Deathworld 2
Date: 2015-10-01 00:00:00+00:00
Keywords: Science Fiction; Pulp; Space Opera; Space; Fantasy; Science Fiction Fantasy; Adventure; Classics; Fiction
Description: Jason dinAlt has been kidnaped and is being returned to the planet Cassylia to stand trial for his crimes. But on route the space ship he is on crash lands on a planet inhabited by men who have lost much of their technology. It is up to Jason to find a way to stay alive and get off planet. Can he succeed in leaving this new Deathworld? The stakes were slavery - or the life of Jason dinAlt. The planet was unknown... a savagely primitive place where every man had to kill every other man - or live as a slave. Inhabitants lived in the early Bronze Age one minute, and in the early Machine Age the n
Publisher: Wilder Publications

2 GRAANWERELD
harry harrison
coproductie sid stefan en toonboon

HARRY

HARRISON

WERELDCYCLUS

TRILOGIE

I

Vier jaar geleden was de zon ondergegaan. Sindsdien was ze niet meer opgekomen.

Maar spoedig zou de tijd aanbreken dat haar stralen weer over de horizon zouden komen. Over een paar maanden zou de blauwwitte zon met haar gloeiende stralen de oppervlakte verzengen. Tot dat tijdstip heerste er echter een eindeloos lijkende schemering en onder dit vale licht gedijde het gemuteerde graan. Het leek wel alsof er in alle richtingen graan groeide, een immense zee van geel en groen - behalve aan één kant. Daar kwam het graanveld tot een einde, begrensd door een hoog metalen hek, en achter dit hek lag de woestijn. Een troosteloos gebied met zand en grint, een eindeloze vlakte zonder schaduwen, die verloren leek te gaan in de vaagheid van de schemering. Hier regende het nooit en er groeide niets, hetgeen in scherp contrast stond met het rijke bouwland dat erachter lag. Toch leefde er iets in dit naakte landschap: een wezen dat zijn primaire levensbehoeften uit het steriele zand kon destilleren.

De vlakke hoop gestreept grijs vlees woog ten minste zes ton. Aan de bovenkant van het lichaam schenen geen openingen of organen te zitten, alhoewel een nader onderzoek zou hebben uitgewezen dat in elk van de kleine knobbels van de dikke huid een siliconenvenster zat, dat de straling van de zon kon absorberen. De plantencellen, die onder deze doorzichtige openingen huisden en deel uitmaakten van een gecompliceerde symbiose met de springer, zetten de energie om in suiker. Door een trage osmotische beweging tussen de cellen werd de suiker naar het onderste gedeelte van het lichaam gestuwd, waar hij in alcohol werd veranderd. Deze alcohol werd in de intermoleculaire ruimte tussen het protoplasma opgeslagen totdat de springer hem nodig had. Tegelijkertijd vond in het onderste gedeelte een aantal chemische processenjplaats.

Het beest gleed over een stuk land dat bijzonder rijk was aan koperzouten. Gespecialiseerde lichaamscellen beschikten over een bijtend zuur waarin ze het zout konden oplossen, waarna het door het lichaam kon worden opgenomen.

Dit proces was nu al gedurende onbepaalde tijd bezig, aangezien het beest niet over een verstand beschikte. Evenmin had het organen waarmee het de tijd kon meten. Het bestond. Het voedde zich, vrat mineralen zoals een koe gras zou vreten.

Tot het tijdstip waarop, net als in een weide, het voedsel op was.

Toen moest het beest verder gaan. Op het moment dat de voedingsbron wegviel, werd dit door de chemometers geregistreerd; de duizenden beenspieren in het onderste gedeelte van het lichaam begonnen zich samen te trekken. De zorgvuldig opgeslagen alcohol diende als brandstof; hij zou het zes ton zware, lompe lichaam in een spasmodische beweging dertig meter door de lucht kunnen voortbewegen.

Het schoot dwars door het hek heen en kwam met een geweldige klap tussen het twee meter hoge gamma-graan terecht, dat werd verpletterd. De springer verdween achter een scherm van groene bladeren en armdikke gouden halmen. Op zijn dikste punt was de springer slechts een meter dik, zodat hij volledig werd onttrokken aan het zicht van het andere wezen, dat op hem af rolde.

Ze hadden geen van beide een brein. Het zes ton wegende organisme werd volledig beheerst door de reflexcellen, waarmee het eeuwen geleden was geboren. Het metalen wezen woog zevenentwintig ton en werd gecontroleerd door een geprogrammeerde computer, die men tijdens de bouw in het apparaat had aangebracht. Beide wezens hadden zintuigen - maar ze waren niet ontvankelijk voor elkaar. Elk was volledig onwetend over het bestaan van de ander, tot het moment waarop ze op elkaar stootten.

De ontmoeting was zeer dramatisch. De gigantische graanmachine kwam ratelend en bedrijvig zoemend naderbij. Ze maaide een dertig meter brede baan uit het wuivende graan. In één beweging maaide de machine het graan, scheidde de rijke halmen van de stelen, waarna het steel-gedeelte in stukjes werd gehakt en in een laaiende oven werd verbrand. De vrijkomende stoom werd door een lange schoorsteen in de lucht gespuwd, terwijl de asdeeltjes een zwart roetspoor achter de graanmachine trokken. De asdeeltjes zakten vervolgens terug in de omgeploegde aarde, waarna het proces opnieuw zou kunnen beginnen. Het was een bijzonder efficiënte machine, die precies deed wat ze verondersteld was te doen. De machine was niet geconstrueerd om springers in het graanveld op te sporen. De graanmachine reed op de springer in en had al ruim tweehonderd kilo vlees van het beest afgerukt voordat de alarmsystemen het proces stopten.

Alhoewel de springer een primitief zenuwsysteem had, bleek het beest de drastische veranderingen te hebben bespeurd die er met het lichaam hadden plaatsgevonden. Het zond chemische signalen uit om de springvoeten te activeren en binnen een paar minuten, hetgeen ongelooflijk snel was voor een springer, trokken de spieren zich samen en maakte het beest een nieuwe sprong. Maar aangezien het grootste gedeelte van de alcoholvoorraden was verbruikt, bleek dit een minder geslaagde sprong te worden. De poging bracht het beest een paar meter de lucht in, waarna het boven op de graanmachine landde. Metaal boog en brak en ineens reageerden tientallen alarmsystemen, die nu een hels kabaal maakten in een nutteloze poging om de springer weg te jagen.

Op de plaatsen waar de gouden bekleding van de graanmachine was afgebroken, ontdekte de springer voedzaam staal. Het liet zich over de machine zakken, kreeg er vaste grip op en begon de machine met behulp van zuren te verorberen.

‘Doe niet zo stom!’ schreeuwde Lee Ciou, die zich boven het geroezemoes verstaanbaar probeerde te maken. ‘Denk toch eens aan de interstellaire afstanden, voor je over radiosignalen begint te praten. Natuurlijk kan ik een grote zender in elkaar zetten. Dat is op zich geen enkel probleem. Ik kan zelfs een signaal uitzenden dat men op de Aarde zou kunnen ontvangen - op zekere dag. Maar het duurt op z’n minst zevenentwintig jaar voordat het signaal de eerste bewoonde planeet zou bereiken. En misschien luistert men daar niet eens …’ k

‘Stilte, stilte, stilte,’ riep Ivan Semenov, die met een hamer op de tafel beukte. ‘Orde. Iedereen krijgt de kans om iets te zeggen en iedereen spreekt op zijn beurt! Anders heeft dit helemaal geen zin!’

‘Het heeft toch al helemaal geen zin!’ riep iemand. ‘Verspilling van onze kostbare tijd!’

Er klonk schril gefluit en boe-geroep, waarna de voorzitter wild op zijn tafeltje begon te hameren. Naast Semenov ging een telefoonlampje zenuwachtig flikkeren en hij pakte met één hand de hoorn op, terwijl hij met de andere hand bleef hameren. Hij luisterde, zei iets en wierp de hoorn op de haak. Hij liet de hamer liggen, ging staan en zette een luide stem op.

‘Alarm!’

Het werd meteen stil en hij knikte tevreden.

‘Jan Kulozik - aanwezig?’

Jan zat ergens achter in de zaal en hij had niet aan de discussie deelgenomen. In zijn eigen gedachten verzonken, had hij nauwelijks acht geslagen op de schreeuwende mannen en ook de stilte viel hem niet op, totdat hij zijn naam hoorde. Hij stond op. Hij was lang en gespierd en zou ongetwijfeld mager zijn geweest als hij zich niet jarenlang met geestelijke arbeid had beziggehouden. Zijn overall zat onder het vet en ook zijn gelaat zat onder de zwarte strepen, maar het was duidelijk dat hij meer dan alleen een monteur was. De manier waarop hij zich gedroeg, bereid en toch terughoudend, en de manier waarop hij de voorzitter aankeek, maakten samen met het gouden dorssymbool op zijn kraag duidelijk dat hij een belangrijke plaats innam.

‘Moeilijkheden in het veld bij Taekeng-Vier,’ zei Semenov. ‘Het schijnt dat een springer een graanmachine heeft beschadigd. Je moet er direct heen gaan.’

‘Wacht! Wacht even op mij,’ riep een kleine man, die zich een weg door de menigte baande en achter Jan aan rende. Het was Chun Taekeng, het hoofd van de Taekeng-clan. Zijn humeur was er net zo slecht aan toe als zijn leeftijd en het aantal haren op zijn hoofd. Een man die niet snel genoeg uit de weg ging, liep een stomp in de maagstreek op, terwijl hij andere mannen gewoon tegen de enkels schopte. Jan schonk geen aandacht aan de oude man, zodat Chun moest rennen om hem in te halen.

De onderhoudshelicopter stond voor de werkplaats en Jan liet de motoren warm draaien, terwijl Chun Taekeng hijgend en piepend in de cabine klom.

‘We moeten die springers uitroeien,’ hijgde hij, toen hij naast Jan in een stoel zakte. Jan reageerde er niet op. Zelfs al zou het noodzakelijk zijn, en dat was het niet, dan nog kon men de oorspronkelijke bewoners niet uitroeien. Hij sloeg daarom geen acht op Chun, die opgewonden binnensmonds vloekte en tierde. Zodra ze op de gewenste hoogte zaten duwde hij de gashendel naar voren. Hij moest zo snel mogelijk op de plaats van het voorval zien te komen. De springers konden gevaarlijk zijn wanneer men hen niet op de juiste manier behandelde. De meeste boeren wisten zo goed als niets over deze dieren - laat staan dat ze er zich iets van aantrokken.

Het landschap gleed als een gespikkeld geel-en groen-gekleurd laken onder hen door. De oogst zat er bijna op, zodat de korenvelden niet meer glooiend in alle richtingen uitdijden. Overal vielen er gaten in het korenveld, dat in hoog tempo door de graanmachines werd gemaaid. De opstijgende stoomwolken markeerden de plaatsen waar de machines aan het werk waren. Alleen de hemel bleef onveranderlijk, een grauwe atmosfeer, die zich van de ene naar de andere horizon uitstrekte. Vier jaar geleden had hij de zon voor het laatst gezien. Vier eindeloos lijkende en monotone jaren, dacht Jan. De mensen die hier woonden en leefden, scheen het niet te deren, maar hij kreeg het soms benauwd door de onveranderlijke schemering. Op die momenten maakte hij gebruik van de pilletjes in het groene potje.

‘Daar!’ riep Chun Taekeng schril, terwijl hij een gemergelde vinger uitstak. ‘Daar moet je landen!’

Jan sloeg geen acht op hem. De glinsterende goudkleurige graanmachine, die grotendeels aan het zicht werd onttrokken door een springer, bevond zich onder hen. Een grote springer, ten minste zes tot zeven ton. Meestal waren het de kleinere exemplaren die in het graanlandschap terechtkwamen. Rond de plaats van het gebeuren stonden vrachtwagens en rupsvoertuigen; een zwarte rookpluim maakte duidelijk dat er nog een aantal voertuigen in deze richting kwam. Langzaam cirkelde Jan rond, terwijl hij via de radio om de Grote Haak vroeg. Toen hij uiteindelijk landde, op iets meer dan honderd meter van de graanmachine, begon de kleine man te krijsen. Jan sloeg er geen acht op. De leden van de Taekeng-clan waren de figuren die hier het onderspit zouden moeten delven.

Er stond een groep opgewonden boeren rond de verpletterde graanmachine. Een paar vrouwen hadden gekoeld bier in vaten meegebracht en men liet de glazen rondgaan.

Het leek net een feest, want dit was een welkome onderbreking van hun monotone bestaan. Een blik van bewondering gold de jongeman die met een brandende toorts de hangende bruine vleesmassa naderde. De springer trok zijn spieren samen toen de vlam het vlees raakte; slijmerig droop het verbrande vlees op de grond en een doordringende walgelijke geur steeg op.

‘Doe die toorts uit en smeer’em!’ zei Jan.

De jongeman gaapte Jan maf aan, terwijl zijn mond openstond, maar hij deed de toorts niet uit, en hij bewoog evenmin. Zijn hoofdhaar begon net iets boven de wenkbrauwen, waardoor hij een achterlijke indruk maakte. De Taekeng-clan was vrij klein van postuur en inkennig.

‘Chun,’ riep Jan naar het hoofd van de clan, terwijl hij briesend naar voren liep, ‘laat die toorts uitdoen voordat er problemen komen.’

Chun krijste woedend en om zijn woorden kracht bij te zetten, gaf hij de jongeman een ferme schop onder zijn achterste. De jongeman vluchtte met de toorts. Jan had een paar grove werkhandschoenen in zijn riem zitten en hij trok ze te voorschijn.

‘Ik heb wat hulp nodig,’ zei hij. ‘Haal schoppen en help me om de zijkant van dit ding op te tillen. Maar raak in hemelsnaam de onderkant niet aan. Die scheidt een zuur af dat dwars door je handen heen vreet.’

Met enige inspanning tilde men een flap op en Jan boog zich voorover om onder het lichaam te kunnen kijken. Het vlees was wit en hard, nat van het zuur. Hij ontdekte een van de vele springbenen, die qua vorm en grootte ongeveer overeenkwamen met het menselijke been. Het been lag gekromd in een holte en toen hij eraan trok, voelde hij weerstand. Maar het been kon niet op tegen de aanhoudende kracht, zodat hij het ver genoeg uit de holte kon trekken om het in de vlezige knie te buigen. Toen hij het been losliet, keerde het langzaam in de oude positie terug.

‘Goed. Laat maar vallen.’ Hij stapte achteruit, zette een teken op de grond en wendde zich toen van het beest af. ‘Haal die wagens daar weg,’ zei hij. ‘Zet ze aan de linkeren de rechterkant, zo ver mogelijk van de helicopter vandaan. Als dit ding opnieuw springt, komt het boven op jullie wagens terecht. En ik ben bang dat die brandwond het beest weer in beweging zal zetten.’

Zijn opmerking veroorzaakte enige verwarring, maar die verdween toen Chun uit volle borst de bevelen herhaalde die Jan had gegeven. Iedereen kwam snel in beweging. Jan veegde zijn handschoenen af op de grond, waarna hij de graanmachine beklom. Een luid flapperend lawaai kondigde de komst van de Grote Haak aan. De grote helicopter, de grootste van deze planeet, kwam in zicht en bleef boven hem hangen. Jan haalde zijn radio te voorschijn en gaf zijn aanwijzingen. In de buik van de helicopter verscheen een vierkant gat, waaruit langzaam een hefbalk naar beneden zakte. De luchtwervelingen die ontstonden door de malende bewegingen van de rotorbladen sloegen Jan haast tegen de grond, terwijl hij voorzichtig de balk in positie bracht en vervolgens de grote haken langzaam in de zijkant van de springer plantte. Het beest liet uit niets blijken dat het het scherpe metaal voelde, dat in zijn lichaam drong. Toen de haken op hun plaats zaten, maakte Jan een draaiende beweging met zijn hand boven het hoofd. De Grote Haak steeg langzaam op.

De piloot volgde zijn aanwijzingen op. Hij zette voorzichtig spanning op de kabels die aan de hefbalk waren bevestigd. De haken beten zich vast in het vlees en er ging een rilling door de springer heen. Dit was een slecht moment. Als het beest nu zou springen, trok het de helicopter met zich mee. Het resultaat zou het einde van de Grote Haak zijn. Maar de helicopter was snel en het apparaat steeg op, totdat de natte witte onderkant van het beest twee meter boven de grond hing. Jan zwenkte met zijn hand en de Grote Haak bewoog langzaam voorwaarts. Hij sleepte het wezen onder zich mee. Toen raakte de springer de grond. Het leek alsof de helicopter een gigantische deken aan één kant had beetgepakt en deze nu langzaam omsloeg, totdat de andere kant boven lag. Gemakkelijk en zonder tegenstand te bieden golfde de springer mee met de beweging, totdat hij met zijn rug op de grond lag. De onderkant van het beest glinsterde als een uitgestrekte witte vleesmassa. »

Ineens veranderde de onderkant, toen de duizenden springbenen plotseling in de lucht schoten. Een spontane explosie van vaal gekleurde ledematen. De benen stonden gedurende een paar seconden stijf in de lucht, waarna ze gestaag terug zakten in de vleesholten.

‘Het kan nu geen kwaad meer,’ zei Jan. ‘Het kan niet van zijn rug afkomen.’

‘Dan moet je het nu doden,’ mompelde Chun Taekeng binnensmonds.

Jan probeerde zijn afschuw te verbergen. ‘Nee, dat heeft geen zin. Ik denk niet dat je er prijs op zou stellen zeven ton rottend vlees in jouw graanveld te hebben liggen. We laten het beest met rust. De graanmachine is een stuk belangrijker.’ Hij gaf de Grote Haak een teken om te landen, waarna hij de hefbalk losmaakte. Er was een grote zak zoutas aan boord van de helicopter. Men had dit spul speciaal voor noodgevallen aan boord. Er was altijd wel ergens iets met een springer aan de hand. Hij klom opnieuw op de graanmachine en strooide zoutas in de grote poelen zuur. Er leek weinig schade te zijn veroorzaakt, maar er kon natuurlijk altijd een probleem ontstaan wanneer het zuur in het machinegedeelte terecht was gekomen. Hij zou meteen de bekleding moeten verwijderen. Een gedeelte daarvan was weggescheurd en een aantal van de grote wielen bleek te zijn afgeknapt, zodat de machine naar één kant overhelde. Het zou een moeilijk karwei worden. Met een rupsband die nog functioneerde en vier voertuigen die aan de andere kant trokken, slaagde hij erin de graanmachine tweehonderd meter te verplaatsen en uit de buurt van de springer te brengen. Onder een kritisch oog, om nog maar te zwijgen over de cynische opmerkingen van Chun Taekeng, liet hij de springer door de Grote Haak weer op zijn poten zetten.

‘Laat dat smerige beest maar hier! Dood en begraaf het! Nu staat het weer op zijn benen en als het springt, doodt het ons allemaal!’

‘Nee, dat gebeurt niet,’ riep Jan. ‘Het kan maar in één richting voortbewegen. Je zag hoe zijn benen stonden. Wanneer het springt, gaat het in de richting van de woestijn.’

‘Je bent er nooit zeker van en .

‘Ik wel. Ik kan het niet als een wapen richten, als je dat bedoelt, maar het gaat in de goede richting. Neem dat maar van mij aan!’

Alsof het afgesproken werk was, kwam de springer op dat moment in beweging. Het bezat geen brein en kende geen emoties. Maar het beschikte over een gecompliceerd chemisch netwerk, dat zijn bewegingen controleerde. Kennelijk reageerde dat netwerk op de ruwe behandeling die het dier had ondergaan. Er klonk een geweldige dreun toen het beest alle springbenen tegelijkertijd uitstak. De vrouwen gilden en zelfs Chun Taekeng verstomde toen het beest in beweging kwam.

Het immense lichaam schoot door de lucht. Het vloog over het graanland en de sensorstralen van het hek heen, waarna het met een dof geluid op het zand terechtkwam. Een grote stofwolk spatte naar alle kanten weg.

Jan haalde zijn gereedschapskist uit de helicopter en begon met het werk aan de graanmachine. Zodra hij aan het werk was, ging hij op in zijn gedachten. Hij dacht aan de schepen. Hij was moe van het denken en het praten over de schepen, maar hij kon ze niet vergeten. Niemand kon de schepen vergeten.

