Daarna stormde Joe de brandtrap op. Even later kwam hij weer naar buiten met handenvol sieraden. Ik was bang dat we in feite een inbraak hadden gepleegd.

‘O, ze kan de tering krijgen!’ zei Joe.

‘Maar waar moet ze nu van leven? Je hebt haar geld, kleren en nu ook haar sieraden afgepikt,’ zei ik.

‘Voor mijn part kan ze gaan pezen,’ snauwde hij.

Josef was eigenlijk een hufter, maar hij had ook een innemende kant. Hij zette altijd een geweldige show neer en bracht zijn publiek met zijn liedjesrepertoire in verrukking. Aan het eind van elk optreden zei hij: ‘Zijn er nog verzoeknummers?’ Ik was er op een avond getuige van hoe het publiek uitriep: ‘Mother Macree!’

‘Hoorde ik daar “I’ll Take You Home Again, Kathleen”?’… en dan barstte hij los, ongeacht het verzoek.

Als je het mij vraagt, is Josef niet lang in LA gebleven. Hij keerde teug naar Ierland en hield zich gedeisd voor de belastinginspecteur.

Dot bleef tussen haar tournees en andere verplichtingen op een neer reizen tussen Engeland en Amerika zolang ik daar woonde. In LA trad ze op in de Moulin Rouge-club in Hollywood. Een van haar grootste fans was de jonge Elvis Presley, die bijna al haar voorstellingen bijwoonde en keer op keer vroeg of ze ‘This is My Mother’s Day’ wilde zingen. Hij zocht haar op in de kleedkamer en stelde zich heel nerveus aan me voor, alsof ik niet wist wie hij was.

‘Hallo, ik ben Roger,’ zei ik.

‘Hoe maakt u het, meneer?’ vroeg hij. ‘Aangenaam kennis met u te maken, meneer.’ Hij bleef tijdens dat korte gesprek maar meneer zeggen en deed alsof hij ontzag voor me had. Hij! Ontzag voor míj!

Elvis vertelde Dot hoezeer hij haar bewonderde en hoopte dat hij op zijn minst een klein deel van haar succes mocht evenaren. Als hij het eens wist. Had ík het maar geweten! Dan had ik hem meteen onder mijn vleugels genomen, ik was tenslotte ‘acteur-manager’.

Evenals MGM had Warner Bros zijn eigen stal contractspelers, maar anders dan bij MGM werkten de meeste in tv-producties. Warner was zelfs de voornaamste producent van tv-programma’s en die werden op hun terrein gemaakt. Toen ik mijn contract tekende, werd er besproken dat ik misschien voor de tv zou gaan werken, maar tijdens het maken van The Miracle werd er een nieuw contract gemaakt, zodat televisie onderdeel van de transactie werd. Zo kwam het dat ik kort na The Miracle een gastoptreden had in Maverick met Jim Garner en Jack Kelly, de vaste sterren Brett en Bart. Ik had nog geen idee dat ik op de nominatie stond om het van Jim over te nemen. Regisseur was Les Martinson en we gaven hem de bijnaam ‘Les de Huilebalk’ omdat hij snel van zijn stuk raakte over van alles en nog wat en dan ging huilen.

‘Ik zit met een eikel die er niet voor wil gaan [Garner] en de andere hangt de hele tijd de pias uit [Kelly] en waar blijft de zón nou?’ klaagde hij als de zon achter een wolk verdween.

Maar voordat ik het van Jim overnam in Maverick, volgde nog The Alaskans. Na mijn tijd bij Ivanhoe was ik vertrouwd met het lopendebandsysteem van de productie, de krappe budgetten en werkroosters. Maar Ivanhoe bestond uit afleveringen van een half uur en The Alaskans was een serie programma’s van een uur. Het zou een jaar hard werken worden, hoewel mijn bezorgdheid iets minder werd toen ze me vertelden dat het een ‘heel grote productie’ zou worden. En dat was niet gelogen. Stage 12 van Warner, in het hart van Burbank, werd getransformeerd tot een Yukon-decor met nepbergen en bomen die op de vloer waren gespijkerd. Aan het plafond hingen reusachtige kisten die met een druk op de knop tonnen nepsneeuw lieten vallen, gemaakt van gips en cornflakes, maar weldra aangevuld met spijkers van vijftien centimeter en stukken hout. Een lawine zou niet best voor je zijn!

Maar niet alles was rozengeur en maneschijn. We beseften algauw dat de lucht was verzadigd van verstikkende roetdeeltjes en het zou me niet verbaasd hebben als er ook asbest aan te pas kwam. De filmploeg was uitgerust met gasmaskers en veiligheidsbrillen, maar wij acteurs hadden geen bescherming. Dat hield in dat je minstens tweemaal daags naar de zuster moest om alle troep en gruis uit je ogen te laten wassen.

Ze huurden het kampioensteam sledehonden uit Sun Valley in. Ze kwamen binnen en blaften verheugd bij het zien van al die sneeuw in de zomer. De sleden hadden kleine wieltjes, dus was het vrij makkelijk voor de honden om ons te trekken. Ze leerden me ‘Gee, mush’ te zeggen om rechtsaf te slaan; ‘Haw, mush’ om links af te slaan; ‘Mush’ om rechtdoor te gaan en ‘Whoa’ om langzamer te gaan of te stoppen. Er werd ‘Actie!’ geroepen en ik mushte me een weg heuvelafwaarts. De voorste hond stopte meteen om zijn poot op te tillen tegen de eerste boom, gevolgd door de overige acht. Ik zei… nee, ik smeekte: ‘Alsjeblieft, mush, maakt niet uit welke mush.’

Vervolgens moesten we op het achterste terrein de straten van Skagway filmen, bekleed met gips en nepsneeuw. We droegen allemaal enorme sneeuwschoenen, bontlaarzen, handschoenen en een regenjas. Buiten was het bijna dertig graden. Aan het eind van de dag was de stank niet te harden. Maar het werk hield wel mijn gewicht op peil.

De vrouwelijke hoofdrol in The Alaskans werd gespeeld door Dorothy Provine, een buitengewoon aantrekkelijke en talentvolle jonge actrice uit Seattle. Jeff York, die bij Disney onder contract was geweest, speelde de mannelijke hoofdrol. Hij was een verrukkelijke vent, maar zijn enige gebrek was dat hij van zijn borrel hield en als die aan het begin van de dag niet voor hem klaarstond, stevende hij de poort uit en ging hij naar de Ranch House, een café aan de overkant. Op een keer ging de productiemanager, een oud-sergeant van de mariniers met een kaalgeschoren hoofd en een grote snor, Jeff halen. Anderhalf uur later kwam hij terug in Jeffs armen; die moest hem dragen, want hij was stomdronken. Jeffs excuus was dat hij een grote erfenis had gekregen en dat moest worden gevierd. Ik kwam erachter dat hij die gigantische niet-bestaande erfenis bij ten minste drie andere gelegenheden uit de kast haalde.

We hadden een geweldige reeks regisseurs bij de serie, Robert Altman incluis. Maar gedurende de productie was er een schrijversstaking en dus verschenen er scripts, geschreven door ‘W. Hermanos’, Spaans voor Warner Brothers. Ze recycleden scripts van andere programma’s, maar veranderden amper iets aan de tekst, alleen de namen. Ik, Silky Harris, een goudzoeker uit Alaska, had teksten als ‘Zoals mijn ouwe heer altijd zei’, wat een zinnetje van Jimmy Garner in Maverick was. ‘Zoals mijn oma van vaders kant placht te zeggen…’

Zoals in elke tv-serie hadden we diverse gastrollen en een in het bijzonder, een actrice, was een vurig aanhanger van method-acting. Ik werd er gek van. In een bepaalde scène moest ze worden neergeschoten en ze vroeg me: ‘Wat gebeurt er als je wordt neergeschoten?’

‘Ik denk dat je omvalt,’ zei ik.

‘Nee, wat gebeurt er vanbínnen?’

‘Bloeden, neem ik aan.’

‘Nee, wat er gebeurt er gééstelijk met je?’

‘Nou, heb je ooit een schop voor je hol gehad?’ vroeg ik. Ik voegde de daad bij het woord en maakte dat ik wegkwam.

Ondanks alle hooggespannen verwachtingen voor The Alaskans zette de dooi dat jaar vroeg in en Warners plannen voor een tweede seizoen gingen in damp op.

In overeenstemming met mijn nieuwe roem en rijkdom in Hollywood besloot ik een Jaguar XK150 te kopen. Ik reed er dagelijks trots mee naar Burbank, maar de auto ontwikkelde de akelige gewoonte om te haperen en dan te stoppen; dat deed hij verdomme elke dag en dan wilde hij niet meer starten. Op een middag net voor sluitingstijd lukte het me de wagen in de showroom van Jaguar op Hollywood Boulevard te krijgen, waar ze een werkplaats hadden. Ze zeiden dat ik de auto een dag of twee moest achterlaten, want ze hadden geen tijd om er direct naar te kijken. Ik was woest. Met mijn beste Stewart Granger-stijl van ‘Ik ben goddomme een filmster’ zei ik: ‘Weet je wat, ik rij hem gewoon dwars door die etalageruit en laat hem op Hollywood Boulevard staan. Ik weet zeker dat de krant benieuwd zal zijn te horen dat ik dat heb gedaan omdat jullie er niet naar wilden kijken!’

Ze repareerden hem direct. Ik beveel die methode niet aan voor alle ongerief, maar het is wel iets om te onthouden voor het geval dat je wordt afgepoeierd.

Er is wat gespeculeerd over de aard van mijn relatie met de hoofdrolspeelster van The Alaskans, Dorothy Provine. Dorothy was jong en buitengewoon bescheiden voor zo’n beeldschone vrouw in Hollywood, dus was ze iemand die ik direct erg aardig vond en we werden op en buiten de set goede vrienden. Toen Squires van onze vriendschap hoorde, was ze natuurlijk boos, maar gelukkig had ze een paar verplichtingen in Engelse theaters, dus moest ze uit Hollywood vertrekken en dat gaf ons beiden de broodnodige tijd om de gemoederen tot bedaren te laten komen.

Omstreeks die tijd beleefden Dot en ik een van onze meest genante avonden. Ze was weer een poosje terug in LA en op een zondag gingen we met haar impresario, de legendarische Billy Marsh, de nieuwe en controversiële Amerikaanse komiek Lenny Bruce zien. Ik genoot erg van zijn absurde humor, tot hij iets negatiefs zei over een optreden in het Londense Palladium. Opeens gilde Dorothy – die inmiddels drie grote gin-tonics achter de kiezen had – tot mijn afgrijzen: ‘Je zou er maar wat graag willen optreden, vuile kuttenkop!’

‘Spel dat eens!’ kaatste Bruce terug, terwijl hij boos onze kant op keek.

Dat ontlokte Dot een ‘Fuck you!’ Billy en ik deden radeloos ons best om haar de mond te snoeren, maar ze trok juist alle registers open en de beledigingen vlogen over en weer. In een poging weg te gaan, vroeg ik om de rekening. Bruce riep dat hij die wel zou betalen, wat Dot nog razender maakte. Ze schreeuwde en vloekte als een viswijf. En nog wel op zondag! Het lukte ons zonder kleerscheuren te verdwijnen en we sleurden onze Welshe diva achter ons aan.

Maar die rekening heb ik wel betaald, idioot die ik ben.

Ik had mijn buik vol van nepsneeuw, honden die niet wilden mushen en tweedehands scenario’s. Ik was nogal opgelucht toen ik hoorde dat het volgende item op mijn contract een film zou zijn: The Sins of Rachel Cade. Nog mooier was dat mijn makker Gordon Douglas de regie deed. Peter Finch en Angie Dickinson waren de voornaamste sterren. Ik kwam pas in het tweede deel van de opnamen opdraven, omdat ik nog steeds in The Alaskans werkte toen de opnamen begonnen. Dat hield in dat alle scènes die ik moest spelen in een heel krap rooster werden gepropt. Mijn eerste dag was ook de laatste van Peter Finch. We speelden geen enkele scène samen, maar ze wilden ons toch met elkaar op de foto voor de reclamestills. Finchie stelde voor dat ze hem maar een paar kisten Dom Perignon moesten sturen als ze wilden dat hij voor de stills zou poseren. Vervolgens dronken we ons een stuk in de kraag en ik kan me niet precies herinneren hoeveel kisten we er uiteindelijk doorheen hebben gejaagd… Maar dat kun je waarschijnlijk op de stills zien.

Hoewel de film zich in Belgisch Kongo afspeelt, werd hij helemaal bij Warner opgenomen en ze gebruikten materiaal uit de voorraad van The Nun’s Story voor de locatieopnamen. Kun je de lassen ontdekken?

Maar het was heerlijk om weer met Gordie Douglas te werken en verrukkelijk om Angie Dickinson tegenover me te hebben. Angie kwam elke dag op de set en zei dan ‘Goedemorgen, lieveling’ tegen Gordie.

‘Morgen, Angie,’ raspte hij terug. Daarna omhelsden ze elkaar en moesten ze flink hoesten, waardoor hun bekkens nogal heftig contact maakten. Ik zei tegen Gordie dat ik zo’n begroeting ook wel zag zitten voor de volgende dag, waarop hij droogjes antwoordde dat het hem niet aansprak om het met mij te doen…

Toen het eind van de opnamen in zicht kwam, informeerde ik voorzichtig welke films Warner nog meer geschikt achtte voor mij. O, nee! Ik kreeg te horen dat ik in Maverick zou optreden als Bretts Engelse neef Beau. Jimmy Garner was er inmiddels vandoor gegaan met de woorden ‘Genoeg is genoeg’.

Ze verzekerden me dat ik hem niet zou vervangen. O nee? Waarom stond dan in al mijn kostuums JIM GARNER, min of meer doorgekrast? Ze hadden de taille gewoon vijf centimeter ingenomen. Ik was niet opgetogen over de serie, vooral niet omdat ik net mijn tijd bij The Alaskans had uitgezeten, maar ze hingen me de worst van nieuwe speelfilms voor. Maverick was toevallig wel oké en ik vond een aantal scènes zelfs heel geestig.

Op een dag zaten we op het terrein aan de achterkant voor een van die oeverloze interviews die we moesten geven om de serie aan de man te brengen. Ik zei tegen een onbekende journalist: ‘Wist je dat er in het oude Westen zoveel moord en doodslag was vanwege de cowboylaarzen?’ De verslaggever staarde me aan. Aangemoedigd door zijn goedgelovigheid, vervolgde ik: ‘Omdat je voeten erin worden afgeknepen en dat maakt je vals.’

Toen dat in de krant kwam, werd ik ontboden bij William T. Orr, Jack Warners schoonzoon en hoofd van de afdeling tv, en die gaf me een uitbrander. ‘Acme Boots – die al onze laarzen leveren – is erg ontstemd over die negatieve publiciteit,’ zei hij.

Ik had een standje gekregen en zei dat het me erg speet. In mijn volgende interview voegde ik eraan toe dat ze allemaal Acme-laarzen droegen.

Opnieuw hadden we een paar heerlijke gaststerren, en toen Lee van Cleef in een van de afleveringen optrad, brachten mijn ouders me net een bezoek. Ze waren voor het eerst in Hollywood en voor de twee eenvoudige Zuid-Londenaren was dat een onthutsende ervaring. Vooral mijn moeder was een enorme liefhebber van cowboyfilms en Lee van Cleef was een van haar grootste helden. Dus om in Hollywood op de set van een cowboyfilm te zijn en Lee de hand te schudden was een driedubbele kick.

Tussen haakjes, toen mijn ouders in LA arriveerden, werden ze een poosje ondervraagd door de douane over de inhoud van hun bagage. In Londen waren ze gewaarschuwd dat het Amerikaanse eten afschuwelijk was en dat er geen ‘fatsoenlijk’ voedsel zoals eieren met spek te krijgen was, dus hadden ze blikken Walls-worst meegenomen! Dat zegt iets over Engelsen in het buitenland. Ik ben net zo erg trouwens. Op een avond in de jaren tachtig, toen ik in het chique Gstaad woonde, ging de telefoon. Het was Michael Caine.

‘Hallo, Rog,’ zei de bekende stem. ‘Ik ben in de stad met Leslie Bricusse en Bryan Forbes. We hadden het net over jou en je weelderige levensstijl in Zwitserland. Wat doe jij?’

‘Nou, Michael,’ antwoordde ik. ‘Ik zit voor de buis een video van Dad’s Army te bekijken en witte bonen op toast te eten.’

Chique, hè?

Intussen bleef Jack Kelly (Bart) in Hollywood na het vertrek van Jim Garner een vaste ster in de serie. Jack en ik konden het op en buiten de set heel goed met elkaar vinden. Helemaal in de stijl van Maverick ging ik regelmatig met Jim Garner, Jack Kelly en hun vrouwen bij Jack thuis op Sunset Boulevard poker spelen. Ik ben nooit zo gelukkig geweest in het spel, maar aan de keerzijde van het oude spreekwoord heb ik nooit te klagen gehad.

We hadden vijf, zes dagen de tijd om een aflevering op te nemen, net zoveel tijd als voor de opnamen van een half uur Ivanhoe. We maakten lange, zware dagen. Goed, we legden geen wegen aan en bouwden ook geen huizen, maar het was wel hard werken geblazen. Amerikaanse filmploegen waren niet zo verenigd als hun Britse collega’s, dus er waren geen Engelse toestanden, zoals: ‘Het is bijna halfzes, Charlie, de stekker gaat eruit.’ We filmden gewoon door tot we klaar waren.

We hebben wel eens geprotesteerd. Jim Garner, Clint Walker en ik (stuk voor stuk contractspelers van Warner) gingen naar Ronald Reagan, die voorzitter was van het Screen Actor’s Guild. De rest stond achter ons, maar bleef aan de zijlijn. Wat bereikten we? Nou, we deden wat stof opwaaien en kregen een welwillend oor. Intussen besloot Warner ons te straffen door een tijdklok op de schminkafdeling aan te brengen. Acteurs moesten elke morgen inklokken. Ik weigerde mee te doen aan zoiets stompzinnigs. Ik kocht mijn eigen schmink en klokte nooit in.

‘Hij heeft niet geklokt,’ hoorde ik ze op de set zeggen wanneer ik in de coulissen stond. ‘Hij heeft niet geklokt en is ook niet op de schmink geweest.’ Ik kwam de set op en zei: ‘Ik ben klaar voor de opnamen.’ Jack Kelly was net zo en op een dag pakte hij de klok van de wand en gebruikte hem als voetbal.

Een andere vorm van straf van Warner was dat ze een acteur (die ik Naamloos zal noemen) in de serie lieten meespelen aan wie ik een bloedhekel had. In Londen had ik tot mijn spijt met hem op het podium gestaan en daarna in Hollywood voor mijn tv-series. Hij was heel arrogant en onbeschoft. Op een ochtend zat een van onze kapsters te huilen en ik vroeg wat eraan scheelde. Ze zei dat Naamloos heel onaangenaam tegen haar was geweest. Dat vond ik niet aardig, dus ging ik naar hem toe en zei: ‘Hoor eens, het is tegen de regels omdat ik me had voorgenomen behalve tijdens een scène nooit een woord met jou te wisselen, en dat doe ik nu wel.’ Hij keek me haatdragend aan. ‘Waarom ben je zo godvergeten onbeschoft tegen mensen?’ vervolgde ik.

‘Ik ben er godverdomme niet op uit me populair te maken,’ antwoordde hij. ‘Ik ben hier om een goed acteur te zijn.’

Dat was een schot voor open doel. ‘Nou, dat is je dus niet gelukt,’ zei ik. ‘Dus waarom word je geen kandidaat in een populariteitsverkiezing?’ Hij heeft me door de hele studio gejaagd. Als hij me te pakken had gekregen, had hij me vermoord. Hoe dan ook, inmiddels is hij afgereisd naar de Grote Montagekamer in de hemel, zoals Tony Curtis altijd zei als hij hoorde dat er een Hollywoodster was overleden.

Ze zeggen wel eens dat Engeland en Amerika twee landen zijn, gescheiden door een gemeenschappelijke taal. Dat werd pas echt duidelijk tijdens Maverick, toen ik een keer naar de dubbingstudio werd geroepen om mijn tekst in een flink aantal scènes opnieuw in te spreken.

‘Waarom?’ vroeg ik.

‘Je zegt been in plaats van bin,’ was het antwoord.

‘Wat?’

‘Je zegt been in plaats van bin… “I’ve just bin to the stables.” Jij zegt: ‘I’ve just been to the stables.” Dat is fout.’

Ik wist niet wat ik hoorde. Ik vroeg: ‘Dus jullie zeggen ook Boston Baked Bins?’

Omstreeks het vierde seizoen van Maverick – mijn eerste en laatste – kreeg ik weer een Warner-film aangeboden, Gold of the Seven Saints. Dat bleek een profetische titel, omdat ik daarna Gold opnam in Zuid-Afrika, vervolgens deed ik The Saint en tot slot heeft 007 een grote rol in mijn leven gespeeld en heb ik zeven van die films gemaakt.

Gordie Douglas deed de regie en Clint Walker was mijn medespeler. Clint was een reus. Hij kon met enorme gewichten curling spelen. Hij tilde gewoon camera’s, statief incluis, op en curlde. De overlevering wilde dat hij ooit skiër was geweest. Op een dag viel hij op zijn skistok en die penetreerde zijn borstkas. Hij hield de stok, nog steeds in zijn borst, recht voor zich uit, skiede de piste af en meldde zich bij het ziekenhuis. Ieder ander zou dood zijn.

De film ging over twee goudzoekers – Shaun Garrett, die ik speelde, en Jim Rainbolt, Clints personage – die goud hadden gevonden en dat op een pakpaard terugbrachten naar Seven Saints. Helaas sterft het paard en Shaun wordt naar de dichtstbijzijnde plaats gebracht om een nieuw te halen. Hij wordt betrapt bij een poging een paard te stelen en betaalt het dier uiteindelijk met een goudklompje. Rainbolt is van afgrijzen vervuld omdat het hele dorp nu weet dat ze goud hebben. Daarop volgt een jacht door de dorpelingen en de twee goudzoekers proberen de veiligheid van Seven Saints te bereiken.

We maakten goed gebruik van het terrein en de locaties. Moab was een merkwaardige plek. Er was een paar jaar daarvoor uranium ontdekt en van de ene dag op de andere woonden er drie- tot vierduizend mensen. Ze bouwden geen huizen, maar woonden in stacaravans. De plaats werd het land van de caravanparken. Er was één restaurant, dat overdag dienstdeed als rechtbank en ’s avonds verwisselde de rechter zijn toga voor een koksmuts. We gingen er regelmatig heen om biefstukken van bijna een kilo te laten grillen, die we met een lading patat verorberden, en we dronken een heleboel Jack Daniels en bier in een poging weer wat vocht in ons lichaam te krijgen na die martelende dagen in de hete zon. Het was een bloedhete, kurkdroge locatie en ze deden olie op onze kostuums om het te doen lijken alsof die doorweekt van het zweet waren. Je transpireert wel, maar het is zo heet dat het zweet droog is voordat het je kleren bereikt. Je lippen worden droog en barsten. Voor een opname verkenden we een bergrand in het gebied tussen de Green River en de Colorado River, waar deze samenkomen. Het was op een zevenhonderd meter hoge, loodrechte klif. Heel spectaculair. Bill Kissel, de assistent-regisseur, stapte eenmaal boven uit de auto, zei ‘Wauw’, stapte weer in en weigerde weer uit te stappen. Omdat we moedige acteurs waren, deden Clint en ik plichtsgetrouw een stap naar voren. We zouden met paarden in dit decor moeten rijden. Mijn personage maakte voortdurend grapjes en zong liedjes.

Op een zeker ogenblik zei Gordie tegen Clint met zijn raspende stem: ‘Clint, als Rog die tekst uitspreekt, moet je een beetje lachen.’

Clint slikte in wat hij wilde zeggen en zei: ‘Dat kan ik niet, Gordie.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat ik het niet zo geestig vind.’

Gordie hield voet bij stuk. ‘Het kan me niets schelen dat je denkt dat het niet grappig is, je personage vindt het wel geestig, dus moet je grinniken.’

Clint nam me apart, sloeg een enorme arm om mijn schouders en zei: ‘Rog, hoe moet je lachen?’

‘Wat? De technische truc om te doen alsof je lacht?’

‘Ja.’

‘Nou je ademt al je lucht uit en als je weer inademt pak je je stembanden erbij: hahaha.’

‘Nee, dat kan ik niet,’ zei Clint. ‘Ik merk dat mensen willen dat ik ga lachen en daarom gaan ze me moppen vertellen. Een mop moet me verrassen.’

Ik vertelde hem een paar moppen en probeerde hem aan het grinniken te krijgen. Uiteindelijk lukte het. Het was bizar. Ik bedoel, wie weet er nu niet hoe je moet lachen?

Gordie met zijn stem als schuurpapier had overigens een buitengewone achtergrond. Hij was in New York geboren en begon als kindster voordat de legendarische producent Hal Roach hem een kans gaf als grappenschrijver voor de serie Our Gang (Little Rascals) en vervolgens voor de lachfilms van Laurel en Hardy. Gordie was de bedenker van de beroemde duim-die-een-pijp-aansteekt van Stan Laurel die in een paar films is gebruikt.

Aan tafel tijdens onze vele avonden gedurende de opnamen, vertelde Gordie een paar prachtverhalen over Hal Roach, die fantastische practical jokes kon uithalen. Een van mijn lievelingsverhalen gaat over een schrijver uit New York die Roach voor een paar weken had uitgenodigd om wat werk te doen voor een van de films van zijn maatschappij. Op een avond nodigde Roach die knaap bij hem thuis te eten uit. Hij zei dat ze met zijn drieën zouden zijn: zijn vrouw Mary, hij en de schrijver. Ze eten samen lekker en als ze naderhand gezellig zitten te praten, zegt Hal tegen zijn vrouw: ‘Hebben we nog wat Courvoisier?’

‘Nee,’ zegt ze, ‘die is helemaal op.’

‘O, oké, dan vlieg ik wel even naar de slijter om een fles te halen,’ zegt Roach. De schrijver biedt aan mee te gaan, maar Roach zegt: ‘Nee, nee. Blijf jij maar hier, dan kun je op Mary passen. Ik ben zo terug.’

Zodra Roach weg is, flirt Mary met de schrijver. ‘Je bent een lekkertje,’ zegt ze.

‘O, nou, bedankt,’ bloost hij.

Opeens bespringt ze hem en roept ‘Ik wil een beurt!’ terwijl ze haar rok opsjort.

Opgewonden maar doodsbenauwd dat zijn baas elk ogenblik kan terugkomen, denkt de jonge schrijver ‘Nou en’ en doet het met haar ter plekke op het tapijt. Maar wanneer Roach terugkomt, zitten ze weer keurig aan tafel te babbelen. De schrijver kan amper wachten om en ervandoor te gaan, voelt zich inmiddels behoorlijk belabberd en is als de dood dat hij ontslagen wordt… of erger.

De volgende dag komt de schrijver weer bij Roach op kantoor en de secretaresse zegt via de intercom: ‘Telefoon voor de schrijver.’

‘Dag,’ zegt de beller. ‘Met Mary.’

‘O, eh… hallo tante Winnie. Hoe eh… hoe gaat het met u?’

‘Je moet direct naar me toe komen, want ik wil dat je me nog een keer zo pakt als gisteravond.’

‘Tante Winnie, ik zit midden in een scenariobespreking.’

‘Je komt nu meteen naar me toe of ik vertel Hal alles,’ dreigt Mary.

De schrijver vraagt Hal of hij hem wil excuseren, maar zijn tante kent de stad niet en heeft een paar problemen.

De onstuimige relatie gaat zo een paar weken door. De schrijver voelt zich niet alleen vreselijk over wat hij doet, maar wordt elke dag zwakker en meer uitgeput. Er is weer een scenariobespreking en Roach zegt: ‘Je begrijpt wel waar we heen willen met dit verhaal… Ik wil dat er een relatie ontstaat tussen die twee knapen in het script. Het soort relatie dat een man niet met een vrouw kan hebben. Snap je wat ik bedoel? Niets homoseksueels of zo, maar gewoon iets wat mannen hebben dat ze verbindt. Ze vertrouwen elkaar, net zoals ik jou kan vertrouwen.’

Inmiddels is al het bloed uit het gezicht van de schrijver weggetrokken en wenst hij dat hij door de grond kon zakken.

‘Vertrouwen,’ vervolgt Roach. ‘Weet je wel? Net zoals ik wel wist dat ik je kon vertrouwen met mijn vrouw.’ Inmiddels heeft de schrijver het heel benauwd. ‘Jazeker, mijn vrouw. Niet die hoer die ik vijftig dollar per keer betaal om zich voor mijn vrouw uit te geven!’

De schrijver springt over het bureau en probeert Roach te wurgen! Alla, hij was het slachtoffer van een vreselijke practical joke, maar zoals ik het zie, heeft hij twee weken geweldige seks gehad en kreeg nog betaald ook.

Nog zo’n boosaardige practical joke haalde Roach uit met Gordie zelf. Toen Gordie een nieuwkomer was, had Roach hem kennelijk uitgenodigd om te komen eten. Hij werd om acht uur verwacht. Intussen had Roach ook een heleboel gasten uitgenodigd om zeven uur te komen en hij legde hun uit dat de jongen die een uur later zou komen net uit de gevangenis was ontslagen. Ze mochten er níét over praten, want hij had zelfs iemand vermoord, maar het is een verschrikkelijk aardige vent, het was eigenlijk de schuld van de drank, hij mocht absolúút geen druppel drinken.

Gordie komt op tijd en wordt aan iedereen voorgesteld. Ze staan allemaal met een glas in de hand en Gordie vraagt: ‘O, denk je dat ik ook iets te drinken kan krijgen?’ Een paar mensen maken dat ze wegkomen. Tegen de tijd dat hij om een tweede glas vraagt, is iedereen opgestapt!

Gold of the Seven Saints was een vrolijke film om te maken. Ik zong, ik danste en ik speelde een Ierse zuiplap. Het was leuk om te doen en leuk om een dialect te spreken. Ik had een personage om me achter te verschuilen, dus kon ik acteren, hoewel ik me daar nooit zo schuldig aan heb gemaakt.

Ik hoopte dat de film zou leiden tot meer samenwerking met Gordie bij Warner. Maar die hoop werd opnieuw de grond in geboord toen ik te horen kreeg dat mijn volgende klus bij The Roaring Twenties zou zijn, een tv-serie over de avonturen van een dagbladjournalist in het Chicago van de smerissen en gangsters van de jaren twintig. In die tijd maakte Warner het merendeel van de Amerikaanse tv-programma’s. Ze hadden 77 Sunset Strip, Hawaii Five-0, The Alaskans, Maverick, Bronco, Bourbon Street Beat… het was een opmerkelijke reeks, met vijftig contractspelers die allemaal op elkaar leken – zowel de jongens als de meisjes – en dus waren we allemaal verwisselbaar. Ze waren er zo tuk op om me weer een tv-opdracht te geven, dat ze iets verzonnen wat ze geweldig origineel vonden, weer zo’n verrekte western, alleen deze keer met een Brett die cowboy is geworden, en op dat punt zei ik: ‘Ik ga.’

Volgens mij waren de gevoelens in wezen wederzijds. Het stelde me teleur dat Warner na een paar jaar en enkele geweldige speelfilmervaringen vond dat mijn toekomst bij de tv lag. Ik zou het niet zo erg hebben gevonden als ze met iets oorspronkelijks waren gekomen. Maar hoezeer ik ook op Hollywood gesteld was geraakt, ik wilde niet de rest van mijn vijf contractjaren uitzitten door alles te accepteren wat er op mijn bord werd gelegd, goed of niet goed. Het was 1961, Hollywood veranderde en niet ten goede. Misschien werd het tijd om nieuwe wegen in te slaan?

Intussen had Squires megasucces in Engeland en Australië en Europa. Het viel niet mee om elkaar vaak te zien, we waren allebei te zeer op onze carrière gericht. Ik had inmiddels een manager, Irving Leonard, die ook manager van Jim Garner was. In feite werkte hij voor de meeste mensen die een contract bij Warner hadden gehad, en ook voor Clint Eastwood. Hij had Clint zover gekregen naar Italië te gaan om voor vijftienduizend dollar een film te maken, wat veel minder was dan hij in Hollywood gewend was te verdienen. Dat was The Good, The Bad and The Ugly, de eerste van Sergio Leones spaghettiwesterns, wat ertoe leidde dat Clint een van de grootste filmsterren werd.

Inmiddels had ik enige bekendheid in Italië, dus toen me de hoofdrol in een Italiaanse film werd aangeboden, spoorde Irving me aan die te accepteren, ook al was de beloning niet om over naar huis te schrijven. Dus liet ik Hollywood weer achter me en vertrok naar Rome voor de opnamen van The Rape of the Sabine Women of Il Ratto delle Sabine, zoals de autochtonen zeggen.

Ik kreeg het script van Sabines, of beter gezegd één van de scripts, omdat er versies in allerlei verschillende talen bestonden, om tegemoet te komen aan het Babylonische ratjetoe van nationaliteiten van alle betrokken filmsterren: Engelse, Franse, Duitse, Joegoslavische, Italiaanse enzovoort. De film ging over de stichting van Rome, het verhaal van Romulus en Remus. Ik moest Romulus spelen. Om een blonde, blauwogige Angelsaks als de tweelingbroer van Remus te casten leek me wat overdreven, maar ik hield mijn mond, want ik werd er tenslotte voor betaald.

Ik vloog van LA naar Londen en daarna naar Parijs voor een gesprek met de producenten Enrico Bomba en zijn Franse partner Alexander Salkind (Alex en zijn zoon Ilya produceerden vervolgens Superman en andere films). Na de lunch met Alex liepen we over de Champs Elysées. Alex woonde in een zijstraat van de beroemde hoofdweg, vlak bij het weelderige Hotel George V, en toen we langs een kleermaker kwamen, zei hij: ‘Momentje.’

Hij nam me mee naar binnen en sprak de kleermaker aan in het Frans. Ik dacht dat hij iets zei over het maken van een grote speelfilm, dat ik zijn ster was en dat ik in de kleren gestoken moest worden. De kleermaker had in de gaten dat dit wel eens een buitengewoon lucratieve kans kon zijn en schreef al mijn maten op. Alex bedankte hem vriendelijk voor de moeite en we gingen weer naar buiten. Daarna belde hij Rome om de maten voor mijn kostuums door te geven, wat toch eigenlijk maar toga’s waren. Misschien had Alex’ aanpak me moeten waarschuwen hoe goedkoop zijn productie zou zijn!

Daarna vloog ik naar Rome om de kleren te passen en een deel van de cast en de filmploeg te leren kennen. Richard Pottier was onze regisseur; hij was Hongaar van geboorte, maar had een groot deel van zijn werkende leven in Frankrijk gewoond. Mylène Demongeot was onze Franse hoofdrolspeelster Rea. Scilla Gabel was de Italiaanse hoofdrolspeelster Dusia. Dan was er nog een beeldschone dame die Luisa Mattioli heette en bij Enrico Bomba onder contract stond. Luisa moest Silvia spelen.

In Rome werd er een persconferentie belegd voor de Italiaanse televisie en Luisa, die daarvoor tv-presentatrice was geweest in Italië, werd gevraagd mij te interviewen. Omdat ik geen Italiaans sprak en zij geen Engels, werd het een boeiend interview, zoals je je wel kunt voorstellen. Ik weet nog steeds niet hoe we het klaarspeelden, maar we deden het wel. Het leek wel alsof we rechtstreeks contact hadden, er was geen taalbarrière.

Mijn kostuums werden gepast en daarna werden we naar het Joegoslavische Zagreb overgebracht. Het was geen filmstudio, maar een soort omgebouwde loods, allemaal erg provisorisch en als een van de weinige Engelstalige mensen voelde ik me nogal eenzaam. De eerste opnamedag stond voor de deur. De Romeinen, onder aanvoering van mijn persoontje, reden het stadje van de Sabijnen binnen met een grote voorraad wijn om de mannen dronken te voeren. Toen ze eenmaal waren uitgeschakeld, namen de Romeinen de Sabijnse vrouwen mee voor de onvermijdelijke verkrachting. Het grote probleem was dat mijn Frans niet zo goed was; ik sprak geen woord Italiaans en wat mijn Duits en Servisch aanging, nou ja, dat laat zich raden. Iedereen sprak in zijn eigen moedertaal en het was een janboel.

Onze eerste assistent-regisseur was een dame die Beka heette. Ze vond het niet voldoende om de menigte acteurs en figuranten voor het ‘Action!’ toe te spreken, maar schreeuwde constant in haar eigen dialect instructies naar hen tijdens de scène en dwars door mijn tekst en die van de andere hoofdrolspelers heen. Toen ik vroeg waarom ze dat deed, zei ze: ‘Omdat het ezels zijn.’

‘Ik mag misschien ook een ezel zijn, maar ik vind het erg lastig om me te concentreren.’

Hoe dan ook, mijn eerste scène was met Mylène Demongeot, die haar tekst in het Frans zei. Zodra haar lippen stopten met bewegen, zei ik: ‘Wees niet bang, we willen u geen kwaad doen.’ Daarna antwoordde ze in het Frans dat alle mannen leugenaars zijn, en opnieuw wist ik dat het mijn beurt was toen haar lippen niet meer bewogen. We sleepten ons door een deel van de tekst, terwijl Beka constant haar Servische instructies op de achtergrond schreeuwde, toen een man in een witte toog uit de menigte kwam om me een oplawaai te geven waardoor ik ruggelings op de grond viel.

‘Cut! Cut!’ riep de regisseur. ‘Waar zit je, Roger?’

‘Hier op de grond.’

‘Waarom?’

‘Omdat die man me net heeft neergeslagen,’ antwoordde ik.

‘Beka, waarom stompte die man Roger?’ vroeg de regisseur.

‘Omdat hij dronken is,’ was haar antwoord.

‘Ho eens even,’ kwam ik tussenbeide, ‘als die man dronken is, moet hij eruit.’

‘Nee,’ zei Beka. ‘Hij spéélt dat hij dronken is.’

‘Hoor eens, doorgaans bespreken en repeteren we zulke dingen,’ zei ik, ‘zodat ik erop voorbereid ben dat hij me slaat!’

We lasten een pauze in voor de lunch… met een heleboel rode wijn. Daarna zei Pottier: ‘In de volgende scène kom je binnengalopperen, struikelt je paard, jij valt ervan af en daarna sta je op om je zwaard te trekken…’

‘Wacht even!’ riep ik. ‘Ik kom binnenrijden, daarna cut en mijn stand-in valt van het paard.’

‘Ce qui? Un stand-in? Je ne comprends pas.’ Opeens sprak Pottier geen Engels meer.

Aanvankelijk begreep ik niet waarom mijn impresario specifiek in het contract had laten opnemen dat ik een kleedkamer, schmink en kostuums moest krijgen, want dat waren dingen die ik domweg verwachtte. Hij had ook gespecificeerd dat ik een stand-in voor het stuntwerk moest hebben. Mijn impresario wist kennelijk hoe de Italianen films maakten. Ik maakte Pottier daarop attent. Hij riep Beka en ze smoesden wat met elkaar. Daarna haalde ze een man uit de menigte en zei tegen mij: ‘Trek je kleren uit.’

‘Wat?’ zei ik.

‘Trek je kleren uit. Als hij jouw stand-in moet zijn, moet hij je kleren hebben.’

‘O nee, o nee! Als hij mijn stand-in wordt, moeten er kleren voor hem gemaakt worden,’ antwoordde ik. Het was een ramp. En dat was dag één nog maar.

Folco Lulli speelde koning Titus en zat altijd op de goedkope productie te kankeren. Ik weet nog dat we op een ochtend samen achter in een auto naar een locatie reden en hij babbelde een eind weg in het Italiaans. En al sprak ik maar een paar woorden, ik begreep de grote lijn van wat hij zei en die was niet al te vleiend. Op een zeker moment schraapte hij zijn keel en spoog een fluim uit het raampje. Dat zou allemaal goed en wel zijn geweest als het raampje open was geweest. Ik kwam niet meer bij.

Naarmate de opnamen vorderden, werden de mooie Luisa en ik meer dan alleen leden van de cast. We waren allebei in een vreemd land en zoals ik al zei, de taal was geen hindernis. We voerden lange gesprekken waarin het er niet toe leek te doen of de woorden ergens op sloegen of niet. Ik kwam erachter dat een knikje inderdaad net zo goed is als een knipoog.

Op de een of andere manier slaagden we erin de film af te krijgen en ik moet zeggen dat het complete product eigenlijk heel verschrikkelijk was. Mijn teleurstelling en frustratie zouden wat minder zijn geweest als mijn honorarium op tijd was gekomen. Uiteindelijk kreeg ik mijn geld wel, maar vermoedelijk alleen omdat Bomba me een volgende film wilde aanbieden, No Man’s Land. Natuurlijk bungelde hij het vooruitzicht dat Luisa mijn medespeelster zou zijn als een worst voor mijn neus, en omdat ik bij haar in Rome wilde blijven, kwam dat me wel uit. Onze romance groeide en onze gevoelens voor elkaar werden sterker; weldra waren we onafscheidelijk.

In een ander sterk castingstaaltje moest ik een Italiaanse soldaat spelen, een deserteur. Max Schells broer Carl speelde een nazischurk en de hoofdrol werd gespeeld door Pascal Petit. Regisseur Fabrizio Taglioni had het allemaal lukraak in elkaar geflanst. Een fantastische acteur die een kleine rol in de film had, was Memmo Carotenuto. Hij had een neus die niet goed wist welke kant hij op moest wijzen. Inmiddels had ik een beetje meer Italiaans geleerd en kon ik een gesprek voeren, dus vroeg ik hoe zijn neus zo gebroken was. Hij zei dat hij in een bepaalde productie Jezus had gespeeld en dat hij voor de kruisiging aan het kruis was gebonden dat boven op een heuvel was opgericht. Alle figuranten vielen op de knieën om hem in zijn laatste ogenblikken te aanbidden. Door de trillingen ging het kruis heen en weer zwaaien, maar omdat hij niet al te veel aandacht wilde trekken om de opname niet te verstoren, riep hij zacht: ‘Help! Help!’ De figuranten dachten zeker dat het bij het script hoorde, dus die deden niets. Op dat moment viel het kruis naar voren, en omdat hij vastgebonden zat, was er niets tussen hem en de snel naderende grond behalve zijn neus, die gehoorzaam de klap opving.

Gebrek aan communicatie en een slecht scenario leidden tot spanningen op de set. Het was geen vrolijke productie. Maar ik was niet in de positie om werk af te slaan, dus moest ik er maar het beste van maken. Gelukkig hoefde ik niet na te denken over een derde Italiaans epos, omdat uit Engeland het bericht kwam over een nieuwe tv-serie waar ze mij in wilden.

Hoofdstuk 7

En nu The Saint

‘Dames en heren…

en dan ben je nederig.’

Omdat ik ooit zelf had geprobeerd de rechten van Leslie Charteris’ personage te verwerven, was ik vrij ontvankelijk voor het aanbod van de hoofdrol in Lew Grades nieuwe tv-serie The Saint. Het aanbod bereikte me in Venetië via mijn agent Dennis van Thal, samen met het script van de eerste aflevering. Mijn Italiaanse films hadden mij niet bepaald tot internationale superster gebombardeerd, zoals Clint Eastwood, en behalve dan voor Luisa, wist ik niet hoe lang ik nog in Italië wilde blijven voor een loopbaan in, zeg maar, onopmerkelijke films. Dennis kwam over om de transactie te bespreken. Ik zei dat ik het script aan de lange kant vond voor iets wat net als Ivanhoe een half uurserie was. ‘O, nee,’ verzekerde hij me, ‘het wordt definitief een half uur. Ze korten het wel in.’

Ik was niet overtuigd; het leek me erg lang. Dennis stuurde een telex naar een van zijn assistenten in Londen om de tijd van de afleveringen te bevestigen. Het antwoord luidde ‘een half uur’. Natuurlijk had dit betrekking op het contract en het aanbod. Tevredengesteld dat ik tekende voor zesentwintig afleveringen van een half uur, maakte ik kennis met producenten Bob Baker en Monty Berman. Ik hoefde geen screentest van hen te doen, de rol was voor mij. Ik was heel opgewonden en verheugde me erop aan de slag te gaan.

Niet lang nadat ik de rol had geaccepteerd, vroeg Lew Grade me een persconferentie bij te wonen. Lew vond het heerlijk om mededelingen aan de pers te doen en de showman uit te hangen. Ik zat naast hem en de producenten toen hij iedereen welkom heette en zei dat ze heel opgewonden waren over ‘deze zesentwintig afleveringen van een uur’.

‘Half uur,’ zei ik uit mijn mondhoek.

Lew ging gewoon door.

‘Half uur,’ herhaalde ik.

‘Nee, het worden afleveringen van een uur,’ zeiden Bob en Monty beslist.

Ik had een contract getekend gebaseerd op afleveringen van een half uur. ‘Dan zullen we weer aan de tekentafel moeten gaan zitten,’ zei ik.

‘Hoezo? Je hebt een contract, dat heb je getekend!’ Gelukkig werden er een paar onderdelen herzien en de assistent van Dennis van Thal vloog eruit.

Ik verwachtte dat de serie één seizoen zou draaien, hooguit nog een tweede. Ik had nooit kunnen dromen dat hij zeven jaar zou lopen en honderdachttien afleveringen zou tellen. Het waren buitengewoon gelukkige tijden, waarin ik een rol speelde die me met mijn beperkte mogelijkheden makkelijk afging.

Hoewel de tv-serie was gebaseerd op de verhalen en personages die door Leslie Charteris waren geschapen, was Bob Baker slim genoeg geweest de schrijver nooit het recht te geven het scenario goed te keuren, alleen het recht ‘commentaar’ op het script te leveren. Maar Leslie Charteris stak zijn kritiek nooit onder stoelen of banken en was soms erg venijnig – en dikwijls ook heel geestig – in zijn lange memo’s, die altijd werden bezorgd in hergebruikte enveloppen. Het manuscript van één aflevering, geschreven door onze verhaalredacteur Harry Junkin, werd door Charteris teruggestuurd. Hij had er met grote letters op geschreven: This is fit for junkin.*   (* vrij: Dit kan in de versnipperaar, vert.)

In het algemeen waren de verhalen van Charteris kort. Maar we moesten een aflevering van een uur vullen en we kwamen erachter dat zijn verhalen weliswaar voldoende materiaal boden voor een eerste en derde akte, maar niet voor een tweede. En die moesten de schrijvers van de serie maken. Het ligt voor de hand dat ze dikwijls bijzonderheden in het verhaal, de personages enzovoort moesten veranderen om een nieuwe tweede akte te schrijven, en daartegen had Charteris bezwaar. Hij was buitengewoon bezitterig en beschermend als het op The Saint aankwam. Hij beschouwde zichzelf eigenlijk als Simon Templar. Hij had een hekel aan het verzonnen gedeelte van de productie en het gehannes aan zijn verhalen en aarzelde nooit om dat tegen ons te zeggen. Ik weet niet zeker of zijn kritiek af- of toenam na de eerste serie, omdat we onze eigen oorspronkelijke verhalen creëerden. Bob behandelde alles met veel diplomatieke charme. Overigens geloof ik dat Charteris het wel leuk vond om te kunnen kankeren.

In de jaren dertig en veertig en zelfs vijftig waren er een aantal films gemaakt gebaseerd op de verhalen van Charteris, en hoewel ik die kende, wilden we graag iets anders doen in termen van productiestijl. Besloten werd dat Simon Templar in de eerste shots tegen de camera zou praten om zich tot de kijkers te richten. Dat zette de toon en maakte dat het publiek het gevoel had dat het deel van het verhaal uitmaakte, en daarna ging de camera naar het inmiddels beruchte optrekken van een wenkbrauw en de blik omhoog naar de halo boven mijn hoofd, terwijl iemand zei: ‘U bent de beroemde Simon Templar!’ of zoiets, om mij te introduceren. Daarna volgden de begintitels en de geweldige muziek van Edwin Astley. Voor veel jongeren was het de zondagavondtraktatie voor het slapengaan. Nu nog word ik regelmatig benaderd door mensen die zeggen: ‘Ik mocht opblijven om naar u te kijken!’ (Eigenlijk zeggen ze tegenwoordig eerder dat hun gróótmoeder ooit mocht opblijven. Dat maakt dat een ouwe acteur zich vrij… oud voelt!)

Zoals gezegd waren Luisa en ik verknocht geraakt aan elkaar en toen we uiteen waren, besefte ik hoezeer ik haar miste. Ik ben niet bepaald trots op het feit dat ik mijn huwelijk met Dorothy Squires beëindigde om bij Luisa te kunnen zijn. Dot en ik hadden samen een heleboel meegemaakt en wat ik rond die tijd deed heeft voor veel hartzeer en kwaad bloed gezorgd. Destijds besefte ik het niet zo, maar de lange perioden dat we uit elkaar waren om onze persoonlijke carrière na te jagen hadden hun effect natuurlijk niet gemist. Op allebei misschien. We waren eenvoudig, zonder het te beseffen, uit elkaar gegroeid.

Maar ik had het gevoel dat ik mijn hart moest volgen, dat inmiddels echt aan Luisa toebehoorde. Ik ben altijd ongeneeslijk romantisch geweest.

Ik ben altijd om Dot blijven geven. Volgens mij kun je niet stoppen met geven om iemand die zo’n belangrijk deel van je leven heeft uitgemaakt, hoe de relatie ook aan zijn eind is gekomen. Volgens mij is zij ook altijd om mij blijven geven, en dat zal ongetwijfeld de reden zijn dat ze zo lang heeft geweigerd in een scheiding toe te stemmen.

Toen Dot tegen het eind van haar leven, in 1998, ziek werd en het heel moeilijk kreeg, hebben zij en ik elkaar telefonisch gesproken. We waren het eens dat we een geweldig gelukkige tijd hadden gehad en dat we die voor geen goud hadden willen missen. Ik heb gedaan wat ik kon om haar resterende tijd gemakkelijker te maken, en al verlangde ik niet van haar dat ze zou begrijpen wat ik al die jaren daarvoor had gedaan, ze zei wel dat ze blij was dat ik nu het geluk had gevonden bij mijn vierde vrouw Kristina.

‘Zij is de ware, hè Rog?’

‘Ja, Dot,’ antwoordde ik, ‘dat is ze echt.’

Maar in 1961 was de aftakeling van een huwelijk onvoldoende grond voor een echtscheiding. Dot moest toestemming geven en die kwam niet.

Na een kwellende tijd voor allebei – Luisa vanwege haar vrome katholicisme en ik omdat ik het niet kon aanzien om haar zo verscheurd te zien tussen dat geloof en haar liefde voor mij – wilde Luisa uit Rome vertrekken om mee naar Engeland te gaan. We besloten samen te gaan wonen en huurden een huis met drie slaapkamers en een mooie tuin in Mill Hill, op zo’n twintig minuten van de Elstree-studio, hoofdkwartier van The Saint.

De eerste opnamedag van aflevering één was op locatie in Cookham, Buckinghamshire, waar Derek Farr – verkleed als mevrouw Jafferty – de weg moest oversteken op het moment dat Simon Templar voorbijkwam in zijn Volvo P1800. Een vrij eenvoudige opname. Ik zette mijn auto om de hoek en wachtte (zoals gebruikelijk in Engelse producties) tot de zon van achter een wolk zou verschijnen, wat aangekondigd zou worden door een assistent op de tegenoverliggende hoek. Net op dat moment stopte er een politieagent op zijn fiets. Hij keek eerst naar mij, toen naar de auto, stapte van zijn fiets en kwam naar me toe.

‘Dat is een interessante auto, meneer,’ zei hij. ‘Dat nummerbord ziet er ook interessant uit.’ Dat was natuurlijk het ‘ST1’-bord.

‘Ja,’ zei ik zonder nadenken. ‘Het is vals.’

De agent haalde zijn notitieboekje en een pen uit zijn zak. Op dat moment zag ik het teken, dus spoot ik weg en de hoek om, reed een rondje en keerde terug bij het beginpunt, waar de agent nog op zijn hoofd stond te krabben. Niemand had hem verteld dat er een filmploeg aan het werk was.

Ons rooster was altijd acht dagen werken aan een aflevering en de weekenden waren we meestal vrij. Ik kreeg een regelmatig bestaan. Ik stond elke dag om zes uur op om gymnastiek te doen – grondoefeningen, sit-ups en allerlei andere dingen, omdat ik een hekel had aan fitnesscentra en veel liever thuis aan mijn conditie werkte, gevolgd door thee en toast en de rit naar de studio, waar ik om halfacht moest zijn.

In het dagelijks leven reed ik ook in een Volvo P1800. Dat begon allemaal tijdens de voorbereidingen van de productie, toen er werd gesproken over het merk auto waarin Simon Templar moest rijden. De meesten vonden dat het een Jaguar moest worden. Ik zei dat ik dezelfde auto zou kopen, wat voor merk het ook zou worden, want ik hoopte natuurlijk op korting. Op die manier zouden we er twee hebben; dat betekende dat een extra filmploeg de beschikking had over de productieauto wanneer er randopnamen moesten worden gemaakt, terwijl ik de mijne kon gebruiken bij de hoofdploeg.

Onze productiemanager Johnny Goodman belde Jaguar in Coventry en legde uit dat we bezig waren met een nieuwe tv-serie en twee auto’s nodig hadden.

‘Wanneer hebt u ze nodig, meneer Goodman?’

‘Volgende week,’ antwoordde Goodman.

‘O! Dat lukt nooit,’ luidde het antwoord. ‘Er is een wachtlijst van zes maanden!’

‘Ja, maar dit is voor een televísieserie,’ zei Johnny, ‘die over de hele wereld verkocht zal worden. Denk eens aan de geweldige publiciteit voor uw bedrijf.’

‘Publiciteit?’ zei Jaguar. ‘Waar is publiciteit goed voor? We hebben voor tweehonderdvijftig miljoen pond aan bestellingen die we onmogelijk direct kunnen voldoen.’

Dat was het eind van het gesprek. Daarna bladerde Johnny een paar tijdschriften door en liet me een foto van een Volvo P1800 zien. Ik vond hem geweldig. Johnny belde en binnen twee dagen hadden we twee auto’s in de studio, plus het materiaal om het interieur van een andere auto aan te passen voor studioclose-ups. Tevens ruilde Volvo de auto’s elk jaar in. Dus rijden er heel wat ‘echte Volvo’s P1800 die The Saint nog heeft bestuurd’ rond. Ik moet altijd lachen wanneer mensen me schrijven dat ze ‘de oorspronkelijke Volvo’ bemachtigd hebben. In feite bezitten ze een van de twaalf exemplaren die we in de loop der jaren hebben gebruikt.

Het mooie van The Saint was dat de verhalen zich dikwijls afspeelden in prachtige, exotische landen. Maar in die tijd beschikten tv-producties niet over de nodige megabudgetten en ook niet over de vereiste tijd om op zulke locaties te filmen. Dus veranderden we Britse locaties in meer exotische, die niet altijd even overtuigend waren. Door een paar plastic palmbomen aan te slepen, valse nummerborden en een ondertiteling op de film aan te brengen, veranderde het terrein achter de Elstree-studio in beurtelings Frankrijk, Spanje, Italië, Zwitserland en zelfs de Bahama’s.

Ik zat altijd midden in de winter op ‘de Bahama’s’ of in ‘Zuid-Frankrijk’ in een overhemd met korte mouwen en de lichten op me gericht terwijl de plastic palmen in de bitterkoude noordenwind wuifden. Hé, zul je zeggen, rijden ze daar niet aan de andere kant van de weg? Dat doen ze. Voor ons was dat ook geen probleem, omdat we de film in de camera gewoon omdraaiden. Borehamwood High Street kon overal zijn.

Eerst vond ik het maar niks om op het terrein achter de studio te filmen en verlangde ik naar de tijd waarin ik echt op locatie kon filmen. Die kans kwam met The Persuaders en wat keek ik er toen naar uit om elke avond naar huis te kunnen rijden. Je zult merken dat acteurs nooit tevreden zijn.

Ook prettig aan de serie was dat we een geweldige filmploeg hadden. Met velen van hen ben ik tot op de dag van vandaag bevriend gebleven, zoals cameralui Alec Mills en Jimmy Davis, onze geweldige scriptgirl June Randall, productiemanagers Johnny Goodman en Peter Manley, onze onmisbare locatiemanager Malcolm Christopher. Het was één grote familie die dagelijks bijeenkwam voor tien uur lol.

De tijd tussen de series was beperkt. Ik denk dat ik zo’n twee maanden vrij had voor het begin van de volgende serie en dikwijls werd er van me verlangd dat ik ergens op promotietournee ging, zodat Luisa en ik daar meteen maar een uitstapje van maakten. We gingen graag naar Magaluf op Mallorca, lang voordat het werd bedorven door het massatoerisme dat de kust tegenwoordig overspoelt.

Als de tijd het toeliet, logeerden we ook bij mijn ‘schoonfamilie’ in Rome. Ik herinner me een keer toen we uit Rome via Zwitserland naar Engeland terugreden. Ik was nog nooit in Genève geweest, al was The Saint dat wel, dankzij een ondertitel van een aflevering op het scherm, en we vonden het een mooie plek om een paar dagen te blijven. We namen een kamer in het Beau Rivage Hotel. De manager vroeg of ik met haar dochter op de foto wilde, wat ik graag deed. Toen we vertrokken en ik om de rekening vroeg, zeiden ze dat we niets hoefden te betalen; het was een genoegen geweest om Simon Templar te herbergen. Ik werd even vriendelijk behandeld door een taxichauffeur in de stad. Toen we op onze bestemming waren, weigerde hij af te rekenen.

Ik genoot flink van mijn roem!

Daar moet ik bij zeggen dat de Londense taxichauffeurs – zonder twijfel de beste ter wereld – later heel dikwijls hebben geweigerd geld aan te nemen met de mededeling: ‘Geef het maar aan UNICEF, guv. Wij kunnen uw geld niet aannemen.’ Zulke royale gebaren zijn heel roerend. De ergste taxichauffeurs die ik ken zijn zonder meer die van New York. Tegenwoordig moet je chauffeurs dulden die de hele tijd in hun mobieltje zitten te praten en geen idee hebben waar ze heen moeten, al is New York de makkelijkste stad om je weg in te vinden, maar aan de andere kant heb ik misschien nog steeds de pest in over dat biljet van honderd dat ik in 1953 per ongeluk betaalde.

Een van de eerste gaststerren in The Saint was Warren Mitchell. Hij verscheen zelfs in meer dan één aflevering en speelde doorgaans een Italiaanse taxichauffeur, al sprak hij geen woord Italiaans op de paar krachttermen na die ik hem had geleerd, dankzij Luisa. Ik vraag me af of het publiek ooit heeft begrepen wat hij zei. Een andere gastster was Jane Asher, die toen een jaar of zestien was. Ik weet nog dat we een lading zwartgeverfde scèneborden hadden die tegen de muur stonden als schilderijen in een schildersatelier. Af en toe pakte ik een krijtje om een tekening op zo’n bord te maken, en ik maakte er een van Jane met haar vriendje van toen, een jonge musicus die Paul McCartney heette. Ik tekende hem in een hart met wat hulst eromheen en was zo tevreden over het resultaat dat ik aankondigde dat het mijn kerstkaart voor dat jaar zou worden.

‘O, nee,’ zei Jane. ‘Doe dat alsjeblieft niet. Als bekend wordt dat we met elkaar gaan, zal het zijn carrière om zeep helpen.’

‘Hoezo carrière?’ vroeg ik in alle onschuld. Ha!

Onder de andere schitterende hoofdrolspeelsters waren de jonge Julie Christie, Jackie Collins, Erica Rogers, Anette Andre, Lois Maxwell, Nicola Pagett, Eunice Gayson, Jennie Linden, Sue Lloyd, Justine Lord, Suzanne Lloyd, Mary Peach, Jean Marsh, Imogen Hassall, Veronica Carlson, Samantha Eggar, Shirley Eaton, Kate O’Mara, Alexandra Stewart en nog veel meer. Het onderwerp van mijn hoofdrolspeelsters kwam ter sprake in een tv-interview van HTV.

‘U hebt Ivanhoe, Maverick en nu The Saint gedaan,’ zei de interviewer. ‘U moet heel wat hoofdrolspeelsters hebben afgewerkt.’

‘Dat kun je niet zéggen!’ riep ik uit.

Hij leek zich niet bewust van wat hij had gezegd. Mijn tenen trekken nog steeds krom als ik die clip zie. (Hij staat overigens op YouTube.)

In een aflevering die The King of the Beggars heette werd de jonge acteur Oliver Reed als schurk gecast. Doorgaans wordt in het hoogtepunt van een aflevering helemaal uitgelegd ‘wie het heeft gedaan’. In het begin van die onthullende opname werd de schurk neergeschoten en gaat de camera langs hem heen naar mij voor de samenvatting. Oliver wist dat dit zijn laatste kans was om zijn gezicht voor de camera te krijgen. Hij incasseert de kogel, springt op en draait zijn gezicht naar de lens voordat hij op de grond smakt.

We deden ongeveer vier takes en elke keer hing hij iets langer voor de lens. Omdat er geen tijd – noch geduld – meer was, liet de regisseur het maar zo en ging door. Ik begon de intrige samen te vatten, maar ik hoorde alleen maar een raspend geluid op de grond. Ik dacht dat Oliver een poging deed me aan het lachen te brengen. Ik ging door, maar het geluid werd harder en toen ik omlaag keek, zag ik Oliver buiten westen liggen met een paarse tong uit zijn mond. Ik liet me op de grond zakken om hem te helpen.

‘Waarom ben je gestopt?’ riep de regisseur.

‘Oliver heeft een hersenschudding!’ riep ik. ‘Hij wordt blauw!’

‘O ja. Oké, laat de zuster maar komen,’ zei de regisseur bedaard.

Gelukkig overleefde Oliver dat kleine trauma en later trad hij nog eens op in een aflevering genaamd Sophia. Inmiddels was Oliver tot hoofdschurk gepromoveerd. Wat was hij een geweldige acteur. Ik vond dat hij beslist een van de beste ‘schurken’ was die er toen te vinden waren en dat zei ik ook.

Jaren later was ik in Hollywood voor de voorbereiding van de rol van Sherlock Holmes in een tv-film en onze producent zei: ‘Volgende week is Oliver Reed in de stad. Die zou een geweldige Moriarty neerzetten. Jij kent hem toch?’

Ik was het met hem eens en zei ja.

‘Zou jij hem willen bellen in het Beverly Wilshire?’

Ik belde Oliver om hem te vertellen wat er speelde.

‘Weet je nog wat je ooit tegen me hebt gezegd?’ vroeg hij.

‘Nou?’

‘We waren op een BAFTA-avond in het London Hilton en je zei: “Hou jij het maar bij schurkenrollen, omdat je niet geschikt bent voor komedies.”’

‘Ja, dat is zo,’ antwoordde ik.

‘Nou, ik heb net een komedie gedaan en dat ging geweldig. Dus ik denk niet dat ik je Moriarty wil spelen.’

Oeps!

Nog een jonge acteur die ik tijdens het maken van The Saint leerde kennen, maar met wie ik helaas nooit in de serie heb samengewerkt, is later een van mijn beste vrienden geworden. Het was medio 1964, ik liep op Piccadilly Circus en er kwamen me twee acteurs tegemoet: de ene was Terence Stamp en de andere was een gebrilde, lange, knappe blonde vent die ik de avond tevoren in een tv-stuk van Johnny Speight had gezien.

‘Jij wordt nog eens beroemd,’ waagde ik tegen de blonde toneelspeler te zeggen.

‘Krijg nou wat! Roger Moore!’ antwoordde hij. Hij heette Michael Caine. Hij zou inderdaad een groot filmster worden.

Daarentegen… Ik werd verzocht een aantal liefdadigheidsevenementen te steunen, en een van mijn favoriete liefdadige organisaties was de Variety Club of Great Britain. In de tijd van The Saint ging ik naar de paardenrennen in York met een paar actrices van ABPC: Sylvia Syms, Rita Tushingham, Liz Fraser en een jong sterretje dat zo’n indruk maakte dat ik haar naam ben vergeten. Hoe dan ook, we zaten allemaal in dezelfde coupé van de trein en speelden poker; alleen het sterretje deed niet mee. Zij zat zichzelf in twee spiegels te bewonderen, een voor haar linkerprofiel en een voor haar rechter. Het was duidelijk dat ze aan grootheidswaan leed.

‘Is mijn neus te groot?’ vroeg ze, terwijl ze haar spiegels in de voordeligste hoek hield.

Sylvia keek haar aan en zei nogal luid: ‘Ik heb goddomme nog nooit met een filmster gereisd.’

Ach, ik vraag me af wat er van dat sterretje is geworden.

Harry Junkin, onze scripteditor bij The Saint, was een spraakzame Canadees van bijna twee meter en zijn opvatting van subtiliteit werd weerspiegeld door de uitsmijter van bijna alle scenario’s. Aan het eind van een aflevering zat ik in de Volvo met mijn hoofdrolspeelster en vroeg zij: ‘Wat doen we nu, Simon?’

Mijn antwoord was: ‘Ik neem je mee naar het beste restaurant in de stad en daarna gaan we dansen tot het licht wordt.’ Was dat misschien een succesvolle versiertruc van Harry zelf?

Overigens, bij het filmen van de autoscènes hadden we ofwel een ‘blauwe achtergrond’, wat inhield dat je geen blauwe kleren mocht dragen, anders werd je doorzichtig, of een achtergrond met een draaiende trommel voor kortere opnamen. Op die trommel zaten stukjes zilverpapier om de voorbijschietende lichtjes van de stad weer te geven, of, als we op het platteland waren, bevestigden we een paar takjes aan de trommel. Die opnamen gebeurden altijd MOS – ‘mit out sound’. Op een dag zaten we in de filmzaal om de opnamen van de vorige dag te bekijken en daar verscheen ik achter het stuur van de Volvo. Zonder cut zat de cameraman opeens achter het stuur en holde ik naast de auto voort. Ik hield een stuk papier omhoog waarop ‘Stop!’ stond.

Hij haalde een stuk papier tevoorschijn met ‘Waarom?’

‘Omdat mijn lul tussen het portier zit!’ stond er op mijn volgende papier. De jongens in de zaal bescheurden zich. Ze vonden het hilarisch, evenals het lab waar de film was ontwikkeld: het werd het hoogtepunt van hun spoel met kerstbloopers. De enige die er de lol niet van inzag was coproducent Monty Berman. Hij gaf de productiemanager opdracht om mij te laten betalen voor de verknoeide film omdat ik hun geld over de balk smeet. Dat was wat mij betreft het begin van het einde tussen Monty en mij. We hadden er twee series op zitten en waren bezig met de afronding van nummer drie. Ik had echt geen zin meer in een vierde.

Toen we aan de tweede serie werkten, zei ik een keer tegen Bob Baker dat ik graag wilde regisseren.

‘O, ja,’ glimlachte Bob. ‘Dat zou leuk zijn.’ Blijkbaar had hij het gevoel dat hij zijn acteur te vriend moest houden. ‘Maar helaas is er een probleem,’ voegde hij eraan toe. ‘De vakbond. De ACTT. Als je geen lid bent, laten ze je niet aan de andere kant van de camera staan.’

‘Maar ik bén lid,’ zei ik.

‘Wat?’

‘Ik ben lid. Al sinds 1943, toen ik bij PPP in d’Arblay Street werkte.’

Bob zag wel in dat zijn argument geen hout sneed. In alle eerlijkheid wist hij best dat ik voldoende professioneel was om de zaak niet in het honderd te laten lopen. Bovendien hadden we zo’n professionele filmploeg dat die me wel zou steunen als het nodig was, dus ging hij akkoord.

Ik vond regisseren heel leuk en zo heb ik een aantal afleveringen van The Saint en The Persuaders gedaan. Ik ging er altijd van uit dat ik het verhaal vanuit het perspectief van Simon Templar moest vertellen, en vanaf de mastershot had ik de camera over mijn schouder, zodat ik voor alle scènes in beeld was. Ik wachtte met de close-ups tot het eind van de dag, dan kon iedereen naar huis en maakte ik ze met de scriptgirl, die de tekst souffleerde.

Ik had gelukkig een heleboel over regie geleerd van de vele geweldige regisseurs met wie ik had samengewerkt, zowel in Hollywood als in Engeland. Ik had ervaring met lenzen, camera’s, wist een beetje van belichting en volgens mij had ik sympathie voor acteurs omdat ik er zelf een was. Was er iets waarover ik onzeker was, dan vroeg ik het aan de filmploeg. Ik merkte dat ze me allemaal graag van dienst wilden zijn en raad wilden geven.

Eerlijk gezegd vond ik de tv-regie veel leuker dan die van een speelfilm. Bij een film heb je zes tot zeven weken nodig voor de voorbereidingen van een productie, vervolgens een week of tien opnamen en dan nog eens tien weken om af te ronden. Ben je regisseur, dan ben je er in elke fase bij. Doorgaans vergde een speelfilm een maand of zeven van je leven, misschien nog langer. Een lopende tv-serie kostte maar twee tot drie maanden. Misschien ben ik wel lui, of misschien is het gewoon het idee dat een lang proces me snel zal vervelen; in de loop der jaren heb ik heel wat aanbiedingen om films te regisseren afgeslagen.

Een aspect van regisseren dat ik niet zag zitten, was – geloof het of niet – de casting van de afleveringen. Ik had het gevoel dat ik een heleboel acteurs kende en omdat ik een exemplaar had van Spotlight – de castinggids – had ik niet de behoefte om iedereen te leren kennen. Ik koos gewoon mensen die er goed uitzagen. Maar dat werkte helaas niet zo.

In de tijd dat ik nog sappelde, moest ik afzien van een pakje sigaretten om een treinkaartje naar de Pinewood- of Shepperton-studio te kunnen kopen, en bij aankomst kreeg ik vervolgens te horen dat ik ofwel te mager, te dik, te klein of te groot was. Het was een wreed en kostbaar proces. Ik nam me voor dat ik altijd voor alles wat ik regisseerde alleen audities in Londen zou houden, en als ik tussen de opnamen door niet een paar uur vrij kon krijgen om iemand te zien, zou ik op zaterdag afspreken.

Kort daarop kwam de keer dat Bob me het script van de aflevering The Miracle Tea Party gaf. Die moest ik regisseren. Zo kwam het dat ik op een zaterdagochtend in een kantoor op Golden Square arriveerde voor verdere audities, nadat ik Bob Brown, Charlie Houston, Patrick Westwood en Nanette Newman al had aangenomen. Ik vroeg de castingmanager wie hij klaar had staan voor de rol van tante Hattie. Hij zei die en die en die plus Fabia Drake.’

‘Die kan ik geen auditie laten doen!’ sputterde ik tegen. ‘Zij was mijn docente op RADA.’

‘Nou, je moet wel, want ze is hier.’

Ik kon het amper geloven. Ik voelde me zo onhandig dat ik een echte angstaanval kreeg. Ik riep haar binnen. ‘Juffrouw Drake…’ zei ik ter begroeting.

‘Nee, ik ben Fabia. U bent meneer Moore,’ antwoordde ze.

‘Het spijt me, maar dit vind ik heel gênant.’

‘Dat hoeft niet hoor.’

‘Hebt u het script gelezen?’ vroeg ik.

‘Ja, daarom ben ik hier.’

‘Mooi. Dan is er niets meer aan toe te voegen. Tot maandag,’ besloot ik.

Het hele weekend zat ik in mijn rats. Hoe moest ik Fabia regisseren? Mijn methode was tekeningen van het begin en het eind van de scènes maken. Ik liet de acteurs zien hoe ik begin en eind van de scène wilde hebben en vervolgens liet ik hen besluiten wat ze daartussen deden.

Op maandag arriveerde Fabia, die vroeg waar ik haar wilde hebben. Ik liet haar de tekeningen zien.

‘Oké, lieverd, maar zeg het me alsjeblieft als ik iets verkeerd doe.’ Ze stelde me erg op mijn gemak, dat was heerlijk. Sindsdien heb ik nooit meer problemen met het regisseren van iemand anders gehad. Dank je wel, Fabia.

Voor de bewuste aflevering hadden we een locatieopname in Waterloo Station. Er stond een hele opnamedag voor de deur, dus ging ik de zondag daarvoor naar het station om de diverse opnamen die ik in mijn hoofd had voor te bereiden en te kijken hoe ik die voor elkaar kon krijgen. Met de aankomende treinen moest alles tot in de puntjes worden getimed en ik wilde ook de klok in de stationshal in beeld: als het verhaal zich ontrolde, zouden we steeds de tijd zien voortschrijden.

Ik merkte dat er veel scènes waren waarin ik niet voorkwam, dus hoefde ik me niet te laten schminken en kon ik oude kleren aantrekken en een hoed opzetten om op het station rond te lopen zonder te worden herkend. Wat ik niet wist, was dat mijn moeder die dag was gekomen om vanuit de menigte toe te kijken. Ze hoorde een paar mensen zeggen: ‘O, dat is Roger Moore. Wat ziet die er haveloos uit, vind je niet? Hij ziet er heel anders uit dan op de buis.’ Het was me de vermomming wel!

We hadden even moeilijk toen we boven op de stationstrap filmden, langs een van die prachtige stenen leeuwen die de ingang van het station sieren. Er kwam een Ierse dronkaard op ons af. Hij had echt een vreselijk stuk in zijn kraag en de spoorwegpolitie bemoeide zich er niet mee.

‘Ik weet wie jij bent,’ zei hij tegen mij.

‘Ja, dank u wel. Doorlopen,’ zei ik.

‘Ik wil u de hand schudden.’ Hij ging niet weg voordat ik hem een hand had gegeven en een praatje had gemaakt, wat de opname verknalde.

Dat doet me denken aan een ander treffen met een dronkelap. Dat was een paar jaar, later toen ik een aflevering van The Persuaders regisseerde met Ian Hendry als gastacteur. De locatie was de Tower of London. Ik bereidde me voor op een opname waarin Ian zou stoppen in een Mini en in een schitterende Gannex-regenjas en een slappe vilthoed zou uitstappen. Vervolgens zou Anna Palk in beeld komen en door de autoraampjes zouden we haar naar de camera zien lopen. In de eerste take liep echter niet Anna Palk in beeld, maar een rafelige, oude zwerver die een zak patat met vis at.

De assistent-regisseur sprong naar voren om hem weg te krijgen. De dakloze schreeuwde: ‘Ik ken goddomme mijn rechten. Ik mag godverdomme op een openbare weg staan waar ik wil…’

Op dat moment kwam Ian Hendry, die er exact uitzag als een archetypische inspecteur van Scotland Yard, in een flits naderbij en vroeg: ‘Ik heb jou nog niet eerder in mijn arrondissement gezien, hè?’

‘Sorry, inspecteur,’ zei de zwerver schaapachtig, en hij maakte vlug dat hij wegkwam.

Ik vond regisseren op locatie heel leuk. Er was maar weinig tijd voor het filmen van een x-aantal minuten van een aflevering en je moest heel creatief en soepel zijn. Als regisseur moet je voortdurend nadenken en alles steeds één stap voor blijven. We konden ons in elk geval niet de luxe veroorloven om bijvoorbeeld op goed weer te wachten. Ik herinner me een locatie in Nice, het regende en de filmploeg dacht dat we moesten wachten tot het ophield, zoals we bij een speelfilm zouden doen. Bob Baker zei: ‘Dus het regent zeker nooit in Nice.’ Hij had gelijk. We filmden gewoon door en namen de regen gewoon op in het verhaal. Dat bedoel ik met souplesse.

We boften dat lord Grade van Elstree – of Lew, zoals hij graag door iedereen, van krullenjongens tot topsterren, aangesproken wilde worden – met alle geweld op 35 millimeter wilde filmen. Al zijn programma’s werden op film opgenomen, waardoor ze de duurzaamheid kregen die zoveel andere tv-programma’s die op video zijn opgenomen missen. Film gaf een productie een hoge kwaliteit, en volgens mij was dat een van de redenen waarom we zo’n indrukwekkende reeks regisseurs konden aantrekken, onder wie velen met een benijdenswaardige staat van dienst bij speelfilms: Roy Ward Baker, Jeremy Summers, James Hill, Michael Truman, John Gilling, Leslie Norman, Peter Yates, John Moxey, Robert Asher, Freddie Francis en onze eigen Bob Baker. Onze series werden in feite als minifilms beschouwd en behandeld.

Roy Ward Baker had veel opgestoken van de samenwerking met Alfred Hitchcock in de jaren dertig, en hij leerde me een uiterst waardevolle regietruc. Hij legde uit dat je nooit langer dan nodig op een statische opname moest blijven hangen en je moest altijd de grootte van de beeldhoek waarmee je werkte veranderen. Maakte je bijvoorbeeld een close-up van een acteur en vervolgens een van een andere, dan moest je het beeldraam van de tweede close-up iets groter maken. Zo moeten de ogen van de kijkers zich voortdurend aanpassen, wat weer voorkomt dat die zich gaan vervelen en in slaap vallen. Op soortgelijke wijze moet het volume van het geluid fluctueren om vervlakking te vermijden. Het houdt je publiek alert. Allemaal handige adviezen voor ontluikende filmmakers.