2

‘Ik wil het niet over de schepen hebben,’ zei Alzbeta Mahrova. ‘Er wordt over niets anders meer gesproken!’

Ze zat vlak naast Jan op de bank en ze drukte haar heup stevig tegen zijn dij aan. Hij kon de warmte van haar lichaam door de dunne stof van haar jurk en het linnen van zijn overall voelen. Hij wrong krampachtig zijn handen in elkaar, zodat de spieren in het polsgewricht als dikke kabels opzwollen. Meer dan dit zou hij nooit bij haar kunnen bereiken, in ieder geval niet op deze vervloekte planeet. Hij keek haar vanuit zijn ooghoeken aan; de egaal gebruinde huid, het zwarte haar, dat tot op haar schouders viel, haar grote donkere ogen, haar borsten …

‘De schepen zijn belangrijk,’ zei hij, terwijl hij moeite deed om haar niet aan te staren. Ongeïnteresseerd keek hij naar een groot magazijn, dat aan de andere kant van de lavaweg stond. ‘Vandaag zijn ze zes weken te laat en wij hadden al vier weken geleden moeten vertrekken. Vanavond zal er een beslissing moeten worden genomen. Heb je het met de Hradil nog over ons huwelijk gehad?’

‘Ja,’ mompelde Alzbeta, terwijl ze zich omdraaide en zijn handen in de hare nam, hoewel de voorbijgangers hen zouden kunnen zien. ‘Ze weigerde mij te laten uitspreken. Ik moet met iemand uit de Semenov-clan trouwen of anders helemaal niet. Zo staat het in de wet.’

‘De wet!’ Het leek alsof hij het over een verwerpelijk onderwerp had. Hij maakte zich los uit haar greep en schoof over de bank een stuk van haar weg, gepijnigd door haar aanraking op een manier die zij niet zou kunnen begrijpen. ‘Dit heeft niets met de wet te maken. Het is een gebruik, een stom boeren bijgeloof. Op een boerenplaneet, die rond een blauwwitte zon draait die men vanaf de Aarde niet eens kan zien. Op de Aarde had ik met je kunnen trouwen en kinderen groot kunnen brengen.’

‘Maar je bent niet op de Aarde,’ zei ze, zo zacht dat hij haar nauwelijks kon verstaan.

Ineens voelde hij zich loom worden en zijn woede luwde. Ja, hij was niet op de Aarde en hij zou ook nooit naar de Aarde kunnen terugkeren. Hij moest hier iets van zijn leven zien te maken. Misschien kon hij de regels op een of andere manier beïnvloeden. Maar hij kon ze niet breken. Een blik op zijn horloge vertelde hem dat het twintig uur was, hoewel de eindeloze schemering nog steeds aanwezig was. Alhoewel het schemerduister meer dan vier jaar duurde, bleef men de tijd meten met horloges en klokken, opdat het lichaamsritme op deze verre planeet niet zou worden verstoord.

‘Ze zitten daar nu al twee uur te vergaderen over één en hetzelfde onderwerp. Ik neem aan dat ze er nu wel genoeg van hebben.’ Hij stond op.

‘Wat ga je doen?’ vroeg ze.

‘Wat er gedaan moet worden. Het besluit kan en mag niet langer worden uitgesteld.’

Vluchtig raakte ze zijn hand aan, alsof ze zich realiseerde hoe ze hem met haar strelingen kwelde. ‘Succes!’

‘Ik heb geen succes nodig. Aan mijn geluk kwam een einde toen ik van de Aarde werd gedeporteerd.’

Ze kon hem niet vergezellen, omdat het een bijeenkomst van clan-hoofden en technische hoofdingenieurs was. Als onderhoudskapitein had hij het recht om deze vergadering bij te wonen. De deur van de drukkoepel bleek gesloten te zijn. Hij moest krachtig tegen het raam kloppen voordat hij het slot hoorde ratelen en de deur openging. Ambtenaarkapitein Ritterspach keek hem met zijn spleetoogjes geniepig aan.

‘Je bent te laat. Ze zijn allang begonnen.’

‘Zeur niet, Hein, en doe nou maar gewoon die deur open.’ Hij had bijzonder weinig respect voor de ambtenaarkapitein, die zijn ondergeschikten afbeulde en zijn meerderen slijmde.

De stemming onder de aanwezigen was gedemoraliseerd, eigenlijk net wat hij had verwacht. Chun Taekeng, de oudste in rang, was de voorzitter. Zijn voortdurende gekrijs en geschreeuw wanneer iemand niet naar hem wilde luisteren, was niet bevorderlijk voor een ordelijke gang van zaken. Er werd onderling gemompeld en er werden bittere opmerkingen gemaakt, maar niemand kwam met een positief voorstel. Men herhaalde telkens dezelfde woorden en verwijten die al meer dan een maand op ieders lippen hadden gelegen, maar men kwam er geen steek verder door. Nu was het echter tijd.

Jan liep naar voren, terwijl hij zijn hand opstak om het woord te vragen, maar Chun sloeg geen acht op hem. Daarom deed hij nog een paar stappen voorwaarts, totdat hij vlak voor de kleine man stond en dreigend boven hem uittorende. Chun probeerde hem geïrriteerd weg te wuiven en om hem heen te kijken, maar Jan bleef gewoon staan.

‘Terug naar je plaats. Dat is een bevel!’

‘Ik heb iets te zeggen. Laat ze hun mond houden!’

Het geroezemoes stierf weg, omdat men hem ineens in de gaten kreeg. Chun hamerde luid op zijn tafel en dit keer werd het doodstil.

‘De onderhoudskapitein heeft het woord,’ riep hij, waarna hij walgend de hamer liet vallen. Jan draaide zich om naar de aanwezigen.

‘Ik wil een aantal feiten op een rijtje zetten, die men niet kan verloochenen. In de eerste plaats: de schepen zijn te laat. Vier weken te laat. In al die jaren dat de schepen naar ons toe zijn gekomen, zijn ze nog nooit zó laat geweest. Slechts één keer waren ze vier dagen te laat. Vast staat, dat de schepen te laat zijn en dat wij niet langer kunnen wachten. Als we hier blijven, zullen we verbranden. Morgenochtend vroeg zal het werk stilgelegd moeten worden en moeten we aan de voorbereidingen van de tocht beginnen.’

‘Maar het laatste graan staat nog op het v®d…, schreeuwde iemand.

‘Dat zal verbranden. We laten het staan. We zijn al te laat. Dat is toch zo, nietwaar, treinmeester Semenov?’

‘En wat doen we dan met het graan dat in de silo’s ligt?’ brulde iemand, maar Jan sloeg geen acht op de vraag. Eén probleem tegelijk.

‘Semenov?’

Met tegenzin knikte de grijzende man. ‘Ja, we moeten vertrekken. We moeten wel, anders raakt het schema in de war.’

‘Dat bedoel ik. De schepen zijn te laat en als we nog langer blijven wachten, zullen we hier al wachtende sterven. We moeten aan onze tocht naar het zuiden beginnen en hopen dat ze ons op Zuidland zullen opwachten. Dat is alles wat we kunnen doen. We moeten ogenblikkelijk vertrekken en … we moeten het graan met ons meenemen.’

De aanwezigen waren met stomheid geslagen. Iemand schoot in de lach, maar hield wijselijk zijn mond. Dit was een nieuw idee en door dit soort nieuwe ideeën raakten ze alleen maar in de war.

‘Het is onmogelijk,’ zei de Hradil uiteindelijk, en een groot aantal hoofden knikte instemmend. Jan staarde naar het hoekige gelaat en de dunne lippen van het hoofd van de Mahrova-clan en hij deed moeite om zijn stem monotoon en rustig te laten klinken, zodat zijn haatgevoelens niet zouden blijken.

‘Het fs mogelijk. U bent een oude vrouw die van dit soort dingen geen verstand heeft. Ik ben kapitein in dienst van de wetenschap en ik zeg dat het wel mogelijk is. Ik beschik over de gegevens. Als we onze woon-en leefruimte tijdens de tocht beperken, kunnen we één vijfde van het graan met ons meenemen. Daarna kunnen we het graan uitladen en terugkeren om opnieuw in te laden. Dit moet dan zo snel mogelijk gebeuren. De lege wagens zijn in staat om twee vijfde van het graan te vervoeren. De rest zal verbranden - maar dan hebben we in ieder geval bijna twee derde van de oogst gered. Wanneer de schepen komen, moeten ze het graan hebben. De mensen zullen anders verhongeren. Wij zullen het voor ze hebben bewaard.’

De aanwezigen schenen ineens allemaal wat te willen zeggen. Men schreeuwde door elkaar heen, riep beschuldigingen over en weer, terwijl niemand acht sloeg op de voorzitter, die woest hamerde en om orde riep. Jan draaide zich om en negeerde het tumult. Ze moesten de tijd krijgen om
aan het nieuwe idee te kunnen wennen en erover te praten. Ze waren reactionaire eigenzinnige boeren en ze verafschuwden elke vorm van vernieuwing. Als de gemoederen wat waren bedaard, zou hij opnieuw het woord tot hen richten. Maar op dit moment zat hij met zijn rug naar hen toe en sloeg geen acht op het tumult. Hij keek naar de grote kaart waarop de planeet stond afgebeeld. Het enige kleurige stuk in deze grote hal.

Halvmörk, dat was de naam die het eerste verkenningsteam aan deze planeet had gegeven. Schemering, de wereld van het halfduister. Officieel luidde haar naam Beta Aurigae-Three, de derde van de zes planeten die om de laaiende blauwwitte ster cirkelden en de enige die bewoonbaar was. Deze planeet had de astronomen bijzonder geboeid, zodat men de bijzondere gegevens had geregistreerd en doorgegeven. De geleerden waren gefascineerd door de grote asverschuiving, waardoor zij leefbaar werd voor de mensen die er moesten wonen. De grote ashoek van eenenveertig graden en de langgerekte vlakke ellipsvormige baan, gelegen in het eclipticavlak, veroorzaakten een buitengewone situatie. Bij de Aarde bedroeg de afwijking van . de aardas slechts een paar graden, hetgeen voldoende was voor de grote verschillen tussen de seizoenen. De as is de denkbeeldige lijn waarom een planeet roteert; de asafwij-king is het aantal graden dat de as verschilt van die verticale lijn. Eenenveertig graden is een ongekend getal en dit, in combinatie met de lange ellipsvormige omloopbaan van de planeet, zorgde voor een aantal ongewone verschijnselen.

De winter en de zomer duurden elk vier jaar. Gedurende vier jaar heerste de duisternis rond de winterpool, de planetaire pool die van de zon was afgewend. Dit veranderde plotseling en drastisch op het moment dat de planeet het einde van haar elliptische baan naderde en de zomer op de winterpool aanbrak. Het enorme verschil in klimaat was gevaarlijk en kon dodelijk zijn. Daarna moest de zomer-pool, die vier jaar in de zon had gelegen, vier jaar in de duisternis doorbrengen.

Tussen de beide polen, in het gebied dat van veertig graden noorderbreedte tot veertig graden zuiderbreedte liep, heerste een eindeloze brandende zomerhitte. Miestal bedroeg de temperatuur rond de evenaar meer dan negentig graden Celcius. Op de winterpool bleef de temperatuur rond het vriespunt hangen, terwijl er soms zelfs vorst voorkwam. In deze extreme temperatuurverschillen was er slechts één plaats op de dodelijke planeet waar een mens enigszins comfortabel kon leven: in de schemering. De enige bewoonbare zone op Halvmörk lag rond de winterpool. Hier kende men nauwelijks enig temperatuurverschil: tussen de tweeëntwintig en de zevenentwintig graden Celcius, en hier kon men leven, terwijl het graan er goed gedijde. Prachtig gemuteerd graan, dat voldoende was om een half dozijn overbevolkte planeten van voedsel te voorzien. Atomaire ontziltingsinstallaties zorgden voor het water en destilleerden chemicaliën uit de zee, die als mest werden gebruikt. De aardse planten hadden hier geen natuurlijke vijanden, omdat al het oorspronkelijke leven op koper-en niet op carbonverbindingen was gebaseerd. De twee plantenvormen waren als gif voor elkaar. Het op koperverbindingen gebaseerde plantenleven kon niet op tegen de sneller groeiende carbonverbindingen. De oorspronkelijke fauna werd verdrukt, geëlimineerd - en het graan tierde welig. Het graan zoog het nimmer eindigende stille licht en de onveranderlijke temperatuur in zich op. Het groeide en groeide en groeide.

En dat vier jaar lang, totdat de zomer aanbrak en de brandende zon boven de horizon kwam en het leven hier onmogelijk maakte. Maar wanneer het ergens zomer werd, begon op de tegenoverliggende pool een nieuwe leefbare schemerzone. Dan kon men gedurende vier jaar de zone van die pool gebruiken voor bebouwing, totdat het seizoen weer zou veranderen.

Op zich was dit een bijzonder produktieve planeet, nu men er het water had gedestilleerd en het land had bemest. De oorspronkelijke fauna vormde geen enkel probleem. De aardse economie verkeerde in een positie waarin het ook niet moeilijk was om pioniers te krijgen. Met de SDL-ruimteaandrijving* bleven de transportkosten zelfs redelijk binnen de perken. Toen men de zorgvuldige berekeningen afsloot en narekende, kwam men tot de conclusie dat het graan tegen een interessante prijs kon worden geproduceerd en naar bewoonde planeten kon worden vervoerd.

SDL = Sneller dan Licht.

Er zat een aardige winstmarge in. Men voelde wel iets voor dit plan. Zelfs de zwaartekracht week niet te veel af van de aardse norm en ondanks het feit dat Halvmörk een stuk groter was dan de Aarde, bleek de dichtheid niet veel groter te zijn. Er waren zelfs twee grote continenten die rond de poolgebieden lagen en die in de schemerzones uitstekend konden worden bewoond. De gebieden konden beurtelings gedurende vier j?.ar worden bebouwd, waarna men van het ene naar het andere gebied migreerde. Het zou mogelijk moeten zijn.

Alleen zat men met het probleem van het vervoer van de boeren en hun uitrusting van de ene naar de andere zone. Dat was elke vier jaar een afstand van bijna zevenentwintigduizend kilometer.

De gesprekken en ideeën die men hierover had gehad, waren verloren gegaan in de loop der jaren. Er waren natuurlijk een paar voor de hand liggende oplossingen. De simpelste, maar tevens de duurste, was van elke machine een exemplaar te plaatsen in elk van de beide zones. Alhoewel een dubbele hoeveelheid machines en gebouwen niet eens zo buitengewoon duur was, kon men zich niet verenigen met de gedachte dat het materiaal van elke negen jaar vijf jaar onbenut in de magazijnen en garages zou staan. Ondenkbaar voor de werkgevers, die bij dit soort projecten elke cent probeerden te besparen.

Het vervoer over water had men ongetwijfeld overwogen, aangezien Halvmörk voor het grootste gedeelte uit water bestond. Er waren twee poolcontinenten en een aantal eilandketens. Maar hiervoor zou men dan eerst over land naar de zee moeten rijden en vervolgens moeten overladen in dure schepen, die men speciaal zou moeten construeren omdat ze bestand moesten zijn tegen de hevige tropische stormen. Het zouden schepen zijn die men slechts een keer in de viereneenhalf jaar zou gebruiken en waarvan het onderhoud een kostbare aangelegenheid zou worden. En dat was ondenkbaar. Was er dan eigenlijk wel een passende oplossing voor dit probleem?

Natuurlijk. De terraanse ingenieurs die de planeet bewoonbaar moesten maken, hadden met dit soort problemen voldoende ervaring. Ze waren in staat om een giftige atjno-sfeer te zuiveren, woestijnen in cultuur te brengen en jungle-gebieden te elimineren. Ze waren zelfs in staat om bepaalde landmassa’s op plaatsen waar men ze nodig had, naar boven te laten komen en andere massa’s te laten verzinken. Deze ingrijpende veranderingen bewerkstelligde men door het plaatsen en doen exploderen van een aantal gravitronische bommen, hetgeen met de grootste voorzichtigheid gepaard ging. Elk van deze bommen had de omvang van een klein huis en werd in een diep gat gemonteerd. De manier waarop deze bommen functioneerden, werd angstvallig geheim gehouden door het bedrijf dat ze fabriceerde. Maar wat de bommen konden veroorzaken was verre van geheim. Op het moment dat de bom werd geactiveerd, veroorzaakte ze een geconcentreerde seismische activiteit. De korst van een planeet werd opengescheurd, waardoor de magma omhoog kwam, hetgeen op zijn beurt weer normale seismische activiteit ten gevolge had. Natuurlijk ging dit alleen op voor de plaatsen waar de tektonische grondplaten over elkaar heen lagen, hetgeen meestal een vrij groot operatiegebied gaf.

De gravitronische bommen hadden een reeks vlammende vulkanen uit de diepte der oceanen van Halvmörk laten opstijgen. Vulkanen die lava uitspuwden dat later in steen veranderde, zodat er een langgerekte eilandketen ontstond. Nog voordat de vulkaanactiviteit was geluwd, lag er een landketen tussen de twee poolcontinenten. Nadat men dit had volbracht, was het relatief eenvoudig met behulp van hydrogeenbommen de hoogste bergtoppen af te vlakken. Het was zelfs nog gemakkelijker om met straalwapens een redelijk egale weg door het terrein te branden. Met deze wapens maakte men een keurige stenen weg, die van pool tot pool liep en 27.000 kilometer lang was.

Ongetwijfeld was dit niet goedkoop geweest. Maar de coöperaties waren stuk voor stuk machtig en ze controleerden de aardse economie. Men vormde gewoon een consortium, omdat men ervan uit kon gaan dat de opbrengst iedereen ruim tevreden zou stellen. En aan deze bron van inkomsten zou nooit een einde kunnen komen.

De gedwongen pioniers van Halvmörk waren gemigreerde boeren. Ze leefden volgens een vast patroon. Vier jaar lang deden ze hun werk, verzorgden het graan en begeleidden de groei, totdat de oogsttijd kwam en ze het graan in de voorraadschuren opsloegen. Daarna wachtte men op de komst van de schepen. Dat was altijd een lang verwacht en opwindend, waarschijnlijk zelfs het meest belangrijke onderdeel van hun bestaan. Het werk werd beëindigd op het moment dat er een bericht van de schepen werd opgevangen. Het graan dat dan nog op de velden stond, liet men gewoon staan en het feest begon, omdat de schepen alles meebrachten wat het leven hier mogelijk maakte. Het nieuwe zaad, dat men nodig had aangezien de gemuteerde graansoorten onstabiel waren en de boeren niet over de landbouwkundige kennis beschikten waardoor ze dit hadden kunnen veranderen. Dan de nieuwe kleren en de machineonderdelen, nieuwe kernvoeding voor de atoomreactors, kortom: de duizenden-één dingen die men nodig had om een op machines gebaseerde samenleving gaande te houden op een planeet waar men zelf niets kon vervaardigen. De schepen bleven altijd net lang genoeg om alles uit-en in te laden. Wanneer de magazijnen en de silo’s vol met graan zaten, stegen de schepen op en kwam er een einde aan het feest. Tegelijkertijd werden alle huwelijken ingezegend, omdat dit het enige tijdstip was waarop men tijd had om te trouwen. Meestal kwam dan ook de bodem van de drankvaten in zicht, zodat het feestgedruis verstomde.

Daarna begon men aan de tocht.

Ze verplaatsten zich als zigeuners. De enige permanente gebouwen waren de machineopslagmagazijnen en de graansilo’s. Nadat men alle onderdelen van de buitenkant van de gebouwen had verwijderd, gingen de grote deuren open. De vrachtwagens en de helicopters, de immense graanmachines, zaad-en ploegmachines werden naar binnen geduwd. Alle belangrijke onderdelen werden in een plastic motteballenlaag gelegd en de machines zelf werden onder een dikke laag siliciumvet in de bodem verankerd, zodat ze de immense hitte van de zomer konden doorstaan.

Verder nam men alles mee. De vergaderzaal en alle andere met perslucht gevormde gebouwen werden afgebroken en ingepakt. De grotere gebouwen werden opgekrikt en men plaatste er wielen onder. De vrouwen hadden dan al maandenlang voedsel ingeblikt en opgespaard, terwijl het geslachte vee de diepvrieskisten vulde, zodat men niet over vleestekort te klagen zou hebben. Meestal nam men slechts een paar kalveren en lammeren mee; nieuwe kuddes zou men later op het andere poolcontinent
uit de spermabank kunnen halen.

Wanneer alles was ingepakt en mobiel gemaakt, zetten de boerderijtractoren en de vrachtwagens alles op zijn plaats, zodat er één langgerekte karavaan ontstond. Daarna werden de tractoren en de vrachtwagens eveneens in de motteballen gelegd. Vervolgens haalde men de motoren uit de grote wagens. De karavaan werd in diverse ‘treinstellen’ opgedeeld, en elk treinstel kreeg een eigen motor, die voor de aandrijving moest zorgen. Zodra de motor was geïnstalleerd en de koppelingen en de kabels waren aangesloten, kwam de trein tot leven. Alle ramen werden hermetisch afgesloten en de airconditioning werd ingeschakeld. In deze situatie zou geen verandering komen voor ze de schemerzone op het andere continent hadden bereikt, waar de temperatuur weer dragelijk zou zijn. Het kwik van de thermometer kon gemakkelijk boven de negentig graden Celcius komen op het moment dat ze de evenaar passeerden. En hoewel de temperatuur ‘s nachts tot zestig of zeventig graden terugliep, was dit iets waarmee men rekening diende te houden. Halvmörk draait namelijk in achttien uur een keer om haar eigen as en hierdoor zijn de
nachten te kort om de temperatuur werkelijk te laten dalen.

‘Jan Kulozik, iemand wil jou een vraag stellen. Let eens op, Kulozik, dit is een bevel!’ De stem van Chun Taekeng klonk hees na al zijn geschreeuw van die avond.

Jan maakte zijn blik los van de wandkaart en hij draaide zich om. Men stelde een heleboel vragen, die hij allemaal negeerde, totdat het wat rustiger werd.

‘Luister,’ zei Jan. ‘Ik heb tot in de details uitgewerkt wat er gedaan zal moeten worden en ik zal jullie alles exact vertellen. Maar om te voorkomen dat ik mijn tijd verspil, wil ik eerst weten of jullie met dit plan akkoord gaan. Nemen we het graan wel of niet mee? Dat is alles. We moeten vertrekken. Daarover kan geen twijfel bestaan. En voordat jullie een besluit nemen over het graan, zijn er twee dingen waarmee jullie rekening dienen te houden. Wanneer de schepen komen, zullen ze het graan nodig hebben omdat veel mensen anders de hongerdood sterven. Duizenden, misschien wel miljoenen mensen zullen kreperen wanneer ze het graan niet krijgen. En als ze het graan niet krijgen, is dat onze schuld.

Als de schepen niet komen, zijn ook wij gedoemd te sterven. Onze eigen voorraden zijn minimaal, er zijn kapotte onderdelen die we zelf niet kunnen vervangen en twee van de motoren leveren al minder vermogen, zodat we ze na deze tocht van nieuwe kernbrandstof zullen moeten voorzien. Met het graan kunnen we het desnoods nog een paar jaar volhouden, maar uiteindelijk zullen ook wij sterven. Denk daarover na voordat jullie een stem uitbrengen.

Mijnheer de voorzitter, het woord is aan u.’

Toen de Hradil opstond en om het woord vroeg, realiseerde Jan zich dat het een lang en moeizaam gevecht zou worden. Deze oude vrouw, het hoofd van de Mahrova-clan, vertegenwoordigde het oude systeem, de kracht tegen de vernieuwing. Ze was geslepen, maar ze dacht als een boerin. Wat oud was was goed, wat nieuw was des duivels. Elke vorm van vernieuwing maakte de samenleving slechter en het leven moest onveranderd blijven. De andere clan-hoofden luisterden met respect naar haar, omdat men haar unaniem had verkozen tot woordvoerdster en leidster van deze gemeenschap. Iedereen zweeg toen zij opstond en Jan wachtte op een stortvloed van haar kortzichtige, ouderwetse denkbeelden en verwijten.

‘Ik heb geluisterd naar hetgeen deze jongeman ons te zeggen had. Ik waardeer zijn mening, hoewel hij geen clan-hoofd of lid van een van onze families is.’ Keurig, dacht Jan. Maak hun mijn sociale status nog maar eens goed duidelijk, zodat je mijn argumenten bij voorbaat al op losse schroeven zet.

‘Desondanks,’ vervolgde ze haar betoog, ‘moeten we zijn voorstel in overweging nemen. Wat hij heeft gezegd is juist. Het is de enige manier. We moeten het graan met ons meenemen. Het maakt een heilig deel uit van ons bestaan. Het is de reden waarom wij hier leven. Ik verzoek het voorstel bij acclamatie aan te nemen, zodat niemand ons later het verwijt kan maken dat we verkeerd hebben gehandeld. Ik bezweer u allen het plan te aanvaarden en ogenblikkelijk met het graan te vertrekken. Ieder die het hier niet mee eens is, dient nu op te staan.’

Om tegen haar in te gaan, moest er een bijzonder sterke persoonlijkheid aanwezig zijn. Bovendien heerste er verwarring onder de aanwezigen. Eerst een nieuw idee, eigenlijk iets waarvan men weinig verwachtte, en nu werd dit idee gesteund door de Hradil, wier wil wet was. Het was buitengewoon verwarrend. Men moest erover nadenken en nadat men hiervoor de kans had gehad, was het te laat om op te staan en de oude vrouw aan te kijken. Met enig geroezemoes en duistere blikken werd het voorstel bij acclamatie aangenomen.

Het zat Jan niet lekker, maar hij kon er moeilijk tegen protesteren. Hij was ervan overtuigd dat de Hradil hem net zo intens haatte als hij haar. En toch steunde ze zijn voorstel, terwijl ze de anderen dwong het te accepteren. Ongetwijfeld zou ze het hem op een of andere manier ooit betaald zetten dat hij haar de wind uit de zeilen had genomen. Ach, het zou hem een zorg zijn. In ieder geval was men met het voorstel akkoord gegaan.

‘En wat staat ons nu te doen?’ vroeg de Hradil, die zich tot hem wendde zonder hem echt aan te kijken. Ze wilde hem gebruiken, maar leek niet van plan om dit toe te geven.

‘We formeren de karavaan zoals we dat altijd hebben gedaan. Maar voordat dit gebeurt, dienen alle clan-hoofden die hier aanwezig zijn, een lijst te maken van de dingen die men niet direct nodig heeft. Deze voorwerpen zullen hier achter moeten blijven. Deze lijsten zullen we gezamenlijk doornemen. Daarna slaan we deze voorwerpen op bij de machines. Ongetwijfeld zal een gedeelte door de hitte verloren gaan, maar er is geen alternatief. Twee wagens van elk treinstel zullen als woongedeelte dienst doen. Dit houdt in dat men opeengeperst zal zitten, maar het is absoluut noodzakelijk. Alle andere wagens zullen met graan worden gevuld. Ik heb het gewicht berekend en ben tot de conclusie gekomen dat de wagens dit gewicht kunnen dragen. De motoren krijgen het wel zwaar te verduren, maar met de juiste voorbereidingen kunnen de treinstellen in beweging blijven.’

‘De mensen zullen dit niet op prijs stellen,’ zei de Hradil, en vele hoofden knikten.

‘Dat weet ik, maar u en de clan-hoofden moeten hen dwingen te gehoorzamen. U hebt anders ook overal zeggenschap over. Neem bijvoorbeeld maar eens het huwelijk.’ Toen hij dit zei, keek hij de Hradil scherp aan, maar ze ontweek zijn blik. ‘Dus dat is op zich geen probleem. Het is niet zo dat jullie gekozen leiders zijn, die men kan vervangen. Uw woord is wet. Maak daar dus gebruik van. Deze tocht zal niet de gemakkelijke, vaak onderbroken reis van vroeger zijn. Het zal aanhoudend en moeizaam zijn. En het leven in de silo’s van Southtown zal niet comfortabel zijn totdat de karavaan van de tweede reis terugkeert. Vertel dat aan het volk. Vertel het hun nu, zodat ze er later niet over kunnen klagen. Vertel hun dat we niet vijf uur per dag zullen rijden, zoals we dat in het verleden altijd hebben gedaan, maar dat we op z’n minst achttien uur per dag onderweg zullen zijn. We zullen langzamer moeten rijden en we zijn al te laat. En vergeet niet dat de karavaan een tweede keer op en neer zal moeten gaan. We hebben maar weinig tijd tot onze beschikking. Rest ons nog een ander punt.’

Dit was de tweede keuze die ze zouden moeten maken en die was voor hem persoonlijk erg belangrijk. Hij hoopte dat Lee Ciou zich aan zijn woord zou houden. De hoofdgids hield niet van mensen en niet van politiek en het had Jan enige moeite gekost om hem van het belang van deze tocht te overtuigen.

‘Dit is allemaal nieuw,’ zei Jan. ‘Er moet een coördinator voor deze veranderingen worden aangesteld. Hij moet de eerste reis in goede banen leiden en tevens fungeren als commandant van de tweede reis. Iemand moet de leiding hebben. Wie stellen jullie voor?’

Opnieuw een voorstel waarover men een besluit moest nemen. Ze verafschuwden dit. Ze keken om zich heen en murmelden. Lee Ciou stond zwijgend op. Hij moest zichtbaar moeite doen om iets te zeggen.

‘Jan Kulozik moet het doen. Hij is de enige die weet wat er moet gebeuren.’ Meteen ging hij zitten.

De stilte duurde een paar seconden, waarin iedereen de schok probeerde te verwerken en men zich ineens realiseerde dat door dit voorstel het oude rollenpatroon radicaal werd doorbroken.

‘Nee!’ krijste Chun Taekeng, terwijl zijn gelaat rood aanliep en hij woest met de hamer op de tafel sloeg, hetgeen kennelijk niet eens tot hem doordrong. ‘Ivan Semenov zal de tocht organiseren. Hij is de treinmeester. Zo is het altijd geweest en zo zal het ook altijd blijven.’ Er stond schuim op zijn lippen en de aanwezigen die op de eerste rij zaten, bogen zich beschaamd voorover om het speeksel van hun gelaat te wissen - hoewel ze instemmend knikten. Dat was tenminste begrijpelijke taal, al werd er niets mee bereikt. Maar het was de beproefde en bewaarde methode.

‘Stop met timmeren, Taekeng, voor je de hamer breekt,’ siste de Hradil als een slang tegen hem. De voorzitter staarde haar met open mond aan. Hij gaf de bevelen en kreeg ze niet. Dat was de gewone gang van zaken. Toen hij aarzelde en de hamer in de lucht bleef hangen, sprak de Hradil voordat de oude man zich ergens op kon bezinnen.

‘Het is goed. We moeten ons goed voor ogen houden wat er gedaan kan worden en niet hoe we het in het verleden hebben gedaan. We zullen op een nieuwe manier te werk moeten gaan en misschien hebben we daarvoor ook een nieuwe coördinator nodig. Ik zeg niet dat dit noodzakelijk is. Misschien wel. Waarom vragen we Ivan Semenov niet gewoon naar zijn mening? Wat vind jij ervan, Ivan?’

De grote man stond langzaam op, plukte aan zijn baard, keek om zich heen en probeerde wijs te worden uit de verbeten uitdrukking die op het gelaat van de aanwezigen te lezen stond. Maar hij werd er niets wijzer van. Woede, dat zag hij, en behoorlijk wat verwarring — maar nergens een teken van vastberadenheid.

‘Misschien zouden we Jan moeten overwegen als iemand die het plan opstelt, als jullie begrijpen wat ik bedoel. Dit soort veranderingen, die moet men plannen, en dan die twee expedities. Ik weet het eigenlijk niet…’

‘Als je het niet weet, moet je je kop houden,’ blèrde Chun Taekeng, die alweer woest hamerde om zijn woorden te onderstrepen. Maar hij had die avond al zo vaak geschreeuwd en gehamerd, dat men op hem geen acht meer sloeg. Ivan sprak gewoon door.

‘Aangezien ik niets over een dergelijk plan weet, lijkt het me logisch dat iemand mij helpt. Jan Kulozik weet alles, want het is in feite zijn plan. Hij weet wat we moeten doen. Ik zal de karavaan zoals altijd samenstellen, maar hij moet in staat zijn om er de juiste veranderingen in aan te brengen. Ja, ik sta erop dat we hiermee instemmen. Hij moet veranderingen aan kunnen brengen.’

Jan wendde het gelaat af en deed zijn best om zijn gevoelens te verbergen. Hij probeerde zijn haat te verbergen, want hij koesterde een intense haat tegen deze mensen. Hij wreef met gebalde vuist over zijn lippen om de vunzige smaak die hij had, te verdrijven. Niemand zag het, omdat iedereen naar de Hradil luisterde.

‘Goed. Het is een uitstekend plan. Een clan-hoofd moet de karavaan leiden. Zo is het altijd geweest. Maar een technisch officier kan advies uitbrengen. Ik vind dit een goed voorstel, dat mij voorkeur geniet. Iedereen die ertegen is, steekt nu zijn hand op. Vlug. Kijk eens aan -iedereen is vóór.’

En zo voerde Jan indirect het bevel, hoewel hij feitelijk niets te vertellen had. Hij wilde opstaan en om de directe supervisie vragen, maar het stond bij voorbaat al vast dat hij die niet zou krijgen. Ze hadden heel wat concessies gedaan, zodat het nu misschien voor hem tijd was om iets toe te geven. Het vervoer van het graan moest per slot van rekening op de eerste plaats staan.

‘Goed,’ zei hij. ‘Zo doen we het. Maar we moeten ermee instemmen dat er onderweg niet meer over gediscussieerd kan worden. Het oogsten moet meteen worden beëindigd. Alle wagens moeten van de niet noodzakelijke onderdelen worden ontdaan. We moeten alles halveren, omdat we met een stuk minder ruimte dan normaal de tocht moeten zien te volbrengen. Jullie moeten tegen het volk zeggen dat men één dag heeft om alle voorbereidingen te treffen. Als jullie het op deze manier zeggen, heeft men daar twee volle dagen voor nodig. Over twee dagen wil ik de eerste lege wagens zien, zodat we met het laden van het graan kunnen beginnen. Zijn er nog vragen?’

Vragen?

Er heerste alleen maar stilte. Vraag je soms aan een orkaan welke snelheid hij heeft op het moment dat hij je in zijn greep krijgt?

3

‘Ik vind dat we te vroeg vertrekken. Dat is niet goed.’

Hein Ritterspach peuterde aan het atoomkanon, zodat hij niet in staat was om Jan aan te kijken. Jan sloeg de deksel van het controlepaneel van de versnellingsbak dicht en draaide de schroeven aan. In de cabine van het rupsvoertuig heerste een bedompte atmosfeer en hij was zich bewust
van de penetrante lichaamsgeur van de ander.

‘Niet te vroeg, Hein. Eerder te laat.’ Zijn stem klonk zonder enige overtuiging. Hij was er moe van telkens hetzelfde te moeten zeggen. ‘De treinstellen achter je zullen je vanzelf inhalen, omdat we sneller kunnen voortbewegen. We halen je eerder in dan jij denkt. Daarom moet jij met een dubbele bezetting werken, zodat je zestien uur per dag aan het werk kunt blijven. Ik hoop dat het voldoende is. Jij vervult een belangrijke taak, Hein. Jouw onderhoudsmensen moeten de weg voor ons verkennen en kijken of hij begaanbaar is. Je weet wat je ervan kunt verwachten. Je hebt dit al eens eerder gedaan. Alleen moet je dit keer iets harder werken.’

‘We zullen niet zo snel kunnen werken. De mannen zullen het niet doen.’

Jij kunt ervoor zorgen dat ze het wel doen.’

‘Ik kan ze niet vragen om…’

‘Je vraagt het ze ook niet, je geeft hun de opdracht Jan voelde dat de eindeloze frustratie, die hij telkens moest zien te bedwingen, en het eindeloos lijkende werk langzaam maar zeker hun tol gingen eisen. Hij was moe van het argumenteren, kibbelen en dwingen, zodat deze mensen eindelijk eens iets anders zouden doen. Hij liep op spitsroeden en deze belachelijke figuur was de druppel die de emmer deed overlopen. Hij draaide zich ineens om en duwde de man in de smerige blubber, die op de vloer lag.

‘Je maakt me misselijk, Hein, weet je dat? Niemand heeft hier een kapitein-verkenner nodig, omdat men het te druk heeft en men te moe is om over futiliteiten te zeuren. Maar jij blijft bezig en dat terwijl je gewoon op je gat zit. Pas als de karavaan in beweging komt, heb jij wat te doen. Verdomme, ga dan eindelijk de boel eens verkennen en zorg ervoor dat we over de weg kunnen rijden. Ga aan het werk!’

‘Jij kunt die toon niet tegen mij aanslaan!’

‘En toch deed ik het net! Jouw verkenningsvoertuigen en je mannen zijn klaar om te vertrekken. Ik heb alles zelf nog eens gecontroleerd en het is perfect in orde. Toch is het nu de derde keer dat ik jouw commandovoertuig moet nakijken en er mankeert niets aan. Dus je vertrekt nu!’

‘Jij, jij • • •’

De grote man was woedend en kon geen woord zeggen, terwijl hij zijn enorme vuist balde boven zijn hoofd. Jan stapte naar hem toe en wachtte glimlachend af.

‘Ja, waarom sla je me eigenlijk niet. Doe het dan…’

Hij siste door zijn opeengeklemde tanden en zijn arm trilde van ingehouden spanning. Hein kon hem niet in de ogen kijken. Zijn arm viel slap langs zijn lichaam en hij draaide zich om, waarna hij onhandig door het luik naar buiten stapte. Zijn laarzen haakten in de gaten, die aan de buitenkant van het voertuig zaten.

‘Dit wordt jouw einde, Kulozik!’ krijste de man, terwijl zijn gezicht paars aanliep. ‘Ik ga naar Semenov, naar Chun Taekeng. Ik zorg ervoor dat ze je laten oprotten. Je bent dit keer te ver gegaan …’

Jan stapte vermoeid naar hem toe en hief zijn vuist op. Het gelaat verdween meteen. Ja, hij was te ver gegaan en had aangetoond dat de bluffer in feite een lafaard was. Dat zou Hein hem nooit kunnen vergeven. Vooral niet omdat er een getuige was geweest. Lajos Nagy zat in de stoel van de bijrijder en zweeg, hoewel hij alles woord voor woord had gevolgd.

‘Start de motoren,’ zei Jan. ‘Vind je dat ik hem te ruw heb behandeld, Lajos?’

‘Ach, het is geen slechte kerel als je hem eenmaal kent.’

‘Ik durf te wedden dat hij dan alleen maar slechter uit de bus kan komen.’

Er liep een trilling door het voertuig toen de motor werd ingeschakeld. Jan liet zijn hoofd schuin hangen en luisterde gespannen. Het voertuig verkeerde in een optimale staat.

‘Breng de rest van de colonne op de hoogte,’ zei Jan. ‘Ze kunnen hun motoren starten.’ Hij wierp het luik dicht toen de airconditioning begon te werken. Toen ging hij op de plaats van de chauffeur zitten en zette zijn voeten op de rempedalen. Met zijn handen hield hij het wiel vast waarmee hij de synchronisatie van de versnelling en de snelheid van de rupsbanden kon regelen. Twintig ton puur staal gonsde bereidwillig onder zijn handen en wachtte op zijn bevelen.

‘Zeg tegen de anderen dat ze in een rij achter mij aan rijden. Tussen de voertuigen moet honderd meter ruimte blijven. We vertrekken.’

Lajos aarzelde even voordat hij de radio inschakelde en het bericht doorgaf. Hij was een goede kracht, een van de mechanici die voor Jan werkten als de karavaan niet op weg was.

Jan duwde het wiel voorzichtig naar voren terwijl hij het tegelijkertijd langzaam omhoogtrok. Het zoemen van de motor werd sterker en toen de tandwielen in elkaar vielen, schoof het voertuig langzaam naar voren. De zware rupsbanden kregen greep op de weg. Toen hij de achteruitkijk-camera inschakelde, zag hij dat de andere trucks ook tot leven kwamen. Ze waren op weg. Ze rolden door de brede hoofdstraat van de stad, langs de grauwe magazijnen en de eerste boerderijen. Hij bleef het voertuig met de hand besturen totdat ze het laatste gebouw achter zich hadden gelaten en de weg smaller werd. Het rupsvoertuig bewoog sneller toen hij de automatische piloot had ingeschakeld. Een kabel die in de gestolde lava was verwerkt, fungeerde als gids. De colonne rupsvoertuigen reed grommend langs de boerderijen naar de woestijn, die achter de akkers lag.