Escape Route was nog zo’n leuke aflevering die ik regisseerde. Onze gastspeler was de toen betrekkelijk onbekende acteur Donald Sutherland. Het verhaal draait erom dat Simon infiltreert in de gevangenis om een cel met een misdadiger te delen en hem uit te horen en samen met hem een ontsnapping op touw te zetten. We filmden in een steengroeve in Rickmansworth (dat voor Dartmoor moest doorgaan). Ik wist weinig van gevangenissen, omdat ik nooit betrapt ben, dus vroeg ik de verzamelde figuranten of er iemand bij was die wist hoe een werkploeg functioneerde. Een man of vier deden een stap naar voren en zeiden: ‘Ja, guv, dat weten wij wel.’ Ze waren van onschatbare waarde!

Over naar de ontsnapping. Een helikopter landt in de groeve. Donald Sutherland en ik, die deel uitmaken van de werkploeg, rennen erheen. Stuntmanager Les Crawford kwam naar ons toe.

‘Ik heb een geweldig idee, Roger,’ zei hij. ‘Ik verkleed me als cipier en als de helikopter landt, ren ik achter je aan. De helikopter stijgt op, ik grijp een van de grondsteunen, probeer me op te hijsen en dan cut.’

Ik kwam erachter dat Donald zich graag helemaal in een rol stort. Dus toen we die opname maakten en Les aan een van de steunen hing, begon Donald op Les’ vingers te trappen zodat hij zou loslaten. Les hield zich vast alsof zijn leven ervan afhing en Donald schopte steeds harder naarmate de helikopter hoger rees. Ik schreeuwde: ‘Cut! Cut! Donald, cut!’

Toen de aflevering werd uitgezonden, kregen we toch problemen. Het ministerie van Luchtvaart nam contact met ons op om te informeren naar de veiligheidsmaatregelen die we hadden genomen. We hadden geen reddingslijnen gebruikt. Zulke stunts zouden we tegenwoordig niet moeten proberen.

Een paar weken na de opnamen belde Donald me op om te vragen of hij de aflevering aan een paar producenten mocht laten zien. Ik zei ja, best. De aflevering was nog niet helemaal klaar, maar als ze naar de studio kwamen, zouden we hem vertonen.

‘Nee,’ viel Donald me in de rede. ‘De film moet naar LA.’

Ik wist niet goed wat ik moest zeggen.

‘Het is voor een belangrijke rol in een grote film,’ zei hij.

‘Oké,’ zei ik, ‘we sturen hem wel op.’

De bewuste film was The Dirty Dozen en ik mag graag denken dat Les Crawford en ik een kleine bijdrage hebben geleverd aan de geboorte van Donalds carrière. Let wel, als hij Les van die helikopter had geschopt, zou hij The Dirty Dozen niet hebben gemaakt, maar een lelijk dozijn jaren hebben opgeknapt!

In 1963 verhuisden Luisa en ik van Mill Hill naar een bungalow in Totteridge. Die huurden we niet; met de financiële zekerheid die de reeks me verschafte, vond ik het tijd worden voor een koopwoning. Kort na de verhuizing werd onze dochter Deborah geboren. Ik was aan het filmen toen het bericht kwam dat de weeën waren begonnen. Ik snelde erheen en voor ik het wist, hield ik een beeldschone baby in mijn armen. Ik was 36 en de komst van mijn eerste kind was een groots moment. Ik liep rond met een eeuwige glimlach – een mallotige grijns – waarvan ik me pas bewust werd toen ik op een dag voor het stoplicht stond en merkte dat iemand naar me keek. Hij vroeg zich kennelijk af waarom ik zo’n brede grijns op mijn gezicht had. Ze wás dan ook een verrukkelijke baby.

Ik had elke dag min of meer regelmatige werktijden, dus ik kon avonden en weekenden bij Luisa en Deborah zijn, een luxe die maar weinig werkende acteurs zich kunnen veroorloven. Twee jaar na Deborahs debuut kwam het bericht van een tweede aanwinst voor de familie met de geboorte van onze eerste zoon Geoffrey, dus toen vonden we het tijd worden om opnieuw te verhuizen. Deze keer kozen we een groter huis aan Gordon Avenue in Stanmore, vlak bij de plek waar Bob Baker met zijn vrouw Alma woonde.

Geoffrey was net zo’n vreugde. Mijn brede grijns was terug.

Soms vroeg ik me af of Deborah en Geoffrey begrepen wat ik voor de kost deed, omdat ze dikwijls op bezoek kwamen op de set en ze me zagen rondspringen in mijn rol, en vervolgens zagen ze me thuis op de buis. Op een dag hoorde ik Deborah tegen Geoffrey zeggen dat ze boften omdat ze twee papa’s hadden, een thuispapa en papa Simon Templar op de tv.

Zowel Luisa als ik raakte gaandeweg meer gefrustreerd over Dots weigering om in een scheiding toe te stemmen. Ik had geld, ik was beroemd, ik had een beeldschone partner en twee heerlijke kinderen; het huiselijk geluk was volmaakt. Maar er hing altijd iets onuitgesprokens tussen ons. Nogmaals, voor Luisa was het erger dan voor mij. In die tijd hoorde je echt niet te hokken, en hoewel de meeste vrienden en collega’s opgetogen waren dat we zo gelukkig waren en ons als man en vrouw beschouwden, werd er wel eens een schot gelost door kranten en tijdschriften – vooral op het vasteland van Europa – en dat trof altijd doel. Mijn opstelling was een waardig stilzwijgen bewaren, maar af en toe wist ik dat Luisa erg gekwetst was door wat er werd beweerd.

Gedurende mijn tijd bij de serie en daarna woonden we een groot aantal feestelijkheden van de filmindustrie bij, zoals prijsuitreikingen en diners. Dat is allemaal goed en wel, maar soms heb je echt het gevoel dat je liever een rustige avond thuis bij je gezin hebt.

Op een avond kwam ik terug van de studio en Luisa zei: ‘Kom mee, anders zijn we te laat.’

‘Te laat? Waarvoor?’ vroeg ik in de hoop dat ze zich vergiste.

‘Het diner van de British Film Producers’ Association!’ zei ze.

Ik trok snel mijn avondkleding aan en we haastten ons de stad in naar The Dorchester, maar we konden onze gastheer C.J. Latter noch een andere bekende ontdekken. We gingen naar de bar om een glas champagne te nemen. Opeens verscheen er een dame die vroeg of we aan de hoofdtafel wilden plaatsnemen. Ik legde uit dat we gasten van C.J. Latter waren en dat we op hem wachtten. Het werd even stil. Er werden blikken van verstandhouding gewisseld en vervolgens kwam er weer een dame op ons af. ‘Volgens mij bent u op de verkeerde avond,’ zei ze.

‘Is dit dan niet de Film Producers’ Association…?’ vroeg ik.

‘Nee,’ zei ze. ‘Dit zijn de Dames Ondergoed Fabrikanten… maar u bent meer dan welkom.’

We trokken ons haastig terug en gingen snel naar de goktafels in Curzon Street, waar ik verloor. O, die kwaaie ouwe goktijd. Ik was dol op de goktafels… maar aan de andere kant was ik ook dol op paarden- en hondenrennen. Volgens mij is mijn gokverslaving uiteindelijk de das omgedaan door mijn huiselijk leven, en tegenwoordig gaat die niet verder dan een spelletje poker met vrienden.

Hoewel The Saint een enorm succes was in Engeland, kostte het moeite om een zender te vinden die de serie in Amerika wilde uitzenden. Lew Grade had er een partner die domweg ons vertrouwen in de serie niet deelde, en hij deed er hoegenaamd geen moeite voor. Het gevolg was dat we de reeks aan een aantal stations tegelijk moesten verkopen, en Lew moest hem aan individuele zenders in heel Amerika verkopen, stad voor stad, staat voor staat. Het was een enorm tijdverslindende manier om zaken te doen en geen bevredigende manier om een programma in Amerika te introduceren. Bovendien leverde het ook minder op.

Maar dat zou allemaal veranderen. Lew had een heel goede vriend die David Tebbet heette. David was vicepresident bij NBC, belast met talent. Later werd hij een boezemvriend van mij en peetvader van mijn jongste zoon Christian. David erkende dat The Saint in de New Yorkse zender van NBC alle kijkcijfers sloeg. Hij beval de serie aan bij de National Network van NBC als zomervervanger van een programma dat het maar matig deed. En toen begon het pas echt. Volgens mij waren we het eerste en enige programma dat van ‘syndication’ naar primetime verhuisde. Meestal is het andersom.

Omstreeks het eind van de derde serie nodigde Lew me uit om bij hem te komen eten. Hij vroeg hoe het allemaal ging. Ik zei prima en dat ik dol was op de serie en op de samenwerking met Bob Baker.

‘En Monty?’ vroeg Lew instinctief.

‘Met Monty heb ik geen goede relatie,’ zei ik.

‘En als we nog een serie maken, en dan in kleur?’ vroeg Lew.

‘Ik wil graag met Bob blijven werken, maar niet met Monty,’ antwoordde ik.

Lew wilde heel graag een nieuwe serie maken en benaderde Bob met mijn probleem. Hij stelde voor dat Bob Monty’s aandeel in het productiebedrijf zou uitkopen en Monty een andere serie zou aanbieden, en dat zou The Baron worden.

Naderhand voelde ik me er belabberd onder omdat Bob en Monty al sinds de oorlog partners waren en nu dreef ik een wig tussen hen. Maar ik zag mezelf niet opnieuw onder Monty werken omdat hij me te vaak woest had gemaakt. De laatste druppel was toen het schema van een dag bijna geheel bestond uit opnamen met een blauwe achtergrond. Ik speelde ’s ochtends in een paar scènes en daarna in nog een paar ’s middags, dus ik stelde de regisseur voor om mijn middagscènes naar voren te halen zodat ik een halve dag vrij zou hebben en vroeg naar huis kon. Hij zei: ‘Zeker, geen probleem, natuurlijk gooien we het om.’ De productiemanager en de eerste assistent vonden het allemaal best. Net op dat moment verscheen Monty op de set. ‘Wat is er aan de hand?’ vroeg hij. Ze vertelden het.

‘Ik wil het weer terug zoals het was,’ luidde de opdracht.

Ik was razend. Ik ging naar de telefoon, belde Bob en zei: ‘Je haalt hem hier weg of er vallen klappen.’

Ik hou van een luchtige sfeer op de set. Ik zou nooit onder spanning kunnen werken. Als gevolg daarvan verknalde ik af en toe een scène om de filmploeg een plezier te doen. Dat was geweldig voor het moreel, maar Monty ergerde zich eraan.

Toen het partnerschap eindelijk was opgeheven, ging ik eten bij Bob en zijn vrouw Alma, die allebei dikke vrienden van me waren geworden. Ik zat met mijn mond vol tanden tot Alma zei: ‘Dank je wel, Roger. Bob wil al heel lang weg bij Monty, maar wist niet hoe.’ Ik voelde me zo opgetogen.

Monty vertrok om The Baron te maken en Bob mocht doorgaan met The Saint. Het was een vrij vriendschappelijke scheiding, al nam Monty wel Johnny Goodman mee, onze productiemanager, die op zijn beurt een paar lui van de filmploeg meenam. Dat was een poosje zorgelijk, tot Bob zich een productiemanager herinnerde met wie hij een paar films had gemaakt, Peter Manley.

Hij rekruteerde Peter voor de eerste serie in kleur en omdat die net klaar was met het maken van een paar Disneyfilms in Londen, kon hij de meeste mensen van zijn vaste ploeg meebrengen. Ze vonden de zekerheid van een contract voor een halfjaar erg prettig.

Volgens mij zat Johnny er niet op te wachten om de boezem van onze familie te verlaten en ik weet dat hij zich niet prettig voelde onder Monty, maar werk was werk en hij had al een begindatum met Monty lang voordat wij zover zouden zijn om de volgende serie van The Saint te beginnen. Hij kwam weer terug om aan de tweede en navolgende kleurenseries te werken en werd zelfs junior partner in de nieuwe maatschappij die Bob en ik hadden gekocht, TRI.

TRI Ltd, of voluit Television Reporters International Ltd., was een maatschappij die was opgericht door een groep bekende tv-journalisten, onder wie Ludovic Kennedy, in een poging om een ITV-versie van het succesvolle actualiteitenprogramma Panorama van de BBC te maken. Maar op de valreep trok ITV zich terug voordat de serie de buis haalde, zodat de partners aan hun lot waren overgelaten. Ze hadden aanzienlijke onkosten gemaakt en dat geld zouden ze nooit meer terugzien. Door de maatschappij te kopen en er toekomstige afleveringen van The Saint mee te maken, konden we wettelijk van alle winst die we maakten alle geaccumuleerde verliezen van TRI aftrekken. Later richtten Bob en ik nog andere bedrijven op, zoals BaMore (voor de productie van de film Crossplot) en Copyright Exploitations Ltd. Alle bedrijven hadden hun hoofdkantoor op de Bahama’s, zodat we onze belastingverplichtingen tot het minimum konden terugbrengen. Het was allemaal volmaakt legaal.

Toen Bob en ik op de Bahama’s waren en op een middag op het strand zaten, tevreden over onze financiële regelingen, keek hij me aan en zei: ‘Weet je, Roger, zoals we hier op dit idyllische strand zitten, is het net alsof we in een aflevering van The Saint spelen, alleen zou er dan een mooi jong meisje naar ons toe komen om te vragen: ‘Bent u niet de beroemde Simon Templar?”’

Bob besefte dat hij zijn pijp in z’n hotelkamer had laten liggen en ging hem halen. Toen hij terugkwam, zag hij een heel mooi Zweeds meisje bij me zitten.

‘Je zult het niet geloven, Bob,’ zei ik, ‘maar toen je weg was, kwam deze jongedame naar me toe om te vragen: “Bent u niet Simon Templar?” Ik heb gezegd dat ze even moest blijven, anders zou jij me niet geloven!’

Het was niet voor het eerst dat iemand van vlees en bloed werd aangezien voor het fictieve personage. Op een morgen werd de studio gebeld door iemand met een sterk Italiaans accent. Hij moest Simon Templar spreken, niet Roger Moore, maar meneer Templar. Ik weigerde het telefoontje aan te nemen en liet Johnny het afhandelen. Die mat zich een bespottelijk Amerikaans nepaccent aan en vroeg de man wat hij voor hem kon doen. Het bleek dat hij zijn vrouw ervan verdacht er een lesbische verhouding op na te houden. Hij wilde dat de Saint zijn gaven gebruikte om met een verborgen camera bewijzen te verzamelen zodat hij een echtscheidingsprocedure kon beginnen. Johnny vertelde hem een mengeling van charmante lulkoek en uiteindelijk hing hij op. Dat had natuurlijk geen staartje, maar je vraagt je wel eens af…

Tijdens de zeven jaar durende serie van The Saint bracht Lew Grade één keer een bezoek aan de set. Het lag hem veel beter deals te maken en zaken te doen dan zich onder te dompelen in het productieproces. De verhalen over Lew en zijn broer Leslie waren legendarisch, en lang voordat Lew zich met televisie ging bemoeien, waren hij en Leslie de grootste twee impresario’s in de kleinkunst. Ik kende hen al sinds het begin van de jaren vijftig, toen ze Squires’ impresario waren. Ik mocht hen allebei heel graag. Helaas stierf Leslie al jong; hij was nog maar 63. Hij had al een paar jaar een hartaandoening. Met Lews hart was niets mis – in alle opzichten – en hij heeft gewerkt tot vlak voor zijn dood in 1998, toen hij 92 was.

Een weekend ging ik eens met Lew Grade naar een promotiediner in Zuid-Frankrijk, waar hij buitenlandse kopers van tv-producties charmeerde. Toen we terugreden naar het vliegveld, vroeg ik of hij de Lew-en-Leslie-Grade-verhalen kende.

‘Welke verhalen?’ vroeg hij.

Zo vertelde ik een paar verhalen die ik had gehoord. Ik vrees dat ik een aantal hier niet kan navertellen omdat ze veel te grof zijn. Maar een paar ervan kan ik wel opschrijven.

Op een dag liepen Lew en Leslie door Regent Street om ergens te gaan lunchen. Leslie bleef staan en zei: ‘O, mijn god, ik heb de kluis op kantoor open laten staan.’

‘Nou en?’ vroeg Lew. ‘We zijn allebei toch hier?’

Dennis Sellinger, een impresario die voor de Grades werkte, maar later voor zichzelf ging werken met mensen als Peter Sellers, Michael Caine en ik, werd op een middag gebeld door Lew. ‘Wat doe je vanavond, Dennis?’

‘Ik ga naar het Finsbury Park Empire om te zien wie er spelen.’

‘Ik ga mee,’ zei Lew. Vooral van een van de acts was hij erg onder de indruk, dus ging hij naar de kleedkamer. ‘Hoeveel verdien je?’

‘Twintig pond per avond, meneer Grade.’

‘Dat is vreselijk!’ zei Lew. ‘Ik kan je wel veertig pond bezorgen. Wie is je impresario?’

‘Dat bent u, meneer Grade,’ klonk het antwoord.

Leslie Grade belt Lew op kantoor.

‘Waar bel je vandaan?’ vraagt Lew.

‘Van mijn autotelefoon.’ Dat was in de tijd dat autotelefoons nog een zeldzaamheid waren. Lew wil zich niet laten aftroeven, dus een paar dagen later belt die met zijn eigen autotelefoon zijn broers auto.

‘Hallo, Leslie, ik bel je nu vanuit mijn auto met mijn nieuwe autotelefoon.’

‘Dat is mooi, Lew,’ zei Leslie. ‘Momentje, ik ben even bezet op de andere lijn.’

Lew was een geweldig mens, deskundig bijgestaan in zijn leven door zijn lieve vrouw Kathy. Een criticus vroeg een keer welke van zijn shows hij het beste vond. Zonder aarzelen zei Lew: ‘Al mijn programma’s zijn geweldig. Een aantal is beroerd, maar ze zijn allemaal geweldig.’ Zijn vlaggenschip was zonder meer Saturday Night at the London Palladium. Twee keer is me gevraagd als presentator op te treden en dat deed ik graag. Ik had het voorrecht in dat programma samen te werken met Rowan en Martin en we leerden met veel moeite een liedje dat we met zijn drieën zongen. Het ging zo: ‘It looks like rain in Cherry Blossom Lane, in Cherry Blossom Lane it looks like rain, it looks like rain in Cherry Blossom Lane, in Cherry Blossom Lane it looks like rain…’ Probeer het maar. Het is niet de makkelijkste tekst, maar we speelden het klaar.

De geweldige Tommy Cooper trad op. We kenden elkaar al jaren en voor een optreden ging ik vaak bij hem zitten om verhalen te vertellen. Ik ken een heleboel voornamelijk schuine verhalen en Tommy lag telkens in een deuk. Later vertelde Tommy dat zijn impresario Miff Ferry had meegeluisterd naar al die grappige verhalen en zei: ‘Laat je niet van de wijs brengen, Tom.’ Alsof Tommy Cooper bang zou zijn dat hij minder grappig was dan ik.

De jonge komiek Jimmy Tarbuck trad ook op. Live op het podium vroeg Tarbuck mij of Sean Connery, Patrick McGoohan en Patrick Macnee ooit samen gingen stappen; we waren immers allemaal geheim agent.

Ik zei: ‘Ja hoor, zo af en toe.’

‘Pussy Galore?’ vroeg hij.* (* Pussy Galore was een van de Bondmeisjes. Haar naam is in dit verband te vertalen met Viel er genoeg te neuken?, vert.)

‘Nou, we gaan er niet naar op zoek,’ antwoordde ik. Live-tv of niet, wonderlijk genoeg is niemand erover gevallen.

Weet je, op een filmset is het heel eenvoudig jezelf vol te stoppen met rotzooi. Broodjes spek voor het ontbijt, vleespastei en nierbroodjes voor de lunch, bread pudding, thee, broodjes enzovoort. Zoals je weet, ben ik altijd dol op eten geweest en op een gegeven moment besefte ik dat ik moest afvallen, dus vroeg ik de dokter of hij iets voor me had. Hij schreef me eetlustremmers voor: Tenuate Dospan. Wat ik niet wist, was dat dit medicijn ook een sterk pepmiddel is. Het gaf me een enorme hoeveelheid energie en slapen was er niet meer bij. Ik stond stijf van de drugs.

We filmden een aflevering waarin het decor een café was met grote, zware barkrukken en Simon Templar raakte in gevecht met de Ierse uitsmijter. Ik smeet met het meubilair alsof het van karton was. Ik had de Ierse portier al geheel volgens het script neergeslagen. Alleen moest hij ruggelings op een matras vallen, maar viel hij juist naar voren, bezeerde zijn pols en vloekte. Hij ging naar de eerstehulp en keerde terug met een verband om zijn pols.

De tweede keer viel hij correct, maar een van de krukken die ik rondsmeet, trof hem vol op zijn hoofd.

‘O kut! O shit!’ riep hij.

‘Hé zeg, let een beetje op je taal!’ zei ik. Er was een vriendelijke bejaarde dame op de set die een interview maakte voor een tijdschrift voor lezers van boven de vijftig.

‘O, het spijt me van mijn klotetaal, lieverd!’ zei hij verontschuldigend tegen de dame.

Die eetlustremmers zijn niet aan te raden. Een paar jaar later was Patrick MacNee een van mijn medegasten aan een diner. Hij was in The Avengers altijd in gevecht met zijn gewicht en ik zei dat hij volgens mij aan de drugs was. Hij was hoogst beledigd en ontkende in alle talen.

‘Heb je een overmaat aan energie en slaap je ’s nachts slecht?’ vroeg ik.

‘Ja, dat klopt,’ antwoordde Patrick.

‘Je hebt helemaal geen iris, Patrick,’ legde ik uit. ‘Je ogen zijn een en al pupil. Slik je eetlustremmers?’

‘Ja,’ zei hij.

‘Tenuate?’

‘Ja! Hoe weet je dat?’ Ik vertelde hem mijn verhaal en hij ging van die uiterst verslavende, zogenaamde afslankpillen af.

Zoals gezegd was Harry Junkin onze scripteditor bij The Saint. Hij was een heel hartelijk mens. Je kon geen vijf minuten met hem in een restaurant zitten voordat hij opstond en naar gasten aan een ander tafeltje ging. Hij vond het heerlijk om met mensen te praten. Harry en zijn vrouw woonden in Albert Mansions, vlak achter de Royal Albert Hall in het hart van Londen. De kamers waren heel hoog en hadden een geweldig uitzicht op het park. Elke dag ging Harry er wandelen en op een middag raakte hij aan de praat met een politieagent. Kerstmis stond voor de deur en Harry vroeg wat hij met de feestdagen deed. De politieman legde uit dat hij niet getrouwd was, hij woonde in het korpshuis en zou Kerstmis daar met zijn collega’s vieren.

‘Hoeveel zijn dat er?’ vroeg Harry.

‘O, een stuk of twintig,’ antwoordde de politieman.

‘Nou, je blijft niet op het bureau, jullie komen bij mij voor een geïmproviseerde kerstlunch.’ Harry nodigde het hele bureau bij hem thuis uit en zijn gastvrijheid was dusdanig dat de politie van de C-Division hem aanstelde als hoofd Festiviteiten. Dus telkens wanneer een gelegenheid een diner of een ceremoniemeester vergde, moest Harry de zaak coördineren.

Aldus werd ik opgeroepen. ‘Roger, jij wordt de eregast op een politiediner,’ zei Harry.

‘O ja?’

‘Ja,’ zei Harry. ‘En verder hou je ook een leuke toespraak.’

‘Maar Harry,’ protesteerde ik, ‘ik heb nog nooit een toespraak gehouden.’

‘Nou, dan wordt het dus tijd.’

‘Oké,’ zei ik, ‘ik heb een idee. Jij schrijft hem en ik doe het.’ Aldus werd afgesproken.

Toen de datum steeds dichterbij kwam, vroeg ik Harry naar de speech. Hij bleef me maar afpoeieren, tot hij me eindelijk uit mijn lijden verloste en me ’s avonds in zijn appartement uitnodigde om de speech te schrijven. Ik arriveerde, nam een whiskey… en nog een… De fles raakte zienderogen leger.

‘Waar blijft mijn speech, Harry?’ vroeg ik met mijn laatste restje nuchterheid. Harry ging achter zijn oude Royal-typemachine zitten. Met een soepele polsbeweging begon hij de eerste regel, daarna schreef hij er nog een en toen trok hij het papier eruit en gaf het aan mij. ‘Voilà!’

Ik keek ernaar. Er stond: Dames en heren, en daarna ben je nederig.

‘Wat is dit voor een toespraak, Harry, en daarna ben je nederig?’

‘Je weet toch wel hoe je nederig moet zijn?’ vroeg Harry.

‘Ik zal je eens wat zeggen,’ zei ik radeloos. ‘Dit gebruik ik als mijn inleiding en dan vertel ik dat jij me had gezegd dat ik nederig moest zijn. Vervolgens smeer ik ’m.’

Zo gezegd zo gedaan, en tot op de dag van vandaag gebruik ik dat verhaal aan het begin van een toespraak, dus: ‘Ik zal jullie een verhaal over Harry Junkin en nederigheid vertellen…’

Nederigheid is een interessant onderwerp. Ik ken de nederigheid van een acteur, omdat ik geloof dat al mijn talenten en al mijn gaven slechts in bruikleen zijn van een hoger wezen. Elke nacht bidt de acteur voor het slapengaan: ‘Dank u, Heer, omdat u me dit talent hebt gegeven… en dank u dat u mij een betere acteur dan alle andere hebt gemaakt.’ Dat is nog eens nederig! Of, zoals Michael Caine zegt: ‘Genoeg van al dat gepraat over mezelf. Wat vind jíj van mij?’

Zoals gezegd heb ik enige naam gemaakt als liefhebber van practical jokes. Zowel de acteur in mij als de regisseur wilde van zijn werk genieten en een goede werksfeer voor cast en filmploeg scheppen. Begrijp me niet verkeerd, ik ben altijd professioneel geweest, maar iets luchtigs op het juiste moment werd altijd op prijs gesteld… althans meestal…

Onze productiepartner Johnny Goodman kondigde aan dat hij ging trouwen met zijn verloofde, de mooie Andrea. Haar vader was commandant van de London Flying Squad. Johnny trouwde op stand. Ze zouden hun wittebroodsweken op Mallorca zijn, maar hun eerste huwelijksnacht werd doorgebracht in Johnny’s appartement in Maida Vale. Omstreeks twaalf uur tijdens hun eerste huwelijksnacht ging de telefoon. Andrea nam op.

‘Hallo, mag ik Bill Green spreken?’

‘U hebt het verkeerde nummer,’ zei ze.

Vijf minuten later ging de telefoon opnieuw. ‘Hallo, mag ik Bill Green alstublieft?’

‘Er wóónt hier geen Bill Green,’ zei Andrea nadrukkelijk.

Na een paar minuten ging de telefoon weer. ‘Is Bill er?’

‘Nee, dat is hij niet!’ Ze gooide de hoorn op de haak.

Tien minuten later ging de telefoon weer. Deze keer nam Johnny op. ‘Er is hier godverdomme geen Bill Green!’

‘O, nee,’ zei de stem aan de andere kant van de lijn. ‘U spréékt met Bill Green. Zijn er nog boodschappen voor me?’

Johnny was razend. Ik heb er wel spijt van dat ik zijn huwelijksnacht heb verstoord, maar ach, later zag hij er de lol wel van in.

Cameralui kijken een groot deel van hun leven door een lens en daarom hebben ze geen idee van wat er achter hen gebeurt. Ik vond het heerlijk om hen met isolatieband aan hun stoel vast te plakken of bruine schoensmeer om de zoeker te smeren. Ik was echt heel vreselijk.

Nog erger was dat ik mijn stuntman Les Crawford vaak wat geld gaf om aan de overkant naar de kiosk te gaan en een paar chocoladerepen voor de filmploeg te kopen. Bij een van de afleveringen hadden we de acteur Tony Wager, beroemd geworden door zijn rol als Pip in David Lean’s Great Expectations. We filmden in het Watford Playhouse Theatre en ik stuurde Les naar de overkant en zei dat hij wat chocola en wat Eslax moest kopen, een laxeermiddel van chocola. Ik verdeelde de chocolaatjes onder de filmploeg, maar gaf Tony Wager expres niets.

Tony kwam naar me toe en vroeg: ‘Is er nog wat voor mij over?’

Ik gaf hem een uitgepakt stukje chocola, de Eslax. Daarna vroeg ik Les om even een middel tegen diarree, wc-papier en een po te gaan kopen. Aan het eind van de dag gaf ik die dingen aan Tony.

‘Waar is dat voor?’ vroeg hij.

‘Daar kom je nog wel achter!’ zei ik.

De volgende dag arriveerde hij woedend op de set. Blijkbaar had zijn vrouw een paar vrienden te eten gevraagd en halverwege de maaltijd sloeg de Eslax toe! Maar zijn wraak was zoet. Een poosje later ging ik naar een concert van Shirley Bassey in Caesar’s Palace in Luton. Tony Wager was ceremoniemeester. Hij vertelde dat ik in de zaal zat en vervolgens vertelde hij dat shitverhaal aan het publiek. Die avond maakte ik geen vrienden.

Tegen het eind van de zeven jaar van The Saint besloten we ons voordeel te doen met de populariteit van de serie in het buitenland, door een aflevering in twee delen op te nemen, The Fiction Makers en Vendetta for the Saint. De opzet was om ze verdeeld over twee weken in Engeland uit te zenden en ze aan elkaar te monteren als speelfilm voor de internationale markt. Ze bleken zeer populair.

Voor Vendetta – met als ondertitel Simon Templar Meets the Mafia; dit verraadt de clou! – filmden we op Malta, dat voor Palermo door moest gaan. De interieurs werden bij ABPC in Elstree gemaakt. Voor het hoofd van de maffia, de Don Corleone, was Finlay Currie gecast. Op dat punt was hij zeg maar redelijk op leeftijd, ik geloof negentig. Op de ochtend van Finlays eerste scènes kwam de assistent-regisseur naar me toe.

‘Roger, meneer Currie is er,’ zei hij. ‘En hij ziet er nogal broos uit. Ik heb de vrijheid genomen zijn canvasstoel te vervangen door een leunstoel met een voetenbankje, zodat hij tussen de opnamen door een tukje kan doen.’

Finlay kwam op de set en ging op zijn stoel zitten. Hij had toen erg lang haar, dat heel geel was, waarschijnlijk door zijn sigaretten. Ik ging hem begroeten.

‘Dag meneer Currie, ik ben Roger Moore.’

‘Wat?’ kwaakte hij. ‘Hè?’

‘Ik ben Roger Moore en ik speel de Saint,’ zei ik.

‘Aye, aye, aye,’ antwoordde hij. ‘Het spijt me van het haar.’

‘Pardon? Hoe bedoelt u?’

‘Het is lang,’ voegde hij eraan toe.

‘Dat is niet erg,’ zei ik. ‘U lijkt op een Beatle.’

‘Wát?’ blafte hij.

‘Ik zei: u lijkt op een Beatle, meneer.’

‘O, aye. Aye. Ja, de heilige Petrus. Die heb ik ook gespeeld,’ antwoordde hij.

Ik moest op mijn lip bijten om niet in lachen uit te barsten. Een paar uur later waren we toe aan Finlays grote sterfscène. Hij ligt als maffiabaas in een groot hemelbed en zijn krachten nemen snel af. Naast het bed zit de huisarts en een verzameling andere maffiosi. In een echte speelfilm zouden we echte acteurs hebben gebruikt, maar in dit geval verkleedden we de stuntjongens. Het is fataal als je stuntjongens een rol geeft, want ze krijgen vaak de slappe lach. Dit was geen uitzondering.

Ik deed mijn intrede in de scène en Finlay Currie keek me aan. ‘Simon Templar,’ zei hij in zijn prachtige, platte Schots, ‘wat doe jij hier in Palermo?’ Een Schotse maffiabaas! Nou vraag ik je.

Ik zei tegen regisseur Jim O’Connoly dat we zijn stem moesten overdoen.

‘Een andere stem voor Finlay Currie?’ protesteerde hij! Hij heeft met zijn Schotse accent een Oscar gewonnen als de heilige Petrus! Dan ga jij de geschiedenis in als de man die de euvele moed had om deze beroemde acteur te dubben.’

Finlay kwam naar me toe. ‘Ze denken dat ik ziek ben,’ zei hij.

‘Hoe komt u daarbij?’ vroeg ik.

‘Nou, ze hebben een dokter naast mijn bed gezet,’ zei hij met een hoofdgebaar naar de acteur die de arts speelde.

Mijn lip deed zeer van het bijten.

Uiteindelijk kwamen we bij het moment waarop Finlay de geest geeft. De arts trekt het laken over zijn levenloze lichaam en zegt dat hij dood is. Het was allemaal heel serieus. Intussen maakte Finlays ademhaling meer lawaai als dode dan als levende en het laken rees omhoog en omlaag op zijn ademhaling. De stuntjongens begonnen te lachen en de hele scène viel in duigen!

In een andere aflevering tijdens dat laatste jaar vonden we dat we maar eens moesten proberen Simon Templar aan een Amerikaanse partner te koppelen. Bob Baker had een idee voor een mogelijke spin-offserie met een Engelsman en een yank die niet bij elkaar passen, een soort ‘buddyserie’. De aflevering heette The Ex King of Diamonds. Stuart Damon speelde de Texaan Rod Huston. Dat werkte heel goed. De aflevering sloeg heel goed aan en werd de voorloper van The Persuaders.

Ik denk dat Bob, ik en alle anderen tegen het eind van de serie in 1968 vonden dat The Saint in feite helemaal uitgemolken was. Honderdachttien afleveringen is een heleboel. En zo kwam er een eind aan de serie en mijn status als Simon Templar. Tien jaar later produceerde Bob The Return of the Saint met Ian Ogilvy en ik behield mijn belang in de maatschappij, maar ik bemoeide me er niet mee. Daar zaten ze echt niet op te wachten.

Vervolgens werd er eind jaren tachtig en begin negentig veel over een Saint-speelfilm gepraat. Omdat Bob en ik bepaalde rechten hadden, betrokken Amerikaanse studio’s ons in het overleg. Aanvankelijk werden er scripts geschreven met mij als een bejaarde Simon Templar die een onwettige zoon op het spoor komt en de teugels overdraagt. Een soort Son of The Saint. Het was een lastige productie.

Paramount Pictures wist Robert Evans als producent aan te trekken, Steven Zaillian als schrijver en Sydney Pollack als regisseur. Ralph Fiennes, een geweldig acteur die inmiddels ook UNICEF-ambassadeur is, probeerden ze te verleiden om de jonge Templar te spelen, maar uiteindelijk sloeg hij het aanbod af.

Robert Evans keerde het project de rug toe en David Brown nam zijn plaats in. Een nieuwe schrijver, Jonathan Hensleigh, werd aangetrokken en Philip Noyce kwam aan boord toen Sydney Pollack vertrok. Andere sterren die benaderd zouden zijn voor een hoofdrol in de film waren: Hugh Grant, Mel Gibson, Kevin Costner en Johnny Depp. Het werd Val Kilmer. Het script moest opnieuw herschreven worden door Wesley Strick om het scenario op maat te snijden voor Val.

Bij alle herschrijvingen en veranderingen van leiding werden alle ideeën over The Son of the Saint overboord gezet. Maar omdat ik een poosje daarvoor mijn medewerking aan de studio had toegezegd, moesten ze me wel een vergoeding betalen. Volgens mij was dat voor het eerst dat ik werd betaald om níét in een film te spelen, al weet ik zeker dat anderen nadien hebben gezegd dat ze me opzettelijk hebben betaald om niet op te treden. (Ik lieg! Ik ben wel in de film verschenen, zij het heel kort. Althans mijn stem. Ik verschijn aan het eind van de film als radionieuwslezer.

Kortom, de film was een beetje een zootje en deed het niet goed bij de recensenten, noch bij het publiek. Een poosje later kwam ik Val Kilmer tegen op het filmfestival van Cannes.

‘Die film hebben we echt verknald, hè?’ zei hij.

‘Hoezo?’ vroeg ik.’

‘Na de film heb ik alle boeken gelezen. Het waren verdomd goeie verhalen,’ zei Val.

Daar had ik niets tegen in te brengen.

Terug naar 1969. Eerlijk gezegd speet het me niet zo dat ik Simon Templar achter me liet. Ik had die zeven jaar van de serie weliswaar geweldig veel plezier gehad, ik had genoten van het werken met zoveel fantastische mensen en nu had ik ook financiële zekerheid. Maar het werd tijd om andere wegen in te slaan en mezelf nieuwe rollen aan te meten.

In het huiselijk leven stonden er ook veranderingen voor de deur. Het begon allemaal met een BAFTA-diner na een prijsuitreiking in 1968. Mijn vriend Kenneth More was commentator van het evenement, dat werd opgenomen door ITV. In de loop van het commentaar maakte Kenneth een onschuldige – en, hem kennende, een heel lief bedoelde – opmerking over mij en het feit dat ‘mijn vrouw’ Luisa er heel wat aantrekkelijker uitzag dan ik.

De volgende dag waren de rapen gaar en alle kranten meldden dat Squires zowel Kenneth als ITV liet vervolgen wegens laster. Natuurlijk zond ITV meteen een verontschuldiging uit, maar de zaak kwam wel voor de rechter. Maar volgens mij was het al deze ophef die Dot aan het denken heeft gezet over het belachelijke van de situatie, zo’n acht jaar nadat we uit elkaar waren gegaan.

Via wederzijdse vrienden kwam het bericht dat Dot had besloten met een scheiding in te stemmen.

Het zal je geruststellen dat ik na het eind van The Saint niet de rimboe in liep zonder vooruitzicht op werk. Voor het eind van de laatste serie waren Bob en ik benaderd door United Artists met een deal voor drie films. Ze wilden maar al te graag munt slaan uit het succes van The Saint, net als Bob en ik. Bovendien wilde ik graag terug naar de film.

De eerste van die drie films was Crossplot, geschreven door Leigh Vance en John Kruse, twee vaste schrijvers van The Saint. Het verhaal gaat over een directeur van een reclamebureau (ik) die een model in de arm neemt voor een fotosessie. Wat de directeur niet weet, is dat het model een moordcomplot heeft afgeluisterd en nu door de moordenaars op de korrel wordt genomen. We werden bijgestaan door min of meer dezelfde filmploeg als van The Saint en volgens mij zijn we ongeveer een maand na de tv-serie aan de productie begonnen. Dat was waarschijnlijk te vlug, omdat het script en ook de productie in het algemeen een paar barsten vertoonden die voor de opnamen verholpen hadden moeten zijn, maar al doende leert men.

Alvin Rakoff, die de buddyaflevering van The Saint had geregisseerd, had de leiding en we brachten een indrukwekkende cast bij elkaar: Martha Hyer, Alexis Kanner, Claudie Lange, Bernard Lee, Francis Matthews enzovoort.

Bernie Lee was verrukkelijk. Ik kende hem al sinds mijn invallersdagen, toen ik meedeed aan The Little Hut in het Lyric Theatre en hij in het belendende theater in Meeuwen boven Sorrento speelde. Dat was nog in de tijd dat ik vaak naar het café ging en we troffen elkaar vrij dikwijls in de kroeg tegenover de theaters. Helaas had Bernie het gevreesde alcoholprobleem.

Door naar Crossplot: op een zondag moesten we met de verrukkelijke Martha Hyer filmen. Bernie kwam als eerste op; zijn ogen stonden helder en hij was tekstvast. Vervolgens moest hij een paar uur de tijd doden tot zijn opnamen met Martha Hyer na de lunch. Hij verdween en was vervolgens nergens te vinden. Vergeefs stuurden we boodschappenjongens naar de plaatselijke cafés. Uiteindelijk vonden we hem op de EHBO. Volgens mij had hij aan de medicinale alcohol gezeten, want hij was nogal onsamenhangend.

Het enige wat hij die middag hoefde te doen was met Martha achter in een Rolls-Royce stappen. Eerste take. Bernie zakte in de auto, keek naar Martha en zei: ‘Wat draagt u goddomme een truttige hoed, mevrouw.’ Hij bescheurde zich.

Take twee. ‘Oké, Bernie.’

Hij deed weer precies hetzelfde. Daar kickte hij op, begrijp je wel. Maar na een paar takes was het geduld van de rest rap uitgeput.

Van de productie van Crossplot herinner ik me verder een paar onhandige achtergrondprojecties en al even onhandige kapsels – vooral het mijne; het was een wanhopige poging afstand te scheppen tot het beroemde, wijd uitstaande haar van Simon Templar.

We deden een opname met de Royal Horse Artillery in Hyde Park. De episode ging om een aanslag op een buitenlands staatshoofd gedurende de festiviteiten rond Koninginnedag. Mijn dochter Deborah was toen een jaar of zes, en zij was die dag bij ons op locatie. De huzaren vuurden hun saluut van eenentwintig kanonschoten af en Deborah begon al na het eerste te gillen. Ik moest het hysterische kind vlug meenemen naar de andere kant van Park Lane en besefte dat een filmset niet altijd een ideale plek voor kinderen is.

Ondanks al onze moeite was de film geen succes. Misschien verwachtte het publiek iets in de sfeer van The Saint. In sommige landen werd hij in elk geval verkocht als Roger Moore, bekend van Simon Templar en op de posters stond het beroemde lucifermannetje. Begrijpelijkerwijs had United Artists niet al te veel belangstelling voor de andere twee projecten die onder de transactie vielen.

Eind 1968 was de scheiding met Dot een feit en eindelijk konden Luisa en ik trouwen. Dat was een merkwaardig gevoel: we hadden zo lang naar deze dag uitgezien en er ons dermate op verheugd, dat we verwachtten door het dolle heen te zijn, knetter, verrukt en opgewonden, maar nee hoor, we voelden ons nogal leeg, als ik het me goed herinner. Maar we hebben het wel in stilte gevierd, met Kenny en Angela More, die allebei precies wisten wat we doormaakten omdat zij ook een poos hadden moeten wachten voordat ze konden trouwen.

De avond voor de trouwerij liet ik mijn aanstaande bruid zien hoe romantisch haar held wel kon zijn… en nam ik haar mee naar Richard Attenboroughs film Oh! What a Lovely War. Ik moet eraan toevoegen dat het de filmpremière was, niet de eerste avondvoorstelling in de Odeon van Streatham. Na de voorstelling ging Luisa naar huis om bij haar zus te zijn, terwijl ik het traditionele feestje ‘met de jongens’ vierde. Omdat ik inmiddels eenenveertig was – piepjong, besef ik nu, maar toen voelde het ouder – was het geen ruig hengstenfeestje, maar weet je, na al die jaren kan ik me absoluut niet meer herinneren wie erbij waren, behalve Kenny More, waar we zijn geweest of wat we hebben gedronken… dus het moet een verdomd leuke avond zijn geweest!

We trouwden op 11 april 1968 in Caxton Hall in Londen en er kwamen letterlijk honderden mensen kijken. Kenneth More was mijn getuige en de plechtigheid plus de trouwlunch erna waren vervuld van warmte en emotie. We hadden besloten de kinderen buiten de bruiloft te houden – dat voelde op de een of andere manier niet juist – dus die avond keken we allemaal thuis naar het televisieverslag. Opeens barstte Deborah in tranen uit.

‘Wat is er, lieverdje?’ vroeg ik terwijl ik haar tegen me aan drukte.

‘O, pappie! Je hebt altijd gezegd dat je met mij zou trouwen!’

Ik zat met mijn mond vol tanden.

In 1970 vonden Luisa en ik het tijd om weer eens te verhuizen. Ideaal zou zijn een huis met wat meer kamers en een grotere tuin voor de kinderen om in te spelen. Natuurlijk moest het wel binnen bereik van Londen zijn. We bekeken heel wat huizen voordat we vonden wat we zochten: Sherwood House in Denham. Het was perfect voor een groeiend gezin. Boven waren vier grote slaapkamers en aan het eind van de gang waren de kamer voor het dienstmeisje en de kinderkamer. Er was ook een kamergrote kleerkast. Ik had een eigen werkkamer die in verbinding stond met onze slaapkamer, en daar kwam ik door een smeedijzeren wenteltrap af te dalen.

De voordeur gaf toegang tot een grote hal met een houten vloer (die altijd schitterend opgewreven was). De grote eetzaal met zijn balkenplafond lag rechtdoor achter een dubbele eikenhouten deur. Hij was in tweeën verdeeld door twee open haarden die met de rug tegen elkaar stonden, en beide gedeelten hadden openslaande deuren die naar een terras voerden. Naast de eetkamer was de speelkamer van de kinderen en een grote boerenkeuken met een AGA, een houten buffet en een ruwe houten tafel. Daar aten we meestal met het gezin. De keuken had een deur aan de grote hal, waar een brede eikenhouten trap naar de slaapkamers voerde.

Het terras zag uit op een vijver en gemaaide gazons met geschoren hagen. Links was een tennisbaan en aan het eind van de tuin een zwembad. Er was een stuk met bomen waar in de lente wilde hyacinten groeiden.

In die tijd nam ik een chauffeur in dienst, John Bevan, omdat het niet altijd even eenvoudig was om er een sociaal leven op na te houden en tegelijkertijd broodnuchter te blijven. De oprijlaan van grind liep in een bocht naar links naar het huis. Achter de garage – die groot genoeg was voor vier auto’s – aan het eind van de oprijlaan, lag de moestuin met een groentekas.

Sherwood House zou tot 1978 ons huis blijven, toen we helaas moesten emigreren door het moordende belastingsysteem van de toenmalige regering. We hadden een paar beroemde buren: Cilla Blacks grondgebied grensde aan het onze; Jess Conrad woonde een eindje verderop; zijn kinderen waren van de leeftijd van Deborah en Geoffrey, dus hij kwam regelmatig ’s morgens langs om hen naar school te brengen. En aan de andere kant van het dorp woonden John Mills en Mary Hayley Bell.

The familie Mills had al eerder in Denham gewoond, was een poosje weg, maar uiteindelijk kochten ze een prachtig huis aan de rand van het dorp. Ik belde hen kort na hun terugkeer op om hen mee uit eten te vragen. In de tijd dat ze weg waren geweest, waren er een paar nieuwe restaurants bij gekomen en ik dacht dat ze het wel leuk zouden vinden in een daarvan te gaan eten.

‘Ha! Goeienavond, meneer en mevrouw Moore… meneer en mevrouw Mills,’ zei de eigenaar van het restaurant. ‘Wat heerlijk dat u weer onder ons bent in Denham, meneer en mevrouw Mills. Wilt u meteen bestellen, meneer Mills?… Mevrouw Mills?… Dank u wel, meneer Mills…’

Dat ging een paar minuten zo door, totdat Mary, die steeds driftiger werd, zei: ‘Het is sír John en lády Mills.’

John liet het hoofd hangen alsof hij zich geneerde en voegde eraan toe: ‘Ik heb er lang genoeg op gewacht!’ Ach, wat waren dat een charmante mensen. Ik mis hen allebei.

Intussen kreeg ik een reuze opwindend aanbod. The Man Who Haunted Himself moest een film worden naar het korte verhaal The Case of Mr. Pelham van Anthony Armstrong.

‘Ken je het?’ vroeg Bryan Forbes, die kort daarvoor was aangesteld als hoofd Productie van de EMI-studio’s. Bryan begon met steun van zijn sponsor lord Delfont aan een ambitieus plan voor films die allemaal met een redelijk budget moesten worden gemaakt, waarbij de betrokken sterren genoegen moesten nemen met een lager honorarium om de studio weer economisch op de rails te zetten. The Railway Children, The Tales of Beatrix Potter, The Go-Between en The Raging Moon waren maar een paar van de kassuccessen die Bryan produceerde.

Basil Dearden en Michael Relph moesten respectievelijk regisseur en producent zijn. Zij waren twee van de meest succesvolle Engelse filmmakers. Ik had een paar jaar daarvoor met Michaels vader, de acteur George Relph, samengewerkt bij de film I Capture the Castle. Dat hielp bij het smeden van onze nieuwe vriendschap.

Het was een van de beste scripts die ik ooit had gelezen en het was zonder meer een intrigerend verhaal. Na een auto-ongeluk ‘sterft’ Harry Pelham onmiddelijk op de operatietafel en wordt zijn dubbelganger op de wereld losgelaten. Hij neemt Pelhams identiteit aan onder diens vrienden, collega’s en zelfs zijn familie. De echte Pelham wordt tot waanzin en zelfmoordgedachten gedreven. Het was een rol die emotie, dramatiek en grote intensiteit vergde. Kortom, het was een rol die een acteur vergde. Dat stond in mijn paspoort, dus voelde ik me enigszins gekwalificeerd.

Wanneer me tegenwoordig iets over die film wordt gevraagd, bedenk ik altijd dat het een van de weinige gelegenheden was waarbij ik mocht acteren. Dat is een vreselijke bekentenis van iemand die de kost heeft verdiend voor de camera. Maar tot mijn verdediging moet ik zeggen dat ik daarvoor was gecast in rollen die betrekkelijk lage eisen aan me stelden: ofwel in een romantische hoofdrol, een heldhaftige hoofdrol, of een waarin ik gewoon een speer moest vasthouden, zoals in mijn eerste film. Dramaturgisch was er nooit veel van me gevraagd, zoals ze zeggen. Ik zei ja tegen een honorarium van twintigduizend pond en een betaling op termijn.

We verzamelden een geweldige cast. Vooral Freddie Jones was een van mijn favorieten; hij speelde de Kubrick-achtige psychiater dr. Harris. Hildegard Neil, een actrice van de Royal Shakespeare Company, speelde mijn vrouw in het script, Eve. Anton Rodgers, Thorley Ealters en Charles Lloyd Pack (Rogers vader, de ster van twee van mijn komische lievelingsseries, Only Fools and Horses en The Vicar of Dibley) speelden mijn werkmakkers en vrienden. We filmden uitgebreid op locatie in de City van Londen, en het is heel goed mogelijk dat het de plek was waar nu het kantoor van de burgemeester van Londen staat, bij de Tower Bridge aan de Thames. Onze belichting- en cameraman Tony Spratling maakte graag gebruik van echt daglicht en echte locaties. Het was allemaal heel inventief en intelligent, en dat gaf de film een extra hoedanigheid en een grootse sfeer.

De opnamen waarin ik tegenover mijn alter ego speelde waren leuk om te doen. Ik liet de scène domweg als de ene figuur zus opnemen en de volgende week schoten we de andere zo, en beide keren praatte ik in het luchtledige. De takes werden vervolgens samengevoegd. Dat heet de ‘split-screen’-techniek. Het werkt allemaal als een trein.

Basil Drearden was een geweldige regisseur, zowel technisch als dramaturgisch. Hij gaf mij en de andere spelers een heleboel zelfvertrouwen. De tragiek van het noodlot was dat hij kort na het uitbrengen van de film, toen hij naar huis reed op praktisch hetzelfde stuk van de M4 waar we Harry Pelhams ongeluk hadden opgenomen voor de openingsscène van de film, de macht over het stuur verloor. Hij werd onthoofd. De filmindustrie was beroofd van een van de grootste talenten van die tijd.

Volgens mij was er in de top van EMI een zekere naijver tegenover Bryan Forbes. Hij was niet alleen een begaafd regisseur, producent, schrijver en acteur, maar ook managing director. De onderstromen kon je overal voelen, niet in de laatste plaats in de distributietak van EMI. Ik denk dat het broodnijd was. Maar het gevolg was dat het publiciteitsapparaat nogal amateuristisch te werk ging met alle films; men stuurde de boodschap de wereld in: ‘We hebben voor 200.000 pond een film gemaakt, knap hè?’

Het kwam erop neer dat EMI zei: ‘We maken een goedkope film’ en als het publiek ‘goedkoop’ hoort, denkt het onmiddellijk aan armzalig. Het is niet op zijn achterhoofd gevallen, het geeft zijn geld niet uit aan de kassa als het denkt een goedkoop product te zien te krijgen. Wat de marketinglui hadden moeten zeggen, was dat ze spectaculair goede films maakten en dat het vertrouwen van de hoofdrolspelers zo groot was dat ze met minder geld genoegen namen. De films waren voortreffelijk, maar de pr liet ze in de steek, en daardoor was The man Who Haunted Himself niet zo’n groot kassucces als de film wel verdiende. Dat deed me veel verdriet, niet in de laatste plaats omdat ik een aandeel in de winst had!

Kort daarop nam Bryan Forbes ontslag. Omdat de beloofde fondsen uitbleven, de distributietak van de maatschappij hem niet steunde en de raad van bestuur er koud onder bleef, had hij weinig keus.

Zoals gezegd hebben Bob Baker en ik na de laatste serie van The Saint een ‘buddy’-formule geprobeerd bij de aflevering The Ex King of Diamonds. Het idee bloedde dood tot Bob in 1970 met Lew Grade een tv-serie besprak over een Engelse dandy en een omhooggevallen Amerikaanse jongen. De werktitel was The Friendly Persuaders. Inmiddels waren we een paar jaar verder en eerlijk gezegd was mijn belangstelling voor het idee wat bekoeld, sterker nog, voor de tv in het algemeen, want ik had net twee films gemaakt.

Lew belde uit New York. ‘Ik wil je morgenochtend om zeven uur spreken.’

‘Ik kan niet morgenochtend in New York zijn, Lew.’

‘Nee, dan ben ik weer in Londen,’ zei hij.

‘Oké, maar mag het ook om acht uur? Vergeet niet dat ik uit Denham moet komen.’ Ik meende het nog ook. Lew was altijd bij het krieken van de dag op kantoor. Hij vond het prettig om zijn zaken vroeg af te handelen voordat de telefoons rinkelden. Het betekende ook dat hij mensen in LA te pakken kon krijgen voordat ze naar bed gingen.

Ik kwam om acht uur. Lew gaf me een stoel en zei: ‘Roger, ik heb The Persuaders verkocht met jou in de hoofdrol.’

Hoofdstuk 8

The Persuaders

‘Je kunt geen serie verkopen met mij erin, dat is immoreel.’

Ze lieten algauw het Friendly voor The Persuaders weg; niet dat we zo onvriendelijk waren, maar eerder omdat het te veel weg had van Friendly Persuasion, de film van Gary Cooper. Maar ik wist nog steeds heel zeker dat het niets voor mij was.

‘Lew! Ik had gezegd dat ik het niet wilde doen! Je kunt geen serie verkopen met mij erin, dat is immoreel.’

Lew had net de Queen’s Award for Industry gewonnen, dus speelde hij de patriottische troef uit.

‘Dat is geen overtuigend argument, Lew.’

Hij duwde me een sigaar in de mond en schreef een vrij dikke cheque uit. ‘Oké,’ zei hij, ‘wat dacht je om te beginnen hiervan?’

Dat vond ik overtuigender en plichtsgetrouw zei ik ja tegen de hoofdrol. Eerlijkheidshalve moet ik eraan toevoegen dat ik me niet voor meer dan één serie wilde vastleggen. De Bondproducenten hadden inmiddels toenadering gezocht, dus wilde ik geen tv-contract van drie tot vier jaar. Ik heb dus nooit een contract getekend. Ik schudde Lew de hand, zei dat ik één serie wilde doen en hield woord.

Het gesprek kwam op de casting. ‘Ik heb drie lui die het willen doen,’ zei hij. ‘En die kan ik krijgen ook. Rock Hudson, Glenn Ford en Tony Curtis.’

Ik legde Lew uit dat ik wel eens met Glenn Ford had samengewerkt en dat de chemie tussen ons niet goed was. Glenn was nogal egoïstisch, niet als persoon maar als acteur, en ik geloofde niet dat zoiets gedurende een lange periode zou werken. Rock Hudson en ik leken eigenlijk te veel op elkaar; we waren allebei mannen van ruim een meter tachtig met gelijkmatige trekken. Er zou geen contrastwerking zijn. Aan de andere kant leek Tony me briljant. Ik herinnerde me met heel veel plezier Some Like It Hot en zijn geweldige komische timing. Ik vind hem een buitengewoon talentvol acteur.

‘Oké, prima,’ zei Lew. ‘Jij en Bob gaan hem opzoeken. Maar niet vergeten dat Tony het hoofd van de antirooklobby in de VS is, dus níét roken.’

Bob, ik en scripteditor Terry Nation vlogen naar LA. In die tijd rookte ik sigaretten, Bob rookte pijp en Terry was een kettingroker. De sigaretten zouden uiteindelijk zijn dood worden. We namen een kamer in het Beverly Hills Hotel en de volgende morgen reden we naar Tony’s huis in Charing Cross Road.

We hadden een uurtje gepraat en we konden het uitstekend met elkaar vinden, dus waagde ik op te merken: ‘Tony, volgens Lew mogen we niet roken, maar ik weet dat Bob snakt naar zijn pijp, Terry houdt het niet meer uit en zelf lust ik er ook wel een.’

‘Leslie! O, hemeltje, Leslie!’ riep Tony naar zijn vrouw van toen. ‘We hadden toch nog ergens een asbak?’ De asbak werd gevonden, maar intussen had Tony me een boek toegeschoven. Voorop stond een foto die niet makkelijk te beschrijven is, maar het zag er vreselijk uit. Ik vroeg wat het was en hij zei dat het een zieke long was, veroorzaakt door het roken. Mijn maag draaide zich om en dat was het teken waarop ik had gewacht. Volgens mij heb ik toen besloten dat het tijd werd de sigaretten eraan te geven en kort daarna deed ik het ook. Ik moet bekennen dat ik nog een paar jaar sigaren heb gerookt, maar de sigaretten waren voorbij. (Hoewel Tony hoofd van de antirooklobby was, kwam ik er later achter dat hij een uitzondering maakte voor marihuana.)

De transactie met Tony werd afgerond en we kwamen een begindatum overeen voor de opnamen in Zuid-Frankrijk, Engeland en de Pinewood-studio.

Helaas moest ik door een niersteen naar het ziekenhuis vlak voordat Tony in Engeland zou arriveren. Ik was nog herstellende van een vervelende operatie toen hij aankwam, dus Johnny Goodman was zo vriendelijk om in mijn plaats naar Heathrow te rijden.

Tony was nog niet geland of hij werd gearresteerd. Hij had cannabis in zijn bagage. Hij kwam voor de rechter en bezorgde ons een heleboel slechte publiciteit. Johnny was daar helemaal niet blij mee, vooral omdat hij de schoonzoon van een commandant van de Flying Squad was. Bedlegerig als ik was, verzamelde ik alle krantenknipsels in een prachtig plakboek. Voorop liet ik zetten: HOE KOM JE STILLETJES EEN LAND BINNEN. Bob Hope verwerkte zelfs een grap over Tony Curtis in zijn show. ‘Tony Curtis vliegt al drie maanden rondjes boven Londen in afwachting tot hij kan landen.’

Tony wist het uiteindelijk bij te leggen met de autoriteiten en mocht naar zijn fraaie huis van 48.000 pond op Chester Square. Dat was deel van de overeenkomst: Lew moest een huis voor hem kopen.

De opnamen zouden in Zuid-Frankrijk beginnen. Na mijn ontslag uit het ziekenhuis logeerde ik bij een vriend in Cap Ferrat, drie huizen bij David Niven vandaan, en daar had ik een hele maand om aan te sterken voordat we zouden gaan draaien. Joan Collins en Ron Kass kwamen ook logeren en het was een heerlijke maand waarin ik kon zwemmen, al was de zee nog vrij koud, en aan mijn conditie werken.

Toen Tony er eenmaal was, verhuisden we naar hotel La Voile d’Or in St. Jean-Cap Ferrat. We kregen een identieke suite. Ik denk dat we twee tot drie maanden hebben gefilmd, voldoende voor zes à zeven afleveringen. Basil Dearden en Val Guest waren de twee locatieregisseurs. Logistiek valt het niet mee om buitenopnamen te maken voor een zestal verschillende afleveringen van een tv-serie, omdat je maar een gedeelte van een verhaallijn opneemt voordat je weer naar een volgende aflevering verhuist. Vervolgens kwamen we een poosje later bijeen in de Pinewood-studio voor de opnamen van de rest van de afleveringen. Het betekende ook dat we de acteurs voor langere tijd moesten aanhouden, wat vrij kostbaar kan zijn. Daarbij kwam een heleboel gedetailleerde planning kijken.

Maar er waren momenten waarop al die gedetailleerde planning niets uithaalde, omdat Tony graag mocht afdwalen van het script; hij hield van improviseren en speelde er soms maar wat op los. Hij had het gevoel dat hij zijn personage kende en dus legde hij hem woorden in de mond, wat prima is, behalve wanneer je een verhaallijn volgt en andere acteurs op hun specifieke signaalwoord wachten. We kregen maar zesenveertig minuten om het verhaal en alle reacties van elke aflevering neer te zetten. Daarom moest ik het verhaal steeds weer terughalen vanwaar Tony het wilde brengen. Bob had dat gauw in de gaten en besloot met Terry Nation dat ik de verhaallijn moest dragen; ik moest hem althans in elke aflevering introduceren. Tony was verantwoordelijk voor de humor. Als je de serie bekijkt, zul je het zien.

Ik had een auto in Zuid-Frankrijk en reed zelf naar de dagelijkse locatie. Maar als we ergens filmden waar ik de weg niet kende, reed ik liever mee met Tony in zijn auto-met-chauffeur. Telkens wanneer ik bij Tony instapte, vroeg zijn Franse chauffeur: ‘Waar gaan we vandaag heen, monsieur Curtis?’

‘Naar de locatie. Weet je niet waar die is?’ antwoordde Tony.

‘Jawel,’ zei de chauffeur.

‘Waarom vraag je het dan?’ schreeuwde Tony. Elke dag draaide de chauffeur dezelfde riedel af en dat maakte Tony echt hels.

Toen de opnamen in Zuid-Frankrijk achter de rug waren, gaf de chauffeur me een envelop. Daarin zat een foto van bovengenoemde chauffeur en daarop stond: Deze foto is voor u, meneer Moore, en niet voor die lul van een Curtis. In werkelijkheid had Tony dat geschreven en de chauffeur gevraagd om de foto aan mij te geven; hij had een geweldig gevoel voor humor en wist dat die knaap hem maar zat te stangen, dus wilde hij een keer wraak nemen en mij aan het lachen maken.

Walter Mathau heeft me een keer aan tafel een geweldig verhaal over Tony verteld. Hij en Tony begonnen tegelijkertijd aan dezelfde toneelschool in New York en ze hadden een weddenschap gesloten over wie het als eerste in Hollywood gemaakt zou hebben. Ongeveer een jaar daarna liep Walter over straat. Hij had er iets langer over gedaan om karakteracteur te worden dan Tony om hoofdrolspeler te worden. Opeens stopte er een stretched limousine aan de overkant.

‘Hé, Walter! Ik ben het! Bernie, Bernie Schwartz!’ Tony stapte uit. (Hij heette Bernie Schwartz lang voordat hij zijn nieuwe naam nam.) ‘Ik heb het gemaakt in Hollywood! Ik heb Yvonne de Carlo genaaid!’

Een van de dingen die Tony in de serie moest overwinnen, was zijn houding van de beroemde ster in een tv-programma. Zoals veel collega’s vond hij tv een treetje lager dan de speelfilm, en volgens mij besefte hij niet hoe populair tv was. Ik herinner me de opname van de autorace voor de eerste aflevering, die ook deel ging uitmaken van de titelopname. Beide personages, lord Brett Sinclair en Danny Wilde, arriveren op het vliegveld van Nice en we springen allebei in onze auto’s. Ik had een schitterende Aston Martin DBS en Tony een Ferrari. We moesten de vriendschappelijke race voor het Hôtel de Paris in Monte Carlo beëindigen en neus aan neus voor het bordes stoppen. Het hotel is recht tegenover het Casino de Monte Carlo, dat dagelijks duizenden toeristen trekt. Vele smijten er hun zuur verdiende geld over de balk, maar andere poseren er alleen maar voor een foto.

Hoe dan ook, er stopten twee busladingen Spaanse toeristen voor het casino en die zagen ons natuurlijk tussen de filmploeg aan de overkant. Ze kwamen op ons af.

‘O jezus, daar heb je fans!’ zei Tony toen hij hen in de gaten kreeg. ‘Ik wil geen handtekeningen uitdelen.’

Maar ze liepen Tony allemaal voorbij en kwamen naar mij toe. ‘El Santo, El Santo.’ The Saint was in Spanje erg populair. Toen besefte Tony dat je populariteit dankzij de tv kan groeien.

Op locatie deelden Tony en ik een stacaravan. Maar omdat het om een tv-serie ging, konden we ons geen hele vloot stacaravans veroorloven, dus hadden wij er maar twee, een voor Tony en mij en de andere voor de gastacteur. Joan Collins en Robert Hutton waren te gast in één aflevering en ze gebruikten de caravan om beurten om zich te verkleden. Op een middag moest Joan naar de wc, en omdat Robert en zijn vrouw tussen de opnamen door in de caravan zaten te babbelen, vroeg ze of die het erg vonden even naar buiten te gaan zodat ze van het toilet gebruik kon maken. Dat deden ze graag. Toen Joan het vroeg, kwam Tony net langslopen en hij haastte zich naar mij toe.

‘Wat bezielt die vrouw? Robert Hutton. Robert Hutton! Ze zei dat hij eruit moest. Dat is toch niet te geloven!’

‘Tony, Tony,’ zei ik. ‘Bedaar. Dit is maar een tv-serie. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. We komen op tijd, leren onze tekst, spreken hem uit en dan gaan we om halfzes naar huis. We maken geen heisa. Op vrijdag innen we onze cheque en zijn we allemaal erg tevreden.’

‘Ja, lieve, beste Roger. Je hebt gelijk. Jij hebt altijd gelijk,’ antwoordde hij.

Gaan we twintig minuten verder. We filmen op een berghelling, proberen in het verhaal een stel Italiaanse misdadigers te ontlopen en we nemen, geheel in stijl, allemaal even pauze op een paar rotsen. De special-effectsman kwam naar ons toe om te zeggen dat er een paar ontploffingen zouden volgen om geweervuur na te bootsen.

‘Waar?’ vroeg Joan Collins.

Tony sprong op en zei met een hoge vrouwenstem: ‘O, die verrekte hoofdrolspeelster! Waar komt de explosie? O mijn god, o mijn god!’

‘Hou op Tony,’ zei ik. ‘Het is volstrekt logisch dat een dame wil weten waar de explosie precies plaatsvindt als die achter haar rug is. We zijn allemaal wel eens te dicht bij een explosie geweest en we hebben allemaal wel eens mensen gewond zien raken.’

‘Ja, Roger, lieve beste Roger. Je hebt gelijk,’ zei hij.

Een dag of wat later hoefde ik pas laat op de set te zijn, dus had ik tijd om mijn familie, die naar Londen terugkeerde, naar het vliegveld in Nice te brengen. Gelukkig was de locatie nog geen kilometer van het vliegveld aan de rivier de Var. Toen ik aankwam, lag alles stil. De hele filmploeg zat te kaarten en Joan zat op een stoel onder een grote boom. Dat vond ik heel vreemd. Toen verscheen Tony.

‘Lieve Roger,’ zei hij een beetje verlegen. ‘Ik heb geen beste beurt gemaakt.’

Ik vroeg wat hij had uitgespookt.

‘Ik heb Joan voor trut uitgemaakt.’

‘Dat is niet zo aardig, Tony,’ zei ik, en ik ging haar zoeken.

Joan sprong op toen ze mij zag aankomen. ‘Hij heeft me een trut genoemd!’ riep ze.

‘Ja,’ zei haar man Ron Kass. ‘Hij noemde Joan een trut.’

Uiteindelijk kwam ik erachter dat Tony en Joan samen in een vrachtwagen hadden gezeten om een opname te maken waarin ze over een erg hobbelig rotspad moesten rijden en ze kwamen tot stilstand onder een brug in een droge bedding. Helaas waren ze iets te ver gereden en hadden ze het juiste punt gemist.

‘Kunnen we dat misschien opnieuw doen?’ vroeg de regisseur. Bij die woorden stapte Joan uit en ging te voet terug.

‘Waar ga je heen?’ riep Tony haar na.

‘Ik loop wel naar het beginpunt.’

‘Die verrekt laffe actrices ook!’ voegde Tony eraan toe.

‘Ik loop en jij rijdt terug,’ zei Joan.

Tony reed de vrachtwagen terug en mopperde de hele weg over vrouwen en actrices. Hij bereikte het startpunt en Joan stapte weer in.

‘Zal ik je eens iets zeggen, Joan?’ zei hij. ‘Je bent een trut.’

De vrachtwagen reed over het pad, kwam denderend tot stilstand, Joan draaide het raampje omlaag en riep naar de regisseur: ‘Hij noemde me een trut!’ Ze weigerde nog verder te draaien… en toen kwam ik op het toneel om de plooien glad te strijken en iedereen weer aan het werk te krijgen.

Tony was een beetje gefixeerd op het feit dat zijn personage leren handschoenen moest dragen. Dat was kennelijk een trekje dat hij bij de rol van Danny Wilde vond passen. Maar in één aflevering moest hij zijn handen wassen… en daarbij hield hij zijn handschoenen aan. Tony had wel meer van dat soort curieuze ideeën en hoezeer ik ook genoot van de samenwerking, en hoezeer ik hem ook bewonderde, hij wás excentriek.

Een aflevering die ikzelf regisseerde bevatte een scène in een herenclub. Rechter Fulton, de man die verantwoordelijk was voor het koppelen van Brett en Danny, had voor deze aflevering zijn voet in het gips tegen de jicht. Het leek me interessant om met een opname van de gipsvoet op een laag tafeltje te beginnen, en de camera dan terug te rijden om de rest van de scène te filmen. Tony moest de kamer binnenkomen, om zich heen kijken naar alle dieren die aan de muur hangen en intussen met de rechter praten.

Voor de opname liep ik de set op om de volgorde van de opnamen met cameraman Jimmy Davis te bespreken en ik vroeg de assistent-regisseur of hij Tony uit zijn kleedkamer wilde halen om een en ander vlug door te nemen en snel een paar oefenopnamen te doen. Hij kwam terug met het bericht: ‘Zeg maar tegen die goeie, beste Roger dat ik alles doe wat hij van me verlangt en begin maar vast. Ik schmink me even en kom zo.’

Ik zei tegen Jimmy Davis dat ik problemen met een bepaalde tekst verwachtte. Hij vroeg welke en ik wees hem de zin in het script aan. We sloten een weddenschap af. Tony kwam.

‘Oké, goeie, beste Roger. Wat moet ik doen? Waar ga ik heen?’

‘Jij komt binnen door die deur, Tony. Je kijkt naar die kop aan de muur en daaronder lees je dat het beest is doodgeschoten door generaal Bulstrode. Dan kijk je naar kop twee en je leest dat die ook door generaal Bulstrode is gedood. Daarna pak je een stoel om op te staan en kijk je naar die kop hierboven…’

‘Dat zou ik niet doen,’ viel Tony me in de rede.

‘Pardon?’ zei ik.

‘Ik zou in een herenclub niet op een stoel gaan staan,’ antwoordde Tony.

‘Maar Tony, je bent niet groot genoeg om die kop en wat eronder staat te zien. Wat zou jij dan doen?’

‘Ik zou op een stoel gaan staan,’ zei hij. Tony pakte het script en las de scène door. ‘Ja… ja…. ja… Wacht eens even! Wat is dit abatoy-gelul?’

‘Abattoir, Tony,’ verbeterde ik. De tekst luidde: ‘Die generaal Bulstrode is een eenmansabattoir.’

‘Abatoy, abattoir; mij best. Maar dat krijg ik niet uit mijn strot,’ verzekerde Tony me.

‘Waarom niet?’

‘Wat ís een abatoy eigenlijk?’

‘Een abattoir is een plek waar ze vee slachten,’ legde ik uit.

‘Mij beduvel je niet!’ protesteerde hij. ‘Daar wassen ze hier in Frankrijk hun doos!’ Hoe dan ook, hij besloot zijn redenering met het argument dat als hij het niet begreep, niemand in Amerika het zou begrijpen. Dat vond ik een nogal weidse verklaring, maar ik vroeg Tony wat hij dan zou zeggen.

‘Het lijkt op een slagerij,’ stelde hij voor.

Ik vond die tekst niet lopen, maar gaf Tony zijn zin.

We kregen allebei een uitnodiging voor de jaarlijkse Royal Film Performance, die werd – en wordt nog altijd – georganiseerd door de Cinema and Television Benevolent Fund, de enige liefdadigheidsinstelling in Engeland die aan de filmwereld gekoppeld is.

Op de uitnodiging stond ‘avondkleding’.

Ik had uitstekende avondkleding, die ik placht te delen met kostuumman Monty Berman en Richard Burton. Richard was iets kleiner, dus moesten de pijpen voor hem worden ingenomen, maar we hadden dezelfde borstomvang. Dat werkte goed, maar als we alle drie voor een première werden gevraagd, kon er maar een van ons gaan!

‘Lieve, beste Roger, wat moet we aan?’ vroeg Tony.

‘Avondkleding.’

‘Nou, die heb ik niet. Weet je wat, ik heb een heel mooi fluwelen jasje met een fraaie sjaal, en met een leuk wit overhemd zal dat prachtig staan.’

Ik stelde voor ons aan het protocol te houden, maar nee hoor, op de bewuste avond verscheen hij in een kort fluwelen jasje met zijn lange sjaal op een overhemd waarvan het bovenste knoopje openstond.

De koningin arriveerde. Ze liep langs de rij genodigden die ter begroeting in de receptie van het Odeon-theater stond. Ze gaf me een hand, wisselde een paar woorden met me en liep Tony straal voorbij. Ze keurde hem geen blik waardig, ze sloeg hem domweg over.

De moraal van dit verhaal is: geen geintjes met de koningin uithalen!

Ik ben een groot voorstander van familieleden op de loonlijst, dus gaf ik zowel Deborah als Geoffrey een rol in The Persuaders. Nou ja, je bent tenslotte nooit te jong om je de werkethiek eigen te maken, of wel soms?

Geoffrey verscheen alleen maar tijdens de begintitels, waarbij de geweldige herkenningsmelodie van John Barry weerklonk. De titels koppelen het achtergrondverhaal aan de personages en er zijn een paar opnamen van hen als kinderen… Omdat ik geen goede foto van mezelf had, gebruikte ik er een van Geoffrey. Ik weet niet hoeveel ik hun heb betaald, waarschijnlijk te veel.

Deborah, die een jaar of acht was, speelde in één aflevering vrijwillig de rol van schoolmeisje en, wat belangrijk was voor het verhaal, ze moest met een liniaal langs een hek in Gerrards Cross ratelen. Ze moest haar eigen schooluniform aantrekken en ik kreeg naderhand een standje van de hoofdonderwijzeres omdat er geen toestemming was gevraagd. Luisa kwam die dag op de locatie en vertelde Deborah wat haar te doen stond. Daar wilde Deborah niets van weten. ‘Papa is de regisseur, niet jij.’

Dat viel helemáál niet goed, dat kan ik je wel vertellen.

Net als bij The Saint bofte ik met mijn aandeel in de regie (en de productie) omdat ik een aantal oude makkers, collega’s en acteurs die ik bewonderde aan werk kon helpen. Ik kon Geoffrey Toone bijvoorbeeld een rol geven, en ik vond het een geweldige kick om de beroemde dame Gladys Cooper een rol te bezorgen als groothertogin in de aflevering The Ozorov Inheritance. Ik was een vurig bewonderaar van haar werk, waarvoor ze drie keer een Oscar-nominatie heeft gekregen. Helaas zou het haar laatste optreden op het witte doek zijn.

In één scène met Gladys moesten we allebei een nogal chique kamer in lopen waar zij op een soort troon zat. Tony pakte haar hand om er een kus op te drukken.

‘Tony,’ zei ik. ‘Een heer zou een dame nóóit met handschoenen aan een handkus geven.’

Tony dacht even na. ‘Ja, nou ja, dat weet zíj toch niet?’ zei hij.

Een andere keer werkten we met een vrij gedistingeerde oude actrice en moesten we haar personage een kamer in volgen. Helaas mankeerde er blijkbaar iets aan haar oren en neus, omdat voornoemde dame zich er niet van bewust was dat ze onder het lopen een knetterende wind liet. De hele ploeg lag in een deuk, en dat werd niet minder omdat Tony achter haar liep en wild met zijn hand voor zijn neus wapperde en een gezicht naar de rest trok alsof hij zeggen wilde: ‘Jeetje wat stinkt dat mens!’ Hij had gelijk!

Een van mijn favoriete afleveringen van The Persuaders is A Death in the Family, die een geweldige cast had: Roland Culver, Willie Rushton, Diane Cilento, Denholm Elliot en Ivor Dean. Het was een hommage aan de Ealing-komedie Kind Hearts and Coronets en ik speelde vier rollen, vier leden van de Sinclair-clan. Afgezien van Brett zelf was er een oude generaal die aan zijn eind kwam door een salvo uit een op afstand bediende speelgoedtank. Die scène werd gefilmd in Sherwood House in Denham; een korzelige oude admiraal die sterft door een geladen modelboot; en lady Agatha, Bretts tante. (Griezelig genoeg leek ik op mijn moeder toen ik me in dameskleren hulde om Bretts tante te spelen. Maar ik was niet zo knap hoor.) Eén voor één worden de familieleden omgelegd.

Toen ik als admiraal werd geschminkt, had ik een heleboel extra lagen kleding en haar op mijn gezicht. Ik was echt onherkenbaar. We namen de scène op bij de vijver in de tuin van Pinewood en tijdens de voorbereidingen ging ik naast Johnny Goodman zitten. Hij had de algemene leiding en ik glimlachte hem breed toe. Daarna aaide ik over zijn achterwerk en de achterkant van zijn dij. Hij liep schielijk weg en zei tegen de assistent-regisseur dat hij die oude figurant die hem probeerde te versieren moest verwijderen!