Ze zaten net in het zandgebied, waar de kaarsrechte weg het enige bewijs voor het bestaan van de mens was, toen het verwachte bericht binnenkwam.

‘Ik heb moeilijkheden met de ontvangst,’ zei Jan. ‘Ik meld me zo spoedig mogelijk!’ Daarna schakelde hij de zender uit. De rest van de voertuigen gebruikte de FM-band, zodat de anderen het bericht niet ontvangen konden hebben. Nu hij de zaak eenmaal aan het rollen had gebracht, wilde hij het ook zelf beëindigen.

Ze hadden driehonderd kilometer achter zich liggen toen ze met het eerste probleem werden geconfronteerd. Er was zand op de weg gewaaid waardoor er een barrière was ontstaan die op haar hoogste punt twee meter hoog was. Jan liet de colonne tot stilstand komen, terwijl zijn rupsvoertuig tegen de helling op reed. Het viel nogal mee.

‘Welke twee voertuigen hebben het grootste schuifver-mogen?’

‘Zeventien en negen,’ antwoordde Lajos.

‘Laat ze naar voren komen om met hun bladen het zand weg te schuiven. Laat een bijrijder uit een van de andere voertuigen bij je komen zitten, totdat Hein Ritterspach hier is. Hij zal de komende dagen wel een slecht humeur hebben, maar daar moet je je maar niets van aantrekken. Ik zal hem oproepen en zeggen dat hij met de helicopter naar ons toe kan komen. Hoewel ik vrees dat hij al naar ons op weg is.

Ik ga met de helicopter terug.’

‘Ik hoop niet dat er moeilijkheden komen.’

Jan glimlachte, moe maar blij dat hij eindelijk iets had kunnen doen.

‘Natuurlijk krijg ik op mijn kop. Maar daar ben ik nu wel aan gewend geraakt. Deze colonne is goed op dreef en Ritterspach zal de moed niet hebben om in dit stadium om te keren. Hij kan alleen maar doorgaan.’

Jan verzond het bericht, waarna hij het luik openschopte en naar beneden klom. Was het hier al warmer, of was het zijn verbeelding die hem parten speelde? En was het niet lichter tegen de zuidelijke horizon? Misschien wel, want het duurde niet lang meer voordat het dag zou worden. Hij ging aan de kant van de weg staan, terwijl de rupsvoertuigen langs hem heen denderden. Een van de voertuigen bleef net lang genoeg staan om de bijrijder uit te laten stappen. De bulldozers begonnen net het zand opzij te schuiven toen hij de helicopter hoorde aankomen. Ongetwijfeld was Ritterspach vertrokken voordat Jan zijn bericht had verzonden. De helicopter daalde langzaam op de weg neer. Jan liep naar de machine toe.

Er kwamen drie mannen uit de helicopter en Jan realiseerde zich dat het probleem niet opgelost was. Misschien begon het juist. Hij sprak als eerste om hun de wind uit de zeilen te nemen.

‘Ivan, wat doe jij in hemelsnaam hier? Wie zorgt er nu voor de trein als we allebei op weg zijn?’

Ivan Semenov draaide het puntje van zijn baard rond en maakte een miserabele indruk, terwijl hij naar de juiste woorden zocht. Hein Ritterspach, een assistent-verkenner, die naast hem stond, antwoordde in zijn plaats.

‘Ik neem je met mij mee terug, Kulozik. Onder officieel arrest. Je wordt beschuldigd van…’

‘Semenov, man, maak gebruik van je macht!’ riep Jan luidkeels, terwijl hij de twee assistent-verkenners de rug toekeerde. Hij was zich bewust van het feit dat de mannen wapens droegen. Hij deed zijn best om het gevoel van onbehagen dat in hem opwelde, te negeren. ‘Jij bent de treinmeester. Dit is een noodgeval. De bulldozers proberen de weg vrij te maken. Hein hoort bij hen te zijn, want hij is hun commandant. We kunnen als volwassenen over zijn probleem praten als we in Southtown komen.’

‘De rupsvoertuigen kunnen wachten. Dit is belangrijk! Jij hebt me aangevallen!’

Hein trilde van woede en had zijn wapen half getrokken. Jan draaide zich zo, dat hij de twee assistent-verkenners in het oog kon houden. Eindelijk nam Semenov het woord.

‘Dit is een serieus voorval. Misschien moesten we allemaal maar naar de stad terugkeren om het rustig te kunnen bespreken.’

‘We hebben geen tijd om te praten - of op te houden!’ Jan schreeuwde en deed alsof hij kwaad was om de ander uit zijn tent te lokken. ‘Die dikke dwaas staat onder mijn bevel. Ik heb hem nooit aangeraakt. Hij liegt. Dit is muiterij. Als hij niet ogenblikkelijk aan het werk gaat, zal ik hem in staat van beschuldiging stellen en hem laten ontwapenen.’

Natuurlijk was deze beschuldiging te veel voor de arme Hein. Hij klauwde naar zijn wapen en trok het uit zijn holster. Zodra de loop uit de holster was kwam Jan in actie.

Hij draaide zich om en greep Heins pols met zijn rechterhand, terwijl hij met de linkerhand hard boven de elleboog van zijn tegenstander sloeg. Hij stapte langs de man heen, nam de arm met zich mee en draaide door zijn eigen lichaamsgewicht te gebruiken de arm op de rug. Hij deed het zo hard dat Hein het uit gilde van pijn. De grote vette vingers van de man verloren hun greep op het wapen, en Jan drukte door. Het was gemeen, maar hij moest het doen. Er klonk een krakend geluid toen de arm van Hein brak. Daarna liet Jan hem pas los. Het wapen viel op de stenen. Langzaam volgde Hein het wapen. Jan keek de andere gewapende man aan.

‘Ik ben hier de commandant, verkenner. Ik beveel jou deze gewonde man af te voeren naar de helicopter en hem eerste hulp te geven. Treinmeester Semenov zal dit bevel bevestigen.’

De jonge verkenner keek van de een naar de ander en wist niet wat hij moest doen. Semenov, verbaasd, sprak niet en zijn stilzwijgen hielp de man niet veel. Hein kreunde luidkeels en probeerde overeind te komen. Dit was voldoende voor de jonge verkenner; hij liet zijn wapen terugglijden in de holster en knielde naast zijn gewonde commandant neer.

‘Dat had je niet moeten doen, Jan.’ Semenov schudde ongelukkig het hoofd. ‘Dat maakt het alleen maar moeilijker.’

Jan pakte hem bij een mouw en trok hem achter zich aan.

‘Het was al moeilijk. Je moet me op mijn woord geloven dat ik Hein nooit heb aangevallen. Ik heb zelfs een getuige die dat kan bevestigen voor het geval je aan mijn woord twijfelt. Toch moest hij het voorval zo opblazen dat één van ons zou moeten gaan. Hij kan worden vervangen. Zijn plaatsvervanger, Lajos, neemt het bevel van hem over. Hein zal met de trein meekomen, zodat zijn arm de tijd krijgt om te genezen. Ongetwijfeld zal hij in Southtown weer voor problemen gaan zorgen. Maar nu niet. Dat kunnen we niet hebben. We moeten volgens het plan door blijven gaan!’

Er was niets dat Semenov daartegen in had kunnen brengen. Het besluit was hem uit handen genomen en daar had hij geen bezwaar tegen. Hij haalde de eerste-hulptas uit de helicopter en probeerde met een luchtzak de gebroken arm te spalken. Dat was alles wat ze konden doen, nadat ze de krijsende en huilende Hein met behulp van een injectie hadden verdoofd. Tijdens de terugreis sprak niemand een woord.

4

Jan lag op zijn slaapbank en bestudeerde de lijsten voor de laatste keer. Over een paar uur zou de karavaan vertrekken. Op dit moment laadde men de laatste restjes graan in. De leeggehaalde silo’s werden ontdaan van overbodig interieur, waardoor plaats werd gecreëerd voor het zware materieel. Onder een dikke laag vet en silicium zou het materieel hier vier jaar lang bij een temperatuur van iets onder de honderd graden Celcius opgeslagen blijven. Alles, de trucks, helicopters, oogstmachines en dergelijke, stond ook in Southtown opgeslagen, zodat men het niet mee hoefde te nemen. Ze hadden hun voorraden bevroren voedsel, de kippen, lammeren en de kalveren bij zich, en het graan vulde het grootste deel van de ruimte in de wagens. De watertanks waren vol. Hij schreef het woord water op en onderstreepte het. Morgenochtend vroeg zou hij contact moeten maken met een computer-relais en de ontziltingsinstallatie van Northpoint op stand-by zetten. Alle secundaire functies had men al uitgeschakeld en alleen het 1300 kilometer lange kanaal, dat op een ondergronds tunnelsysteem aansloot, bleef gevuld met water. Dat kon nu ook tot een minimum worden beperkt; het oogstseizoen was voorbij. Er werd op de deur geklopt. Aanvankelijk zo zacht dat hij er niet zeker van was. Toen werd er weer geklopt.

‘Moment!’

Hij schoof de papieren bij elkaar en liet ze op de tafel vallen. Zijn benen waren stijf toen hij barrevoets over de plastic vloer naar de deur schuifelde. Lee Ciou, de radiotechnicus, stond voor de deur.

‘Stoor ik je, Jan?’ Hij scheen bezorgd te zijn.

‘Niet echt. Ik zat wat papieren te bestuderen, hoewel ik eigenlijk zou moeten slapen.’

‘Zal ik dan maar een andere keer terugkomen?’

‘Ben je gek. Je bent er toch, dus kom maar gewoon binnen. Neem wat te drinken, dan kunnen we misschien allebei nog een dutje doen.’

Lee boog zich voorover en tilde een doos op die Jan eerst niet had gezien. Jan liep naar de boiler en tapte wat kokend water uit de kraan. Hij liet de theepot heet worden, waarna hij er wat theebladeren in deed en de thee enige tijd liet trekken. Hij wachtte tot Lee het gesprek zou beginnen. Lee was een stille man die veel weg had van de printplaatjes waarmee hij werkte. Hij bleef meestal zwijgend met zijn eigen gedachten spelen tot hij een conclusie had getrokken, en die wilde hij dan soms aan anderen vertellen.

‘Jij komt van de Aarde,’ zei Lee uiteindelijk.

‘Ik dacht dat men dat hier onderhand wel wist. Melk?’

‘Graag. Op de Aarde, heb ik inmiddels begrepen, kent men een aantal sociale niveaus en niet een uniforme bevolking zoals we die hier hebben, nietwaar?’

‘Inderdaad. Arbeiders onder aan de maatschappelijke ladder, coöperatiebestuurders aan de top, en een heleboel mensen die tussen hen in staan.’

‘Ook misdadigers? Ik bedoel mensen die iets doen wat volgens de wet niet mag?’

Voorzichtig, dacht Jan, heel voorzichtig. Niet te veel en niet te weinig zeggen. Die teruggetrokken man is meer dan hij schijnt te zijn.

‘Ik neem aan van wel. Er zijn voortdurend processen en er is veel politie.’

‘Heb jij ooit weieens mensen gezien of ontmoet die de wet hebben overtreden?’

Jan kon zich niet inhouden. Hij was te moe en te nerveus.

‘Ben jij soms een stille? Is dat soms jouw werk hier?’ Zijn stem klonk grimmig en koud. Lee fronste zijn wenkbrauwen, maar zijn uiterlijk verraadde niets over zijn gevoelens.

‘Ik? Nee, natuurlijk niet. Waarom zou ik berichten sturen naar de externe politie over de gebeurtenissen op Halvmörk?’

Je bent door de mand gevallen, mannetje! dacht Jan. Toen hij sprak keek hij de ander ijskoud aan.

‘Als jij geen stille bent, hoe komt het dan dat je weet wat die term betekent? Het komt uit de terraanse omgangstaal en lieden die dit woord kennen, zijn zelf niet helemaal vrij van aardse smetten. Het woord roept walging op. Ik heb het nog nooit op een 3-D-videoband gezien of in een boek gelezen dat op deze wereld is toegestaan.’

Lee voelde zich duidelijk in het nauw gedreven. Hij wrong zijn handen ineen en scheen zijn thee te zijn vergeten. Hij sprak terughoudend, maar toen hij eenmaal begon was er geen houden meer aan.

‘Jij kunt het natuurlijk weten. Jij weet hoe de Aarde en andere planeten eruitzien. Ik heb al heel lang met je willen praten, maar dacht dat het niet gepast zou zijn. Je hebt zelf nooit iets gezegd. Ongetwijfeld heb je daar een goede reden voor. Daarom ben ik vanavond naar je toe gekomen. Luister alsjeblieft naar me en verlang niet van me dat ik wegga. Ik wil je niet beledigen. Maar… jouw aanwezigheid hier… het feit dat je hier al die jaren bent gebleven houdt in, misschien, dat je niet kunt vertrekken. Toch weet ik dat je een eerlijk mens bent. Iemand van goede wil. Ik geloof niet dat jij een politiespion bent. Dat is iets dat je niet zou kunnen doen. Als je dat niet bent, en je bent ook geen misdadiger, maar… je … tja, misschien…’

Zijn stem werd zwakker en Jan moest zijn best doen om niet in de lach te schieten. Over deze dingen praatte men op de Aarde vrijer.

‘Je bedoelt te zeggen dat ik, hoewel ik geen misdadiger ben, waarschijnlijk ooit eens problemen met de regering heb gehad?’

‘Precies!’ Lee leunde voorover. Het zweet stond op zijn voorhoofd. ‘Ik moet het je vertellen. Het is een kleine kans, maar ik denk dat de sterren me gunstig gezind zijn. Dat moet ik wel, want anders moet ik alles opgeven en dat kan ik niet verdragen.’ Hij vermande zich en hief het hoofd op. ‘Ik heb de wet overtreden!’

‘Fijn,’ zei Jan. ‘Wil je nog wat thee?’

Lee gaapte hem aan.

‘Vind je dat dan niet erg?’

‘Nee. Op de Aarde moet ieder op zijn tijd de wet weieens overtreden. Soms per ongeluk en soms opzettelijk. Als een groep mensen zich tegen het gezag verzet, pleegt die groep al meteen een strafbaar feit. En toch is het niet meer dan normaal dat men zich tegen het gezag verzet. Wat maakt jou zo bezorgd?’

Lee tilde de flap van zijn jaszak op en haalde er een klein zwart voorwerp uit dat hij aan Jan gaf. Het was dun en rechthoekig en aan één kant zat een aantal kleine toetsen.

‘Druk eens op de tweede toets,’ zei hij. Jan deed het en er klonk rustige muziek uit een verborgen minuscule luidspreker.

‘Ik heb het zelf gemaakt, naar een eigen ontwerp maar met onderdelen die iemand van de schepen voor me meebracht. Het was te klein om op te vallen. In plaats van een band gebruik ik een digitaal geheugenblok en daarom is het zo klein. Het neemt muziek, boeken, zeg maar alles op en heeft een vermogen van ruim duizend speeluren.’

‘Heel erg goed. Maar dit zou ik geen misdadig vergrijp willen noemen. Vanaf de eerste dag dat de mens met een machine werkt, zal men zo af en toe weieens een schroefje en een moertje voor eigen gebruik hebben meegenomen. De hoeveelheid materiaal die jij hebt gebruikt, is volkomen onbelangrijk en ik vind het een prachtig ontwerp. Nee, dit kun je geen misdaad noemen.’ .

‘Het is nog maar het begin.’ Lee tilde de doos op van de grond en zette die op de tafel. De doos was gemaakt van blank aluminium, dat de man kennelijk met een machine had bewerkt. De constructie werd bijeen gehouden door een groot aantal minuscule klinknagels en was op zich al een lust voor het oog. Hij drukte een cijfercombinatie in waardoor het slot opensprong en zette de doos toen schuin in de richting van Jan neer. Lee tilde de deksel op. De doos was gevuld met rijen cassettebandjes.

‘Die bandjes krijg ik van de mannen van de schepen,’ zei hij. ‘Ik ruil ze voor mijn recorders, die erg gewild zijn. Telkens krijg ik er meer bandjes voor. Er is een man die me bijna alles kan bezorgen wat ik wil hebben. Ik denk dat dit wel illegaal is.’

Jan zakte onderuit en knikte.

‘Dat is inderdaad tegen de wet en je overtreedt hierdoor meer wetten, regels en voorschriften dan je waarschijnlijk kent. Je mag dit nooit aan iemand anders laten zien en als er ooit iemand naar vraagt, heb ik je nooit gezien. Het eenvoudigste wat er met jou zou kunnen gebeuren als men dit ontdekt, is ogenblikkelijke executie.’

‘Zó erg? Lee zag er nog bleker uit dan voorheen, hoewel hij rechtop bleef zitten.

‘Zo erg, ja. Waarom heb je het mij eigenlijk verteld?’

‘Ik had een plan. Maar dat is nu onbelangrijk.’ Hij stond op en sloot de deksel. ‘Het lijkt me beter dat ik ga.’

‘Wacht.’ Toen hij de radiotechnicus aankeek, wist Jan waarom de man naar hem toe was gekomen.

‘Je was bang dat je die cassettes zou moeten opgeven, nietwaar? Als je ze achterlaat, zullen ze de hitte niet doorstaan. En de clan-hoofden controleren de persoonlijke bagage van iedere deelnemer, zoals dat gebruikelijk is, en ze zullen ongetwijfeld willen weten wat jij in die doos bewaart. Hoe had jij dan gedacht dat ik jou zou kunnen helpen?’

Lee gaf hem geen antwoord, hoewel het duidelijk was dat Jan in de roos had geschoten.

‘Je had me willen vragen ze in mijn uitrusting te verstoppen, nietwaar? Mijn leven op het spel zetten voor een aantal illegale bandjes?’

‘Ik wist het niet.’

‘Ik neem aan van niet. Hier, ga nou maar zitten, want ik word zenuwachtig van je als je blijft staan. Gooi die thee maar weg in de gootsteen, dan zal ik je wat sterkers te drinken geven. Net zo illegaal als die banden, hoewel de straf hiervoor niet zo ingrijpend is.’

Jan haalde een sleuteltje te voorschijn en maakte een kastje open. Hij pakte een plastic fles van een plank die met een dodelijk uitziende doorzichtige vloeistof was gevuld. Hij schonk twee glazen vol en schoof er een naar Lee toe.

‘Drink maar op. Het zal je bevallen.’ Hij tilde zijn eigen glas op. ‘In twee keer leeg noem je een beurt en in één keer is een hijger,’ zei hij, waarna hij de helft van de inhoud in zijn keelgat goot.

‘Ik snap niet waar je het over hebt,’ mompelde Lee, terwijl hij een flinke slok nam. Zijn ogen werden groot en hij slaagde er ternauwernood in het spul door te slikken zonder te stikken. ‘Dat is… dat is iets dat ik nog nooit heb gedronken. Weet je zeker dat het geen kwaad kan?’

‘Vertrouw nou maar op mij. Herinner je je die appels die ik achter de werkplaats heb laten groeien? Die kleintjes, die niet groter zijn dan jouw duim? Ze zijn heel erg zoet en met een beetje geluk en aardig wat gist maak ik er een uitstekend appelwijntje van. Ik denk dat het zo’n twaalf procent alcohol bevat. Daarna sla ik het op in de diepvries.’

‘Heel erg handig, hoor.’

‘Ik geef toe dat het geen origineel idee is van mijzelf.’

‘Maar het is wel een uitstekende methode om aan alcohol te komen. Ik moet je zeggen dat het me een stuk beter smaakt nu ik weet wat het is.’

‘Dat is net zo min origineel. Hier, ik zal nog eens bijschenken.’

‘Jan, wat bedoelde je nou met een “hijger”?’

‘Dat is een toast, een beetje moeilijk uit te leggen, omdat het eigenlijk een beetje gemeen is. Mag ik eens naar die cassettes kijken?’

‘Maar die doodstraf dan?’ vroeg Lee geschrokken.

‘Laten we zeggen dat ik over mijn angst heen ben. Dat was gewoon een reflex. Aangezien de schepen al te laat zijn en er een kans is dat ze nooit zullen komen, vraag ik me af waarom ik me druk zou moeten maken over de wetten en de voorschriften van de Aarde.’ Hij bekeek een aantal cassettes en las van een paar de inhoudsopgave. ‘Allemaal vrij onschuldig spul, maar voor de samenleving van deze planeet absoluut ontoelaatbaar. Er zit helemaal geen politiek getint materiaal bij.’

‘Hoe bedoel je dat, politiek getint materiaal?’

Jan schonk nog eens bij en staarde de man aan.

‘Jij bent een kinkel,’ zei hij. ‘Een sul. En je weet niet eens wat deze woorden betekenen. Heb jij mij ooit over de Aarde horen praten?’

‘Nee. Maar ik heb er nooit over nagedacht. En we weten alles over de Aarde door de videotapes die …’

‘Op Halvmörk weten jullie helemaal niets. Dit is een afgelegen planeet, een concentratiekamp aan de rand van nergens, waar men geen toekomst meer heeft. Het werd opgezet door geforceerde migratie of, wat zelfs waarschijnlijker is, om te dienen als een gevangenis voor politieke gevangenen. Doet er niet toe, het zal ongetwijfeld ergens in één of ander archief staan. Gewoon een landbouwmachine, die door een achterlijke boer wordt bediend om zo veel mogelijk voedsel voor andere planeten te produceren met een zo groot mogelijke winst tegen een minimum aan kosten.

De Aarde. Dat is een heel ander hoofdstuk. Daar maken de coöperaties de dienst uit en staan de arbeiders onder aan de maatschappelijke ladder. Ieder heeft zijn eigen plaats in het maatschappelijk bestel. Net als een speld op een planbord. Er wordt met je geschoven zonder dat je het zelf weet. Het is een systeem dat niemand bevalt, behalve de figuren die aan de top staan. Maar zij hebben de macht in handen, zodat dit systeem kan blijven bestaan. Je had gelijk toen je me vroeg of ik ooit misdadigers had ontmoet. ledereen daar is in zijn hart een misdadiger, omdat men aan het systeem wil ontsnappen. Maar dat gaat niet. Toch lukte het mij. Maar niet op de manier die ik had gewild. Ik kwam hier. Ze hadden geen bewijzen tegen me, alleen een vermoeden. Daarom mocht ik kiezen uit verbanning naar een echt smerige migratieplaneet of het verrichten van achterlijk werk op Halvmörk. Ik koos voor het laatste. Laat die cassettes maar hier. Ik zal er wel voor zorgen. Waarom zouden we ons druk maken om die eenvoudige cassettes?’ Hij zette zijn glas hard op de tafel neer. ‘Er is iets gebeurd - en ik weet niet wat het is. De schepen zijn altijd op tijd geweest. Maar dit keer hebben ze gefaald. Misschien komen ze toch nog. En als ze komen, hebben wij het graan dat zij nodig hebben …’

Hij dronk zijn glas leeg en keek de radiotechnicus vermoeid aan. Lee begreep dat Jan vermoeid was en wat wilde slapen. Hij stond op en liep naar de deur. Voordat hij naar buiten ging, draaide hij zich nog een keer om.

‘Jij hebt me dus vanavond niet gezien?’ vroeg hij.

‘Net zo min als die verdomde cassettes van je,’ zuchtte Jan.

Jan wist dat er op z’n minst drie uur verstreken moesten zijn, maar toen het licht automatisch aanging en de zoemer hem wekte, leek het net alsof hij zojuist was gaan liggen. Hij wreef zijn ogen uit en proefde de galsmaak in zijn mond. En het zou nog wel zo’n lange dag worden. Toen de thee stond te trekken, haalde hij twee peppillen uit een potje, keek ernaar en pakte toen nog een pil. Een heel lange dag.

Voordat hij zijn thee kon opdrinken, werd er luid op de deur gebonsd, en voor hij de kans kreeg om iets te zeggen, werd de deur opengesmeten. Een van de Chuns, de naam was hem ontschoten, stak zijn hoofd naar binnen.

‘Het graan is ingeladen. Alleen deze wagen niet, zoals je had gezegd.’ Het gelaat van de man zag er gespannen en bezweet uit. Waarschijnlijk was de man niet veel minder moe dan Jan.

‘Goed. Gun me nog een minuut of tien. Je kunt alvast de luiken laten sluiten.’

Hij had de illegale cassettebandjes van Lee bij zijn gereedschap opgeborgen en de gereedschapskist zorgvuldig afgesloten. Alle kleren en persoonlijke spullen die hij nodig had, zaten in een tas. Toen hij de theepot en het kopje afwaste om ze in de kast op te bergen, schoten er ineens vonken door het dak heen. Het punt waar de vonken uit spatten, trok langzaam maar zeker een lijn. Toen hij zijn bed, tafel en stoelen door de voordeur naar buiten had geschoven, was de cirkel boven zijn hoofd bijna compleet. Hij bleef in het portaal staan en zag hoe een dik stuk metaal uit het dak op de grond viel en een behoorlijke deuk in het plastic veroorzaakte. Jan wierp zijn tas over de schouder en sloot de deur achter zich af.

Zijn woonwagen was de laatste wagen die men met graan zou vullen. Het leek alsof iedereen ineens aan het werk was getogen. Een dikke buis hing vanuit een silo boven het gat dat men in het dak van zijn wagen had gemaakt. De man die op het dak stond, riep en zwaaide naar hem. Het graan spoot uit de buis de wagen in. Een gouden regenstroom spoelde uit de silo en vulde de woonwagen. Jan pikte een graankorrel van zijn schouder op. De korrel was net zo lang als zijn middelvinger, gekrompen door het vacuüm-verwerkingsproces. Het wondervoedsel, produkt van wetenschappelijk onderzoek, rijk aan proteïne, vitaminen en voedingswaarde. Men kon het verwerken in de eerste maaltijd van een kind, in het voedsel van een volwassene en in de brei die men een bejaarde te eten geeft. Het bevatte alle voedingsstoffen die men in het leven nodig had. Het perfecte voedsel. Gekweekt voor economische slaven. Hij stak de korrel in zijn mond en begon erop te kauwen. Er was maar één ding fout aan dit graan: het smaakte nergens naar.

Metaal kraakte toen de wagen langzaam door zijn vering zakte. Er stonden mannen in de donkere silo, die luidkeels vloekten omdat ze bijna niets konden zien. Anderen keken de wieldruk na en geoefende vingers sloten de gaten die men in de woonwagens had gebrand, af met plastic deksels. Het was zo goed gecoördineerd, dat de man die de plastic deksels op de gaten deed, niet eens de kans kreeg om uit te rusten. Uiteindelijk kwam er aan het pompen een einde en werd de silo gesloten. De buis werd weggetrokken en men controleerde de remmen van de wagen, die vier jaar lang niet waren gebruikt.

Terwijl Jan had geslapen, had men de karavaan opgesteld. Dit was pas de derde keer dat hij de grote migratie meemaakte en hij vond het nog steeds een indrukwekkende gebeurtenis. De mensen die op Halvmörk waren geboren, vonden het de gewoonste zaak van de wereld, hoewel ze opgewonden waren door het feit dat dit iets anders was dan hun normale dagelijkse doen. Voor Jan was het echter anders. Hij was in een wereldstad op de Aarde opgegroeid en had de zon nooit echt gekend, laat staan het boerenleven op het platteland. Een paar dagen geleden nog was dit een bruisende stad geweest die door boerderijen werd omgeven. Nu zag het er allemaal anders uit. Alle transport-en graanmachines stonden opgeslagen in de grote silo’s, waarvan men de deuren zorgvuldig had afgesloten. De met perslucht opgeblazen gebouwen waren verdwenen en eveneens opgeborgen. De andere gebouwen, die men mobiel kon maken, zagen er ineens heel anders uit. Het waren niet langer stabiele bouwwerken, maar robuuste machines met ronkende motoren op grote wielen. De mobiele huizen vormden een aantal langgerekte rijen, waartussen men de boerderijen had gezet, want die kon men ook verplaatsen. Waar men eens een stad had gezien, vond men nu alleen nog maar de fundamenten terug, alsof een ongelooflijke explosie alles had weggevaagd.

Op de brede hoofdweg stond nu een dubbele rij aaneengeschakelde wagens. De gebouwen, die aanvankelijk stuk voor stuk zo verschillend leken te zijn en dienst hadden gedaan als woonhuizen en winkels, bleken nu ineens verbluffend uniform van uiterlijk te zijn. Elk treinstel telde twaalf gebouwen en ieder treinstel had een eigen truck. Een onvoorstelbare motor.

Groot. Soms kon Jan het nog steeds niet geloven dat dit soort motoren überhaupt kon bewegen. Zolang men de motoren niet voor het vervoer over de weg nodig had, fungeerden ze als elektriciteitsinstallaties. Goed in de grond verankerd leverden de atoommotoren voldoende energie voor de hele stad en alle boerderijen. En dat terwijl de installaties geduldig wachtten op het moment dat men ze weer als motor zou gaan gebruiken. Want het waren eigenlijk niets anders dan motoren.

Groot. Tien keer zo groot als de grootste truck die Jan ooit had gezien voordat hij naar deze planeet was verbannen. Hij schopte tegen een van de banden toen hij een truck passeerde. Solide en hard. De bovenkant van de band zat zó hoog boven zijn hoofd, dat hij die niet eens kon aanraken. De stelmoeren waren zo groot als een bord. Twee stel stuurwielen voor, vier stel aandrijfwielen achter. Achter de voorwielen de sporten van de ladder die toegang gaf tot de stuurhut. Vijftien sporten van gepolijst goudkleurig metaal aan weerszijden van het immens grote monster. Aan de voorkant zat de accu voor de koplampen, die zo fel waren dat ze een man meteen zouden verblinden die per ongeluk in het licht keek. Hoog boven Jan glinsterde het glas van de stuurhut. Wat hij niet kon zien was het netwerk van buizen en vinnen dat voor de koeling van de atoommotor zorgde. Motoren die voldoende energie konden leveren om een kleine stad van licht te voorzien. Hij kon de verleiding niet weerstaan om met zijn hand tegen de zijkant van het metalen monster te slaan, toen hij langs de motor liep. Het had iets om met deze dingen te mogen rijden.

Ivan Semenov stond aan de kop van de karavaan op hem te wachten.

‘Neem jij motor nummer één?’ vroeg hij.

‘Dat is jouw werk, Ivan. Het is de belangrijkste machine. De treinmeester moet haar besturen.’

Ivan grijnsde meewarig.

‘Laat dat nou maar, Jan. We weten donders goed wie er dit keer als treinmeester fungeert. De mensen zijn nou ook weer niet zó dom, hoor. Nu het werk is beëindigd, krijgt men het gevoel dat jij gelijk had. Ze weten wie dit keer de baas is. En Hein heeft maar weinig vrienden die hem willen steunen. Hij ligt nu in bed en zwaait dreigend met de arm die in het gips zit. Maar niemand schenkt aandacht aan zijn bedreigingen. De mensen lopen langs zijn wagen heen en moeten om hem lachen.’

‘Het spijt me dat dit moest gebeuren. Maar ik vind nog steeds dat het de enige manier was om het probleem op te lossen.’

‘Misschien heb je gelijk. In ieder geval weet men wie de baas is. Jij neemt daarom motor nummer één!’

Hij draaide zich om en liep weg voordat Jan iets had kunnen zeggen.

Motor nummer één. Hij kon de verantwoording dragen. Hij voelde de opwinding in zich opwellen. Niet alleen door het feit dat hij één van deze grote monsters mocht besturen - maar uitgerekend nummer één! Jan moest glimlachen toen hij naar voren liep en steeds sneller begon te lopen. Naar motor nummer één.

De dikke deur naar de stuurhut stond uitnodigend open en hij zag de ingenieur, die de scharnieren stond te smeren.

‘Hé, wil je dit ergens voor me opbergen?’ riep hij en hij gooide de man zijn tas toe. Zonder op antwoord te wachten greep hij de sporten beet en klom naar boven. Achter zich zag hij de lange rij wagens staan, die op hem stonden te wachten. Hij trok zich door de openstaande deur en kwam in de stuurhut. Zijn bijrijder zat op de stoel en liep de controlelijst na. In het aangrenzende vertrek zat de radioofficier, die met het mengpaneel van zijn zender speelde. Voor hem het dikke gepantserde glas, met een rij monitors boven het raam. Onder het raam rijen schakelaars, knoppen, hendels en instrumenten, waarmee hij de machine tot leven kon wekken en de rest van de karavaan kon leiden.

Voor het immense controlepaneel stond een lege stoel van puur staal met een beklede zitplaats, rug-en hoofdsteun. Voor de stoel het stuur en de knoppen, meters en schakelaars van het paneel. Langzaam liet Jan zich in de kussens van de stoel zakken. Hij voelde de steun in zijn rug,
terwijl hij zijn voeten op de pedalen zette en de handen op het koude stuur plaatste.

‘We nemen de controlelijst nog een keer door,’ zei hij. ‘Alles klaarmaken voor het vertrek!’

5

Het een na het andere uur vol frustraties verstreek. Hoewel de karavaan op het eerste gezicht klaar leek te zijn voor het vertrek, waren er nog honderden kleine problemen die men moest oplossen voordat het startsignaal kon worden gegeven. Jan werd hees en voelde zich gefrustreerd door het schreeuwen in zijn microfoon, tot hij er genoeg van kreeg, de koptelefoonset tegen de grond smeet en zelf naar de laatste problemen ging kijken. In een nis van de motor zat een aan hengsels opgehangen motorfiets. Hij haakte de motorfiets los en koppelde de voeding los van de accu -om tot de ontdekking te komen dat zowel de voor-als de achterband lek was. Wie dit ook had moeten controleren, hij was de motorfiets kennelijk vergeten. Het duurde even voordat de ingenieur, Eino, de banden met een luchtcom-pressor had opgepompt. Toen hij eindelijk op de motor kon zitten, draaide Jan met genot de gashendel open, zodat hij de banden onder zich weg voelde slippen en de motorfiets steigerde. Hij stoof met een waanzinnige snelheid vooruit.

Als onderhoudskapitein was het het werk van Jan om alle machines in goede staat te houden en zonodig te repareren. Natuurlijk kon hij dat niet allemaal alleen doen, zodat hij op anderen moest vertrouwen, die zijn orders moesten uitvoeren. Helaas ging er nog weieens wat fout. De multifunctionele kabels die de wagens met elkaar verbonden, hadden allemaal met vochtwerende kappen afgesloten moeten worden. Het merendeel van de kabels kwam echter direct met de open lucht in aanraking, zodat meer dan de helft van de verbindingen kortsluiting maakte. Ook bleek een groot deel van de contactpuntjes te zijn geërodeerd, zodat het contact onderbroken werd. Nadat hij zelf onder een stuk of wat wagens was gekropen, gaf hij het bevel dat alle kabels ontkoppeld en met zandstralers schoongemaakt dienden te worden. Dit veroorzaakte opnieuw enig oponthoud.Men had problemen met de besturing. De stuurwielen van elke wagen konden draaien, hetgeen met behulp van een elektromotor kon worden bereikt. Deze wielen werden gecontroleerd door de motorcomputer, zodat de hele karavaan een synchroon lopende beweging zou maken en de motor zou volgen waardoor de karavaan zich als een treinstel over rails zou bewegen. Iets dat in theorie uitstekend werkte, maar in de praktijk nog wel wat te wensen overliet, aangezien de versnelling soms bleef steken of één stel wielen niet synchroon wilde meedraaien.

Uiteraard waren er ook genoeg persoonlijke problemen, omdat iedereen dit keer in een minimale ruimte was geperst. Jan luisterde met één oor naar de klachten en knikte en stuurde iedereen door naar de clan-hoofden. Die moesten ook maar eens wat doen voor de kost. Hij liep de problemen stuk voor stuk na en zorgde ervoor dat ze werden opgelost of loste ze zelf op. Het laatst kreeg hij te maken met een vermist kind, dat hij zelf ontdekte toen hij iets in een korenveld zag bewegen. Hij reed met de motorfiets het veld in, haalde het kind op en bracht het naar de huilende moeder terug.

Moe maar toch met een gevoel van voldoening reed hij langzaam terug langs de dubbele rij wagens. De deuren waren afgesloten en het enige wat hij van de mensen kon zien, waren de tegen de ruiten gedrukte nieuwsgierige gezichten. Eino, zijn ingenieur, stond op hem te wachten, zodat ze samen de motorfiets weer op konden hangen. Daarna klommen ze naar de stuurhut.

‘Laatste controle zojuist afgesloten,’ zei zijn bijrijder. Otakar was net zo efficiënt als de motor die hij moest bedienen. ‘Maximum-vermogen op de motor en het treinstel. Alles klaar voor vertrek.’

‘Goed. Laat de andere treinstellen rapport uitbrengen.’

Terwijl Jan schakelaars omzette en zijn schema afwerkte hoorde hij de rapporten van de andere treinstellen uit zijn koptelefoon. Nummer dertien had een klein probleem. Rood licht voor het controlepaneel, maar dat was zo opgelost. Verkeerd aangesloten op de accu. De rest van de treinstellen meldde zich.

‘Alle treinstellen klaar, alle chauffeurs klaar,’ zei Otakar.

‘Goed. Radiotelegrafist, algemeen bericht voor alle chauffeurs.’

‘Verbinding staat,’ zei Hyzo, de radiotelegrafist.

‘Chauffeurs.’ Toen hij dit woord zei, voelde Jan een ongekend sensatie in zich opwellen. Iets dat hij nog nooit had gevoeld. Vroeger had hij op school gevochten met zijn teamgenoten en hij wist wat het betekende om te vechten en te winnen. Soms was hij aan drugs gekomen en af en toe met een meisje naar bed geweest. Het was allemaal erg fijn geweest, maar hij had nooit iets ervaren dat hij met dit gevoel zou kunnen vergelijken. Voor het eerst realiseerde hij zich wat voor een gevoel het was om de baas te zijn. Om alles te kunnen controleren, alles in de hand te houden. Alleen aan de top te staan. Dit was het gevoel dat managers moesten hebben en voortdurend hadden. En de haat die hij voor hen koesterde, zwelde nog meer. Maar hij moest het gevoel van zich afzetten, want hij had nu geen tijd om over het verleden na te denken. Hij was nu de baas.

De immense monsterlijke motor onder hem zoemde en trilde met ingehouden kracht. Zware koppelingen en een netwerk van kabels verbonden hem met de rest van de wagens. En dan de andere motoren, die elk op hun beurt een treinstel voort moesten trekken. Treinstellen, die het hebben en houden van alle bewoners van de planeet bevatten en bovendien het kostbare graan moesten vervoeren. Iedereen wachtte gespannen op zijn bevelen. Hij voelde ineens het zweet in zijn handen staan en hij greep het stuur stevig vast. Hij had zichzelf weer in de hand en hoefde niet meer naar de juiste woorden te zoeken.

‘Chauffeurs!’ Zijn stem klonk koel en zakelijk, zoals men dat van hem gewend was. Zijn innerlijke gevoelens liet hij niet blijken. ‘We zullen nu vertrekken. Stel de radar in op één kilometer. Geen radar mag boven de elfhonderd of beneden de negenhonderd meter zijn afgesteld. De automatische remsystemen worden op negenhonderdenvijftig meter afgesteld. Als — om wat voor reden dan ook - een treinstel minder dan negenhonderd meter ruimte laat tussen zichzelf en zijn voorganger, en ik bedoel achthonderdnegenennegentig en minder, dan houdt dat in dat er meteen een nieuwe chauffeur op dat treinstel komt. Hier worden geen uitzonderingen op gemaakt. Bij het starten beginnen we met minimum-versnelling. Let goed op het belastingsvermogen van de koppeling. We hebben twee keer zo veel last te trekken als normaal en die koppeling trek je net zo gemakkelijk uit elkaar als een stel verrotte kiezen. Van nu af aan gaan we een nieuwe startprocedure volgen, die we voortaan bij elke start zullen gebruiken. Bijrijders, opgelet! Neem dit op in het rijschema. Iedereen klaar?

Een: alle remmen ontkoppelen.

Twee: rem van de laatste wagen inschakelen.

Drie: achteruit inschakelen.

Vier: minimum-motorvermogen op het treinstel gedurende vijf seconden.’

Dit was iets dat hij tijdens zijn opleiding bij het construeren van een monorail-verbinding had geleerd. Door het treinstel achteruit te bewegen en de laatste wagen te blokkeren, haalde men de speling uit de koppeling en de kabels. Als het treinstel daarna vooruit zou gaan, zou het hele gewicht van de wagens niet in één keer in beweging komen maar zou het treinstel stukje bij beetje gaan rollen totdat er weer speling tussen de wagens was. Op deze manier maakte men gebruik van de wet der traagheid om het treinstel op gang te krijgen in plaats van onnodig veel energie te verbruiken, aangezien de kracht van de bewegende wagens meteen werd gebruikt om de nog stilstaande wagens in beweging te krijgen.