De tuin van Pinewood was heel belangrijk voor de serie, omdat we in zo’n beetje alle hoeken en gaten van het terrein en in de studio zelf opnamen maakten. Heatherden Hall, de statige villa midden in de studio, werd in heel wat afleveringen gebruikt en vlak daarnaast is een uitgestrekt plattelandspark, Black Park, dat dankzij een ondertiteling in een oogwenk werd omgetoverd tot een buitenlandse locatie. We namen twee podia in de studio in beslag, de L en de M, die redelijk nieuw waren – ik geloof zelfs dat onze productie er voor het eerst gebruik van maakte – en die twee werden onze vaste stek voor een groot deel van ons vijftienmaandenschema. Ik betrok een kantoor in de studio en dat gebruik ik tot op de dag van vandaag.

Natuurlijk was het succes van de serie voor een groot deel te danken aan de schrijvers en onze scripteditor Terry Nation. We hadden een geweldig team met onder meer Brian Clemens, Donald James, Tony Barwick en Michael Pertwee. Zonder hen had zou ik geen woord te zeggen hebben.

Als je ooit een aflevering van de serie ziet, zul je behalve mijn briljante optreden zien dat ik ook in de aftiteling wordt genoemd als ontwerper van mijn eigen kostuums. Dat was niet helemaal waar. Een jaar of twee voor The Persuaders was ik benaderd door de textielfabrikant Pearson and Fosters met het verzoek of ik bij de raad van bestuur wilde horen. Dat heb ik van 1968 tot 1972 gedaan. Ik verscheen op vergaderingen van het bestuur, woonde een paar conferenties van de Menswear Guild bij, leende in het algemeen mijn naam aan het bedrijf en vatte belangstelling op voor stoffen, in ruil voor een vrij royale vergoeding. Het was allemaal heel boeiend en ik genoot zeer van mijn bezoekjes aan de Bradford Mill. Als gevolg van dat contact bood het bedrijf aan me voor alle films en tv-producties in de kleren te steken. Dat aanbod nam ik aan voor The Persuaders, en omdat ik een paar suggesties had gedaan voor het soort kleren dat Brett Sinclair zou dragen, leverde me dat die vermelding in de aftiteling op.

Over de titelrol gesproken: er wordt me dikwijls gevraagd hoe Tony en ik het probleem hebben opgelost van wiens naam bovenaan zou staan in de rolverdeling op het scherm. Eerlijk gezegd heb ik me daar nooit zo druk over gemaakt, ik vind de cheque veel belangrijker. Maar tijdens de onderhandelingen voor de transactie met Lew Grade had hij mij beloofd dat ik boven aan de aftiteling zou komen. Wat aardig, dacht ik. Tijdens de onderhandelingen met Tony was hem evenwel hetzelfde beloofd. In dat opzicht was Lew heel intelligent: hij wilde ons geen van tweeën tegen de haren in strijken, dus probeerde hij het ons allebei naar de zin te maken. Uiteindelijk namen we genoegen met ‘Curtis & Moore’. Volgens mij vond Tony het belangrijker om als eerste te worden genoemd, ik neem het allemaal wat makkelijker.

The Persuaders was overal een enorme hit… behalve in Amerika. De moeilijkheid was dat NBC hooggespannen verwachtingen van de serie had en in de strijd om de kijkcijfers op zaterdagavond moesten we het opnemen tegen de beste programma’s van NBC en CBS, die hun sporen al hadden verdiend. We wonnen de slag om de kijkcijfers niet, dus verplaatsten ze ons naar een andere avond, waarop we het moesten opnemen tegen Mission Impossible. Wanneer een omroep in paniek raakt en met een programma gaat schuiven, krijgt het publiek de indruk dat er iets mis is en verliest het zijn vertrouwen. De eerste keer zijn niet alle afleveringen uitgezonden, volgens mij eenentwintig van de vierentwintig.

Succes in Amerika, of het uitblijven daarvan, sprak een woordje mee bij de vraag of een serie een vervolg zou krijgen. Internationaal was het een heel ander verhaal. In sommige landen plakten we zelfs twee afleveringen aan elkaar om een speelfilm te maken, net zoals we bij The Saint hadden gedaan.

Lew wilde graag een tweede seizoen proberen. Hij dacht dat we de Amerikaanse kijkers nog steeds om konden krijgen. Maar ik was er niet tuk op. Ik weet dat er is gesproken over een andere acteur om mijn plaats in te nemen, maar dat wilde Bob Baker niet. Hij had het gevoel dat we een succesformule hadden ontwikkeld, vierentwintig geweldige afleveringen hadden gemaakt en op onze lauweren moesten rusten.

Vlak voor ik met The Persuaders begon, was ik uitgenodigd voor een receptie op Buckingham Palace. Er waren vrij veel mensen uit de showbiz, en toen ik naar boven liep, zag ik dat Lew Grade me ongeveer één trap voor was.

‘Roger, Roger!’ riep hij. ‘Ik heb een prachtrol voor je in The Bible. Jij gaat Gabriel spelen! Larrie Olivier wil de rol ook, maar ik wil jou.’

Het lukte me om geen antwoord te geven.

Later riep Lew me bij zich. O, nee, dacht ik. Toch niet The Bible weer. Maar nee, hij wilde me voorstellen aan George Barrie. Hij was eigenaar van Fabergé, de maker van Brut-geurtjes. Hij was een van de captains van de cosmeticawereld. Hij legde uit dat Brut Films was opgericht omdat hij door Hollywood was benaderd toen Valley of Dolls werd gemaakt, omdat de filmmakers er een spotje van een niet-bestaand geurtje in wilden verwerken. George leverde hun zelfs een spotje. Hij besefte de macht van de film en product placement toen de mensen om de geadverteerde maar fictieve geur riepen. George dacht: waarom zou ik geen films maken waarin mijn eigen producten voorkomen? Hij richtte Brut Films op en Lew had hem verteld dat ik de ideale figuur was om de maatschappij te leiden.

Ik? Een filmbons? Ik had wel wat zakelijke ervaring in de textielbranche, maar dit was andere koek. Oké, dacht ik, waarom ook niet? Ik kan het altijd proberen en het ergste wat er kan gebeuren is ontslag. Van de ene dag op de andere werd ik filmmagnaat.

Een van de eerste scripts die ik op mijn bureau bij Brut Films kreeg, was afkomstig van Melvin Frank. Het heette A Touch of Class. Hij had Glenda Jackson al gestrikt en zei dat hij George Segal graag als haar tegenspeler wilde… Zou Brut Films hem willen financieren?

Ik zei dat ik er een nachtje over wilde slapen. Het was tenslotte niet iets om over één nacht ijs te gaan, toch? Ik nam het script mee naar huis en las het in een uur. Ik belde George Barrie in New York.

‘George, ik heb hier een geweldig script waarmee we wel iets kunnen, denk ik.’

‘Oké, overmorgen ben ik er,’ zei George.

Ik belde Mel om te zeggen dat we waarschijnlijk wel zaken konden doen. Alles gebeurde opeens heel snel.

Mijn ambitie als acteur werd opeens ondergeschikt aan mijn nieuwe ambitie als filmbons. Ik had mezelf naar voren kunnen schuiven voor de hoofdrol, maar dat deed ik niet. We kozen George Segal. De film kreeg vervolgens geweldige recensies, had veel succes en Glenda Jackson ontving uiteindelijk een Oscar voor de beste actrice.

De titelmelodie ‘All That Love Went to Waste’ werd ook een enorme hit. George Barrie deed zichzelf een plezier door de muziek te schrijven, samen met de legendarische songwriter Sammy Cahn, een vriendje van hem. Die muziek kreeg ook een Oscarnominatie.

Wat een gunstig begin!

Veel filmliefhebbers zullen, gevraagd wie ze het toppunt van verfijning vinden, ongetwijfeld met Cary Grant op de proppen komen, maar Cary had een verbazingwekkend schunnig gevoel voor humor, zo obsceen als maar kan. Hij was dol op moppen over scheten, hij bezat een verzameling scheten producerende apparaten: dingen die je in je hand kon houden, scheetkussens, de hele mikmak. Ze lagen allemaal in een kast en hij haalde ze zo tevoorschijn. Ik leerde Cary in 1970 bij Brut Films kennen. Cary zat in de raad van bestuur en ik ontmoette hem dikwijls in Londen, of in het filiaal in New York. Ik had gedistingeerd gezelschap.

Bij Sammy thuis hoorde ik Cary voor het eerst het Tin Soldier-liedje zingen, op de melodie van ‘My Bonnie Lies Over the Ocean’.

I once had a box of tin soldiers,

I knocked off the general’s Head,

I broke all the sergeants and corporals,

Now I play with my privates instead*

(* privates kan zowel ‘soldaten’ betekenen als ‘geslachtsdeel’, vert.)

Cary vond het heerlijk om grof te zijn!

Het leek me een geweldige slag als ik Cary zover kon krijgen een film voor ons te maken. Een paar jaar daarvoor was hij met filmen gestopt, maar ik kon me de koppen al voor de geest halen: COMEBACK CARY GRANT! Maar Cary wilde er niets van weten. Hij zei dat hij er domweg geen belangstelling meer voor had. Toen ik aanhield, vertelde hij dat hij de ‘bullshit’ van het films maken zat was. Ik vermoed ook dat hij niet meer voor de camera hoefde omdat hij steenrijk was (hij was een van de eerste acteurs die eigenaar is van de negatieven van zijn films). Een intelligent persoon. De bullshit had zich volgens hem gemanifesteerd tijdens de opnamen van zijn laatste film Walk Don’t Run. Hij zat in zijn caravan op locatie en ving een gesprek op dat buiten voor zijn raam werd gevoerd. Hij wist dat het de bedoeling was dat hij het zou horen, want het ging allemaal over hoe aardig hij wel was en hoe goed hij eruitzag. Zo is het wel genoeg, vond hij. Hij was de bullshit van het films maken beu en besloot met pensioen te gaan. Maar hij genoot zeer van zijn verhuizing naar de andere kant van de camera door zijn adviseurschap van Brut Films. Hij was een buitengewoon hartelijke metgezel en was heel geestig.

Hij gebruikte zijn frequente uitstapjes naar Engeland als een excuus om zijn moeder te bezoeken, die in Bristol woonde en dik in de tachtig was. Op een dag vroeg ze in de auto: ‘Waarom verf je je haar niet, Arch?’ (Hij was geboren als Archibald Leach.)

‘Waarom zou ik, mama? Mijn haar is wit en ik vind het mooi.’ Hij moest lachen toen hij vertelde wat ze zei.

‘Je moet het verven, Arch, anders lijk ík zo oud!’

Mijn eerste verkenning als filmmagnaat was benijdenswaardig. Brut Films was een macht waar je niet meer omheen kon en ik – een jongen uit Stockwell – ging om en deed zaken met Cary Grant!

Voor ons tweede project kozen we een verfilming van een toneelstuk. Nightwatch was geschreven voor het toneel door Lucille Fletcher en aangepast voor de film door Tony Williamson. Hij zou een sterrencast krijgen, met onder meer Elizabeth Taylor, Laurence Harvey en Billie Whitelaw. Brian G. Hutton, vlak na zijn succes met Where Eagles Dare, werd aangetrokken voor de regie. Het leek ons een succesformule.

George, ik en nog een paar mensen van Fabergé vlogen in ons privévliegtuig naar Budapest. Je mag niet vergeten dat dit nog in de tijd was dat Hongarije communistisch was. We verlieten een vliegveld met weelderige straalvliegtuigen en landden op een luchthaven met roestige Dakota’s. We gingen er om twee redenen heen. In de eerste plaats waren we betrokken bij de animatiefilm Hugo the Hippo, die in Budapest werd geproduceerd. In de tweede plaats wilden we Elizabeth Taylor spreken. Ze was daar met haar man Richard Burton, die er een film met Raquel Welch maakte. We namen een kamer in hetzelfde hotel en uiteindelijk kregen we bericht dat we om vier uur bij Elizabeth op audiëntie werden verwacht.

Op het afgesproken tijdstip gingen we naar haar kamer. Daar was Richard, die heel ernstig keek. Daar had hij een goede reden voor, want zijn lievelingsbroer Ivor was een paar dagen daarvoor overleden.

‘Richard,’ zei George Barrie. ‘Als je mijn vliegtuig nodig hebt om terug te vliegen naar Wales, ga je gang.’

‘Wát zei hij?’ snauwde Burton.

George kwam naar voren en stak zijn hand uit.

‘Niet zo lopen, godverdomme!’ waarschuwde Burton.

Blijkbaar was er voor onze komst iets voorgevallen. Burton was niet blij en de enorme spanning tussen hem en Elizabeth was bijna tastbaar.

We begonnen het gesprek met Elizabeth, maar toen we zeiden dat Billie Whitelaw de andere vrouwelijke hoofdrol zou spelen, spitste Burton de oren.

‘Ik heb een véél beter idee,’ zei hij.

Elizabeth keek hem aan met haar grote, lila ogen. ‘Wie had je in gedachten, lieverd?’

‘Raquel Welch!’ donderde hij. ‘Een príma actrice!’

Daar hoef ik niets aan toe te voegen.

Ik was blij toen ik daar weg kon. De spanning was om te snijden.

George Barrie was omstreeks die tijd getrouwd met zijn tweede of derde vrouw, Gloria. Die twee maakten altijd ruzie. Het leek een beetje op Richard en Elizabeth. Hoe dan ook, we vlogen naar Australië om wat publiciteit voor Brut Films te genereren en onze echtgenotes gingen mee. George en Gloria maakten de hele reis en de tijd in Australië ruzie met elkaar.

‘Ik wil van je scheiden!’ brulde hij.

‘Dat kost je tien miljoen dollar!’ schreeuwde ze terug.

En zo ging het maar door.

Ik moest even naar Melbourne en toen ik terugkwam in Sydney, kreeg ik rond twee uur ’s nachts een telefoontje van George. ‘Het is hier geweldig in Tokyo!’

‘Waar heb je het in godsnaam over, George?’

‘Ik zit in Tokyo,’ zei hij. ‘Ik heb Gloria achtergelaten. Wil jij de tickets voor de meisjes terug naar New York regelen?’

‘Reuze bedankt, George. Je bent een lul!’ zei ik.

‘Ja, maar wel een lul met zijn eigen Lear-jet! Ha ha ha!’

Voor me lag de spookreis van m’n leven. We moesten overstappen in Hawaii – Amerikaans grondgebied – waar alle bagage door de douane moest. Zonder hulp moest ik een stuk of twaalf koffers van het ene eind van de douaneloods naar het andere zeulen. Vervolgens misten we de aansluiting naar LA, dus namen we een kamer in een hotel op het vliegveld, waar we de volgende morgen vroeg op moesten voor de vlucht van tien uur naar New York. Het gesprek bij de incheckbalie ging als volgt.

‘Vraag eens welke film ze draaien, Roger,’ zei Gloria.

‘Welke films draaien ze tijdens de vlucht?’ vroeg ik.

‘Op ochtendvluchten worden geen films gedraaid,’ antwoordde de medewerkster van TWA.

‘Vraag eens wat er op het menu staat, Roger,’ vroeg Luisa.

‘Wat staat er op het menu?’ vroeg ik de medewerkster.

‘Ik weet het niet, meneer.’

‘Wéét je het niet, Roger?’ vroeg Gloria.

De dames maakten me vervolgens voor een soort ‘idioot’ uit, want ik had dat allemaal moeten controleren voordat ik de vlucht boekte! Toen ik dat later aan George vertelde, moest hij lachen. Nou ja, niet lang daarna gingen meneer en mevrouw Barrie scheiden.

George had een vriendinnetje dat altijd opdook wanneer hij in Europa was. Ze was heel klein, heel knap, heel Frans en heel dom. George gaf haar altijd een sieraad – meestal van goud en vrij lomp – en ze droeg altijd alles wat hij haar gaf en hád gegeven bij elkaar. Als gevolg van al dat gewicht werd ze telkens wanneer ik haar zag iets kleiner. George zei op een keer: ‘Ze is eigenlijk heel slim, weet je. Ze leest altijd Engelse boeken.’

Op dat moment zag ik toevallig dat ze een boek ondersteboven las…

Ik was maar ruim een jaar bij Brut en alleen voor de drie genoemde producties. (Ik was heel blij dat ik van Gloria af was!) Ik had het gevoel dat ik een punt achter mijn korte loopbaan als filmmagnaat moest zetten, omdat Harry Saltzman en Cubby Broccoli me hadden benaderd met een interessant aanbod. Ik belde George Barrie om te zeggen waarom ik bij Brut Films wegging. Toen Lew Grade het hoorde, was hij woest. ‘Dat wordt het eind van je carrière!’ zei hij. Lew zou natuurlijk heel tevreden zijn geweest als ik voor de rest van mijn leven bij de tv was gebleven.

Maar James Bond zou niet het eind van mijn carrière worden, integendeel, hij zou mijn loopbaan een flinke duw in de rug geven.

Hoofdstuk 9

En het woord was Bond

‘Er is maar één dingdat ik nog erger vind dan alligators.’

Albert ‘Cubby’ Broccoli en Harry Saltzman, de producenten van de James Bondfilms, had ik halverwege de jaren zestig leren kennen aan de goktafels in Curzon Street. We werden goede vrienden en troffen elkaar vervolgens vaak bij elkaar thuis of aan die tafels.

Harry en zijn vrouw Jacqueline hadden een magnifiek landhuis in Iver, vlak bij de Pinewood-studio, en ook een verbouwde stal in de buurt van het Connaught Hotel in het hart van Londen, terwijl Cubby en zijn vrouw Dana een herenhuis in Green Street in Mayfair hadden. Beiden waren al succesvolle producenten voordat ze in 1962 de handen ineensloegen voor de oprichting van Eon Productions. De Amerikaanse Cubby had films op zijn naam als The Red Beret, Cockleshell Heroes en The Trials of Oscar Wilde. De Canadees Harry had Saturday Night and Sunday Morning en The Entertainer gemaakt. Ze waren naar Engeland gelokt om films te maken dankzij een gunstige belastingstimulans die het ‘Eady Plan’ heette, waardoor belasting op bioscoopkaartjes naar een speciaal fonds werd gesluisd waaruit producenten die hun hoofdkwartier in Engeland hadden konden putten om films te kunnen maken.

Harry had met succes een optie op de James Bondboeken verworven van Ian Fleming, maar had moeite om sponsors te vinden om ze in films om te zetten. Omstreeks die tijd werd hij aan Cubby voorgesteld, die dacht dat hij wel het nodige geld op tafel kon krijgen. Ze gingen naar Columbia Pictures (waarvoor Cubby veel films had gemaakt), maar keerden onverrichter zake terug. Maar vervolgens regelden ze een gesprek met Arthur Krim van United Artists in New York en ze sloten een contract voor het maken van een serie Bondfilms.

In 1962 richtten Cubby en Harry hun productiebedrijf op en investeerden de rechten die ze hadden in een Zwitserse holding genaamd Danjaq, genoemd naar hun echtgenotes. Ze bezaten elk veertig procent van de Danjaq-aandelen, en Dana en Jacqueline hadden allebei tien procent.

Tussen haakjes, Harry’s oudste twee kinderen Hillary en Steven werden dikke vrienden van Geoffrey en Deborah. Hun huis in Iver was maar een klein stukje rijden van het onze in Denham. Wij hadden een klein zwembad, terwijl Saltzman een enorm bad had. Onze kinderen vonden niets zo leuk als hun schoolvakanties luierend bij elkaars zwembad door te brengen. Op een dag ging Geoffrey op bezoek bij Johnny Goodman in zijn huis in Wembley. Hij keek in de achtertuin en vroeg: ‘Waar is jullie zwembad?’ Hij dacht dat iedereen een zwembad had!

Omstreeks de tijd van You Only Live Twice, in 1967, toen Sean Connery had aangekondigd dat hij niet nog een Bondfilm wilde maken, bespraken Harry en Cubby met mij de mogelijkheid dat ik de rol zou overnemen. Later hebben sommige mensen tegen me gezegd dat ik kennelijk al in 1962 op de kandidatenlijst stond van mogelijke 007-acteurs, toen ze de cast voor Dr. No samenstelden. Dat wist ik in elk geval niet en ik was evenmin benaderd. Het Bondavontuur dat ze met mij bespraken moest in Cambodja worden opgenomen. Ik geloof niet dat de voorbereidingen erg ver zijn gekomen – was er überhaupt wel een script? – toen de hel in dat land losbrak, en de plannen gingen vlug de ijskast in. Ik bleef intussen The Saint maken en was niet beschikbaar toen ze zich weer hadden hersteld en besloten dat de volgende film On Her Majesty’s Secret Service zou worden. George Lazenby kreeg de rol en dat was dat; James Bond had mijn leven verlaten.

Maar het liep niet helemaal zoals ze hadden gehoopt. George luisterde naar een slechte raadsheer en kwam tot de slotsom dat de rol van Bond bij Sean hoorde, en dat hijzelf nooit verder zou komen dan één film in die rol. Op het hoogtepunt van zijn roem besloot hij eruit te stappen en hij weigerde het contract voor zeven films te tekenen dat Cubby en Harry hem voorhielden. Ik kende George in die tijd en heb hem sindsdien dikwijls gesproken. Hij geeft toe dat hij zich had vergist – is wijsheid achteraf niet prachtig?

Cubby en Harry deden hun uiterste best om Sean te bewegen terug te keren, maar hij wilde er niets van weten. De inbreuk op zijn privacy die Bond met zich had meegebracht, culmineerde in Japan toen een fotograaf hem volgde in een wc en foto’s begon te maken. Sean noemde Bond een ‘monster’ dat hijzelf had geschapen. Ik weet dat hij ook ontevreden was met zijn contract voor de films. Hij geloofde dat de producenten misbruik van hem hadden gemaakt, dat ze vele malen meer verdienden dan ze hadden verwacht (en waarop zijn contract was gebaseerd) zonder zijn aandeel dienovereenkomstig te verhogen. Er volgde een heleboel juridisch geworstel.

Maar de klok tikte door en United Artists wilde graag aan de volgende film beginnen, dus werd David Picker van de studio op pad gestuurd om met Sean te praten. Die eiste 1,25 miljoen pond, een percentage van de winst en een aanzienlijke boete voor elke dag dat de opnamen uitliepen. Hij werd op slag de best betaalde acteur ter wereld en het bewonderenswaardige is dat hij zijn hele honorarium gebruikte voor de oprichting van The Scottish International Education Trust om misdeelde Schotse kinderen aan een betere opleiding te helpen.

Maar Diamonds Are Forever was Seans laatste Bondavontuur. Hij zei ‘Nooit meer’ toen hem werd gevraagd of hij de rol zou houden.

Ik was in Pinewood voor de opnamen van The Persuaders toen Sean Diamonds Are Forever daar opnam en daardoor zag ik Cubby en Harry dikwijls in de studio. Toen Sean eruit stapte, wist ik dat de rol weer voor het grijpen lag en ik sloeg het aanbod van Lew Grade voor een tweede serie van The Persuaders af. Dat was maar goed ook, want mijn telefoon ging. Het was Harry.

‘Roger,’ zei hij, ‘Cubby en ik hebben besloten dat we jou willen als de volgende James Bond.’

Natuurlijk was ik in alle staten. Ze boden me een contract voor drie films met een optie voor meer. Ik liet mijn impresario de fijne nuances regelen, maar volgens mij was iedereen erg tevreden.

Ik ging met Cubby, Harry en hun regisseur Guy Hamilton uit eten in Scott’s Oyster Bar in Mayfair. Er was nog niets aan de pers verteld en Guy stond erop dat we niet allemaal tegelijkertijd zouden arriveren noch vertrekken uit angst dat iemand een en een bij elkaar zou optellen.

Guy vertelde me de enige aarzeling die er was over mij in de rol van Bond. Hij wilde graag dat ik geen enkele tekst zou krijgen die met Sean geassocieerd zou worden, zoals ‘Vodka martini, shaken, not stirred’. Natuurlijk kon ik de onvermijdelijke introductie ‘My name is Bond. James Bond’ niet omzeilen, hoewel ik me ervan bewust was dat ik het misschien met een Schots accent zou zeggen.

Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat ik de voorgaande paar jaar van het goede leven had genoten, toen ik The Persuaders maakte en de filmbons uithing met Brut Films. Dat werd nogal ruw duidelijk toen Harry me een keer belde.

‘Cubby vindt dat je moet afvallen.’

Oké, dat dacht ik al. Ik begon dus aan een streng dieet.

Daar ging de telefoon weer. ‘Cubby vindt dat je conditie niet helemaal op peil is.’

Dus begon ik aan een zwaar fitnessregime.

De telefoon ging opnieuw. Nu was het Cubby. ‘Harry vindt je haar te lang.’

‘Waarom hebben jullie niet meteen een magere, atletische, kale vent gecast, dan had je mij deze hel bespaard.’

Toen eenmaal was bekendgemaakt dat ik de nieuwe 007 was, was de boot flink aan! De belangstelling van de media was fenomenaal. Dat had me in feite een idee moeten geven van de genadeloze nieuwsgierigheid van de pers die me al mijn jaren als Jimmy Bond en daarna zou volgen.

De opnamen van Live and Let Die begonnen in oktober 1972 in New York. Ik herinner me nog dat ik in Londen op het vliegtuig stapte en Danny Kaye op dezelfde vlucht zat. Iedereen aan boord bescheurde zich omdat hij zijn eigen versie van de veiligheidsinstructies deed. Ik had toen nog geen flauw idee dat Danny later van doorslaggevend belang zou zijn voor mijn introductie bij UNICEF.

In de Big Apple zetten we een schitterende autojacht op touw en gelukkig hadden we daarvoor de volledige en overweldigende medewerking van de burgemeester van New York, John Lindsay, en de politie.

Al onze actievoertuigen stonden op de opritten van de snelweg. De politie legde het verkeer op de snelweg stil en liet onze voertuigen door. Het idee was dat wij over de snelweg moesten rijden, de achtervolgingsvoertuigen moesten ontwijken en er twee afritten verder weer af moesten. Telkens wanneer we het deden, schoven we twee splitsingen op van het voorgaande beginpunt. Maar weldra ontdekten we dat een belangrijk actievoertuig niet op zijn plaats stond op de oprit voor take drie.

De zwarte stuntchauffeur had gemerkt dat zijn benzine bijna op was, dus was hij naar een benzinestation gereden om te tanken. Zijn fraaie, nieuwe Cadillac had valse nummerborden en toen hij het station binnen reed om te tanken, trok hij de belangstelling van een paar politieagenten. Die vonden dat hij niet het type was om zo’n mooie auto te hebben en controleerden de nummerborden. Vervolgens arresteerden ze hem, ondanks zijn protesten dat hij acteur in een James Bondfilm was… Ja best hoor.

De auto hebben we nooit teruggezien, maar de chauffeur werd tenminste vrijgelaten nadat Cubby tussenbeide was gekomen!

We namen nog een paar scènes in de stad op, inclusief de opname waarin ik Felix Leiter via de autoradio spreek; de sigarettenaansteker was de microfoon. Onze scenarioschrijver Tom Mankiewicz – of Wanky Mitz, zoals je schrijver hem op de set kende – kwam altijd met geweldig snedige taalgrappen en dit was geen uitzondering. ‘Ha, een echte Felix Leiter,’ zei hij. * (  * ‘aansteker’ is lighter, vert.)

Vervolgens moesten we een paar scènes in Harlem schieten. De laatste opnamemiddag in de wijk hoorden we dat we nog tien minuten de tijd hadden. Tot zo lang hadden we protectiegeld betaald. Er werd niet getreuzeld.

Muziek speelt altijd een grote rol, maar vooral in de Bondfilms, vanaf de openingsscène met de pistoolloop en Monty Normans herkenningsmelodie tot de incidentele muziek en de titelsong. Aan Ron Kass, de man van Joan Collins hadden we te danken dat we Paul en Linda McCartneys medewerking kregen voor Love and Let Die. Ron was advocaat, had de Beatlesmaatschappij Apple geleid en kende de jongens vrij goed. Paul wilde het themanummer schrijven en met zijn band Wings uitvoeren en vroeg of hij George Martin als componist mocht binnenhalen. Of dat mocht? Dat hoefde hij geen twee keer te vragen!

Als mijn herinnering me niet in de steek laat, vond Harry het nummer niet mooi toen hij het voor het eerst hoorde, maar misschien wilde hij zijn eindoordeel opschorten, want hij wendde zich tot George Martin en vroeg: ‘En, wie gaat het voor ons zingen?’

George Martin vertelde Harry diplomatiek dat hij al een van de grootste artiesten aller tijden had… Het nummer kwam op de hitlijsten, werd een kolossaal succes en Paul voert het tot op de dag van vandaag nog altijd uit onder donderend applaus.

Na New York verhuisde de set naar New Orleans en daar besefte ik hoezeer mijn relatie met Harry was veranderd. Die was niet vriendschappelijk meer, maar eerder een relatie tussen een baas en een werknemer. Het was een subtiel verschil, maar Harry liet me graag voelen wie er de baas was. Dat demonstreerde hij eens te meer toen mijn goede vriend David Hedison (die in de film Felix Leiter speelde) een kamer in mijn hotel nam en Harry hem liet wegsturen. Misschien was hij bang dat het twee tegen één zou worden? Ik weet het niet. Harry’s relatie met Cubby kwam ook onder druk te staan. Had dat misschien ook invloed op het geheel? Het leek erop dat Cubby tevreden was met de productie van louter Bondfilms, terwijl Harry dat niet was en de Harry Palmerfilms maakte, zoals Battle of Britain. Volgens mij veroorzaakte dat wrijving.

Cubby en Harry waren twee volkomen verschillende persoonlijkheden. Ik mocht hen allebei, maar vond Cubby iets makkelijker in de omgang. Harry was vuriger en spreidde dat vooral tentoon in restaurants. Als het eten werd opgediend, had Harry altijd wel iets aan te merken. Dan liet hij de ober in niet mis te verstane bewoordingen weten wat hij van hem en de kok vond en stuurde hij alles terug. Vervolgens wilde hij ook het eten van al zijn tafelgenoten terugsturen!

‘Harry, er mankeert níéts aan mijn eten,’ zei ik, terwijl ik mijn bord vasthield alsof mijn leven ervan afhing. Ik had visioenen dat de kok in alle nieuwe dissen zou spugen. Cubby grapte een keer dat als Harry bij het Laatste Avondmaal was geweest, hij het had teruggestuurd. Dat is helemaal waar!

Harry was constant in de studio tijdens de opnamen voor Live and Let Die, terwijl Cubby zich meer op de achtergrond hield. In mijn volgende film was het omgekeerd, toen bracht Cubby meer tijd in de studio door. Regisseur David Hamilton bekende dat hij graag een film maakte met Harry en even graag met Cubby, maar niet met allebei tegelijk.

Tijdens het filmen in New Orleans liep ik mijn eerste letsel als Jimmy Bond op, tijdens de grote jetboatrace. De moeilijkheid met jetboats is dat ze wel heerlijk varen, maar om te keren moet je stevig gas geven. Dan draai je het stuurwiel waardoor de extra power een bepaalde richting uit gaat, en de boot draait. Ik maakte nogal wat oefenrondjes om mijn techniek te vervolmaken en bij een daarvan besefte ik dat ik nog maar weinig brandstof overhad, want de motor viel uit. Ik kon niet meer sturen! Daardoor stoof ik rechtdoor een houten boothuis in. Door de klap vloog ik uit de boot en recht tegen de wand. Ik brak mijn voortanden en liep een ernstig verstuikte knie op. Nog dagen moest ik met een stok lopen, maar gelukkig hoefde ik voor de volgende scènes alleen maar in de boot te zitten. Daar had je de onverschrokken 007 die rondhobbelde op een stok en vervolgens de onkwetsbare speelde voor de camera. Zeg nog eens dat ik niet kan acteren!

Afgezien van een ongelukje af en toe, was het besturen van die boten echt heel leuk. En ik werd betaald om twee weken in de bayous van Louisiana rond te racen.

Onze laatste opname in New Orleans betrof de scène op het vliegveld, waar Bond op onorthodoxe wijze vliegles aan mevrouw Bell geeft. Tijdens mijn laatste optreden voelde ik opeens een vreselijke pijn in mijn kruis. Ik verontschuldigde me en ging een poosje in mijn caravan liggen. Even later kwam assistent-regisseur Derek Cracknell een kijkje nemen bij zijn heldhaftige ster die met opgetrokken knieën op bed lag – het was een kwelling! Hij wierp één blik naar binnen en zei: ‘Oké, naar de dokter.’ Ze haakten mijn caravan achter een auto en brachten me naar het ziekenhuis, waar werd vastgesteld dat mijn nierstenen weer terug waren. Ik kreeg allerlei pijnstillers. Ik lag op bed, stijf van de dope, toen er een bedrijvig mannetje met een klembord binnenkwam.

‘Naam?’ vroeg hij.

‘Roger Moore,’ kreunde ik met sidderende lippen.

‘Waar werk je?’

‘Bij Eon Productions,’ zei ik.

‘Wat is het adres?’

‘Dat weet ik niet,’ zei ik. Ik vroeg me af wat dit in hemelsnaam met mijn herstel te maken had.

‘Weet je niet voor wie je werkt?’ snauwde hij. ‘Waar woon je dan?’

‘Sherwood House, Tilehouse Lane, Denham,’ antwoordde ik.

‘Welk nummer?’

‘Ik heb geen nummer, mijn huis heeft een naam.’ Hij begon me echt op mijn zenuwen te werken, delirium of niet.

‘O nee?’ zei hij wijsneuzig, en hij voegde eraan toe: ‘Hoe vindt de postbode je dan zonder huisnummer?’

‘Omdat ik godverdomme beroemd ben!’ schreeuwde ik, in de hoop dat ik hem voorgoed de mond zou snoeren.

‘O, o!’ zei hij schaapachtig. Hij schoof zijwaarts mijn kamer uit en ik zag hem nooit meer.

Die avond ontsloegen ze me en ik ging met een assortiment pijnstillers terug naar mijn hotel. Je zult uit je dak gaan als ik je vertel dat een daarvan – methylene – als bijverschijnsel had dat mijn urine felblauw werd. Nou, ik was zo stoned als een aap en bevond me in een onbekende omgeving, dus toen ik om twee uur ’s nachts moest plassen, deed ik de wc-deur open om mijn blaas te legen, maar later kwam ik erachter dat het de garderobe was, omdat al mijn prachtige kleren onder de vlekken in diverse tinten blauw zaten!

De volgende locatie was Jamaica. Ik was er voor het eerst en de schoonheid van het eiland was overweldigend. Eerst logeerden we in Montego Bay en daarna verhuisden we naar Ochos Rios. Toen we daar waren, heb ik een bezoek gebracht aan Ian Flemings villa Goldeneye, een enorme witte bungalow. Ik moest denken aan het grapje van Noël Coward toen hem werd gevraagd naar zijn indruk van Flemings huis. ‘It was very golden eye, ears, nose and throat.’ Hij had natuurlijk weer eens gelijk.

Harry Saltzman zei dat hij me naar de locatie van de eerste dag zou brengen en dat ik de volgende morgen om acht uur klaar moest staan. Het was de eerste en enige keer dat ik me door hem ergens heen heb laten brengen. Harry zaliger reed altijd alsof iedereen in Jamaica wist dat daar een belangrijke filmproducer aan de verkeerde kant van de weg reed en alle bochten afsneed. Over kromme tenen gesproken. We arriveerden shaken and somewhwat stirred op locatie, begroet door het vriendelijke gezicht van George Crawford, onze cateringmanager. George was echt verbazingwekkend. Op de gekste plaatsen wist hij de gekste dingen die je hem vroeg te krijgen. Als je zei dat je pizza met ham of steaksaus wilde, had hij die de volgende dag op tafel. Hoe dan ook, toen Harry en ik de bewuste dag arriveerden, had hij de tafel gedekt met prachtig wit tafellinnen en eersteklas servies en tafelzilver.

‘Je ziet zeker wel dat we een Britse filmploeg op locatie zijn, hè, Harry?’ zei ik.

‘Hoezo?’ vroeg hij.

‘Nou, het ziet er allemaal zo verzorgd uit. Dat zie je niet bij andere films.’

‘Wat kost me dit allemaal, godverdomme?’ schreeuwde hij tegen George.

Sindsdien was het verzorgde er wel af. Maar het ergste moest nog komen, want Harry kortte op het hoofdelijk voedselbudget. George, die besefte dat zijn bezwaren voor dovemansoren zouden zijn, kocht bedorven kip in en zei dat dat het enige was wat hij kon betalen. Er volgde bijna een opstand en zijn budget werd ijlings weer verhoogd.

Ik ben bang dat we een vreselijke grap hebben uitgehaald met onze hoofdrolspeelster Jane Seymour, die zich op deze locatie bij ons had gevoegd. De jonge Jane was destijds getrouwd met Michael Attenborough, Dickies zoon. Voordat we met de opnamen begonnen, schreef Dickie me dat Jane in de film zou optreden en of ik alsjeblieft lief voor haar wilde zijn. Nou, ik ben lief tegen iedereen. Maar Jane had een eigenaardige gewoonte aan tafel die iedereen opviel. Bij de lunch zaten de hoofdrolspelers, regisseur, cameraman enzovoort aan wat lacherig de ‘hoogste tafel’ werd genoemd. Elke dag vroeg Jane of we de steaksaus, dáárna de ketchup, dáárna het zout, dán weer een andere saus door konden geven en dat ging eindeloos zo door, dag in dag uit. Nadat ik mijn halve lunchtijd voor de zoveelste keer had doorgebracht met het doorgeven van smaakversterkers, zei ik de volgende dag voordat Jane er was tegen de rest: ‘Wanneer zij gaat zitten, staan wij allemaal op en lopen weg.’ Zo gezegd zo gedaan, en ze barstte in tranen uit… O, wat heb ik een spijt van die grap.

Als de ‘ster’ van de film had ik mijn eigen caravan. Ik bedoel geen luxe Winnebago-camper, ik bedoel een gammele oude roestbak van het type dat je wel eens ziet opgesteld op een pleisterplaats langs de snelweg, zo’n ding waar ze mokken thee verkopen. Om hem waterpas te krijgen en in evenwicht te houden moesten er wiggen onder de hoeken worden gezet. Hij was vrij elementair, maar ik had wel de luxe van een emmer achterin waarin ik mijn ontlasting kwijt kon. Op een middag was ik daar goddank net mee klaar, toen een vrachtwagenchauffeur de macht over het stuur verloor en het achtereind van mijn caravan meenam, emmer incluis. No shit!

Een van de leuke dingen die ik in Live and Let Die moest doen was een oude Londense dubbeldekker besturen die, zoals je je wel kunt herinneren, onder een te lage brug door rijdt die zijn bovenste etage afscheert. Voordat we met zijn allen uit Londen naar Jamaica vertrokken, werd ik naar de Hammersmith Bus-garage in het westen van Londen gestuurd, waar ze een kolossale slipbaan hadden waarop je met een bus kon rijden om vervolgens hard op de rem te gaan staan zodat je ging slippen op de gladde oppervlakte, iets wat ik in de film moest doen. Ik was als de dood dat de bus zou kapseizen, maar ontdekte dat ze zo zijn ontworpen dat het zelden gebeurt.

Op de locatie waren we zo verstandig een stand-in als chauffeur te gebruiken, maar in een heleboel opnamen heb ik de busrit zelf gemaakt. Ik herinner me dat ik op een zeker moment wachtte tot het verkeer op een bepaalde weg wat op gang was gekomen, en ik zat in de cabine van een Routemaster te wachten tot ik op moest komen. Er stopte een grote Mercedes naast me, net als de rest van het verkeer tot stilstand gebracht. De chauffeur, een Brit, draaide zijn raampje omlaag en zei met een nogal bekakt accent: ‘Hoor eens, hoe lang is dit hier al gaande?’

‘Het spijt me erg,’ zei ik. ‘Ze maken zich alleen op voor de opname. Het zal niet lang meer duren.’

‘Dit kan echt niet, weet je. Dit is tenslotte mijn land.’

Het was zijn suikerrietplantage!

Ik heb bedacht dat ik altijd nog parttime buschauffeur kan worden als het ooit wat minder gaat.

Gloria Hendry speelde Bonds contactpersoon op Jamaica, Rosie Carver. Ze was een feest om mee te werken en zij had de eer het eerste zwarte Bondmeisje te zijn. Volgens mij was er een beetje ophef in de media over Bond met een zwart meisje – helaas was racisme in die tijd nog algemeen. Harry wilde die akelige publiciteit maar al te graag de kop indrukken en toonde zich een grote steun voor Gloria omdat hij haar hielp zich ertegen te wapenen.

Er klinkt weer zo’n prachtige Mankiewicz-tekst, wanneer in de hotelkamer van Rosie en Bond op bed een voodoohoedje wordt gevonden met een bebloede witte kippenveer: een symbolische waarschuwing van een voodootovenaar. Rosie gilt en Bond zegt: ‘Maak je niet ongerust lieveling, het is maar een hoedje van een man die geen veer kan wegblazen en die net een gevecht met een kip heeft verloren.’

Yaphet Kotto speelde onze schurk, de drugsbaron Mr. Big, alias dr. Kananga. Julius Harris speelde de handlanger met de metalen arm, Tee Hee, en Geoffrey Holder was de geheimzinnige baron Samedi, een door de wol geverfde voodoobeoefenaar die met zijn kunsten een poging deed om onwelkome gasten te weren van een papaverveld dat zijn heroïne opleverde.

Dr. Kananga was genoemd naar Ross Kananga, eigenaar van een alligatorkwekerij waarop onze artdirector op Jamaica was gestuit. Op het waarschuwingsbord buiten staat INDRINGERS WORDEN OPGEGETEN. De vader van Ross was echt door een van de beesten opgegeten, vertelde hij.

We vonden het een uitstekende naam voor een schurk!

Van die verdomde alligators en krokodillen liep het me dun door de broek. Zelfs die kleine jonkies konden je vinger afhappen. Ross had er eentje getraind – voor zover die ondieren te trainen zijn – om het water uit te komen en een hut in te lopen, het hoofdkwartier dat Bond juist moest vernietigen. Ik moest intussen blijven staan tot die vreetmachine me gepasseerd was. En hoe wist ik of hij wel voldoende getraind was?

Dom genoeg had ik een vergissing begaan. Ik dacht dat het wel chic zou zijn om schoenen van krokodillenleer aan te trekken. Mijn geliefde Italiaanse schoenen van krokodil hadden waarschijnlijk een paar neefjes en tantes in de kwekerij van Ross, maar hij verzekerde me dat hij alle alligators van de plek waar we filmden had verwijderd. Dat zal wel, dacht ik, maar weten zíj dat ze zijn weggestuurd?

Ik stond op een eilandje midden in een plas op de kwekerij van Ross; inmiddels waren de cameralui en de filmploeg in boten vertrokken, zodat ik daar in mijn eentje stond. Het enige wat ik zag waren akelige oogjes die in de struiken onder de mangrove naar me loerden. Ik slikte.

Ik moest een dappere sprong via de ruggen van een paar alligators maken, alsof je over stenen springt, om de veilige oever te bereiken. Gelukkig waren er alligators van rubber aangevoerd en voor mij op hun plek verankerd. Ik holde er vrij opgewekt overheen; als ik was uitgegleden en in het water was beland, weet je maar nooit wat er met me gebeurd zou zijn.

Intussen trad Ross Kananga op als mijn stand-in, en toen hij voor het eerst over echte alligatorruggen sprong, struikelde hij toen een van zijn ‘huisdieren’ naar hem hapte en zijn hiel te pakken kreeg. Hij droeg ook mijn schoenen van krokodil en die overleefden het niet.

Tarotkaarten speelden ook een rol in de film en met het oog daarop kregen we op een dag op de set bezoek van een echte kaartlezer. Hij las mijn tarot en voorspelde dat ik een ongeluk met een zwarte limousine zou krijgen. Hij zei ook dat ik een zoon had die een wereldleider zou worden. Ik heb Geoffrey gevraagd of hij eerste minister wilde worden en hij zei: ‘Ja, best.’ Het moet nog gebeuren. Maar ik heb voor de zekerheid wel een poosje zwarte auto’s gemeden.

In die tijd wisten Luisa en ik niet dat ze weer een baby verwachtte. Dat zou Christian worden, die werd geboren op 18 augustus 1973, een maand na de première van deze film. Afgezien van het luiertijdperk vond ik het een fantastische verrassing. Wat waren we blij met hem! Christian is tussen haakjes ook nooit wereldleider geworden, maar wel bijna: hij is makelaar.

Ik wilde met alle geweld dat Luisa en de kinderen zo vaak mogelijk bij mij op de locatie mochten zijn. We namen een privéonderwijzer in dienst om te voorkomen dat het schoolwerk van de kinderen eronder te lijden had, en een paar kindermeisjes om een handje te helpen. We vonden het belangrijk om het dagelijks leven als gezin zoveel mogelijk te handhaven. Natuurlijk kon dat niet altijd, dus verhuisden mijn vader en moeder naar Denham om in zulke gevallen voor de kinderen te zorgen, en hen door en door te verwennen.

Ik mag graag denken dat we een gelukkig gezin waren en veel plezier hadden. Wanneer we op locatie filmden, vond Luisa het leuk om dorpjes en markten af te struinen en ze vond het heerlijk om maaltijden te bereiden voor het gezin en vrienden, zoals die beste Geoff Freeman, onze pr-man wiens opvatting van een voedzame maaltijd altijd vergezeld ging van een blikopener.

Terug in de Pinewood-studio voltooiden we het werk op de sets van de binnenopnamen, die van Bonds appartement incluis, waar ik aan de bioscoopbezoekers word voorgesteld als de nieuwe 007. Alle sets waren ontworpen door artdirector Syd Cain, die al eerder aan een paar Bondfilms had meegewerkt. Ik bracht een heerlijke ochtend in bed door met de verrukkelijke Madeline Smith, die de Italiaanse spionne Miss Caruso speelde. Deze scène omvatte mijn allerliefste Bondspeeltje: het magnetische horloge dat ik gebruikte om Maddy’s jurk los te ritsen. Om de indruk te wekken dat dit werkte, bevestigde de special-effectsmaestro Derek Meddings een metalen draad achter de rits in Maddy’s jurk. Daarna stak hij zijn hand onder haar jurk en trok voorzichtig terwijl ik met mijn horloge langs haar rug ga met de woorden: ‘Puur magnetisme.’ Die ménage à trois was minder romantisch dan je misschien zou denken. Volgens mij stelde Maddy het in navolgende romantische scènes zonder special-effectsman.

Het was ook de scène waarin ik naast mijn vroegere klasgenote op de RADA Lois Maxwell in haar rol als miss Moneypenny speel en inderdaad, die beste Bernie Lee als M.

Een andere gedenkwaardige studio-opname was de verleiding van Jane Seymour, alias Solitaire. De scène was begonnen op Jamaica en werd vervolgens voltooid op een toneel in de Pinewood-studio. Het verschil in temperatuur tussen het Caribisch gebied in de zomer en Engeland in de winter was, voorzichtig uitgedrukt, aanzienlijk. Ik vertelde Jane een trucje dat ik van Joan Collins had geleerd: we droegen wollen sokken om warm te blijven onder de dekens.

De finale van de film bracht nog meer afschuwelijke wezens op de set in Pinewood… Er is maar één ding dat ik nog erger vind dan alligators en dat zijn slangen. Geoffrey Holder deelde mijn fobie en was vervuld van afschuw toen hij in het script las dat hij als baron Samedi achterwaarts in een kist, een doodkist vol van die reptielen, moest vallen.

‘Maak je geen zorgen,’ verzekerde de filmploeg. ‘Het zijn geen bijters, het zijn slangen die hun prooi doodknijpen.’

O! Dan is het goed…

We hadden gehoord dat prinses Alexandra die dag de set zou bezoeken en we wisten al van de bewuste scène. Geoffrey besefte dat er geen ontkomen aan was en moest zijn angst onder ogen zien. Hij was heel moedig.

Volgens mij leidde Harry op diezelfde set een groepje vrienden rond. Dat was zijn gewoonte en hij deed alsof het helemaal zijn eigen poppenkast was: ‘Dit is allemaal van mij… Daar zijn mijn marionetten.’

Het rode licht ging branden ten teken van stilte, daarna ging de bel, maar Harry schonk er geen aandacht aan en kletste luidruchtig door.

‘Stilte op de set!’ riep Derek Cracknell. ‘Iedereen, en daar hoort u ook bij, meneer Saltzman.’

Oei. Derek was dapper!

Daarna gingen we ondergronds in het hol van Mr. Big. Ik redde mijn jonkvrouw in nood, blies de schurk op en verwoestte zijn hol. Ik ben goed.

Nu de film was ingeblikt, had ik een paar maanden vrij tijdens de voltooiing van de montage en ander postproductiewerk. Mij hadden ze tot eind juni niet meer nodig. De film zou op 6 juli 1973 in première gaan.

Eind juni was het tijd voor de persfeestjes als opmaat van de première. De producenten reserveerden een aantal hotelkamers en zetten in elk daarvan een paar grote tafels waar hoofdrolspelers en filmploeg om beurten de journalisten om de tafels te woord stonden in sessies van eenentwintig minuten. Ze stelden telkens dezelfde vragen:

‘Hoe verschilt uw Bond van die van Sean Connery?’

‘Was u bang om het van Sean Connery over te nemen?’

‘Hoeveel Bondfilms gaat u nog meer maken?’

‘Wat vond u van uw medespelers?’ En nog meer van die intellectuele, indringende en filosofische vragen.

We hielden nooit een sneakpreview van een Bondfilm, ze werden voltooid en er was een première – doorgaans een koninklijke – dikwijls met diezelfde ochtend een persvoorstelling. Op weg naar de persconferentie voor de première voelde ik me voor het eerst nerveus. Eindelijk drong het tot me door dat mijn eerste James Bondavontuur aan de ultieme test werd blootgesteld: het bioscooppubliek. Maar ik bleef er redelijk filosofisch onder. Ik stel me zo voor dat het iets weg heeft van een kind krijgen: je kunt het niet tegenhouden, de baby komt er hoe dan ook uit.

‘Ach nou ja,’ dacht ik. ‘Ik kan altijd nog modellenwerk voor truien gaan doen.’

De film, die een budget van zeven miljoen dollar had, incasseerde over de hele wereld honderdzesentwintig miljoen dollar. Geen slechte investering, hè? Volgens mij was iedereen tevreden.

Tussen de afwerking van Live and Let Die en de première werd ik benaderd voor mijn volgende film, Gold, gebaseerd op een roman van Wilbur Smith. Ik kreeg het script van producent Michael Klinger. De film moest in Zuid-Afrika worden opgenomen, waar Michael het grootste deel van zijn budget van één miljoen pond bijeen had gekregen.

Ik nam de rol van Rod Slater aan. Maar voordat de zaak op de rails werd gezet, werd er een enorme spaak in het wiel gestoken. Alan Sapper, hoofd van de vakbond van technici ACTT, waarvan ik nog steeds lid was, kondigde aan dat zijn bond ons niet zou toestaan in Zuid-Afrika te filmen wegens de apartheid in dat land. Hij voegde er in krachtige bewoordingen aan toe dat als de producent zijn vonnis in de wind sloeg en toch zou proberen de film in Zuid-Afrika op te nemen, alle toekomstige Roger Moore-films door de vakbond op de zwarte lijst zouden worden gezet.

Dat kwam neer op chantage en de bond van acteurs, Equity, kwam tussenbeide en vond dat niemand de broodwinning van zijn leden in de waagschaal mocht stellen. De patstelling was een ernstige zaak en beheerste de kranten. In een poging de lont uit het kruitvat van de escalerende situatie te halen, vroeg Michael Klinger aan Sapper waar hij dan wel mocht filmen.

‘Ga maar naar Wales,’ zei hij prompt.

Michael probeerde uit te leggen dat goudmijnen iets heel anders waren dan kolenmijnen en dat het Welshe landschap absoluut niet bij het thema van de film paste. Ons verhaal speelde in Afrika! Bovendien weet ik niet of zijn sponsors wel aan boord zouden blijven. Na veel over en weer gepraat en een slechte pers zei Sapper dat hij het aan zijn leden overliet of ze aan de film meewerkten of niet, maar hij zou het zeker niet aanmoedigen.

Uiteindelijk verzamelden we een fantastische filmploeg. Ze hadden allemaal het gevoel dat het beter was de racistische wetgeving te tarten en in harmonie met de Zuid-Afrikanen samen te werken dan overheid en vakbonden met oogkleppen op de kans te geven de apartheid te blijven voeden.

Onze regisseur was Peter Hunt. Bij de Bondfilms van Sean Connery was hij een eersteklas editor en regisseur van de tweede unit acteurs, waarmee hij de stijl van de films ijkte, die tot op de dag van vandaag van kracht is gebleven. Daarna moest hij een Bondfilm regisseren, On Her Majesty’s Secret Service met George Lazenby. Het was een geweldige film. Een paar jaar na die film werkte ik voor het eerst met Peter aan een aflevering van The Persuaders. Ik vond hem een briljante technisch regisseur en hij kon geweldig met de acteurs overweg. Hij had een heel goed oog voor beelduitsnedes en wist precies hoe een scène in zijn geheel gemonteerd zou worden, en daardoor verspilde hij nooit tijd.

Onze eenheid arriveerde in september 1973 in Johannesburg en we kregen een erg warm welkom. De productie nam een groot aantal plaatselijke Zuid-Afrikanen in dienst – zwarte en blanke – en we hebben nooit één apartheidsprobleem gehad. Het was een film zonder politieke boodschap en hij zette blanken en zwarten ook niet op een controversiële manier neer. Maar er was elke avond om tien uur wel een grimmige herinnering aan de politieke situatie in Zuid-Afrika, want dan klonk er een sirene. We kregen te horen dat het de sirene van de avondklok was en daarna mochten zwarten zich niet meer op straat vertonen.

Omdat Luisa en ik de Gold-locaties niet zo geschikt vonden voor kinderen en Christian nog maar een baby was, bleef iedereen thuis in Denham. Dus deelde ik in Johannesburg een penthousesuite met Michael Klinger en zijn vrouw Lily. Het was een enorme suite met twee slaapkamers. Voor ons plezier werd het woongedeelte met een dun wandje in tweeën verdeeld. Wanneer ik ’s morgens mijn oefeningen deed, ving ik onwillekeurig een deel van hun gesprekken op.

‘Lil, maak eens een kop thee voor me,’ riep Michael met zijn platte Cockneyaccent.

‘Bel roomservice maar!’ riep Lil terug. Voor een nogal forse vrouw had ze een vrij hoog stemmetje.

‘Ik wil geen roomservice, Lil. Ik wil dat jíj theezet.’

‘O, wat ben je toch een malle oude man.’

Zo ging hun dagelijkse uitwisseling.

Michael was een heel onderhoudend iemand, wat vrij zeldzaam is onder producenten. Op een keer vroeg ik hem hoe hij begonnen was in zijn branche. Hij legde uit dat hij eigenaar van de Gargoyle Club was in een zijstraat van Wardour Street in Londen. Hij liet een lid van de club de Gargoyle gebruiken als achtergrond voor foto’s van modellen. Zijn naam was George Harrison Marks. Een tijdje later zei Marks tegen Michael dat hij een idee had voor een film die zich afspeelt in een nudistenkamp in Cornwall, Naked as Nature Intended. Dat was omstreeks 1960, toen de regering nog mordicus tegen pornografie was, waardoor er een grote markt voor was.

Marks zei dat hij nog wat meer geld nodig had en Michael zorgde bereidwillig voor de nodige fondsen. Een paar dagen later liep Michael een vriend tegen het lijf die vroeg wat hij zoal uitspookte en hij liet vallen dat hij wat geld in die film had gestoken.

‘Aha, dus nu ben je filmproducent.’

‘O ja?’ zei Michael.

Zo was het allemaal begonnen!

Het was ook heerlijk om Michael als producent te hebben. Hij zorgde eindeloos voor zijn cast en filmploeg, vooral op locatie, en hij was altijd bij de hand. De goudmijnscènes werden op locatie in Buffelfontein en Randfontein geschoten, respectievelijk honderdzestig en vijfenveertig kilometer ten westen van Johannesburg. Het waren functionerende goudmijnen en waarschijnlijk de grootste twee van Zuid-Afrika. In die tijd was de benzine op rantsoen, en om verzekerd te zijn van voldoende voorraad, reden Michael en onze tweede regisseur John Glen met lege vaten bijna vierhonderd kilometer naar een benzinestation om ze vol te laten gooien. Een andere keer filmden we ongeveer een kilometer onder de grond in een mijnschacht en we kregen te horen dat de liften een paar uur buiten werking zouden zijn wegens routineonderhoud – dat werkte wonderbaarlijk goed op mijn claustrofobie! Maar Michael wilde absoluut niet dat de theepauze eronder zou lijden en daalde ongeveer tweeduizend treden af met een groot dienblad vol worstjes, gevolgd door enorme ketels thee. Hij maakte zichzelf echt bij iedereen geliefd.

Als aanvulling op een geweldige filmploeg verzamelde Michael een net zo geweldige cast: Susannah York, Ray Milland, Bradford Dillman, John Gielgud en hij caste ook de plaatselijke Simon Sabela, een uitstekende Zoeloe-acteur.

Een van de aangename bonussen van het vak van acteur is dat je niet alleen acteurs ontmoet die je vroeger bewonderde, je mag er ook mee werken. Voor mij was Ray Milland zo iemand.

Ray was ook zo’n bron van bijzondere verhalen en hij vertelde me de volgende tijdens de opnamen van Gold. Ooit, nog niet eens zo lang geleden, vlogen vliegtuigen niet non-stop van Europa naar Los Angeles. Ze vlogen niet eens rechtstreeks van New York naar Los Angeles. Ze maakten een stop voor de nacht in Chicago of Denver. Op een van de vluchten van New York naar LA had het toestel van Ray Milland een stop over in Chicago.

Ray zat aan een tafeltje in het hotel aan het souper toen een aantrekkelijk lid van het boordpersoneel naast hem kwam zitten. Ze leek wel met Ray te flirten, maar hij was er niet honderd procent zeker van dat een en ander zich tot iets meer zou ontwikkelen, al hoopte hij van wel. Hij nam vlug de proef op de som door te zeggen dat hij zijn kamernummer was vergeten en de leuke stewardess te vragen of ze even naar de balie kon gaan om zijn sleutel te halen. Ze gehoorzaamde, keerde glimlachend terug en zei innemend tegen Ray dat het 309 was.

‘O ja, 309?’ zei Ray.

Ze knikte bevestigend met knipperende ogen en hij wenste haar welterusten.

Ray liet de deur van het slot, kroop in bed en nog geen vijf minuten later kwam ze. Binnen de kortste keren was ze bij hem in bed en zat ze schrijlings op hem.

‘O, mijn god!’ schreeuwde ze.

‘Eh… wat is er?’ vroeg Ray.

‘Stel je even voor! Lig ik hier met Ray Milland te neuken!’

Het bracht hem helemaal van stoot.

Toen hij zijn treurige verhaal had beëindigd, zei ik dat mij zoiets nog nóóit was overkomen.

‘Echt niet?’ Hij keek me aan en geloofde niet helemaal dat ik nog nooit zo’n avance van een leuk meisje had meegemaakt.

‘Echt niet,’ verzekerde ik hem. ‘Ik heb nog nooit met iemand in bed gelegen die zei dat ze het niet kon geloven dat ze met Ray Milland lag te neuken…’

Voor het eerst in de mijn afdalen was een hele ervaring. De lift stopte op drie lagen: eerst om de bazen binnen te laten, dan de volgende voor de blanke mijnwerkers en op de derde laag stapten de zwarte in. De afdaling in de mijn ging supersnel en toen een van de grootste, sterkste mijnwerkers zich aan een stang vastklampte toen we naar beneden suisden in de schacht, moet de angst van mijn gezicht af te lezen zijn geweest.

‘Moet je die zien,’ zei een van de anderen. ‘Hij gaat al dertig jaar naar beneden en doet het nog elke dag in z’n broek.’

Troostende woorden!

Aan de andere kant hielp de confrontatie met de werkelijkheid mij als acteur om het allemaal tot leven te brengen en in de huid van Rod Slater te kruipen. Er gaat niets boven een beetje realisme.

Maar één keer werd het me een beetje te echt, toen mijn tepels nogal gevoelig werden voordat ze een heel vreemde kleur aannamen. Ik ging naar de drogist om te vragen wat het kon zijn. Hij vertelde dat het arsenicumvergiftiging was. Blijkbaar is er vrij veel arsenicum in mijnen, het zit in het water daar beneden.

Over water gesproken, in de slotscène wordt de mijn onder water gezet door een stel gewetenloze schurken. We filmden in een oefenmijn aan de oppervlakte, die onder water werd gezet door gigantische tanks die erboven waren opgericht. Maar niemand had er rekening mee gehouden dat we op zand filmden en de tanks waren nog niet geleegd, of het water was door de aarde geabsorbeerd als door een reuzenspons, waardoor wij in een paar centimeter modder stonden om het hoogtepunt te filmen. Michael Klinger brak zich het hoofd over hoe we die scène moesten filmen. Er werden diverse voorstellen gedaan voordat ik mijn hand opstak en zei dat ik maar één manier zag om het te doen, en dat was de mijn op het toneel van de Pinewoodstudio na te bouwen, waar we de omstandigheden naar onze hand konden zetten. Daar was Klinger het mee eens.

‘Maar ik kan het niet betalen, Roger,’ voegde hij eraan toe. ‘We zijn bijna door ons hele budget heen.’

‘Nou, dan werk ik voor de rest van de opnamen wel voor niets,’ zei ik nogal onnozel. ‘Ik vind het belangrijk om dit goed te krijgen.’ Ik werkte inderdaad voor niets gedurende de twee weken filmen in de studio en incasseerde een percentage van de winst van de film voor de moeite.

Ik zal je niet vervelen met de bijzonderheden, maar later werden er een paar lepe jongens bij de film betrokken en ik heb er nooit royalty’s voor ontvangen. Na veel speurwerk van mijn assistente Doris Spriggs en manager Tony Whitehouse lieten we wettelijk beslag leggen op het negatief. Nu ben ik eigenaar van de film.

Cubby en Harry wilden graag munt slaan uit ons succes en Harry zette de volgende Bondfilm, The Man with the Golden Gun, in een mum van tijd op de rails. Een groot deel van hetzelfde creatieve team bleef aan boord – Guy Hamilton, Tom Mankiewicz en Ted Moore (onze director of photography) – maar het zou de laatste film zijn die Cubby en Harry samen maakten.

De opnamen begonnen in de zomer van 1974 in Hongkong en toen leerde ik mijn twee verrukkelijke Zweedse hoofdrolspeelsters kennen: Maud Adams en Britt Ekland, die ik hartelijk omdoopte tot Mud en Birt. Nou ja, dat ligt ook makkelijker in de mond, hè?

Dennis Sellinger – zowel mijn impresario als die van Britt – had haar vakkundig aan de man gebracht. Cubby hield ervan als zijn hoofdrolspeelsters nogal ‘rijk bedeeld’ waren. Hij was, zoals we in ons vak zeggen, een ‘tietenfreak’. Dennis stuurde Cubby een exemplaar van Britts laatste film, The Wicker Man, waarin ze naakt optreedt en ook nog zwanger was. Voor een andere naaktscène had ze een lichaamsstand-in, of moet ik zeggen kontstand-in? Britt zal de eerste zijn om toe te geven dat dit specifieke achterwerk veel groter was dan het hare. Cubby wist daar natuurlijk helemaal niets van, raakte zogezegd op beide fronten nogal opgewonden en zei ja tegen de casting. Tegen de tijd dat we met filmen begonnen – een jaar nadat ze was bevallen – waren Britts borsten aanzienlijk geslonken en haar billen haalden het niet bij wat we op het scherm hadden gezien. Ik weet dat Cubby dol was op Britt, maar volgens mij voelde hij zich wel een tíkje teleurgesteld toen we haar die eerste dag zagen.

Guy wilde mijn Bond een beetje harder maken. Ik denk dat dit vooral naar voren komt in de scènes die ik met Maud Adams deed, waarin ik haar arm omdraai en nogal kil dreig die te breken als ze me niet vertelt wat ik wil weten. Dat soort personagetrekjes gaat me niet makkelijk af. Ik stelde voor dat mijn Bond de informatie uit haar zou charmeren door eerst met haar naar bed te gaan. Mijn Bond was een minnaar en hield van lachen. Maar Guy wilde met alle geweld mijn Bond wat genadelozer maken, net zoals Flemings oorspronkelijke 007 was geweest. Zijn intuïtie liet hem nooit in de steek.

Guy vertelde me een geestig verhaal over Cubby en Harry en hun aanzwellende fortuin. Ze hadden ieder een apart kantoor, dat van Harry was in Tilner Street en Cubby’s in South Audley Street, maar wel recht tegenover elkaar. Op een dag, toen het geld echt sneller binnenstroomde dan ze konden bedenken wat ze ermee moesten doen, was Guy op kantoor bij Cubby toen Harry belde en op de speakerphone werd gezet.

‘Cubby, ik weet wat we met ons geld moeten doen.’

‘O, ja, zeg eens, Harry?’

‘Goudstaven kopen!’

‘Maar waar ga je die bewaren, Harry?’ vroeg Cubby.

Guy stelde zich al een berg van honderden goudstaven voor in hun kantoren… Natuurlijk hebben ze dat nooit gedaan.

Op een zeker ogenblik ging het gerucht dat Jack Palance was benaderd om de schurk Scaramanga te spelen, maar toen puntje bij paaltje kwam boften we dat mijn oude vriend Christopher Lee de rol kreeg. Het leek ons bijzonder toepasselijk omdat hij een neef van Ian Fleming is.

Dit was mijn eerste Bondfilm met Desmond Llewelyn als Q. Ik kende Desmond al jaren omdat ik met hem had gewerkt in Ivanhoe, en ik vraag me dikwijls af waarom hij niet ook in mijn eerste Bondfilm zat. De arme Desmond werd altijd opgezadeld met de meest technische tekst die je maar kunt voorstellen en moest er hele boekdelen van spuwen. Volgens mij hebben de schrijvers ook veel lol beleefd toen ze die onzinnige teksten voor hem bedachten. Dus omdat ik nu eenmaal een behulpzaam iemand ben, herschreef ik dikwijls zijn tekst. Ik vroeg een van de scriptmeisjes de nieuwe tekst uit te typen en daarna gaf ik hem aan de regisseur met wie we op dat moment werkten, en die gaf hem weer aan Desmond.

Llewelyn nam zijn werk altijd heel serieus en hij concentreerde zich intens. Chagrijnig omdat hij net een maand aan zijn vorige tekst had gewijd, ging hij weg om zijn nieuwe uit het hoofd te leren, en daarna kwam hij op de set. Intussen had ik de grootste lol en Desmond keek me aan alsof hij dacht: wat valt er verdomme te lachen? Ik doe mijn uiterste best en die zak denkt dat het geestig is.

En dan viel het muntje!

In Hongkong logeerden we in het Peninsula Hotel. Daar leerde ik Hervé Villechaize kennen, de onnavolgbare Nick Nack van één meter twintig hoog. Hervé was dol op vrouwen en ging dikwijls met een zaklantaarn naar stripclubs in Hongkong, die hij gebruikte om de meisjes van zijn gading aan te wijzen. ‘Jij, jij en jij… Nee, niet jij… jij wel.’ Dan nam hij hen mee naar zijn hotel om de nacht met hen door te brengen.

Toen we uit Hongkong vertrokken, vroeg ik hem hoeveel meisjes hij gedurende ons verblijf had gehad.

‘Vijfenveertig,’ antwoordde hij met zijn Franse piepstem.

‘Als je ervoor betaalt, telt het niet,’ antwoordde ik.

‘Maar al betaal ik ervoor, dan weigeren ze soms toch,’ zei hij treurig.

Op een dag probeerde Hervé Maud Adams in de receptie van het hotel te versieren. Hij liep naar haar toe, zijn hoofd reikte net tot de zoom van haar rok, hij keek omhoog en zei: ‘Vanavond kom ik naar je kamer, Maud. Dan kruip ik bij je tussen de lakens en ga ik wild en hartstochtelijk de liefde met je bedrijven.’

‘Ja,’ zei Maud zonder aarzelen, ‘en als ik je daar tref, word ik héél boos.’

Hervé vertelde me nog iets tragikomisch. ‘Ik kan nooit op de tweede etage of hoger slapen in een hotel,’ zei hij.

‘Waarom niet?’ vroeg ik.

‘Omdat ik niet bij de liftknopjes kan!’

We filmden op de gokboten van Macau, die op twee dekken tafels hebben. De roulettetafels staan op het onderste en vanaf het volgende dek kan het publiek op de tafels beneden neerkijken en weddenschappen afsluiten. Daar stonden ook de blackjacktafels, waar je Cubby en mij altijd tussen de bedrijven door kon vinden.

We waren er maar een dag of drie in totaal en de hele filmploeg belandde altijd met Cubby en mij in het casino. Maar uit angst dat de jongens hun hele inkomen over de balk smeten hield hij die week een deel van hun salaris achter. Vervolgens liep Cubby heel royaal rond met handenvol fiches en die deelde hij uit.

Cubby en ik hadden het nooit over zaken en hadden ook nooit reden om boos op elkaar te zijn. We waren dikke vrienden en genoten enorm van de samenwerking. We speelden tijdens de hele opnamen ook een backgammoncompetitie en hielden de stand bij zodat we aan het eind van de opnamen konden afrekenen. We speelden om een pond per punt en als een van ons een eind voor stond, verhoogden we de inzet tot vijf op tien pond per punt om de andere speler de kans te geven een inhaalslag te maken. Dan moest ik weer terug naar de set en zei Cubby: ‘Je mag hem nog niet hebben, ik zit hem net te bespelen als een oude banjo.’

Ik herinner me dat ik een keer een geweldig eind voor stond en al tweehonderdduizend pond te goed had.

‘Oké,’ zei Cubby, ‘de volgende punten leveren honderdduizend pond per stuk op.’

Hoewel er een fikse rivaliteit was, zorgden we er doorgaans voor dat de pot aan het eind van de opnamen niet meer dan een paar duizend pond bevatte, en we vonden het niet erg om die op te hoesten.

We filmden op een andere boot, een schip van de politie van Hongkong, toen er een jonge inspecteur aan boord sprong, gekleed in een keurig uniform met een witte short en sokken. Ik zei hallo, aangenaam. Hij zei dat we elkaar al eens eerder waren tegengekomen. Ik vroeg waar.

‘U regisseerde in Downing Street,’ zei hij, ‘met Tony Curtis en ik stond op wacht voor nummer 10.’

‘En drie jaar later bent u nog maar inspecteur?’

‘Hoezo?’ vroeg hij. ‘dat is juist uitstekend!’

‘U had commissaris kunnen zijn,’ antwoordde ik. ‘Tony stond naast u voor nummer 10 wiet te roken.’

Tony zei tegen me: ‘Hé, Roger, moet je kijken.’ En hij nam een haal van zijn joint. Dat was vlak nádat hij bij aankomst in Engeland was gearresteerd.

Ik sloeg een keer dubbel van de lach om Britt Ekland. We kwamen uit het Peninsula Hotel om de scène te filmen waarin Bond in Mary Goodnight’s (Britts) sportwagentje stapt. Het hotel was omringd door honderden en nog eens honderden Chinese toeschouwers die erop los kiekten.

‘O, wat is het toch heerlijk om een filmster te zijn,’ zei Britt met haar zangerige Zweedse accent.

Ik moest lachen, en om alle sterallures vlug de kop in te drukken, zei ik: ‘Die zijn hier voor Maud en Hervé, en nu gedraag je je!’

Britt was inmiddels gescheiden van Peter Sellers. Ik kende Peter al jaren, vele echtgenotes lang zelfs, en ik kende Britt dus al voordat we gingen samenwerken. Het gerucht ging dat Britt naar de helderziende Maurice Woodruff was geweest van wie Peter Sellers advies kreeg. Maurice had tegen Peter gezegd dat hij een meisje zou tegenkomen met de initialen BE op wie hij verliefd zou worden. Ik kende Maurice toevallig heel goed en ik geloof dat hij heel oprecht was – maar wie zal het zeggen?

Vlak voor ons vertrek van Hongkong naar Bangkok belde Cubby me in mijn hotel en hij klonk heel opgewonden. Hij had een fantastische kleermaker gevonden die binnen vierentwintig uur voor een heel goede prijs een aantal maatpakken voor hem had gemaakt. Hij droeg een van die pakken naar het vliegveld en toen hij de vliegtuigtrap besteeg, scheurde zijn broek in tweeën. Ik hoef je niet te vertellen dat hij genadeloos werd geplaagd.

In Bangkok filmden we een andere bootrace, deze keer door de klongs, het netwerk van kanalen dat door de stad loopt. We werden gewaarschuwd dat we geen druppel water mochten binnenkrijgen als we erin vielen. Ik bén erin gevallen, twee keer zelfs. De eerste keer was opzettelijk, maar de tweede keer was toen ik een bocht in de rivier – bij een begrafenisondernemer – iets te krap nam en mijn evenwicht verloor. Ik bleef onder water om de schroef te vermijden, maar beging de fout om mijn ogen open te doen… en ontdekte wat de ondernemer deed met de lijken van de armste mensen.

Als ik nu op die opname terugzie, trekken m’n tenen krom bij de gedachte dat ik het jongetje dat bij Bond aan boord klom om een houten olifantje te verkopen in de klong heb geduwd.

In die scène kregen we weer te maken met Clifton James als sheriff J.W. Pepper. In Live and Let Die had hij de redneck-sheriff heel briljant gespeeld. Hij zat toevallig in de auto die Bond uit een showroom stal om Scaramanga te achtervolgen. Dat leidde tot een van de meest fantastische stunts met een door de lucht vliegende auto die er ooit op het witte doek zijn vertoond: een salto van 360 graden over een rivier. Die werd echt uitgevoerd en was berekend door wiskundige genieën. Op papier kon het, maar op de bewuste dag was Cubby een beetje nerveus; lukte het ook in het echt? W.J. Milligan was de stuntchauffeur en ik weet nog dat Cubby hem een fraaie bonus gaf omdat hij het in één take klaarspeelde.

Daarna verhuisde de hele ploeg naar het dorpje Pa Nang op het eiland Phuket. De artdirector was ons voorgegaan om het enige hotel ter plaatse op te kalefateren. Er waren maar zes, nogal aftandse kamers. Cubby, Christopher, Guy, de meisjes en ik hadden elk een eigen kamer. Ik had een vrij grote met een plafondventilator – er was geen sprake van airconditioning – en een trapje lager was wat een beetje lacherig de badkamer werd genoemd. Het nietige vertrekje had een wasbakje van een centimeter of vijftien, een vierkant plateau met een gat dat de wc moest voorstellen, en daarboven was de douche met daarnaast een emmer die je moest vullen om door te spoelen. Ik grapte tegen Cubby dat ik tegelijkertijd boven het gat kon hurken, mijn tanden poetsen, een douche nemen en mezelf scheren.

‘Dat is nog niets,’ zei hij. ‘Dat kan ik allemaal ook, plus een bezem in mijn kont steken om de badkamer aan te vegen.’

De wanden waren zo dun als bordpapier. Mijn kamer lag naast die van Christopher. Wat ik niet besefte, was dat hij elke dag een riedel van zijn favoriete aria’s zong, van De Barbier van Sevilla, Carmen (het Lied van de Toreador) tot vele andere. Omdat Christopher Scaramanga’s derde tepel moest dragen en zo bruin moest zijn als een autochtoon van Phuket, moest hij elke dag helemaal worden geschminkt. Nepbruin noemen ze het, geloof ik. Om het er ’s avonds af te wassen, haalde hij warm water uit George Crawfords keuken. Elke avond zag ik hem met twee emmers water van de overkant aankomen en hij zong de hele weg. Ik wist dat hij een succesvol zanger zou worden.

De opnamedagen op locatie waren lang en vrij zwaar. We moesten heel vroeg op, daarna moesten we een boottocht maken van een uur voordat we geschminkt konden worden en we onze kostuums konden aantrekken in de ‘kleedkamerboot’, die vlakbij lag afgemeerd. Omdat de zee zo glad was, voeren we vaak in een lage boot en soms vlogen er vliegende vissen overheen of zelfs erin terwijl we een groepje eilandrotsen naderden die als stijve penissen in zee stonden.

Omdat we ’s nachts de uitrusting op het eiland moesten achterlaten, hadden we een paar bewakers in dienst genomen om er de hele nacht te blijven. Op een ochtend ontdekten we bij aankomst dat alle grote, zware generatoren van die zeven meter brede locatie waren verdwenen, en onze bewakers hadden niets gemerkt, zeiden ze. Daar zat een luchtje aan.

Een andere keer moesten er wat opnamen vanuit de lucht worden gemaakt. Ik zei tegen Cubby dat het wel leuk zou zijn om die avond met de helikopter terug te vliegen om een uur in de boot te voorkomen. Na de laatste opnamen zag ik Guy, Cubby en Derek Cracknell er allemaal in stappen en naar me zwaaien terwijl ze vertrokken. Stelletje eikels.

Natuurlijk moest het eiland, net als alle andere hoofdkwartieren van Bondboeven, worden opgeblazen. Guy en de special-effectsman legden uit dat de explosies een voor een zouden plaatsvinden zodra Britt en ik uit Scaramanga’s nest tevoorschijn kwamen. De explosieven bestonden uit enorme containers met allerlei soorten brandgevaarlijk materiaal, en dan heb ik het over heel grote containers. De eerste zouden achter ons ontploffen, vervolgens zetten we het op een lopen en zodra we een hoek om waren, zouden de grote de lucht in gaan.