Met de achterkant van zijn hand duwde Jan de versnellingshendel in de achteruit en schakelde toen over naar de eerste versnelling. Alle remmen van de trein waren ontkoppeld, behalve die van wagen nummer twaalf. Op het controlepaneel flikkerde een rood waarschuwingslampje. Toen hij met zijn linkervoet op het gaspedaal trapte, voelde hij de versnelling opkomen. Er ging een schok door de metalen vloer. De spanning op de koppeling viel terug naar nul en op het paneel zag hij de spanningsmeter een negatieve waarde aangeven. Het woord slip begon te flikkeren op het controlepaneel. Na vijf seconden schakelde hij de motor uit.

‘Klaarmaken voor vertrek,’ zei hij, waarna hij de snelheidsregulator op minimum-snelheid zette. ‘Tweede treinstel blijft in positie totdat de laatste wagen van treinstel nummer één is gepasseerd. Daarna volgen en in positie blijven. Alles wordt met de hand bediend, tenzij je van mij een nieuw bevel krijgt. Eerste pauze wordt om 19.00 uur ingelast. Einddoel is Southtown. Tot ziens en veel geluk!’

Hij pakte het stuur stevig beet met beide handen en liet zijn voet op het gaspedaal rusten.

‘Voorwaarts!’

Jan drukte het gaspedaal langzaam in en de motor kwam brullend tot leven. Eenmaal op het juiste toerental gekomen, pakte de hydraulische koppeling de aandrijfas en kwam er vermogen op de aandrijving te staan. De wielen draaiden en de motor kwam in beweging, terwijl de een na de andere wagen op gang kwam totdat de hele gigantische karavaan langzaam voorwaarts rolde. Aan zijn linkerkant gleed het tweede treinstel uit zijn blikveld weg en voor hem lag de verlaten lange weg die hij moest zien te volgen. De monitor van de camera die naar achteren was gericht, liet zien dat de mobiele huizen keurig volgden. De monitor daarnaast toonde dat motor twee in positie kwam. Alle systemen bleken perfect te functioneren. De motor kwam op snelheid, zodat hij naar de tweede versnelling moest overschakelen.

‘Alle systemen groen,’ zei Otakar. Hij hield alle systemen in de gaten, hetgeen zijn functie als bijrijder was. Jan knikte en draaide het stuur iets naar links om het daarna weer terug te draaien en in deze positie vast te houden. In tegenstelling tot de stuurbekrachtiging van een kleine auto reageerden de stuurwielen op een dubbele impuls. Eerst moest men de richting aangeven, zodat de wielen de juiste stand konden innemen. Vervolgens draaide men het stuur terug naar de oorspronkelijke neutrale positie, zodat de wielen in deze richting bleven staan totdat er een tegenimpuls kwam. Na een stuk draaide hij het stuur naar rechts, waardoor de wielen weer recht kwamen te staan, en bracht het stuur terug in de neutrale positie. Daardoor kwam het treinstel op het midden van de weg te staan, waar hij contact kon maken met de ondergrondse stuurkabel. De overige wagens van het treinstel maakten allemaal op dezelfde plaats dezelfde beweging; het leek op een monorail die over wissels reed.

Jan hield de snelheid op het maximum van de tweede versnelling totdat alle treinstellen in beweging waren gekomen en men in positie op één kilometer van elkaar begon te komen. Voordat het laatste in beweging kwam, waren de resten van de stad uit het zicht verdwenen. Toen schakelde hij over naar de hoogste versnelling waarin hij op deze weg kon rijden. De wielen zoemden en de kilometers schoten onder zijn motor weg terwijl aan weerszijden de troosteloze woestijn aan hem voorbijtrok. Hij hield het stuur vast, bleef het treinstel met de hand besturen en leidde de trein over de weg naar het zuiden. Naar het andere continent en Southtown, dat nog steeds 27.000 kilometer van hen verwijderd was.

Een van de weinige bezienswaardigheden van de planeet doemde op aan de horizon. Het werd langzaam groter naarmate ze dichterbij kwamen. Een zwarte rotspunt, die als een dreigende vinger naar de hemel wees. De weg maakte een flauwe bocht om de rotspunt heen. Toen ze de rots passeerden, nam Jan contact op met de andere chauffeurs.

‘Vingerpunt komt links voor jullie in zicht. Zodra jullie de rotspunt passeren, kunnen jullie de automatische piloot inschakelen.’

Hij schakelde het apparaat zelf in terwijl hij het de anderen vertelde en voedde de computer met de minimum-en maximum-snelheid-, versnelling-en remvermogengege-vens. De scoop van de automatische piloot gaf aan dat het treinstel zich exact boven de stuurkabel bevond. Hij drukte op de schakelaar ‘aan’ en leunde achterover in zijn stoel. Hij realiseerde zich dat hij stijf was geworden door de gespannen houding die hij enige tijd had aangenomen. Hij masseerde zijn vingers.

‘Een goede start,’ zei Otakar, die de computer in de gaten hield. ‘Wellicht het halve werk, nietwaar?’

‘Ik hoop dat je gelijk hebt. Neem het van mij over, zodat ik even kan gaan liggen. Oké?’

Otakar knikte en ging op de stoel van de chauffeur zitten, toen Jan was opgestaan. Zijn spieren deden pijn toen hij door zijn knieën zakte en heen en weer begon te lopen. Daarna liep hij naar het aangrenzende vertrek en keek over de schouder van de radiotelegrafist naar de binnenkomende berichten.

‘Hyzo,’ zei hij, ‘ik wil een …’

‘Ik zit met een probleem hier!’ riep Otakar luidkeels.

Jan draaide zich om en rende naar de stuurhut terug. Hij keek over de schouder van zijn bijrijder. Op het controlepaneel was een rood waarschuwingslampje gaan branden. Het flikkerde tussen de rijen groene lampjes. Even later begon een tweede en daarna een derde rood lampje te flikkeren.

‘Remtrommels oververhit bij wagens zeven en acht. Wat heeft dat verdomme te betekenen? De remmen worden niet eens gebruikt!’ Jan mompelde binnensmonds. Het was te gemakkelijk gegaan. Hij leunde voorover en drukte op de printtoets van de computer. Er verschenen cijfers op de monitor. ‘Beide wagens twintig graden boven maximum, en de hitte blijft toenemen.’

Hij dacht snel na. Moest hij stoppen en het nakijken? Nee, dan moest de hele karavaan tot staan worden gebracht en daarna moest hij haar weer op gang zien te krijgen. Bovendien hadden ze nog ruim driehonderd kilometer door de woestijn voor de boeg voordat ze de heuvels bereikten, waar ze de remmen pas nodig zouden hebben.

‘Remsystemen van beide wagens uitschakelen en controleren wat dit voor effect heeft.’

Otakar had de knoppen al ingedrukt voordat hij het bevel had kunnen formuleren. Nu hadden de twee wagens geen functionerende remmen meer, hetgeen inhield dat het veiligheidscircuit uitgeschakeld werd voor deze sector. Dat gebeurde ook. Langzaam daalde de temperatuur in de remtrommels totdat de rode lampjes de een na de ander uitgingen.

‘Houd het in de gaten,’ zei Jan, ‘terwijl ik probeer te ontdekken wat er hier verdomme fout gaat.’ Hij liep naar achteren en trok het luik open dat toegang gaf tot de machinekamer. ‘Eino,’ riep hij door het gat. ‘Geef me de overzichten en werktekeningen van het remsysteem eens. We hebben een probleem.’

Jan verzorgde uiteraard ook het onderhoud van de remsystemen, maar hij had er nog nooit een uit elkaar hoeven te halen. Net zoals alle andere machines op Halvmörk had men dit systeem ontworpen om, dat hoopte men tenminste, eeuwig mee te gaan. Of in ieder geval zo lang mogelijk. Aangezien er geen reserveonderdelen waren, was dit noodzakelijk. Alle componenten waren grof van vorm en relatief eenvoudig ontworpen. De smering verliep automatisch. Men had de machine zo ontworpen dat zij bij normaal gebruik niet kapot kon gaan, en dat gebeurde dan ook vrijwel niet.

‘Zoek je dit soms?’ vroeg Eino, die uit een donker hol kroop zoals een dier dat doet. Voorzichtig, misschien wel bang, maar met de tekeningen en de papieren in zijn hand.

‘Leg ze eens op een tafel neer, zodat we ze kunnen bestuderen,’ zei Jan.

De tekeningen waren gedetailleerd en exact. Elke wagen had twee verschillende remsystemen, die ieder over een eigen waarschuwingssysteem beschikten. De normale remprocedure werd elektronisch door de computer gecontroleerd. Als een chauffeur op de rem trapte, remden alle volgwagens tegelijkertijd met dezelfde kracht. De remmen zelf functioneerden op een hydraulische basis en haalden de druk van de aandrijfas van de wagen af. Speciaal geconstrueerde veren zorgden ervoor dat de remmen in hun normale neutrale stand bleven. Deze veren werden automatisch onder druk gezet door het computergestuurde remsysteem, zodat de wagen zou remmen op het moment waarop dit nodig was. Dit was alfa, het actieve remsysteem. Beta, het passieve remsysteem, werd alleen gebruikt in noodgevallen. Dit gescheiden remsysteem trad pas in werking op het moment dat er een sterk magnetisch veld werd opgeroepen. Zodra de chauffeur de noodrem inschakelde, duwde een magnetisch veld de remveren van zich af tegen de remtrommels aan totdat het treinstel tot stilstand was gekomen. Als er een breuk in het elektrische circuit ontstond, bijvoorbeeld door het losschieten van een koppeling, trad dit remsysteem in werking.

‘Jan, twee andere treinstellen hebben contact met ons opgenomen,’ zei Hyzo. ‘Kennelijk hebben ze hetzelfde probleem. De temperatuur stijgt in een aantal van hun remtrommels.’

‘Laat ze hetzelfde doen als wij. Ze moeten het alfasysteem uitschakelen. Zeg maar dat we zo spoedig mogelijk contact met hen zullen opnemen.’ Hij volgde een lijn van de werktekening met zijn wijsvinger. ‘De fout moet in het alfasysteem liggen. Stonden de noodremmen aan of uit? Dat hadden we eigenlijk moeten weten.’

‘Elektronisch of hydraulisch?’ vroeg de ingenieur.

‘Ik heb het gevoel dat het niet aan de elektronica ligt. De computer bewaakt alle functies en controleert de circuits. Als er een onverwacht remsignaal komt, controleert de computer eerst zelf om de fout te localiseren en als die fout niet kan worden gecorrigeerd, brengt de computer hier rapport over uit. Laten we het voorlopig even op een hydraulische fout houden. De druk komt hier op de remcylinder. Dat kan alleen maar gebeuren als de klep iets openstaat

‘Of als er iets de klep blokkeert, zodat ze niet helemaal kan sluiten.’

‘Eino, je leest mijn gedachten. En het enige wat de klep kan blokkeren, is gewoon vuil. De filters die met de klep in verbinding staan, behoren na elke tocht te worden gereinigd. Een vuil en smerig karweitje, waarvoor men onder elke wagen moet kruipen. Iets dat ik vier jaar geleden door, naar ik meen, Decio, een monteur, heb laten doen. Iemand die zo slecht werkte, dat ik hem later naar de boerderij heb teruggestuurd. Als we stoppen, moeten we een van die filters demonteren en nakijken.’

Eino streek vermoeid met de rug van zijn hand over zijn voorhoofd.

‘Dat houdt natuurlijk wel in dat we van elke wagen het remsysteem moeten nakijken en desnoods demonteren om de kleppen schoon te maken.’

‘Dat is niet nodig. Deze noodkleppen, hier en hier, sluiten het systeem luchtdicht af als men het circuit onderbreekt. Op die manier verliezen we zo goed als geen vloeistof. We hebben reservekleppen in voorraad. Wat we zullen doen is de eerste kleppen door nieuwe vervangen, waarna we de oude kleppen schoonmaken terwijl we bezig zijn met het monteren van de eerste kleppen, en zo gaan we het rijtje af. De mensen zijn nog fit en het is geen probleem als er een paar wagens zonder remmen in de karavaan zitten.’

‘Jan,’ riep de bijrijder. ‘Het gebergte is in zicht, dus over een poosje zullen we de tunnel wel bereiken. Ik dacht dat je dit wel zou willen weten.’

‘Inderdaad. Laat de tekeningen hier maar liggen, Eino, en ga terug naar de machinekamer. Het duurt niet lang meer voordat we de eerste helling zullen moeten beklimmen.’

Jan ging op zijn chauffeursstoel zitten en zag de scherpe toppen van het gebergte voor zich opdoemen. Een ononderbroken gebergte, dat spoedig aan weerszijden van de weg het uitzicht zou beperken. Dit was een gebied dat de weersgesteldheid aan beide zijden van haar toppen bepaalde en er debet aan was dat aan één kant een geweldige woestijn lag. Alle regen viel aan de ene kant van het gebergte, de andere kant bleef kurkdroog. Als ze door het gebergte waren getrokken, zouden ze weer met het weer te maken krijgen. Jan liet de automatische piloot het stuur beheren maar ontkoppelde de rest van de apparatuur. Naarmate het terrein steiler werd, drukte hij het gaspedaal verder in. Hij schakelde over op de bergversnelling, die een langer bereik had. Hij kon de weg voor zich omhoog zien gaan en in de verte lag de gapende donkere muil van de tunnel. Hij schakelde zijn microfoon in.

‘Aan alle chauffeurs. De tunnel komt over een paar minuten in zicht. Zodra jullie de tunnel zien, schakel je de schijnwerpers in.’

Terwijl hij dit bevel gaf, schakelde hij zijn eigen schijnwerpers in, zodat de weg duidelijk zichtbaar werd.

De ingenieurs die deze weg hadden aangelegd, hadden ongelimiteerd over energie en kracht kunnen beschikken. Ze waren in staat om eilanden in de oceaan te laten opstijgen of ze te laten verzinken, om bergen af te vlakken en steen weg te smelten. Voor hen was de gemakkelijkste manier om een bergketen te overbruggen er een weg dwars doorheen te boren. Maar dit was hun pronkstuk geweest. Het enige stukje niet functionele decoratie dat ze ooit hadden aangebracht. Jan kon het nu ook zien. Het was een honderd meter hoog schild, dat men in de rots had uitgebeiteld. De lichtbundels raakten het schild toen de wagens schuin omhoog rijdend de tunnel naderden. Een schild met een symbool dat net zo oud moest zijn als de mensheid: een hand, die een korte, stevige hamer vasthield. Het was duidelijk te zien en werd groter, totdat het licht van de schijnwerpers de tunnel in scheen en het uit het zicht verdween.

Ruw gesteente flitste voorbij, grijs en kaal. De tunnel op zich stelde helemaal niets voor en stemde de reizigers somber. Jan hield de snelheidsmeter in het oog, terwijl de automatische piloot de besturing verzorgde. Het duurde iets langer dan een half uur tot in de verte een licht zichtbaar werd. Het licht werd steeds feller en uiteindelijk rolde het treinstel de tunnel uit.

Ze waren nu ver genoeg naar het zuiden om het aanbreken van de dag te aanschouwen.

De gigantische motor trok het treinstel de tunnel uit en het felle zonlicht in. Het raam veranderde automatisch van kleur, zodat het zonlicht de bestuurder niet kon verblinden. Beta-Aurigae stond blauwwit en stekend heet tegen de hemel, zelfs al op dit punt. Even later verduisterde de hemel doordat er wolken voor de zon schoven en toen sloeg een dichte regenval neer op de wagens. Jan schakelde de ruitewissers in en activeerde de frontradar. De weg voor hen was leeg. Net zo onverwacht als het onweer de kop had opgestoken, verdween het weer en toen de weg naar beneden het gebergte uit slingerde, ving hij de eerste blik op van de gifgroene jungle en de blauwe oceaan die daarachter lag.

‘Dat is me nog eens iets,’ zei Jan, die zich er niet van bewust was dat hij hardop had gesproken.

‘Dat betekent alleen maar problemen. Ik rijd liever over land,’ zei Otakar, zijn bijrijder.

‘Jij bent een machine zonder ziel, Otakar. Heb jij dan helemaal geen last van die eeuwige schemering?’

‘Nee, nooit.’

‘Bericht van de verkenningsgroep,’ riep Hyzo. ‘Ze zitten met een probleem.’

Otakar keek hem duister aan.

‘Nou, wat heb ik je voorspeld: problemen!’

6

‘Wat gebeurt er?’ riep Jan in de microfoon.

‘Hier Lajos. Tot nu toe geen grote problemen gehad om de weg vrij te maken. Zitten hier opgescheept met het resultaat van een aardbeving. Zo te zien een paar jaar geleden plaatsgevonden. Ongeveer honderd meter van de weg is weggeslagen.’

‘Kunnen jullie het niet opvullen?’

‘Negatief. We kunnen niet eens de bodem zien.’

‘En kunnen jullie er ook niet langs?’

‘Dat proberen we nu te doen. Maar daarvoor moeten we een nieuw stuk weg in de rotsen vrijmaken. Dat duurt op z’n minst een halve dag.’

Jan vloekte binnensmonds. Als dit zo door bleef gaan, zou het alles behalve een prettige reis worden.

‘Waar zitten jullie momenteel?’ vroeg hij.

‘Ongeveer zes uur rijden van de tunnel verwijderd.’

‘We komen naar jullie toe. Blijf aan het werk. Over en uit.’

Zes uur. Dat hield in dat ze vandaag minder ver zouden komen dan was gepland. Maar ze moesten ook nog aan de remmen werken. En ongetwijfeld zouden er problemen ontstaan zodra de karavaan tot stilstand kwam. Tja, dan maar stoppen en de remmen repareren. Daarna de weg egaliseren en morgen iets vroeger vertrekken en iets sneller rijden. Een nachtje slapen zou iedereen goeddoen.

De weg kwam op de kustvlakte uit. Het gebergte lag nu achter hen en het landschap was ineens drastisch veranderd. De rotsachtige hellingen met de incidentele struiken maakten plaats voor de jungle. Een hoge, dichtbegroeide jungle, die hun het zicht op de zee ontnam en alleen door een smalle spleet recht voor en boven hen iets van de lucht prijsgaf. Het was duidelijk dat de jungle de weg probeerde te overwoekeren. Aan weerszijden ontdekte hij verbrande bomen en struiken, die door de bulldozers genadeloos opzij waren geschoven. Er leefden ook dieren in de jungle. Af en toe zag hij een donkere schaduw tussen de bomen opduiken. Op een gegeven ogenblik fladderde er zelfs een soort vogel de weg op en twee van zijn soortgenoten sloegen tegen de voorruit te pletter, waarna de ruitewisser een bloederige massa wegschoof. De motor werd weer bestuurd door de automatische piloot en het enige wat men kon doen, was op het einde van deze natuurlijke tunnel wachten.

‘Moe, Otakar?’ vroeg Jan.

‘Een beetje. Een nachtje slapen zal wonderen doen.’

‘Maar morgen zal het een lange dag worden, om nog maar te zwijgen over de dagen die daarna zullen volgen. Zelfs als we elkaar aan het stuur afwisselen zal het moeilijk worden, omdat we de kans niet zullen krijgen om te rusten. Niet als we met zijn tweeën blijven.’ Jan had een idee en hij probeerde er vorm aan te geven. ‘We hebben duidelijk meer bijrijders nodig. Voor deze motor en alle andere trekkers. Op die manier kunnen we continu met één ervaren bestuurder achter het stuur en één bestuurder in bed blijven rijden. Dan kan de man die in bed ligt, tenminste ook echt tot rust komen.’

‘Er zijn niet meer bijrijders.’

‘Dat weet ik ook wel, maar we zouden er nu een aantal kunnen opleiden.’

Otakar gromde en schudde het hoofd.

‘Vergeet het maar. Iedere man die iets van techniek afweet, heeft zijn handen vol om de zaak draaiende te houden. En figuren zoals die ex-monteur Decio kunnen we missen als kiespijn. Ik wil geen boeren achter het stuur hebben.’

‘Je hebt gelijk — voor de helft. Wat zou je ervan zeggen als we een aantal vrouwen zouden opleiden?’

Jan moest lachen toen de mond van Otakar verbaasd openviel.