‘En waar zijn jullie dan?’ vroeg ik. Er kwam geen antwoord. Ik draaide me om en zag dat ze er allemaal vandoor gingen en in de boot klommen!

Het gerucht dat er gefilmd werd, was als een lopend vuurtje rondgegaan en daarom hadden we veel toeristen te dulden die met hun Nikon aan land kwamen en diverse shots verknalden. Toen er op een ochtend een groepje aan land kwam en onze explosies begonnen, moeten ze zich hebben afgevraagd waar ze in beland waren. Ze wachtten het niet af!

Britt, in haar kleine bikini, en ik holden langs het punt van de eerste explosie… Beng! We haalden het punt van de tweede, maar ik raakte Britts hand kwijt en ze bleef achter. Ik had twee mogelijkheden: het zo laten, zoals een hardere Bond waarschijnlijk zou doen, of doen wat Roger Moore zou doen, namelijk teruggaan. Ik holde terug, greep haar vast en vlak voordat we de hoek omsloegen, kwam de grote knal. Mijn arm lag op Britts rug en ik voelde alle haartjes op haar huid verschroeien.

Tegenwoordig is het eiland een enorme toeristentrekpleister. Kristina en ik waren er een jaar of wat geleden in de buurt op een Star Clipper met een groepje Scandinavische vrienden, onder wie de koning en koningin van Zweden en de kroonprinses. Ze wilden dat ik hen naar het eiland bracht. Ik kan je vertellen dat het tijdens ons bezoek in 1974 onbewoond was. Maar bij mijn terugkeer waren er overal steigers en winkels en konden we nergens afmeren, dus voeren we door.

Tussen haakjes, de laatste opname die ik maakte verscheen al vroeg in de film, wanneer ik een buikdanseres leer kennen tijdens een poging een gouden kogel terug te vinden. Ik droeg een fraai zijden pak en verheugde me er al op om het aan het eind van de opnamen te kunnen inpikken. Ik begreep niet waarom Cubby op een ladder was geklommen en op ons neerzag.

‘Hebben we dit?’ vroeg Guy.

‘Ja,’ was het antwoord.

‘Zit er geen haar op het de lens?’

‘Helemaal schoon, guv.’

‘Oké,’ zei Guy. ‘Deze take nemen we. Het is voor elkaar.’

Net op dat moment werd er een enorme emmer lijm boven mijn hoofd en mijn prachtige pak omgekeerd. Cubby keek omlaag naar het resultaat van zijn werk en bescheurde zich. Dat was het eind van mijn nieuwe pak.

Nu mijn tweede Bondfilm af was, leek ik opeens erg in trek! Scripts werden naar mijn impresario gestuurd en van alle kanten stroomden de aanbiedingen binnen; of er geld achter zat was een tweede. Maar er zat één opwindend project bij, That Lucky Touch. Dimitri de Grunwald stuurde me het script van de komedie die zich in Brussel afspeelde en waarin Sophia Loren de vrouwelijke hoofdrol zou krijgen. Ik vind het een hilarisch verhaal en bij het vooruitzicht dat ik zou samenwerken met een van de mooiste vrouwen ter wereld zette ik mijn handtekening op de stippellijn. Dimitri, regisseur Christopher Miles en ik reisden af naar Parijs om met Sophia te lunchen. Dimitri arriveerde na Christopher en mij in het restaurant en zag er belabberd uit. Hij was bij Sophia en haar man Carlo Ponti geweest en ze zouden nu met hem mee zijn gekomen.

‘Sophia doet het niet,’ zei hij.

Ik weet niet waarom. Dat zei hij niet, of hij wilde het niet zeggen. Ik wist alleen dat we nog twee weken de tijd hadden voordat de opnamen zouden beginnen en dat we geen vrouwelijke hoofdrolspeelster hadden.

Gelukkig stelde ik Susannah York voor, dankzij mijn recente samenwerking met haar in Gold. Er werden haastig een paar veranderingen in het script aangebracht en Susannah deed mee, samen met een geweldige, ondersteunende cast: Shelley Winters, Lee J. Cobb, Donald Sinden, Sydne Rome en Jean-Pierre Cassell.

Shelley was geweldig leuk gezelschap. De hele film speelden we een doorlopend partijtje gin rummy. Toen Lee J. Cobb vroeg of hij mocht meedoen, veinsde Shelley dat ze heel slecht speelde. Hij zag een kans om een paar dollar te winnen… en Shelley kleedde hem helemaal uit; ze was een door de wol geverfde en uiterst competitieve speler.

Lee vertelde me dat hij niet zo lang daarvoor heel ziek was geweest en in het ziekenhuis had gelegen, waar hij zich steeds meer zorgen maakte – en zich dus steeds zieker voelde – omdat hij niet wist hoe hij zijn ziekenhuisrekening moest betalen. Bij zijn ontslag kreeg hij van de administratie te horen dat hij zich niet druk hoefde te maken omdat zijn rekening al was betaald.

‘Betaald? Door wie?’ vroeg Lee.

‘Door meneer Frank Sinatra,’ kreeg hij te horen.

Lee belde Frank op en zei: ‘Meneer Sinatra, ik ben bang dat we elkaar nooit hebben ontmoet, maar ik begrijp dat u mijn ziekenhuisrekening hebt betaald?’

‘Ja, dat klopt,’ bevestigde Frank.

‘Mag ik vragen waarom?’

‘Ja, omdat ik van je films hou.’ Dat was typisch Frank. Hij heeft heel veel gedaan voor heel veel mensen en liefdadige instellingen zonder er ooit de aandacht op te vestigen.

Ik leerde Frank in de jaren zestig vrij goed kennen en had hem voor het eerst ontmoet tijdens mijn jaren bij Warner Bros, bij een benefietmaaltijd zelfs. Tien jaar later trof ik hem en zijn vrouw van toen, Mia Farrow, in Londen.

‘We zijn gewoon dol op The Saint,’ zei Mia volkomen onverwacht.

‘We kijken ernaar in bed op onze hotelkamer,’ voegde Frank eraan toe. ‘Het is het beste wat er op tv is.’

Ik bewonderde hem niet alleen, nu besefte ik ook dat hij een goede smaak had.

‘Zin om morgenavond mee uit eten te gaan?’ vroeg Frank.

Dat hoefde hij geen twee keer te vragen. We aten bij Annabel’s. Frank vroeg honderduit over The Saint en was benieuwd of ik nog belangstelling had voor speelfilms.

‘Nou en of,’ zei ik. ‘Hoezo?’

‘Nou jongen,’ zei hij, ‘ik krijg een heleboel scripts op mijn bureau. Ik zal er een voor je uitzoeken.’

Wat een compliment! Maar ik moet eraan toevoegen dat hij nooit werk voor me heeft gevonden.

Onze vriendschap duurde echter tot zijn dood. We vierden regelmatig Thanksgiving en Pasen bij elkaar, en Luisa en ik woonden veel van zijn uitverkochte concerten over de hele wereld bij. Hij had iets wat geen andere artiest die ik ooit heb gezien had. Hij betoverde iedereen in zijn publiek. Ondanks zijn kwakkelende gezondheid in later jaren en zijn doofheid, is Frank nooit gestopt.

In een van onze laatste gesprekken zei Frank: ‘Geniet maar van het leven jongen, want sterven is klote.’

Ik vond het heerlijk om in België aan That Lucky Touch te werken. De mensen zijn er erg aardig en hebben een leuk gevoel voor humor. Ik weet nog dat ik verse jus d’orange bestelde voor het ontbijt. Wat gebracht werd kwam duidelijk uit een blikje, dus belde ik roomservice.

‘Ik had vers sinaasappelsap besteld.’

‘Het is vers,’ zei de ober.

‘Nee,’ zei ik. ‘Het smaakt alsof het uit een blikje komt.’

‘Ja,’ zei de ober. ‘Vers uit blik.’

Rond die tijd sprak ik David Niven en ik zei dat we een paar opnamen in Brugge moesten afmaken. Hij vertelde dat hij en een vriend aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, toen de geallieerden door België oprukten, een jeep namen en Brugge in reden, dat kort daarvoor was bevrijd. Daar genoten ze een heerlijke lunch aan het kanaal en de restaurantbaas was zo blij om hen te zien dat hij een uitstekende wijn uit de kelder haalde die aan de aandacht van de Duitsers was ontsnapt.

Toen ze naar hun eenheid terugreden, werd Niv aangehouden en ze vroegen waar hij was geweest.

‘Lunchen in Brugge,’ antwoordde hij.

‘Brugge? Ben je in Brugge geweest? Dat is vijandelijk gebied!’ klonk het antwoord.

‘Nee, nee,’ suste Niv. ‘We hebben het drie dagen geleden ingenomen.’

‘Ja, en de Duitsers hebben het een dag later weer teruggepikt. Je bent de vijandelijke linies overgestoken om te lunchen!’

Helaas is That Lucky Touch als komedie niet geslaagd, denk ik. Toen ik naar de voltooide film keek, had ik het gevoel dat het tempo er niet in zat. Er waren leuke ogenblikken, maar het was niet het succes waarop ik had gehoopt.

Eind 1975 was de situatie tussen Harry en Cubby geculmineerd. Harry had een heleboel aandelen Technicolor gekocht en ook had hij de camerafabriek Debris Éclair overgenomen. Hij had nogal diep in de buidel getast, en om de nodige fondsen bijeen te krijgen had Harry zijn aandelen Danjaq – de holding van hem en Cubby – als onderpand aan de bank gegeven. Maar in de partnerschapsovereenkomst die ze in 1962 hadden gesloten, hadden ze beiden beloofd om de aandelen Danjaq nooit als onderpand voor andere ondernemingen te gebruiken. De zaken werden ingewikkeld toen de aandelen in Harry’s twee nieuwe bedrijven flink kelderden. De banken vreesden het ergste, legden beslag op hun leningen en Harry zag zich gedwongen zijn veertig procent aandelen in Danjaq te verkopen.

Cubby maakte zich natuurlijk zorgen dat hij op het punt stond een nieuwe partner te krijgen en begon een juridische procedure tegen Harry. Het werd allemaal heel bitter en tijdrovend. Uiteindelijk werd besloten dat United Artists de aandelen moest worden aangeboden en die zouden Cubby’s nieuwe partner worden. Het leek een goede oplossing.

In die tijd gingen de plannen voor mijn derde Bondfilm in de ijskast. Guy Hamilton, die de regie zou krijgen, vertrok om aan een andere film te beginnen en het zag er allemaal vrij onzeker uit. Omdat ik een groot voorstander ben van het ijzer smeden als het heet is, werkte ik noest door. Mijn volgende aanbod gold een film in Rome. Dat betekende dat we Kerstmis met het gezin in Denham konden vieren en Luisa vond het een heerlijk vooruitzicht een paar maanden bij haar familie in Rome te kunnen doorbrengen, dus accepteerde ik The Sicilian Cross. Begin 1976 pakten we onze koffers en het hele gezin vertrok naar Italië.

Toen we net in Rome waren, troffen we Liza Minelli. Ze was bezig met de opnamen van A Matter of Time, geregisseerd door haar vader, en ik nodigde haar uit om de film te gaan zien die ik het jaar daarvoor had gemaakt en die in de stad draaide.

‘Hoe heet hij?’ vroeg ze.

‘Toccarlo porta Fortunato,’ antwoordde ik in mijn beste Italiaans.

Ze gilde van de lach. De letterlijke vertaling van de Italiaanse titel van That Lucky Touch was ‘Raak hem maar aan, dat brengt geluk’. Nou, ze heeft ’m nooit aangeraakt, maar hoop doet leven!

Hoofdstuk 10

Eenvoudig, dr. Watson

‘Geef de signalen en zeg je tekst!’

Mijn derde en helaas laatste samenwerking met regisseur Peter Hunt was het drama Shout at the Devil, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog in Portugees Oost-Afrika speelt. In navolging van Gold had producent Michael Klinger opnieuw voor een roman van Wilbur Smith gekozen en was hij op pad gegaan om zijn voorkeursteam bijeen te brengen. Ik werd gecast als Sebastian Oldsmith, een Engelse avonturier en allround malloot, en Lee Marvin kreeg de rol van kolonel Flynn O’Flynn, die als een Amerikaanse avonturier werd omschreven, maar ‘drankzuchtige opportunist’ en ‘stroper’ zouden betere benamingen zijn.

Er werd een programma van vijftien weken opgesteld voor Zuid-Afrika en Malta, en opnieuw kregen we direct te maken met onenigheid over de apartheid. In ons geval was dat een platgetreden pad en met de Britse acteursbond aan onze zijde was Michael Klinger weldra in staat om tegenwicht te bieden aan de dreigementen van de ACTT om de film – al weer – op de zwarte lijst te zetten.

Onze locatie was in de buurt van Port St. John aan de monding van de rivier de Umzimvubu, waar we werden ondergebracht in huisjes die uitzagen op de Indische Oceaan. Het was idyllisch. Maar de plaatselijke burgemeester liet weten dat we eruit gegooid zouden worden als we een feest zouden geven waarvoor ook zwarten werden uitgenodigd. Wat een gastvrijheid!

De film valt eigenlijk in twee delen uiteen. De eerste helft was een opeenhoping van escapades waarin Flynn O’Flynn en Sebastian Oldsmith proberen zo snel mogelijk rijk te worden door de plaatselijke Duitse gouverneur Herman Fleischer een oor aan te naaien, en dat alles met veel humor en uitgelaten lol. Maar de tweede helft, na de aanval van de Duitsers op O’Flynns familiewoning, is veel sinisterder. Daarin leefde mijn personage als man en vrouw samen met O’Flynns dochter Rosa, gespeeld door Barbara Parkins en hun pasgeboren dochtertje. De Duitsers brachten onze dochter wreed om het leven en zo verandert het verhaal in een wraakoefening.

Het productieteam vond een pasgeboren baby in de omgeving (in het verhaal is het een meisje, maar de enige baby die ter plaatse beschikbaar was, was een jongetje). Ik weet nog dat ik doodsbang was in de scène waarin opa O’Flynn zijn jonge kleinkind voor het eerst oppakt, omdat Lee, bekend als een stugge drinker, een flink stuk in zijn kraag had en het kind oppakte zonder zijn hoofdje te steunen. Ik kan je verzekeren dat mijn bezorgde blik niet zomaar gespeeld was! Het jongetje had constant liggen huilen, maar toen Lee hem oppakte, was hij opeens stil. De reden? Lee ademde een kegel van tweehonderd procent wodka in zijn gezicht.

Ik vraag me dikwijls af of er in de buurt van Port St. John nu een man van in de dertig woont die in de loop van zijn leven alcoholist is geworden.

Terug naar het verhaal: wanneer de Britse geheime dienst probeert O’Flynn en Oldsmith te rekruteren om een onderzoek in te stellen naar een beschadigd Duits slagschip, dat voor reparatie in de buurt voor anker ligt, met de bedoeling dat zij het zullen vernietigen, is alles in gereedheid voor de wraakoefening.

Een van de linkste opnamen was de surveillance van het transport van onderdelen naar het beschadigde slagschip. Het ging om stalen plaatwerk dat door honderden plaatselijke arbeiders op enorme wagens door het Afrikaanse landschap werd getrokken. Volgens het script moeten O’Flynn, Rosa en Sebastian die reparatiezending saboteren. Terwijl het konvooi van enorme platen een kleine vallei nadert, verstoppen de personages zich met geweren aan de voet van de heuvel om een aantal dragers af te schieten, en zodoende de wagens heuvelafwaarts te laten denderen, waardoor de stalen platen de bomen in vliegen en hopelijk onbruikbaar worden.

De briljante John Glen had de leiding van deze specifieke opname. We stonden allemaal aan de voet van de heuvel waar een enorm afgebroken wiel van een van de karren heen zou rollen. Zelfs met mijn luttele kennis van trigonometrie leek het traject van het wiel me zorgwekkend. Ik pakte de radio om contact op te nemen met John en Peter Hunt.

‘Er zijn hier beneden vreselijk veel mensen en volgens mij gaat dat wiel straks dwars door die mensen heen. Mogen we iedereen die hier niet nodig is in veiligheid brengen?’

‘Goed idee,’ antwoordden ze. Mensen verplaatsen is niet iets wat je even doet, dus kostte het een paar minuten om iedereen naar een plek onder een grote boom te dirigeren.

‘Wacht eens even,’ zei ik via de radio. ‘Jullie hebben ze gedirigeerd naar de plek waar het wiel waarschijnlijk eindigt, precies tegen die boom! We moeten iedereen opnieuw verplaatsen.’

Peter werd nogal ongeduldig door al die vertragingen en ademde in de nek van John Glen; die was op zijn beurt een beetje pissig over deze bemoeizieke acteur en Michael Klinger dacht intussen dat ik me maar wat amuseerde door ieders tijd te verspillen. In de hoop dat ik eindelijk mijn mond zou houden, verplaatsten ze de mensen opnieuw.

Wanneer het reuzenwiel afbrak en van de heuvel rolde, moest ik met mijn rug naar de camera gaan staan zodat je de scène in feite over mijn schouders zou zien. Natuurlijk zag ik de filmploeg die achter me stond niet, maar ze beloofden dat ze zo nodig ‘lopen!’ zouden roepen.

‘Oké, actie!’

Ik stond daar te kijken naar dat ding dat op me af kwam rollen… stond daar maar… en bleef staan. Ik weet nog dat ik dacht dat het wel een beetje dicht in de buurt kwam, maar niemand riep ‘lopen’, dus deed ik dat niet uit angst dat ik de take zou bederven, want ik wist dat het eeuwen zou duren voordat we alles opnieuw in gereedheid zouden hebben. Mijn rommelende darmen wonnen het van mijn hoofd, dus draaide ik me om en zag dat de hele ploeg er als een haas vandoor was gegaan. Ze hadden mij en de camera in de weg van de aanstormende verpulveraar laten staan. Ik bleef niet staan om me druk te maken over de camera. Het wiel stuiterde en rolde recht de vallei in, dwars door het gebied waar iedereen zich daarnet had verzameld voordat ik hen tot twee keer toe had laten verplaatsen. Er werden blikken van verstandhouding gewisseld, maar niemand zei iets.

We filmden vrij lang in het Krugerpark en in één scène moest er een olifant worden omgelegd omdat O’Flynn onder andere een ivoorstroper was. Met assistentie van de parkwachters werd geregeld dat er een helikopter over het park zou vliegen om een kudde op te sporen en vervolgens zou een grote stier min of meer onze kant op worden gejaagd.

Er speelden drie acteurs in de scène: Lee, ikzelf en Ian Holm. Om potentieel gevaar tot het minimum te beperken, werd er voorgesteld dat alléén wij drieën plus een minimale filmploeg het park in zouden gaan. Toen de stier van de kudde werd gescheiden, zei de parkwachter dat hij een verdovend middel zou afvuren dat na een minuut of twintig zou werken. In die tijd moesten we er als een haas naartoe en zodra de helikopter uit beeld was, moesten we losse flodders op het enorme dier afschieten wanneer het op het punt stond ineen te zijgen. Dat liep allemaal opmerkelijk goed en toen het beest eenmaal ter aarde was gestort, filmden we Lee die zogenaamd zijn slagtanden verwijdert.

‘Oké. Ontruim de directe omgeving, dan zullen we de olifant wakker maken,’ zei de parkwacht. Hij gaf hem een prikje achter zijn oor, waar de aderen het toegankelijkst zijn. ‘We weten niet wat hij doet als hij wakker wordt,’ zei de parkwacht. ‘Misschien is hij wel razend, maar ik moet hem bij kennis zien voordat we weg kunnen.’

O, te gek! Ik was niet erg benieuwd hoe razend dat enorme beest kon worden, vooral niet omdat we zogenaamd op hem hadden geschoten. Maar aan de andere kant was Lee zich er niet van bewust dat hij alleen maar losse flodders in zijn magazijn had, dus die waande zich de grote blanke jager. Het ondier werd wakker en we sprintten als een gek naar de auto. Ik weet niet of je ooit door een landschap met struikgewas bent gereden, maar laat me je verzekeren dat het de ongemakkelijkste rit is die je je maar kunt voorstellen. Daarbij kwam nog dat er een woedende olifant achter ons aan zat. Het kostte moeite om een beetje op snelheid te komen en die dag kwam ik erachter dat olifanten vrij hard kunnen hollen, ik zou zeggen zo’n twintig kilometer per uur. Laat het voldoende zijn om te zeggen dat ik een week lang geen laxeermiddel nodig had.

Over loeispannende opnamen gesproken, ik vind het niet erg om mijn eigen stunts te doen, als ik mijn lot maar in eigen hand heb. Ik maak me altijd zorgen als een stuntman of effectenjongen zegt dat ik me geen zorgen hoef te maken. In Shout at the Devil krijgen onze personages te horen dat er een tweedekker tot hun beschikking staat om een luchtverkenning naar de mogelijke locatie van de Blücher uit te voeren. De piloot landt, geheel volgens het script, op het strand, waarbij hij vlak over hun hoofd scheert. O’Flynn werpt zich op de grond, terwijl Sebastian – ik – onverstoorbaar met zijn één meter achtentachtig rechtop blijft staan. Een paar maanden later kostte een soortgelijke stunt een acteur zijn hoofd… Ik sta nooit meer onder vliegtuigen.

Lee deed zijn stunts graag zelf. Of dat nu was omdat de alcohol, die hij in royale mate gebruikte, in de loop der jaren zijn brein ongevoelig had gemaakt voor gevaar, of omdat hij het gevoel had dat niemand zijn gelijke kon spelen, weet ik niet precies. Hoe dan ook, we stonden op de oever van de Umzimvubu, waarin het volgens de plaatselijke bevolking wemelde van de haaien, zoals inderdaad het geval is met een aantal rivieren in de regio. In de scène zwemt Lee’s personage naar de Blücher aan de overkant van de rivier. Larry Taylor, een talentvol stuntman die goed kon zwemmen, werd er als stand-in voor Lee bij gehaald.

Peter Hunt zei dat Lee alleen maar het water in hoefde om een meter of twintig à dertig te zwemmen. Daarna zou Larry de rest van de oversteek voor zijn rekening nemen. Lee dook er dapper in en begon te zwemmen. Ik geloof dat ik nog niet heb vermeld dat Lee een oud-marinier was en deel had uitgemaakt van een elitepeloton dat achter de Japanse linies werd gedropt. Als gevolg daarvan had die taaie ouwe rakker een uitstekende conditie. Hij zwom maar door en na zo’n zeshonderd meter riep Hunt, die steeds zorgelijker keek: ‘Oké, zo is het wel ver genoeg, Lee.’

Lee sloeg geen acht op hem en zwom door naar de overkant.

‘Daar gaat mijn vijfhonderd pond, godverdomme!’ zei Larry terwijl hij zijn shirt weer aantrok. Omdat hij niet nodig was voor de opname, kreeg hij niet betaald.

Dan had je nog het verhaal over Nikos en de papegaai ‘die niet vloog’. Nikos, de Griekse partner van Peter Hunt, was tijdens de hele opname bij hem in de buurt. Nikos had het in zijn hoofd gehaald om de papegaai, die tot het filminterieur van het O’Flynn-huis behoorde en die Michael Klinger voor tweehonderd rand in de buurt had gekocht, te trainen. Het was geen echt tamme papegaai, maar omdat hij gekortwiekt was, kon hij niet vliegen. Voor we het wisten, had Nikos de papegaai uit zijn kooi gehaald en was hij bezig de vogel met een stokje te trainen.

Het huis van O’Flynn stond op een heuvel hoog boven een sinaasappelplantage. Helaas was er in die tijd nog geen sinaasappel rijp, ze waren felgroen. Je kunt geen groene sinaasappels hebben, hè? Dus werd de artistieke afdeling ingeroepen om ze rood te schilderen, bij gebrek aan oranje verf, alleen aan de kant van de camera; de andere kant bleef groen. Ze leken wel een bizarre hybride en waren duidelijk oneetbaar.

Hoe dan ook, ik dwaal af. Opeens hoorden we Nikos roepen: ‘Hé, kom terug, kom terug!’ De niet-vliegende papegaai had op de een of andere manier het luchtruim gekozen, was het raam uit gevlogen, boven de boomgaard op de thermiek omhooggetild, de rivier over gezweefd en in een groepje bomen verdwenen.

Omdat we veel opnamen van het huis hadden met de papegaai in de achtergrond, werd het een continuïteitsprobleem. Je kon geen opname van Lee Marvin in zijn leunstoel hebben met de papegaai op de achtergrond en de volgende opname zonder. Michael Klinger was des duivels, niet alleen vanwege de continuïteit, maar ook om die tweehonderd rand.

‘Nikos!’ blafte hij met zijn platte Cockney. ‘Je haalt die papegaai goddomme terug!’

Nikos nam een paar requisietenjongens mee en stak de rivier vol krokodillen over om op zoek te gaan naar het gevederde vriendje, dat een groot gevoel voor humor bleek te hebben. Zodra Nikos in de buurt kwam, dacht de vogel: aye aye, daar heb je die Griek met die stok weer. Hij sloeg onverwijld de vleugels uit, verliet de boom en liftte mee op de wind terug naar het huis op de heuvel!

Dat was het eind van Nikos’ loopbaan als dierentrainer.

René Kolldehoff speelde de Duitse gouverneur Herman Fleischer, een akelig stuk vreten. Op het hoogtepunt van de film blazen we de Blücher op, maar Fleischer, die aan boord is, springt overboord en ontsnapt aan de ontploffing. Daarna zwemt hij naar land en hijst hij zich op het droge. Rosa schoudert haar geweer om hem neer te schieten uit wraak voor de moord op ons kind, maar ik pak het geweer uit haar handen en schiet hem zelf neer in een behoorlijk emotionele climax.

René, in zijn schitterende, inmiddels met modder overdekte crèmekleurige uniform, droeg elektronische springladinkjes die synchroon met het geweervuur zouden ontploffen en een klein zakje namaakbloed deden exploderen.

Beng! De eerste detoneerde op René’s linkerborst. Hij greep onmiddellijk naar zijn rechterzij. ‘Ah, I have been vounded!’ zei hij met zijn Duitse accent. ‘I am vounded.’

Net op dat moment ging de tweede lading af en raakte René echt gewond omdat zijn hand vlak op de detonatie zat. In afwachting van elk volgend schot plaatste hij zijn handen precies op de plekken waar hij geraakt moest worden… en de bommetjes afgingen. Arme René.

Lee Marvin was van a tot z absoluut fantastisch, hoewel ik me uit mijn MGM-tijd herinnerde dat Lee’s ogen bloeddoorlopen werden als hij een glaasje te veel op had. Het pièce de résistance van de film was een geweldig en bloedig vuistgevecht tussen Sebastian en O’Flynn. Het deed denken aan dat prachtige gevecht tussen John Wayne en Victor McLaglen in The Quiet Man. We repeteerden de handelingen, maar vlak voor de feitelijke take zag ik dat Lee rode ogen had. Hij was dronken en verkeerde in de waan dat hij in een echt gevecht verwikkeld was. Ik moest me verrekte snel bewegen om uit de baan van zijn vuisten te komen. Ik ben vergeten hoe lang we filmden – minstens vijf minuten, volgens mij – maar tot op de dag van vandaag kan ik zijn vuist langs mijn neus horen fluiten.

Lee was weliswaar een door de wol geverfde professional, maar kon ook een blok aan je been zijn. Op dagen dat hijzelf geen opnamen hoefde te doen, kwam hij toch naar de set, ging op zijn hurken zitten en keek toe. Vervolgens sloeg hij zijn armen om een van de zwarte acteurs om hem te feliciteren en hem als een oude vriend te behandelen. Maar zodra Lee iets had gedronken, veranderde diezelfde persoon in de vijand en duwde hij hem juist weg.

Lee vertelde me dat hij grondig de pest had aan de Japanners door zijn oorlogservaringen en dat bleek voor het eerst toen we van Johannesburg voor de laatste opnamen naar Malta vlogen. In Rome hadden we een oponthoud van zes uur en helaas waren we allemaal tijdens de vlucht blootgesteld aan een flinke hoeveelheid drank, en we kregen nog meer in de lounge van het vliegveld Fiumincino voordat onze verbindende vlucht werd omgeroepen. Toen dat gebeurde, liepen we de lounge uit, recht in de halve bevolking van Tokyo en iedereen had een Nikon.

‘Ha, Ree Marvin!’ riepen ze allemaal. ‘Dat is Ree Marvin!’

Opeens was Lee weer terug in de oorlog en met felle, bloeddoorlopen ogen begon hij die arme toeristen door de vertrekhal te meppen. Het werd bijna een diplomatiek incident.

Op een dag filmden we in een hotel ergens op Malta met Jean Kent en Maurice Denham, en Lee zat zoals gewoonlijk op zijn hurken toe te kijken. Hij riep me naar zich toe.

‘Roger,’ zei hij, terwijl hij langzaam zijn neus ophaalde. ‘Laat me je een goeie raad geven,’ zei hij terwijl hij zijn handen van zich af wierp. ‘Als je begrijpt wat ik bedoel.’

‘En wat is dat, Lee?’ klaar voor een tip die m’n loopbaan zou veranderen.

‘Geef de signalen en zeg je tekst!’

‘O, dank je wel, Lee.’

Toen het filmen erop zat, besloten mijn gezin en ik voor een korte vakantie naar LA te vliegen om een paar oude vrienden op te zoeken. We hadden er nog geen huis gekocht, dat kwam ongeveer een jaar daarna. Een van mijn makkers in Hollywood was producent Jack Haley jr. Hij was de zoon van Jack Haley sr., de acteur die de Tin Man speelde in The Wizard of Ozz. Vreemd genoeg was Jack jr. destijds getrouwd met de dochter van Judy Garland, Liza Minelli. Judy speelde natuurlijk Dorothy in The Wizard of Ozz.

Jack belde om te vragen of ik interesse had voor een tv-film voor Fox genaamd Sherlock Holmes in New York. Patrick MacNee was al gecast als Watson. De opnamen waren in LA, dus dat kwam allemaal goed uit. Er zou worden gefilmd op de set van Hello Dolly in de Fox-studio.

Ik heb al verteld hoe ik Oliver Reed belde om te vragen of hij belangstelling had voor de rol van Moriarty. Welnu, nadat hij ronduit had geweigerd, benaderde Jack John Huston. Huston was niet alleen een beroemd en begenadigd regisseur, schrijver en producent, maar draaide ook zijn hand niet om voor de incidentele filmrol. Hij was een feest om mee te werken. Bij zijn komst zei Huston tegen onze regisseur Boris Sagal: ‘Jongen, ik heb een heleboel tekst uit te spreken. Ik kan misschien wel wat geheugensteuntjes gebruiken.’ Dus maakte de artistieke afdeling prachtige tekstkaarten – of idiot boards zoals we ze noemden – met tekstfragmenten om op een strategisch punt achter de camera omhoog te houden zodat John ze kon zien. Hij sprak iedere tekstregel perfect uit en hoefde er niet één keer naar te kijken. De sluwe vos.

John en ik hielden allebei van backgammon en een goede sigaar, dus tussen de opnamen door gingen we een spelletje spelen en roken. Ik heb nooit de kans gekregen om met Huston als regisseur te werken. Dat zou leuk zijn geweest en het is een van de weinige dingen waarvan ik spijt heb.

De rest van de casting viel op zijn plek: Charlotte Rampling, David Huddlestone, Gig Young, Signe Hasso en mijn zoon Geoffrey, die een jaar of tien was en die Irene Adlers (Ramplings) zoon speelde die door Moriarty wordt ontvoerd. Later ontdekken we dat de jongen in werkelijkheid het resultaat is van een liaison tussen Holmes en Irene Adler.

Ik zal niet zeggen dat het resultaat wordt beschouwd als een van de populairste of meest gedenkwaardige Sherlock Holmesfilms, maar we hebben hem in elk geval met veel plezier gemaakt.

Intussen had Harry Saltzman in de wereld van 007 zijn aandelen voor twintig miljoen pond verkocht aan United Artists en was hij uit Danjaq en Eon Productions gestapt. Vervolgens had hij een reeks zakelijke tegenslagen en de klap op de vuurpijl was de dood van zijn beminde vrouw Jacqueline. Harry verhuisde naar Parijs en stortte zich in nog een paar filmavonturen, die volgens mij niet zo succesvol waren. Later hertrouwde hij, maar hij had problemen met zijn gezondheid die leidden tot zijn dood in september 1994.

In de zomer van 1976 had Cubby zijn zaken weer voor elkaar en begon hij met de preproductie van de grootste Bondfilm tot dan toe, The Spy Who Loved Me.

Ik wist nog niet goed wanneer de opnamen precies zouden beginnen, dus toen Richard Attenborough me een van de hoofdrollen van A Bridge Too Far aanbood, moest ik zeggen dat ik niet beschikbaar was. Maar toen de voorbereidingen van de Bondfilm zich langer voortsleepten dan verwacht, was ik opeens weer wel beschikbaar. Mijn impresario kreeg bericht van Dickie, die antwoordde dat er nog maar één rol vrij was, namelijk die van generaal Brian Horrocks, wat ik heel interessant vond, omdat Brian Horrock inderdaad generaal was toen ik in Duitsland gelegerd was.

‘De rol is goedgekeurd,’ zei Dickie, ‘maar helaas keurt hij jou af.’

De rol ging naar Edward Fox.

Ik ben niet rancuneus, maar weet je, hij kreeg nog een rol die ik graag had gewild. In 1973 vroeg producent John Woolf of ik belangstelling had voor de hoofdrol in The Day of the Jackal. Ik zei ja, natuurlijk. Daarna hoorde ik dat regisseur Fred Zimmermann mij niet wilde. Ik was heel verontwaardigd door die afwijzing.

Jaren later was ik op een feest in Parijs bij Jean Pierre Aumont en zijn vrouw Maria Pavan, waar Fred ook was, en ik vroeg hem waarom hij mij niet in de film had gewild.

‘Het is niet dat ik je niet wilde,’ zei hij, ‘maar de Jackal is een personage dat naadloos in de massa opgaat. Hij valt geen mens op. Jij bent een meter vijfentachtig, ziet er flitsend goed uit en je bent over de hele wereld bekend als Simon Templar en Brett Sinclair, dus hoe onopvallend zul jij voor het publiek zijn?’

Ik begreep het.

We keerden terug naar Denham en ik wachtte op het startsein voor The Spy Who Loved Me, die ‘voor de deur stond’. Het zou een grote film worden, zelfs naar Bondmaatstaven, en al vroeg tijdens de voorbereidingen werd duidelijk dat er geen podium groot genoeg was om drie atoomonderzeeërs te herbergen. De kaping daarvan is van cruciale betekenis voor het verhaal. Cubby zocht naar potentiële locaties, van vliegtuighangars tot studio’s in het buitenland, en vond niets wat geschikt was. Hij wendde zich tot zijn productieontwerper Ken Adam en vroeg of hij zo’n toneel in Pinewood kon ontwerpen. Kortom, het antwoord was ja, en zo kwam het beroemde 007-decor tot stand.

Voordat regisseur Lewis Gilbert Christopher Wood in dienst nam, had er al een aantal schrijvers aan verschillende voorlopige scripts gewerkt. In de eerste opzetten – voordat Christopher aan boord kwam – keerde Blofeld weer terug als onze schurk, samen met zijn organisatie SPECTRE, maar een andere producent, Kevin McClory, voerde een rechtszaak omdat hij beweerde de geestelijke vader te zijn van zowel Blofeld als SPECTRE toen hij met Ian Fleming samenwerkte aan een verhaal dat Thunderball zou worden. Gedurende de hele opname van de film beheerste McClory het leven van Cubby’s advocaat, voornamelijk omdat hij beweerde dat Christopher Wood plagiaat pleegde met een Bondverhaal waaraan hij werkte. Er werden verzoeken tot een gerechtelijk verbod ingediend, maar die werden weer ingetrokken.

Tussen haakjes, de film was niet gebaseerd op een boek van Ian Fleming. Toen Fleming dat specifieke avontuur schreef, vertelde hij het verhaal door de ogen van de vrouwelijke heldin Anya Amasova. Hij was niet tevreden met het voltooide product en verklaarde daarom dat alleen de titel ooit voor een toekomstige film mocht worden gebruikt.

Ik zei tegen Lewis dat ik me bezorgd maakte over de eerste opzetten van het scenario. Ik kende hem niet goed, dus wist ik niet hoe die bekende regisseur zou reageren op een acteur die hem vertelde waar zijn script bijgewerkt moest worden. Ik vond dat er te veel nadruk lag op extravagantie en op toeters en bellen – de pure omvang van alles, de bizarre schurkenplannen en de technische hoogstandjes – zonder veel aandacht voor de tekst. Ik kende het personage inmiddels en wist wat hij al dan niet zou zeggen. Lewis keek me aan. ‘Nou, mijn beste,’ zei hij op die typisch vage manier van hem. ‘Ik weet zeker dat we op de dag zelf wel iets kunnen verzinnen.’

Toen wist ik dat ik het wel met die man zou kunnen vinden. Ik ben erg op Lewis gesteld. We hebben namelijk hetzelfde kinderlijke gevoel voor humor. Wat me ook aantrok in Lewis was dat hij zich zo liet absorberen door een scène dat hij weinig aandacht besteedde aan de rest van de wereld om hem heen. Bij een van de opnamen filmden we op twee rostrums (verhoogde plateaus) en Lewis keek zo ingespannen toe, dat hij bij een stap opzij de enorme opening tussen de platforms niet zag en loodrecht naar beneden stortte, een meter of vier. Hij was zo ontspannen dat hij letterlijk stuiterde en zich overeind hees om opnieuw te beginnen.

Cubby wilde Bond met een klap terugbrengen. Hij zag zijn kans schoon bij de superbelangrijke opname voor de begintitels. Hij had een tijdschriftadvertentie gezien voor Canadian Club Whiskey, waarin een zekere Rick Sylvester van de rand van een loodrechte berg in Groenland – Mount Asgard, dacht ik – springt. In de tekst stond: If You Space Ski Mount Asgard… before you hit the ground, hit the silk!

Dat moest onze opening worden.

Cubby rekruteerde Rick Sylvester en stuurde hem naar Mount Asgard met een kleine ploeg onder leiding van de tweede regisseur John Glen om een sprong te filmen die later het hoogtepunt van een achtervolging op ski’s van mij (en mijn stand-ins!) zou zijn.

Ik weet nog dat er dagen voorbijgingen zonder dat John bericht stuurde over een succesvol verlopen sprong. De tijd drong en Cubby vreesde al dat hij het idee zou moeten laten varen. Maar toen de weersomstandigheden opeens verbeterden, kon John ‘Actie!’ roepen en de sprong was een feit. En in ruil voor een cheque van dertigduizend dollar maakte Rick Sylvester cinematografische geschiedenis door een van de meest spectaculaire filmopeningen aller tijden te maken.

Ik kan me nog levendig de première van de film in het Londense Odeon op Leicester Square voor de geest halen, en de doodse stilte die er over het publiek daalde toen Bond over de rand van het klif skiede. Je kon de spreekwoordelijke speld horen vallen. Vervolgens gaf het publiek een staande ovatie toen de parachute in de vorm van de Union Jack openging en de herkenningsmuziek van Bond een crescendo bereikte. Ik had nog nooit zoiets meegemaakt. Ik voelde me geweldig trots en keek opzij naar Cubby, die een brede glimlach op zijn gezicht had. Als hij ooit twijfels mocht hebben gekoesterd over het eigenhandig maken van een Bondfilm, werden die op dat moment vlug en definitief uit de wereld geholpen. Overigens was Rick nog bijna verongelukt omdat een losgeschoten ski de ongeopende parachute raakte toen hij viel. De ski kon makkelijk hebben voorkomen dat de parachute openging en dat is in de film duidelijk te zien.

We kregen een geweldige cast bijeen: Curt Jurgens, Barbara Bach, Richard Kiel en een paar oude vrienden van me, zoals Geoffrey Keen, Robert Brown en George Baker, om maar niet te spreken van Desmond Llewelyn als Q, Bernard Lee als M en Lois Maxwell weer als Miss Moneypenny.

Ik kreeg te horen dat Bond zelf, voor het eerst, zou optreden in de begintitels, ontworpen door Maurice Binder. Maurice was een schitterende, excentrieke figuur. Zijn begintitels, die altijd schaars geklede dames omvatten, werden legendarisch, en hij was ook verantwoordelijk voor de beroemde beginopname met de pistoolloop. Maar hij dreef Cubby en de regisseur altijd tot waanzin omdat hij de titelbeelden pas de dag voor de première afkreeg en zelfs dan had hij nog ideeën om bepaalde onderdelen te verbeteren. Hij was namelijk een perfectionist. Zijn late productie zorgde af en toe voor problemen met de filmkeuring, omdat die de beelden van Maurice een tikje te schuin vonden voor een bewijs van goedkeuring. Maar omdat Cubby altijd een liefdadigheidsvoorstelling van de première maakte, kon hij de keuring beïnvloeden door aan te voeren dat de liefdadigheidsinstantie een heleboel geld misliep als de datum zou worden uitgesteld, omdat het organiseren van een nieuwe première uitgesloten was.

Cubby en ik brachten Maurice op een dag een bezoek op zijn set en ik trof hem op zijn knieën terwijl hij liefdevol vaseline op het geslacht van een van zijn vrouwelijke naaktmodellen smeerde. Hij zei dat het was om haar schaamhaar vlak te houden voor de windturbine om de toorn van de keuring binnen de perken te houden.

Ik wendde me tot Cubby. ‘En ik dacht dat dit een van de voorrechten van de producent was?’

De jaarlijkse Royal Film Performance in 1977 was Silver Streak en ik was als gast uitgenodigd. Broadwayveteraan Elaine Stritch was ook van de partij en stond in de rij voor de koningin naast mij, met James Mason aan haar andere zijde. Toen het bericht kwam dat we een rij moesten vormen op het balkon van het Odeon aan Leicester Square, met aan het begin de mensen van de liefdadigheidsinstantie (de Cinema and Television Benevolent Fund) en daarna wij, de acteurs, werd Stritch heel nerveus.

‘O, mijn god!’ bleef ze maar zeggen. ‘Dit is zo opwindend! O, mijn god!’

Vervolgens werd aangekondigd dat de koningin-moeder ook in de zaal was.

Opeens klonk er een kreet. ‘O, mijn god, moet je die tiara zien! O, mijn god! Moet je dat snoezige kapsel zien! O, wat een prachtige jurk! Is ze niet om op te vreten?’

En James Mason maar ‘Stil, stil’ zeggen en uit zijn mondhoek zei hij tegen mij: ‘Zeg eens dat ze haar mond moet houden.’

‘Dat kan ik niet,’ fluisterde ik terug. ‘Zeg jij het maar!’

Stritch kwebbelde erop los tot uiteindelijk de koningin-moeder voor haar neus stond. Ze pakte Hare Majesteits handen vast en zei: ‘U bent een schat, u bent écht een schat!’

De koningin-moeder keek nogal radeloos naar haar escorte, lord Delfont. Die keek op zijn beurt fronsend naar mij, alsof ik er iets aan kon doen.

‘Weet u dat ik tijdens de presentatie op het toneel,’ vervolgde Stritch, ‘een liedje zing? Ik zal het nu voor u zingen…’

Ze zong dat verrekte liedje en de koningin-moeder deed haar uiterste best haar hand terug te trekken. Ik schaamde me dood. Ik kan me voorstellen dat de koningin-moeder na de voorstelling naar huis ging en zei: ‘Die Amerikaanse meisjes zijn soms heel eigenaardig.’

Een paar van mijn eerste scènes van Spy waren gefilmd op de atoomonderzeeërbasis Faslane in Schotland. Het filmen met onderzeeërs was allemaal heel boeiend en aan boord vond Lewis het wel aardig om een opname uit de hand te maken van het interieur van een torpedobuis en die te laten openen om een torpedo af te vuren, omdat we dat later in de film konden gebruiken. Cameraman Alec Mills bood zich aan om een kleine Arri-camera in de buis aan te brengen om de shot vast te leggen.

‘Maar niet voordat Roger van boord is,’ zei hij uitdagend.

‘Hoezo?’ vroeg Lewis.

‘Omdat ik hem ken en als ik daar eenmaal ben, zal hij hem echt afschieten.’ Alec hield voet bij stuk dat hij niet zou filmen voordat ik een heel eind uit de buurt was. Alec! Alsof ik jou uit die buis zou hebben gelanceerd! Hm, je kent me als je broekzak, vriend.

Ik voelde me vrij belabberd toen we naar Londen terugkeerden en later besefte ik dat ik een aanval van gordelroos had. Ik ging naar huis en stortte in bed. De volgende morgen werd ik wakker met een opgezwollen gezicht en spleetogen. Helaas stond er een opname op het programma met Bob Brown en George Baker. Ik belde Lewis om te zeggen dat het niet ging.

‘O, maak je geen zorgen,’ verzekerde hij me. ‘Ik film wel over je schouder, beste jongen, dat zal best gaan.’

Dus ging ik toch om de halve opname te maken. Als je goed kijkt, kun je over mijn schouder mijn opgezwollen gezicht zien. Ik voelde me echt beroerd en na een bezoek aan de dokter kreeg ik te horen dat ik naar huis moest voor volledige bedrust. Een paar dagen later belde Cubby met de mededeling dat premier Harold Wilson officieel het 007-toneel zou openen en of ik maar wilde komen. Ik sleepte mezelf erheen met een donkere bril om mijn spleetogen te verbergen en kon niet anders dan verbijsterd kijken naar die ongelooflijke constructie met onderzeeërs, monorail’s, voetpaden en nog veel meer.

David Niven nam de film Candleshoe op op een belendend toneel in Pinewood. We lunchten een keer samen en hij gaf hoog op over een jonge actrice met wie hij samenwerkte.

‘Je moet een keer komen om kennis te maken,’ zei hij. ‘Ze wil je graag ontmoeten, maar ik garandeer je dat jij het nog leuker zult vinden om haar te leren kennen. Ze is het intelligentste kind dat ik ooit ben tegengekomen, en zonder het arrogante wonderkind uit te hangen, vertelt ze de regisseur waar hij de camera moet plaatsen.’

Het was de jonge Jodie Foster. Ze was de innemendheid zelve. Ik zou alleen willen dat ze me ooit in een van haar latere films had gevraagd!

Dit was mijn eerste film met Ken, ofwel sir Ken Adams, zoals hij nu heet. Hij is zonder enige twijfel een van de grote genieën van de filmwereld. Zijn sets zijn buitengewoon spectaculair. Hij heeft een ontzagwekkende visie en bijna elke set van hem die ik heb betreden was adembenemend. Het was alleen jammer dat ze aan het eind van de film werden opgeblazen. Maar nu ik dat allemaal heb gezegd, ik vond het ook heerlijk om hem op te fokken! United Artists gaf graag persfeestjes op exotische plekken, omdat zoiets altijd een gratis reisje voor de journalisten betekende en een heerlijke omgeving vaak resulteerde in gunstige stukjes. We zaten in een hotel op Sardinië voor zo’n persfeest. Er werd een aantal grote tafels gedekt; ik zat aan het hoofd van de ene en Cubby van de andere. Barbara Bach was gastvrouw van nummer drie en Ken had de vierde tafel. Aan mijn tafel zat een groot aantal Duitse journalisten.

‘Jullie weten vast wel dat Klaus Adam een oorlogsheld, een beroemd piloot is geweest,’ zei ik tegen hen.

‘O, ja?’ zeiden ze.

‘Ja, hij heeft meer dan tweeëndertig vliegtuigen neergehaald.’

Dat wond hen nogal op en ze wilden met hem praten. Natuurlijk vergat ik erbij te zeggen dat Ken in de oorlog aan de kant van de Britten vocht en dat zijn slachtoffers Duitse toestellen waren.

Bij elke Bondfilm hadden we wat ik liefdevol de ‘rukkersrol’ noemde, dat wil zeggen een film met de grappigste blunders. Onze editor John Glen verzamelde de clips en ik zette ze op muziek. Er was een documentaire gemaakt over het ontwerp en de bouw van het 007-toneel, waaruit Glen stukjes kopieerde, en hij monteerde na elke clip een shot van Ken die zei ‘Dat heb ik gedaan’, zodat hij in feite de eer voor alles opstreek. Ken is allesbehalve bescheiden, maar dat ging hem een beetje te ver. Kwam nog bij dat John er een stukje journaal tussen monteerde van het Derde Rijk dat een of ander land binnenvalt en je raadt het al: dat had Ken gedaan!

Op de dag dat we de band afdraaiden, begreep Ken maar niet waarom er zoveel publiek in de zaal zat. Aanvankelijk was hij niet zo in zijn sas, maar hij zag uiteindelijk de grappige kant er wel van in.

Ik mag eigenlijk niet lachen. Een van de andere opnamen op die band was mijn laatste scène met onze fantastische schurk Curt Jurgens. Hij zit aan zijn eettafel en wenkt Bond om tegenover hem te gaan zitten, terwijl hij de hele tijd naar zijn pistool tast dat onder de tafel geplakt zit. Ik moest tegenover Curt achter een stoel gaan staan, die de lucht in zou vliegen zodra Jurgens vuurde.

‘Lewis, is het niet spannender als ik op die stoel ga zítten?’

‘Ja, beste man, dat lijkt me een goed idee.’

Zo gezegd zo gedaan. Helaas voor mij was onze special-effectsman – John Evans, ik zal zijn naam nooit vergeten! – een beetje te vlug met de knop: ik hing maar twee centimeter boven de stoel toen hij de lucht in vloog. Mijn achterwerk stond in brand en het was nogal pijnlijk, net als de taal die ik uitsloeg. Wekenlang moest het verband tweemaal daags worden verschoond.

Van Cairo naar Luxor, van het voornoemde Sardinië en Schotland naar Londen en de Bahama’s, we reisden de hele wereld over. Ik weet nog dat ik bij aankomst in Egypte – op mijn verjaardag – naar de set op onze locatie liep en verbijsterd was door het aantal tenten dat ze voor de catering hadden opgezet. In het midden stond George Crawford en die zei dat hij een verrassing voor me had.

‘Ik heb een paar kreeften voor de gelegenheid.’

Ik keek naar de groene schaaldieren. Ze bewogen. Ze waren wel dood, maar bewogen toch.

‘George!’ riep ik uit. ‘Je kunt hier geen verse kreeft krijgen, ze zijn allemaal bedorven.’

Locaties in het buitenland vormden vaak een probleem voor de cateraars. De Britse ploegen aten zelden plaatselijk voedsel. ‘Noem je dit eten?’ hoorde je dikwijls roepen. ‘We willen rundvleespastei en worst en puree en treaclepudding met vla!’ Er was een dag in Egypte waarop er iets misging en halverwege de ochtend kregen we het bericht dat er geen middageten zou zijn. Cubby wist dat er opstand zou uitbreken, dus verzamelde hij op de een of andere manier enorme kookpotten, trossen pasta en vlees en maakte hij heerlijke pasta met gehaktballen en saus. Hij diende het zelf op aan de jongens en meisjes. Cubby vond het heerlijk om te koken en de ploeg vond het heerlijk om te eten. Je snapt wel waarom iedereen zo op Cubby gesteld was, en op de set heette hij dan ook ‘Cubby’ en nooit ‘meneer Broccoli’.

Een van de voorwaarden van het filmen in Egypte was dat we het script van tevoren aan de Egyptische overheid moesten laten lezen, en wanneer die iets goedkeurde, mocht het niet meer worden veranderd.

In de tempel van Karnak hadden we een prachtige vechtscène tussen Bond en Jaws, de reuzenhandlanger van twee meter twintig met zijn blinkende stalen gebit, gespeeld door de geweldenaar Richard Kiel. Een groter verschil in persoonlijkheid kan ik me niet voorstellen: Richard is buitengewoon vriendelijk en zowel een getalenteerd schrijver als acteur, terwijl Jaws een huurmoordenaar zonder veel inhoud is. Jaws had wel een droog gevoel voor humor dankzij de kleine nuances die Richard de rol had bezorgd. Ondanks het feit dat Richard zo groot is, heeft hij hoogtevrees. Toen Lewis hem vertelde dat hij over de steigers hoog boven de ruïne van de tempel moest lopen, trok hij wit weg.

‘Ik vind het niet eens leuk om zo groot te zijn,’ zei hij.

Uiteindelijk nam mijn stuntman, Martin Grace, Richards plaats in, en ondanks het feit dat hij ongeveer dertig centimeter korter is, daag ik iedereen uit om te zeggen dat het niet Richard is die daar boven loopt. Martin imiteerde Richards bewegingen en de wijze waarop hij zijn hoofd beweegt – omdat hij aan één oog blind is – zo perfect, dat zelfs Kiel in eigen persoon twee keer moest kijken om te zien wie hij daar in de opnamen zag.

Hoe dan ook, tijdens de hele opname was er een vertegenwoordiger van de Egyptische overheid op de set, die al onze bewegingen als een havik volgde. Op het hoogtepunt van de vechtscène moest ik een stuk van de steiger wegslaan, waardoor Richard onder de hele constructie wordt bedolven.

‘Wat ga je hier zeggen, beste jongen?’ vroeg Lewis, die zich bewust was van de aanwezigheid van de Egyptische functionaris.

‘Ik denk dat ik “Egyptisch werk” zeg.’

‘En wat dacht je van zijne excellentie?’ vroeg hij met een knikje naar onze vriend.

‘Ik beweeg alleen mijn lippen en zeg niets hardop. Dan kunnen we het later in Pinewood wel indubben.’

Dus zo gezegd zo gedaan, maar de leidsman kwam aanhollen om te zeggen: ‘Dat moet over, want hij is niet te horen.’

Lewis bewoog zijn lippen: ‘Hou je kop!’

Volgens mij gaan Bond en zijn vrouwelijke metgezel Anya Amasova, gespeeld door de Barbara Bach die tegenwoordig mijn buurvrouw in Monaco is, kort na die scène terug naar Cairo wanneer hun busje panne krijgt en ze over de zandheuvels lopen met akkoorden van Lawrence of Arabia op de achtergrond. Terwijl we in een David Lean-achtige opname door het beeld lopen, zakt mijn broek af. Ik had gehoopt dat ze dat erin zouden laten, maar dat werd verboden.

In Cairo hadden we opnieuw een vechtscène, deze keer op het dak van het British Museum. Milton Reid was gecast als de boef die het daar tegen 007 opneemt. Op de dag van het gevecht legde stuntmanager Bob Simmons aan Milton uit dat hij van het dak moest vallen en dat ik mijn stropdas moest doorknippen waaraan hij zich vastklampte om te voorkomen dat hij viel.

‘Je moet van dit dak hier vallen, Milton,’ zei Bob.

Milton – een potige, nogal dreigend ogende knaap – wierp vlug een blik over de rand. ‘O, maar dat is zes verdiepingen, Bob. Dat kan ik niet!’

‘Jawel, we stapelen dozen op tot de vierde verdieping, Milton, je valt er maar twee,’ zei Bob, die vastbesloten was hem te treiteren.

‘Kan ik er niet één vallen?’

‘Nee, nee, we moeten een lange schreeuw hebben.’

‘Nou,’ redeneerde Milton. ‘Kan ik dan geen korte val maken en een lange schreeuw slaken?’

O, die arme Milton, ze fokten hem zo graag op!

De schurken waren verslagen, Bond krijgt zijn meisje, we waren klaar. De film was in elk geval lichter dan mijn twee voorgaande Bondproducties. Volgens mij kwam dat grotendeels doordat Lewis een heleboel plezier wilde maken, zodat de film een tikje bespottelijk werd… Neem bijvoorbeeld die reus met stalen tanden! Het paste bij mijn stijl en mijn rol en ik voelde me met deze film pas echt in mijn element. Het is in elk geval mijn favoriete Bondfilm.

Volgens mij ging ik met The Spy Who Loved Me voor het eerst op een promotietournee naar Japan. Het was winter en de film trok in heel Tokyo en daarbuiten volle zalen. De directeur van de bioscoop zei tegen Cubby dat het hem speet dat het geen zomer was. Toen Cubby vroeg waarom, kreeg hij te horen dat iedereen in de winter een overjas draagt; als het zomer was geweest, hadden ze er meer mensen in kunnen proppen, omdat er dan geen sprake van schoudervullingen zou zijn!

Persconferenties waren een harde noot om te kraken, met zo’n honderd journalisten tegenover Cubby, Jerry Juroe (hoofd Publiciteit), de tolk en mij. Al mijn grappige antwoorden op hun serieuze vragen werden met een ijzige stilte begroet: het is duidelijk dat ik er in de vertaling niet beter op word.

Ik had Christian meegenomen, die toen een jaar of vier was. Op een avond werd ik door een paar directeuren van United Artists en Cubby uitgenodigd om te komen eten in de sushi- en sashimibar van het hotel, dus ging Christian ook mee. Hij staarde en moest hard slikken toen hij zag hoe de Ebi, Saba en Ika Tako (rauwe garnalen, makreel, calamaris en octopus) werden bereid.

‘Dat vind je zeker niet lekker?’ vroeg ik.

‘Nee, papa!’ zei hij nadrukkelijk.

‘Oké, we gaan wel op zoek naar een hamburger in het hotel.’

En zo gingen we op pad om iets te zoeken wat een Engels jongetje ‘fatsoenlijk’ voedsel vindt. We vonden inderdaad een restaurantje, vol Japanse ouders met hun kroost die allemaal met ketchup doorweekte hamburgers op een broodje naar binnen propten.

Christian was een heel grappig kind; hij had altijd een snedig antwoord klaar waarom we moesten lachen. Ik weet nog dat Leslie Bricusse een keer aan hem vroeg: ‘Hoe oud ben jij, Christian?’

‘Vier!’

‘En wanneer word je vijf?’

‘Als ik klaar ben met vier zijn.’

Dat is nog eens geestig, of logisch, of beide.

Tijdens de opnamen van The Spy Who Loved Me werd ik overgehaald iets te doen wat ik had gezworen na te laten. Ik kocht een Rolls-Royce. Ik vond ze nogal protserig, maar mijn financieel adviseurs zeiden: ‘Je hebt hem verdiend, en zou je je gezin niet stijlvol in luxe en comfort willen rondrijden?’ Vlak voor Kerstmis werd mijn blinkende, bruine Rolls in Pinewood afgeleverd. Ik stond op het punt naar een kinderfeestje te gaan waar ik voor Kerstman zou spelen. Ik vroeg mijn grimeurs en kleder om me als de Kerstman uit te dossen met bakkebaarden, rood kostuum enzovoort. Daarna sprong ik in de Rolls om naar huis te gaan. Voor de eerste stoplichten zag ik uit mijn ooghoeken mensen staren en wijzen. Op dat moment wist ik dat ik nooit een Rolls had moeten kopen, het was duidelijk dat ze me allemaal een snobistische eikel vonden. Ik was glad vergeten dat ik als Kerstman was verkleed!

De kinderen genoten er wel van, maar de kleine Christian zei naderhand: ‘Daar zat jij in.’ Ik had toen een moedervlek op mijn gezicht en Christian zag hem op het gezicht van de Kerstman. Slimme jongen.

Mijn drie kinderen waren op de een of andere manier allemaal slim. Deborah besloot tegen mijn zin in actrice te worden. Misschien vond ze het een leuk beroep nadat ze aan The Persuaders had meegewerkt. Omdat ik een hypochonder ben, had ik graag gezien dat ze medicijnen was gaan studeren, want er gaat niets boven gratis medische zorg bij de hand. Maar ik steunde haar besluit toch, en nadat ik haar had duidelijk gemaakt dat er veel meer negatieve dan positieve kanten aan het vak zaten, was ik verrukt toen ze werd aangenomen op de London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA). Een van haar klasgenoten was Rita Wilson en zij en haar man – een jonge acteur genaamd Tom Hanks – werden dikke vrienden van ons.

Ik woonde veel voorstellingen van Deborah op LAMDA bij. Ze maakte me heel trots. Ze is een bijzonder goed en talentvol actrice, is al in films, op tv en op het podium verschenen, en ze is beroemd geworden als de Schotse weduwe in een reeks tv-spotjes van een verzekeringsmaatschappij. Telkens wanneer ik haar zie optreden wordt ze beter. Nu heeft ze alleen nog een beetje geluk nodig, die ene rol die haar naar de hoogte zal brengen die ze verdient.

Geoffrey, die een paar jaar jonger is dan zijn zus, is een knappe jongen; hij lijkt op zijn moeder. Maar hij was niet de meest studieuze schooljongen die er te vinden was, en wanneer er een gevreesd rapport op de mat viel, maakte ik de envelop langzaam open. Wat voor slechte cijfers zou ik nu weer te zien krijgen?

Toen we nog in Denham woonden, riep ik hem een keer naar mijn werkkamer om de lijst vakken en cijfers hardop voor te lezen.

‘Wiskunde… een twee,’ zei ik. ‘Maar Geoffrey, dat is vreselijk.’

Onverstoorbaar zei hij: ‘Lees eens verder.’

‘Aardrijkskunde, een drie… verschrikkelijk!’

‘Ga maar door.’

‘Geschiedenis… een twee… hm!’

‘Kom op, papa, lees eens verder.’

Aan het slot las ik de opmerking van het schoolhoofd. Geoffrey is de populairste jongen van de school en een sieraad voor onze academie.

‘Zie je nou wel, paps?’ zei hij triomfantelijk.

Ik vraag me af of hij het hoofd soms omkocht, of was mijn zoon een meestervervalser? Maar het is waar, hij is de vleesgeworden charme!

Tien jaar na de komst van Deborah, rond de tijd dat het publiek voor het eerst werd opgezadeld met mij als James Bond, kwam Christian kijken. Zijn scholing begon in Parijs. Daar filmde ik en hij kwam een keer woest thuis van school.

‘Wat is er, Christian?’ vroeg ik.

Hij keek me boos aan en zei: ‘Ze zijn zó stom op die school. Ze proberen me Engels te leren en ik blijf maar zeggen dat ik een Engelsman bén!’

Ik legde uit dat Engels ook een vak is dat je moet leren. Je moet de grammatica kennen, de taal begrijpen, hoe je werkwoorden moet vervoegen enzovoort.

Het werd eenvoudiger toen we naar Gstaad verhuisden en hij naar de lagere school in het volgende dorp ging, de Kennedy International School die werd geleid door een Canadees stel, Bill en Sandy Lovell. Christian was dol op die school en toen hij te oud werd om daar leerling te zijn, schreven we hem in bij het Aiglon College in Villars. Daar beviel het Christian niet en bijgevolg haalde hij niet de hoogste cijfers. Ik vreesde de ouderavonden aan het eind van het semester, wanneer ouders voor iedere leraar in de rij moeten staan om mondeling over de vaardigheden en prestaties van hun kinderen te worden ingelicht. Liever nog zou ik zelf weer op de Hackford Road Elementary zitten en met een rotting op mijn uitgestrekte handpalm worden geslagen. Maar academisch wonder of niet, ook Christian is een en al charme. Het zit zeker in de familie.

Hoewel het leven thuis gelukkig en harmonieus was, zou dat allemaal veranderen. Inmiddels had ik wat succes geboekt in mijn loopbaan, was ik thuis in ons heerlijke huis in Denham en hadden we de kinderen op degelijke scholen in de buurt geplaatst. Vervolgens deelden mijn accountants me mee dat ik het me niet langer kon veroorloven in Engeland te wonen. Nee, ze hadden niet al mijn geld erdoorheen gejaagd. Ze verwezen naar de belastingwetgeving van de toenmalige Labourregering. Inkomen boven een zeker bedrag werd met zevenentachtig procent belast. Dat wil zeggen dat van elke pond die ik verdiende zevenentachtig penny’s naar de minister van Financiën Dennis Healey ging. Onverdiend inkomen – zoals winst op investeringen en aandelen – werd nog zwaarder belast.

Het klinkt vreselijk inhalig dat ik niet zo’n hoge belasting wilde betalen, maar feit blijft dat het leven van een acteur betrekkelijk kort kan zijn in termen van succes en potentiële verdiensten. Het zou minder erg zijn geweest wanneer je bij je pensionering kon berekenen hoeveel belasting je schuldig zou zijn over een langdurige periode, omdat ik vele jaren achtereen een schijntje heb verdiend, waardoor de meer succesvolle tijd redelijk in evenwicht wordt gebracht. Maar nee hoor, belasting was verschuldigd over de verdiensten van één bepaald jaar, ongeacht of je in daaropvolgende jaren weer aan de bak kwam of niet.

Ik stemde ermee in om het huis op de markt te zetten. Maar vervolgens werd ik op een ochtend wakker en zei ik verontwaardigd nee. Ik bleef. Ik was gelukkig met mijn land, mijn huis en mijn gezin. Kortom, het was een ideale plek en we waren er allemaal gelukkig.

Ik reed naar Gerrards Cross een paar kilometer verderop, kocht nieuwe kunstspullen – verf, potloden en canvas – en genoot van mijn vrije tijd, vastbesloten in míjn huis in míjn land te blijven.

Maar afgezien van die romantische ideeën stond de volgende Bondfilm op stapel – en een verhoogd honorarium – dus mijn adviseurs redeneerden dat ik vrijwel voor niets zou werken als ik in Engeland bleef wonen. Andere acteurs waren al vertrokken, onder wie Michael Caine en Sean Connery. (Michael keerde later terug omdat hij, zo zei hij, niet zonder de Engelse roast beef kon leven.) Ik besprak het uitvoerig met Luisa en we besloten verdrietig dat we moesten verhuizen. Het huis werd weer op de markt gezet en we gingen bedenken waar we heen konden.

Curt Jurgens, die na ons Bondavontuur een goede vriend was geworden, stelde voor zijn chalet in Gstaad voor een paar weken te betrekken omdat hij er toch niet was, zodat we konden besluiten of we in Zwitserland wilden blijven wonen. David Niven – die Engeland ook achter zich had gelaten – woonde vlakbij in Château d’Oex en zei dat hij het er heerlijk vond.

Na aankomst in Genève reden we door naar Gstaad en we werden meteen verliefd op het plaatsje. Toen de kinderen hoorden dat de Zwitserse scholen al rond het middaguur dichtgingen, zodat de leerlingen konden gaan skiën, was het pleit voor hen ook beslecht! We vonden een huurhuis voor een jaar en toen de zomer naderbij kwam en het skiseizoen afgelopen was, besloten we naar ons huis in Hidden Valley Road in Coldwater Canyon in LA te gaan. Nu ik 007 was, zou het geen kwaad kunnen mezelf opnieuw aan de mensen daar voor te stellen en misschien wachtte er wel werk.

Gelukkig ging het voor de wind met mijn loopbaan. Na de populariteit van Close Encounters en Star Wars had Cubby besloten de aangekondigde For Your Eyes Only als volgende Bondfilm uit te stellen om met Moonraker aan de ruimterace deel te nemen. Lewis werd gevraagd aan boord te blijven en Christopher Wood werd gevraagd het scenario te schrijven. De productie zou nog maanden op zich laten wachten, dus kon ik een ander project accepteren.

The Wild Geese zou mijn derde film in Zuid-Afrika worden en het zou de derde keer zijn dat de ACTT dreigde de film op de zwarte lijst te zetten; om je de waarheid te zeggen, het werd een beetje saai. Maar we wonnen het opnieuw.

De film werd geproduceerd door de geweldige Euan Lloyd en geregisseerd door Andrew V. McLaglen, een regisseur voor wie ik heel veel respect heb; we maakten na dat project zelfs nog twee films samen en het hadden er best meer mogen zijn. Het script was gebaseerd op een boek van Daniel Carney, bewerkt door Reginald Rose, en aanvankelijk zouden de hoofdrollen worden gespeeld door Robert Mitchum en Richard Burton. Toen Euan in LA was voor een van de vele vergaderingen ter voorbereiding van de film, zei een zekere impresario wiens naam ik niet zal noemen: ‘Nou, mijn lieve Euan, je hebt Mitchum en Burton, wie heb je voor Shawn Fynn?’

‘Roger Moore,’ antwoordde Euan.

‘Wacht even, wacht even! We hebben O.J. Simpson al voor die rol in gedachten.’

‘Waarom zou je O.J. Simpson voor die rol nemen?’

‘Nou, in het script staat dat Shawn Fynn black-Irish is.’

Euan probeerde diplomatiek uit te leggen wat de term black-Irish   inhield…* en het resultaat was dat ik de rol kreeg en niet O.J. Simpson. (* de kleur verwijst naar het donkere haar van de Ierse immigranten, vert.) Ik herinner me niet waarom Robert Mitchum niet kon meedoen, maar hij viel af en op de valreep vonden we een vervanger in Richard Harris.

In die tijd werd Harris als een risico beschouwd vanwege zijn lichte drankprobleem. Film Finances, de maatschappij die garant stond voor de voltooiing van de film (een voorwaarde van de sponsors), besloot dat ze alleen akkoord zouden gaan met zijn casting als Andrew McLaglen elke avond om vijf uur een verklaring zou tekenen waarop stond dat Harris op tijd was verschenen, zijn tekst kende en niet dronk. Dat vond ik eerlijk gezegd nogal vernederend, maar dat was de enige manier om hen met zijn rol te laten instemmen. Zijn honorarium en een deel van dat van Euan Lloyd werden in depot gehouden als garantie voor goed gedrag. Toevallig waren er helemaal geen problemen met Harris. Richard Burton kon in die tijd ook niet drinken, maar dat had een medische reden. Burton had vrij veel last van zijn schouders. Volgens mij was het artritis.

De vierde hoofdrol in de film werd gespeeld door de Duitse acteur Hardy Kruger, door Burton ‘Deadly Luger’ genoemd.

De ondersteunende cast was er een om voor te sterven. En velen stierven er ook… in de film. De fantastische Ronnie Fraser speelde sergeant Jock McTaggart. Ron-Ron, zoals hij zichzelf noemde, was legendarisch. Hij had in die tijd ook een drankprobleempje. In Londen moesten ze hem letterlijk in het vliegtuig gieten, vervolgens moest hij er in Johannesburg weer uitgeschonken worden, in een hotel gegoten en vervolgens in een kleine Cessna, om ten slotte in Tschepese, op de grens van wat toen Rhodesië was, waar we filmden, weer te worden uitgeschonken.

Ronnie kwam op een ochtend naar me toe om te zeggen: ‘Ron-Ron gaat dood als hij nog een glas neemt, dus Ronnie drinkt niet meer.’ Hij hield op met drinken, maar verving de drank door ganja, de Zuid-Afrikaanse wiet. Terwijl de meeste mensen van één vloeitje een joint draaien, gebruikte Ronnie er echter vijf of zes om een stick ter grootte van de koker van een wc-rol te bouwen en dat begon ’s morgens vroeg al. Ron-Ron was het grootste deel van de opnamen zo stoned als een aap.

Een paar jaar later verscheen Ronnie in een stuk in het Royal Court Theatre in Sloane Square. Het was een matinee na een vrij degelijke, vloeibare lunch met zijn boezemvriend, de edelachtbare James Villiers. Aan het eind van de eerste akte moest Ronnie een paginalange toespraak houden. Toen hij klaar was, hoorde een verbaasd publiek van grijze oude dametjes een traag applaus bij James vandaan komen, die riep: ‘Bravo, Ronnie! Bravo.’

Ronnie liep over het podium naar het voetlicht en vroeg: ‘Vond je dat mooi, Jimmy?’

‘Ja,’ klonk het antwoord.

‘Zal ik het dan nog een keer doen?’ vroeg hij aan James.

‘O, ja!’ Dus deed hij de hele toespraak opnieuw. Wat een heerlijke excentriekeling.

Tijdens de productie werd ik vijftig, en om dat te vieren organiseerden cast en filmploeg een enorme surpriseparty voor me, kilometers de jungle in, waar ze zes grote braais (barbecues) van een meter of drie hoog aanstaken. Ik vond vijftig worden een teer punt, ik was veel liever eeuwig negenenveertig gebleven, maar het kwam over de hele wereld in de krant, dus was er geen ontkomen aan.

We filmden in een kuuroord met bronnen, zwavelbaden en allerlei andere attracties die voor het publiek gesloten waren zodat wij ze konden gebruiken. Het merendeel van de filmploeg en de cast logeerde in de rondavels (ronde huizen) en er waren nog een paar huizen die aan de hoofdrolspelers, de regisseur en de producent werden verhuurd. Ik had een vrij mooi huis op een heuvel en Richard Burton en Harris waren mijn buren.

Op een avond merkte ik dat Richard Harris iets in zijn schild voerde. Ik ging terug naar mijn huis en hoorde hem en zijn vrouw Ann giechelen. Ik keek om me heen en zag een slang op mijn voeteneind liggen, een rubberslang. Ik trok het laken van mijn bed en daar lag een tarantula, ook van rubber. Aha, dacht ik. Harris houdt dus wel van een geintje. Ik schreeuwde noch reageerde, wat hem mateloos geërgerd moet hebben.

Maar de volgende dag werd er wel hard geschreeuwd bij het echtpaar Harris, want toen hij zijn laarzen ging aantrekken, ontdekte hij daar echte slangen in. De moraal van dit verhaal? Met Moore valt niet te spotten!

In de film wordt de ‘Wild Geese’ een oor aangenaaid door sir Edward Matherson, gespeeld door Stewart Granger. De laatste scène speelde zich af in huize Matherson in Londen. Ik keek in het script, want ik wilde dolgraag de uitwisseling tussen mijn personage en de held van mijn jongensjaren zien. Helaas was die er niet. Ik was helemaal niet van de partij omdat ik eerder op de dag een kogel in mijn been had gekregen.

Richard Burton stelde voor dat ik er echt bij moest zijn, anders zou de film een nogal open eind hebben omdat we niet zouden weten of Shawn levend en wel in Engeland was teruggekeerd. Hoewel ik niet samen met Granger op het witte doek zou verschijnen, was ik tenminste wel in de allerlaatste scène te zien.

Ze maakten de opname in een groot huis op Belgrave Square tegenover de Spaanse ambassade en mij hadden ze pas laat in de avond nodig. Ik lunchte met Elliot Kastner, die in Londen was om een nieuwe film die hij produceerde te bespreken, North Sea Hijack, maar ik was op tijd op locatie om voor het huis in een auto te zitten, wachtend op Burtons personage die naar buiten zou komen nadat hij Matherson had omgelegd.

Burton kwam naar buiten. ‘Kolere,’ zei hij met zijn zangerige Welshe accent. ‘Die Jimmy Granger heeft in vijftien jaar geen film gemaakt maar het blijft een eikel.’

Volgens Burton hadden ze één take gedaan met Granger in elegante avondkleding, en de laatste ging zijn das en overhemd al uittrekken. Burton zei: ‘Volgens mij moeten we nog een take doen, Jimmy.’

‘Ze kunnen doodvallen!’ antwoordde Granger, die, zoals Burton zei, in geen vijftien jaar een film had gemaakt. Geen wonder dat hij om aanbiedingen verlegen zat. Ik moest weer denken aan het ‘Niet lachen, ik ben goddomme een filmster’, de tekst die hij vele jaren daarvoor had uitgesproken.

Zoals ik al zei, was Richard goed van de tongriem gesneden. Op een dag werd hij kwaad op een van de leden van de filmploeg omdat Stanley Bakers zoon Glyn met de lunch niet aan de hoofdtafel mocht zitten. Later op de dag reed diezelfde persoon van het parkeerterrein en hij stopte toen hij Burton zag lopen. ‘Kan ik je een lift geven, Richard?’

‘Al was ik dood en jij was goddomme een lijkwagen, dan nog zou ik niet in jou willen rijden!’ luidde het antwoord.

De film was een groot succes en een paar jaar later begon Euan Lloyd met de voorbereidingen van een vervolg, Wild Geese II. Mij werd gevraagd de rol van Shawn Fynn weer op me te nemen en Richard Burton zou terugkeren als Faulkner. Ik had er weinig zin in. Het ging allemaal om de bevrijding van Rudolf Hess uit de gevangenis en ik vond mezelf gewoon niet de geschikte persoon. Bovendien had ik in die tijd genoeg op mijn bord met Bond.

Tragisch genoeg overleed Burton een week of twee voor het begin van de opnamen. Er werd snel opnieuw gecast en Edward Fox werd Faulkners jongste broer.

Nu Sherwood House te koop stond, spraken we af dat we zouden vertrekken zodra The Wild Geese af was, of het huis nu verkocht was of niet. Ik weet nog dat ik in de auto stapte en de lange oprijlaan voor het laatst afreed. Ik keek niet om, dat was te pijnlijk. Mijn moeder en vader en assistente Doris Spriggs zwaaiden ons uit en regelden vervolgens de verkoop van het huis aan producent Ken Hyman, die het op zijn beurt doorverkocht aan de goochelaar Paul Daniels.

David Niven had al heel veel films op zijn naam voordat hij met Separate Tables zowel de Golden Globe als de Oscar voor beste acteur won. Zijn prestaties overrompelden dat jaar zo’n beetje alle jury’s. Het was een verdiende overwinning die gefundeerd was op een solide oeuvre. Maar Niv vertelde me dat er één recensent in New York was die tegen zijn nominatie had gestemd en zijn optreden in het openbaar had afgekraakt na de aankondiging van de kandidaten voor de Critics Award.

Niven was eigenlijk heel nieuwsgierig waarom die man zo’n hekel aan hem had. Volgens mij knaagde het zo aan David, dat hij bij een bezoek aan New York voor een promotietournee de pr-man van United Artists vroeg om de recensent voor de lunch uit te nodigen.