‘Maar… vrouwen kunnen toch niet rijden. Vrouwen zijn gewoon vrouwen.’

‘Alleen in deze maatschappij, jochie. Op de Aarde krijgt men de kans om zich zo ver en zo hoog mogelijk te ontwikkelen. Je probeert er zo ver te komen als je kunt. Ik zie eigenlijk niet in waarom we niet in staat zouden zijn om een aantal geschikte meisjes en vrouwen voor deze taak te vinden.’

‘Ik kan me niet voorstellen dat de Hradil dit op prijs zal stellen. Laat staan één van de andere clan-hoofden.’

‘Natuurlijk niet. En wat dan nog? Dit is een noodsituatie en we moeten met kunstgrepen zien te werken.’ Overigens bracht het noemen van de Hradil iemand uit dezelfde clan, aan wie hij graag dacht, terug in zijn herinnering. Hij glimlachte toen hij aan haar dacht.

‘Heb je weieens iets gezien dat door Alzbeta Mahrova is geborduurd?’

‘Ik heb zelf een stuk. Dat heb ik met haar clan voor iets geruild.’

‘Om te borduren heb je geduld, concentratie en een scherp oog nodig …’

‘Alles wat een goede chauffeur ook nodig heeft!’ Otakar glimlachte nu ook. ‘Dit krankzinnige idee van jou zou weieens kunnen werken. Het zal ongetwijfeld de sleur van het rijden verdrijven.’

‘Ik ben er ook voor!’ riep Hyzo uit de luidspreker; hij had het gesprek via de intercom gevolgd. ‘Kunnen we niet ook een paar extra radiotelegrafistes opleiden?’

‘Misschien wel. In een later stadium. Laten we voorlopig een lijst zien op te stellen met namen van vrouwen van wie we mogen verwachten dat ze aan onze eisen zullen voldoen. Maar er mag geen woord over dit idee uitlekken. Ik wil de clan-hoofden hiermee overvallen zodra ze vermoeid en uitgeput genoeg zijn.’

Het werd nacht voordat ze de breuk in de weg hadden bereikt. Ze gingen weer omhoog en aan de rechterkant zagen ze de eerste uitlopers van een nieuw gebergte. Aan de linkerkant heerste een absolute duisternis. Jan bracht de snelheid van de karavaan gestaag terug toen hij een bliep op de radar te zien kreeg. Zodra hij een glimp van metaal voor zich opving, doofde hij de grote schijnwerpers en liet het stopsignaal uitzenden.

‘Nu met de remprocedure beginnen!’

Toen zijn eigen treinstel afremde, wist hij dat de langgerekte karavaan die zich achter hem in de duisternis bevond, eveneens gestaag afremde. Toen ze uiteindelijk stilstonden, schreef Otakar de tijd op in het logboek en schakelde de motor over op stationair. Vervolgens liet hij de motor stoppen, maar hij hield druk op de compressor, zodat ze relatief snel op gang zouden kunnen komen. Jan stond op en rekte zich uit. Hij was moe, maar hij wist dat het werk vannacht nog moest beginnen.

‘Negenhonderdachtenzeventig kilometer vandaag,’ zei Otakar, en hij noteerde het getal in het logboek.

‘Dat is aardig.’ Jan masseerde zijn vermoeide beenspieren. ‘Dan hoeven we er nog maar zesentwintigduizend af te leggen.’

‘De langste reis begint altijd met het draaien van het stuur,’ mompelde Eino, die uit de machinekamer kwam.

‘Die wijsheid heb je ook niet van jezelf,’ riep Jan. ‘Motor stoppen en alle systemen op stand-by schakelen. Als je daar mee klaar bent, moet je eens gaan kijken naar de kleppen van wagen nummer zeven. Tegen de tijd dat je die klep hebt verwijderd, kom ik je wel een nieuwe brengen. O, en voor ik het vergeet: kijk het filtersysteem ook even na.’

Jan stootte de deur open en een golf hete vochtige lucht sloeg hem in het gezicht. De motortrucks en de wagens hadden allemaal automatische luchtverversingsapparatuur en hij had vergeten dat ze een behoorlijk stuk naar het zuiden waren gereisd. Hij voelde het zweet, dat nu al uit zijn poriën barstte, en hij klom alleen nog maar langs de sporten van de ladder naar beneden. Ze zouden spoedig de koel-pakken moeten dragen, wilden ze buiten nog iets kunnen doen. Hij wandelde op zijn gemak naar de omhoogstekende punt die het einde van de weg markeerde. Grote felle schijnwerpers verlichtten het werkterrein en het grommen en loeien van de bulldozers werd door de rotsen weerkaatst.

Bovendien hoorde hij voortdurend de explosies van de atoomkanonnen. Met hun vuurspuwende kanonnen hadden de verkenningseenheden al een geul door de rotsen gegraven en nu was men bezig deze geul breed genoeg te maken, zodat de karavaan verder kon trekken. Jan wilde de verkenners niet lastig vallen. Ze konden zich uitstekend redden zonder hem. Bovendien had hij nog iets met de clan-hoofden te regelen.

De bijeenkomst werd in de grootste wagen van de Taekeng-clan gehouden, omdat men hier de meeste ruimte had. Dit was tevens de grootste en meest conservatieve clan, die een groot aantal aardse gebruiken en voorwerpen in ere hield. Tegen de muur hingen zijden wandkleden waarop vogels en de oceaan waren geschilderd met tekens in een alfabet dat niemand meer kon lezen. Dit was ook een hechte clan en in tegenstelling tot de rest van de clans had men hier geen eigen kleine hutten, maar grote gemeenschappelijke hutten met de slaapplaatsen aan weerszijden tegen de muur. De bewoners van deze wagen schenen geen bezwaar tegen de vergadering te hebben. Ze stonden op de weg en schreeuwden tegen elkaar over de dingen die nog zouden moeten gaan gebeuren, over de sterren en de geur die opsteeg uit de jungle. De kinderen renden rond en werden opgewonden teruggeroepen als ze te dicht bij de rand van de jungle kwamen. Een baby huilde in de duisternis, maar zweeg abrupt toen hij de borst kreeg. Jan liep tussen de mensen door naar de wagen.

Hoewel hij om deze vergadering had gevraagd, was men al zonder hem begonnen. Dat was typisch. Hein Ritterspach stond voor de clan-hoofden, maar hij hield zijn mond toen hij Jan binnen zag komen. Hij keek Jan vuil aan en draaide hem toen de rug toe, terwijl hij de gipsarm als een soort schild voor zich hield. Jan keek de rij ijzige gezichten langs en realiseerde zich wat Hein geprobeerd had te bereiken. Maar het zou hem niet lukken. Langzaam liep hij naar een lege stoel. Hij ging zitten.

‘Zodra Ritterspach vertrekt, kan de vergadering beginnen,’ zei hij.

‘Nee,’ brieste Chun Taekeng. ‘Hij heeft een aantal beschuldigingen te uiten en wij moeten …’

‘Het interesseert me geen lor wat hij te vertellen heeft. Als jullie het noodzakelijk vinden om een aparte vergadering van de clan-hoofden te beleggen, zodat jullie naar zijn beschuldigingen kunnen luisteren, dan is dat jullie zaak. Voor mijn part vanavond nog. Maar dan wel nadat wij klaar zijn met onze bespreking. Ik heb als treinmeester om deze vergadering gevraagd, omdat er bijzonder belangrijke zaken besproken dienen te worden.’

‘Jij kunt mij er niet uitsmijten!’ krijste Hein. ‘Als kapitein-verkenner heb ik het recht om de vergadering bij te wonen.’

Jan sprong op en ging met zijn gezicht vlak voor het grove gelaat van de woedende man staan.

‘Je hebt het recht om te verdwijnen en niets anders. Dit is een bevel!’

‘Jij kunt mij geen bevelen geven. Jij hebt me aangevallen en de beschuldigingen die …’

‘Jij trok een wapen, Hein, en ik verdedigde mezelf. Er zijn getuigen. Zodra we Southtown bereiken, zal ik je officieel in staat van beschuldiging stellen. Als je nu echter blijft zeuren, zal ik je laten arresteren, omdat je de veiligheid van de karavaan in gevaar brengt. Dan mag je de rest van de reis in een cel doorbrengen. Dus je gaat nu!’

Hein keek wild door de kamer in de vage hoop dat iemand hem te hulp zou komen. Chun opende zijn mond - en sloot hem. De Hradil zat doodstil en star voor zich uit te staren. Ze had iets weg van een slang die haar toekomstige prooi beloert, dacht Jan ineens. Hein slikte moeizaam en strompelde naar de deur, die hij met de linkerhand opende, om vervolgens als een dief in de nacht weg te sluipen.

‘In Southtown zal een rechtzaak worden gehouden,’ zei de Hradil.

‘Inderdaad,’ antwoordde Jan, en zijn stem klonk net zo onbewogen als die van haan ‘Na de reis. Welnu, zijn er moeilijkheden geweest waarvan ik zou moeten weten?’

‘Er wordt geklaagd,’ zei Ivan Semenov.

‘Daar wil ik niets van weten. Moraal, klachten, voedsel, personeelsproblemen, allemaal dingen waarvoor de clan-hoofden zelf zullen moeten zorgen. Ik heb het over technische moeilijkheden, zoals met de luchtverversingssystemen, motoren en dergelijke.’

Hij keek iedereen beurtelings aan, maar niemand gaf hem antwoord. Op deze manier moest het verder gaan. Hij moest hun telkens te snel af zijn, zodat ze de nieuwe gedragsregels net niet konden bijbenen.

‘Goed. Ik wist dat ik op jullie kon rekenen om het voor het technische personeel gemakkelijker te maken. Er is echter nog meer dat jullie kunnen doen. Zoals bekend, zullen we twee keer zo lang als normaal op weg zijn. Vandaag is pas de eerste dag, zodat de vermoeidheid nog niet duidelijk zichtbaar is. Maar dat zal niet lang meer duren. De chauffeurs moeten ook twee keer zo lang achter het stuur zitten en dat houdt in dat ze dubbel zo snel moe zullen worden. We zouden ongelukken kunnen krijgen, die we ons zeer zeker niet kunnen permitteren. Tenzij we iedere trekker meer personeel geven dat als chauffeur kan fungeren.’

‘Waarom val je ons hiermee lastig?’ vroeg Chun Taekeng ineens. ‘Dit is een technisch probleem, en jij gaat er toch zo prat op dat jij alles op technisch gebied kunt oplossen? Bovendien wordt er niet op het land gewerkt, zodat er genoeg mankracht aanwezig is. Je kunt iedereen inzetten die je nodig hebt.’

‘Ik geloof dat we elkaar verkeerd begrijpen. Ik heb het niet over die noeste boerenjongens, die zo af en toe in de buurt van één van mijn machines komen. Iedereen die technisch onderlegd is, werkt zich rot momenteel.’

‘Als je iederen al aan het werk hebt, waarom kom je dan naar ons toe?’ vroeg de Hradil.

‘Ik had het over mannen. Mijn chauffeurs hebben me verteld dat ze een groot aantal vrouwen kennen die de benodigde vaardigheid en reactiesnelheid hebben. We zouden hen kunnen opleiden en …’

‘Nooit!’ De Hradil spuwde het woord met een intense haat uit, terwijl ze haar ogen samentrok tot dunne spleetjes in een netwerk van rimpels. Jan draaide zich om en hij keek haar aan. Hij was nog nooit zo dicht bij haar geweest en ineens zag hij dat haar witte haar niets anders was dan een pruik. Ze was dus ijdel. Misschien kon hij dit op zekere dag nog weieens tegen haar gebruiken.

‘Waarom niet?’ vroeg hij rustig.

‘Waarom niet? Dat durf jij te vragen? Omdat de plaats van een vrouw in huis is. Met haar kinderen, bij het gezin. Zo is het altijd geweest en zo moet het ook altijd blijven.’

‘Tja, helaas is het niet de manier waarop het in de toekomst blijft. De schepen kwamen ook altijd. Maar dit keer bleven ze weg. Anders namen de schepen het graan mee. Nu nemen wij het mee naar het zuiden. De schepen hebben de voorraden en de zaden bij zich die wij nodig hebben. Momenteel hebben we geen voorraden of zaden. Vrouwen doen normaal geen technisch werk. Nu zullen ze het wel moeten gaan doen. Mijn bijrijder heeft me verteld dat ene Alzbeta Mahrova bijzonder vaardig is in het borduren. Hij vindt dat een vrouw met deze gave gemakkelijk tot bijrijder kan worden opgeleid. Dan kan zij me aflossen als chauffeur. Het lijkt me zinnig dat je haar nu naar ons toe stuurt.’ ‘Nee!’

Het bleef doodstil. Was hij misschien te ver gegaan? Misschien. Maar hij moest hun een stap voor blijven, zodat hij de teugels in handen kon houden. Het bleef stil, totdat iemand ineens het woord nam.

‘Jij brengt er maar ééntje naar voren,’ zei Bruno Becker plechtig met zijn diepe stem. ‘De meisjes van de Becker-clan borduren zeker niet slechter dan de Mahrova-meisjes. Er zijn mensen die beweren dat onze meisjes het beter kunnen. Mijn schoondochter, Arma, wordt geroemd om de finesse van haar werk.’

‘Ik weet het,’ zei Jan, die de Hradil opzettelijk de rug toe keerde, glimlachte en enthousiast het hoofd knikte. ‘En ze lijkt me ook een zeer intelligent meisje. Hm, als ik me goed herinner, bestuurt haar broer treinstel nummer negen, nietwaar? Goed, ik zal tegen hem zeggen dat hij haar kan ophalen. Haar eigen broer lijkt me de aangewezen man om haar het een en ander te leren.’

‘Haar borduurwerk lijkt op kippestront in het zand,’ sputterde de Hradil verward. >

‘Ik ben ervan overtuigd dat beide meisjes het werk uitstekend zullen kunnen verrichten,’ zei Jan rustig. ‘Maar dat is momenteel niet de vraag. De vraag is of men de meisjes kan en mag opleiden tot bijrijder. Ik ben er zeker van dat Otakar in staat zal zijn om Alzbeta net zo gemakkelijk de kneepjes van het vak bij te brengen als Arma’s broer het haar kan leren.’

‘Onmogelijk. Alleen, en dan nog wel met mannen!’

‘Dat probleem kunnen we gemakkelijk oplossen. Erg attent om het naar voren te brengen. Als Alzbeta morgenvroeg naar de trekker komt, laat dan een getrouwde vrouw met haar meekomen. Op die manier heeft ook de radiotelegrafist hulp, Hradil. Ik stel voor dat we nu een lijst met de meest geschikte vrouwen en meisjes samenstellen.’

Er scheen niets meer aan de hand te zijn. De clan-hoofden stelden de ene na de andere naam voor, maakten lijsten en Jan bleef knikken, terwijl hij de meest geschikte personen noteerde. Alleen de Hradil zweeg. Jan wierp haar terloops een blik toe. Hij realiseerde zich ineens dat haar gevoelens door haar ogen werden vertolkt: gloeiende met haat vervulde puntjes. Ze wist wat hij had gedaan en ze zweeg. Was ze vroeger niet op hem gesteld geweest, nu haatte ze hem hardgrondig. Jan keerde haar de rug toe en probeerde haar te negeren, omdat hij wist dat hij niets kon doen om haar van mening te doen veranderen.

7

‘Op z’n minst nog een uur,’ zei Lajos Nagy. ‘We moeten meer ruimte maken, omdat de trekkers er anders nooit doorheen zullen komen. Bovendien wil ik het gesteente op een aantal plaatsen controleren. Het lijkt me niet al te stevig.’ Hij was de hele dag en nacht op geweest. Hij zag er bleek uit en onder zijn ogen tekende de vermoeidheid zich duidelijk af.

‘Welke tanks gebruik je?’

‘Twee tanks met atoomkanonnen.’

‘Gaat. Laat die twee tanks hier en ga alvast met de rest van de verkenningseenheden verder. Jij moet voor ons blijven om de boel te verkennen en te beveiligen.’

‘Ik volg wel met…’

‘Nee, niets daarvan. Weet je dat je er afschuwelijk uitziet? Ik wil dat je gaat slapen zodra jouw verkenningsteam vertrekt. We zullen ongetwijfeld nog voldoende problemen te verwerken krijgen. Geen weerwoord, want anders geef ik jouw werk terug aan Hein.’

‘Ja, laat maar. Je hebt me al overtuigd. Nu je het naar voren hebt gebracht… wat slaap kan ik best gebruiken.’

Jan liep langzaam naar het nieuwe stuk weg dat men uit de rotsen had gebrand. Hij tuurde naar de helblauwe hemel en de gloed die zich langzaam maar zeker uitbreidde. De zon ging nog schuil achter het gebergte, maar het zou niet lang meer duren voordat ze op zou komen. Het zou een lange hete dag worden. En het zou nog heter worden. Hij draaide zich om en liep terug naar zijn motortrekker. Eino stond met zijn rug tegen de zijkant van de machine en stak net een pijp op. Zijn handen, armen en zelfs zijn gezicht zaten onder de olie en het vet.

‘Alles is klaar,’ zei hij tegen Jan. ‘Ben bijna de hele nacht bezig geweest, maar het was de moeite waard. Ik slaap wel wat in de machinekamer. Het bleek niet nodig te zijn nieuwe kleppen te installeren. De oude kleppen moesten alleen goed worden schoongemaakt en ze zijn nu weer zo goed als nieuw. Ik zou die Decio weieens over de knie willen leggen. Hij heeft er volgens mij nog nooit eentje echt gezien.’

‘Misschien laat ik je dat nog wel doen. Zodra we in Southtown zijn.’

Jan had een paar uur geslapen toen hij de kans had en hij voelde zich redelijk fit, toen hij naar boven klom. Hij was nog maar net over de helft toen de zon boven het gebergte uit kwam en de stralen door het goudkleurige metaal werden gereflecteerd. Half verblind klom hij door het luik, waarna hij de deur achter zich dichtsmeet. De lucht in de stuurhut was koel en droog.

‘Versnellingsbak, temperatuur van de banden, remcylinders en druk.’

Het was niet de stem van Otakar die deze technische gegevens opdreunde, maar de zoete stem die hij nooit meer zou kunnen vergeten. Alzbeta zat op de stoel van de bijrijder, terwijl Otakar naast haar stond en gretig het hoofd schudde. Nog geen halve meter van hen af zat een dikke grijze vrouw geobsedeerd te breien. De dochter van de Hradil, waakhond en voogdes der maagden. Jan glimlachte toen hij op zijn plaats ging zitten. Alzbeta wierp hem een blik toe, haar stem stierf weg.

‘Ze doet het absoluut fantastisch!’ zei Otakar. ‘Zeker tien keer zo goed als de laatste boerenklungel die we als hulpje kregen toebedeeld. Als de andere meisjes net zo goed zijn, zijn we uit de problemen.’

‘Ik ben er zeker van dat ze het stuk voor stuk zullen maken,’ antwoordde Jan, terwijl hij Alzbeta aankeek. Hij was zo dicht bij haar dat hij haar bijna kon aanraken. De donkere ogen van het meisje boorden zich diep in de zijne.

‘Ik vind het ook fijn werk,’ zei ze. Het klonk serieus, maar ze zat met haar rug naar de anderen toe. Alleen Jan kon haar ogen zien bewegen. Die dwaalden langs zijn lichaam en ze knipoogde verleidelijk.

‘Het zal de karavaan ten goede komen,’ antwoordde hij op dezelfde serieuze toon. ‘Ik ben blij dat het plan werkt. Nietwaar, tante?’

De dochter van de Hradil wierp hem een schuwe blik toe en leek ineens nog sneller te breien. Ze was duidelijk goed geïnstrueerd door haar moeder. Maar hij zou haar aanwezigheid kunnen verdragen. Dat was slechts een geringe prijs voor de aanwezigheid van Alzbeta. Toen hij iets zei, sprak hij tegen Otakar, maar hij bleef haar aankijken.

‘Denk je dat ze je snel zal kunnen vervangen als bijrijder?’

‘In vergelijking met de stommelingen die we tot nu toe hebben gehad, zou ik zeggen dat ze het nu al zou kunnen. Maar ik stel voor dat ze nog een dag wacht en de tijd krijgt om ons te observeren. Misschien kan ze dan morgen een stukje proefrijden.’

‘Een uitstekend voorstel. Wat vind je er zelf van, Alzbeta?’

‘Ik … weet het nog niet. De verantwoordelijkheid.’