Hier moet ik even vermelden dat Niv zich als jonge luitenant in Bermuda bevond nadat hij was afgezwaaid. Daar leerde hij twee jongedames kennen die daar allebei zonder hun man waren. Hij had een wilde verhouding met hen alvorens naar Amerika te vertrekken en hij liet twee gebroken harten achter.

Aan de lunch liet Niv er geen gras over groeien. ‘Kun je me vertellen waarom je in je column zo nadrukkelijk uiteen moest zetten waarom je tegen mijn nominatie was? Daar ben ik heel benieuwd naar.’

De recensent zei: ‘Er was ooit een jonge luitenant in Bermuda die zich heeft vergrepen aan mijn vrouw en haar vriendin.’

‘Aha, dan heb ik niets gezegd,’ antwoordde Niven.

Tussen mijn laatste Bondfilm en The Wild Geese kwam David Niven jr. ons in Denham opzoeken. Op een ochtend zei hij: ‘Kom op, dan gaan we naar Zwitserland om mijn vader op te zoeken.’

‘Oké,’ zei ik. ‘Waarom ook niet?’ We laadden de auto in en Niv junior, Luisa en ik reden naar Château d’Oex. Vlak voordat we het plaatsje binnen reden, haalde hij een blonde pruik tevoorschijn en stelde Luisa voor die op te zetten.

Nivs vrouw Hjordis deed open. Junior zei: ‘Dag Hjordis, mag ik je voorstellen aan mijn vriendin… Roger is er ook, maar Luisa kon niet meekomen.’

Terwijl junior dat zei, kwam papa de trap af. Hij wierp één blik op Luisa, maakte rechtsomkeert en ging heel snel weer naar boven. Toen een en ander later werd onthuld en de pruik was afgezet, legde Niv me uit waarom hij was verdwenen. ‘Ik kende dat gezicht, maar wist niet meer waar ik haar had genomen!’

Ik vraag me af waar het regiment toen was?

Toch, het was Niv die me vertrouwd heeft gemaakt met veel zaken en mensen in Zwitserland. Tijdens mijn eerste bezoek nam hij me mee naar de uiterst exclusieve Eagle-club in Gstaad. Hij zat in het bestuur. Toen ik naar Gstaad verhuisde, werd ik lid voor het leven en na de dood van Niv werd ik tot zijn plaatsvervanger gekozen. Ik lijk wel iedereen te vervangen.

Op een keer moest ik de Loyal Address houden bij een Royal Film Performance omdat Charlton Heston op de valreep afhaakte. Ik legde uit dat ik Mozes verving, maar dat dit niets nieuws was omdat ik George Sanders in The Saint had vervangen, Jim Garner in Maverick, Sean Connery als Bond… je begrijpt wat ik bedoel.

Niven junior had tussen haakjes de bijnaam ‘The Ponce’, de pooier, van zijn vader gekregen. Hij vond namelijk altijd manieren om geld te verdienen, wat Niv aanleiding gaf om te zeggen: ‘Hij is echt een beetje een pooier, vind je niet?’ De naam Ponce bleef hangen en voortaan stond hij bekend als Poncey.

Hoe dan ook, na Ponceys enorme succes als producent van The Eagle has Landed zei ik tegen hem dat ik het merkwaardig vond dat ik zogenaamd een van zijn beste vrienden was, en dat zijn vader een winnaar was van de Academy Award, en geen van ons beiden had hij ooit een baan aangeboden! Toen ik ongeveer een maand later in LA was, belde Poncey me op om me voor de lunch in de Polo Lounge van het Beverly Hills Hotel uit te nodigen. Ik was mijn plagerijtje helemaal vergeten toen hij zei: ‘Ik heb hier iemand met wie je kennis moet maken.’

Er kwam een nogal vreemde, kettingrokende Griek naar voren. Hij heette George Pan Cosmatos. Ik doopte hem voorgoed Cosmatosis. Hij liet me een script zien en zei dat er zowel voor mij als Niven senior een rol in zat. Het heette Escape to Athena. Poncey had via Lew Grade voor financiering gezorgd en alles was klaar om op de rails te worden gezet. Onder de andere leden van de cast waren Telly Savalas, Stephanie Powers, Claudia Cardinale, Elliot Gould, Anthony Valentine, Sonny Bono, Richard Roundtree en Michael Sheard. Heel indrukwekkend!

Alle opnamen vonden plaats op het eiland Rhodos en ik moest een Oostenrijkse kampcommandant spelen. Als ze sympathie voor een Duits personage wilden wekken, kozen ze altijd een Oostenrijker. Ik zag er als majoor Otto Hecht geweldig uit in mijn uniform vol swastika’s.

Op het eiland was een aardig klein casino, en het was nog in de tijd dat ik gokte. Telly Savalas was ook een gokenthousiast en bijna elke avond bevonden we ons aan de tafels. Op een avond had ik geluk en won ik 25.000 dollar. Ik voelde me verrekte schuldig omdat ik dat casino zoveel geld afhandig maakte en de Duitse manager was zo’n aardige vent. Ik had het gevoel dat ik hem van zijn bescheiden broodwinning beroofde. Ik ben te week. Hoe dan ook, bij mijn volgende bezoek was mijn geluk gekeerd en ik verloor aan de lopende band. Toen ik 25.000 dollar had verloren, besloot ik er een punt achter te zetten. De manager wist dat ik goed was voor mijn geld en had me krediet gegeven. Ik zei dat ik hem het geld de volgende dag op weg naar de locatie zou brengen om twaalf uur.

De volgende dag verkleedde en schminkte ik me zoals altijd in het hotel voordat ik naar de locatie reed. Ik stopte voor het casino. Het moet nogal een vreemd gezicht zijn geweest nu ik erbij stilsta: ik in volledig nazitenue terwijl ik een grote aktetas vasthou, bonzend op de voordeur van het casino.

Het was klokslag twaalf uur. De manager deed open. Hij reageerde niet op mijn uniform. Hij keek naar de aktetas, nam hem van me over en zei met een blik op zijn horloge: ‘Mein lieber Gott! Jullie Engelsen zijn ook zo stipt.’

Hij zei niets over het geld, dus klikte ik met mijn hakken en stapte weer in.

Na een vlug uitstapje naar Gstaad om het nieuwe huis te zien dat we daar hadden gekocht en te kijken of alles in orde was, ontving ik het script van Moonraker, mijn volgende Bondfilm. Mijn impresario handelde de transactie af, omdat we inmiddels verdergingen op basis van één film per keer in plaats van een contract voor drie films.

Hoofdstuk 11

Bond en daarna

‘Nou, dan luchten we ons kruis tenminste.’

Inmiddels was ook Cubby de Engelse belastingwetten ontvlucht, en hoewel Lewis Gilbert zijn huis in Londen aanhield, had hij ook een huis in Frankrijk en wilde hij graag over de grens werken, als dat zou kunnen. De beslissing viel om Moonraker in Parijs te filmen, verdeeld over drie studio’s.

Doris Spriggs ging vooruit naar Parijs om een appartement voor ons te zoeken. Ze vond een prachtige woning, verscholen in een rustig zijstraatje in het centrum. We verhuisden in augustus en alles ging goed, maar toen de schoolvakanties in september afgelopen waren, kwamen we erachter dat het in werkelijkheid een van de drukste doorgangswegen van de stad was.

Ik vond het Franse studiowerk heerlijk. We begonnen om een uur of twaalf, filmden een uur of acht en gingen naar huis. Ik hoefde niet meer in alle vroegte op om op tijd te worden geschminkt voor een eerste opname. Maar ik miste wel iets van de luxe van thuis. Stuntmanager Bob Simmons ging in het weekend meestal terug naar Londen en kwam op maandag terug met een heerlijk bakje jus van varkens- of rundvlees van zijn zondags-lunch. O, wat was die jus op toast toch hemels.

We filmden een paar afgeronde scènes voordat we naar Zuid-Amerika verhuisden. Ik herinner me nog één set in het bijzonder, de studio-opname van de Iguazú-watervallen op een groot toneel in Parijs, en vervolgens vatten we op locatie de draad op voor de buitenopname. Toen we een paar maanden later teruggingen naar de studio, stond op dat toneel de raketlanceerinstallatie van onze schurk Drax. Toen een van de knappe Bondmeisjes die in de voorgaande opnamen van de Iguazú-waterval was verschenen het toneel op liep, zei ze: ‘O, het is heel anders!’ Volgens mij was ze niet gewend in films op te treden.

Michael Lonsdale speelde onze slechterik Drax, die van plan was de aarde te verwoesten ten gunste van een nieuwe kolonie in de ruimte. Ik vond het allemaal een beetje vergezocht, maar wat zeur ik: de film incasseerde een fortuin aan de bioscoopkassa en werd twee decennia lang de meest succesvolle Bondfilm.

Tussen haakjes, bij het maken van de Bondfilms ontwikkelde ik een techniek tegenover de schurken door me te verbeelden dat ze slechte adem hadden. Kijk maar goed en je zult zien dat zich een lichte weerzin op mijn gezicht aftekent wanneer ik een scène met een boef speel. Evengoed hoefde ik het in sommige andere films niet te spelen, dan hádden ze ook slechte adem.

Jaws had geen slechte adem, maar ik zou niet graag de tandarts zijn geweest van onze vriend met het stalen gebit. Hij was weer terug om te proberen Bond te grazen te nemen, al was hij deze keer iets vriendelijker dankzij zijn amoureuze belangstelling voor de nietige Dolly, gespeeld door Blanche Ravalec. Mijn vrouwelijke hoofdrolspeelster was intussen de verrukkelijke Lois Chiles. O, wat had haar personage weer een prachtige naam: dr. Holly Goodhead*. (* ‘Giving head’ is synoniem voor ‘pijpen’, vert.)

De lieve Lois was geobsedeerd door haar kapsel. Ze had van nature schitterende krullen, maar de filmkapper wilde het steil! Voor elke take streken ze het recht. Na de take snelde Lois weg om het haar te wassen en haar krullen weer terug te krijgen. Sindsdien ben ik Lois dikwijls tegengekomen en nu trekken haar tenen krom van de gêne als ze terugdenkt aan de eisen die ze stelde, zoals haar kapper per Concorde laten overvliegen.

Een van de gedenkwaardigste scènes in de film was toen dr. Goodhead Bond uitnodigde voor een ritje in de zwaartekrachtsimulator, een soort reusachtige centrifuge. Dankzij Ken Adams werkte die ook nog, als een enorme kermisattractie, al waren de snelheden die ik erin bereikte iets langzamer dan het in de film lijkt. Om het rimpeleffect op mijn huid te bereiken terwijl ik een aantal g-krachtversnellers doorloop, hadden de requisietenjongens kleine hogedrukslangetjes opgesteld die lucht op mijn gezicht bliezen waardoor delen naar mijn achterhoofd verdwenen die ik sindsdien niet meer heb gezien!

Ik kan het goed met decormakers vinden, ze zijn altijd te porren voor een geintje als ik iets voorstelde. Aan het eind van deze film had ik een vrij intense – althans voor mijn doen – scène met Lois. We zijn aan boord van het ruimtestation van Drax en kijken naar de Aarde en de gondels met het dodelijke zenuwgas die naar de planeet suizen. Als ze inslaan, moeten ze miljoenen mensen uitroeien. Zoals ik al zei, nogal intens. Onze dialoog ging helemaal over voornoemde gondels en hoe we ze konden tegenhouden, maar Lois voelde zich niet helemaal zeker en we kregen de scène maar niet goed. Het was duidelijk dat ik haar moest helpen ontspannen!

Een paar takes later keek Lois opnieuw de ruimte in en vlak voor ze haar tekst zei, dook er een marsmannetje in een groen pak compleet met antennes uit het niets op, die de ramen van het ruimtestation begon te lappen. We vielen om van de lach. Het probleem was opgelost. Iedereen ontspande zich en bij de volgende take ging alles goed.

Vervolgens verhuisden we naar Venetië en om de noodzakelijke vergunningen te krijgen voor de malle dingen die we moesten uithalen, werd er vriendschap gesloten met de plaatselijke overheid en gaf Cubby een aanzienlijke donatie aan het Redt Venetië-fonds. Dat werkte blijkbaar, want we mochten van alles organiseren. Boten die het Canal Grande op en neer scheurden, geweervuur, explosies, een nepbegrafenis en zelfs een hovercraft die het Piazza San Marco overstak.

In de opname van de begrafenis was er een heel gênant moment. Men had het gevoel dat er meer bloemkransen en bloemen nodig waren om de boot met onze doodskist mee te overdekken. Daarin lag een springlevende slechterik klaar om eruit te springen en een paar messen naar 007 te werpen. Binnen de kortste keren hadden de decorjongens een aantal bloemkransen verzameld. Waar hadden ze die zo gauw vandaan? Van een kerk vlak bij San Marco waar een echte begrafenis plaatsvond.

Op een avond werd ik als vrijwilliger gevraagd op een plechtigheid van de Redt Venetië-campagne in een groot huis aan een zijkanaal van het Canal Grande. Ken Adam bood aan mee te gaan. Uiteindelijk vonden we de bar en we beseften algauw dat we de jongste aanwezigen waren. We hadden net een slok genomen, toen een dame met zilvergrijs haar met het afgeknepen Britse accent van de hoogste klasse vroeg: ‘Wat doet u hier in Venetië ?’

‘We maken een film,’ zei ik.

‘O, een film, hè? Wat voor film?’

‘Een James Bondfilm, 007.’

‘Oooo! En wat doe jíj?’ vroeg ze.

Ken snoof van de lach achter haar rug, ik kon hem wel vermoorden.

‘Nou, ik probeer min of meer James Bond te spelen,’ klonk mijn afgewogen antwoord.

Ze zweeg even, deed een stapje naar achteren, bekeek me van top tot teen en zei: ‘Dat zul je vast heel goed doen. Ik ken Ian Fleming, weet je.’

Ik vroeg me af of ze wist dat hij al vijftien jaar dood was.

Bernard Lee en Geoffrey Keen voegden zich bij ons in Venetië. Die beste Bernie was zonder meer een heerlijk mens, maar na een borrel werd hij onuitstaanbaar en deze keer meer dan ooit. Omdat Geoffrey doorgaans in dezelfde scènes speelde als Bernie, werd hij zijn hoeder, in de zin dat hij Bernie voor de alcohol moest behoeden tijdens de opnamen. Maar dat lukte niet altijd.

Mijn hotel, de Gritti Palace, was vlak om de hoek bij een locatie waar we filmden en ik kon er letterlijk in een halve minuut heen lopen. Na het ontbijt ging ik daarheen en kreeg te horen dat ze nog niet klaar waren voor me, dus een poosje later ging ik weer en kreeg andermaal te horen dat ze nog niet zo ver waren. Dat ging ruim een uur zo door en ik begreep niet helemaal wat de moeilijkheid was. Toen bekende Lewis dat de decorjongens een stukje uitrusting kwijt waren dat onmisbaar was voor de take.

‘Waar is het?’ vroeg ik.

‘Nou, je weet dat het nu hoogwater op de equinox is? Ze hadden de decorboot bij het hotel afgemeerd, en toen het tij daalde, heeft een van de houten palen onder water zich door de bodem van de boot geboord en hij is gezonken.’

‘O, nee!’ riep ik uit.

‘Rustig maar, Roger,’ zei Lewis.

‘Nee!’ riep ik. ‘Je begrijpt het niet! Op die boot liggen die prachtige Ferragamo-koffers van Bond en die zou ik na de film krijgen!’ Hoe dan ook, er gingen duikers omlaag om het requisiet te halen. Tegen de tijd dat het weer op de set was, deden we één repetitie, en Bernie met zijn bloeddoorlopen ogen kreeg zijn tekst er maar net uit. Geoffrey had zijn best gedaan Bernie nuchter te houden en was heel opgelucht dat hij hem klaar voor de opname op de set had weten te krijgen.

‘Oké,’ zei Lewis, ‘aan de slag. Iedereen klaar? Actie!’

Net op dat moment hoorden we opeens niets anders dan bo-ing, bo-ing, bo-ing… Alle kerkklokken van Venetië waren tegelijk gaan luiden en hielden maar niet op.

‘Kan iemand die klokken stil krijgen!’ riep Lewis.

Ik ging vlak bij Lewis staan. ‘Lewis, de paus is net dood. Hij is kardinaal van Venetië geweest. Die klokken krijg je echt niet stil, hoor.’

‘Aha, dan kunnen we maar beter een pauze inlassen.’ Het eind van het liedje was dat Bernie na alle moeite die Geoffrey had gedaan naar de kroeg verdween en het licht zo slecht werd dat we de scène niet konden afmaken. Gelukkig kwamen we de volgende dag zo vroeg bijeen dat Bernie geen kans had gekregen naar de fles te grijpen.

Misschien herinner je je de gondel, of Bondel, die 007 had gekregen. Die veranderde in een soort speedboat en vervolgens in een hovercraft. Maar tijdens zijn transformatie van water- tot landvoertuig pompte hij zichzelf maar half op. Dat wil zeggen dat de linkerkant zich sneller opblies dan de rechter, zodat ik in het water werd gekieperd.

‘Eerst deed hij het wel, guv,’ zeiden de decorjongens.

Ondertussen verscheen er een zee van Nikons: toeristen! De opblaas-en- kapseisscène herhaalde zich vier keer, tot grote hilariteit van de toeschouwers, maar tot ergernis van de decorjongens, grimeurs en kleders, die me telkens moesten afdrogen, opmaken en droge kleren aantrekken.

Ik vond dat we het bij de zesde take echt op film moesten hebben, omdat er geen droge pakken meer waren. Goddank lukte dat en kon ik over het Piazza San Marco scheuren in een gondel die op het chassis van een Ford was gemonteerd. Het enige probleem was dat we het plein niet helemaal konden afsluiten, dus moesten we om de toeristen heen filmen, maar die konden niet weten wat er op hen afkwam. Daarom vroeg ik of er een claxon op aangebracht kon worden omdat ik niemand wilde raken, stel je het ongerief toch voor.

We filmden twee dagen in de galerijen van een klooster op het Lido. Op de eerste ochtend zat ik tussen de opnamen door op mijn canvasstoel, toen er een jongen in een spijkerbroek en een T-shirt naar me toe kwam om te vragen of ik met hem wilde lunchen. Ik aarzelde en hij zei: ‘Ik ben pater zus-en-zo, vergeef me mijn informele kleding, maar we dragen ons habijt alleen aan de maaltijd en het gebed, en dit is mijn werkkleding.’

‘Aha,’ zei ik. ‘De moeilijkheid is dat we vandaag een paar directeuren van United Artists op bezoek krijgen, kan het ook morgen?’

‘De abt heeft gezegd dat hij u graag vandaag zou uitnodigen,’ antwoordde hij.

Ik zei ja en het bleek een allerverrukkelijkste lunch, waarbij ik op de stoel zat die elke vrijdag werd gereserveerd voor de kardinaal van Venetië, de paus. Monniken eten uitstekend, weet je. Van Gods werk krijg je blijkbaar een grote eetlust. We proefden heerlijke wijnen uit de geboorteplaatsen van alle monniken (en dat waren er een heleboel), en gedurende die hele lange, met drank overgoten lunch zag ik voortdurend assistent-regisseurs in de coulissen die me radeloos wenkten. Het leek me dat ik er die middag geen regel tekst uit zou krijgen, dus kon ik net zo goed blijven zitten en ladderzat worden. Alles natuurlijk in naam van de public relations.

Ik ben dol op Venetië en ben er sindsdien dikwijls teruggekeerd, waaronder een keer om een tv-spotje op te nemen voor een Japans sigarettenmerk. Hoezeer ik ook tegen roken gekant ben, ik blijf een beetje een geldwolf als het aankomt op wat extra verdienen. Maar in dat spotje zie je me geen sigaret roken. Is dat misschien een verzachtende omstandigheid?

Wanneer ik in Venetië ben, ga ik altijd lunchen in de Cipriani op Torcello. Het is een betoverende plek en ze serveren daar mijn favoriete voedsel, zwarte calamaris. Dan heb je nog Harry’s Bar, volgens mijn vriend Michael Winner het beste restaurant ter wereld.

Ik weet nog dat ik op een zo’n uitstapje met Gregory Peck, Walter en Carol Matthau en Liza Minnelli naar het Teatro La Fenice ging voor een eerbetoon aan Ingrid Bergman. Het werd na afloop ook nog een geweldige avond in Harry’s Bar en na een nogal uitgebreide maaltijd gingen we in twee gondels de kanalen op. Jack Basehart, de zoon van de acteurs Richard Baseheart en Valentina Cortese, voegde zich bij ons. Die man heeft een prachtige bariton. Om twee uur ’s nachts werd het een hele kakofonie en op een zeker moment barstte Liza uit in ‘Start Spreading the News’… tot er een raam openging en iemand riep: ‘Hou toch je kop, wie denk je wel dat je bent? Liza Minnelli?’

Hij moest eens weten!

Van Venetië gingen we terug naar Parijs, naar het vliegveld Charles de Gaulle, waar we aan boord moesten van een Concorde die ons naar Rio zou brengen. De hoofdploeg was een dag eerder vertrokken om zich daar op te maken voor het filmen van mijn aankomst, of liever gezegd van die van 007 met de Concorde.

Luisa en ik, Lewis en Hylda Gilbert en Ken en Letitzia Adam gingen allemaal aan boord van dat schitterende vliegtuig, maar even later werd ons verzocht weer uit te stappen, want het vliegtuig had een technisch mankement. Tijdens het wachten kregen we een lunch aangeboden, maar ik had geen trek, wat niets voor mij was. Toen voelde ik het begin van die vreselijke pijn die ik had gehoopt nooit meer te hoeven voelen, een niersteenaanval. Ik wist dat ik maar luttele minuten had om hulp te zoeken, greep Lewis vast en zei dat hij me naar de luchthavenapotheek moest brengen. Ik was lijkbleek toen we daar aankwamen. Ik vroeg om morfine, maar de apotheker weigerde die te verstrekken zonder recept. Ik moest maar naar de luchthavenarts. De pijn was inmiddels bijna ondraaglijk. Ik wankelde de spreekkamer van de dokter binnen met mijn kin bijna op de knieën. Door de pijn had ik zelfs geen kracht om hem te vertellen wat eraan scheelde. De arts zei geen woord. Hij haalde een spuit uit een la en gaf me een enorme dosis morfine. Toen Lewis die naald zag, trok hijzelf bleek weg. Hij schuifelde zijwaarts de deur uit met de mededeling dat hij de dames ging inlichten. Hij liet me in de steek!

De arts liet een ambulance komen en ik werd in sneltreinvaart naar het American Hospital gebracht. Ken en Letitzia zeiden dat ze zouden blijven om Luisa gezelschap te houden en ik zakte drie dagen lang in een morfineroes.

Ik voelde me opgeknapt en de pijn was weg, dus verklaarde ik mezelf in staat om naar Brazilië af te reizen en we gingen weer aan boord van de Concorde. We landden in Rio, stapten uit en na een vlugge verkleedpartij ging ik weer aan boord om te worden gefilmd als James Bond die van het trapje daalt. Allemaal heel heldhaftig.

Die avond slikte ik op het welkomstfeest nog steeds spierverslappers en pijnstillers en de combinatie met de drank was waarschijnlijk geen goed idee. Ik kreeg weer een niersteenaanval, maar uiteindelijk plaste ik de steen toch uit.

De volgende dag belegde pr-man Jerry Juroe een persconferentie waarop hij de verzamelde verslaggevers vertelde dat er goed nieuws was. ‘Roger Moore heeft zijn niersteen uitgescheiden.’ Daarna voegde hij eraan toe: ‘Maar het slechte nieuws is dat Lois Chiles hem heeft ingeslikt!’

Over de pers gesproken, ik weet nog dat ik tijdens de film door een jonge verslaggeefster van Newsweek werd geïnterviewd.

‘Wanneer gaat u eens een serieuze film maken?’ vroeg ze.

Ik zei dat ze vijfendertig miljoen dollar aan de film hadden uitgegeven. ‘Dat vind ik nogal serieus!’

Lewis gaf ook veel interviews en hij vond het altijd vreselijk om te worden neergezet als ‘de veteraan onder de filmmakers’. Die beste journalisten hebben wel vreemde ideeën af en toe.

Rio was niet de makkelijkste locatie. Alle nodige vergunningen waren binnen, handpalmen vol dollars grepen elkaar vast en alles was voor onze komst in kannen en kruiken. Maar na aankomst besloten de autoriteiten op een heel Braziliaanse manier dat ze nog meer geld wilden zien. We filmden net in de kabelspoorweg hoog boven Rio en men dreigde dat we de opname van het gevecht tussen Martin Grace en Richard Graydon in de kabeltrein niet mochten afmaken. Ik benijd stuntmannen niet, volgens mij sporen ze geen van allen! Er volgden besprekingen op hoog niveau en Cubby gebruikte een combinatie van charme en ferme taal om alles tot een goed einde te brengen.

Terug in Parijs werden we weer de ruimte in gelanceerd voor finale van de film op de sets van Ken Adams fenomenale ruimtestation.

De gewichtloze scènes waren bepaald niet makkelijk of prettig om te filmen. Er zat een heleboel bedrading aan ons vast, want er moest slow motion worden gesuggereerd, en het ergste moment was toen ik Lois moest verleiden. Niet letterlijk, maar in termen van de scène. We hingen in de lucht op een soort plank in de vorm van ons lichaam die met dunne draden was opgehangen. Er was strategisch een laken over ons heen gedrapeerd, omdat we geacht werden de liefde te bedrijven. Ik lag met mijn gezicht omlaag en al mijn bloed stroomde naar mijn neus en dreigde uit mijn ogen te spatten. Probeer het maar eens! Meer romantiek kun je je niet wensen.

Lois moest zeggen: ‘Wil je me nog één keer meenemen in een baan om de aarde?’, maar ik denk dat de beste tekst uit de mond van Desmond Llewelyn kwam, die, kijkend naar een of ander computerscherm terwijl de rest van het personeel van MI6 naar Bond en Goodhead kijkt die ertegenaan gaan, vaststelde dat ik ‘een poging tot herintreding’ deed.

Gedurende mijn verblijf in Parijs in de Plaza Athénée liep ik een jonge regisseur tegen het lijf die Steven Spielberg heette. Hij was een enorme Bondfan en zei dat hij dolgraag een van de films zou regisseren. Hij had kort daarvoor geweldig succes geboekt met Jaws en Close Encounters en stond buitengewoon hoog aangeschreven. Ik vond het leuk nieuws en zocht Cubby op om het hem te vertellen.

‘Weet je hoeveel procent hij wil?’ vroeg Cubby hoofdschuddend.

Het is altijd het beleid geweest dat geen enkele Bondregisseur een aandeel kreeg van de winst. Dus maakte Spielberg Indiana Jones, die in mijn ogen een James Bond van zijn tijd is!

Net als David Niven was ik van Zuid-Frankrijk gaan houden en vooral van het dorpje op de heuvel St. Paul de Vence, door Dirk Bogarde spottend ‘Hollywood op de heuvel’ genoemd. Mijn oude vrienden Leslie en Evie Bricusse hadden er een huis, en daar mochten we een zomer logeren om op zoek te gaan naar een stuk grond waar we een huis op mochten zetten. Dat vonden we snel en we gaven opdracht om ons nieuwe Franse huis La Torretta te bouwen. Daar hebben we vele gelukkige zomers doorgebracht met de hele familie en vrienden, met wie we het liefst tennisten, verrukkelijk dineerden, goede wijn dronken en zwommen. Het was geen slecht leven!

Terwijl La Torretta werd gebouwd woonden wij gewoon in Gstaad. Maar ik had amper de tijd om te skiën of ik moest weer naar het vliegveld om naar Galway in Ierland te vliegen voor de verfilming van North Sea Hijack, in sommige landen ook bekend als ffolkes.

Oorspronkelijk moest de film Esther, Ruth and Jennifer heten, maar de mensen bij Universal vonden dat ‘te Bijbels’ klinken, al moet ik nog een Jennifer in de Bijbel tegenkomen. Ik heb schrijver Jack Davies – een buurman in Zuid-Frankrijk – met argumenten overladen om mij de hoofdrol te laten spelen. Ik denk dat hij me ongeschikt vond, maar ik heb hem omgepraat. En dat was maar goed ook, want het was een van de leukste rollen die ik ooit heb gedaan. Rufus Excalibur ffolkes (met twee keer een kleine f, graag), was een vrouwenhater van de bovenste plank en een poezenminnaar. Het was heerlijk om grof te mogen zijn.

We filmden op een kasteel in Galway, waar onze producent Elliott Kastner een betere deal had gesloten dan hem in Schotland was geboden, dus nu was Galway stand-in voor Schotland. Dat was in alle opzichten prima. Het kasteel was een museum waar dames wol sponnen zoals vroeger. Maar zeer tot woede van die Ierse dames lieten we de Britse vlag boven het kasteel wapperen.

We kregen een geweldige cast bijeen, onder wie mijn oude makker Jack Watson. De set van het schip de Esther dat in de film voorkomt, was gebouwd op de rand van een paar rotsen en Jack speelde de kapitein. Ter verduidelijking: de een of andere schurk had het schip gekaapt, kapitein Jack Watson een klap op zijn hoofd gegeven en een paar springladingen onder boorplatforms in de Noordzee aangebracht. Een helikopter met ffolkes? door de overheid aangetrokken om dat boosaardige plan te verijdelen – en admiraal sir Francis Brinsden (James Mason) moest op het dek van het schip landen in een poging tot onderhandelen. Het werd ’s nachts gefilmd bij zware regenval, teweeggebracht door de lokale brandweer.

Toen de helikopter landde, riep Andrew tegen Jack: ‘Jack, je bent nog altijd de kapitein van deze schuit en je hoort de helikopter landen en je kijkt omlaag en je ziet een admiraal en nog een andere hoge marineofficier en je gaat naar buiten om te zien wat er aan de hand is.’

‘O. Nou, dat moet ik een pleister op mijn hoofd hebben.’

‘Ja,’ zei Andrew, ‘dat is een heel goed idee. Plak een pleister op zijn hoofd.’

Jack kwam tevoorschijn met zijn pleister en riep omlaag naar Andrews: ‘Moet ik een beker warme chocola vasthouden?’

Een tweede assistent-regisseur riep: ‘Krijg nou wat, een beker warme chocola? Wie denk je verdomme wel dat je bent, Cary Grant?’

Arme Jack.

Toen we klaar waren met die scène was het ongeveer vier uur ’s morgens en we gingen terug naar het centrum van Galway. Ik bofte dat ik in deze film mocht samenwerken met mijn goede vriend David Hedison, en David was ook nog eens jarig. Je moet niet vergeten dat we in Ierland zaten en de kroeg deed om vijf uur ’s morgens buitengewoon goede zaken. We dronken een paar glaasjes en kropen weer achter in de auto, toen ik besefte dat ik mijn blaas moest ledigen. Ik vroeg de chauffeur om te stoppen, stapte uit, struikelde in het donker over een steen, haalde mijn scheen open en zat onder het bloed. De volgende avond maakte ik de chauffeur mijn excuses omdat ik zo’n troep had gemaakt en was gevallen, waarop hij met zijn platte Ierse tongval zei: ‘O, maar er stond ook een sterke wind, meneer.’

Anthony Perkins speelde de schurk Kramer. Hij was een grote autoriteit op het gebied van feiten en feitjes over films. Hij kende elke film, elke filmtitel en alles wat je maar zou willen weten. De andere hoofdrolspeler was natuurlijk James Mason. Zoals ik al zei is ffolkes een poezengek en in elke scène op het kasteel waren er poezen alom. De poezen waren natuurlijk nog nooit eerder in een film opgetreden of zelfs maar naar de toneelschool geweest. Ze waren zich totaal niet bewust van dingen zoals camera’s of verlichting en acteurs. Om al die poezen bij elkaar te krijgen, was er een advertentie in de kranten van Galway geplaatst onder het kopje: JAMES BOND OP ZOEK NAAR PUSSY GALORE. Er kwamen algauw een heleboel poesjes. Maar goed, James Mason was een bekende poezenminnaar. In mijn eerste scène met hem en de poezen boog Andrew McLaglen zich naar me over en fluisterde: ‘Ik vrees dat we vandaag een paar problemen met de poezen zullen krijgen, want de dierenarts kon niet langskomen.’

‘Wat moet de dierenarts met ze?’ vroeg ik naïef.

‘Hij komt langs om ze een spuitje te geven zodat ze wat minder springerig zijn.’

James Mason ving een flard van dat gesprek op. ‘Je doet die poesjes toch zeker niets aan, hè? Ik zou het niet kunnen verdragen een scène te spelen als er iets met ze is uitgespookt.’

‘Nee hoor, James,’ loog ik overtuigend. ‘Er wordt niets met ze uitgehaald. Daar hadden we het nou juist over.’

‘O, mooi,’ zei James.

Dus sta ik daar met James te wachten tot Andy ‘Actie!’ roept, wanneer een van onze ‘hairy arsed sparks’ zoals we onze elektriciens noemden, uitroept: ‘Die poezen zijn wel een beetje baldadig, hè? Zullen we ze nog een spuitje geven?’

‘Wat? Wat zei hij daar?’ vraagt James.

‘O, ik heb geen idee,’ zeg ik vlug, en ik wissel een blik van verstandhouding met Andy, die ‘Action!’ roept, en we nemen de scène op. Wat waren we toch een stelletje leugenaars!

Ik kende James al een paar jaar persoonlijk, en hoewel hij op het witte doek vaak harde schurkenrollen speelde, was hij in het dagelijks leven precies het tegenovergestelde. Hij was niet alleen dol op poezen, hij wijdde ook veel van zijn tijd aan binnensporten zoals schaken, backgammon en bowling. Het feit dat ik James kende maakte me waarschijnlijk nog nerveuzer over de samenwerking. Hij was nogal roemrucht getrouwd met de actrice Pamela Kellino, de dochter van Maurice Ostrer, die in de jaren dertig en veertig de baas was van de Gaumont-British-studio’s in Londen. Toen Pamela James in 1939 leerde kennen, was ze getrouwd met regisseur Roy Kellino, bij wie ze voor James wegging. In Hollywood werd veel gespeculeerd en gelachen over Roy Kellino, die in het zomerhuisje bij huize Mason woonde. James noemde Roy zijn ‘ex-schoonman’.

Pamela was heel geestig. Ik heb eens naast haar gezeten tijdens een huldiging waar we allemaal op plastic stoelen waren gezet met het gezicht naar de spreker. Iemand was uitgesproken en Pamela zei: ‘Laten we hem een staande ovatie geven.’

‘Maar dat was een vreselijke toespraak,’ antwoordde ik.

‘Ja, maar dan luchten we ons kruis tenminste!’

Het was echt een opluchting om van die plastic stoelen op te staan.

Ik moet dit deel van mijn herinneringen inleiden, beste lezer, met het feit dat ik naar LA werd ontboden. De reden? Ik kreeg de Golden Globe omdat ik een ‘World Film Favourite’, een internationale publiekslieveling was, en voor de zekerheid voegden ze er tussen haakjes (male) aan toe, (mannelijk).

Het was een hele eer om erkend te worden door het gedistingeerde gezelschap recensenten dat over zulke dingen stemt. Je zult je herinneren dat ik een keer in mijn Warner-tijd een acteur de raad gaf dat hij maar kandidaat moest worden voor een populariteitscompetitie, omdat hij toch nooit een groot filmster zou worden. Blijkbaar had ik dat advies zelf vrij goed opgevolgd!

Na het eind van The Persuaders ben ik nooit het contact met Lew Grade kwijtgeraakt en volgens mij ben ik in de loop der jaren zo’n beetje in alle programma’s verschenen die hij produceerde, van Sunday Night at the London Palladium tot Millicent Martin en The Burt Bacharach Show en een van de hoogtepunten van mijn carrière, The Muppets. The Muppet Show werd opgenomen in de ATV-studio van Borehamwood en Lew vroeg of ik de gastster in een aflevering wilde zijn.

Het was grappig om te zien dat er meer actie was in de buurt van mijn knieën dan waar ook, want daar zaten alle Muppetteers gehurkt en verstopt met hun handen in de lucht om poppen als die schitterende Kermit de kikker en Miss Piggy leven in te blazen.

Ik was nogal opgewonden over mijn optreden en poetste al mijn Muppetgrappen op voor mijn kennismaking met het team.

‘Het is groen en het stinkt naar varkensvlees?’

‘Kermits vinger.’

‘Wat is groen en rood en draait rond met tweehonderd kilometer per uur?’

‘Kermit in een centrifuge.’

Laten we zeggen dat ze die grapjes niet zo waardeerden als ik wel had gehoopt! Ze keken me aan alsof ik gek geworden was. Ik weerstond de neiging om nog meer moppen te vertellen. In plaats daarvan stelde ik voor een liedje van Leslie Bricusse te zingen in een geestige sketch die Talk to Animals heette. Het was een beetje een parodie op mij en mijn gelikte imago en geweldig leuk om te doen.

Dit heb ik nog nooit aan iemand verteld. Ik vraag begrip voor het feit dat ik alleen was in Borehamwood, ver van mijn vrouw en kinderen. Ik was een beetje eenzaam en, nou ja, het was onvermijdelijk dat ik voor de bijl zou gaan als ze een avance zou maken. Ik ben er niet trots op.

Het was maar éénmalig. Ik heb daarna nooit meer iets van haar gehoord, geen briefje, e-mail of zelfs maar een telefoontje.

En Miss Piggy had nog wel zo gezegd dat ze van me hield! Ja ja.

Ik kreeg een telefoontje van Euan Lloyd, producent van The Wild Geese. Hij kwam naar Amerika om een film met me te bespreken en de deal af te ronden. Hij wilde me een van de hoofdrollen laten spelen in The Sea Wolves, een drama dat in de Tweede Wereldoorlog speelt. Gregory Peck had al ja gezegd tegen de andere hoofdrol van Lewis Pugh, een mededeling die me geweldig veel plezier deed. Tijdens een bespreking van het scenario zei Greg tegen Euan: ‘Volgens mij is de derde hoofdrol, Bill Grice, uitermate geschikt voor onze vriend David Niven.’ Volgens mij had Euan onvoldoende budget voor sterren als Niv en zijn gezicht betrok een beetje bij het voorstel, maar hij was er zo van overtuigd dat Niv de ideale man was, dat hij van zijn eigen honorarium afzag om dat van David te spekken.

Onze film werd een reünie van oude vrienden, een paar overlevenden van The Wild Geese incluis: Kenneth Griffin, Jack Watson en Patrick Allen, om er maar drie te noemen. Ze werden aangevuld door Patrick MacNee, die ik al honderd jaar kende; Trevor Howard, onze buurman in St. Paul; John Standing; Michael Medwin; Glyn Houston en Donald Huston. Zoals je je zult herinneren, was die laatste degene die de rol in The Blue Lagoon kreeg waarvoor ik in 1946 auditie had gedaan. Eerlijk gezegd joegen die gebronsde topless scènes me angst aan. Eén keer in mijn loopbaan is me de rol van Tarzan aangeboden, maar die heb ik geweigerd omdat ik niet verwachtte zesentwintig weken mijn buik in te kunnen houden.

Ik kende Greg Peck al jaren, maar het was voor het eerst dat we samenwerkten, en ook dat hij werd blootgesteld aan mijn smakeloze practical jokes en schooljongenshumor. Dikwijls schudde hij ietwat teleurgesteld zijn hoofd in mijn richting. ‘Roger… Roger… Roger.’

We filmden in Goa in India, waar onze vrolijke bende veteranen in het geheim wordt binnengehaald om drie Duitse schepen uit te schakelen die vanuit een neutrale haven posities van geallieerde schepen verraden aan duikboten. Officieel kon Engeland daar natuurlijk niets tegen toen.

We hadden allemaal een bungalow op het terrein van een hotel dat Fort Aguada heet, en bij elke bungalow hoorde een jongeman die als butler en ober optrad. Onze specifieke jongeman, die een jaar of zestien was, vertelde dat hij zijn ouders niet meer had gezien sinds hij een jaar of acht was, omdat hij van huis was weggelopen. Ik vroeg waarom hij dat al zo jong had gedaan. Hij vertelde dat een ‘oom’ hem met nog een paar jongens mee uit kamperen had genomen in de heuvels – met medeweten van hun ouders – waar hij eten kreeg opgediend dat raar smaakte. De jongen weigerde het te eten, wat maar goed was, want er zat een verdovend middel in. Tijdens hun gedrogeerde slaap werden de andere jongens meegenomen en werden hun ledematen geamputeerd zodat ze voor hun familie konden gaan bedelen.

Onze butler ging er als een haas vandoor en keerde nooit meer terug naar huis. Ik was van afgrijzen vervuld. Ik had nooit gedacht dat mensen zo wreed konden zijn tegenover hun medemens. Helaas heb ik sinds ik me bij UNICEF heb aangesloten ontdekt dat ze inderdaad extreem wreed kunnen zijn, vooral waar het om kinderen gaat.

Vlak tegenover het hotel lag vijfentwintig kilometer gouden stranden. Aan het uiteinde stond een hut die Paradise Pharmacy heette. Daar verkochten ze alles over de toonbank, van heroïne tot tandpasta. Ik liep er met een wijde boog omheen toen ik van het eerste hoorde! Als ik ooit winkelier zou worden, heb ik altijd gezegd, zou het apotheker zijn, maar ik zou alleen medicijnen op recept verkopen. Dat zal de hypochonder in mij zijn, denk ik.

Er was een grote hippiekolonie in de buurt, voornamelijk bestaande uit Duitsers, die – naakt – van het ene eind van het strand naar het andere liepen, tot opwinding van sommigen en weerzin van anderen. Ik vroeg me dikwijls af wat ze bij de apotheek gingen halen.

Een van de verrukkingen van het werken op die prachtige locatie was elke avond te proberen voor zonsondergang terug te zijn in het hotel en dat heerlijke strand waar ik lekker ging zwemmen tussen de zeeslangen, of waren het toch die blote Duitsers weer?

Goa is een Portugese kolonie geweest en is heel anders dan de rest van India. Er staan veel katholieke kerken en de hele architectuur is beïnvloed door de Portugezen, net als het eten, vrees ik. Ik ben geen grote liefhebber van de Portugese keuken en ik heb altijd gemerkt dat het eten in een ex-kolonie tamelijk beroerd is, omdat het een mislukt overblijfsel is van de koloniale tijd en niets te maken heeft met de traditionele keuken.

Kerstmis kwam eraan, dus Greg, Niv, Andy McLaglen en ik informeerden naar de culinaire maatregelen voor de feestdagen, en we stelden voor er een typisch Engels kerstdiner van te maken. Omdat we alleen op kerstdag zelf vrij hadden, wilden we daar voor cast en ploeg een bijzondere dag van maken, met gevulde kalkoenen, een traditionele kerstpudding en alles wat daarbij hoort. Euan vroeg alleen of we geen bestellingen bij Fortnum & Mason in Londen wilden plaatsen.

‘Hier in Goa ligt dat politiek heel gevoelig.’ In plaats van voorraden uit Engeland te laten overkomen had hij contact opgenomen met de Canadese ambassadeur en die had hem verzekerd dat de Indiase kalkoenen uitstekend waren. We moesten capituleren. We belegden een generale repetitie met de plaatselijke kok die onze kerstlunch zou opdienen. De klonten reuzel die hij als kalkoen serveerde waren weerzinwekkend en niet doorbakken. Na een flinke uitbrander verzekerde hij dat alles op de dag zelf van een leien dakje zou gaan en dat we ook een verrukkelijke kerstpudding zouden krijgen.

De grote dag kwam en daarmee ook weer de klonten ongare reuzel. Nou ja, we kregen ook nog pudding! Inderdaad, die pudding werd voor onze neus in plakken gesneden en had iets weg van stukken van de piramide van Gizeh, niets anders dan zand met een paar gedroogde rozijnen. De custardvla had nooit een ei gezien noch verse melk trouwens. Het was verschrikkelijk! Als klap op de vuurpijl kwam de rekening een paar weken later en daar stond een astronomisch bedrag op. We besloten Greg als onderhandelaar aan te wijzen, tenslotte was hij voorzitter van de Motion Picture Academy geweest. Het lukte hem om er ongeveer een kwart af te krijgen, maar we waren nog altijd beledigd.

Tijdens de productie had ik mijn gezin bij me, de zevenjarige Christian incluis. Op een dag was de hele cast volgens Euan uitgenodigd voor de lunch. Het was ‘politiek strategisch’ om bij de bewuste dame in Delhi op bezoek te gaan. Ik heb geen idee wie zij was, maar blijkbaar sloeg je geen uitnodiging van haar af. Ik zei dat ik liever een vrije dag had om met mijn gezin door te brengen, waarop Euan zei: ‘Ze heeft voor een olifant en een kameel voor Christian gezorgd.’

Wat kon ik daarop zeggen? Inderdaad…. wat kón ik zeggen?

Greg Peck was de enige die zo slim was om eronderuit te komen. De rest werd in een paar Mercedesen geduwd. Ik was nieuwsgierig waarom de kofferbakken vol kratten bier stonden. Later kwam ik erachter dat het een van de ‘droge’ dagen was waarop er geen alcohol mocht worden verkocht.

We kwam precies op tijd aan bij het mysterieuze huis, dat iets weg had van het Odeon-theater halverwege de jaren dertig. Een mannelijke Sikh-bediende deed open, gebaarde en zei eenvoudig ‘Bij het zwembad, bij het zwembad’, alsof we een reizend gezelschap van de ENSA (Entertainment National Service Association) waren. Trevor, Niv en de rest van ons liepen naar het zwembad, waar het wemelde van de muggen en ons niets werd aangeboden tot Euan het bier uit de auto liet halen. Er was nog altijd geen teken van een gastheer of -vrouw.

Uiteindelijk verscheen er een heer die vertelde dat hij een belangrijke hoge officier uit het leger was. Volgens mij klonk zijn naam een beetje als Raincoat, wat mij aanleiding gaf hem in het vervolg Aquascutum te noemen (later hoorde ik dat het veldmaarschalk Sam Manekshaw was, wiens In Memoriam ik nog maar onlangs in The Times heb gelezen). Een uur later gebeurde er nog steeds niet veel, behalve dat we allemaal heel vrolijk en jongensachtig werden. Toen verscheen eindelijk de gastvrouw, die ons naar binnen bracht voor de lunch. We kregen nog steeds ons eigen lauwe bier te drinken, maar de gastvrouw slaagde erin wodka-martini’s te bemachtigen door haar hand naar achteren te steken, waarin vervolgens een bokaal on the rocks werd gedrukt. Ze had geen idee wie we waren. Dat was wederzijds.

Toen het uiteindelijk tijd was om te vertrekken – na wat een heel lange middag had geleken – zei David Niven: ‘Nou mevrouw, we moeten er eens vandoor.’

‘O, blijven jullie niet voor het avondeten?’ vroeg ze.

‘Nee, mevrouw,’ antwoordde Niven, en hij voegde er met een gelukzalige glimlach aan toe: ‘En ik hoop u nooit meer van mijn leven te zien.’

‘O, dank u wel,’ zei ze. Wat eens te meer aantoont dat mensen nooit luisteren naar wat je zegt.

Ik weet niet hoe Euan ons daarmee had opgezadeld.

De film vergde zijn tol van David Niven. Zijn geadopteerde oudste dochter Kristina was betrokken geweest bij een auto-ongeluk in Zwitserland en zodra de opnamen het toelieten, vloog hij terug om bij haar te kunnen zijn. David was dol op wandelen en in Goa deed hij dat dikwijls met Patrick MacNee over dat schitterende strand. Een paar jaar daarvoor, tijdens de opnamen van Escape to Athena, was ik vervuld van bewondering omdat David na de opnamen terugliep naar het hotel, soms vele kilometers. Ik had dan nog net de puf om achter in een wachtende auto te ploffen. Maar in Goa vertrouwde hij me toe dat hij een probleem had, omdat hij zijn hiel niet van de grond kreeg. Het was het begin van ALS.

Dat manifesteerde zich vervolgens in zijn spraakpatronen. Tijdens een interview op de Engelse tv begon hij met dikke tong te praten. Kijkers belden om te zeggen dat hij beschonken was en uit de ether moest. Hij was niet dronken. David was veel te professioneel om ooit beneveld in het openbaar te verschijnen. De ziekte tastte al zijn lichaamsfuncties aan en het was het begin van een paar slopende jaren voor hem, zijn familie en vrienden. Hij maakte nog een paar films, maar in de laatste twee werd hij nagesynchroniseerd. Gelukkig waren we in zowel Zwitserland als Frankrijk buren en dat betekende dat we elkaar dikwijls konden zien.

Ik heb maar één keer de kans gekregen om met Bryan Forbes te werken en dat was toen hij directeur van de filmmaatschappij van EMI was en hij me The Man Who Haunted Himself aanbood, maar hij was nog nooit mijn regisseur geweest. Die gelegenheid deed zich 1980 voor met de komedie Sunday Lovers. Het was een film in vier delen: vier schrijvers, vier regisseurs en vier hoofdrollen. Omdat ik steeds meer tijd in Amerika doorbracht, verwelkomde ik de kans om weer in Europa te werken vooral met vrienden.

Mijn tekst was geschreven door Leslie Bricusse en mijn medespeler was een andere oude vriend, Denholm Elliot. Priscilla Barnes en Lynn Redgrave leverden de glamour en de schoonheid. Het was het verhaal van een chauffeur (ik), een soort ‘Alfie’-achtige figuur die voor een Engelse zakenman in Frankrijk werkt. Wanneer de baas weg is, zet de chauffeur zijn pet af en schuift hij op de achterbank met butler Denholm Elliot als chauffeur, en hangt hij de miljonair uit die op zoek is naar een vriendin in een hotel vol stewardessen. Als de baas weer eens weg is, verwisselen de butler en de chauffeur van rol en is het de beurt van de eerste om te worden rondgereden en een stewardess uit te kiezen.

Ik vond het een heel grappig verhaal dat stijlvol werd geregisseerd, maar het bleek dat de bioscoopbezoekers dat niet genoeg vonden. Mijn volgende komedie, The Cannonball Run, had iets meer succes. Tenslotte had ik altijd geweigerd mijn Bondimago in andere films te parodiëren, ik behandelde het toch altijd een beetje ironisch, dus sloeg ik dat soort onzinprojecten altijd af. Ik sprak Hal Needham en die vertelde me over zijn volgende film en over de personage die dacht dat hij James Bond was.

‘Nee, dat doe ik niet,’ zei ik. ‘Ik doe geen parodie op Bond, maar ik zal je vertellen wat ik wel zou doen… Ik wil wel een satire op Roger Moore maken.’

‘Hè?’

‘Ik zou dolgraag iemand spelen die denkt dat hij Roger Moore is, vooral als ik een naam had als Seymour Goldfarb met een moeder gespeeld door Molly Picon.’

‘Oké,’ zei Hal.

Ik dacht dat ik er niets meer van zou horen, maar ja hoor, kreeg ik een script met de personage Seymour Goldfarb jr.: een nepacteur die dacht dat hij Roger Moore was. Het was hilarisch. Bovendien zei Molly Picon ja tegen de rol van mevrouw Goldfarb.

Het was een geweldig leuke film om te maken en ik mocht in de Aston Martin DB5 rijden die zogenaamd door Sean Connery was bestuurd in de film Goldfinger. In elke scène had ik een andere vrouwelijke passagier naast me – de film had een hoog Bondgehalte! Hal liet twee tot drie camera’s tegelijk draaien om maar niets van de komische improvisatie te missen en wie kan het hem kwalijk nemen met de cast die hij bijeen had gekregen: Burt Reynolds, Dom DeLuise, Dean Martin, Sammy Davis jr., Jack Elam, Peter Fonda, Jackie Chan, Farrah Fawcett en nog zo veel anderen.

Mijn favoriete scène is die waarin ik het opneem tegen een bende Hell’s Angels met de woorden ‘Ik waarschuw jullie, ik ben Roger Moore…’ en vervolgens buiten westen word geslagen!

Aan het eind van de opnamen bereikte ons het bericht van de studio dat men al aan een vervolg dacht. Mijn laatste take was staand met mijn rug naar de camera bij de Aston met de een of andere tekst. In de postproductie vroeg Hal of ik de regel ‘Dit was heel leuk, ik denk dat ik het volgend jaar weer doe’ opnieuw wilde dubben. Maar toen het vervolg drie jaar later inderdaad uitkwam, had ik niet het gevoel dat de ‘Ik ben Roger Moore-grap’ nog verder uitgemolken kon worden. Bovendien werd het eind van de opnamen van de eerste film nogal verpest toen mijn laatste vrouwelijke metgezel op het witte doek ernstig gewond raakte in een botsing toen een stand-in voor mij in een rijscène met haar de macht over het stuur verloor. Ik was daar nogal van van slag, om je de waarheid te zeggen.

Maar ik had wel even spijt dat ik nee tegen het vervolg had gezegd toen ik later hoorde dat mijn vriend Frank Sinatra erin zou meespelen. Als ik ja had gezegd, had ik met hem kunnen werken en dan zou er een droom zijn uitgekomen. Helaas mocht het niet zo zijn. Regrets, yes I’ve had a few, but then again, too few too mention…

Zoals gezegd, werd mijn contract met Eon na mijn derde Bondfilm verlengd op basis van één film per keer. Cubby en ik spraken over de meeste levenskwesties, maar nooit over financiële zaken. Cubby heeft in al die jaren maar één keer naar zaken verwezen en dat was in de tijd dat For Your Eyes Only werd voorbereid. We speelden backgammon en het was Cubby’s beurt om de dobbelstenen te gooien. Hij pakte ze op, deed ze in een bekertje en aarzelde.

‘Je kunt je impresario vertellen dat hij de boom in kan,’ zei hij terwijl hij de dobbelstenen wierp.

Hij doelde op de lopende onderhandelingen over de vraag of ik al dan niet mee zou doen. Ik bemoeide me nooit met dat soort dingen, ik liet ze aan mijn impresario over, die natuurlijk probeerde er de best mogelijke deal uit te slepen. Hij kreeg er tenslotte tien procent van. Ik begrijp dat er castingsessies werden gehouden waar ze kandidaat-James Bonds testten om mij te vervangen. Dat zat me niet dwars, want ik wist dat Cubby nooit iemand zou vinden die zo goedkoop was als ik. Eerlijk gezegd wilde ik best nog een film doen. Dit hoorde allemaal bij de onderhandelingspolitiek van Eon: laat hem maar weten dat we met andere kandidaten praten, zodat hij de deal aanneemt die op tafel ligt, uit angst de rol te verliezen. Mij best, we houden allemaal van een spelletje poker. Vrij principieel zet ik mijn licht niet onder de korenmaat. Als iemand wil dat ik iets voor hem doe, moeten ze me een redelijk honorarium betalen. Mijn impresario vijzelt het doorgaans wat omhoog, de producent krijgt er doorgaans wat vanaf en er wordt een gulden middenweg gevonden. Als iemand me onderwaardeert, loop ik gewoon weg. Daar heb ik geen scrupules over.

Ondertussen belde mijn impresario om te zeggen dat de zaak rond was en ik sloeg een nieuw boekje open voor de spelletjes backgammon.

John Glen, met wie ik zo buitengewoon tevreden bij vele andere films had samengewerkt, zou onze nieuwe regisseur worden. Ik had het gevoel John goed genoeg te kennen om een paar bedenkingen die ik had over het scenario bij hem aan te kaarten. Hij zweeg even, keek me aan en zei dat het onbespreekbaar was omdat hij opdracht ‘van hogerhand’ had niets aan de tekst te veranderen.

Als een van de schrijvers ook een van de producenten is, zullen dat soort opdrachten waarschijnlijk meer indruk op regisseurs maken. Maar omdat ik Jimmy Bond acht jaar lang in vier films had gespeeld, had ik het gevoel dat ik mijn personage kende, net zoals ik Simon Templar en Brett Sinclair had gekend. Ik wist dat Bond sommige teksten gewoon niet zou zeggen. Maar in plaats van op voorhand in de strijd te gaan, besloot ik gewoon door te gaan en elk probleem het hoofd te bieden waneer het zich voordeed.

Sindsdien hoor ik vaak van mensen dat For Your Eyes Only een veel ‘serieuzere’ en ‘meer realistische’ Bondfilm is. Als ik hem tegenwoordig nog eens bekijk, merk ik dat de toon misschien iets anders is, met minder humor en meer geweld, maar destijds was ik me daar niet zo van bewust. John had het gevoel dat deze – zijn eerste – Bond meer in de sfeer van de boeken van Ian Fleming moest zijn en een harder kantje moest ontwikkelen. Tijden en omstandigheden waren veranderd en Bond moest dienovereenkomstig reageren.

Wat mij betrof waren alle elementen aanwezig: actie, avontuur, technische speeltjes, exotische locaties en meisjes. Het verhaal draait om een uiterst geheime ATAC-computer: een apparaat dat wordt gebruikt om onderzeeërs opdracht te geven kruisraketten af te vuren. Een geïnfiltreerde Britse trawler met het apparaat aan boord was tot zinken gebracht tussen de Griekse eilanden toen het per ongeluk op een mijn uit de Tweede Wereldoorlog was gelopen. Als iemand anders dan de Engelsen het apparaat in handen kreeg, zou ons hele defensiesysteem naar de knoppen zijn, omdat onze eigen onderzeeërs opdracht konden krijgen elkaar te vernietigen. Tijd voor Bond om in actie te komen!

Vele jaren daarvoor, in feite in mijn Simon Templartijd, kreeg ik een uitnodiging voor de première van Fiddler on the Roof in West End, en was ik verpletterd door het optreden van Chaim Topol. Je kunt je mijn vreugde wel voorstellen toen ik hoorde dat Topol bij de cast zou zijn, samen met Julian Glover, die ik ook al vele jaren kende. Hun personages waren knap beschreven in het script, omdat we nooit zeker wisten wie van hen de goeie is en wie de slechterik die voor de KGB werkt; ze lieten het ons een poos raden.

Topols personage Columbo kauwde de hele film op pistachio’s en ik dreef cameraman Alec Mills tot waanzin door de dopjes onder zijn camera te gooien. Je kon ze horen kraken wanneer de camera bewoog, rap gevolgd door Alecs kernachtige verwensingen!

Mijn hoofdrolspeelster was de Franse actrice Carole Bouquet. Ze was verrukkelijk en een van de allermooiste Bondmeisjes. Helaas had ze een relatie met een getroebleerde jongen, een filmproducent die aan de heroïne verslaafd was. Ik mocht Carole heel graag en genoot van de samenwerking, vooral tijdens die prachtige autorace waarbij we aan een paar schurken moesten ontkomen in een Lelijke Eend. Niet bepaald Bonds voorkeursauto.

Ik was heel aangeslagen door Bernie Lee’s bezoek aan de set. Bernie was inmiddels stervende aan maagkanker en was erg zwak. Maar hij wilde met alle geweld komen en een take doen om te zien of hij het nog kon, maar helaas was hij uitgeput voor het einde van de scène. Met tegenzin maar hoffelijk nam hij afscheid van de rol van M en kort daarop, in januari 1981, overleed hij; af en toe ben ik heel boos op het leven.

Uit respect voor zijn geweldige bijdrage aan de serie wilde Cubby niemand anders in zijn rol en in plaats daarvan haalde hij James Villiers aan boord om chef-staf Bill Tanner te spelen. In het script was M zogenaamd met verlof. Desmond Llewelyn nam intussen een andere scène op bij een priester in een biechtstoel, die oorspronkelijk voor M was geschreven.

Terugkijkend hadden we een voortreffelijke cast in die film. Jill Bennett, een oude RADA-vriendin van me, voegde zich bij ons als Jacoba Brink, de schaatscoach van Lynn-Holly Johnsons schaatsprotégé Bibi Dahl. Volgens mij begon Bond zich bewust te worden van zijn leeftijd toen de zestienjarige Bibi een poging deed hem te verleiden! En daar was ook een jonge Ierse acteur genaamd Pierce Brosnan, die zijn vrouw Cassandra Harris gezelschap hield, die de gedoemde gravin Lisl speelde. Wat zou er toch van hem zijn geworden? Charles Dance speelde in deze film een schurk. Volgens mij was het zijn eerste film en een paar jaar later speelde hij Ian Fleming in een tv-film over het leven van de schrijver waarin mijn dochter Deborah zijn secretaresse was.

Maar voor zover het mijn weergave van Bond betreft, was Michael Gothard misschien wel de belangrijkste schurk. Hij speelde Locque en zijn dood veranderde de wijze waarop ik Bond speelde. In het verhaal had Locque mijn bondgenoot Ferrara gedood en een speldje in de vorm van een witte duif als zijn visitekaartje achtergelaten. Bond joeg Locques auto later te voet na, en na een paar welgemikte schoten van mijn trouwe Walther PPK dwong ik de auto van de weg en bijna over de rand van een klif. Daar hangt Locque in een wankel evenwicht en hij hoopt dat Bond hem zal helpen.

In het script staat dat Bond de duivenspeld naar Locque gooit en een harde trap tegen de auto geeft zodat hij over de rand kantelt. Ik zei dat mijn Bond dat nooit zou doen. Volgens mijn redenering was het veel beter als het evenwicht werd verstoord omdat ik de duivenspeld in de auto gooide zodat hij aldus over de rand zou vallen. John Glen stond erop dat deze man mijn vriend had gedood en dat ik nu mijn boosheid plus een genadelozer kantje van mijn karakter moest laten zien. Dat zat me niet lekker, dus sloten we een compromis, ik gooide de speld naar binnen en gaf de auto een schopje.

Veel critici en Bondexperts hebben die scène eruit gelicht als een belangrijke stap in de evolutie van Bond op het witte doek. Dus misschien had ik het toch mis?

Van die scènes op Corfoe verhuisden we naar Tofana, Cortina en de sneeuw. Of liever gezegd gebrek aan sneeuw! We hadden een scène op een stadsplein waarin Carole Bouquet en ik mot krijgen met een stelletje akelige motorduivels. Ondanks de kou was de sneeuw in de stad gesmolten. Help! Er werd opdracht gegeven een paar vrachtwagens de heuvels in te sturen en vol te laden met sneeuw, die we op het plein konden gooien. Zo zie je maar dat het weer nooit te vertrouwen is.

Ik was een vrij goede langlaufer, maar ik waagde me niet aan afdalingen – wat de verzekeringsmaatschappij trouwens ook niet toestond – dus die werden allemaal gedaan door een voortreffelijk skiër en regisseur, Willy Bogner. Hij filmde mijn close-ups terwijl ik op een slee vastgegespt lag die werd voortgetrokken, terwijl hij achteruitskiede en door zijn zoeker keek.

Die ervaring bracht me ertoe om nu eens eindelijk aan de afdalingen te beginnen, dus op mijn vierenvijftigste en lijdend aan hoogtevrees ging ik in de leer in mijn woonplaats Gstaad. Mijn kinderen hadden hun skimiddagen van school en ze smeekten me niet op de hellingen te verschijnen waar zij ook zouden zijn, omdat ze zich zo schaamden voor het feit dat ik maar bleef omvallen. Het is echt een wonder dat ze zo groot zijn geworden!

Ik hield vol en werd vrij redelijk op de afdaling. Ik genoot er zelfs zo van dat ik tegen mijn impresario hetzelfde zei als Niven tegen de zijne. ‘In januari en februari werk ik niet want dan ligt er sneeuw, en in de zomer ga ik naar Zuid-Frankrijk om te zwemmen en te zeilen.’

‘Dan blijft er weinig tijd over om te werken,’ antwoordde hij.

Mijn hoogtevrees werd er niet beter op dankzij het feit dat het grootste deel van de climax in de derde akte van de film werd bereikt door Bond die een steile wand beklimt. Ik overwon mijn angst met valium en een groot glas bier. Rick Sylvester was mijn stand-in, zoals hij al had gedaan in de leader van The Spy Who Loved Me, voor de diverse slippartijen en smakken op locatie, waarna ik in Pinewood een paar close-ups filmde. Op een gegeven moment viel ik anderhalve meter steil omlaag. Ik weet niet wat er met Rick Sylvesters edele delen is gebeurd toen hij de volle zeven meter moest vallen, maar na mijn kleine close-up… Nou, laten we maar zeggen dat ze zo in een spaarpot konden worden gestopt.

Er was ook een heleboel onderwaterwerk, wat ik niet erg vond, maar Carole ontdekte dat ze niet kon duiken door problemen met haar neus- en voorhoofdsholten. Dat schiep een paar potentiële problemen, maar de filmmakers kwamen met een geniale oplossing. Filmploeg twee maakte met diverse stand-ins een aantal opnamen in het bassin van Pinewood en vervolgens filmde John met zijn eerste ploeg Carole en mij ‘droog’ op een ander toneel. Ze gebruikten een windmachine om ons haar te laten verwaaien en stelden de camera in op tweeënzeventig of vierentachtig beeldjes per seconde, die vervolgens werden afgespeeld op de standaardsnelheid van vierentwintig beeldjes per seconde om de traagheid van onder water na te bootsen. Derek Meddings zorgde vervolgens met een paar bruistabletten en persluchtbuisjes voor de stroom bellen die over de negatieven heen werden opgenomen wanneer we onze mond opendeden. Allemaal knap werk.

Gezien het feit dat de film een nogal serieuze ondertoon had, leek het ongepast dat er in de finale een scène voorkwam met de toenmalige premier Margareth Thatcher, of liever gezegd haar imitator Faith Brown. Het was geestig, maar ondermijnde het niet de ernst van de film? Dat en die verrekte pratende papegaai in de film die verantwoordelijk was voor de aanwijzing aan Bond: ‘ATAC to St. Swithins.’

En ík word bekritiseerd omdat ik als Bond te licht zou zijn!

Mijn opvatting over mijn ‘luchtige’ weergave van Bond is als volgt: hoe kan hij in hemelsnaam een spion zijn en toch elk café ter wereld binnen lopen, om vervolgens door de barkeeper herkend te worden die dan zijn lievelingsdrankje schenkt? Kom nou, het is allemaal één grote grap.

Sheena Easton werd aangetrokken om de titelsong te zingen, en toen ze in Pinewood kwam om kennis te maken met de ploeg, waren John en Maurice Binder zo onder de indruk van haar schoonheid dat ze overwogen haar in de leader op te nemen. Ze werd de eerste zangeres die dat deed en als zodanig liet Cubby de pr-afdeling haar inschakelen voor promotie-interviews. Ik deed in New York ook een aantal interviews en ze vroegen me altijd of ik weer een nieuwe film zou maken. Volgens mij was ik diplomatiek vaag, alsof ik ja zou zeggen en niet terug zou keren als For Your Eyes Only een flop zou blijken. Toen ik deelnam aan een interview voor NBC stelde de journalist me dezelfde vraag.

‘Nou,’ zei ik in een poging om te doen alsof ik die vraag nog niet honderd keer had gehoord, ‘aan het eind van elke film zeggen ze “James Bond keert terug”, maar je moet niet zo ver gaan om te zeggen dat Roger Moore dat ook doet.’

‘O,’ zei ze, ‘en waar keert James Bond naar terug?’

‘Octopussy,’ zei ik.

‘Wát?’ vroeg ze na een korte aarzeling.

‘Octopussy,’ herhaalde ik.

‘Dat meent u niet!’

‘Wat is er mis met Octopussy?’ vroeg ik. ‘Het is een titel van Ian Fleming.’

Ze leek heel gegeneerd en dacht echt dat ik maar een geintje maakte. Waar zag ze me voor aan?

De première van For Your Eyes Only, ten gunste van de Royal Association for Disability and Rehabilitation, was in het Odeon aan Leicester Square en werd bijgewoond door prinses Margaret en prins Charles en lady Diana Spencer, die zich net hadden verloofd. Ik geloof dat het hun eerste filmpremière was en zeker een van hun eerste openbare optredens sinds de verloving.

Op verzoek van Topol nodigde Cubby Harry Saltzman ook op de première uit. De twee voormalige partners waren niet bepaald als vrienden uiteengegaan, maar ze begroetten elkaar als oude makkers. Ik weet dat Harry geroerd was om van de partij te zijn en het gevoel te krijgen dat hij nog deel van Bond uitmaakte. Dat was een heel mooi en ruimhartig gebaar van Cubby.

Na For Your Eyes Only bracht ik wat tijd in Amerika door en vervolgens vertrok ik naar Gstaad voor Kerstmis en het skiseizoen. Het was heerlijk om met het gezin te ontspannen. Daarna gingen we weer naar Los Angeles, op tijd voor de jaarlijkse Oscaruitreiking. Een van de beroepsrisico’s van een acteur zijn uitnodigingen voor prijsuitreikingen en ik heb er meer bijgewoond dan ik me wil herinneren. Maar verreweg de meest blitse was en blijft de Oscaruitreiking.

Ik moet eraan toevoegen dat ik nooit ben uitgenodigd als genomineerde of winnaar, hoewel ik er wel voor opensta, producenten. Ik heb de beste acteur en beste ondersteunende rol gepresenteerd en in 1982 werd me gevraagd de hoogste van de eerbewijzen van de academy, de Irving G. Thalberg Award, uit te reiken aan Cubby Broccoli. In de 44-jarige geschiedenis zijn er maar zesentwintig mensen geweest die de prijs in ontvangst hebben genomen en sinds 1982 zijn er nog maar negen toegekend. Men heeft dikwijls aangenomen dat de academy de Bondfilms over het hoofd heeft gezien met slechts twee winnaars in de geschiedenis van de reeks. Dat was de avond dat die nalatigheid werd goedgemaakt. Voor Cubby betekende het heel veel en dus waren hij en zijn vrouw Dana als de dood dat ik de situatie gekscherend zou afdoen door iets geks te zeggen. Ik?

Bij de repetitie zat Dana op de eerste rij om ervoor te zorgen dat ik me aan het script hield, en Cubby nam zijn prijs trots en bescheiden in ontvangst.

De leukste ervaring die ik volgens mij bij de Oscaruitreiking heb gehad was in 1974. David Niven hield zijn inleiding voor het uitreiken van een Oscar, toen er een naakte man over het podium achter hem streakte. Prompt zei Niv met een uitgestreken gezicht: ‘De enige hilariteit die deze man ooit in zijn leven zal opwekken is door te strippen om zijn tekortkomingen te laten zien.’

Daartegenover kwam de meest ongemakkelijke ervaring in 1972, toen ik met Liv Ullman de prijs voor de beste acteur uitreikte. De winnaar was Marlon Brando voor The Godfather. Ik hield het beeldje vast en toen Brando’s naam werd afgeroepen, kwam er een meisje in indiaanse kleren, dat ik Mini Ha Ha zal noemen, het podium op. Ze stak haar hand op en in de waan dat het een begroeting was, zei ik: ‘How!’

‘Nee!’ riep ze, voordat ze aan een hartstochtelijke toespraak over de oorspronkelijke Amerikaanse indianen begon. Brando had zijn Oscar geweigerd en dat meisje, Sacheen Littlefeather (van wie men later ontdekte dat ze een actrice was) gestuurd om zijn argumentatie uit de doeken te doen, op grond van zijn bezwaren tegen de wijze waarop de Amerikaanse indianen door Hollywood op het witte doek werden afgebeeld.

In al die verwarring was er niemand die de Oscar van me aannam. Ik verliet het podium met het ding stevig in mijn zweterige hand geklemd, maar werd samen met John Wayne en alle andere verzamelde presentatoren en winnaars direct het toneel weer op geduwd om ‘There’s No Business Like Showbusiness’ te zingen. Ik neuriede dat liedje nog steeds toen ik het podium voor de tweede keer verliet. Iedereen vertrok en niemand nam de Oscar van me over. Wat kon ik anders dan hem meenemen?

Toen ik bij het verlaten van het theater over de rode loper naar mijn auto liep, zag de menigte buiten mij met het beeldje.

‘Hé, Rog, gefeliciteerd!’… ‘Je hebt de Oscar gewonnen, Rog, te gek!’… ‘Goed, zo, Rog!’ klonk het uit talloze kelen.

Ik logeerde met mijn gezin bij Cubby Broccoli; ik had net mijn nieuwe Bondrol geaccepteerd. Daar zette ik de Oscar op het tafeltje in de gang en ging naar bed. De volgende morgen kwam mijn dochter de slaapkamer in. ‘O, papa, je hebt de Oscar gewonnen!’

Ik legde uit dat dit niet zo was en ondanks haar voorstel om hem te houden, zei ik dat dit echt niet ging.

‘Nou, waarom geef je hem dan niet aan Michael?’ Ze bedoelde Michael Caine. Hij was die avond wel genomineerd, maar had niet gewonnen. Ik dacht er even aan om het beeldje mee terug naar Engeland te nemen. Het was zo’n beroemd beeldje dat het volgens mij een klein fortuin zou opleveren in een verloting voor een liefdadige instelling voor kinderen. Helaas had de academy andere plannen en stuurden ze algauw gepantserde auto’s om hun kostbare kleinood op te halen.

Toen ik de plechtigheid een keer niet bijwoonde, stelde Greg Peck voor bij hem thuis naar de uitzending op tv te kijken. We waren met z’n zessen: Greg en Veronique, Jimmy en Gloria Stewart en Luisa en ik. Toen we wat gedronken en gegeten hadden, keken we naar de uitzending. Jimmy Stewart was destijds nogal hardhorend en zei telkens met dat unieke stemgeluid van hem: ‘G-g-gloria, w-w-wie is dat?’ als er weer een jonge actrice het podium op kwam.

‘Dat is Raquel Welch, lieverd,’ zei ze dan.

‘O-o ja.’ Vervolgens vroeg hij het weer bij de volgende prijs en de volgende… En weet je, ik merk dat ik op mijn oude dag hetzelfde zeg, omdat ik tegenwoordig de helft van de prijswinnaars – en zelfs van de presentatoren – niet ken.

Ik kreeg bericht dat de voorbereidingen voor de volgende Bondfilm, de voornoemde Octopussy, in de loop van het voorjaar zouden beginnen, en dat hij in de zomer van 1983 moest worden uitgebracht. John Glen had getekend voor de regie en opnieuw hoorde ik dat ze auditie deden voor nieuwe, potentiële Bonds. Misschien had iemand hun verteld dat ik ziek was?

Hoofdstuk 12

Vaarwel Bond, vaarwel Niv

‘Moet je uitkijken, makker,jullie sterven goddomme als ratten!’

De deal werd beklonken en ik zou Bond spelen. Ik was ervan overtuigd dat het de laatste keer zou zijn. Zes films in tien jaar was een mooi resultaat. Er sijpelde meer nieuws over de casting binnen. Die heerlijke Maud Adams was er ook weer en deze keer in de vrouwelijke hoofdrol, Octopussy in eigen persoon. Mijn oude vriend Louis Jordan werd ook als de schurk aangekondigd, gevolgd door Steve Berkoff – met wie ik bij The Saint had gewerkt – als machtshongerige Russische generaal. Maar toen werd aangekondigd dat tenniskampioen Vijay Amritraj ook in de film zou optreden, stak de acteursbond Equity een spaak in het wiel door ‘Geen sprake van!’ te roepen. De redenering was dat hij geen lid was en dat er voldoende acteurs waren die de rol konden spelen, dus waarom zou hij het moeten doen?

Er werd een compromis bereikt toen we zeiden dat we de rol in tweeën zouden delen, wat inhield dat er een Indiase acteur naast hem kon optreden. Zo kreeg Albert Moses de rol van Sadruddin.

Natuurlijk was er na de dood van Bernie Lee een gat in de familie. Ik stelde voor dat mijn oude makker Robert Brown ideaal was voor de rol van M. Bob kwam, maakte kennis met John Glen en Cubby en werd aangenomen.

Berlijn – bij Checkpoint Charlie – India, Oxford en Londen hoorden bij de locaties. De leader speelde zogenaamd op Cuba, maar werd geschoten op Northolt Airport in West-Londen. Mijn stand-in John Wood kreeg promotie: hij speelde voor Toro. Ik deed alsof ik Toro was om toegang te krijgen tot een militaire hangar om die op te blazen. Net als in de tijd van The Saint reden ze een paar palmbomen naar binnen om Northolt een exotisch sfeertje te bezorgen!

Maar in het van nature bosrijke India verbleven we eerst in Udaipur, in het paleis zelfs, waarvan een deel tot hotel was verbouwd. Er was daar toen maar één telefoon en toen Maud arriveerde, legde ze er dikwijls beslag op om met haar vriendje in Amerika te praten. Ik wist het toen nog niet, maar dat vriendje was Steven Zax, een arts die ik een paar jaar daarvoor had leren kennen, en die een paar jaar later mijn leven zou redden.

We kregen een plaatselijke arts aan de ploeg toegewezen, die apetrots zijn visitekaartje gaf aan iedereen die hij hielp. Daarop stond ‘Persoonlijk Arts van James Bond’. Hij had ergens een elektrocardiograaf op de kop getikt en achtervolgde me met de vraag of hij die op mij mocht beproeven. Ik zei ja om van hem af te zijn en hij deed zijn test. Daarna zei hij dat ik bij terugkeer in Engeland direct een cardiologisch onderzoek moest ondergaan. Maar inmiddels was Steven Zax op het toneel, die me tot mijn opluchting verzekerde dat er niets mis was. De arts wist kennelijk nog niet hoe zijn nieuwe speeltje werkte.

Tijdens de hele opname van Octopussy werd Cubby dikwijls in beslag genomen door zijn juristen en hun langdurige strijd met Kevin McClory. Kevin, met wie ik ooit backgammon had gespeeld, was aan het eind van de jaren vijftig bevriend geraakt met Ian Fleming. Samen hadden ze aan een filmscenario gewerkt – met Jack Whittingham – van wat Fleming hoopte dat de eerste van een reeks Bondfilms zou worden. Toen de financiering niet rondkwam, gebruikte Fleming het script als basis voor zijn boek Thunderball. McClory spande een rechtszaak aan en verwierf de filmrechten. Later werkte hij met Cubby en Harry Saltzman samen, en Thunderball werd in 1965 Sean Connery’s vierde film in de reeks.

Waar het om ging, was dat Cubby met McClory was overeengekomen dat er binnen tien jaar na het uitkomen van de film geen remake zou verschijnen. En ja hoor, vanaf 1975 probeerde McGlory steeds maar weer een remake op de rails te zetten. Uiteindelijk wist hij Sean te betrekken bij het schrijven van een scenario en daarna haalde hij hem over om voor de laatste keer Bond te spelen. Cubby verzette zich daar met hand en tand tegen, en toen hij hoorde dat McGlory, omstreeks de tijd waarin ze met de productie van Octopussy begonnen, de financiering voor zijn remake rond had, werd hij bezorgd. De pers noemde het The Battle of the Bonds.

Cubby spande diverse rechtszaken aan, maar haalde uiteindelijk bakzeil in ruil voor een aandeel in de winst van Connery’s Bond, die inmiddels Never Say Never Again heette, en op voorwaarde dat de film pas drie maanden na het uitbrengen van Octopussy naar de bioscopen mocht.

Er was geen animositeit tussen Sean en mij. We reageerden niet op speculaties van de media dat we concurrenten waren geworden. In werkelijkheid hebben we dikwijls samen gegeten en dan wisselden we verhalen uit over hoeveel we beiden gefilmd hadden en hoezeer onze respectieve producenten ons naar het leven stonden met alle actiescènes die we van ze moesten doen. Ik heb Seans film nooit gezien. Ik hoor dat hij het heel goed gedaan heeft, maar niet zo goed als Octopussy!

Helaas gebeurde er tijdens de opnamen een vreselijk ongeluk. We filmden op de Nene Valley Railway in Peterborough en stuntman Martin Grace was mijn stand-in in een scène waarin Bond langs de buitenkant van een rijdende trein klautert en zich langs het volgende venster trekt. Martin repeteerde de scène en controleerde of er geen hindernissen langs de rails waren. Maar al snel na het vertrek op de gecontroleerde lijn moesten we om de een of andere technische reden stoppen. Een poosje later reden ze weer verder. Maar ze gingen niet terug naar het begin van de etappe, wat inhield dat ze voorbij het punt reden waar Martin had gecontroleerd. De trein denderde voort en Martin raakte een enorme betonnen paal.

Ik wil niet weten hoeveel botten er braken, maar Martin bleef zich aan de zijkant van de trein vastklampen omdat zijn leven ervan afhing, want was hij gevallen, dan was hij onder de wielen terechtgekomen. Hij lag maanden in het ziekenhuis en toen ik hem opzocht, verwachtte ik werkelijk niet dat hij ooit weer zou werken. Maar hij was zo vastbesloten te herstellen dat hij zichzelf door een streng fitnessregime joeg en ongelooflijk snel weer aan de slag was.

Ik herinner me dat we in Pinewood close-ups maakten voor de scène en ik onder aan de koppeling van twee treinstellen moest hangen, en achter me een draaiende trommel was die een rails simuleerde. Het was niet de meest ontspannen ochtend. Koning Constantijn van Griekenland bracht een bezoek aan de set en zag me de scène voltooien. Naderhand kwam hij naar me toe.

‘Ik weet niet hoeveel ze u betalen,’ zei hij, ‘maar het is niet genoeg.’

Wat kon ik daartegen inbrengen?

De koning was een van de bezoekers die naar de set plachten te komen. Er waren elke dag ook wel leden van de pers of de andere media. Tussen de takes door ging ik naar mijn canvasstoel om met hen te babbelen, of lunchen in de eetzaal van Pinewood. Dikwijls kwamen er sponsors (zoals Seiko en Bollinger) langs om zich een dagje te laten vermaken. Dus vanaf het ogenblik dat ik de studio betrad tot mijn vertrek was het hard werken geblazen. Af en toe, als ik wist dat ik een poosje niet op hoefde, glipte ik naar mijn kleedkamer voor een dutje, of ik ging een spelletje backgammon spelen met het eerste het beste slachtoffer dat ik kon vinden.

Octopussy was een heerlijke film om te maken. We hadden een geweldige cast en filmploeg. Het was een passend afscheid van mijn Bondstatus. In gedachten nam ik al afscheid van hem.

Blake Edwards en zijn vrouw Julie Andrews waren onze buren in Gstaad. Blake praatte al een poosje over het maken van een nieuwe Pink Panther-film. Helaas was Peter Sellers in 1980 overleden, maar Blake had het gevoel dat hij voldoende materiaal van voorgaande avonturen had ingeblikt om een film te maken die The Trail of the Pink Panther moest heten, waarin Clouseau halverwege verdwijnt (dat wil zeggen wanneer Blakes materiaal op is!). Blake wilde tegelijkertijd nog een film maken, een vervolg, waarin de zoektocht naar Clouseau wordt voortgezet, en hij vroeg mij of ik Clouseau wilde spelen.

Ik had Peter Sellers en zijn echtgenotes vele jaren gekend, eigenlijk sinds de tijd dat hij samen met Squires op het programma van kleinkunsttheaters stond. Zowel Peters derde vrouw Miranda Quarry als zijn weduwe Lynne Frederick had gehoord dat Blake weer een film maakte en kwamen beurtelings naar me toe om te zeggen hoe boos ze waren, en dat Blake dat niet moest doen, niet wetend dat ik voor de rol was gevraagd. Het was heel gênant.

In The Curse of the Pink Panther wordt Clouseau in de laatste scène gevonden, in een adelaarsnest bewaakt door Joanna Lumley. Hij heeft de Pink Pantherdiamant gestolen en zijn hoofd zit in de zwachtels na een plastische ingreep, en ik word als de postoperatieve Clouseau onthuld.

Blake zei dat we in Pinewood konden filmen tijdens het staartje van de opnamen van Octopussy. Volgens mij zou het een verbintenis van vijf dagen zijn en voor honderdduizend dollar per dag leek dat me heel aantrekkelijk. Maar die eikels lieten me van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat zwoegen en fiksten alles in één dag. Ik genoot evenwel van die snelle werkwijze en mijn pogingen om met een grappig Frans accent te spreken. Maar volgens mij had de film niet zo’n succes en dat was dat.

Toevallig verscheen ook mijn oude vriend David Niven in die twee nieuwe Pantherfilms, maar de ALS maakte hem erg ziek. Niemand wist hoe lang hij nog te leven had. In zijn laatste maanden liep Niv een oude kennis tegen het lijf in Gstaad.

‘Hoe is het met je, David?’

‘Ik b-ben b-bang d-dat ik ALS heb.’

‘O ja? Nou, ik heb net een nieuwe Mercedes gekocht,’ antwoordde zijn vriend.

Niv moest zo lachen toen hij het me vertelde. Zelfs in zijn donkerste uren was hij nooit zijn gevoel voor humor kwijt.

Op 29 juli 1983 werd ik thuis in St. Paul de Vence gebeld door David Bolton, een fysiotherapeut in Gstaad. Hij vertelde dat hij op de arts wachtte die zou komen om Nivs overlijdensakte te tekenen. Ik vroeg wie er thuis bij hem waren. Hij zei alleen Fiona, Nivs jongste geadopteerde dochter. Hij dacht dat er ook een neef van Nivs vrouw Hjordis rondhing, maar wist het niet zeker. Hjordis was in Zuid-Frankrijk. Ik zei dat ik meteen zou komen. Ik kon de gedachte dat mijn dierbare vriend alleen was, al was hij dood, niet verdragen.

In een recordtijd van vijfenhalf uur reden Deborah en ik van St. Paul naar Château d’Oex. Ik deed mijn best om voorbereidingen te treffen voor de komst van Hjordis en van Nivs andere kinderen, die met het vliegtuig uit alle delen van de wereld kwamen. Ik belde iedereen die het moest weten. Inmiddels had de pers zich ook verzameld en om Hjordis de kwelling van de tv-camera’s te besparen, stelde ik voor dat de auto met haar achter het huis zou rijden, waar hij meteen de ondergrondse garage in kon.

Toen ze kwam, ging ik eerst naar de garage beneden, maar zij besloot door de voordeur naar binnen te glippen. Het autoportier ging open. Hjordis keek me aan, haar pruik was half van haar hoofd gegleden, er rolde een lege wodkafles aan haar voeten en ze zei met dikke tong: ‘Ben jij hier vanwege de pers?’

Ik hoorde mezelf zeggen: ‘Naar binnen, godverdomme.’

Het was publiek geheim dat zij en David in de laatste jaren van zijn leven slecht met elkaar overweg konden. Ze was gewoon een loeder. Ik weet dat zo zeker omdat David een heel dierbare vriend van me was die niets anders heeft gedaan dan proberen haar te behagen. In ruil behandelde Hjordis hem met minachting. Toen hij ziek werd, wilde Hjordis nooit dat hij bezoek kreeg in Zuid-Frankrijk. Ze leek jaloers op zijn vrienden en de genegenheid die ze voor hem voelden.

Eerder die zomer logeerde Bryan Forbes bij mij in St. Paul. Bryan kende Niv al heel lang en wilde dolgraag bij hem langsgaan, maar Hjordis maakte duidelijk dat hij niet welkom was.

‘We rijden er gewoon heen, kloppen aan en gaan naar binnen.’

Zo gezegd zo gedaan. Ik kan me niet herinneren of Hjordis iets zei, maar daar zou ik ook geen aandacht aan hebben geschonken. Inmiddels had Niv een spraakgebrek omdat de ziekte zijn stembanden had aangetast. Hij sprak langzaam en heel aarzelend. Die goeie beste Bryan sprak heel hard, zoals alle Britten die met buitenlanders praten of met mensen met een gebrek.

‘N-niet zo schreeuwen, ik ben niet doof,’ zei Niv.

Bryan bond in, maar toen we weer weggingen, keek hij naar het zwembad en maakte het gebaar van de borstslag. ‘Je zwemt toch wel genoeg, hè David?’

Niv moest lachen. Zijn hilariteit maakte plaats voor tranen. Hij genoot van ons bezoek. Wij waren net zo aangedaan als hij.

Ik heb hem twee weken voor zijn dood nog opgezocht. Het enige wat hij nog kon was zwemmen met behulp van een rubberband. Hij had een heel zorgzame Ierse verpleegster die hem geduldig bijstond. Toen hij die dag uit het zwembad kwam, verscheen Hjordis.

Zijn stem was zwak, maar Niv zei trots: ‘Ik heb twee lengtes gezwommen.’

Met een bitse stem antwoordde ze: ‘Wat ben je toch een knappe jongen.’

Toen vroeg Niv of hij terug kon naar zijn Zwitserse huis. Ik regelde nog dat een vriend, Günther Sachs, hem zijn zwembad in Gstaad ter beschikking stelde, maar hij was er al te zwak voor.

Te midden van al die treurigheid moet ik zeggen dat Davids huis op Cap Ferrat in Zuid-Frankrijk een van de mooiste was die je je maar kunt voorstellen. Toen hij het kocht, liet hij het zwembad aanleggen. Hij gaf de aannemer de gewenste maten op en verdween om een film te maken. Maar hij had zich niet gerealiseerd dat Franse arbeiders in meters denken en hij had zijn maten in feet opgegeven… dus het bad dat vijftien voet diep had moeten zijn, was vijftien méter diep, zodat Niv het diepste zwembad van Europa had!

Op de dag van Nivs overlijden verlieten Deborah en ik zijn huis in de wetenschap dat we alles hadden gedaan wat we konden. De schrijver en journalist Alistair Cameron Forbes, die vele jaren in de stad had gewoond en met Niv bevriend was geraakt, hielp Fiona met het regelen van de begrafenis in afwezigheid van haar broers en zusters. Ik bleef erbuiten vanwege mijn diepe afkeer van Hjordis.

Die beste prins Rainier kwam uit Monaco voor de begrafenis en zorgde ervoor dat Hjordis de kerk haalde. Ik weet niet zeker of ze er anders in haar beschonken staat gekomen zou zijn. Audrey Hepburn was ook van de partij.

Davids lichaam bleef op de begraafplaats van Château d’Oex. Soms rij ik erlangs, maar voel me niet in staat om te stoppen. Zijn dood heeft zo’n invloed op me gehad dat ik jarenlang niet naar zijn films heb kunnen kijken.

Nu moet ik iets vertellen wat ik van Geoffrey Keen heb. Hij speelde de minister in de meeste van mijn Bondfilms, en vertelde dat hij na de première van Octopussy thuis was en een loodgieter belde om een klusje te doen. Dat was rond de tijd dat er een aantal bekende acteurs was overleden, onder wie Ralph Richardson, David Niven en James Mason. De loodgieter kwam, deed zijn werk, keek om zich heen en zag de theatersouvenirs.

‘Bent u acteur?’ informeerde hij.

‘Jawel,’ zei Geoffrey.

‘Moet je uitkijken, makker, jullie sterven goddomme als ratten!’

Dat kon je wel zeggen.

Kort nadat Bryan Forbes ontslag had genomen als hoofd Productie van EMI, werden de studio en de bibliotheek overgenomen door Cannon Films, gedreven door de Go-Go Brothers – zoals ze werden genoemd – Menahem Golan en Yoran Globus. Ze benaderden me omdat ze graag een film met mij wilden maken.

Sinds ik Sidney Sheldons boek The Naked Fear voor het eerst had gelezen, vond ik dat het zich uitstekend zou lenen voor een film. Ik stelde dit voor als een project dat ik graag met hen wilde doen. Ze vroegen of ik een idee had wie de regisseur moest zijn. Ik zei Bryan Forbes, omdat ik wist dat hij het geweldig zou doen, maar ook het script kon aanpassen. Als je met een regisseur werkt die ook schrijver is, bespaart dat een heleboel ruzie en discussie tussen die creatieve partners. De deal werd beklonken.

De Go-Go Brothers vonden het heerlijk om projecten met veel bombarie op het filmfestival van Cannes aan te kondigen, en onderdeel van de overeenkomst was dat ik, Bryan Forbes en Sidney Sheldon ons bij hen zouden voegen voor een persconferentie. We kwamen in een zaal waarin zo’n zestig journalisten waren samengepakt en gingen op het podium zitten. Menahem stond op.

‘We hebben de koning der schrijvers, Sidney Sheldon…’ zei hij. ‘We hebben de koning der regisseurs, Bryan Forbes… en we hebben de koning der acteurs, Roger Moore…’

Het was hilarisch.

Naar mijn mening was het een heel intelligent verhaal. Ik speelde dr. Judd Stevens, een psychiater die was gespecialiseerd in het luisteren naar andermans problemen. Op een dag kwam er een vrouw zijn spreekkamer in, alleen maar om te praten. Helaas was zij de vrouw van een plaatselijke maffiabaas en men verdacht haar ervan alle familiegeheimen aan dr. Stevens te vertellen, dus moest hij sterven. De clou was: ‘Wat hij niet weet kan hem zijn leven kosten.’

Het hoofdkwartier van de productie was in Chicago. Wij – Luisa en ik – woonden er twee maanden en raakten gesteld op die stad. De rest van de cast werd weldra bevestigd: Anne Archer, Elliott Gould, Art Carney, Rod Steiger en mijn oude vriend David Hedison. De enige vlieg in de soep was de productiemanager, die van plan leek overal de kortste weg te willen nemen. Hij bracht het rooster van twaalf weken terug tot acht en zette Bryan ernstig onder druk om harder te werken, wat ik heel oneerlijk vond gezien de voortreffelijke resultaten die we boekten.

Toen Rod Steiger voor het eerst op de set kwam, kreeg ik in mijn caravan bezoek van de grimeur.

‘Ik kan hem niet schminken!’ zei hij. ‘Daar moet een chirurg aan te pas komen! Hij heeft open wonden, want hij heeft net een facelift gehad.’

Hij kwam letterlijk rechtstreeks uit de kliniek!

Ik kende Rod vrij goed uit mijn goktijd, toen hij, Telly Savalas en ik met elkaar omgingen. Hij stond bekend als iemand die nogal aan overacting deed en dat was niet veranderd. Die arme Bryan moest alle zeilen bijzetten om zijn optreden in de hand te houden.

Op een ochtend werd ik gebeld door het thuisfront. Ik schrok me een ongeluk. Mijn moeder had een hartaanval gehad en lag in het ziekenhuis van Colchester, dat het dichtst in de buurt van het bejaardentehuis van mijn ouders in Frinton-on-Sea was. Mama was stabiel, maar men maakte zich blijkbaar grote zorgen.

Ik ging naar Bryan. Hij zei meteen dat ik het eerste het beste vliegtuig naar Engeland moest nemen. Ik wist dat de producenten en de productiemanager in zijn nek hijgden, maar hij zei dat hij om mij heen zou filmen en men zich geen zorgen hoefde te maken. British Airways was fantastisch en loodste me in een oogwenk door de luchthavens om me snel mogelijk in Londen te krijgen, en vervolgens ging ik door naar Colchester. Ik weet dat mijn vader het ergste vreesde. Maar gelukkig was mama bij mijn aankomst uit de gevarenzone. Ik bleef een paar dagen en toen mijn moeders toestand nog verder verbeterde, kon ik weer terug naar de set. Intussen had de productie Bryan niet in dank afgenomen dat hij me had laten gaan.

‘Hoe kun je je hoofdrolspeler nu laten gaan? We moeten een film maken.’

‘Maar zijn moeder ligt op sterven,’ zei Bryan voor dovemansoren.

Vanaf die tijd bekeek ik hen met andere ogen.

De film werd een succes, maar werd helaas alleen geschikt geacht voor achttien jaar en ouder en kreeg een beetje kritiek omdat de held – ik dus – aan het eind in elkaar wordt geslagen. Dat beperkte het aantal bioscopen dat hem in roulatie wilde nemen en daarom leek het alsof de film een beetje halfzacht werd gelanceerd.

Ik werd gevraagd een gesproken boek naar aanleiding van het uitbrengen van de film in te spreken. Ik ben dol op dat soort werk: in een kleine opnamestudio zitten en ongeschminkt een tekst lezen en naderhand naar huis gaan om de cheque te innen. Ik was ofwel vrij goed, of te goedkoop, omdat ze me vroegen voor nog een paar gesproken boeken, waaronder een verhaal van Jack Higgins.

Als door de wol geverfde schnabbelaar las ik nooit een boek voordat ik naar de studio ging. Daar betaalden ze me niet genoeg voor. Ik zal nooit vergeten dat Robert Morley tegen een producent zei: ‘Als je wilt dat ik die film doe, kost dat een half miljoen dollar, als je wilt dat ik ook het script lees, wordt het driekwart miljoen.’

Hoe dan ook, het begon in Duitsland in Hitlers bunker en ik vond het heerlijk om al die stukken wiz my German accent te lezen, maar toen zag ik dat er een personage uit Noord-Ierland opdook. Ik kan vrij goed het accent van Belfast nadoen en het ook een poosje volhouden, dus ik deed dat. Pas toen besefte ik dat de rest van het boek in Noord-Ierland speelde! Nu lees ik die voice-overscripts altijd vluchtig door.

Omstreeks die tijd, gedurende een heerlijke Kerstmis in ons huis in LA, begon ik over mijn leven tot dan toe na te denken. Ik zat vrij goed in het filmwerk, maar het leek wel alsof ik alleen maar werkte om een leefstijl met drie huizen te kunnen handhaven. Ik vond al die huizen heerlijk, maar ik zag me dat tempo niet eeuwig volhouden. Misschien was ik contemplatief geworden door de ziekte van mijn moeder?

Maar ik had niet zo veel tijd om over dat alles na te denken, want ik werd weer gebeld door Cubby. Hij wilde dat ik nog een keer Bond zou spelen in A View to a Kill.

Op mijn zevenenvijftigste voelde ik me een beetje oud, een beetje als Gary Cooper in Love in the Afternoon, maar mijn conditie was nog vrij goed en ik kon mijn tekst nog onthouden. Er werd een leuke deal met mijn impresario gemaakt en ik glipte weer in een smoking – ik moet bekennen dat die sinds mijn eerste film een beetje uit was gelegd – om voor het laatst Jimmy Bond te spelen.

John Glen was weer present als regisseur voor zijn derde opeenvolgende film, net als het merendeel van de vertrouwde filmploeg, Peter Lamont als productieontwerper, Alan Hume als director of photography, ‘Randy’ June Randall als scriptgirl, Alec Mills als cameraman enzovoort. Het had veel weg van een familiereünie.

Christopher Walken werd gecast als de schurk Zorin: tot dan toe de eerste Oscarwinnaar die in een avontuur van 007 meespeelde. Chris had een beetje de reputatie van lastpak. Daar heb ik nooit iets van gemerkt. Hij kwam altijd beslagen ten ijs en vond dat de rest dat ook moest zijn. Dus misschien kon hij er niet tegen als mensen het niet zo nauw namen en werd hij daarom als lastpak gebrandmerkt. Tanya Roberts kreeg de rol van Stacey Sutton. Dan had je nog zangeres Grace Jones, die de rol van May-Day kreeg. Ik zeg altijd, als je niets aardigs over iemand weet te zeggen, moet je je mond houden, dus hou ik mijn mond.

Eén ding waar ik gek van werd was het feit dat mijn hoofdrolspeelsters na elke take naar hun handtasje snelden om lipstick en spiegel tevoorschijn te halen. Dat deden ze telkens weer, en telkens weer moesten we op hen wachten. Dus toen ze even niet keken, haalde ik hun spiegel en lipstick uit hun handtasje om ze te verstoppen. Een paar minuten later kwamen ze terug, tastten in hun tas en haalden een lipstick en spiegel tevoorschijn… Blijkbaar hadden ze er voor de zekerheid een stuk of vijf van elk! Ze waren bezorgder over hun uiterlijk dan over hun acteerprestaties.

Intussen belde er een andere oude makker, Patrick MacNee.

‘Ik hoor dat er misschien een rol in de film is die wel geschikt is voor mij,’ zei hij.

‘Ja,’ beaamde ik, ‘en Cubby heeft al gezegd dat hij jou zou benaderen.’

Zo denken grote geesten hetzelfde.

Gedurende de voorproductie kregen we bericht dat er in Pinewood een tragedie had plaatsgevonden. Het 007-toneel was afgebrand. Je zult je afvragen hoe zo’n enorm stalen gevaarte kan afbranden. Nou, het is gewoon gesmolten door de intense hitte die werd veroorzaakt door een ontploffende gastank tijdens de lunchpauze van Ridley Scotts film Legend. In een kwestie van een paar uur was het eens zo grootse bouwwerk dat de skyline van Pinewood beheerste een rokende berg gesmolten, zwart metaal.

De opnamen zouden al over een paar weken zijn en de enorme mijnschachtscène moest daarop gefilmd worden. Cubby overzag de ravage, wendde zich tot onze productiemanager Peter Lamont en vroeg: ‘Hoe lang voor de wederopbouw?’

Peter zei iets van zestien weken. Zonder met zijn ogen te knipperen zei Cubby: ‘Aan de slag.’ Peter maakte intussen een paar snelle berekeningen en deelde zijn geplande decors op in segmenten die op andere podia konden worden ondergebracht tot het nieuwe 007-toneel in gebruik kon worden genomen voor de finale, wanneer de mijn onder water wordt gezet.

Als blijk van erkenning voor Cubby’s aanzienlijke bijdrage aan de Britse filmindustrie en vooral aan Pinewood, werd het nieuwe toneel naar hem genoemd: The Albert R. Broccoli 007 Stage.

Je kunt je voorstellen dat mijn maag zich omdraaide toen ik op 30 juli 2006 hoorde dat Cubby’s beroemde toneel opnieuw in lichterlaaie stond. De tweede incarnatie van het kolossale bouwwerk smolt bijna geheel in de hitte van een brand die was begonnen tijdens de ontmanteling van de sets van Casino Royale. Maar binnen zes maanden was er een nieuw 007-toneel, nummer drie, klaar voor gebruik.

Er waren een paar geweldige locaties in A View to a Kill, waaronder IJsland, Royal Ascot, Parijs, Chantilly en San Francisco. We hadden ook een paar geweldige locatieproblemen, vooral op de Eiffeltoren. Volgens het script moest de personage van Grace Jones, May-Day, van de Eiffeltoren springen, een parachute open laten gaan en op een boot in de Seine landen. Maar hoewel de autoriteiten wel toestemming hadden gegeven om te springen, hadden we geen permissie om op de boot te landen. Blijkbaar viel de rivier onder het gezag van een andere instantie en pas op de dag zelf kwam de toestemming. Heel grappig.

Grace Jones had haar vriendje, Dolph Lundgren, bij zich. Hij was een heel aardige jongen en John Glen gaf hem een rolletje, zijn eerste filmrol zelfs, en hij liet een heleboel reclamestills van Dolph maken. Kort daarop hoorden we dat hij was gecast in Rocky IV. Hij heeft mij evenwel nooit gevraagd.

Cubby’s dochter Barbara Broccoli voegde zich bij het productieteam voor haar tweede film na Octopussy als assistent-regisseur. Een van haar taken was Grace elke morgen afhalen, omdat onze ster geen liefhebber van vroeg opstaan was. Barbara zorgde ervoor dat Grace elke dag op tijd was, en volgens mij heeft de eerste tijdens die autoritjes in de vroege ochtend haar diplomatieke charme ontwikkeld.

Barbara heeft altijd al voorbestemd geleken om in haar vaders voetsporen te treden. Ze had filmwetenschappen gestudeerd en ging bij het familiebedrijf werken, bij elke volgende film in een functie van toenemend belang. Nu is ze coproducente van de Bondfilms. Ik ben dol op Barbara, ze is een reuze hartelijke persoonlijkheid en ze geeft echt om mensen, net als haar vader. Nu stuurt ze het bedrijf met Daniel Craig naar nieuwe, opwindende hoogten. Ik weet dat Cubby heel trots op haar en haar stiefbroer Michael Wilson zou zijn.

Ik vrees dat mijn diplomatieke charme door Grace tot het uiterste werd opgerekt. Elke dag draaide ze in haar kleedkamer – naast de mijne – heel harde muziek. Ik ben geen liefhebber van heavy metal, dus stelde ik het niet erg op prijs dat die altijd door de wanden denderde wanneer ik in mijn kamer kwam. Van een siësta was al helemaal geen sprake meer. Ik heb Grace een paar keer vergeefs gevraagd de muziek wat zachter te zetten. Op een middag werd het me te veel. Ik beende naar haar kamer, trok de stekker eruit, beende terug naar mijn kamer, pakte een stoel en kwakte die tegen de muur. De deuk zit er nog.

En dus naar bed. O ja, mijn liefdesscène met Grace. Ik schoof tussen de lakens, gevolgd door haar en een nogal omvangrijke zwarte dildo. Ik ben blij dat zij er de lol wel van inzag.

Barbara vertelde me dat de producenten een onderhoud met de burgemeester van San Francisco, Diane Feinstein, hadden gehad om uit te leggen wat ze wilden doen, City Hall, het stadhuis in brand steken, met een brandweerauto door de straten rijden, achtervolgingen per auto enzovoort, maar een en ander werd nogal koeltjes ontvangen.

‘Wie speelt er Bond?’ vroeg burgemeester Feinstein.

‘Roger Moore,’ antwoordde Cubby.

‘Ha, die vind ik leuk!’ Alle vergunningen werden direct verstrekt. Ik ben goed bevriend geraakt met Diane en haar man Dick, en het was absoluut fantastisch hoe ze al onze verzoeken honoreerden. Ik voelde me net een jongetje in een speelgoedwinkel toen ik in een brandweerauto door de straten reed! Tegenwoordig is Diane senator in Californië; ik heb hooggeplaatste vrienden.

Daags voor onze avondscène bij City Hall, waar we een stuk van het dak in brand staken (in de film, niet echt), stuurde Diane een memo naar alle afdelingen om de ramen dicht te doen voordat men naar huis ging. Iemand had het memo niet gelezen, dus één kantoor bleek kleddernat toen ze er de volgende morgen naar binnen gingen. De rook die naar binnen was gewaaid had de sprinklerinstallatie in werking gezet.

De scène met de Golden Gate Bridge werd tussen haakjes gefilmd met stand-ins – Martin Grace was de mijne – en vervolgens werd een deel van de brug in Pinewood nagebouwd voor de close-ups met mij, Chris Walken en Tanya Roberts. Ik werd niet genoeg betaald om de echte brug te beklimmen. Peter Lamont heeft fantastisch werk verzet met zijn productieontwerpen, ondanks die enorme tegenslag van de brand op het toneel van 007. Ik heb groot respect voor Peter en zijn collega’s Syd Cain, Peter Murton en die beste Ken Adam. Ze maken het onmogelijke mogelijk en het ongelooflijke geloofwaardig.

De film ging in mei 1985 in San Francisco in première als kleine blijk van waardering voor de hulp en medewerking van de gemeente, weldra gevolgd door de koninklijke première van de film in Londen in aanwezigheid van prins Charles en prinses Diana.

Ik wist dat het mijn laatste Bondfilm zou zijn.

Een dag later gingen Cubby en ik bij elkaar zitten mijmeren over het succes en we waren het er allebei over eens dat het nu tijd werd voor een jongere acteur om de Walther PPK op te pakken. Het was geen drama, er vloeiden geen tranen (behalve bij mijn impresario) en er was zeker geen sprake van een moeizaam gesprek waarin Cubby me vertelde dat het allemaal voorbij was en ik dat maar had te aanvaarden. Helaas wordt dat niet zo beschreven in zijn autobiografie die door Donald Zec na Cubby’s dood werd voltooid.

Ik heb me zeer gekwetst gevoeld door de bewering dat Cubby me in zoveel woorden moest vertéllen dat het allemaal voorbij was en dat ik dat eerst niet wilde accepteren. Vervolgens beweerde hij dat ik ‘neurotische eisen’ stelde en dat ik zo lastig werd dat ik weigerde liefdadigheidsbijeenkomsten bij te wonen of in het openbaar te verschijnen. Ik heb altijd gedaan wat me werd gevraagd – tenslotte had ik een aandeel in de film – maar er zijn natuurlijk grenzen aan wat je kunt, en zo nu en dan was het uitgesloten om álles te doen. Ik ben er altijd prat op gegaan dat ik geen verwend maar wel een nuchter individu was. Ik hou zeker van de goede dingen des levens, maar ik ben nooit mijn wortels vergeten, noch hoe fortuinlijk ik ben geweest.

Hoofdstuk 13

De balans opmaken

‘Ik pis met liefde te allen tijde in je oor.’

Na de voltooiing van mijn laatste Bondfilm kreeg ik een geweldige opdonder: de dood van mijn moeder. Ze overleed op 22 juni 1985 en ik was er niet bij. Ik werd gebeld in Frankrijk en hoorde dat ze was opgenomen, maar het bleek onmogelijk om op tijd bij haar te zijn. Het was haar hart. Ik was verpletterd en mijn arme vader ook. Ik ben een week bij hem gebleven. Zijn wereld was ingestort en hij was totaal stuurloos.

Nog voor mijn vertrek ergerde ik me nogal aan de oude vrijsters en weduwen van Frinton die zich op het huis stortten en op mijn arme vader die nog geen ei kon koken.

‘Kunnen we je helpen, George?’… ‘Is er iets wat we voor je kunnen doen, George?’… ‘Zullen we iets te eten voor je klaarmaken, George?’

Allemaal volstrekt onschuldig en nabuurachtig, zou je zeggen, maar in werkelijkheid verdrongen ze zich voor een positie die zij beschikbaar achtten, wat kort daarop helemaal duidelijk werd toen een bepaalde dame bij hem introk en mijn vader overhaalde met haar te trouwen zodat zij voor hem kon zorgen en het allemaal ‘fatsoenlijk’ zou blijven. Hij hield vol dat hij heel gelukkig was.

Nadat ik wat succes had geboekt in het leven, zette ik regelmatig een kleine soms geld voor mijn moeder apart als aanvulling op haar geringe pensioentje. Toen haar testament werd voorgelezen, ontdekten we dat ze al mijn bijdragen had opgespaard en geen penny had uitgegeven. Ze liet het allemaal onder mijn kinderen verdelen.

Mijn vader bleef van zijn pensioen genieten in Frinton en besteedde vele uren in zijn werkplaats achter in de tuin. Ik weet nog dat mijn moeder vaak tegen hem zei: ‘Kom op, George, laten we een stukje wandelen.’

‘Lil,’ antwoordde hij dan, ‘ik heb van mijn leven voldoende gelopen. Ik ga niet veder dan het eind van de tuin.’

Volgens mij was het in de zomer van 1994 dat papa me in Frankrijk belde.

‘Dat was heel erg gisteravond, jongen.’

‘Wat?’

‘Er was een praatprogramma op tv en ze zeiden dat je onderweg was naar de studio, maar je bent helemaal niet geweest. Dat is niet zo mooi, jongen, helemaal niet zo mooi.’

‘Wat voor programma, pap?’

‘Het was op de BBC,’ antwoordde hij.

Hoe dan ook, ik belde Doris Spriggs – mijn voortreffelijke assistente die al negenentwintig jaar voor ons zorgde voordat Gareth Owen het overnam toen Doris in 2002 met pensioen ging – en ze zei dat ze het wel zou uitzoeken. Het bleek het satirische praatprogramma Knowing Me, Knowing You  van Alan Partridges met Steve Coogan, en de grap van die aflevering was dat ik niet op tijd in de studio was voor de opname. Doris leverde me de video. Het was een hilarische sketch. Ik belde papa op om het uit te leggen.

‘Ja, maar het blijft niet netjes, jongen, het blijft niet netjes,’ zei hij.

Toen mijn vader ouder werd, ging zijn gehoor achteruit. Ik kocht diverse gehoorapparaten voor hem, maar net als de meeste mensen met zo’n toestel bulderde hij wanneer hij iets zei. Ik was een keer met hem in een restaurant in Frinton en vertelde hem een grappig verhaal. Hij riep: ‘JA, JONGEN, GEWELDIG. DAT DOET ME DENKEN AAN NOG ZO’N VERHAAL!’

‘Stil, papa! Je hoeft niet zo te schreeuwen,’ zei ik.

Daarna vertelde hij me een mop, maar het volume ging algauw omhoog. ‘Er was een VROUW DIE HET AANLEGT MET…’

‘Pap! Mag het wat zachter?’

Ik zocht hem en zijn nieuwe vrouw zo vaak mogelijk op, maar eind 1997 ging zijn gezondheid opeens zienderogen achteruit. Deze keer was ik er wel bij, met mijn liefste Kristina. Ik weet niet hoe ik het zonder haar liefdevolle steun had moeten redden.

Na de dood van mijn moeder besloot ik een poosje vrij te nemen om mijn leven te overzien. Ik had altijd genoten van produceren en van het werk achter de schermen en toen ik de kans kreeg om een optie te nemen op James Clavells Tai Pan, greep ik die met beide handen aan. John Guillermin tekende als regisseur en samen begonnen we aan het scenario te werken, geld bijeen te brengen en de cast te bespreken; het kwam zelfs zover dat er sets in Kroatië werden gebouwd. Vervolgens zakte de financiering in elkaar en daarmee de hele productie. Maanden van mijn leven waren verspild, zo niet jaren. Ik kreeg geen cent uitbetaald. Dino De Laurentiis kocht later alle overgebleven bedrijfsmiddelen en een paar jaar daarna maakte hij de film alsnog.

In de najaren van Bond bleven Cubby en ik goede vrienden en ik ging vaak bij hem en Dana eten. Ik ontmoette Timothy Dalton wel eens bij hen nadat hij de rol had overgenomen, al had ik nooit een van Timothy’s twee films gezien. Er wordt me dikwijls gevraagd of ik de latere avonturen van 007 heb gezien en wat ik van mijn opvolgers vond. Ik zei altijd hetzelfde: ‘Sorry, ik heb ze niet gezien!’ Zo hoef ik niet te liegen!

Nou ja, ik heb wel een deel van de eerste van Pierce gezien, Goldeneye, toen ik mijn zoon Christian een bezoek bracht in de Leavesden-studio, waar hij op de locatieafdeling werkte. Ik babbelde wat met Pierce, sprak een paar oude vrienden en daarna hebben ze een stuk van de film voor me afgedraaid. Ik vond het er geweldig uitzien. In 2002 werd ik uitgenodigd voor de koninklijk première van Pierces vierde film, Die Another Day, die ook de veertigste verjaardag van het eerste Bondavontuur markeerde. Mijn dochter Deborah had een rolletje in de film als BA-stewardess, dus dat was een dubbel excuus om erheen te gaan. George Lazenby, Timothy en Pierce waren ook van de partij en werden allemaal aan Hare Majesteit de koningin voorgesteld. Het stelde me een beetje teleur dat Kristina niet naast mij in de rij mocht staan en dat wij, de vroegere Bonds, verderop in de rij werden geplaatst dan de huidige. Wat vergeet men toch snel.

Begin jaren negentig, na het winnen van een langdurige juridische strijd met de nieuwe directie van MGM die de tv-rechten voor een appel en een ei verkocht, takelde Cubby’s gezondheid af. Het was een heel droevige tijd. Hij was te ziek voor de productie van Goldeneye en droeg het roer over aan Michael en Barbara. Helaas stierf hij kort na het uitkomen van de film. Die dag verloor ik een geweldige vriend en mentor.

Kort daarna was er een herdenkingsdienst in het Odeon aan Leicester Square, voorgegaan door Iain Johnston. Het was een geweldige happening voor een man met een geweldig hart.

Velen voerden het woord, onder wie ik, Timothy Dalton en de pas aangekondigde nieuwe 007 Pierce Brosnan. Helaas was George Lazenby noch Sean Connery van de partij, al weet ik best dat Sean en Cubby geen goede vrienden meer waren.

Een paar jaar daarvoor had ik geprobeerd Sean en Cubby bijeen te krijgen op een feest in ons huis in LA, in de hoop dat ze hun geschillen konden bijleggen. Ik moet eraan toevoegen dat er een paar weken voor het feest een bericht in de krant had gestaan waarin Sean werd geciteerd. Hij zei dat als Cubby’s brein vlam zou vatten, hij ‘nog niet in zijn oor zou pissen om het te doven’.

Op het feest liet ik ze plaatsnemen met een drankje. Ik hoorde Cubby – die veel weg had van een gentleman Don Corleone – vragen: ‘Sean, heb je echt gezegd dat jij niet in mijn oor zou pissen als mijn brein vlam zou vatten? Dat heeft me erg geraakt.’

‘Cubby,’ antwoordde Sean, ‘ik pis met liefde te allen tijde in je oor.’

Einde gesprek!

In 1986 kondigde The Friars Club of New York geheel onterecht aan dat ik hun ‘Man van het Jaar’ moest worden. Die eer was eerder te beurt gevallen aan mensen als Dean Martin, Frank Sinatra, Sammy Davis jr. en Tom Jones. Het was een grote eer, maar ik vroeg me wel af of ze zich soms hadden vergist en mij in plaats van Sean Connery hadden gevraagd. Gelukkig bedoelden ze mij echt en ik vond het heel opwindend om te worden blootgesteld aan een roast, een spotbanket, met zo veel van mijn bekende vrienden en leeftijdgenoten. Ik had zelf meer dan één roast voor andere mensen bijgewoond. Een van de meest gedenkwaardige was in 1968, ook in LA.

De bekende ster Milton Berle, misschien beter bekend als oom Miltie, vroeg eens wat ik die avond ging doen.

‘Niets bijzonders,’ antwoordde ik.

‘Mooi, dan ga je met mij mee,’ zei hij. ‘We houden een roast voor Arnie Schwarzenegger.’

Dat was natuurlijk lang voordat Arnie gouverneur werd en vlak na zijn huwelijk met Maria Shriver. Volgens mij was hij toen het bekendst door zijn hoofdrol in The Terminator. Later, in 1988, heb ik nog met Maria Shriver samengewerkt voor ABC Television, ten tijde van de bruiloft van de hertog van York met Sarah Ferguson. Maria was presentator en ik was gast en commentator. Waarschijnlijk vonden ze mij een soort deskundige op het gebied van de Engelse royalty? Ik heb wel een paar koninginnen gekend in mijn leven, dus misschien is dat wel zo.

Voor zover ik het me herinner, was er een uitsluitend mannelijk publiek op mijn roast, afgezien van één schim achter in de balzaal van het Beverly Hilton die iets weg had van vrouw. Alle genodigde sprekers waren kolossale kleerkasten van mannen, die uitgelezen commentaren loosden zoals: ‘Ik zou Maria best eens een beurt willen geven, Arnie.’ Allemaal heel goedmoedig, natuurlijk.

Milton Berle kwam het podium op. Aha, dacht ik, de stem van het fatsoen.

Zijn eerste zin was: ‘Arnold Schwarzeneggers tampeloeres is zo groot dat die zijn eigen hart en longen heeft.’

O, dacht ik. Ik ben niet bij het Leger des Heils.

Weer terug in Gstaad voor de winter kreeg ik een telefoontje van The Dame Edna Show met het verzoek of ik daarin wilde verschijnen. Ik ben dol op Barry Humphries, dus zei ik graag ja. Maar ik stelde wel een voorwaarde: ik wilde het toneel op met Les Patterson, zijn smakeloze alter ego, dat ik helemaal te gek vind. Ze zeiden ja, maar omdat de make-up vele uren kostte, stelde Barry voor om de scène met Les Patterson op vrijdag op te nemen en dat we de volgende dag verder zouden gaan met de praatshow van Dame Edna.

Denis Healy zou ook in die aflevering verschijnen – al besefte hij niet dat hij de man was door wie ik uit Engeland was vertrokken – en ze vroegen of we allebei een liedje en een dansje met Les Patterson wilden uitvoeren.

Oké, waarom niet? Het zou worden ‘You’ve Either Got or You Haven’t Got Style’.

Ik kwam in de studio aan en maakte kennis met Les Patterson, die er schitterend uitzag in zijn pak onder de etensvlekken.

‘Kijk eens, Rog. Je moet hem laten glimmen, makker,’ zei hij. Met die woorden verplaatste hij iets in zijn broekspijp.

‘Jongens, breng eens wat vaseline,’ zei hij tegen de decorlui. Daarna kwakte hij wat vaseline op zijn broekspijp over de valse penis die aan zijn been vastgebonden zat, wreef de vaseline een beetje uit en zei: ‘Zo, dan springt hij meer in het oog.’

Het was zo verdomd grappig.

We voerden ons liedje en dansje uit, kregen een donderend applaus en de volgende avond gingen we door met het praatje met Dame Edna.

Kort daarop werd ik gebeld door Andrew Lloyd Webber. Hij had het programma gezien en wilde de hoofdrol in zijn West Endproductie Aspects of Love met me bespreken. Ik voelde me gevleid en om een lang verhaal kort te maken, ik zei ja. Ik werd voorgesteld aan Ian Adam om met hem aan mijn stem te werken en voegde me bij de heerlijke cast, aangevoerd door de jeugdige Michael Ball. Het was net alsof ik weer in het repertoiretheater was. Trevor Nunn was de regisseur en Gillian Lynn deed de choreografie. Na vele weken repeteren kwamen we voor de dag met een uitstekende show.

De voorverkoop zag er goed uit en we waren allemaal opgewonden. Maar naarmate de première dichterbij kwam, kreeg ik nachtmerries dat ik mijn tekst kwijt zou zijn en dat ik moest zingen zonder begintoon. Waarschijnlijk voelde ik me zo nerveus omdat ik al heel wat jaren niet op het toneel had gestaan. Bij de generale had ik de indruk dat Andrew niet tevreden was. Had hij misschien soortgelijke nachtmerries over mij? Het eind van het liedje was dat Andrew me niet wilde laten optreden in de voorstelling.

Ik was heel teleurgesteld en bedroefd. Er werd overeengekomen dat ik een verklaring zou uitgeven dat ik me terugtrok. Waarschijnlijk kan ik nog steeds zeggen dat ik in een West Endmusical heb gestaan… al was het alleen maar in de repetities!

Ik kende Willy Bogner al een aantal jaren, sinds The Spy Who Loved me. Hij belde op een dag om te zeggen dat hij een idee voor een film had en of we konden praten. Ja hoor, zei ik. Op dat punt overwoog mijn oudste zoon Geoffrey een loopbaan als acteur en Willy wist dat. ‘Er zit ook een rol voor Geoffrey in,’ zei hij.

De film heette Fire, Ice and Dynamite en de opnamen waren in St. Moritz. Het was voor het eerst in vijf jaar dat ik een film maakte en de krant schreef dat ik was teruggehaald van mijn pensioen om hem te maken. Zie je nou wel! Als je niet regelmatig op het scherm verschijnt, nemen ze aan dat je met pensioen bent. Ik was natuurlijk druk in de weer geweest met Taipan, maar dat besefte geen mens.

Geoffrey had een vrij mooie rol in die film en daarna maakte hij nog een paar films in Amerika. Maar weldra was hij zo verstandig om te besluiten dat het acteursleven niets voor hem was. In plaats daarvan richtte hij zijn belangstelling op de muziekindustrie en tekende een contract bij EMI. Zijn eerste (en enige) plaat deed het vrij goed, maar toen joeg hij al weer een andere belangstelling na. In 1999 sloegen Geoffrey en een vriend de handen ineen om een restaurant in het Londense Mayfair te openen en weldra had hij daar een gelegenheid van gemaakt waar je geweest móést zijn. Maar volgens mij heeft het filmvirus Geoffrey nooit verlaten en hij kreeg de kriebels om weer het vak in te gaan, maar dan aan de andere kant van de camera. In 2005 kochten hij en Bill Macdonald de filmrechten van The Saint en begonnen ze met de voorbereidingen om Simon Templar weer op het tv-scherm te krijgen.

Vlak na de samenwerking met Geoffrey in Fire, Ice and Dynamite speelde ik met mijn dochter Deborah, die net was afgestudeerd op de LAMDA, in een film van Michael Winner. Mijn oude vriend Leslie Bricusse werkte mee aan het script Train of Events, die een – vergeef me de woordspeling – voertuig was voor Michael Caine en mij. Toen Michael Winner als producent en regisseur mee ging doen, kwam er schot in de zaak met de nieuwe titel Bullseye! Het was lachen geblazen met Michael Winner, maar hij schreeuwt tegen iedereen op de set! Dat deed hij nooit tegen mij of Caine, omdat hij in zijn hart bang voor ons is. Ik placht mensen die ons een dag of wat kwamen vergezellen te waarschuwen wat hun boven het hoofd hing, maar stelde hen gerust dat we allemaal in hetzelfde schuitje zaten en dat ze op de rode kringen op zijn wangen moesten letten, een teken om dekking te zoeken!

Winner was een geweldige bourgondiër en stuurde locatiescouts op pad om de beste restaurants in de omgeving te zoeken, dus we aten altijd eersteklas. Eten is altijd zijn en mijn grote passie geweest, kijk maar naar onze taille.

Het oorspronkelijke verhaal speelde zich af op de Oriënt Expres door Europa, maar tegen de tijd dat de sponsors gesnoeid hadden wat ze konden, zaten we in een trein die door de Schotse Hooglanden reed.

Maar we hadden één actrice in de cast die het zeg maar hoog in de bol had en informeerde waarom zij niet evenveel close-ups kreeg als Michael en ik. Dat maakte meneer Winner zo kwaad dat hij riep: ‘Close-ups? Close-ups? Nog één woord en ik monteer je zo snel uit de film dat niemand weet dat je erin hebt gezeten!’

Bullseye! was geen slechte film. Het was ook geen megasucces, maar er zaten grappige momenten in. Hij was geweldig leuk om te maken en ik vind mijn ‘blinde pianostemmer’ een van de leukste dingen die ik op het witte doek heb gedaan. Ik vind het heerlijk om me te verkleden.

Van de Schotse Hooglanden vertrok ik direct naar New England in Amerika om aan een andere film te beginnen, mijn derde in twee jaar. Breakfast in Bed, zoals de film toen heette, werd Bed and Breakfast en was een vrij intrigerend project over twee generaties vrouwen in één familie en hoe hun leven verandert wanneer er letterlijk een vreemdeling aanspoelt. Colleen Dewhurst, Talia Shire en Nina Siemaszko speelden die drie generaties. Ik werd erbij gelokt als uitvoerend producent, een truc die producenten vaak gebruiken om acteurs tegen een afgeslankt salaris bij een film te halen in ruil voor een aandeel in de bewuste film. Ik had mijn poot stijf moeten houden voor een hoger honorarium en afstand moeten doen van de eer. Een aandeel in de winst, ja, ja.

Een van de aardige dingen die er gebeurden was het bezoek aan de set van het hoofd van politie van de staat Maine en hij promoveerde me tot inspecteur van politie, met het recht tot aanhouding. Ik heb mijn badge om het te bewijzen! Laat dat een waarschuwing zijn.

Als een van de grootste schoonheden ter wereld je opbelt om met haar uit te gaan, wat zou je dan zeggen? Nee? Natuurlijk niet! Je vraagt waarheen en wanneer.

Het ‘waarheen’ was Amsterdam en het ‘wanneer’ was de eerste week van mei 1991. De schoonheid was een buurvrouw uit Zwitserland, Audrey Hepburn. Ze vertelde dat ik samen met haar medegastheer zou zijn op de Danny Kaye International Children’s Awards voor UNICEF. Ik zei dat ik de ochtend van de uitzending zou komen, maar ze zei nee, ik moest er een dag van tevoren zijn om deel te nemen aan een persconferentie.

‘Lieve Audrey, ik weet onvoldoende van UNICEF om een persconferentie aan te kunnen; ik weet wel dat UNICEF voor kinderen zorgt…’

‘Roger,’ viel ze me in de rede. ‘De pers wil het niet over UNICEF hebben, die wil over film praten!’

Ze had gelijk, dat was ook zo, maar daar stak zij een stokje voor. Elke vraag die er werd gesteld wist Audrey om te buigen naar de problemen die de kinderen in de wereld belaagden. Ze was zo hartstochtelijk welsprekend over dat onderwerp, dat ik me genoopt voelde meer te weten te komen over het hoe en wat van die organisatie, de United Nations International Children’s Emergency Fund. De dag daarna namen we het programma op met een aantal buitengewoon getalenteerde kinderen. Hoewel ik die schitterende Audrey Hepburn al jaren kende, kon ik amper geloven dat ik met haar op een podium zat. Ik voelde me vereerd en nederig dat ze mij had gevraagd en besefte nog niet dat ze zelfs van plan was mij te rekruteren.

Ik ontdekte dat Audreys verbazingwekkende hartstocht voor UNICEF voornamelijk voortkwam uit het feit dat zijzelf als kind aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door de organisatie was geholpen.

‘Ze kwamen duizenden kinderen die net als ik waren uitgehongerd door de Duitse bezetting van Nederland te hulp,’ vertelde ze. ‘We waren tot totale armoe teruggebracht, net als de ontwikkelingslanden van tegenwoordig, want armoe ligt aan de wortel van al het lijden omdat arme mensen niet de middelen hebben om zichzelf te helpen. En dat is de kern van het werk van UNICEF: mensen helpen zichzelf te helpen, hulp geven om zich te ontwikkelen, zodat ze zichzelf kunnen bedruipen en een waardig bestaan kunnen leiden.’

Op weg terug naar Zwitserland zei Audrey dat ik misschien naar een conferentie wilde die kort daarop in Genève werd gehouden. Daar zou ik de gelegenheid krijgen een aantal andere goodwillambassadeurs te horen en leren kennen en te luisteren naar de UNICEF-staf die de verschillende projecten en doelstellingen zouden bespreken. Ik hoefde geen twee keer over de uitnodiging na te denken.

In Genève sprak ik met sir Peter Ustinov – reeds lang ambassadeur – en lunchte ik met een van de andere grote geesten van UNICEF, internationaal directeur James Grant. Ik wist dat ik graag wilde helpen, maar hoe? Meneer Grant vroeg me naar het hoofdkwartier van UNICEF in New York te komen om te bespreken hoe ik de organisatie van dienst kon zijn. Audrey glimlachte, haar taak zat erop. Ik woonde een vergadering bij in New York met Jim Grant, samen met een oude vriend en zijn vrouw, Harry en Julie Belafonte. Die spraken met dezelfde hartstocht als Peter en Audrey. Verdere aanmoediging had ik niet nodig, ik wilde meedoen en helpen.

Ik zei dat ik uit de eerste hand wilde zien wat de problemen waren en hoe UNICEF die probeerde op te lossen; ik wilde de praktijk in. Jim ging akkoord, maar zei dat ik wel eerst een contract moest teken om een geaccrediteerd vertegenwoordiger van de organisatie te worden. Door mijn handtekening op de stippellijn te zetten, werd ik bijzonder vertegenwoordiger van UNICEF. Ik ontdekte ook dat er nog een bonus bij kwam: een salaris!

Jawel, ik ontvang de vorstelijke som van één Amerikaanse dollar per jaar. Het heeft iets te maken met de wettigheid van contracten en verzekering. Het voornaamste voordeel is dat ik mijn impresario geen tien procent verschuldigd ben. Het is het kleinste loonzakje dat ik ooit heb gekregen. Overigens zijn er genoeg mensen die vinden dat het honorarium ruimschoots voldoende zou zijn voor sommige van mijn films.

Ik besloot mijn zoon Christian mee te nemen op mijn eerste praktijkuitstapje. Hij was net achttien geworden en ik vond dat niet alleen zijn aardrijkskundige kennis erop vooruit zou gaan, maar dat hij ook zou ontdekken wat voor bevoorrecht leven wij in de ontwikkelde wereld leiden. Onze eerste halte was Guatemala.

Regionaal directeur van UNICEF in Midden-Amerika, Per Engebak, haalde ons van het vliegveld en Horst Cerni van UNICEF-New York vergezelde ons tijdens onze hele inwijdingsreis. Horst was van Duitse komaf, en Per was een Noor. Ik begon te zien waarom het UN van UNICEF echt op de Verenigde Naties sloeg. Nadat we onze bagage in het hotel hadden achtergelaten, nam Per ons mee naar het kantoor van UNICEF om het plaatselijke personeel te leren kennen en instructies te geven over wat me te doen stond en wat er van mij werd verwacht. Ik kreeg te horen dat we crèches zouden bezoeken waar werkende moeders hun baby brachten, waarna we zouden afreizen naar de plaats Santabal in de provincie El Quiche in het noorden van Guatemala, waar we een nieuw watersysteem officieel in gebruik zouden nemen.

Op het programma stonden ook een paar uitstapjes naar dorpen waar de vrouwen de kost verdienden met het weven van stoffen die werden verkocht in de grote steden in Noord-Amerika. De winst vloeide terug naar die gemeenschappen om een dorpswinkel te bevoorraden met basisvoedsel zoals meel, bloem, suiker en olie. Vervolgens zouden we terugkeren naar Guatemala-Stad waar ze me de sloppenwijk Mezquital zouden laten zien. Ik zou de navolgende jaren veel sloppenwijken zien tijdens mijn wereldreizen en het went nooit om mensen te zien leven in absolute, erbarmelijke armoede.

Het onderdeel Guatemala van mijn eerste dienstreis werd besloten met een audiëntie in het presidentiële paleis, gevolgd door een benefietbanket waar ik mijn allereerste UNICEF-toespraak zou houden, maar gelukkig zei de regionaal functionaris dat ze me een paar aantekeningen zouden geven waaraan ik kon refereren.

Het zou een hele reis worden.

Die eerste dag in de crèche in La Verbana was ook mijn eerste contact met kinderen als vertegenwoordiger van UNICEF. Ik wenste dat ik net zo grappig kon zijn als Danny Kaye wanneer hij kinderen ontmoette. Ik voelde me onhandig toen me werd gevraagd met al die kinderen op de foto te gaan, omdat ik dacht dat de pers dat zou beschouwen als ‘de zoveelste filmster die zijn foto in de krant wil krijgen’. Het vergde vele jaren van reizen en poseren voordat ik me daar ontspannen onder voelde.

De reis naar de provincie El Quiche leek wel een eeuwigheid te duren. Het was een heel lange, hobbelige, warme rit, onderbroken door frequente pauzes om een wc te zoeken. Mijn ervaringen met buitenlands voedsel op filmlocaties hadden me geleerd om altijd de snelste route naar de doos te zoeken, anders waren de rapen gaar. Op die eerste reis leerde ik de primitiefste poepdozen kennen, voornamelijk bevolkt door reusachtige spinnen, muggen en slangen.

Bij aankomst in het dorp Santabal werden we verwelkomd door letterlijk honderden zingende en dansende kinderen. Het was een feestelijke dag met muziek, dans en als klapstuk het aandraaien van de eerste kraan die de mensen in dat afgelegen deel van de wereld ooit hadden gezien. UNICEF had de kennis en het materiaal geleverd en de dorpelingen de mankracht bij het leggen van pvc-buizen vanaf een waterbron hoog in de omliggende, met oerwoud overdekte heuvels. Onder het gejuich van de kinderen en het kabaal van exploderende rotjes zette ik de kraan open en er spoot schoon drinkwater uit. Ik had het gevoel alsof ik een of ander wonder had verricht. Ik was vervuld van dankbaarheid jegens Audrey omdat ze me in deze nieuwe wereld had geïntroduceerd.

Later werden we vermaakt door een ploeg uit de gezondheidszorg die een stukje over handen wassen opvoerde dat illustreerde hoe belangrijk hygiëne was, wat met de nieuwe waterleiding midden in het dorp geen probleem meer was. Wat er gebeurde als je voedsel met ongewassen handen bereidde werd hilarisch gedemonstreerd, waarbij men veel over de grond rolde, de maag vastgreep en kreten van pijn slaakte. Het was een heel effectieve boodschap.

De volgende dag bezochten we nog een dorp, waar ik alles leerde over ORS of OR-zouten. ‘Oral Rehydration Solution’ is zoals de naam al zegt een behandeling van uitdroging als gevolg van diarree. Met andere woorden, daarmee komen de vloeistoffen weer terug in het systeem. Het wordt over de hele wereld gebruikt, maar in de derde wereld heeft het miljoenen kinderen behoed voor de gevolgen van diarree, nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken. UNICEF verspreidt die mineraalzouten in ontwikkelingslanden.

Een boeiend feit is dat waar je ook maar komt in de wereld, je altijd wel een flesje Coca-Cola of Pepsi kunt vinden. Echt waar! UNICEF had dat snel in de gaten en de distributeurs van die frisdranken zijn geweldig behulpzaam geweest om OR-zouten naar de verste uithoeken van de wereld te krijgen. James Grant, destijds directeur van UNICEF, ging nooit ergens heen zonder zo’n zakje in zijn bagage. Hij haalde het overal tevoorschijn en gaf dan een lezing over dat eenvoudige, effectieve middel. ‘En het kost maar vijfentwintig cent per pakje!’ was zijn strijdkreet. Hij voegde er dikwijls aan toe: ‘Het is ook een degelijk, goedkoop middel tegen een kater!’

Toen we de volgende dag weer in Guatemala-Stad waren, brachten we een bezoek aan de sloppenwijk. Voor het eerst van mijn leven zag ik armoede zoals ik nog nooit had gezien en evenmin voor mogelijk had gehouden. Het was een hartverscheurende ervaring.

Er was geen stromend water, geen riolering en geen elektriciteit. Hele gezinnen bestonden – volgens mij kon je niet van leven spreken – in krotten die uit afvalmateriaal waren opgetrokken.

Daar zag ik hoe UNICEF probeert alle kinderen in te enten tegen ziekten als mazelen, polio, tetanus, tbc, difterie en kinkhoest: die zijn vrijwel epidemisch in sloppenwijken en extreem arme gebieden. Ze mogen geen kind overslaan; nalaten minstens één dosis mazelenvaccin toe te dienen zou bijvoorbeeld resulteren in naar schatting 1,6 miljoen doden over de hele wereld.

Na een nacht met heel weinig slaap omdat ik wakker werd gehouden door de beelden van de sloppenwijken, brachten we een officieel bezoek aan president Jorge Serrano Elías. Je zult misschien vragen hoe een Britse acteur van middelbare leeftijd bij de president op bezoek komt. Volgens mij is het antwoord dat elke president een vrouw of kinderen heeft die 007-films of The Saint hebben gezien, en ze willen je graag ontmoeten, al was het alleen maar om te zien of je je eigen tanden nog hebt! Op zulke momenten blijkt het nuttig om bekend te zijn. Als ik mijn bekendheid kan gebruiken om deuren te openen waardoor kinderlevens vooruitgaan, heeft mijn loopbaan in de filmwereld een bonus opgeleverd.

De bijeenkomst begon heel formeel. De president zat in het midden, functionarissen zaten aan zijn linkerhand en de gasten rechts tegenover hem. Vervolgens poseerden we allemaal voor foto’s en natuurlijk werden er handen geschud. We bedankten de president voor de samenwerking van zijn land met UNICEF en feliciteerden hem met de crèches die we hadden gezien. Op dat moment arriveerde de first lady. Magda Bianchi de Serrano was heel charmant en aantrekkelijk en we praatten over haar betrokkenheid bij moeders en kinderen en hun problemen. Ik heb ontdekt dat de echtgenotes van presidenten en premiers nagenoeg overal ter wereld actief zijn in de steun aan de misdeelde kinderen van hun land.

Na de thee namen we afscheid van de president en hoorden we dat we zijn vrouw die avond weer zouden zien op het sponsorgala, waar ik heel opgelucht was toen ik mijn eerste UNICEF-speech achter de rug had. Daarna ging ik naar bed, klaar om vroeg op te staan voor de vlucht naar El Salvador.

De aankomst op de internationale luchthaven van El Salvador herinnerde me eraan dat het niet bepaald een vreedzaam paradijs was. Overal zag ik militaire uniforms en de rit naar de stad ging onder gewapend escorte. Aan de rand van de stad stond een groot, cirkelvormig hotel waarvan de muren bezaaid waren met gaten van kogels en granaten; er was geen raam meer heel. Blijkbaar was het hotel de ene keer eigendom van de rebellen en de andere keer van de strijdkrachten van de overheid.

Voor de reis had een vriend van me, Emilio Azcarraga, eigenaar van Televisa, de grootste televisiemaatschappij van Latijns-Amerika, gewaarschuwd dat ik eigenlijk niet moest gaan, maar als ik met alle geweld toch ging, wilde hij me met plezier een paar lijfwachten ter beschikking stellen om voor mijn veiligheid te zorgen. Ik sloeg het aanbod af met de mededeling dat ik zeker wist dat UNICEF dat wel zou doen, maar eenmaal in El Salvador vroeg ik me af of ik hem toch maar moest bellen om zijn aanbod alsnog aan te nemen!

Ons eerste uitstapje was naar de streek Travesia voor een bezoek aan het Benjamin Bloom-ziekenhuis. Jaren daarvoor, toen ik nog in Engeland woonde, had ik eens een bezoek gebracht aan het brandwondencentrum van het ziekenhuis van East Grinstead en nooit zal ik de geur van verbrand vlees vergeten. Toen we die ochtend in San Salvador uit de auto stapten, herkende ik diezelfde vreselijke geur en probeerde ik me voor te bereiden op de dingen die komen gingen.

Maar ik had me op geen enkele manier kunnen voorbereiden op de aanblik van een jong meisje dat diverse ledematen miste en dat op bed zat te kreunen, een griezelig geluid dat uit het diepst van haar ziel leek te komen. Ze was zich niet bewust van onze aanwezigheid en de dokter zei dat ze niet wisten wat ze dacht, en of ze zich bewust was van haar omgeving. Misschien verkeerde ze nog in shock door de ontploffing van de landmijn die haar zusje het leven had gekost en die het grootste deel van haar jonge lichaam had verwoest.

Daarna werden we naar een sluiskamer gebracht die in gereedheid werd gebracht voor een verwachte cholera-epidemie. In deze kamer kon alles via een licht hellende vloer worden weggespoten naar een centrale afvoer. Om te horen hoeveel mensen er naar schatting in deze ruimte aan hun eind zouden komen was een bloedstollende ervaring. Ik was misselijk, maar durfde het niet te laten blijken.

Daarna kwam de kinderafdeling.

We kregen een hartverwarmend welkom van de onfortuinlijke kinderen. Een aantal stond, andere zaten in een rolstoel en sommige lagen nog in bed. De voorste droegen een spandoek met een begroeting van ‘El Santo’. Ik voelde me die dag niet als een saint, een heilige. Het was schokkend om zo veel kinderen met afschuwelijke brandwonden te zien plus een aantal dat een arm of been miste, maar ze hadden allemaal een glimlach op hun gezichtje.

Een van de artsen bracht me naar een ledikantje aan het eind van de afdeling, waarin een baby van een paar maanden lag. Ze was hopeloos mager, had een bleke huid en een infuus in haar armpje, dat niet veel dikker was dan het slangetje. De dokter vertelde in het Spaans dat dit treurige schepseltje het misschien nog vierentwintig uur zou overleven; ze leed aan acute bloedarmoede en was een paar dagen daarvoor gebracht. ‘Hadden we haar maar eerder binnengekregen,’ vertaalde Per met een verstikte stem.

Christian stond zwijgend naast me naar die verschrikking te kijken.

Het was een opluchting om weer naar buiten de benauwde lucht van El Salvador in te gaan, met knipperende ogen om de tranen terug te dringen. Ik was van woede vervuld. Hoe konden mensen zo wreed zijn om wapens te maken waardoor kinderlijfjes uiteen werden gereten? Ik was boos op de domheid van ouders die het benul misten om hulp voor hun kroost te zoeken voordat ze verhongerden. Maar mijn woede richtte zich vooral op regeringen die toelieten dat er mijnen werden ontwikkeld die op kinderspeelgoed leken en zich niet sterk maakten voor een wereldwijd verbod op zulke dingen.

Met een brok in de keel stapten we weer in de auto voor een bezoek aan een tehuis dat met financiële en praktische steun van UNICEF een dagopvang bood voor straatjongens, een onderkomen waar ze zich konden wassen en schone kleren aantrekken, waar ze houten kistjes konden maken waarin ze schoenpoetsaccessoires konden doen zodat ze geld konden verdienen in plaats van te moeten bedelen of stelen. Ze kregen er ook een middagmaal. Helaas konden ze er niet de nacht doorbrengen, dus de meerderheid sliep buiten op straat.

We lunchten met hen en Per vertaalde de antwoorden die hij kreeg op onze vragen over de omstandigheden die hen naar het opvangtehuis hadden gebracht: van de een waren de ouders dood; de ander werd thuis mishandeld; weer een ander kreeg thuis met zijn tien broertjes en zusjes niets te eten. Helaas komen te grote families veel voor in de armste delen van de wereld.

We bezochten een paar soortgelijke instellingen en toen we die avond naar ons hotel terugkeerden, maakte Per zijn verontschuldigingen. Hij zei dat hij problemen had gehad met het vertalen van sommige dingen omdat zijn stem verstikt was. Hij had gedacht dat hij na een paar jaar werken voor UNICEF wel harder geworden zou zijn.

‘Dat is je antwoord, Per,’ zei ik. ‘Als je harder wordt, moet je weg!’ Ik werk inmiddels negentien jaar voor UNICEF en ik moet de eerste harde persoon in de organisatie nog tegenkomen.

Die avond was ik te gast bij een volgend sponsorgala. Nadat first lady Margarita, de vrouw van president Alfredo Christiani, het woord had gevoerd, vertelde ik de andere gasten onze reacties op wat we die dag hadden gezien. Ik zei dat we het land zouden verlaten met het hartstochtelijke verlangen dat het weldra vrede zou kennen en dat alle kinderen van El Salvador in goede gezondheid en met een zonnige toekomst konden leven.

We gingen naar de bar voor een nachtmutsje met president en señora Christiani. Margarita bleef niet lang, maar de president wilde graag nog wat met ons praten. Hij was een lange, knappe, gedistingeerde heer die het met ons wilde hebben over zijn studietijd aan de universiteit van Georgetown in de VS. Ik keek op mijn horloge en zag dat we nog maar vier uur konden slapen voordat we weer zouden vertrekken.

‘Señor presidente,’ zei ik zonder veel aandacht voor het protocol. ‘Ik ben bang dat we ons moeten verontschuldigen omdat we morgenochtend vroeg naar Honduras vliegen.’

Hij vroeg hoe laat. Ik zei dat we om halfvijf op moesten zijn om tijdig op de luchthaven te zijn voor de vlucht van zeven uur, en het was een lange rit naar het vliegveld. Hij keek me glimlachend aan en wenkte een assistent. Hij zei iets in het Spaans, de assistent klikte met zijn hielen en vertrok. Daarna vertelde de president dat er om zes uur twee helikopters voor ons hotel klaar zouden staan.

‘Gracias, en nu trakteer ik, señor presidente!’

De volgende morgen verlieten we verrassend monter en fris ons hotel en daar stonden, zoals beloofd, onze helikopters. Ik vloog met Per en Christian in de presidentiële helikopter, terwijl die arme Horst Cerni in de andere moest, waarin geen deuren zaten en die kennelijk alleen maar werd gebruikt voor laagvliegende gevechtshandelingen. We vlogen inderdaad heel laag en hard in verband met de vijandelijke troepen in de bossen onder ons. Vrees niet, James Bond is erbij!

Misschien dat de luchthaven in Tegucigalpa is veranderd sinds we daar in 1991 landden, maar ik vond de landing daar nogal angstaanjagend. Ik kreeg de indruk dat de landingsbaan maar een klein stukje voor een steil klif eindigde. De voet van de piloot stond op de rem nog voordat we waren geland, of misschien moest ik nog bijkomen van de alcohol die we diep in de nacht met de president hadden gedronken en van de helikoptervlucht?

Zoals altijd lieten we onze bagage in het hotel, maakten kennis met het plaatselijke UNICEF-personeel en brachten we een bezoek aan een instelling, die deze keer werd gedreven door Save the Children. Hier kregen de kinderen les in lezen en schrijven en eenvoudig rekenen. Ik woonde de rekenles bij en merkte dat ze allemaal slimmer waren dan ik! Net als in El Salvador kregen de jongens ook de kans om handarbeid te doen en natuurlijk maakten ze allemaal een schoenpoetskistje.

De volgende morgen hadden we in alle vroegte een bespreking met president Rafael Leonardo Callejas Romero. Dat ging allemaal goed en toen we ons reisplan bespraken – dat met een vrije dag eindigde – stelde hij voor dat we een bezoek zouden brengen aan Roatan bij het grootste rif in de Caribische Zee (na het Great Barrier Reef van Australië het grootste ter wereld). Hij zou ons er bovendien met zijn eigen vliegtuig heen brengen. Het zag er allemaal heel goed uit en ik begreep dat het beroep van UNICEF-vertegenwoordiger ook zijn voordelen had.

Nadat we afscheid hadden genomen van de luxe presidentiële burelen, gingen we naar de provincie San Pedro Sula, waar we opnieuw een sloppenwijk zouden bezoeken. Tot mijn afgrijzen zag ik dat de wanden van een van de hutten van röntgenplaten waren gemaakt, je kon je de straling voorstellen waaraan de bewoners waren blootgesteld. Net als in andere sloppenwijken was er geen stromend water en zeker geen riolering. Door goten die in de aarde waren uitgegraven dreef rottende vegetatie te midden van menselijke uitwerpselen en alle restjes werden opgevreten door gemene honden. UNICEF en andere ngo’s waren er vertegenwoordigd met klinieken voor kinderen en jonge, zwangere moeders die vroeg oud waren. Het was heel moeilijk om die minihel te verlaten, wetend dat wij naar ons comfortabele hotel teruggingen. Op de terugweg zaten we zwijgend in onze voertuigen.

De volgende dag gingen we onder escorte naar het vliegveld om aan boord van het presidentiele vliegtuig te gaan. Maar het was geen Air Force One, of zelfs maar Twee, Drie of Vier. Het was een toestel voor twaalf personen met twee propellers die sputterend tot leven kwamen zodra de president aan boord was. Terwijl we in westelijke richting vlogen, legde de president uit hoe hij aan het toestel was gekomen: het was met een lading drugs voor de VS in het luchtruim van Honduras afgedwaald en de luchtmacht was haastig opgetrommeld om de indringer tot landen te dwingen, aangemoedigd door een paar waarschuwingssalvo’s waardoor één vleugel een paar kogelgaten vertoonde. Hij verzekerde ons dat het toestel degelijk was gerepareerd en dat het zo goed als nieuw was.

Die avond werden we uitgenodigd om aan boord van een presidentieel jacht te dineren, niet dat van onze gastheer, maar van zijn buurman president Jorge Serrano Elías van Guatemala. Hij was naar Roatan gevaren voor besprekingen met president Callejas Romero. Net als het vliegtuig waarmee we waren gekomen, was het jacht geconfisqueerd van drugskoeriers. Ik weet niet of er kogelgaten in de romp zaten. Hoe dan ook, we kregen een heerlijke maaltijd, keerden terug naar ons hotel en lieten de presidenten aan hun staatszaken. De volgende dag vertrokken we naar Costa Rica en vandaar naar Dallas, waar we een oponthoud van drie uur hadden waarin we een persconferentie hadden belegd. Ik vertelde de verzamelde media en het personeel van UNICEF in Dallas over de dingen die ik had gezien. Ik sprak over mijn motieven om vertegenwoordiger te worden en deze eerste dienstreis te maken. Volgens mij vertelde ik dat alles wat ik voorheen had geweten over de toestand in ontwikkelingslanden afkomstig was van informatie van UNICEF en de Wereldgezondheidsorganisatie. Maar dat waren alleen maar statistieken en de informatie die het meeste indruk op me had gemaakt was het feit dat er dagelijks veertigduizend kinderen sterven aan oorzaken die voorkomen hadden kunnen worden. Maar ik wilde graag gezichten zien bij die aantallen en hoe afgrijselijk ook, dat was me gelukt. Ik had honderdduizenden gezichten gezien: treurige, glimlachende, hongerige en verwachtingsvolle. Al die gezichten hadden me vastbesloten gemaakt om door te gaan als vertegenwoordiger van de belangrijkste organisatie ter wereld die zich bekommert om het lot van kinderen en moeders.

Terug uit Dallas in mijn zomerwoning in St. Paul de Vence in Zuid-Frankrijk besefte ik hoe verdomd fortuinlijk degenen waren die in Europa woonden, vooral mensen zoals ik, die dankzij een beetje geluk zo’n bevoorrecht leven leiden. We hebben genoeg eten op tafel, een dak boven het hoofd, een voortreffelijke gezondheidszorg en het fundamenteelste van alles: in een handomdraai een eindeloze hoeveelheid veilig drinkwater. Nu laat ik nooit meer de kraan stromen wanneer ik mijn tanden poets. Als ik het even vergeet, zie ik de tientallen kranen die ik in de derde wereld heb mogen opendraaien en de vrouwen en kinderen die het zonder die fundamenteelste aller voorzieningen moeten stellen en soms vele kilometers met water moeten sjouwen.

Zonder enige aarzeling aanvaardde ik dan ook het volgende verzoek van UNICEF, een bezoek aan Brasília, een heel indrukwekkende, architectonisch moderne stad. UNESCO heeft de stad uitgeroepen tot werelderfgoed en volgens mij terecht. Onze UNICEF-groep werd het elegante kantoor van president Fernando Collor de Mello binnen gebracht. Hij was een lange, knappe man die oprechte belangstelling had voor het werk van UNICEF in zijn land. Zijn steun aan onze projecten voor lekenvroedvrouwen en de uitroeiing van de mazelen zou Brazilië een prijs van de VN opleveren als ‘beste vaccinatieproject in Zuid-Amerika’ en in 1993, een jaar nadat de president was afgetreden, kreeg Collors project Minha Gente (Mijn Volk) ook een prijs van de VN.

We werden uitgenodigd voor een conferentie genaamd ‘De Rechten van een Kind’, waarop de minimale vereisten werden vastgesteld die een kind van zijn vaderland mag verwachten in termen van scholing, gezondheidszorg enzovoort, samen met een groot aantal parlementariërs, wat voor ons heel bemoedigend was.

Van Brasília ging het naar Fortelaza in de staat Ceara – misschien nog wel een mooiere plek dan Rio, waar ik een van de akeligste verhalen hoorde die me ooit zijn verteld.

Er werd een non naar het kantoor van UNICEF gebracht om met mij te praten. De non was vergezeld van twee kinderen, een jongen en een meisje van een jaar of twaalf, en ze vertelde hun verhaal. Het waren straatkinderen. Het meisje was de oudste van een gezin met tien broertjes en zusjes. Ze verkoos niet thuis te wonen omdat ze zich bedreigd voelde door de mishandeling van haar stiefvader. Op haar achtste was ze door een politieagent verkracht. Politiemannen in Brazilië dragen een naamkaartje op hun uniform. Deze dappere vertegenwoordiger van de wet had het zijne verwijderd omdat hij niet door zijn slachtoffer geïdentificeerd wilde worden. Als zoon van een politieman voelde ik me des te verontwaardigder. Nu woonde ze op straat en ging ze met mannen, of liever gezegd uitschot, mee om wat geld te verdienen. Ik vroeg wat ze na vier jaar voor elkaar had gekregen. Wat deed ze met het geld dat ze verdiende? Dat gaf ze aan haar moeder, vertelde ze.

‘Hou je ooit iets voor jezelf?’ vroeg ik.

‘Ja, om eten te kopen. Ik wil ook sparen voor een fiets.’

Ik vond het heel moeilijk om door te gaan, maar ik moest het verhaal van de jongen nog horen. Dat was min of meer van hetzelfde laken een pak. Hij werd gedwongen met mannen mee te gaan. Die ‘mannen’ waren doorgaans buitenlanders, voornamelijk Europese pedofielen. Tot op de dag van vandaag ben ik vervuld van weerzin over het gedrag van mijn medemens.

De liefdezuster maakte vervolgens een heel diepzinnige opmerking. ‘Het is merkwaardig,’ zei ze, ‘dat de wereld zich druk maakt over het behoud van het regenwoud, maar wat heb je aan het woud zonder kinderen om erin te wonen en spelen?’

Ik gaf de vertegenwoordiger van UNICEF tweehonderd dollar om ervoor te zorgen dat het meisje haar fiets kreeg. Maar ik besef dat ik niet de hele wereld over kan reizen om fietsen te kopen.

Rio, met zijn Copacabana-strand, zijn Suikerbrood-berg en luxe hotels was maar een façade met daarachter een schrijnende armoede, die ik niet had gezien toen we er filmden. Deze keer ontmoette ik er veel straatkinderen die de schrik zijn van de plaatselijke middenstand en ik hoorde dat ze soms het slachtoffer worden van doodseskaders die vermoedelijk in dienst staan van de winkeliers.

UNICEF had net een talentvolle Braziliaanse artiest, Renato Aragão, als nationale goodwill ambassadeur aangesteld. Samen wisselden we een aantal nuttige ideeën en opvattingen uit over het welzijn van kinderen. We bezochten een tehuis dat straatjongens onderdak bood, gedreven door de plaatselijke katholieke kerk. Wat me vooral trof, was hoe graag die kinderen in de buurt van de bezoekers waren, niet om hun zak te rollen, maar om de nabijheid en de genegenheid. In heel Midden-Amerika en Brazilië was ik onder de indruk gekomen van de hulp die de katholieke Kerk aan jongeren geeft en van haar steun aan gezondheidscentra. Maar met het oog op de overbevolking en de tegenwoordige hiv- en aidsepidemie, ben ik het niet eens met haar standpunt ten opzichte van voorbehoedmiddelen.

Het lijkt wel alsof bijna alle kinderen met een voetbal aan hun voet worden geboren. Overal wordt gevoetbald, van stadions tot stoffige akkers en geplaveide terreinen. In een van de favelas zag ik dat er werd gespeeld met een bal die van papier en touw was gemaakt. Ik was op weg naar een voetbalwedstrijd van Renato en zijn showbizzvrienden die een partijtje speelden tegen een team van echte profvoetballers om geld voor kinderprojecten bij elkaar te krijgen. Over de hele wereld heeft voetbal een belangrijke rol in het welzijn van kinderen: voor de jongeren zelf is het een geweldige lichaamsoefening, het leert hun teamgeest en het wordt ook gebruikt bij de resocialisatie van kinderen van het noodlot, die kinderen die al op achtjarige leeftijd zijn meegenomen door paramilitaire groeperingen en getraind om te verminken en te doden. In de loop der jaren heb ik deelgenomen aan de opening van tientallen voetbalveldjes die gemeenschappen in de derde wereld voor hun kinderen inproviseren.

UNICEF heeft een lange, innige band met het wereldvoetbal en benut wedstrijden om de aandacht op zichzelf te richten en geld bijeen te brengen. In 2002 was ik in Old Tratford om Manchester United te zien spelen tegen Boca Juniors uit Argentinië. Het evenement was natuurlijk ten bate van UNICEF, en beide teams kwamen met sir Alex Ferguson en mij uit de tunnel het grote veld op. Voor mij was het een spectaculair gezicht om zestigduizend mensen op de tribune te zien. Ik kreeg een microfoon in handen gedrukt en kondigde aan dat sir Alex Ferguson was benoemd tot goodwillambassadeur. Ik gaf hem mijn eigen UNICEF-badge en vertelde de menigte vervolgens dat ik dikwijls had deelgenomen aan waves in een stadion maar nog nooit vanuit het perspectief van de spelers, dus wie wilde er met een golf voor sir Alex beginnen? Wat een gezicht! Wat een gejuich!

Manchester United heeft veel gedaan voor kinderen over de hele wereld. Het UK National Committee for UNICEF werkt met de club samen en heeft miljoenen bijeengebracht. De wedstrijd die ik bijwoonde bracht ongelooflijk genoeg een half miljoen pond op.

In 1992 begon ik voor UNICEF reisjes te maken om fondsen te werven in Kiel en Berlijn, waar ik niet meer was geweest sinds de opnamen van Octopussy in 1983. In die tijd stond de Muur nog overeind, maar in 1992 kon ik me vrij naar Oost-Berlijn bewegen zonder langs Checkpoint Charlie te hoeven.

Ik heb over ORS-zouten gesproken en het zakje van vijfentwintig cent dat James Grant altijd bij zich had. Nu waren mijn UNICEF-collega Horst Cerni en ik in Oost-Berlijn op bezoek bij de fabriek die de zouten en mineralen maakte en verpakte. In één jaar had ik ze in gebruik gezien en de distributie gadegeslagen en nu zag ik de fabricage. Bovendien hielp ik mee het geld bijeen te krijgen om ze te kopen. Je kunt zeggen dat de cirkel rond was.

Ik ging met Audrey Hepburn naar Den Haag voor mijn tweede Danny Kaye International Children’s Awards, Greg en Veronique Peck gingen mee, net als Joel Grey, Ben Vereen en Natalie Cole, de sterren van Roman Holiday. Wat kan ik nog meer zeggen?

Ik had me in die tijd meer bewust moeten zijn van Audreys aftakelende gezondheid. Ze was altijd zo verschrikkelijk mager, maar nu leek ze ook nog broos en moest dikwijls gaan zitten. Ik weet niet hoe goed Audrey zelf van haar gezondheid op de hoogte was. Maar ik weet wel dat die haar er niet van weerhield op werkreis te blijven gaan; in de maanden daarna ging ze naar Somalië en Kenia.

Audreys toewijding aan UNICEF kreeg erkenning en werd beloond toen ze in december 1992 de Medal of Freedom kreeg, de hoogste burgeronderscheiding in de VS. Inmiddels was ze thuis in Tolochenaz. Haar laatste genoegen was in haar tuin wandelen, maar van dat genoegen werd ze beroofd door de paparazzi die haar slopende ziekte met hun telelens vastlegden. Dat hoorde ik van haar dierbare vriendin bij UNICEF, Christa Roth. Toen ze die beelden zag, wist ze dat Audrey nooit meer in haar tuin kon lopen. Wat wreed en onverantwoordelijk van de pers om zulke foto’s te publiceren.

Op 20 januari 1993 verloren de kinderen van de wereld hun grootste voorvechtster. Audrey overleed thuis, en haar zoons Sean en Luca en toegewijde partner Robert Wolders waren tot het einde bij haar. Vier dagen later, op 24 januari, werd Audrey te ruste gelegd op de dorpsbegraafplaats van Tolochenaz in het kanton Vaud. De begrafenis volgde op een plechtigheid in de dorpskerk, waar Sean Ferrer Audreys lievelingsgedicht ‘Time Tested Beauty Tips’ van Sam Levenson voorlas.

Alain Delon was ook bij de begrafenis. Hij zei dat hij Audrey nog nooit had ontmoet, maar haar een prachtmens vond en zich genoopt voelde uit Parijs te komen om haar de laatste eer te bewijzen. Audreys eerste man Mel Ferrer was er ook en het nieuws van zijn dood aan het begin van dit jaar heeft me diep getroffen.

Audrey had me gevraagd een paar dingen voor haar te doen omdat zijzelf zich er niet toe in staat voelde. Ik had geen idee dat het haar dood was die haar ervan weerhield. Het ene was het in ontvangst nemen van een eredoctoraat en het andere de uitreiking van de World Service Medal van Kiwanis. Dat laatste gebeurde in juni 1993 in Nice.

Kiwanis International is een organisatie van dienstverlenende verenigingen, waarvan er zo’n achtduizend in zesennegentig verschillende landen zijn. Hun voornaamste doel is de levensomstandigheden van de kinderen van de wereld verbeteren en het was geen wonder dat Audrey was geselecteerd voor hun World Service Medal. Die dag in juni markeerde het begin van een nieuw hoofdstuk in mijn werk voor UNICEF. David Blackmer, Kiwanis’ internationale hoofd Public Relations had besprekingen met UNICEF gevoerd over een project waarbij Kiwanis betrokken kon zijn, zoals het Polio Elimination Project van de Rotary Club, dat heel succesvol was verlopen. Ze kwamen met IDD: Iodine Deficiency Disorders, ofwel aandoeningen als gevolg van jodiumgebrek.

In zijn meest extreme vorm kan jodiumgebrek in een dieet de oorzaak zijn van hypothyreoïdie, een ernstig tekort aan het schildklierhormoon, dat vroeger bekendstond als cretinisme. Het verhoogt ook de kans op een doodgeboren kindje of een miskraam. Bij volwassenen is de krop aan de keel een duidelijk teken van jodiumtekort, maar gebrek aan jodium in de kinderjaren vermindert de intellectuele vaardigheden, resulterend in een IQ dat tien tot twaalf procent lager ligt dan het gemiddelde. In ons hele leven hebben we maar één theelepeltje jodium nodig, maar het moet wel gespreid worden genomen. In 1990 hoorde ik dat dertig procent van de wereldbevolking het risico liep op een aandoening wegens jodiumgebrek; zevenhonderdvijftig miljoen mensen hadden een kropgezwel en drieënveertig miljoen een hersenbeschadiging. Dat waren mensen in bergachtige gebieden of in uiterwaarden van rivieren die dikwijls overstromen, waar erosie de bodem en dus de oogsten beroofde van jodium.

Dit zou mijn volgende project worden: de Kiwanis over de hele wereld aanmoedigen het initiatief te steunen en minstens vijfenzeventig miljoen dollar bijeen te brengen voor de productie van jodiumzout, uitrusting en bewustwording. Ik kreeg ook de taak met presidenten en ministers in de getroffen landen te praten, opdat die de ernst van het jodiumgebrek zouden inzien. Wat voor kans maakte een land tenslotte als zijn bevolking tien procent van zijn hersencellen moest missen?

De eenvoudigste manier om die plaag te lijf te gaan is jodium aan zout toevoegen en vervolgens mensen aanmoedigen alleen dat zout te kopen. De eerste twee landen die jodium aan hun zout toevoegden waren Zwitserland en Amerika. Tegenwoordig doen heel veel meer landen het, wat niet in de laatste plaats aan Kiwanis te danken is. Ik ben er trots op dat ik banden met hen heb.

In het voorjaar van 1993 nam ik mijn dochter Deborah mee naar een sponsorgala in het winderige Chicago, waar ik over het werk van UNICEF moest praten. Toen ik daar was, werd me door mijn oude vriend en publicist Jerry Pam gevraagd een gesproken reisgids te maken voor de Verboden Stad in Beijing. Ik dacht: behalve een honorarium betekent dat ook een bezoekje aan het Verre Oosten! Ik blijf een scharrelaar, dus zei ik volmondig ja. Maar ik kwam niet dichter bij China dan een taxiritje naar een adres aan Michigan Boulevard. Daarna moest ik tien trappen op lopen om voor een microfoon te zitten en te proberen gezaghebbend over te komen in de beschrijving van die geweldige plek die ik nooit had gezien. Pas in 2002, een paar maanden nadat Kristina en ik getrouwd waren en zij en ik voor UNICEF in Beijing waren, konden we naar mijn gesproken gids luisteren toen we door dat buitengewone complex wandelden. Het is misschien niet te geloven, maar we zijn niet één keer verdwaald!

Intussen bracht ik de zomer van 1993 door met reizen – zowel voor UNICEF als voor mijn werk – van en naar Londen, Amerika, Athene en Nice. Onderweg trof ik mensen van Kiwanis voor evenementen, woonde het Montreal Film Festival bij en eindigde tenslotte op een groot sponsorgala in Los Angeles. In LA wilde mijn zeer goede vriend en arts Steven ‘Stevo’ Zax met alle geweld dat ik meer aandacht aan mijn gezondheid zou besteden; ik had hem nog niet verteld dat ik stiekem een hypochonder was.

Behalve dat hij zorgde dat een wederzijdse vriend, de cardioloog Selvyn Bleifer, me onder controle hield en ervoor zorgde dat mijn hart het correcte ritme behield, liet Steven ook zijn uroloog Rick Erlich regelmatig mijn PSA – prostaatspecifiek antigen – onderzoeken. PSA is een eiwit dat wordt aangemaakt door de cellen van de prostaat en door een bloedproef kun je die gebruiken als een biologische marker voor een vroeg stadium van prostaatkanker. Als de PSA-marker bij opeenvolgende bloedproeven stijgt, wordt het tijd voor nader onderzoek, hoorde ik. Dat onderzoek kan – afgezien van die vinger in mijn rectum – ook betekenen dat er een aantal microscopische monsters worden genomen via een naald die in de prostaatklier wordt gestoken en acht tot tien stukjes weefsel pakt voor een biopsie.

Het behoeft geen betoog dat het net zo pijnlijk en irritant is als het klinkt, met recht a pain in the arse.

Ik onderging twee van zulke goedbedoelde onderzoeken en telkens belde Rick me nog diezelfde avond om te zeggen dat alles in orde was; of anders belde Stevo de volgende morgen om me geheel schoon te verklaren. Ik weet nog dat de zon daags na het derde onderzoek in september in Beverly Hills scheen en ik wilde net aan mijn ochtendfitness beginnen, toen er werd aangebeld. Daar stond Stevo met een flauwe glimlach om zijn mond. Hij zei dat hij had besloten langs te komen in plaats van te bellen, want het nieuws was niet zo goed. We gingen naar mijn werkkamer. Gek genoeg had ik met hem te doen omdat hij slecht nieuws had en kennelijk niet wist hoe hij moest beginnen. De tranen welden in zijn ogen en ik kon alleen maar een grapje maken en iets onbenulligs zeggen.

‘Nou, we hebben nog wel even de tijd,’ zei Stevo. ‘Die operatie kan niet worden uitgevoerd als je niet vier eenheden bloed afstaat die ze in reserve houden, en dat gaat een maand duren.’

Ik voelde me heel rustig. Tenslotte had hij niet gezegd dat ik kanker had, alleen dat ik een liter bloed moest afstaan ter voorbereiding van een operatie.

Ho! Wacht eens even, wat voor operatie precies?

Daarna legde Stevo uit dat ze mijn buik zouden openmaken om de aangetaste prostaat te verwijderen. Pas dan konden ze zien of de kanker was uitgezaaid naar ander weefsel of naar de botten.

Kanker. Het gevreesde K-woord. Ik had kanker.

Hoofdstuk 14

Plotseling ziek

‘In Kristina heb ik mijn soulmate gevonden en dat heeft me gelukkiger gemaakt
dan woorden ooit tot uitdrukking kunnen brengen.’

‘Bekijk het maar van de positieve kant, Stevo,’ zei ik, iets bezorgder dan ik liet merken. ‘Het zal niet uitgezaaid zijn, dus hoe lang ben ik uit de running?’

Hij dacht ruim zes weken. Ik wist dat ik in het najaar een belangrijke reis voor UNICEF naar Zweden en Finland moest maken. Volgens hem bleef dat allemaal mogelijk, aangenomen dat er geen complicaties optraden. Ik vertelde het aan niemand behalve aan mijn gezin en naaste medewerkster Doris Spriggs. De week daarop begon ik aan het aderlaten. Ik bleef maar denken aan die geweldige Tony Hancock en de sketch De Bloeddonor: ‘Zo, krijg ik nu eindelijk een kopje thee?’

De datum voor het mes werd vastgelegd. Inmiddels had ik drie eenheden bloed afgestaan en was ik vrij om naar Stockholm te vliegen. Zoals gewoonlijk haalde Ingvar Hjartsjo, directeur van UNICEF in Zweden, me af op de luchthaven Arlanda. Hij had een lijstje met afspraken voor me, die we onderweg naar het Grand Hotel bespraken. De belangrijkste was de volgende avond, wanneer ik de prijs voor het ‘babyvriendelijkste ziekenhuis’ moest uitreiken aan een van de meest vooraanstaande ziekenhuizen in Zweden. Gedurende mijn korte ambtsperiode als UNICEF-vertegenwoordiger had ik niet alleen van alles geleerd over vaccinatie, ORS-zouten en ziekten als gevolg van jodiumgebrek, ik wist ook hoe je een biotoilet en bakstenen moest maken en hoe je een put moest graven, pvc-buizen moest leggen, hoe je kranen moet opendraaien en toespraken houden (zonder aantekeningen). En deze keer was het babyvriendelijke ziekenhuizen. Ik weet dat ze een buitengewoon belangrijke factor bij het grootbrengen van gezonde baby’s zijn, maar de ironie van een ex-James Bond die over de hele wereld reist om de voordelen van borstvoeding uit te dragen was me niet ontgaan.

Het toegewijde verplegend personeel gaf me een rondleiding door het ziekenhuis. De hele tijd had ik in mijn achterhoofd dat ik de volgende week weer in net zo’n instelling zou zijn, al was dat anders omdat ik niet ging bevallen van een baby, maar van een vrij dierbaar onderdeel van mijn lichaam…

Een van de leukste dingen was een kamer in worden gebracht waar een jonge moeder die net haar eerste kind heeft gekregen op het punt staat voor het eerst borstvoeding te geven. Maar ik was van afschuw vervuld toen ik merkte dat de helft van de journalisten en tv-lui mee de kamer in was gekomen. Ik zei dat ik een baby van maar enkele uren oud die invasie van de pers en god mag weten wat voor bacteriën ook niet kon aandoen. Iedereen werd de gang op geduwd, maar de moeder zei dat ze graag wilde dat een fotograaf en ikzelf aanwezig waren. Bij het verlaten van de kamer werd er een tros microfoons in mijn gezicht geduwd en tot mijn weerzin hoorde ik een Zweedse journalist vragen: ‘So mister Bond, vat you think of Swedish teets?’

‘Teeth? Zweedse tanden?’

‘Nee, Zweedse tieten.’

Ik zei tegen de journalist dat hij een misplaatst grapje over een ernstige zaak maakte. Ik wilde eraan toevoegen ‘Rot op!’, maar dat zou alleen maar in zijn straatje zijn. Later sprak Ingvar met de directeur van het bewuste tv-station en ze schonken een royale contributie aan het Zweedse UNICEF-fonds.

De volgende dag vertrok ik voor een tweedaags bezoek aan Finland en daarna moest ik weer terug naar LA en het Cedars-Sinai Hospital. Ik werd onder een valse naam opgenomen om de pers niet te alarmeren. Maar zulke dingen hebben altijd de gewoonte toch de media te bereiken en dat gebeurde ook in mijn geval. Deze keer waren er in het ziekenhuis geen rode en gele tunnels en boem-beng-geluiden; maar er waren wel sokken, al waren dat niet de wollen sokken van mijn kindertijd, deze waren strak en heel lang, het soort dat je in een vliegtuig draagt. Alles was mistig. Ik glipte de pijn in en uit en herinner me een verschrikkelijke aanval in de botten van mijn bekkengebied. Ik lag in een soort wattenwolk die af en toe alleen werd onderbreuken door pijnscheuten.

Ik herinner me dat mijn familie, toen ik langzaam bij kennis kwam, af en aan liep, met verpleegsters en artsen. Ik wilde dolgraag dat ze die buis die zonder plichtplegingen via mijn ‘jongeheer’ in mijn blaas was gestoken zouden verwijderen. Helaas mocht dat niet zo zijn en hij moest mee naar huis in Hidden Valley, waar mijn slaapkamer een filiaal van het Cedars-Sinai-ziekenhuis was geworden.

Ik tuimelde halsoverkop in een put van zelfmedelijden en woede. De aanblik van mijn lichaam dat naar de wc wankelde met een grote plastic zak aan het eind van die tuinslang bezorgde me een radeloos gevoel van gebrekkigheid. Ik voelde me ontmand. Ik weet dat ik vreselijk moet zijn geweest om mee samen te leven. Ik zwelgde in zelfmedelijden en hoe meer ik klaagde, des te meer Luisa terugsnauwde. Als ik me goed voel, ben ik heel wel in staat uitbarstingen van Italiaans temperament te doorstaan, dat was ik al een paar jaar gewend. Maar door die nieuwe en ongewenste omstandigheden kon ik er niet meer tegen. Tussen de bezoeken van Stevo, Sel Bleifer en mijn dochter Deborah door had ik ruimschoots de tijd om mijn leven te overdenken en hoe dicht ik in de buurt van de dood was geweest. Ik geef toe dat mijn gedrag niet zo bewonderenswaardig was, maar de zaadjes voor het omgooien van een wissel in mijn leven waren gezaaid en begonnen te groeien.

Op een dag vertelde Stevo dat hij mijn vriendin Kristina Tholstrup, een buurvrouw van ons in Zuid-Frankrijk die hij een poosje daarvoor door een dubbele mastectomie had geholpen, aan de lijn had gehad. Kristina had gevraagd mij haar liefste groeten te doen en gezegd dat ze hoopte dat alles goed zou komen en dat ik snel weer de oude zou zijn. Ik wist dat ik haar pas het volgend voorjaar zou zien, wanneer we weer teruggingen naar St. Paul, en ik merkte dat ik heel vaak aan haar dacht. Ze wist wat ik doormaakte en toevallig dacht ze ook dikwijls aan mij.

Op een goede dag liet Stevo me naar Ricks praktijk in Westwood brengen om het littekenweefsel te onderzoeken. In een scène die me deed denken aan mijn opname in het Westminster Hospital zestig jaar daarvoor moest ik wijdbeens voor een gezeten Rick staan. Hij haalde het verband weg, achtte alles bevredigend en pakte vervolgens de tuinslang beet, die inmiddels qua lengte iets van een brandweerslang weg had. Met een flinke ruk verwijderde hij het vreselijke afvalverwerkingsmechanisme van zijn meerpaal. Het enige wat ik me herinner is een zuivere, duistere, gillende pijn! Toen ik achterwaarts op de stoel plofte, wist ik zeker dat ik van mijn lever, nieren, buikvlies en misschien ook wel mijn paspoort en mijn pasje voor de Screen Actor’s Guild was beroofd.

Toen mijn ademhaling weer normaal was en mijn bloeddruk gezakt, voelde ik een nieuwe golf van opluchting. Geen tuinslang meer! Geen plastic zak meer! Het was een ongekende vreugde, afgezien dat ik vervolgens het bericht kreeg dat ik nu moest worden ingesnoerd in een waterdichte broek en dikwijls de weggooizwachtels moest vervangen.

Luisa en ik begonnen aan de voorbereidingen voor ons vertrek uit Beverly Hills om voor de winter naar Gstaad te gaan.

‘Voor je weggaat,’ zei Stevo, ‘vinden Rick en ik dat je nog een botscan moet hebben, gewoon om er zeker van te zijn dat er niets is uitgezaaid.’

Dat was prettig, nog een paar slapeloze nachten voordat ik eindelijk het ‘alles veilig’ kreeg. Daarna vertrokken we voordat ze besloten dat ik nog zo’n verrekt onderzoek moest ondergaan! Het zou mijn laatste winter met Luisa in Gstaad worden.

UNICEF hield me goed bezig, maar ik besefte dat ze alleen maar iets aan me hadden als ik bekend bleef. Dat wil zeggen dat ik af en toe een film moest maken om te laten zien dat ik nog leefde! Toen The Man Who Wouldn’t Die op mijn bureau belandde, was ik geïntrigeerd. Bill Condon stuurde me het script en zei dat hij voor Universal Studios in Vancouver als tv-film zou worden opgenomen, met Malcolm McDowell en Nancy Allen als medespelers.

Het was boeiend omdat ik twee rollen kreeg: die van een schrijver en die van een fictieve politie-inspecteur over wie hij schreef. Het verhaal draait om thrillerschrijver Thomas Grace, die zijn slechterik baseert op een misdadiger – gespeeld door Malcolm – die in die tijd in hechtenis zat. Maar wanneer die aartsschurk ontsnapt tijdens een hevige brand in de gevangenis, wil hij wraak nemen op Grace omdat hij zijn ‘persoonlijkheid’ heeft gestolen door een aantal moorden uit te voeren met de romans als leidraad. Grace kan de politie niet overtuigen van de identiteit van de werkelijke moordenaar en gewaarschuwd door een vurige fan (Nancy Allen) die paranormaal begaafd is, probeert hij McDowell in de val te laten lopen zodat die zich verraadt.

Het was een geweldig leuke ervaring. Ik keerde terug naar Gstaad en voelde me nogal trots dat ik weer aan het werk was, maar ik kwam in een ruzie over het een of ander. En dat was de druppel die de emmer deed overlopen. De kinderen waren inmiddels allemaal het huis uit en ik wist dat ik bij Luisa weg zou gaan. Ik koos de weg van de minste weerstand: in plaats van de zoveelste confrontatie aan te gaan vertrok ik met de kleren die ik aanhad.

In Kristina heb ik mijn soulmate gevonden en dat heeft me gelukkiger gemaakt dan woorden ooit tot uitdrukking kunnen brengen. Ik kon het niet verdragen nog langer bij haar weg te zijn. Sinds die tijd zijn we onafscheidelijk, en in 2002 zijn we in Denemarken getrouwd met een kleine plechtigheid: alleen wij, twee getuigen en een priester, Peter Parkov, met wie we al enige tijd bevriend waren. Onze liefde wordt elke dag sterker en de jaren sinds we getrouwd zijn, zijn nog gelukkiger geweest, als dat mogelijk zou zijn.

Er zijn maar twee mensen in dit vak die ik niet zie zitten, en dan bedoel ik écht niet zie zitten. Ze waren allebei betrokken bij mijn volgende film, The Quest, aan beide kanten van de camera.

Jack Gilardi, mijn impresario in de VS, belde om te zeggen dat Jean-Claud van Damme me wilde ontmoeten om het een en ander te bespreken. Ik had gehoorzaam een bespreking met hem en hij gaf hoog op over hoezeer hij me mocht, hoe goed ik zou zijn in de rol van lord Edgar Dobbs, en in het algemeen was zijn verkooppraatje heel goed. Ik vond het scenario vrij redelijk en toen Van Damme zei dat hij de regie wilde, had ik daar ook geen moeite mee. Hij zei dat Thailand onze voornaamste locatie zou zijn. Dat kende ik goed en ik dacht het een perfecte kans was om er op mijn vrije dagen wat quality time met Kristina door te brengen. Ik zette mijn handtekening.

Daarna maakte ik kennis met de knaap die zichzelf onze producent noemde. Ik heb niets aardigs of zelfs maar ontlastends over hem te zeggen, vrees ik. Dus zeg ik traditiegetrouw maar niets.

Bij het maken van de film bewaarde ik mijn geestelijke gezondheid dankzij Janet Gunn en de uitermate geestige Jack McGee, die een heel bizar gevoel voor humor had waar ik gek op was! Halverwege een take liet hij een boer of een scheet, tot grote ergernis van de regisseur, maar tot verrukking van schooljochie Moore. Jack en ik deden de meeste scènes samen en lunchten ook in mijn caravan, want daar was ik liever dan dat ik me moest mengen onder bepaalde andere leden van cast en crew.

Ik weet nog dat we op een avond een lange rit moesten maken naar een locatie en ik ineengeklemd achter in een autootje zat. Toen we eindelijk op de plaats van bestemming waren, zat mijn knie op slot. Wat een martelende pijn! De rest van de opnamen zat mijn been in het gips en ik moest een wandelstok gebruiken of tegen een muur leunen om steun te zoeken. En dat was niet de enige rit die we naar een nachtelijke locatie moesten maken; de andere was in Mai Hon Song bij de Burmese grens. Daar hadden ze een fort op een heuvel gebouwd. Het was dik anderhalf uur rijden vanaf het hoofdkwartier van onze ploeg en ik vond het krankzinnig dat we helemaal daarheen moesten rijden omdat we gewoon overal hadden kunnen filmen; het was tenslotte pikkedonker, wie zou dat gezien hebben? Ik ben bang dat het symptomatisch was voor het gebrek aan planning van onze producent.

Hoe dan ook, terwijl de tijd vaak kwistig werd verspild, protesteerde de filmploeg op een avond toen ze hoorden dat ze zonder vergoeding overuren moesten maken op deze locatie. Onze producent zei tegen de regisseur van ploeg twee dat hij tegen Jean-Claude en de filmploeg moest zeggen dat hij tot de volgende morgen zes uur door wilde filmen.

‘Waarom zouden we voor niets werken, makker?’ vroeg de chef-technicus in mijn ogen terecht. ‘Geef ons één goede reden.’

Onze onversaagde producent kwam naar voren en zei met een trillende onderlip: ‘Ter meerdere glorie van de film!’

‘Oké, jongens trek stekkers eruit,’ zei de technicus.

Ik trof de producent een paar jaar later in Monaco en negeerde hem beleefd. Een andere keer – hij had de boodschap niet begrepen – belde hij me op.

‘Ik zit in Monaco,’ zei hij.

‘Dat is leuk voor je,’ zei ik en hing weer op.

Een groot deel van de eer voor het maken van de film gaat naar onze tweede regisseur Peter McDonald. Hij en zijn geweldige Australische filmploeg hebben onder de lastigste omstandigheden en leiding wonderen verricht. Ik heb van de film genoten omdat de ondersteunende leden van de cast en de ploeg zulke geweldige collega’s waren, en bovendien bracht ik mijn vrije dagen met Kristina door en dat was heerlijk.

Maar toen het reclameapparaat voor de film in werking trad, zag ik tot mijn teleurstelling dat ik mijn beloofde topplaats op de titelrol kwijt was. Ik heb me daar nooit zo druk over gemaakt, maar Van Damme had zo’n ophef gemaakt over het belang van mijn rol in de film en bezworen dat ik samen met hem boven de begintitels zou staan, dus verwachtte ik dat ook. Nu zag ik mijn naam in kleine letters onder de titel. Eerlijk gezegd was het een beetje kleinerend. Gelukkig heb ik daarna nooit meer iets met meneer Van Damme en zijn vriend de producent te maken gehad en zal ik geen drukinkt meer aan hen verkwisten.

Er was geen nieuwe tv-zender in Engeland bij gekomen sinds Channel 4 in 1982 van start ging. Daarom werd de lancering van Channel 5 in maart 1997 enthousiast begroet. Om de een of andere reden vroeg de leiding me deel te nemen aan de festiviteiten van de eerste avond met een nieuwe meisjesband. Ik meldde me bij een kleedkamertje in het Whitehall Theatre in het centrum van Londen. Er werd geklopt.

‘Kunnen we u even spreken?’ zeiden ze.

‘Ja hoor!’ antwoordde ik.

Daar kwamen vijf jonge meisjes naar binnen. Ik had geen idee wie ze waren, maar besefte dat ik de meisjesband tegenover me had.

‘We gaan een film maken,’ zei een van hen. ‘Wilt u meedoen?’

‘Ja, hoor, dolgraag,’ zei ik, omdat ik hen niet serieus nam.

‘Wilt u mij een getekende foto sturen?’ vroeg een ander meisje.

‘Hoe heet je?’ vroeg ik.

‘Victoria.’

Ik voelde me zo’n malloot toen The Spice Girls een paar maanden later boven aan de hitlijsten stonden! Kort daarop belde mijn Londense impresario Dennis Sellinger met de mededeling dat ze een script hadden gestuurd en mij wilden voor één dag filmen. Daarna vertelde hij me hoeveel ze me boden. Tjonge! Ik hoefde er niet lang over na te denken.

Bij aankomst in de Twickenham-studio werd ik verwelkomd door de meisjes en de fantastische regisseur Bob Spiers. Ik kende zijn werk omdat hij vele afleveringen van Fawlty Towers had geregisseerd. Mijn scène was als een Blofeld-achtig type met een witte auto, en ik bracht hem voornamelijk door aan de telefoon met Richard E. Grant. Wat veel indruk op me maakte, was dat Richard met alle geweld op zijn vrije dag wilde komen om me buiten de set zijn tekst voor te lezen. Zoals je je zult herinneren, deed ik dat ook altijd in The Saint. Sindsdien mocht ik Richard heel graag.

De laatste keer dat ik de jonge Victoria zag, was ze samen met haar man David Beckham in de Colombe d’Or in Zuid-Frankrijk, waar ze met Elton John zaten te eten. Ik mag er wel aan toevoegen dat David geen foto van me wilde. Wat ben ik toch een snob, hè?

Na mijn scheiding van Luisa installeerde ik me met Kristina in Monaco, waar zij ingezetene was. We gingen naar een aantal skioorden, maar vonden niets wat ons echt boeide, tot iemand voorstelde dat we eens naar Crans-Montana moesten gaan.

We reden naar het wintersportcentrum en namen een kamer in het Crans Ambassador-hotel als uitvalsbasis voor een paar dagen. Toen we een aantal objecten hadden bezocht, dachten we dat we opnieuw onverrichterzake zouden vetrekken. Maar toen hadden we geluk. We hoorden over een chalet dat te koop was en dat met zijn rug naar een piste stond. Het klonk perfect en zodra we het zagen, waren we verkocht. Na wat verbouwingswerkzaamheden en een paar interieurverbeteringen zette Kristina zich aan de inrichting om er niet alleen ons thuis van te maken, maar ook een vluchtplek voor al onze kinderen.

Crans heeft alles wat je hartje maar begeert: geweldige restaurants, uiteenlopende winkels, prachtige pistes, een verbazingwekkende huisarts – Ariane Kunz (hypochonder als ik ben, vind ik altijd de beste dokter) – en vriendelijke, hartelijke mensen. Er zijn ook veel apotheken.

We hebben veel dierbare vrienden in die plaats, maar een van de eerste die we er tegenkwamen, was skileraar Jorg Romang. Jorg heeft ons niet alleen vertrouwd gemaakt met de beste pistes met maagdelijke sneeuw, hij hielp ons ook bij onze huizenjacht en in navolgende jaren is hij een onbetaalbare bron van kennis en hulp voor Kristina en mij geweest. Was er in elke stad maar een Jorg!

Mijn verplichtingen voor UNICEF gingen in hoog tempo door en Kristina vergezelde me op elke reis en voelt zich net zo hartstochtelijk betrokken bij de kinderen als ik, zo niet meer. Ik zeg vaak dat zij een veel betere ambassadeur is dan ik. Onze goede UNICEF-vrienden Mary Cahill in New York en Christa Roth in Genève hebben ons geweldig geholpen met onze werkreizen en bij de voorbereiding van onze projecten bij de comités van elk land dat we bezochten. Mary’s verrukkelijke Ierse tongval was altijd prettig om door de telefoon te horen, en hoewel ze inmiddels met pensioen is, houden we contact en proberen elkaar te spreken wanneer we in New York zijn.

Van Dublin naar Amsterdam, van Tirana naar Saarbrücken en door naar New Orleans en Hongkong, en vervolgens weer naar Londen in 1995 voor de lancering van ‘Check Out For Children’: onze agenda bleef druk bezet.

‘Check Out’ was het geesteskind van Robert Scott bij Starwood, de grote hotel- en vakantieparkenholding die onder andere eigenaar is van de wereldberoemde Sheratons. Ik voelde me bevoorrecht toen ik werd gevraagd deel te nemen aan de lancering van het uiterst succesvolle partnerschap tussen Starwood en UNICEF in de Sheraton Park Towers in Knightsbridge. Roberts idee was dat alle gasten werd gevraagd een dollar of een pond te schenken telkens wanneer ze uitboeken in een Sheraton Hotel. Het was geheel op vrijwillige basis; op de huistelevisie konden gasten precies zien hoe het bijeengebrachte geld aan UNICEF ten goede kwam.

Ik werd gevraagd een introductie over de kinderen te filmen. De camera werd opgesteld in een suite van het Sheraton Belgravia en toen ik het seintje kreeg om aan de opnamen te beginnen, zei ik ongeveer de volgende woorden: ‘Dames en heren, beste gasten, de film de u bekijkt laat u zien hoe het werk van UNICEF de levens beïnvloedt van de kostbaarste grondstof ter wereld, de kinderen…’ enzovoort.

Vervolgens besloot ik door te zeggen: ‘U zult merken dat er één pond aan uw rekening is toegevoegd. Als u dat niet prettig vindt, zegt u dat gewoon tegen de kassier en dan zullen wij het geld met alle plezier van uw rekening aftrekken en zeggen: “Je bent een krenterige, onuitstaanbare klootzak en je kunt dat pond in je r…” Cut!’

De regisseur en de filmploeg keken met afgrijzen toe. ‘Grapje!’ zei ik. Ik kan me niet voorstellen dat iemand dat ooit zou weigeren en naar mijn beste weten zijn er in navolgende jaren maar een paar weigeraars geweest. Ik vroeg het altijd in alle Starwood-hotels die ik bezocht.

Kort daarna hielpen Kristina en ik het Engelse comité bij de viering van de twee miljoen pond die bijeen waren gebracht door de samenwerking met British Airways en de ‘Change for Good’-campagne, waarbij passagiers hun onnodige buitenlands munten aan UNICEF kunnen doneren. Ten tijde van het schrijven van dit boek heeft het permanente partnerschap meer dan vijfentwintig miljoen pond opgeleverd.

Er is me vaak gevraagd hoeveel UNICEF precies van de Verenigde Naties krijgt en waarom we aan fondsenwerving moeten doen. Het antwoord is dat UNICEF niets van de VN krijgt, de organisatie is volledig zelfvoorzienend en daarom slaan ik – en anderen zoals ik – op de tamtam. Van het geld dat we inzamelen gaat nog geen negen procent naar de administratiekosten over de hele wereld; de rest gaat rechtstreeks naar de kinderen. Dat is een benijdenswaardig bedrag. We boffen geweldig met UNICEF dat we regelmatige sponsors hebben, zowel grote als kleine. Zeker, grote bedrijven zijn heel belangrijk en worden zeer gewaardeerd vanwege hun aanzienlijke en royale bijdragen, maar net zo belangrijk zijn de individuen die UNICEF steunen door ansichten te kopen, bescheiden bijdragen of die iedere maand een vast bedrag storten. Die tienduizenden mensen maken het werk van UNICEF mogelijk, elke cent telt.

Eind 1998 bracht zowel geweldig als treurig nieuws. Ik kreeg een bevestiging van de Honours Committee dat ik benoemd zou worden tot Commander of the British Empire (CBE). De toelichting luidde dat de onderscheiding bedoeld was voor mijn liefdadigheidswerk, wat me heel deemoedig stemde. Maar twee weken voordat dit bekend werd, overleed een van mijn beste vrienden en mentors. Lord Grade – Lew – stierf op 14 december 1998, aan de complicaties van een routineoperatie. Hij was 92 en had nog tot de dag van zijn opname gewerkt. Het nieuws kwam als een grote schok. Zonder enige twijfel dank ik veel van mijn succes aan Lew. Er is nooit iemand geweest zoals hij en die zal er ook nooit meer komen.

Op 9 maart van het jaar daarop ging ik naar Buckingham Palace om mijn CBE in ontvangst te nemen. Je mag drie gasten meenemen, maar voordat ik de kans kreeg om te bedenken wie de andere twee zouden zijn, vond Kristina dat ik al mijn drie kinderen en niet haar moest meenemen. Ik had me nooit één ogenblik voorgesteld dat ik dat belangrijke eerbewijs zonder haar aan mijn zijde in ontvangst zou nemen, maar ze hield voet bij stuk dat het juist was dat mijn kinderen erbij zouden zijn om die dag met me te vieren. Dat was typisch Kristina, ze stelde anderen altijd voor zichzelf. Je zult begrijpen waarom ik zo veel van haar hou.

Op de bewuste dag stond ik doodsangsten uit, ik was bang dat ik zou struikelen of verkeerd zou lopen, maar de zaak wordt geregeld als een militaire operatie en je krijgt heel duidelijke informatie over wat er te gebeuren staat. De gasten worden zitplaatsen gewezen en de uitverkorenen naar aparte kamers gebracht in de rangorde van hun onderscheiding; MBE’s, OBE’s en CBE’s. Daar word je door een adjudant verteld Hare Majesteit aan te spreken met ‘mevrouw’ en ‘wanneer de koningin je een hand geeft, is dat het eind van het gesprek.’

Later was Kristina gastvrouw aan een lunch ter ere van mij in Harry’s Bar, en daar voegden Michael en Shakira Caine en Kristina’s dochter Christina (die ik Flossie noem om verwarring te voorkomen) zich bij ons.

Een paar jaar later, in 2003, werd ik op het vliegveld Heathrow gebeld door mijn assistent Gareth.

‘Hoe zou je het vinden om een ridder te worden?’ vroeg hij. Ik dacht dat hij weer een geintje met me uithaalde. Hij moest de brief van de Honours Office twee keer voorlezen voordat ik hem wilde geloven. Daarin stond dat de regering me wilde ridderen voor mijn diensten voor UNICEF en of ik hun alstublieft wilde laten weten of ik dat zou aanvaarden. Ik was stomverbaasd! Er stond ook in dat geheimhouding gewenst was tot de officiële bekendmaking in juni. Natuurlijk zei ik het wel meteen tegen Kristina, die naast me zat en opeens besefte dat zij lady Moore zou worden. Die erkenning had ze zeker verdiend voor al haar onvermoeibare werk voor UNICEF. We schreven terug om te zeggen dat ik de eer met groot genoegen aanvaardde. Ik zei het tegen niemand anders, zelfs niet tegen mijn kinderen, tot daags voor de officiële aankondiging. Ik was als de dood dat de regering collectief van gedachten zou veranderen.

Toen ik op het paleis werd ontboden om mijn KBE in ontvangst te nemen, stond ik erop dat Kristina me deze keer wel zou vergezellen, samen met Deborah en Geoffrey. Christian woonde toen in LA, dus hij voelde zich niet buitengesloten. Het was een heel trotse dag.

Het was vreselijk druk op de Mall en we beseften allemaal dat we aan de late kant waren. Ik maakte me niet zo druk, omdat ik van mijn vorige ervaring wist dat de ridderlintjes aan het eind van de ochtend worden opgespeld, na de MBE’s, de CBE’s enzovoort. Mijn enige echte zorg was dat ik voor Hare Majesteit moest knielen en dat ik vervolgens niet meer op zou kunnen staan. Ik belde Michael Caine.

‘Toen jij werd geridderd, Michael, moest je toen op de grond knielen?’

‘Nee hoor,’ lachte hij. ‘Er staat een soort knielkrukje met een handsteun opzij waaraan je je kunt opdrukken.’ Dat was een hele opluchting. Ik bedoel, denk je eens in hoe gênant het zou zijn voor een ex-007 die de wereld zo dikwijls had gered om niet soepel overeind te kunnen komen.

Toen we eindelijk arriveerden, werden we naar een vertrek gebracht met nog een stuk of zeven anderen, onder wie vakbondsleider Bill Morris en mijn oude vriend Ken Adam, die ook geridderd zou worden. De adjudant zei dat ik het eerst zou opkomen en nog wel alleen. Als eerste op! In mijn eentje! Ik had niemand om me de weg te wijzen. De plankenkoorts sloeg toe. Volgens mij zei hij daarna iets van: ‘Wanneer uw naam wordt afgeroepen, gaat u deze kamer uit, volgt u deze gang en slaat linksaf, daarna loopt u op Hare Majesteit af…’

In werkelijkheid hoorde ik niets. Volgens mij ging ik op de automatische piloot. Gelukkig hakte hare majesteit mijn kop er niet af en ook mijn knie ging niet op slot. Ik ben zo fortuinlijk geweest om de koningin bij veel gelegenheden te mogen ontmoeten en ben altijd net zo zenuwachtig als die eerste keer, maar ze stelt je vlug op je gemak en volgens mij geniet ze net zo van de plechtigheid als de begunstigden.

Hoewel er drie van mijn naaste geliefden bij waren, dacht ik nog wel: ik wou dat papa en mama hierbij waren. Ik weet dat ze heel trots geweest zouden zijn dat hun zoon die geweldige eer te beurt viel. Er werd me gezegd dat ik, nadat ik te horen had gekregen dat ik op mocht staan, de zaal moest verlaten zonder iemand aan te kijken. Maar ik wist waar Kristina zat en ik kon de verleiding van een knipoogje niet weerstaan.

Beneden werden mijn medailles in een doosje gelegd en werd ik begeleid naar de pers – flits, flits, praat, praat – en daarna namen ze me weer mee naar boven naar de inauguratiezaal om de rest van de ceremonie te bekijken. Onze grote vriend Sirdir Aziz was vervolgens gastheer aan een lunch voor ons in de Ritz en hij gaf ons een schitterende suite om in te overnachten. Ik geniet zo nu en dan van een luxeleventje, en tjonge, wat was dat een mooi hotel.

Later op de avond verwelkomde mijn zoon Geoffrey ons in zijn nieuwe restaurant Shumi voor een fantastisch diner met vrienden, onder wie Michael en Shakira Caine, Sean en Micheline Connery, Barbara Broccoli, Bob Baker, David en Carina Frost, Michael Winner, Bryan en Nanette Forbes, onze zeer goede vrienden Raja Sidawi en Monique Duroc-Danner, samen met vele andere.

Terug in 1999 werd ik benaderd voor de Amerikaanse tv-serie The D.r.e.a.m. Team. Het was een Charlie’s Angels-achtig gegeven, alleen met een mannelijke en drie vrouwelijke spionnes die zich voordoen als mannequin. Ik moest Desmond Heath spelen, de man die het team coördineert. Ze zeiden dat ik mijn opnamen in Zuid-Frankrijk kon maken en daar zat een vrij grote cheque aan vast. Het voelde zeer als een d.r.o.o.m.-klus. Maar je weet toch dat als iets te mooi klinkt om waar te zijn, het dat waarschijnlijk ook niet is? Dat sloeg op die serie. Volgens mij had ik er net een dag filmen op zitten, voordat er geruchten over financiële problemen de ronde deden. Mij werd verzekerd dat alles koosjer was, en mijn volgende opnamedag zou komen na wat promotie op het filmfestival van Cannes, waar ze de serie meer aan de man hoopten te brengen.

Intussen, net toen dat festival begon, werd ik uitgenodigd om naar Parijs te komen voor de Franse tv-Prijzen, waar me een nieuwe bekroning wachtte. Deze keer was dat voor The Persuaders, die altijd een enorm succes waren geweest in Frankrijk. Tony Curtis had een eerbetoon opgenomen en dat werd enthousiast ontvangen. Kristina en ik hadden met onze vrienden Ricky en Sandra Portanova na afloop afgesproken in het restaurant Régine, maar bij aankomst – vrij laat – dachten we dat ze misschien het wachten beu waren geworden en we vertrokken. In werkelijkheid waren ze net onderweg en ook aan de late kant. Maar we besloten terug te keren naar ons hotel en gingen onze chauffeur zoeken. Ik zag de auto aan de overkant staan, dus staken we over en ik deed het achterportier open voor Kristina. Precies op dat moment zette de chauffeur de auto in zijn achteruit en reed vol gas achteruit, het portier trof Kristina en sloeg haar tegen de grond. Hij reed zo hard dat hij vier auto’s achter hem ramde alvorens tot stilstand te komen. Ik zal nooit begrijpen hoe het kan dat hij niet over Kristina’s arm is gereden. Later beweerde hij dat zijn voet was uitgeschoten. Wat, in zijn achteruit? Hij bleek dronken te zijn.

Kristina lag buiten westen en het bloed stroomde uit haar hoofd. Ik trok het jasje van mijn smoking uit en legde het onder haar hoofd. Toen ik omlaag keek, zag ik dat mijn hand onder het bloed zat. Régine kwam de club uit hollen en belde een ambulance, die wel een eeuwigheid op zich leek te laten wachten. Kristina bleef bewusteloos en mijn hart ging tekeer als nooit tevoren. Ik doorliep een heel scala van emoties. Toen de ambulance arriveerde was er nog meer uitstel omdat er onenigheid was over de vraag naar welk ziekenhuis ze haar moesten brengen. Uiteindelijk kozen ze het American Hospital. Inmiddels was het bijna twee uur ’s nachts en Kristina kwam weer bij kennis. In het ziekenhuis werden diverse onderzoeken en scans uitgevoerd, maar goddank hadden de artsen de indruk dat er geen sprake was van een hersenbeschadiging.

Inmiddels was ook de politie ter plaatse om te zeggen dat ze de chauffeur hadden ingesloten en dat hij drie keer zo veel alcohol in zijn bloed had als maximaal was toegestaan. Ik ben de hele nacht op een stoel aan Kristina’s bed blijven zitten.

Ik moest de volgende dag naar Cannes voor het programma D.r.e.a.m. Team. Ik wilde eigenlijk niet. Kristina was inmiddels stabiel en stond erop dat ik zou gaan. De productie zorgde voor een privéjet waarin ik naar Cannes kon vliegen en diezelfde dag weer terug.

Kristina werd een paar dagen later ontslagen. Maar hoewel de lichamelijke sporen zijn geweken, zijn de psychische gebleven. Tot op de dag van vandaag wil Kristina geen auto rijden noch alleen de straat oversteken. Na een worsteling van maanden deed de Franse verzekering het allemaal af als een ongeluk. De chauffeur was niet vervolgd. Was dat rechtvaardig?

Het D.r.e.a.m. Team werd wat mij betreft een nachtmerrieteam, en toen de extra financiering uitbleef, heb ik het project de rug toegekeerd. Sommige dingen zijn gewoon de moeite niet waard. Ik besloot dat het tijd was voor vakantie en concentreerde me op de verzorging van Kristina. Pas in 2001 had ik weer zin om aan het werk te gaan.

Toen er een script kwam dat The Enema (‘Het Klysma’) heette, dacht ik: o, heerlijk, een medisch drama. Helaas had ik het verkeerd gelezen, er stond: The Enemy. Het verhaal The Enemy van Desmond Bagley zou een cast hebben met Luke Perry, Olivia d’Abo, Tom Conti en Horst Bucholz met Tom Kinnintmont als regisseur. De opnamen zouden allemaal in Luxemburg plaatsvinden, wat ik een schitterend land vond. Gelukkig was mijn agenda zo ingericht dat ik veel vrije dagen had en kon genieten van de verkenning van het land en zijn restaurants. Mijn oude vriend John Glen begon daar in dezelfde tijd ook met een film, dus konden we samen optrekken: weer een excuus om nog meer restaurants te bezoeken.

Nadat ik de Walther PPK aan de wilgen had gehangen, heb ik Bond nooit de rug toegekeerd en ik leidde dikwijls tv-documentaires in of nam deel aan promotie-interviews. Toen Disney me benaderde om een aantal inleidingen voor een volgend seizoen Bondfilms op te nemen voor hun tv-zender ABC in de VS, besefte ik hoe lucratief die samenwerking kon zijn. Ze hielden me een enorme cheque voor en stemden ermee in dat we konden filmen in de Ardmore-studio’s in Ierland, zodat ik alle belastingproblemen van werken in Engeland kon omzeilen. Belastingballing zijn heeft zijn voordelen, maar ik moest voorzichtig zijn met het aantal dagen dat ik in Engeland doorbracht.

Ik had in de loop der jaren een paar dingen in Ardmore opgenomen, voornamelijk reclamespotjes. Een was voor Midland’s bier Bank’s Bitter en een andere voor een van de bedrijven van lord Hanson, maar dat is nooit uitgezonden. Kennelijk vond MGM dat het van Bond was gestolen en die spanden een rechtszaak aan. Ik weet nog dat lord Hanson tegen Frank Low, die de transactie had geregeld, zei dat hij tot zijn afgrijzen had gezien dat ik zo veel betaald kreeg voor maar drie dagen werk. Frank zei: ‘Nee, dat is voor het werk van een heel leven.’ Dat is nog waar ook, vandaar dat ik mezelf nooit te laag aansla.

Tijdens het werken in Ardmore in 2001 benaderde een van de Disneydirecteuren me over de serie Alias die ze maakten. Hij vroeg of ik misschien belangstelling had. ‘Ja, hoor,’ zei ik, niet beseffend dat het een van de populairste series op de tv zou worden. Er arriveerde een aantal scripts en de schrijver en schepper van de serie, J.J. Abrams, belde me op. We bespraken diverse rollen en ik zei ja tegen de gastrol van Edward Poole, een soort M-type. Ik filmde de scènes in LA en genoot er echt met volle teugen van. JJ zei dat die personage het hele volgende seizoen zou verschijnen en dat hij het heerlijk zou vinden als ik bleef komen. ‘Ja, hoor, ik ben beschikbaar,’ zei ik.

Maar toen ze me benaderden, was het honorarium dat ze me boden teruggebracht tot maar een fractie van het eerste. Ik verkoop mezelf niet onder de prijs, dus zei ik: ‘Nee, dank je.’

Zoals eerder gezegd, heeft mijn ambassadeurschap voor UNICEF er echt baat bij als ik in de bekendheid blijf als acteur, althans een soort acteur. Ik hou ook van werken, dus was ik geïntrigeerd toen ik in 2002 over Boat Trip hoorde. Het was weer iets heel anders. Ik las het script en vond het idee dat twee macho’s een reis boeken op een homocruise erg geestig. Bovendien werd het allemaal rond de Griekse eilanden opgenomen! Wat wilde ik nog meer?

Cuba Gooding jr. en Horatio Sanz waren de hoofdrolspelers en geweldig leuk om mee te werken. We begonnen met de binnenopnamen in Keulen en daarna gingen we in Athene aan boord voor een cruise van twee weken. Ik speelde Lloyd Faversham, een bejaarde nicht die nogal op Horatio’s personage valt. Kristina was gedurende alle opnamen bij me en we genoten volop van de cruise. Omdat ik niet elke dag op hoefde, hadden we een heleboel dagen die we samen konden doorbrengen en ik werd er nog voor betaald ook.

De critici waren niet zo te spreken en de film deed het niet zo goed in de bioscopen, maar ik hoor dat de dvd een groot succes is, en afgezien van het feit dat ik één homofobe brief kreeg, geloof ik niet dat mijn homorol veel invloed op mijn leven heeft gehad.

Tijdens een van onze reizen naar Londen gingen Kristina en ik naar een toneelstuk. We zijn allebei dol op de schouwburg en Londen biedt ongetwijfeld de fraaiste producties, dus is dat altijd een traktatie om je op te verheugen. Dit stuk was The Play What I Wrote. Nee, ik heb het niet geschreven, zo heette het. Het was zelfs een soort eerbetoon aan de geest van Morecambe en Wise, geschreven door Sean Foley en Hamish McColl, die zelf meespeelden onder regie van Kenneth Branagh. Toby Jones, de zoon van mijn oude makker Freddie Jones, speelde ook mee en het doet me enorm veel plezier dat Toby inmiddels grote dingen presteert in Hollywood.

Een van de weinige dingen waarvan ik spijt had in dit vak, was dat ik een paar keer werd gevraagd deel te nemen aan de Morecambe and Wise Christmas Show en ik nooit kon. Ik was altijd ofwel aan het werk, of ik zat aan de andere kant van de wereld. Dit was mijn beste kans om het te doen.

Het stuk was hilarisch. Na de pauze werd er een gast geïntroduceerd, net zoals ze in de M&W-show deden, maar hier werd de gast geheimgehouden. Tijdens de hele serie traden er gaststerren op als Ralph Fiennes, Dawn French, Honor Blackman, Ewan McGregor, Daniel Radcliffe, Kylie Minogue, Charles Dance en Glenn Close, en iedereen kwam nog eens bij elkaar in het ‘stuk in het stuk’-gedeelte van de finale, A Tight Squeeze for the Scarlet Pimple. Op de avond dat ik deelnam, was Johnny Lee Miller gastster. Wat ik toen niet wist, was dat hij de kleinzoon van Bernie Lee was. Ik wou dat ik het wel had geweten.

Ze hadden kennelijk in de gaten dat ik die avond in de zaal zat en me een ongeluk lachte, want een paar dagen later werd ik gebeld door mijn Londense impresario – inmiddels was dat Jean Diamond, omdat zowel die beste Dennis Sellinger als Dennis van Thal was overleden – om te zeggen dat de producent mij als gastster bij een paar voorstellingen wilde (gasten deden altijd slechts drie avonden om de invalshoek van de ‘mysterieuze gast’ vers te houden). Ik zei direct ja.

Waarschijnlijk ben ik uiteindelijk vaker dan wie ook gastster geweest gedurende een periode van ongeveer een jaar in West End, dan op tournee in Woking, Milton Keynes en Belfast. Het programma had zo’n succes dat het vervolgens naar Broadway ging. David Pugh vroeg of ik in een aantal previews wilde opdraven. Ik kon niet optreden bij de première, omdat die gastster een Amerikaan moest zijn – Kevin Kline stond al klaar – maar ik kon kort daarna wel een paar voorstellingen doen, wat mooi aansloot bij een UNICEF-gala op vrijdagavond.

Tijdens de matinee op de woensdag voor het gala werd ik weer getroffen door de Broadway-vloek. De première was inmiddels achter de rug, in tegenstelling tot bij A Pin tot See the Peep Show, en ik werd uitgedost in een compleet Marie Antoinette-kostuum. Ik deed mijn stukje, maar toen hoorde ik opeens een enorme dreun. Het was mijn hoofd dat het toneel raakte. Daarna besefte ik dat Hamish over me heen gebogen stond, die vroeg hoe ik me voelde.

Wat doe ik in hemelsnaam in mijn slaapkamer? dacht ik. Daarna zag ik het toneel, het publiek en het doek dat zakte.

Intussen zat Kristina op de eerste rij. Ze was naar elke voorstelling gekomen en wist dat dit niet in het script stond. Na enkele ogenblikken voelde ik me weer prima en gingen we door met het programma. Maar Kristina wilde na afloop met alle geweld dat ik naar de dokter ging. Binnen de kortste keren waren er twee enorme ambulancebroeders die naalden in mijn arm staken, me in een stoel zetten en me nog in kostuum via een wenteltrap naar de ziekenauto droegen. Ze brachten me in ijltempo naar het Roosevelt Hospital. Op de eerstehulp deed een erg vriendelijke Indiase arts een paar onderzoeken en belde vervolgens met mijn bevriende artsen Steven Zax en Selvyn Bleifer in LA. Daarna sprak ik met Sel.

‘Ze gaan een pacemaker bij je aanbrengen. Je wordt overgebracht naar het Beth Israel Hospital. En voordat je je iets in het hoofd haalt, je moet er niet over piekeren om op het vliegtuig naar LA te stappen, dat staan ze niet toe. Je moet een pacemaker hebben en wel meteen, anders kun je doodgaan.’

Heldere taal! Ik keek nogal afstandelijk naar die hele toestand, alsof alles wat er gebeurde mij niet echt overkwam.

Christian was al op weg uit LA om ons te bezoeken en toen hij bij ons hotel aankwam, kreeg hij te horen dat ik was opgenomen. Christian is heel goed en nuchter in een crisis, dus was het goed hem bij de hand te hebben om Kristina te helpen en mij gerust te stellen. De volgende morgen werd ik naar de ok gereden voor de operatie onder de capabele handen van chirurg Darryl Hoffman. Het volgende dat ik me herinner was een operatiezuster die mijn handtekening wilde. Amper bij kennis krabbelde ik iets op een stukje papier, opgelucht dat alles goed was gegaan.

Later had ik een lang gesprek met cardioloog Steven Evans, die me vertelde wat er was gebeurd bij de implantatie van de pacemaker en instructies gaf over wat ik al dan niet mocht doen als je met een pacemaker leeft, zoals geen mobiele telefoon in de buurt houden en niet door metaaldetectors op vliegvelden wandelen. Daarna vroeg hij wat ik in New York deed. Ik legde uit dat ik in een toneelstuk optrad en de volgende avond een UNICEF-gala had. Blijkbaar heb ik hem een heleboel over UNICEF verteld, want toen hij me op vrijdagochtend ontsloeg, zei hij dat ik het gala wel kon bijwonen, maar voor eventjes. Daarna voegde hij eraan toe: ‘De meeste artsen geven je een rekening wanneer je wordt ontslagen. Ik geef je een cheque.’

Het was een cheque van tienduizend dollar en hij was bestemd voor UNICEF. ‘Het spijt me dat ik geen Beverly Hills-dokter ben, want dan zou het een cheque van honderdduizend zijn.’

Onze geweldige vriendin Mary Cahill van UNICEF zorgde ervoor dat mijn optreden op het gala kort en licht zou zijn. Het was van belang dat ik ging, omdat de aanwezigen een heleboel geld hadden neergeteld om daar te zijn en hun was beloofd dat ik zou komen. Ik vind het vreselijk om mensen teleur te stellen. Het was ook bevredigend voor de pers dat ik niet op mijn sterfbed lag en alles in orde was.

Een paar dagen later werd ik gezond genoeg verklaard om naar huis in Monaco te vliegen. Het was heerlijk om weer in mijn eigen bed te slapen.

De pacemaker heeft mijn leven niet nadelig beïnvloed. Mijn vader had er vele jaren ook een en leefde heel gelukkig met de zijne. Het was ook geruststellend om bericht te krijgen van andere dragers, zoals Elton John. Hij zei dat hij een designerrits had om bij de zijne te kunnen. Ik weet niet zeker of ik hem wel geloof.

Hopelijk zijn de batterijen in de mijne nog goed voor een paar jaar. Ze moeten na zo’n zeven tot tien jaar worden vervangen. Ik weet nog dat papa een keer tegen me zei toen hij de zijne een paar jaar in had: ‘Ik denk niet dat ik me zorgen maak om nieuwe batterijen, jongen. Deze dienen mijn tijd wel uit.’

Nog een gevolg van die episode was een brief van een kleine liefdadige instelling die STARS heette. Oprichtster Trudie Lobban schreef dat ze bezig was met een ‘black-outbewustzijn’-campagne nadat bij haar dochter een paar jaar daarvoor de verkeerde diagnose epilepsie was gesteld. Trudie was niet tevreden met de diagnose en ging op onderzoek. Vervolgens zei een neuroloog in Glasgow, professor Stephenson, dat haar dochter een aandoening had die reflex anoxic seizure (RAS) heet. Bij heel veel mensen met die aandoening wordt een verkeerde diagnose gesteld en die worden dus verkeerd behandeld. Als je een black-out krijgt, is dat waarschijnlijk te wijten aan een plotseling tekort aan bloed in de hersenen, veroorzaakt door het hart. Dat is precies wat er met mij was gebeurd. Mijn diagnose was snel en ik ben eeuwig dankbaar dat ik in New York was en niet op werkbezoek in een derdewereldland.

Er zijn vele manieren om RAS te behandelen, inclusief, zoals in mijn geval, het aanbrengen van een pacemaker. Trudie besloot iets te doen aan het gebrek aan begrip, in de medische wereld en zeker onder mensen zoals jij en ik, en richtte STARS op. Ze vroeg of ik schutspatroon wilde worden. Sinds die tijd ben ik dat en wanneer ik maar kan, help ik de aandacht erop te vestigen en rekruteer ik anderen zoals sir Elton John voor de goede zaak. Heeft mijn betrokkenheid geholpen? Nou, laat me je vertellen dat mijn assistent Gareth Owen een keer een pakje voor me moest ophalen bij het postkantoor en de man achter het loket vertelde dat ik het leven van zijn dochter had gered. Onthutsende woorden.

Ze bleek een aantal jaren behandeld voor epilepsie, maar toen ze mijn verhaal las in een kranteninterview ten bate van STARS, vroeg ze een andere arts een diagnose te stellen; inmiddels waren haar aanvallen steeds frequenter en ernstiger geworden. Algauw werd RAS vastgesteld en nu leidt ze een gezond en normaal leven. Als ik maar één persoon heb geholpen omdat ik voor STARS op de tamtam sla, is het al de moeite waard.

Ik heb altijd van apparaatjes gehouden. Al voordat ik werd uitgerust met de laatste snufjes van de afdeling Q, was ik dol op alles waarop ik maar de hand kon leggen, zoals de nieuwste calculator, digitale horloges en zo. Toen de computers op de markt kwamen, kocht ik er een en nu hoor ik met mijn veel sterkere pc en laptop bij het groeiende leger ‘zilversurfers’. Ik ben gek op de snelheid van internet zodat je vrijwel alles te weten kunt komen, wat altijd handig is als je naar een nieuw land gaat en er iets over wilt weten, of om naspeuringen voor een UNICEF-toespraak te doen. Ik ben een hartstochtelijk e-mailer geworden en hou op die manier contact met vrienden, familieleden en zelfs mijn bankdirecteur. En wat Skype betreft (dat tussen haakjes is uitgevonden door de vriend van mijn stiefdochter, Janus Friis), nou, dat heeft me een fortuin aan telefoonkosten bespaard. En ik praat regelmatig met vrienden en familieleden over de hele wereld. Kristina moet me dikwijls achter het scherm vandaan trekken omdat ik er makkelijk uren achter doorbreng. Maar nu heb ik tenminste het excuus dat ik aan het schrijven ben.

Ergens op de digitale snelweg heb ik ook een website, beheerd door twee fans, Alan Davidson en Marie-France Vienne, en die spannen zich onvermoeibaar in alles wat ik doe te promoten, en bovendien runnen ze een interactief forum voor fans. Het is een hartelijk gemeenschapje en het roert me dat iemand zo’n belangstelling kan opbrengen voor een kandidaat-acteur als ik.

Over websites en e-mails gesproken, ik kreeg een mailtje van Marcia Stanton, Lew Grades voormalige assistente, om te vertellen dat ze een geestig eerbewijsje aan mij op internet had gevonden. De animator Dan Chambers beweerde dat het bedoeld was om zijn oude schrijfvriendje Olly Smith te amuseren. Ik vond het heel geestig en dat heb ik hun ook laten weten. Zij op hun beurt vroegen of ik een voice-over wilde doen in een speciale tekenfilm die ze voor UNICEF wilden maken. Die heette The Fly Who Loved Me en ging over een vlieg die Kerstmis redt nadat het rendier van de Kerstman ziek was geworden. Ik was geïntrigeerd!

De volgende keer dat ik in Londen was, kwamen de jongens naar me toe en nam ik de stem van de Kerstman op. Het werd een van de populairste e-cards van UNICEF van die winter en je kunt hem nog steeds op internet vinden.

De ster van Olly en Dan is inmiddels flink gerezen. Olly is tegenwoordig zelfs bekender dan ik met zijn wijnprogramma en dat geknuffel met Anne Robinson in The Weakest Link, De zwakste schakel. Te bedenken dat ik aan de wieg van zijn carrière heb gestaan.

Kort na The Fly kreeg ik nog een paar animatieprojecten te doen. Here Comes Peter Cottontail was de eerste. Mij werd gevraagd mijn stembanden in dienst te stellen van de schurkachtige Irontail. Ik kon het boek inspreken in een prachtige studio in St. Paul in Zuid-Frankrijk, die tegenwoordig helaas gesloten is. We werden als vorsten behandeld en ik besefte hoezeer ik van voiceoverwerk genoot. Mijn ultieme rol zou The Invisible Man zijn, omdat ik dan de tekst telefonisch zou kunnen inspreken.

Mijn stem werden ongeveer een jaar later gebruikt in een volgend animatieproject en deze keer een hele speelfilm. Twee andere jongens, de broers Sean en Barrie Robinson, stuurden me het script van Agent Crush. Ze hadden gestudeerd onder Derek Meddings en waren dol op de Thunderbirds-manier van poppenspelen, alleen zouden de draadjes bij hen onzichtbaar zijn. Ik nam de tekst op voor mijn personage, opnieuw een soort M-type, degene die onze koene held in Genève kort houdt. Ik denk dat dit allemaal vrij goed is gegaan, want er wordt al over een vervolg gesproken.

In mei 2004 woonden Kristina en ik met groot plezier de tiende verjaardag bij van het project ‘Change for Good’ van UNICEF en British Airways. Ter gelegenheid van dat jubileum was de koningin uitgenodigd om een speciale plaquette op een vliegtuig te onthullen.

UNICEF’s voorzitter voor Engeland lord Puttnam, BA’s lord Marshall, ik en leden van het UNICEF-personeel heetten Hare Majesteit welkom op Heathrow en daarna werd ze begeleid naar de herdenkingsplaat die ze moest onthullen. Ze drukte op de knop om de gordijnen te laten opengaan. Niets. De gordijnen gingen niet open. Er viel een stilte, niemand wist wat hij moest doen. Ik stapte naar voren, gaf een rukje aan de gordijnen en stelde Hare Majesteit voor het nog eens te proberen. Toen lukte het. ‘Nou ja,’ zei ik naderhand, ‘James Bond moest wel iets doen.’

Daarna beklommen we een paar treden voor een foto bij de ingang van het speciale vliegtuig met het UNICEF-blazoen. Ik volgde Hare Majesteit het trapje op en kon het niet helpen dat ik zag dat ze een paar fantastische benen heeft. Ik hoop dat ik hiervoor niet in de Tower of London wordt opgesloten.

‘Change for Good’ heeft een duidelijke invloed op de wereld gehad. UNICEF heeft bijvoorbeeld van het ingezamelde geld een bouwvallige lagere school in Nigeria herbouwd, meubilair, toiletten en stromend water voor drieduizend leerlingen incluis. Het bekostigde een vaccinatiecampagne in Zambia, waar 1,2 miljoen kinderen tegen polio werden ingeënt. In Mexico is ruim een miljoen pond geschonken voor de bescherming van straatkinderen, en uiterst belangrijke noodhulp is mogelijk gemaakt in India, El Salvador, Kosovo, Irak en Iran.

Als ik met BA vlieg, doe ik soms de aankondiging over de enveloppen van ‘Change for Good’ in de leesvakken van de stoelen en zeg ik dat kleingeld dat passagiers toch kunnen missen levens kan redden. Op een recente vlucht was Jonathan Ross ook aan boord. Toen ik de aankondiging deed, liep hij door het hele toestel om de enveloppen op te halen.

Afgezien van de reizen voor UNICEF hou ik me de laatste jaren ook bezig met de presentatie van tv-documentaires voor David McKenzie en zijn vrouw Laura, die ik via Jerry Pam leerde kennen. The Secret KGB Files, In the Footsteps of the Holy Family, The World Magic Awards en nog heel veel meer waren geweldig leuk om te doen, met korte werktijden, mooie locaties en ze hielpen ook nog om de gasrekening te betalen. Wat wilde ik nog meer?

Ik herinner me nog dat we in Moskou waren om een van de KGB Files op te nemen en dat David, die iets van wijn weet, door een Russische ober werd verteld dat wij westerlingen altijd zo hoog opgeven over Franse wijn, maar dat Georgische wijnen net zo goed zijn. Dus bestelden we een fles. Het was alsof je rode roest dronk, absoluut bocht. Op een latere reis naar St. Petersburg gaven Kristina en ik de wijn nog een kans, gewoon voor het geval we in Moskou een verkeerde fles hadden getroffen. Helaas, hij smaakte precies eender!

Een paar jaar geleden vroeg Josephine Hart (lady Saatchi) – wier werk ik geweldig bewonder – of ik wilde deelnemen aan een van haar regelmatige, niet-commerciële poëzieavonden in de British Library. Het idee erachter was mensen die er anders misschien de kans niet voor zouden krijgen te laten kennismaken met goede poëzie. Een declamerende bekende landgenoot geeft ongetwijfeld aanleiding om eens naar gedichten te luisteren. Ik zei dat ik dat met alle plezier zou doen en pas naderhand maakte ik me druk over wat er had kunnen gebeuren als ik het had verknald!

Ik ben altijd dol geweest op Rudyard Kiplings werk en vertelde Josephine dat ik graag een keuze uit zijn gedichten wilde voordragen. Josephine leidde haar avonden zelf in en leverde een biografische en informatieve verhaallijn om de poëziesegmenten aan elkaar te praten. Het was allemaal enorm succesvol. Ik heb een paar keer voorgelezen in de British Library en dat leidde vervolgens in 2007 tot een uitnodiging van het Nobel Museum in Zweden om te vieren dat Kipling honderd jaar geleden de Nobelprijs voor de literatuur had gewonnen.

Om in de zaal te staan waar de Nobelprijzen worden uitgereikt was op zich een adembenemende ervaring. Ik opende met ‘If’ – dat ik uit het hoofd ken – en putte vervolgens uit mijn aantekeningen voor een lezing van anderhalf uur over Kipling, vermengd met een aantal gedichten van zijn hand. ‘The Mary Gloucester’ beschouw ik graag als mijn tour de force.

Mensen vragen me wel eens of ik gepensioneerd ben; voornamelijk mijn bankdirecteur en mijn impresario. Nee hoor. Ik ben nog steeds beschikbaar als het juiste aanbod en het juiste scenario mijn kant op komt, maar ik ben waarschijnlijk kieskeuriger geworden. Tegenwoordig is het leven goed. Al blijf ik druk met UNICEF en af en toe een schnabbel, ik bof dat ik veel tijd bij mijn liefste Kristina en onze kinderen en kleinkinderen kan doorbrengen.

Zoals gezegd werd mijn eerste kind geboren toen ik 36 was. Dat was Deborah. Ik ben heel trots op haar, al heeft ze dan een loopbaan als actrice gekozen in plaats van een medicijnenstudie. Ze heeft veel talent.

Mijn volgende kind Geoffrey werd een paar jaar later geboren. Hij is een knappe jongen, dat heeft hij van zijn moeder. Hij is een en al charme en heeft nu een beeldschone vrouw Loulou en twee betoverende dochters Ambra en Mia. Na een poosje restauranthouder te zijn geweest, richt Geofrey nu zijn aandacht op produceren en is hij een van de nieuwe producenten van The Saint met James Purefoy in de hoofdrol; hopelijk zal dat resulteren in een serie tv-films met die personage.

Tien jaar na Deborah volgde Christian, en al is hij geen studiehoofd, ook hij is de vleesgeworden charme en hij handelt in onroerend goed in heel Europa. Hij heeft een prachtige dochter, Jessie, die we graag bij ons hebben.

Door mijn huwelijk met Kristina kreeg ik twee stiefkinderen. Ik kende hen al van jongs af aan; we tennisten heel vaak samen en ik heb hen volwassen zien worden; het zijn Hans-Christian en zijn zus Christina. Al schrijf je haar naam met een C in plaats van een K, ik merkte toch dat het verwarring opleverde als ik Christina of Kristina zei. Aldus werd Christina al gauw Flossie. Ik moet eraan toevoegen dat Flossie buitengewoon heeft geboft omdat ze op haar moeder lijkt.

Hans heeft een zoon, Lucas, en een prachtige dochter, Kathrine. Flossie woont in Londen en Hans, Henriette en de kinderen wonen in Kopenhagen.

Mijn dagelijks leven begint tegenwoordig altijd met het nieuws van de BBC en een blik op de kranten. Ik merk dat mijn aandacht om de een of andere morbide reden altijd naar de In Memoriams gaat. Waarschijnlijk heb ik een macabere nieuwsgierigheid.

A.E. Matthews, een uitstekende Engelse acteur die zich heeft toegelegd op het spelen van klunzige maar excentrieke oude Britten, kon geweldig veel werk verstouwen. Op een gegeven moment verscheen hij niet alleen op het toneel van West End met The Chiltern Hundreds, maar maakte er ook een film van in de Denham-studio’s, waar mijn loopbaan was begonnen. Een journalist vroeg aan AE hoe hij het klaarspeelde overdag te filmen en ’s avonds op het podium te staan. Hij was tenslotte in de tachtig (nou en?).

‘Heel eenvoudig, mijn jongen. Om zeven uur komt mijn butler mijn kamer in met het ontbijt: gekookt ei, thee, toast met marmelade en een keurig geperst en opgevouwen exemplaar van The Times. Die sla ik open op de In Memoriampagina en als mijn naam er niet bij staat, verorber ik mijn ontbijt, kleed ik me aan en ga aan het werk!’

Zo denk ik er ook over.

Ik blijf lichamelijk actief en hou mijn geest ook bezig. Omdat ik in de loop der jaren een paar rugproblemen heb gehad, doe ik ’s morgens niet langer mijn oude fitnessprogramma en ik moet zeggen dat het verschil te merken is. De oude ledematen kraken een beetje. Maar ik wandel. In Zwitserland doen we Nordic Walking met stokken door de sneeuw, en als ik in Monaco ben hou ik van vroege ochtendwandelingen langs het strand voor het te warm wordt, of we rijden naar Fontvielle en wandelen vervolgens naar Cap d’Ail. Dat is een heel mooi stuk van de kust.

Ik hou ook van koken en de wok is mijn lievelingspan. Als we ’s middags warm eten, nemen we ’s avonds alleen een stukje fruit of een gekookt ei en dan gaan we vroeg naar bed om tv te kijken.

Het kon slechter.

In 2007 vierde ik mijn tachtigste verjaardag. Hoe is het mogelijk? Tachtig!

David McKenzie vroeg me omstreeks die tijd de Magic Awards Show in LA te presenteren, dus besloten we met zijn allen een paar weken daarheen te gaan om mijn verjaardag gezamenlijk te vieren. Alle kinderen waren van de partij en Kristina verzorgde een fantastisch diner voor mij en vele geweldige vrienden. Het was een sublieme, gedenkwaardige avond. Het uitstapje werd nog gedenkwaardiger omdat ik een ster kreeg op de Hollywood Walk of Fame. Voor nummer 2007 hurkte ik omringd door familie en vrienden om de ster te onthullen. Helaas was er geen krukje met een handsteun zoals op Buckingham Palace om me overeind te helpen!

Vijftig jaar daarvoor was ik als onbekende jongen in Hollywood gekomen, vol hoop, aspiraties en ambitie (en met functionerende knieën); nu werd ik door enorme menigten toegejuicht. Het leven kan raar lopen, hè?

Ik voel me niet anders nu ik tachtig ben. Maar aan de andere kant is leeftijd ook maar een getal. Wat telt is de binnenkant en ik voel me precies hetzelfde als altijd, zij het met een paar stramme gewrichten.

Maar één ding is zeker, ik besef ten volle hoeveel geluk ik in het leven heb gehad en wat ik heb geboft met zo’n geweldig gezin en fantastische vrienden. Ik heb het niet slecht gedaan voor een jongen uit Stockwell, waar ik vol verwondering naar het witte doek keek en niet kon weten dat ik deel van die magische wereld zou uitmaken.

Er is me vaak gevraagd wat ik op mijn grafsteen wil. Nou, ik ben niet van plan ergens heen te gaan, dus een grafschrift heb ik niet nodig!

Hoofdstuk 15

Rond de wereld in tachtig jaren

Mijn reizen voor UNICEF

Pas nog besefte ik dat ik in mijn tachtig jaar minstens één keer de wereld om ben getrokken. Ik heb al een paar reiservaringen beschreven, maar bij UNICEF namen mijn reizen drastisch toe, evenals het aantal landen dat ik bezocht. Het is ondoenlijk om elke dienstreis en elk UNICEF-initiatief waarbij ik betrokken was op te sommen, maar ik vind het wel een goed idee om een paar gedenkwaardige in vogelvlucht te memoreren.

ALBANIË. De reis in 1994 was bijna twee jaar na de verkiezing van de eerste niet-communist tot president sinds de Tweede Wereldoorlog. Dat was de arts Sali Berisha. Hij regeerde een land dat sinds 1939 was ingelijfd door Italië, bezet door de nazi’s en na de oorlog was het dikke maatjes met achtereenvolgens het stalinistische regime van de Sovjet-Unie en het maoïstische van China.

Op deze reis werd ik vergezeld door mijn UNICEF-collega en vriend Horst Cerni en werkte ik namens Kiwanis (een mondiale organisatie van vrijwilligers die de wereld willen veranderen met één kind en één gemeenschap per keer) om geld in te zamelen voor en de aandacht te vestigen op het uitroeien van ziekten als gevolg van jodiumgebrek (IDD).

Toen ik van het vliegveld vertrok, zag ik dat alle ramen van de fabrieken die we passeerden kapot waren. We hoorden dat het een gevolg was van de bezetting. Toen het land van het communistische juk werd verlost, hebben de arbeiders blijkbaar de ramen vernietigd als rebelse daad jegens hun managers. Het platteland was verder bezaaid met duizenden bunkers en antitankconstructies tegen een invasie van god-mag-weten-wie, terwijl er verder zo goed als geen sprake was van infrastructuur. We verlieten Tirana voor een bezoek aan een zoutfabriek en onderweg stopten we bij een zogenaamd gezondheidscentrum. Je kunt je geen deprimerender aanblik voorstellen: een gore kraamkamer, beheerst door een roestige metalen tafel met beensteunen; een koelkast waarvan de deur loshing en in de andere kamer (er waren maar twee vertrekken) stonden vier britsen met smerige matrassen en vier vieze dekens die onder de vlekken zaten. Het stonk er. Het was een opluchting om weer in te stappen en onze reis te vervolgen.

Bij aankomst in de zoutfabriek had die wel de onontbeerlijke uitrusting om jodium aan het zout toe te voegen, maar die was totaal kapot en al twintig jaar niet in gebruik. Die moest geheel worden vervangen. Ik voelde me ontmoedigd. De volgende dag bezochten we een ziekenhuis bij Tirana waar ze patiënten met IDD een dagbehandeling gaven. Ik herinner me nog dat ik dacht dat al die ellende niet nodig zou zijn geweest als de apparatuur in de zoutfabriek had gewerkt. Dat zou waarschijnlijk nog goedkoper zijn geweest ook.

Die avond dineerde ik met president Berisha en zijn charmante vrouw Liri. Ze waren zich beiden terdege bewust van de IDD-moeilijkheden in hun land en ik probeerde uit te leggen hoe het probleem tot het minimum kon worden beperkt. Ze reageerden positief en zeiden dat ze zich verheugden op de steun die UNICEF misschien zou verlenen.

ANDORRA. In 1961 was ik – gewoon uit nieuwsgierigheid – van Barcelona naar Andorra gereden en zesenveertig jaar later was ik er weer met Kristina. Op die tweede reis kwam ik erachter dat dit kleine bergstaatje de hoogste levensverwachting ter wereld heeft: 83,52 jaar. Maar het was geen reisje in de hoop een paar jaar extra aan onze levensloop toe te voegen; het was een bezoek om geld in te zamelen voor UNICEF. Daar hadden we het genoegen om vele collega’s van UNICEF te ontmoeten en vorstelijk te worden onthaald, terwijl we tegelijkertijd een aanslag deden op de gulheid van de goede inwoners van Andorra voor de misdeelde kinderen in de wereld.

ARGENTINIË. O, wat was dat een fantastische reis naar Buenos Aires. De tango moet wel de opwindendste dans zijn die ooit is uitgevonden en we hadden het voorrecht om de generale repetitie bij te wonen van een nieuwe tangoshow van Juan Carlos Copez, waar hij speciaal voor ons met zijn dochter danste. Wat een kick! Kristina en ik moesten een paar tv-interviews doen om de aandacht op UNICEF te vestigen. Het was mijn tweede bezoek aan Argentinië. De eerste keer was in 1979 voor de opnamen van Moonraker. In die tijd was ik me niet bewust van de armoede in bepaalde delen van het land en de problemen van kleine kinderen en hun moeders; mijn enige zorgen waren waar we gingen eten en of ik de volgende dag wel voldoende schone overhemden had. UNICEF heeft mijn aandacht zonder meer op de belangrijke dingen van het leven gevestigd.

AUSTRALIË. Ik heb een aantal reizen naar Australië gemaakt. De eerste keer was ik op promotiereis voor de textielfabriek Pearsons, toen ik in de raad van bestuur zat. Een andere keer nam ik in Melbourne de Logie TV Award in ontvangst voor The Persuaders. Daarna volgde een onvergetelijke reis met George Barrie voor Brut Films. Gelukkig is er in Australië weinig armoede onder kinderen en veel van het werk van UNICEF in dat land betreft fondsenwerving voor minder fortuinlijke landen.

De laatste keer dat ik in Sydney was, werden Kristina en ik uitgenodigd voor een gesprek met Ken Done. Hij was niet alleen een begenadigd artiest, maar hij was in 1988 ook tot UNICEF-ambassadeur benoemd. We namen de boot om de haven van Sydney over te steken naar zijn kantoor en dat bleek de natste en ruwste oversteek die ik ooit heb gemaakt; blijkbaar hadden we het Britse klimaat meegenomen! Ik vertrouw erop dat het weer bij ons volgende bezoek even gastvrij zal zijn als de Australiërs altijd zijn geweest!

Hoezeer ik ook gekant ben tegen snobisme, zeker waar het koninginnen betreft, moet ik toch kwijt dat Kristina en ik vier jaar geleden werden uitgenodigd op de bruiloft van de toekomstige koningin van Denemarken in Kopenhagen. Mary Donaldson uit Hobart, Tasmanië, trouwde er met een oude vriend van ons, kroonprins Frederik van Denemarken. Je kunt wel zeggen dat het een vorstelijke aangelegenheid was, waarop de vader van de bruid schitterde in zijn kilt van de Donaldson-clan. Tussen haakjes, Mary is een schoonheid en de kroonprins is een geluksvogel.

BELGIË. Ik weet dat ik de woede van de Franse koks over me uitroep, maar ik vind de Belgische keuken werkelijk eersteklas. De Belgen hebben een voortreffelijk UNICEF-comité en in Brussel staat het Europese hoofdkwartier van de Starwood Hotels en de ‘Check-out for Children’-campagne.

BRAZILIË. Kristina en ik zijn een keer puur voor ons plezier naar Brazilië geweest, als gasten van Ivo Hélcio Jardim de Campos Pitanguy, een wereldberoemd plastisch chirurg, en zijn gezin op zijn privé-eiland. Ik vond het een perfect de cor voor het hoofdkwartier van een Bondschurk. Maar Ivo is geen schurk, zijn humanitaire werk is uitzonderlijk. Om maar één voorbeeld van zijn altruïsme te noemen: toen in 1961 een brandende circustent neerstortte op tweeënhalfduizend mannen, vrouwen en kinderen die van een kersttraktatie genoten, heeft Ivo weken non-stop slachtoffers met brandwonden behandeld. In het Santa Casa da Misericordia-ziekenhuis in Rio heeft hij de afgelopen veertig jaar gratis arme patiënten geopereerd.

CAMBODJA. In het voorjaar van 2003 brachten we ons eerste bezoek aan dat boeiende maar straatarme land. UNICEF heeft de lastige taak om een poging te doen de levensstandaard van Cambodjaanse kinderen tot een vergelijkbaar niveau te brengen als dat van leeftijdgenoten in industrielanden. Het voornaamste doel van dat werkbezoek was aandacht vestigen op IDD. Onze UNICEF-vertegenwoordiger ter plaatse, Rodney Hatfield, was heel Brits en heel aangenaam gezelschap. Hij nam ons een paar keer mee op een lange rit door de Killing Fields. Hij bracht ons naar Kampot ten zuiden van Phnom Penh aan de voet van de Olifantsbergen aan de Kampong-rivier. Op de avond van onze aankomst werden we meegenomen door de gouverneur van de provincie naar een restaurant op de oever van de rivier, waar we de beste garnalen van ons leven hebben gegeten.

Ondervoeding is een van de problemen van de Cambodjaanse kinderen. In de dorpen rond Kampot hoefden we niet lang te zoeken naar zowel kinderen als volwassenen die aan jodiumtekort leden. Met dat in mijn achterhoofd brachten we de volgende morgen na terugkeer in Phnom Penh een bezoek aan Zijne Majesteit koning Norodom Sihanouk, en nam ik een geschenkdoos jodiumzout voor hem mee. We hadden gedacht dat het aanbieden van die doos mij de kans zou geven mijn toespraak te houden: ‘De reden waarom zout jodium moet bevatten…’ Maar de koning was ons voor. Hij wist er alles van, verwelkomde het initiatief van UNICEF en zei dat hij zich op de samenwerking verheugde. We praatten een poosje en toen stak de koning zijn hand op.

‘Omdat het elf uur is, wordt het tijd voor champagne.’

Nou ja, al dat gepraat over zout had ons ook dorstig gemaakt!

CANADA. Ik heb een speciaal plekje in mijn hart voor Canada en ik kan me niet precies herinneren hoe vaak ik dat prachtige land heb bezocht. Jarry Black is vele jaren voorzitter van het UNICEF-comité geweest, maar mijn eerste contact was met een prachtvrouw die Olive Sloane heette. Olive ging met me mee naar het Prins Edward Island (bekend als PEI), dat door een lange groene brug, de Bridge of Green Cables, met het vasteland is verbonden.

Wanneer ik op reis ben, heb ik een trucje om op de volgende bijeenkomst zo fris als een hoentje te verschijnen, en dat paste ik bij die gelegenheid toe. Zodra ik mijn bagage naar mijn hotelkamer heb gebracht, haal ik mijn pakken tevoorschijn en hang ze in de badkamer, waar de ik warme kraan wijd openzet. Dan doe ik de deur dicht en laat de badkamer volstromen met stoom zodat alle lelijke kreukels uit de pakken verdwijnen. Mijn eerste taak voor die avond was een toespraak voor de plaatselijke hoogwaardigheidsbekleders en de hartelijke en royale supporters van UNICEF die tamelijk veel geld hadden neergelegd om zich een paar uur door mij te laten vervelen. Nadat ik mijn aantekeningen had doorgenomen en een overhemd met een das had aangetrokken, deed ik de badkamerdeur open en kwam tot de ontdekking dat drie pantalons van hun hanger waren gegleden en nu in het kokendhete badwater dreven. Ik trok de enige droge broek aan die ik nog had, de broek waarin ik had gereisd, deed een blazer aan en ging naar de receptie beneden, waar Olive me opwachtte. Ik geloof dat we die avond vrij veel geld hebben ingezameld. Misschien wekte mijn gekreukte broek de indruk dat ik het geld goed kon gebruiken?

CHILI. Het mag dan het langste land ter wereld zijn, maar het was het kortste bezoek aan een land dat we ooit voor UNICEF hebben afgelegd. We kwamen en vertrokken op een en dezelfde dag, alleen om een tv-programma op te nemen. Kort reisje, kort verslag!

CHINA. Er waren twee redenen om in augustus 2004 een bezoek aan China te brengen. De eerste was het toespreken van de Asian Football Confederation en de China Football Association, en de tweede om China tegen Japan te zien uitkomen. De Asian Football Confederation en de CFA waren zo royaal me een cheque van honderdduizend dollar aan te bieden. De tweede, veel serieuzere reden was de steun voor de hiv/aidscampagne en vooral om het Chinese UNICEF-initiatief te helpen met het onderbrengen van aidswezen in zomerkampen.

Daags na de presentatie bezochten Kristina en ik het Tienanmen Plein voor een tournee door de Verboden Stad, waarvoor ik jaren daarvoor een gesproken gids had gemaakt in Chicago. Ik beluisterde mijn opname en kwam onder de indruk van de hoeveelheid feiten die ik over die plek wist. Laat me het anders stellen, ik was onder de indruk van de kwaliteit van het geschreven materiaal dat ik had ingesproken. Vandaar gingen we naar het Zomerpaleis. Volgens de gids was het de ideale plek om de zon te vermijden… maar we kwamen tot de ontdekking dat het niet helemaal de ideale plek was om de wolkbreuk te ontlopen die ons begroette toen we halverwege de tuin waren.

We bezochten een zomerkamp even buiten Beijing, waar zeventig aidswezen uit twaalf verschillende delen van het land bijeengekomen waren. Op een middag van een lach en een traan zaten Kristina en ik in de tuin, omgeven door de kinderen en hun begeleiders. We namen foto’s en ze waren zeer geboeid toen ze zagen dat mijn nieuwste apparaatje de foto’s direct kon laten zien. De kinderen vonden het ook geweldig om de Chinese Muur, het Tienanmen Plein, de Verboden Stad en andere Chinese schatten te zien.

Er was een heel aantrekkelijk kind van een jaar of twaalf. Ze was een lachebekje met een stralende persoonlijkheid. Via de tolk vroegen we of zij en de anderen een liedje voor ons konden zingen, wat ze prompt deden. Het was een liedje dat alle kinderen in China kennen en opeens stonden de ogen van dat leuke meisje vol tranen, die vervolgens over haar wangen biggelden. Ik vroeg wat de woorden van het liedje betekenden en hoorde dat het iets was als: ‘Het liefste in je leven is je mama.’

Kristina moest huilen en ik ook. De harde Britse spion 007 was in geen velden of wegen te bekennen. Het was zo’n mooi maar ook zo’n treurig liedje. Die arme drommels hadden geen mama. Het kostte veel moeite afscheid te nemen van onze nieuwe vriendjes die ons voor ons vertrek nog verder verbijsterden met traditionele dansen.

Op de terugweg naar het hotel vertelde Charles Rycroft, perschef van UNICEF in China, waarom de kinderen zo ver van het centrum waren ondergebracht. Blijkbaar wilde geen van de hotels of jeugdherbergen in Beijing hen herbergen. Ze waren gestigmatiseerd. Dan vond ik schandalig. De volgende morgen gingen we met Charles naar een persconferentie, vergezeld door de vertegenwoordiger voor China van UNICEF dr. Christian Foumard en de Chinese acteur en nationale goodwillambassadeur Pu Cunxin. Charles stelde ons voor aan de verzamelde journalisten, maar nog steeds woedend over de behandeling van de wezen, merkte ik op dat de hoteliers van Beijing zich moest schamen. Ik dacht dat ik misschien te ver was gegaan met mijn bijtende opmerkingen en UNICEF-New York blijkbaar ook, maar de volgende dag bleek de Nationale Chinese Pers het met me eens.

DENEMARKEN. Ik heb Denemarken in zestig jaar vrij vaak bezocht en ik kan nog steeds niet meer uitbrengen dan: ‘Hej, mina damer og herrer, jeg er meget glad for at vaere her I dag!’ Omdat de Denen veel soepeler zijn dan de Britten en over het algemeen beter Engels spreken dan de Engelsen, kan ik met die paar woorden volstaan. Zestig jaar geleden poseerde ik voor een kiekje voor het beroemde standbeeld van Hans Christian Andersen op de Rad Hus Pladsen in Kopenhagen; vijf jaar geleden is me de eer toegevallen beroemd te worden tot ambassadeur voor Hans Christian Andersen, samen met Harry Belafonte en een aantal andere vooraanstaande artiesten. Dit initiatief was bedoeld om jonge mensen over de hele wereld aan te sporen de meester te lezen en geld in te zamelen voor de scholing van miljoenen kinderen die niet kunnen lezen of schrijven en geen toegang hebben tot basisonderwijs.

Denemarken heeft een heel actief UNICEF-comité en al is het een klein land, het hoort wel bij de vijf landen met de hoogste donatie per hoofd van de bevolking. Het hoofdkwartier van UNICEF’s Global Supply is ook in Kopenhagen. Kristina en ik vonden het absoluut fascinerend om het in werking te zien; in een noodsituatie melden zich direct een groot aantal vrijwilligers die noodpakketten samenstellen met dekens, tenten, EHBO-trommels, wat essentiële uitrusting voor de eerstelijns medische zorg, bevallingspakketten, ‘Scholen in Dozen’… de lijst kan wel eindeloos doorgaan. Je kunt zeggen dat je er praktisch alles van een speld tot een olifant kunt vinden. Ik beveel elke toekomstige UNICEF-vertegenwoordiger een bezoek aan de loods van harte aan.

DUITSLAND. De bescheidenheid verbiedt me te melden dat de toenmalige president van Duitsland, Johannes Rau, me in 2005 het Bundesverdienstkreuz opspeldde, het federale kruis van verdienste. Zijn charmante vrouw, die nu helaas zijn weduwe is, Christina Delius, was heel actief in haar steun voor UNICEF; misschien had zij de president ingefluisterd dat ze me die onderscheiding moesten geven.

EGYPTE. Ik heb dikwijls een bezoek gebracht aan het land van de farao’s, maar Kristina en ik zijn er vrij onlangs weer heen gegaan met David en Laura McKenzie voor het maken van twee documentaires, en we genoten ook van een cruise over de Nijl van Cairo naar Luxor en weer terug. Aan boord was boven de boeg van het schip een terras en elke avond sloegen we daar met de warme bries in ons gezicht de felluca’s gade die voorbijgleden. Het was alsof de tijd hier stil had gestaan en we terug waren in de dagen van Cleopatra. Daarna brachten we een bezoek aan Karnak en de Vallei der Koningen en weer terug in Cairo kregen we een privérondleiding door het Oudheidkundig Museum. Eigenlijk vond ik het nogal dapper van mijzelf om dat museum te betreden, want er was altijd het risico dat ze me er zouden houden.

UNICEF is heel actief in Egypte en het land heeft vele problemen die moeten worden aangepakt, niet in de laatste plaats die van de straatkinderen, scholing, vaccinatie en wat ik het weerzinwekkendst vind, de besnijdenis van jonge meisjes. Kristina en ik hadden een onderhoud met de first lady Suzanne Moebarak. In een van de elegante ontvangstruimten van haar huis in Cairo sprak ze heel openhartig en vertelde dat de traditie van vrouwelijke genitale verminking (of FMG/c in VN-jargon) ook een van haar grootste zorgen was. Maar ze legde uit dat dit probleem niet eenvoudig het hoofd te bieden is. De praktijk was weliswaar niet meer toegestaan in ziekenhuizen, maar nu werd de besnijdenis uitgevoerd door kwakzalvers, dikwijls onder onhygiënische omstandigheden. Veel jonge meisjes waren overleden als gevolg van infecties.

FILIPIJNEN. In 1996 gingen we voor het eerst naar de Filipijnen als onderdeel van een rondreis langs Australië en Hongkong. We zouden er heel wat dagen doorbrengen met bezoeken aan diverse door UNICEF gesteunde projecten. Ik had ook gesprekken met mensen van Kiwanis en zag een stukje zoutjodering in werking in Cebu. We brachten een middag door met zuster Mary Marcia Antigua van het Goede Herderklooster en haar jeugdige protégés: allemaal meisjes, onder wie een paar straatkinderen een paar wezen, en allemaal hadden ze behoefte aan steun. We zaten op een stoel in de tuin en de meisjes, in de leeftijd van acht tot veertien, voerden drie stukjes op. In het eerste lieten ze zien hoe hun vroegere leven eruit had gezien, in het tweede hun dagelijks leven van toen en in het laatste hoe ze zich hun toekomst voorstelden. Het was fascinerend en bij tijd en wijle heel ontroerend. Een meisje van elf was drie jaar daarvoor aangetroffen in een krot, waar ze met haar moeder woonde, die drugsdealer was en moeilijkheden had met een van haar bazen. Dat kind speelde dat ze onder de tafel zat toen die schoften binnenkwamen om haar moeder in mootjes te hakken. Gelukkig wisten ze niet dat het kind daar zat. Zij werd later gevonden, kon niet meer praten en werd naar het internaat gebracht. Dit was voor het eerst in drie jaar dat ze haar spraak weer terughad.

Na het tweede stukje ontdekten we dat alle meisjes ofwel het klooster in wilden om zelf non te worden, of verpleegster of arts wilden worden, dus roepingen om hun leven aan anderen te wijden. Aan het eind van het stuk vroegen de kinderen ons te komen kijken waar ze woonden. Ze wilden allemaal onze hand vasthouden toen ze ons zo trots als een pauw hun slaapkamer en kostbare eigendommen lieten zien: poppen, plaatjes en dergelijke. We aten lekkernijen met hen. Een aantal gebakjes was door de kinderen zelf gemaakt en ze waren heerlijk. Het viel niet mee afscheid van hen te nemen, maar ik ben zuster Mary Marcia heel dankbaar voor wat ze heeft bereikt en voor de heerlijke middag die ze ons had bereid.

FINLAND. Er viel weinig te zien toen het vliegtuig Helsinki naderde. Ik weet dat Finland prat gaat op schone lucht en het ontbreken van smog, maar helaas hing er een heleboel donkergrijs spul om ons heen toen ik de vliegtuigtrap afdaalde. Professor Lindström, secretaris van UNICEF, wachtte me op in de mist en toen we naar zijn huis reden was er evenmin veel te zien! Zijn huis lag verscholen in een woud. Zijn charmante vrouw had voor ons drieën gekookt. Daarna sprong ik in een taxi en beleefde weer zo’n duistere rit naar het hotel. Tot dan toe had ik maar weinig van het land gezien.

De hotelreceptie leek me een vrij deprimerende ruimte en toen ik mijn kamer betrad, bleek die me nog treuriger te stemmen. De vloer was van hout met flinterdunne tapijten, op het bed lagen grauwe lakens en er was maar één kussen, dat ook flinterdun was. De badkamer was betegeld met witgeemailleerd tin en het gedeelte bij de wastafel krulde in de hoeken omhoog. De badkraan lekte en had een lange roestige streep naar de afvoer getrokken (ik begin op Michael Winner te lijken). Het was niet mijn idee van het paradijs. De volgende morgen kleedde ik me aan voor de actie. De beste professor wachtte me op in de receptie en daar gingen we. Toen we de hoek om gingen en de zee aan onze rechterhand hadden, wees de professor op een vrij modern en elegant hotel.

‘Dat is het beste hotel van Helsinki.’

‘O, heus? Had ik daar niet kunnen logeren? Ik wil er best voor betalen, hoor.’

‘Nee, ik vrees dat u de redenering niet volgt,’ zei de professor. ‘Als u geld bijeen wilt brengen voor een liefdadig doel, mag niet de indruk gewekt worden dat u in luxe leeft!’

Gepast beschroomd gingen we naar ons eerste schoolbezoek. Ik moest de oudste leerlingen toespreken en er stond ook een persconferentie op het programma. Die was heel boeiend, want elke vraag was geladen.

‘Hoeveel verdient u?’

‘Geeft u aan liefdadigheid?’

‘Waarom doet u dit?’

Ik gaf natuurlijk eerlijk antwoord op alle vragen, want ik besefte dat Finland in die tijd een land was dat naar het socialisme neigde en ze hadden eigenlijk het volste recht deze vragen te stellen. Ik geneerde me zo dat ik bijna van plan was het hotel te verlaten om in een tent te gaan slapen.

FRANKRIJK. Evenals voor de meerderheid van de Engelsen van mijn leeftijd was Frans verplicht op school en ik heb drie of vier jaar doorgebracht met J’ai, tu as, nous avons…’ Maar dat werd zo saai onderwezen dat ik een mentale blokkade ontwikkelde en wat heb ik daar nu spijt van! Nog worstel ik manhaftig in winkels en restaurants en ben ik doodsbang dat ik op etentjes tussen mensen kom te zitten die geen Engels spreken. Ik heb de Berlitz-methode geprobeerd en alle andere die on trouve sur l’internet, maar het was allemaal vergeefs. Die mentale blokkade is weerbarstig. Nu ik tachtig ben, wordt het me misschien vergeven dat ik zo af en toe een foutje maak!

GHANA. Onze reis naar Ghana begon in Zürich in 1999. We waren voor de lunch uitgenodigd door een aantal potentiële donateurs en na het eten vroegen ze mij te spreken over UNICEF. Toen ik naar ons tafeltje terugkeerde, praatte ik met Mark Makepeace, president-directeur van de FTSE-groep, die veel sympathie had voor de doelstellingen en behoeften van UNICEF. Het resultaat van dat gesprek was dat ik de mogelijkheid zou onderzoeken om een aantal mogelijke donateurs mee te nemen op een dienstreis. Die zou ‘A Flight to Reality’ heten, een vlucht naar de werkelijkheid.

Abraham Lincoln heeft gezegd: ‘Toewijding verandert een belofte in werkelijkheid.’ Het werd ook werkelijkheid en de eerste vlucht was in 2000, toen we in Ghana arriveerden met Mark, Gordon Glick van UNICEF-Engeland en bedrijfspartners en vertegenwoordigers van het Engelse Nationale Comité. De eerste dag vlogen we naar het noorden met een helikopter en landden ergens in het oerwoud, waar we werden overgebracht naar vrachtwagens met vierwielaandrijving. We hotsten en botsten de hele weg naar een dorp op de oever van het Voltameer, waar we een paar uur met kinderen en hun ouders praatten. Het was interessant om te horen wat hun prioriteiten waren: hier wilden de kinderen licht. Ze zeiden dat ze kilometers naar school moesten lopen en wanneer ze thuiskwamen was het te donker om hun huiswerk te doen. Wij beschouwen licht als iets vanzelfsprekends, nietwaar?

Vergezeld van het hele dorp liepen we naar de rand van het water waar een lange houten boot wachtte om ons naar een ander dorp te brengen. Het meer was bezaaid met afgebroken bomen, soms staken ze boven het water uit, soms zaten ze onder de oppervlakte. Ik weet zeker dat het er wemelde van de krokodillen. Ik moet er hier aan toevoegen dat een lid van het gezelschap in de helikopter nogal luchtziek was geweest en de gedachte aan een waterig graf sprak hem ook niet aan. Hij was muisstil. Gelukkig kwamen we – droog – op onze volgende bestemming, waar de dorpsoudsten allemaal op een rij in de schaduw van een reusachtige boom zaten. De kinderen zongen zoals altijd een welkomstlied en daarna gingen we de mannen de hand schudden. Het was heel vreemd, maar ze wilden de dames in het gezelschap geen hand geven. Was het iets religieus? Of werden vrouwen hier nog steeds als minderwaardig aan mannen beschouwd?

Toen het tijd werd om te vertrekken, bracht onze helikopter ons naar een vliegveld verder naar het noorden, waar een vliegtuig wachtte om ons nog verder naar het noorden te brengen! Mijn vriend met het groene gezicht werd heel lichtgroen. Hij zei dat hij een hekel had aan helikopters. Hij zou het volgende toestel nog vreselijker vinden, dacht ik. Toen we in onze veiligheidsgordels zaten en de twee motoren brulden, stegen we langzaam en zwenkten we naar links. Lichtgroen Gezicht zag dat ook helemaal niet zitten, en toen het langzaam donker werd, zag ik dat zijn lippen bewogen alsof hij bad. Vervolgens begon het toestel te slingeren en kwam er een heel ander geluid uit de motoren. Overal om ons heen waren grote, zwarte donderwolken en de bliksem kraakte terwijl de piloot probeerde boven het noodweer uit te komen. De lippen van LG maakten overuren. Nadat we heen en weer waren geslingerd door het zwerk, klonk de stem van de piloot via de intercom om te melden dat we niet verder konden en terug moesten naar Accra, vanwaar we ’s morgens vroeg waren vertrokken. Het kwam me voor dat we niet genoeg brandstof meer hadden omdat het leek of we uren hadden rondgeslingerd. LG dacht hetzelfde. Met zijn ogen stijf dicht zei hij in stilte een gebed en volgens mij heeft hij de bewuste avond een deal met God gesloten; als we veilig thuis zouden komen, zou hij een zeer royale donateur worden. Dat is hij nog steeds!

De volgende dag bezochten we verschillende projecten in en om Accra. We kwamen bij een door UNICEF gesponsorde school, gedreven door een Ghanees stel dat hun familiezaak had verkocht om te helpen bij de scholing van misdeelde kinderen. Onze volgende halte was een steengroeve waar de mannen grote keien wegbraken en ze de heuvel op sleepten waar vrouwen en kinderen met hamers zaten om grind van de keien te maken. Dat loodzware werk ging elke dag urenlang door. Hun beloning? Eén dollar in de week. Veel vrouwen misten een oog en velen, onder wie kinderen, misten tenen of vingers, of hadden lelijke littekens op hun blote ledematen. Het was een hartverscheurende aanblik. Kristina was van weerzin vervuld en zei tegen een cameraploeg die ons vergezelde dat ze zich diep schaamde dat we in een wereld leefden die deze vorm van slavernij toestond. Die mensen moesten op zijn minst een veiligheidsbril dragen. Ze herhaalde dat toen we later de minister van gezondheid spraken. Hij antwoordde dat ze van geluk mochten spreken dat ze een dollar per week verdienden. Wat een harteloosheid.

Terug in Accra namen we de volgende dag deel aan een feest ter ere van ‘Schop de polio Afrika uit’ in aanwezigheid van de toenmalige first lady mevrouw Jerry Rawlings. Ik was mijn belofte aan Kiwanis niet vergeten, dus brachten we ook een bezoek aan de jodeerfabriek in de buurt van Accra en ik kan tot mijn blijdschap zeggen dat die beter werkte dan de installatie die ik jaren daarvoor in Albanië had gezien. De ‘vlucht naar de werkelijkheid’ was heel echt geweest.

GRIEKENLAND. In september 2005 vlogen we van Helsinki naar Athene, waar we een galadiner zouden bijwonen voor de tiende verjaardag van ‘Check out for Children’, het geesteskind van Robert Scott. Robert en Christina Papathassiout, de pr-chefs van het hotel, hadden geregeld dat we in de koninklijke suite mochten logeren. Vierhonderd vierkante meter pure luxe, met een vestibule, een reusachtige slaapkamer, een badkamer en kleedkamer, een stoombad en een fitnessruimte, een vleugel die nietig leek in de kolossale zitkamer, een eetzaal voor minstens twintig mensen en een keuken, plus een bibliotheek annex werkkamer waarin je een deel van de boekenkast kon wegschuiven om in de slaapkamer te komen. Langs de hele lengte van de suite liep een terras dat uitzag op het Plein van de Grondwet. Links zagen we de hoog stappende, wit gerokte bewakers voor het regeringsgebouw dat volgens mij ooit het koninklijk paleis is geweest. Koning Constantijn komt regelmatig in de Grand Bretagne logeren, maar weigert altijd de koninklijke suite, omdat hij liever op iets anders uitkijkt!

HONGARIJE. Mijn eerste bezoek aan Budapest was voor Brut Films. Het tweede was nadat het ‘rode gevaar’ was geweken en Budapest leek toen een heel andere stad. De architectuur was dezelfde, afgezien van een paar nieuwe hotels en kantoorgebouwen, maar de hele sfeer was anders en de violen die je in praktisch elk restaurant hoorde klonken liever, wat de enige manier is waarop ik het kan beschrijven. Deze keer had het land een democratisch gekozen regering en de stad had weer iets van zijn vroegere luister. Op mijn laatste reis had ik steeds gelogeerd op de vlakke oever van de Donau, de Pest, maar deze keer zouden Kristina en ik in het Hilton Budapest Hotel op de Buda-kant in het Kastelendistrict logeren. Dat is een van onze lievelingshotels geworden en we verheugen ons op elk bezoek.

In 2006 zijn we er weer geweest om een aantal kindertehuizen te bezoeken, waarvan de ene een kleuterschool was voor kinderen van daklozen. Ik ontdekte tot mijn verbazing dat er ondanks de democratische regering nog altijd een sterk vooroordeel tegen de zigeunerbevolking leeft. Blijkbaar zijn er ouders die hun kinderen niet op dezelfde school willen laten leren als kinderen van zigeunerbloed, met wie ze ook niet mogen omgaan. Het lijkt me heel triest dat er na alles wat het land onder zijn repressieve regimes heeft moeten doorstaan, überhaupt nog van enig vooroordeel sprake is. We hebben vele briljante musici ontmoet, zelf zigeuners, die alleen maar worden aanvaard wegens hun muzikale gaven en niet wegens hun door God gegeven recht om als gewone mensen te mogen leven.

Tijdens dat bezoek leerden we ook de leden van het Hongaars Nationaal Philharmonisch Orkest kennen en hun dirigent, de hoogst talentvolle Zoltan Kocsis. Ik had het voorrecht hun benoeming tot goodwillambassadeur te mogen aankondigen en daarna maakten we bekend dat ze in 2007 twee concerten zouden geven ten bate van UNICEF en ook dat ik het ‘Carnaval des Animeaux’ van Saint Saens zou vertellen, dat op dvd zou worden opgenomen waarvan de opbrengst naar UNICEF zou gaan. Op de opnameavonden had Zoltan een zware griepaanval, maar dat had geen invloed op de energie waarmee hij dirigeerde, en dat was ondanks het feit dat ik een heel deel van de symfonie oversloeg en bij het tweede concert iemand was vergeten de pianisten te roepen! Tot onze verbazing werd er niemand driftig, Zoltan sloeg zijn stokje niet op mijn hoofd kapot en persoonlijk had ik een heerlijke avond.

Ik weet niet of de echtgenote van de president en de premier en ook van de minister van Buitenlandse Zaken er iets mee te maken hadden, maar tussen mijn bezoek van 2006 en 2007 had de Hongaarse regering zijn bijdrage aan UNICEF verdriedubbeld. Köszönöm. (‘Dank u’ in het Hongaars).

IERLAND. In maart 2001 gingen Kristina en ik naar Dublin, we logeerden in het Conrad Hotel en woonden een moederdaglunch bij, georganiseerd door Maura Quinn, die destijds directeur was van UNICEF-Ierland. Links van mij aan tafel zat de moeder van een van Ierlands beste bijdragen aan de filmwereld, Liam Neeson, de Grote Man die de nationale goodwillambassadeur van Ierland is, samen met een andere knaap die Bond heeft gespeeld, Pierce Brosnan, en nog twee uitstekende acteurs, Gabriel Byrne en Stephen Rea. Dus waarom vroegen ze mij als spreker met zoveel eersteklas Ierse acteurs? Misschien dachten ze dat ik nog een beetje Iers bloed had omdat ik Moore heet. Ik ben dol op Ierland: geweldig eten, Guinnessbier en nog belangrijker: het was het eerste land dat roken in restaurants verbood. Mooi zo.

INDIA. In november 2005 ging ik voor de derde keer naar India, maar nu als iemand die het gevoel had dat hij iets terugdeed voor alle geluk dat hem ten deel was gevallen. Na landing in Delhi was geregeld dat ik het forum van de Hindustan Times Leadership zou toespreken, samen met de eerste minister Manmohan Singh, de vroegere Amerikaanse minister van defensie William Cohen en de minister van financiën P. Chidambaram, onder andere om IDD onder de aandacht te brengen.

Tijdens mijn eerste jaar als The Saint was mevrouw Pratibha Patil de politiek in gegaan. Tegenwoordig is zij de twaalfde president van India, maar toen we elkaar in Jaipur leerden kennen, was ze gouverneur van Rajasthan. Ze was niet alleen de eerste vrouwelijke gouverneur van Rajasthan, maar zou ook de eerste vrouwelijke president worden. Geen wonder dat we onder de indruk waren van haar kennis over en sympathie voor het joderen van zout en voor het algemene gebruik van dat zout. Ze gaf opdracht tot de gratis verstrekking van jodiumzout in afgelegen gebieden: meer politici zoals zij zouden het werk van de WHO en UNICEF een stuk eenvoudiger maken.

In Jaipur hadden we geen tijd voor een bezoek aan het Roze Paleis, we zagen het alleen uit de verte tijdens diverse bezoeken aan zoutfabrikanten en zoutprojecten. We maakten een lange rit voor een bezoek aan een lagere school. Net als in Indonesië zaten er twee meisjes aan een tafel met een proefpakket om te demonstreren hoe ze het jodiumpeil in het huishoudzout konden testen. We namen vrolijk afscheid en vervolgens bezochten we een project dat driehonderdduizend kinderen elke dag een warme lunch bezorgt.

Terug naar de werkelijkheid van India: het is onmogelijk om door Mumbai te rijden zonder bij elk stopbord te worden aangesproken door deerniswekkende bedelaars met een baby op de arm die smeken om geld. India is het op zeven na grootste land ter wereld, het op een na dichtst bevolkte land, de grootste democratie en het heeft de op een na snelst groeiende economie, maar er heerst nog steeds ongelooflijke armoede, ondervoeding en analfabetisme. We waren van Jaipur naar Mumbai gevlogen om een groot aantal Bollywoodpersoonlijkheden te leren kennen, zodat we hun steun konden vragen voor de doelstellingen van UNICEF. Het was een heel enthousiaste en behulpzame groep en wie weet, misschien bieden ze me nog een rol in een Bollywoodfilm aan.

INDONESIË. We betraden het grootse presidentiële paleis voor een audiëntie met president Abdurrahman Wahid van Indonesië, en na het gebruikelijke ritueel van ontvangst door adjudanten werden we naar een rijk bewerkte, ja zelfs paleiselijke ontvangstruimte gebracht. Dit UNICEF-bezoek was voor de IDD-campagne en ik moest de jodering van zout in Indonesië met Zijne Excellentie bespreken. Kristina, ik en de vertegenwoordigers van UNICEF-Indonesië werden uitgenodigd op de bank plaats te nemen en op stoelen links van die van de president. Tegenover ons zaten de adjudanten en tolken. De deur achter de zetel van de president ging open en terwijl we opstonden, kwam er een broze, bijna blinde heer naar binnen, die plaatsnam na een knikje ter begroeting in onze richting. Het was een aangenaam gesprek met de president, hij beaamde dat er sprake was van een probleem met ziekten als gevolg van jodiumgebrek en hij verwelkomde onze inspanningen.

Onze volgende bespreking was met vicepresident mevrouw Megawati Sukarnoputri. Dat ging minder vormelijk dan de audiëntie met de president en ik had gehoord dat het meer dan waarschijnlijk was dat zij eerdaags president Wahid zou vervangen, dus was het belangrijker dat we tegenover haar de nadruk op het belang van onze campagne legden. Ze had inderdaad belangstelling voor onze motieven voor dit bezoek en beloofde dat ze ons actief zou steunen.

Leerlingen van een school die we zouden bezoeken was gevraagd zout van huis mee naar de les te nemen, zodat wij met onze testapparatuur konden zien of het zout dat hun moeders kochten was gejodeerd. Ons groepje nam plaats aan een tafeltje op de speelplaats en de jongens en meisjes kwamen een voor een naar ons toe om ons de proef te zien uitvoeren. Een aantal monsters had totaal geen jodium, maar de kinderen verzekerden ons dat hun moeders zout hadden gekocht dat volgens de verpakking jodium bevatte. Hun gezicht stond zo verdrietig dat het wel leek alsof we hun een onvoldoende voor rekenen of aardrijkskunde hadden gegeven.

De volgende halte was Soerabaja. We kwamen in het Soerabaja Sheraton Hotel aan en zagen tot onze vreugde de ‘Check out for Children’-informatie op de balie uitgestald. We zouden lunchen met de gouverneur van Soerabaja en daarna een bezoek brengen aan een van de belangrijkste zoutfabrieken van de regio. Daar werd ons hun verpakking getoond en vervolgens de nepverpakking met zogenaamd gejodeerd zout. Hun zout – het jodiumzout – kostte één cent meer dan niet-gejodeerd zout en daarom werden de klanten op de markten beduveld. Dat onderdeel bracht ik ter sprake in brieven aan de gouverneurs van alle provincies en ik verzocht om controles van de markten.

JAMAICA. Eind oktober 2001 waren we zo fortuinlijk te worden uitgenodigd op het Jamaicaanse film- en muziekfestival en wat nog leuker was, we konden Deborah en Christian meenemen. We kregen een villa in het vakantiecentrum Half Moon Rose Hall, met ons eigen zwembad op twintig meter van het strand, een baai met goudgeel strand en palmen die zachtjes wiegden in de wind. Althans, zo was het op de dag van aankomst. Maar de volgende morgen huilde de wind om het huis, lag het zwembad vol bladeren en de palmen wuifden niet vriendelijk meer. O nee! Ze werden heen en weer gegeseld door de storm en het gouden strand ging schuil onder de donderende branding die doorrolde tot aan de rand van het zwembad. Het was het orkaanseizoen en we zaten aan de rand van een kanjer.

Gelukkig trok hij over, maar in zijn kielzog kon je onmogelijk in zee zwemmen en het strand lag vol aangespoelde troep. We boden de elementen het hoofd en gingen gezamenlijk lunchen met de burgemeester van Montego Bay en de Britse hoge commissaris. Het was een UNICEF-lunch ten bate van straatkinderen en later op de dag konden we een aantal van hen ontmoeten. De volgende dag werkte ik een paar UNICEF-bijeenkomsten af, terwijl Kristina werd meegenomen voor een bezoek aan een tehuis ver van de toeristengebieden, waar kinderen met een ernstige handicap worden verzorgd. Geschokt door wat ze had gezien kwam ze terug. Niet dat de zorg ontoereikend was, het was de harteloosheid die je op zo veel plaatsen aantreft, het geloof dat het opbergen van die ongelukkige jonge mensen op een afgelegen plek betekent dat de rest van de wereld hen kan vergeten. Gelukkig zijn er toegewijde, altruïstische mensen in deze wereld die van de verzorging hun levenswerk maken.

Voordat we van Jamaica vertrokken, kreeg ik de Marcus Garvey Lifetime Achievement Award uit handen van de schepper en organisator van het festival, Sheryl Le Ralph, een zeer getalenteerde actrice en zangeres.

JAPAN. Voor mij bestaan er twee Japannen. Er is het Japan dat ik heb bezocht voor de promotie van een film en het Japan van UNICEF en we verheugen ons altijd zeer op onze werkbezoeken. Het Japanse Nationale Comité is, of althans was in 2004, het meest succesvolle van de UNICEF-familie omdat het als eerste ruim honderd miljoen dollar heeft bijeengebracht. Dat is niet alleen een blijk van de ruimhartigheid van de Japanners, maar ook van het onvermoeibare werk van het comité onder leiding van Yoshiba Togo, de geweldige goodwillambassadeur en actrice Tetsuko Kuroyanagi, die al sinds 1984 bij UNICEF is aangesloten, en dr. Agnes Chan Miling, een populaire zangeres en tv-persoonlijkheid, die sinds 1988 actief is als ambassadeur van het Japanse comité.

KOREA. In 2001 kwamen we vanuit Tokyo met Sam Koo in Seoul. Sam was dolgelukkig omdat hij zijn vrouw weer zou zien, de wereldberoemde celliste Myung-wha-Chung. We werden opgewacht door onder anderen onze vriendin Reiko uit Japan; zij was in Korea in haar UNICEF-hoedanigheid om ons door de Zuid-Koreaanse formaliteiten te helpen. Dit zou een van de drukste etappes van onze rondreis worden.

KROATIË. Mijn eerste glimp van Kroatië was van het cruiseschip The Sea Goddess, dat was gecharterd door dame Vivien Duffield, die met een paar vrienden een cruise van een week maakte om haar veertigste verjaardag te vieren. Ik ben een heer, dus zal ik verzwijgen hoeveel jaar geleden dat was. Ik was destijds getrouwd met Luisa; ik kreeg aan het eind van de reis zelfs de prijs voor de ‘Grootste pantoffelheld van het schip’. Ik moest het opnemen tegen een zware concurrentie, mag ik wel zeggen.

Toen we Dubrovnik aandeden en door de middeleeuwse straatjes liepen, was het allereerste reclamebord voor een James Bondfilm, wat de reden kan zijn dat de Serviërs een paar jaar later bommen op dit culturele werelderfgoed van UNESCO gooiden.

Na de oorlog ben ik er dikwijls terug geweest en ik ben heel blij dat er geen spoor meer is van de schade die de ongelukkige bevolking is toegebracht.

LUXEMBURG. Een van Europa’s best bewaarde geheimen is het Groothertogdom Luxemburg, een van de vierenveertig landen ter wereld die geen kust hebben, en het heeft een bevolking van nog geen half miljoen zielen. Tot 1994 was mijn kennis van Luxemburg nogal fragmentarisch. Voor de oorlog luisterde ik net als talloze andere Engelse kinderen naar de Ovaltinies op Radio Luxemburg. ‘We are the Ovaltinies. Happy boys and girls… la la la!’ Mijn vriend en collega-acteur Peter Murray had er een dj-programma en meer wist ik tot mijn schaamte niet.

Dat veranderde in 1994, toen ik met Horst Cerni in Luxemburg kwam vanuit een verregend Saarbrücken, waar we niet alleen miljoenen plastic eendjes te water hadden gelaten – als wedstrijd om geld voor UNICEF bijeen te brengen – maar ook een plechtigheid hadden bijgewoond waarin van Saarbrücken de vierde Duitse tweelingstad van UNICEF werd gemaakt. Op die reis hadden we Amsterdam, Hanover, Tirana en München al aangedaan. Dus toen de auto ons in Luxemburg had afgezet, droeg ik kleren die nodig verfrist moesten worden, net als mijn lijf. De vertegenwoordigers van het Luxemburgse comité wachtten ons op voor het gebruikelijke rondje interviews. ‘Wie was uw favoriete Bondmeisje?’ enzovoort.

‘Nu wil ik u graag iets meer over UNICEF vertellen…’

‘Wat vindt u van Luxemburg?’

Gelukkig gebeurde dat op het vliegveld, dus hoefden we niet ver te lopen om een goed heenkomen te vinden in een toestel van Luxair.

Er gingen zes jaar voorbij voordat Kristina en ik naar Luxemburg teruggingen, omdat me een film met Tom Conti, Luke Perry, Olivia d’Abo en Horst Bucholz was aangeboden, die daar werd opgenomen. De filmploeg bracht ons onder in het Intercontinental Hotel – volgens mij is het tegenwoordig een Hilton – dat in een prachtig bosrijk gebied staat, iets wat Luxemburg in overvloed heeft. Buiten de stad zijn een paar spectaculaire panorama’s, zoals oude kastelen, knusse dorpjes en een paar van de beste restaurants te wereld, en dan nog iets: ze maken voortreffelijke wijn.

MACEDONIË. In mei 1999 probeerde Macedonië het hoofd te bieden aan de toestroom van zo’n kwart miljoen vluchtelingen voor het conflict in Kosovo. Het hoofd van UNICEF, Carol Bellamy, had ons gevraagd naar Skopje te komen om aandacht te vragen voor de missie van UNICEF en om geld bijeen te brengen. We konden een bezoek brengen aan drie verschillende vluchtelingenkampen die waren opgericht door de UNHCR en in die kampen had UNICEF schooltenten opgezet waar getracht werd honderden kinderen een vorm van normaal onderwijs te geven. De onderwijzers waren allemaal vluchteling en het aantal kinderen was zo groot dat de leerkrachten dagelijks in drie ploegen les moesten geven.

Het was hartverwarmend om te zien hoe schoon en netjes die leerlingen waren, en zo welgemanierd, want telkens als we een klas binnenkwamen stonden ze allemaal op. Een beeld dat me altijd bij zal blijven is van een knappe jonge vluchteling met een kaalgeschoren hoofd. Ze bleek een meisje en de onderwijzer vertelde dat haar vader haar hoofd had geschoren uit angst dat ze verkracht zou worden.

In Skopje zelf werden we naar een huis gebracht waarin de eigenaar tweeënveertig vluchtelingen had gehuisvest. Die dag hoorde ik de meest afgrijselijke en aangrijpende verhalen. Via een tolk vertelde een vluchteling van middelbare leeftijd over zijn situatie. Drie maanden daarvoor hadden een paar Serviërs hem onder schot gehouden terwijl ze zijn tienerdochter verkrachtten. Daarna namen ze hem mee en werd hij op een afgelegen plek uit een vrachtwagen gegooid met de mededeling dat het zijn dood zou worden als hij zijn gezicht ooit nog in de stad liet zien. Hij bracht een paar maanden in de wouden door en sloot zich aan bij anderen die in soortgelijke omstandigheden verkeerden. Ze hoorden dat de grens zou worden opengesteld zodat ze naar Macedonië konden vluchten, maar om bij de grens te komen, moesten ze langs de plek waar hij had gewoond, en op een akker zag hij de bewijzen van het bloedbad dat ze onder zijn gezin hadden aangericht. Verblind van woede en tranen was hij zijn geboorteland ontvlucht.

De volgende dag hadden we een onderhoud met president Kiro Gligorov. Met zijn 82 jaar was hij de oudste president ter wereld, maar we werden gewaarschuwd dat we niet verbaasd moesten opkijken van zijn verschijning. In 1995 was hij het slachtoffer geweest van een mislukte aanslag met een autobom. Daardoor miste hij het licht in één oog en hij had een diep litteken, bijna een krater, op zijn voorhoofd. Maar zijn ene goede oog leek wel permanent te twinkelen. Hij praatte een hele poos over de toestand in Kosovo en zei dat zijn land hulp nodig had omdat het inkomsten was misgelopen vanwege de stagnatie in de export van zijn groenten en fruit.

Onze laatste avond in Skopje brachten we door met een andere goodwillambassadeur, Vanessa Redgrave, en een aantal vrienden die ze had gemaakt tijdens haar rondreis langs de kampen. Het waren musici en acteurs, allemaal zelf vluchteling en ze hadden stuk voor stuk huiveringwekkende verhalen over de gruwelen waarvan ze getuige waren geweest.

MAROKKO. Marokko was de bestemming van de eerste ‘Flight to Reality’. We vertrokken van Gatwick en daar ontmoette ik voor het eerst de ongelooflijke lord Bill Deedes. Hij moet 88 zijn geweest toen we de reis maakten en hij liet ons qua energie allemaal achter zich. Het doel van die reis was onze vrienden van FTSE en een paar donateurs de invloed van UNICEF op de levens van dorpelingen op de zuidelijke hellingen van het Atlasgebergte te laten zien. Van Marrakech reden we naar de eerste groep dorpen waar UNICEF voor stromend water en schooltjes had gezorgd. Toen het project een paar jaar daarvoor was begonnen, zaten er op de eerste school die ze zagen alleen maar een stuk of veertig jongens, geen meisjes, maar sinds de komst van stromend water konden ze aparte wc’s voor meisjes aanleggen en ten tijde van ons bezoek waren er evenveel meisjes als jongens. Een van de redenen waarom de meisjes naar school gingen, was het feit dat ze niet meer een halve dag hoefden te besteden om water op grote afstand te gaan halen.

Het volgende onderdeel van de reis was een trektocht van een paar kilometer over een bergpad. Sommigen gingen per muilezel, anderen te voet. Bill besloot een muilezel te nemen en zat achter een Marokkaans jongetje. Ofwel het jongetje, ofwel de muilezel was beïnvloed door kamikazepiloten, omdat een van beide vastbesloten leek over de rand van het pad in de afgrond te vallen. Bill gleed steeds verder naar achteren over de romp van de muilezel, terwijl het dier op een wisse dood leek af te stevenen. Ik had verkozen te lopen en dat was maar goed ook, want ik kon Bill opvangen toen die achterwaarts in mijn armen stortte. Na die ervaring verkoos hij met Kristina en mij te lopen. UNICEF had het dorp dat we bezochten ovens bezorgd die heel weinig hout verbruikten. Voordat ze die ovens hadden, moesten de vrouwen van het dorp hun hut verlaten en kilometers door de bergen klauteren op zoek naar alles wat brandbaar was en dan wankelden ze weer met enorme bundels takken huiswaarts. Ter lering en vermaak vroegen ze de leden van de groep zo’n bundel op te tillen. Dat lukte maar weinigen.

De reis eindigde in Casablanca met een lunchbijeenkomst op het dakterras van de Royal Mansour in aanwezigheid van de Britse ambassadeur om Marokkaanse zakenlui te bewegen UNICEF te steunen.

MEXICO. In de loop der jaren ben ik dikwijls in Mexico geweest, op een paar van de mooiste plekken – met de mooiste mensen – die je je maar kunt voorstellen. Maar een aantal Mexicoreizen was veel serieuzer. In 1998 gingen Kristina en ik er voor het eerst op een werkbezoek, dat op het ministerie van Gezondheid begon, en we maakten ook reclame voor de ‘Check out for Children’-campagne van de Sheraton Hotels. We merkten dat het belangrijk is hotelpersoneel achter het initiatief te krijgen, tenslotte leggen de kamermeisjes die de bedden opmaken de UNICEF-informatie op de kussens. Het is belangrijk dat alle medewerkers van de hotelgroep weten dat ze meehelpen het leven van kinderen makkelijker te maken.

We bleven een paar dagen in Mexico-Stad en vertrokken vervolgens naar het zuiden voor een bezoek aan een kinderproject in Oaxaca. Het was een heel succesvol project voor die arme regio: voor het bestond kregen de kinderen geen middagmaaltijd en moesten ze het ook zonder school stellen. Nu aten ze en kregen ze les. Het was heel populair. We zaten aan lange tafels in de schaduw van het gebouw en begonnen een beetje aarzelend te eten omdat we dachten aan de enorme wolken vliegen die we in de keuken hadden zien rondvliegen. Het was heerlijk, maar ik vreesde dat we op de terugweg in de problemen zouden komen. Aan het eind van de maaltijd hief iedereen een glas lokaal gebrouwen tequila, sloeg het achterover en schonk nog eens in… niemand heeft ergens last van gekregen op de terugweg. Ik zou willen dat ik daar nu een fles van had, dan zou ik een fortuin kunnen verdienen met het voorkomen van alle spijsverteringsproblemen, of met het afbijten van lak van meubilair.

Na terugkeer in Mexico-Stad bezochten we een grote medische instelling om deel te nemen aan een gesprek over IDD-problemen in Mexico, waaronder hele dorpen waren die uit dwergen bestonden. De film die we te zien kregen was hoogst onthutsend.

In 2004 vlogen we naar Mexico-Stad in gezelschap van lord Marshall, die toen president-directeur van British Airways was. Dit maakte deel uit van het ‘Change for Good’-partnerschap met BA, dus vanzelfsprekend hielden we een inzameling in het vliegtuig. Ik deed de oproep en ging vervolgens de passagiers langs om hen aan te sporen diep in de buidel te tasten en dat deden ze ook. In Mexico-Stad beloofde lord Marshall nog eens honderdvijftigduizend pond te voegen bij het miljoen dat BA al had geschonken om te helpen bij het onderwijs van de straatkinderen in de stad.

In Mexico-Stad wonen duizenden kinderen op straat en naar schatting gaan er ruim zestigduizend nooit naar school. In de stad zijn vele projecten gesteund door UNICEF en BA, plekken waar ze kunnen eten, les krijgen en behoed worden voor het geweld dat die kinderen achtervolgt. Het is heel bevredigend om de resultaten van die projecten te zien.

NEDERLAND. Het is altijd een genoegen om in Nederland te zijn en ik ben de tel kwijtgeraakt van het aantal keren dat ik in Amsterdam of in Den Haag ben geweest. Daar had Audrey Hepburn me tenslotte voor het eerst warm gemaakt om voor UNICEF te werken.

In juni 2005 vierde het Hollandse Nationale Comité zijn vijftigste verjaardag. Een onderdeel van de feestelijkheden was een eregala voor de Conventie voor de Rechten van het Kind. Het evenement vond plaats in de Koninklijke Stadsschouwburg, toepasselijk genoeg in aanwezigheid van koningin Beatrix. Het was een uitstekende gelegenheid voor Kristina en mij om kennis te maken met de nieuwe internationaal directeur van UNICEF, Ann Veneman, en dat werd een heel goede bijeenkomst. Het was ook het begin van een mooie vriendschap.

Het jaar daarop waren we weer terug, deze keer voor de Starwood Hotels en de Starwood Bicycle Challenge, waarbij driehonderdzestig werknemers en medewerkers driehonderdzestig kilometer fietsen, van de Amsterdamse passagiersterminal naar Brussel. Dat was geweldig van hen, want ze brachten het onthutsende bedrag van een kwart miljoen dollar bijeen voor de kinderen van Ethiopië. Het behoeft geen betoog dat wij niet fietsten. Ik zei alleen maar: ‘Klaar? Af!’

NOORWEGEN. Ik had diverse malen een bezoek aan Noorwegen gebracht. De eerste keer was in 1961, toen ik werd gevraagd wat promotiewerk voor The Saint te doen. Er verstreken vele jaren voor ik weer naar Noorwegen ging, maar in 1985 keerde ik terug als gast van het filmfestival van Haugesund. Ik nam Geoffrey mee, plus een Deense vriend, de kunstenaar Jurgen Waring. Mijn taak op het festival was heel eenvoudig en Geoffrey, Jurgen en ik konden een paar bootreisjes maken en proberen te vissen… geef de rol van heilige Petrus maar niet aan mij, anders zou de wereld omkomen van de honger.

Kristina en ik brachten een paar keer een bezoek aan Bergen, omdat haar zoon Hans-Christian daar al een paar jaar mariene biologie studeerde en er met zijn vrouw Jane en zoon Lucas woonde. Een paar jaar geleden waren we opnieuw in Bergen met Julian Rachlin and Friends en voerde ik er het ‘Carnaval des Animeaux’ op om geld in te zamelen voor en de aandacht te vestigen op UNICEF-Noorwegen.

POLEN. In 2004 werd ik verrast door de uitnodiging om naar Polen te komen, ik was nog nooit in dat land geweest. Je weet dat je oud wordt wanneer je ‘Lifetime Achievement Awards’ gaat krijgen, wat natuurlijk betekent dat je nog wel leeft, maar (en dat is een groot maar) wel in staat moet zijn op te staan om ze in ontvangst te nemen. De Poolse tv-gids Tele Tydzien had mij uitverkoren voor hun Telekamera Award en Kristina en ik kregen de gelegenheid Warschau te bekijken en veel vriendelijke burgers te leren kennen. Ons hotel stond pal tegenover het Paleis voor Cultuur en Wetenschappen, een reusachtig neogotisch gebouw, en ondanks het feit dat onze kamer helemaal boven in het hotel was, leek het nog steeds nietig vergeleken bij dat enorme betonnen geschenk van Jozef Stalin in de jaren vijftig. Het beste plekje in Warschau lijkt me het terras op de vijfendertigste verdieping van dat bouwkundige monster, want daar heb je uitzicht over de hele stad, die zich aan zijn voet uitstrekt zonder dat het panorama wordt geblokkeerd door die erfenis van de vroegere sovjetoverheersing. We hadden de tijd om contact te leggen met onze Poolse UNICEF-vrienden en ik verheug me op een nieuw bezoek, ook al zijn ze inmiddels verhuisd naar het Paleis voor Cultuur en Wetenschappen.

RUSLAND. Ik heb in de loop der jaren diverse reizen naar Rusland gemaakt. De eerste keer was in het voorbijgaan met een BOAC-vliegtuig op weg naar Hongkong; we hadden brandstof nodig, of de piloot wilde wodka en kaviaar inslaan. Hoe dan ook, het was een heel deprimerend vliegveld met maar één winkel, die maar één camera en een paar oude verrekijkers in de aanbieding had. Maar mijn meest recente reis was onder totaal andere omstandigheden. Die was voor UNICEF en viel samen met de topconferentie van de G8. Kristina en ik troffen Ann Veneman daar, samen met ruim zestig jongelui variërend van 13 tot 17, geselecteerd uit de acht G8-landen: Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, de Russische Federatie, Engeland en Amerika. De jongelui waren aanwezig om hun standpunten voor de verzamelde wereldleiders uiteen te zetten. Tenslotte is het belangrijk dat de leiders horen wat jongeren te zeggen hebben, want zij moeten leven met de beslissingen die oudere mensen nemen. Natuurlijk had ik vooral belangstelling voor de Engelse afvaardiging, acht stuks van de Caedmon School in Whitby, aangevoerd door een intelligente jongen die James Goodall heette. Hij schonk me een schoolbadge en ik vertrouw erop dat hij me een zetel in het Hogerhuis zal geven wanneer hij premier wordt.

SLOVENIË. Als je het mij vraagt, is Slovenië een van de best bewaarde geheimen ter wereld. In 1998 wist ik dat Slovenië deel had uitgemaakt van het voormalige Joegoslavië en veel meer ook niet. Mary Cahill van UNICEF-New York had gezegd dat het een goed idee zou zijn om een uitnodiging voor een bezoek aan Slovenië te aanvaarden en het Sloveense comité bij te staan bij een campagne om geld bijeen te brengen en het werk van UNICEF onder de aandacht te brengen. Mary legde uit dat het comité in 1993 was opgericht en een van de jongste was (al was de organisatie er al sinds 1947 met een landelijk kantoor vertegenwoordigd). Omdat ze een Nationaal Comité hadden opgericht en inmiddels wenskaarten verkochten, ontdekten we iets heel indrukwekkends: hier had je een land dat in 1998 nog geen twee miljoen inwoners telde, maar dit piepjonge ‘Natcom’ was erin geslaagd meer dan twee miljoen wenskaarten te verkopen. Dat gaf aan dat het doorbijters waren en dat de Sloveense burgerij en bedrijven de beginselen van UNICEF steunden. Helaas voor ons was het een bliksembezoekje, omdat het moest worden ingepast tussen fondsenwervingsevenementen in Zürich en daarna in Houston, Texas, maar we konden een nieuwe uitnodiging van het comité lospeuteren voor een bezoek dat achttien maanden later zou plaatsvinden, in juni 2000.

Kristina en ik waren heel blij dat we onze nieuwe vrienden in Slovenië opnieuw konden bezoeken en we konden bijna niet wachten tot de vliegtuigdeur openging. Meestal betekent zo’n aankomst dat jij en je bagage in een auto worden geduwd en afgevoerd, maar dat was deze keer niet het geval. We beklommen de treden van een met bloemen overdekt rijtuig om door een even bloemig paard te worden getrokken en vervolgens lieten we ons door een weelderig landschap naar Cerklje vervoeren. Daar werden we verwelkomd door de burgemeester, de heer Janez Cebulj, en de leerlingen van de basisschool Davorin Jenko, die het meeste geld voor de ‘Drop of Water’-campagne bijeengebracht had.

TJECHIË. Mijn zoon Christian besloot in de drieste beginjaren negentig een tijdje in Praag te gaan wonen, en daar raakte hij betrokken bij de oprichting van een filmstudio in die schitterende, historische stad. Ons eerste doel was natuurlijk Christian opzoeken, maar kort daarna vroegen UNICEF en Kiwanis me daar nog even te blijven. Ik zal die winterse week nooit vergeten, toen we de Vitiva overstaken via de Karelsbrug terwijl er kolossale sneeuwvlokken vielen en de stilte totaal was, zoals je je alleen maar bewust wordt tijdens een zware sneeuwbui. We waren volslagen alleen en toch had het op de brug nog maar een paar uur daarvoor gewemeld van de toeristen en de snuisterijenstalletjes.

VERENIGDE STATEN. In voorgaande hoofdstukken heb ik veel geschreven over mijn leven in Amerika, maar ik bedacht dat ik veel dank verschuldigd was aan Kiwanis, niet alleen om wat ze voor kinderen in de wereld doen, maar ook voor de geweldige aardrijkskundelessen die ze me hebben gegeven door me hen te laten bezoeken in heel Amerika en elders. Nadat ik in 1993 hun jaarlijkse conferentie in Nice had bijgewoond en het erevoorzitterschap had aanvaard van hun comité om vijfenzeventig miljoen dollar bijeen te brengen voor de strijd tegen ziekten als gevolg van jodiumtekort, woonde ik al hun jaarlijkse conferenties bij, te beginnen met die van New Orleans in 1994.

Sinds die tijd hebben we ontelbare bezoekjes afgelegd ter ondersteuning van Kiwanis en heel Amerika en daarbuiten. De strijd tegen IDD zette zich voort en Kiwanis haalde inderdaad de beoogde vijfenzeventig miljoen binnen. Kristina en ik zetten IDD altijd boven aan de agenda wanneer we de wereld over reizen. Maar daar houdt het niet op. Andere gevechten op leven en dood hebben IDD misschien uit de schijnwerpers gehaald, maar we mogen die niet vergeten, als we tenminste een wereld willen waarin alle mensen naar hun volledige potentieel kunnen denken en werken.

IJSLAND. Stefan Stefansson, directeur van UNICEF IJsland wachtte aan het trapje van de privéjet die ons had opgehaald in Sion, Zwitserland, een half uur rijden van ons huis in Crans Montana en naar Reykjavik had gebracht. Ik haast me eraan toe te voegen dat het niet de gebruikelijke vorm van transport van UNICEF-ambassadeurs is, maar dit vliegtuig hadden we te danken aan de ruimhartigheid van de Bauger Group, een internationale beleggingsmaatschappij van modewinkels. Het was voor het eerst dat er in IJsland een fondsenwervingscampagne werd gehouden.

ZAMBIA. In november 2002 kwamen Kristina en ik met collega’s van UNICEF van het Engelse comité in Loesaka, Zambia, ook een land zonder kust. Ons was verteld dat 2,4 miljoen mensen een langdurige en snelgroeiende humanitaire crisis tegemoet zagen. Stella Goings, de vertegenwoordiger van UNICEF, zei dat naar schatting zeshonderdvijftigduizend kinderen in Zambia hun ouders aan aids hadden verloren. In het eerste dorp waar we heen gingen, troffen we heel veel kinderen, sterker nog, toen we om ons heen keken, bestond de groep die zich om ons heen had verzameld uitsluitend uit kinderen met een handjevol oude mensen. De bejaarden hadden hun kinderen aan aids verloren en moesten voor de kleinkinderen zorgen. Er was niemand geweest die sterk genoeg was om de zaden te planten en de akkers te ploegen, en nu heerste er ook nog eens droogte. Ik keek in de ogen van een oude dame, ik kon niet eens raden naar haar leeftijd, waarschijnlijk was ze jaren jonger dan ik, maar ziekte en honger hadden hun tol geëist: het waren de treurigste ogen die ik ooit had gezien. In een klaslokaaltje vroeg Kristina een meisje wanneer ze voor het laatst iets had gegeten. Het meisje antwoordde dat dat haar ontbijt was geweest, gisteren. Ze vond het moeilijk om te leren op een lege maag.

We bezochten een aantal andere afgelegen huishoudens en gemeenschappen en overal waren we ons bewust van het ontbreken van ouders. In een poging eten te vinden, liepen sommige meisjes naar plekken waar vrachtwagenchauffeurs stopten om te tanken en dan gebeurde natuurlijk het onvermijdelijke en werd hun jonge lichaam misbruikt door diegenen tot wie ze zich hadden gewend om hulp… en zo werd hiv/aids weer teruggebracht naar hun dorpen.

In de zuidelijke provincie kregen we te zien hoe UNICEF het hiv/aids-bewustzijn verspreidde. De kinderen hadden aidsclubs gevormd, waar ze les kregen over de verspreiding en preventie van aids. Ze lieten tekeningen zien van hun indrukken van leven, ziekte en honger en daarna zongen ze voor ons een koorversie van een anti-aidsliedje. Hun stemmen klonken nog na in onze oren toen we betraand afscheid van die kinderen namen. We hopen dat ze het overleven om deel uit te gaan maken van een sterker en wijzer Zambia zonder plagen.

Einde

en dankwoord

Wat ik eigenlijk bedoel is niet het einde, maar het begin van de rest van mijn leven. Ik heb nooit een ticket hoeven kopen om op die reis rond de wereld te gaan, en toen ik begon, had ik geen idee dat mijn eerste halte voor overpeinzing hier in Monaco zou zijn, in juli 2008. Ik moet heel eerlijk bekennen dat ik blij ben met die rust. Ik heb de tijd gehad om na te denken over de mensen en gebeurtenissen die dit alles mogelijk hebben gemaakt. Ik heb mijn echte gevoelens onderzocht en de kans gekregen me de stappen die ik met sommigen heb gezet te herinneren, en de lach en de traan die ik met anderen heb gedeeld. Ik heb afscheid genomen van zo veel mensen en al veel te veel condoleancebrieven geschreven.

Net als mijn vriend Max Adrian heb ik nagedacht over wat ik niet heb gedaan en berouw gehad van een aantal dingen die ik wel heb gedaan. Ik ben dankbaar voor het enorme geluk dat me heeft vergezeld in mijn privé- en zakelijk leven, en ook ben ik de buitengewone mensen die ik op mijn pad ben tegengekomen dankbaar: Nelson Mandela, die in de VN zijn arm om Kristina heen sloeg; Bill en Melinda Gates, ook in de VN, die vertelden dat ze van plan waren geweest hun filantropische activiteiten te staken wanneer ze in de zestig waren, maar vervolgens beseften dat de kinderen niet kunnen wachten; de honderden toegewijde mensen van UNICEF, de vrijwilligers en de andere ngo’s in het veld, die allemaal hun vaardigheden – en hun leven – aan behoeftige mensen schenken.

Er zijn zo veel mensen van wie ik niet eens afscheid heb kunnen nemen, maar ik koester wel de herinneringen, en wanneer ik mijn ogen dichtdoe, zie ik soms hun gezicht. Onder hen zijn grote geesten en talentvolle schrijvers, Bill Buckley en zijn vrouw Pat, James Clavell, David Niven, Charlie Isaacs, die lieverd Audrey Hepburn, sir Peter Ustinov, mijn andere grote acteurvrienden Bob Brown, Bernie Lee, Francis Albert Sinatra, Cary Grant, Gregory Peck, Milton Berle, Red Buttons, Leslie Norman, Laurence Harvey, Mary en John Mills. Dan waren er nog mijn vennoten en vrienden Cubby Broccoli en Dana, Harry Saltzman, Peter Hunt, Michael Klinger, Lew Grade, zijn broers Leslie en Bernie, David Tebet, Gordon Douglas, Irving Rapper, Helmut Newton, Marvin Davis, Richard Cohen, Oscar Lerman en dit jaar kleermaker, vriend, tennispartner en in alle opzichten goeie gozer Doug Hayward. Last but not least denk ik met liefde terug aan een dame die bevriend was met Dot Squires en ook met mijn ouders, de moeder van de zeer getalenteerde componist Ernie Dunstall en een van de geestigste dames die ik heb gekend, wijlen mijn lieve vriendin Floss Dunstall. God, wat kon die je laten lachen.

Grote spijt? Dat ik nooit de kans heb gekregen kennis te maken met Kristina’s ouders en dat ik nooit mijn tantes Lily, Nelly, Isabel en Amy, oom Jack en neef Bob beter heb leren kennen. Ze zullen nooit de kans krijgen dit te lezen. Misschien kunnen papa en mama hun erover vertellen en niet te veel hun hoofd schudden over de lelijke taal zo nu en dan. Ik heb spijt van een deel van het hartzeer dat ik heb bezorgd, van een incidenteel gebrek aan goede manieren en van alle schulden die ik niet heb terugbetaald.

Er is veel mensen dank verschuldigd omdat ze dit boek mogelijk hebben gemaakt, niet in de laatste plaats aan het soort producenten dat me in het verleden werk heeft bezorgd en dat in de toekomst misschien weer zal doen. De regisseurs, schrijvers, medespelers, stuntmannen – met name Martin Grace – en alle filmploegen waarmee ik heb gewerkt, bedank ik hartelijk omdat ze deze jongen uit Stockwell de persona van een held hebben gegeven.

Ook wil ik graag dank zeggen aan: Gareth Owen door een snufje eruditie over mijn herinneringen te sprenkelen; Lesley Pollinger en iedereen bij Pollinger Limited; Michael O’Mara en zijn hele team; mijn geweldige redactrice Louise Dixon; Bruce Nichols en alle mensen van Collins; Dan Strone van Trident Media Group in New York; mijn aloude zakenpartner Bob Baker; Johnny Goodman; Harry Myers; Dave Worrall en Lee Pfeiffer van www.cinemaretro.com; Jaz Wiseman bij www.itc-classics.com; mijn aloude assistent en vriendin Doris Spriggs; Barbara Broccoli en Michael Wilson bij Eon Productions; Andrew Boyle; Ann en David Blackmer en Kiwanis; Ann Veneman; Dheepa Pandian; Mary Cahill; Fran Silverberg; Christina Roth en iedereen bij UNICEF.

Ik wil ook graag de artsen bedanken die me de afgelopen tachtig jaar in leven hebben gehouden: dokter Desmond Hall, mijn huisarts in Gerrards Cross; dokter Trevor Hudson, mijn huisarts in Londen; dokter Camel, mijn huisarts in St. Paul de Vence; Barry Savory, die mijn rug heeft behoed voor een instorting; Selvyn Bleifer, mijn cardioloog in Beverly Hills; Steven Evans, mijn cardioloog in New York; Darryl Hoffman, mijn hartchirurg die de pacemaker met de juiste batterijen heeft aangebracht; dr. Ourlin, mijn cardioloog in Monaco; dokter Nabil Sharara, mijn huisarts in Monaco; dr. Simsbler, mijn dermatoloog in Monaco; dr. Gilkes in Londen, de dermatoloog die de stukjes en beetjes wegbrandt die mogelijkerwijs aan de haviksogen van dr. Simsbler zijn ontsnapt; dokter Ariane Kunz, mijn huisarts in Crans Montana; Rick Erlich, mijn uroloog in Los Angeles en natuurlijk Stevo, dr. Zax in Beverly Hills. Al kan ik me zijn gezicht niet herinneren, mijn dank gaat ook uit naar mijn proctoloog dr. Frielich in Beverly Hills (ik zweer je dat ik die naam niet verzin), naar dr. Singh op de eerstehulp van het Roosevelt Hospital in New York – die het probleem met mijn rikketik ontdekte – en Michael Mcnamara, een briljant radioloog in Monaco.

Je bent een hypochonder of je bent het niet!

Deze digitale uitgave is gebaseerd op de 1ste druk.

Oorspronkelijke titel: My Word Is My Bond

Oorspronkelijke uitgever: Michael O’Mara Books

Vertaling: Bob Snoijink

Omslagontwerp: DPS Amsterdam

Omslagfoto: Live and Let Die © 1973 Danjaq LLC and United Artists Corporation

ePub: Mat-Zet BV, Soest

Voor rechten foto’s in het binnenwerk zie achter in boek

ISBN 978-94-609-2150-6

Copyright © Rights Acquisitions Limited 2008

Copyright voor de Nederlandse taal © 2008 Uitgeverij Forum, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print outs, kopieën, of op welke andere manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Table of Contents

- Woord vooraf

- Memoires van een aspirant-acteur

- Hoofdstuk 1

- De eerste jaren

- ‘Ik was enig kind, want ze hadden met hun eerste poging al een volmaakt kind geschapen.’

- Hoofdstuk 2

- Het leven van een acteur

- ‘Het is paars met een groene ondergrond.’

- Hoofdstuk 3

- Nu ben je in het leger

- ‘Niet met je pik spelen en hup die sokken aan.’

- Hoofdstuk 4

- Het burgerleven

- ‘Zo goed ben je niet, dus als je opkomt, glimlach je maar veel.’

- Hoofdstuk 5

- De MGM-jaren

- ‘Is zijn lul nog in orde?’

- Hoofdstuk 6

- De jaren bij Warner

- ‘Alsjeblieft, mush, maakt niet uit welke mush.’

- Hoofdstuk 7

- En nu The Saint

- ‘Dames en heren…

- en dan ben je nederig.’

- Hoofdstuk 8

- The Persuaders

- ‘Je kunt geen serie verkopen met mij erin, dat is immoreel.’

- Hoofdstuk 9

- En het woord was Bond

- ‘Er is maar één dingdat ik nog erger vind dan alligators.’

- Hoofdstuk 10

- Eenvoudig, dr. Watson

- ‘Geef de signalen en zeg je tekst!’

- Hoofdstuk 11

- Bond en daarna

- ‘Nou, dan luchten we ons kruis tenminste.’

- Hoofdstuk 12

- Vaarwel Bond, vaarwel Niv

- ‘Moet je uitkijken, makker,jullie sterven goddomme als ratten!’

- Hoofdstuk 13

- De balans opmaken

- ‘Ik pis met liefde te allen tijde in je oor.’

- Hoofdstuk 14

- Plotseling ziek

- ‘In Kristina heb ik mijn soulmate gevonden en dat heeft me gelukkiger gemaakt

- dan woorden ooit tot uitdrukking kunnen brengen.’

- Hoofdstuk 15

- Rond de wereld in tachtig jaren

- Mijn reizen voor UNICEF

- Einde

- en dankwoord