‘De verantwoordelijkheid hoef jij niet te dragen. Die draag ik als chauffeur. Ik of Otakar hebben het stuur in handen. Wij nemen de beslissingen en besturen het treinstel. Jij hoeft alleen maar te helpen, de instrumenten in de gaten te houden en de bevelen die we je geven, op te volgen. Denk je dat je dat kunt?’

Ze klemde haar kaken op elkaar en, ondanks haar prachtige figuur, leek ze iets op de Hradil toen ze hem antwoordde.

‘Ja. Dat kan ik. Ik weet dat ik het kan.’

Toen de atoomkanonnen de weg hadden vrijgemaakt, controleerde Jan persoonlijk elke centimeter van de nieuwe weg. Hij liep voorzichtig langs de rand, waar de rotswand ineens loodrecht naar de jungle leidde die beneden hen lag. Ondanks de frisse bries, leek het alsof hij door een oven liep. Het gesteente was nog warm onder zijn voeten. Jan knielde en sloeg met een zware hamer op de grond. Een stuk steen brokkelde van de rand af en viel met luid geruis de jungle in.

‘Het^gesteente maakt geen stabiele indruk. Het staat me helemaal niet aan,’ mompelde hij. De man die hem vergezelde en die een tank had bediend, knikte.

‘Mij evenmin. Als we meer tijd hadden gekregen, had ik de doorgang groter gemaakt. Ik heb gedaan wat ik kon met het smeltproces. Ik hoop dat de lava snel genoeg afkoelt en stevig genoeg is om het gewicht van de treinstellen te dragen.’

‘Je bent niet de enige die dat hoopt. Goed, je hebt gedaan wat je kon. Ga maar vooruit. Ik zal het eerste treinstel door het gat manoeuvreren.’ Jan liep weg, maar bleef ineens staan. ‘Heb je de stuurkabel volgens het plan aangelegd?’

‘Uiteraard. Met een hoogst mogelijke veiligheidsgraad. Een paar centimeter meer naar rechts en je zou met karavaan en al het ravijn in storten.’

‘Goed.’

Jan had over het probleem nagedacht en hij realiseerde zich dat men zou protesteren. Maar men zou hem volgen. Waarschijnlijk zou zijn eigen bemanning het eerst protesteren.

‘Je zult een ingenieur nodig hebben voor dit werk,’ zei Eino. ‘Ik wacht nog wel even met slapen.’

‘Ik zal je niet nodig hebben. De motoren zullen nauwelijks vermogen hoeven te leveren, zodat jij je er geen zorgen over hoeft te maken. Ook heb ik geen bijrijder of radiotelegrafist nodig. Daarom lijkt het me beter dat iedereen de stuurhut verlaat. Zodra we weer op de oude weg zitten, zullen we je de fijne kneepjes van het vak leren, Alzbeta.’ Teder nam hij haar bij de hand en leidde haar naar buiten. Haar voogdes protesteerde niet en volgde gewillig haar beschermelinge. ‘Maak je maar geen zorgen.’

De passagiers protesteerden omdat ze de trein moesten verlaten. Na een paar minuten was Jan echter alleen aan boord van zijn treinstel. Als er iets fout ging, was hij de enige die in het ravijn zou storten. Ze konden zich niet veroorloven hier nog meer tijd of mensen te verliezen. Ze moesten zo snel mogelijk verder.

‘Alles klaar,’ riep Otakar door het openstaande luik. ‘Ik kan nog steeds met je mee komen.’

‘Ik zie je wel aan de andere kant. Opgepast, ik ga starten!’

Hij drukte langzaam op het gaspedaal en met absoluut minimum-vermogen kroop de motortrekker voorwaarts. Zodra het treinstel in beweging kwam, schakelde hij de automatische piloot in en trok zijn handen van het stuur af. Hij kon niets meer doen. De computer zou de motortrekker veel nauwkeuriger door de nieuwe doorgang naar de oude weg sturen dan hijzelf ooit zou kunnen. Terwijl het treinstel langzaam voorwaarts kroop, keek hij door het open luik de jungle in. Als er iets fout zou gaan, moest het hier gaan gebeuren. Centimeter na centimeter kropen ze door de nieuw geconstrueerde doorgang en de oude weg kwam langzaam maar zeker in zicht.

Hij hoorde plotseling het geluid van opensplijtend gesteente. Iets dat duidelijk boven het monotone gedreun van de motor te horen was. Toen hij zich realiseerde wat dat geluid betekende, zag hij de scheuren in de weg komen. Jan wilde aan het stuur draaien maar realiseerde zich toen dat hij niets zou kunnen doen. Hij stond stokstijf voor het open luik, toen een groot stuk van de weg afscheurde en in de jungle onder hem verdween. Als dodelijke vingers schenen de scheuren in de oppervlakte van de weg naar hem te willen grijpen.

En toen was het voorbij.

Er bleek een groot gat in de weg te zijn geslagen, maar de motor had er geen last van ondervonden. De krachtige trekker rolde langs het gat en Jan sprong terug naar het instrumentenpaneel om de camera’s in te schakelen waardoor hij de wagens achter zich op de monitor kon zien. De motortrekker was het gat veilig gepasseerd.

Maar de wagens die hij trok, waren drie keer zo breed.

Zijn voet zweefde een fractie van een centimeter boven het rempedaal, zijn vingers rustten op de in-en uitschakel-knop van de automatische piloot en zijn ogen staarden naar de monitor.

De wielen van de eerste wagen kropen recht op het gat af. Het buitenste dubbele wiel zou er precies in terecht komen. Het zou er nooit langs kunnen. Hij wilde op het rempedaal trappen, toen hij zich ineens bedacht. Misschien was er toch een kans.

Het wiel rolde naar de rand van het gat en viel over de rand.

Het buitenste wiel van het dubbele stel draaide langzaam in de lucht, terwijl eronder de blauwe hemel zichtbaar werd.

Het hele gewicht van de wagen kwam op het binnenste wiel te rusten.

Terwijl dit wiel langs het gat in de weg rolde, leek het door het immense gewicht een andere vorm aan te nemen. Toen raakte de andere band de rand van het gat, kroop langzaam omhoog en de wagen stond veilig aan de andere kant. De radioplug in Jan zijn oor bliepte en hij schakelde de ontvanger in.

‘Zag je dat?’ vroeg Otakar met trillende stem.

‘Nou en of. Blijf in de buurt en houd me op de hoogte. Ik probeer de rest van dit treinstel op deze manier over het gat te krijgen. Als het gat zo blijft, moet het lukken. Maar laat het me meteen weten als er nog een stuk weg afbrokkelt!’

‘In orde.’

Met minimale kruipsnelheid volgde de rest van het treinstel, totdat alle wagens veilig aan de andere kant waren. Zodra de laatste wagen aan de overkant was en Jan dit op de radio hoorde, schakelde hij de motor uit, trapte op het rempedaal en slaakte een diepe zucht. Hij had het gevoel dat iemand hem met een voorhamer had bewerkt. Om zich van de spanning te verlossen, rende hij terug over het nieuwe weggedeelte naar Otakar.

‘Geen bijzonderheden meer te melden,’ zei deze. ‘De weg schijnt voor de rest stabiel te blijven.’

‘Dan lijkt het me geen probleem om de andere treinstellen eroverheen te krijgen.’ De passagiers liepen naar hun plaatsen terug en bleven zo veel mogelijk aan de binnenkant lopen om niet te dicht bij de afgrond te komen. Ze keken angstig naar het gat en naar de jungle. ‘Neem het eerste treinstel en ga verder met halve kracht, totdat alle anderen ook weer op de oude weg zijn. Zodra dat is volbracht, kom ik je op de motorfiets achterna. Vragen?’

‘Niets dat ik onder woorden kan brengen. Dit is jouw show, Jan. Succes!’

Het nam uren in beslag voordat het laatste treinstel het gat was gepasseerd, maar de hele karavaan was veilig aan de overkant gekomen. Er was geen gesteente meer afgebrokkeld. Toen Jan op zijn motorfiets langs de trage karavaan scheurde, vroeg hij zich af wat het volgende probleem zou zijn.

Gelukkig zou dat nog wel een poos op zich laten wachten. De weg ging hier door de kuststreek. Vlak terrein en moeraslandschap. Een voormalig continentaal vlak, dat de ingenieurs boven water hadden gebracht. Het grootste gedeelte van de weg lag op een soort dijk, die dwars door het met groene bomen en rode struiken begroeide landschap sneed. Het enige wat de verkenners te doen hadden, was het wegbranden van de vegetatie die de weg probeerde te overwoekeren en een incidentele barst in het wegdek met cement opvullen. Ze konden hierdoor een relatief hoge snelheid bereiken en wisten de afstand tussen zichzelf en de zwaar beladen karavaan te vergroten. Op deze manier maakten ze de achterstand van twee dagen die ze hadden opgelopen, weer goed. De nacht werd korter, tot de dag kwam dat de zon niet meer onderging. Ze viel als een gloeiende blauwe vuurbal naar de zuidelijke horizon, bleef daar even hangen en kwam weer net zo snel op. Daarna bleef de zon voortdurend boven hen staan en steeg de temperatuur tot zestig graden Celcius. Toen het nog nacht was geweest, kwamen de mensen regelmatig naar buiten om de benen te strekken. Met de brandende zon boven de karavaan was dit nu niet meer mogelijk. Het moreel van de mensen naderde dan ook een kritiek stadium. En dan te bedenken dat ze nog ruim 18.000 kilometer moesten afleggen.

Ze reden nu negentien uur per dag en de nieuwe bijrijders bleken hun mannetje te staan. Aanvankelijk had een aantal chauffeurs bezwaar gemaakt tegen de vrouwelijke hulp, maar toen de vermoeidheid haar tol begon te eisen, bleek men hen meer dan ooit op prijs te stellen. De extra hulp bleek noodzakelijk te zijn. Een paar meisjes schenen niet in staat om het werk onder de knie te krijgen, maar dat was geen probleem, want er waren voldoende nieuwe vrijwilligsters aanwezig. De dikke voogdes van Alzbeta begon te klagen dat ze er moeite mee had om in de stuurhut te komen en toen het echt heet begon te worden, bleek er geen isolatiepak te zijn dat groot genoeg voor haar was. Een getrouwde nicht van Alzbeta nam de rol van voogdes voor een dag over, maar liet meteen duidelijk blijken dat ze er niets van moest hebben en dat ze er ook weinig voor voelde haar eigen kroost alleen te laten. Ze weigerde de volgende dag terug te komen. Haar afwezigheid werd niet aan de Hradil gerapporteerd en toen de oude vrouw van het voorval op de hoogte werd gebracht, was het kwaad - of het gebrek aan kwaad - al geschied. Alzbeta had een dag alleen bij drie mannen overleefd en ze scheen er niet slechter op te zijn geworden. Hierna bleef ze alleen bij de mannen en de rol van voogdes kwam als door een onuitgesproken overeenkomst te vervallen.

Alzbeta zat op de plaats van de bijrijder, terwijl Jan reed. Otakar sliep dan meestal in de machinekamer of hij speelde een spelletje kaart met Eino. Hyzo vond een gewillig oor als hij ook een gokje wilde wagen. Jan vond het geen probleem om de radio in de gaten te houden, en hoewel de deur naar de radiokamer openstond, hadden Jan en Alzbeta dan het gevoel dat ze alleen waren.

Toen dat voor het eerst gebeurde, bleek dat nogal pijnlijk te zijn. Niet voor Jan, maar Alzbeta bloosde, boog het hoofd en scheen haar werk als bijrijder te vergeten. Haar leven lang had men haar onder de duim gehouden en ze had nooit de kans gekregen om zich te ontwikkelen. Jan sloeg er de eerste keer geen acht op en nam aan dat ze over haar angst heen zou komen om met hem alleen te zijn. Toen ze de tweede keer echter weer niet oplette, verloor hij zijn geduld.

‘Ik heb je al twee keer om die gegevens gevraagd. Dat is te veel. Je bent hier om me te helpen en niet om het me moeilijker te maken.’

‘Het… het spijt me. Ik zal proberen het te vermijden.’

Ze boog het hoofd en bloosde. Jan voelde zich een zwijn. En dat was hij ook. Je kunt een oude gewoonte niet in twee dagen breken. De weg lag duidelijk recht voor hen. Er was niets te zien op de frontradar. De karavaan rolde met een snelheid van no kilometer per uur over het wegdek en de automatische piloot zorgde voor de besturing, zodat men daar geen aandacht aan hoefde te besteden. Hij stond op, liep naar Alzbeta toe en ging achter haar staan. Hij legde zijn handen op haar schouders. Ze trilde als een opgejaagd dier onder zijn handen.

‘Eigenlijk moest ik me schamen,’ zei hij. ‘Ik zal Hyzo vragen of hij met pokeren wil stoppen. We moeten trouwens toch een routine-check uitvoeren.’

‘Nee, wacht nog even. Het is niet dat ik niet alleen met je zou willen of kunnen zijn. Ik weet dat ik je al heel lang liefheb en ik realiseer me nu pas wat dit voor mij betekent.’

Ze legde haar handen op de zijne, draaide zich naar hem om en keek hem aan. Toen hij zich voorover boog om haar te kussen, stak ze haar mond naar hem toe. Langzaam liet hij zijn handen over haar schouders naar haar borsten glijden. Voorzichtig streelde hij haar volle borsten en trok haar naar zich toe. Hij was de eerste die zich terugtrok en zich van haar lippen bevrijdde, omdat hij wist dat dit niet de geschikte tijd of plaats was.

‘Zie je wel dat de Hradil gelijk had,’ zei hij glimlachend, zodat ze zich niet schuldig zou voelen.

‘Nee! Ze heeft in alles ongelijk. Ze zal ons niet gescheiden kunnen houden en ik zal met jou trouwen. Ze kan ons niet…’

Een flikkerende rode lamp op het ontvangstpaneel van de zender en een snelle pieptoon lieten hem vliegensvlug in actie komen. Hij sprong naar zijn stoel en drukte de zendtoets in. Achter hem vloog Hyzo de machinekamer uit alsof hij door een kanon naar buiten was geschoten.

‘Treinmeester spreekt.’

‘Jan, dit is Lajos van de verkenners. We zitten hier met een probleem dat te groot voor ons is. We hebben zelfs een tank verloren, maar er zijn geen gewonden of doden.’

‘Wat is het?’

‘Water. Gewoon water. De weg is foetsie, helemaal verdwenen. Ik kan het niet beschrijven. Je zult het zelf moeten zien’

Er werd geprotesteerd, maar Jan liet de karavaan net zo lang doorrijden tot ze de verkenningstanks hadden bereikt. Hij sliep toen ze de eerste reflex op de radar kregen. Hij was meteen wakker en gleed op zijn stoel, terwijl Otakar plaats voor hem maakte.

De weg liep nog steeds door het moerasgebied. Voortdurend verschillend en toch steeds hetzelfde, werd de weg omsloten door de bedriegelijke zandmassa’s en het korte riet. Het moeras bleek echter steeds meer onder water te staan tot er op een gegeven ogenblik niets anders dan water aan weerszijden van de dijk stond. Jan bracht de snelheid terug en de rest van de karavaan volgde automatisch zijn voorbeeld. Op het radarscherm kon hij de puntjes zien die de verkenningsvoertuigen moesten voorstellen, en tenslotte kwamen de voertuigen in zicht.

Het was angstaanjagend. De weg bleef gestaag dalen totdat hij, iets voorbij de tanks, helemaal door het water werd verzwolgen. Achter de tanks was niets anders dan water te zien. Nergens iets van de weg. Een kalme oceaan, die zich uitstrekte zo ver het oog reikte.

Jan riep Otakar toe dat hij de remprocedure verder moest afwikkelen. Zodra hij zijn voet op het rempedaal plaatste, stond hij op en liep naar het luik, terwijl hij zijn isolatiepak aantrok. Lajos stond beneden op hem te wachten.

‘We hebben geen idee van de afstand die onder water staat,’ zei hij. ‘Ik heb geprobeerd er met een tank doorheen te komen. Als je goed kijkt, kun je het puntje van de koepel op twee kilometer van ons af uit het water zien steken. Daar wordt het ineens een stuk dieper en de tank stond onder water voordat ik in de gaten kreeg wat er gebeurde. Ik had nog net tijd genoeg om mezelf te bevrijden. Iemand in de tank die achter me reed, wierp me een touw toe, zodat ik bij hem aan boord kon komen. Daarna hebben we de moed maar opgegeven.’

‘Wat denk je dat er is gebeurd?’

‘Ik vermoed dat er een landverschuiving heeft plaatsgevonden. Aangezien dit allemaal ooit eens onder water heeft gestaan, lijkt het me aannemelijk dat het land tot het oorspronkelijke peil is verzakt.’

‘Enig idee hoe lang het verzakte gedeelte is?’

‘Nee. De radar geeft niets aan en met de telescoop zie je alleen maar nevelslierten. Misschien is het een paar kilometer, maar voor hetzelfde geld ligt de hele verdere weg nu op de bodem van de oceaan.’

‘Jij bent me ook een echte optimist, hè?’

‘Ik ben in het water geweest, en het is heet. Bovendien kan ik niet zwemmen.’

‘Sorry. Ik zal zelf wele^ns een kijkje nemen.’

‘De stuurkabel ligt nog wel op zijn plaats. Je kunt het niet zien, maar de instrumenten hebben het aangetoond.’

Jan liep naar de achterkant van de trekker. Hij kon zich niet zo snel voortbewegen door het dikke isolatiepak. Het pak was voorzien van een fijn netwerk van kleine buisjes die waren gevuld met koud water. Een compactvriezer zorgde ervoor dat het koude water voortdurend werd gekoeld en regelde de circulatie van het water. Er werd gekoelde lucht langs zijn gezicht in de doorzichtige helm geblazen. Na een paar uur werd je doodmoe in dit soort pakken, maar in het begin was het dragelijk en bovendien kon je je buiten rondbewegen. De temperatuur was inmiddels opgelopen tot iets onder de negentig graden Celsius. Jan schakelde de intercom in die op de achterkant van de motortrekker zat.

‘Otakar, ontvang je mij?’

‘Luid en duidelijk!’

‘Zet de remmen op de volgwagens en ontkoppel de trekker. Ik zal de kabels hier zelf ontkoppelen.’

‘Gaan we soms een stukje rijden?’

‘Zeg maar gerust ja.’

Er klom een gezoem en de metalen sluitstukken gingen open, waarna Jan de kabels los kon trekken. Er klonk een luid metalen geluid achter hem, doordat het beta-rem-systeem de rest van de wagens blokkeerde. De kabels werden naar binnen getrokken zoals een slang zijn tong terugtrekt, en de opening werd hermetisch afgesloten. Jan klom terug naar de stuurhut.

‘Ik heb drie vrijwilligers nodig,’ zei hij tegen de wachtende bemanning, terwijl hij het isolatiepak uittrok. ‘Jij, jij en jij. Alzbeta, trek dit pak aan en ga naar het wachtcom-partiment in de eerste wagen. Wat wij gaan doen, kan weieens een poos duren.’

Ze protesteerde niet maar keek hem strak aan, terwijl ze het pak aantrok en de stuurhut verliet. Otakar sloot het luik achter haar. Jan bestudeerde het glinsterende oppervlak van het water dat voor hen lag.

‘Eino,’ zei hij, ‘hoe waterdicht zijn we eigenlijk?’

De ingenieur gaf hem niet meteen antwoord. Hij streek door zijn haar en leek met een kennersoog door de bodem en de wanden heen te kijken.

‘Op zich niet zo slecht,’ zei hij uiteindelijk. ‘We kunnen een bepaalde hoeveelheid water hebben. Ik vermoed zelfs dat we tot het topje van het dak onder water kunnen gaan zonder echt in de problemen te komen. Als we dieper zouden gaan, moeten we de koelvinnen op het dak afschermen en de ventilatiegaten dichten. Ik geloof dat we tot daar zo goed als waterdicht zijn.’

‘Dan lijkt het me beter dat we nu gaan, voordat we ons bedenken.’ Hij liet zich op zijn stoel vallen. ‘Eino, ga naar de machinekamer. Misschien hebben we heel wat vermogen nodig. Hyzo, houd een kanaal vrij en laat de achterblijvers voortdurend weten wat er aan de hand is. Otakar, neem je plaats in, zodat je me kunt helpen als het nodig is.’

‘Gaan we zwemmen?’ vroeg de bijrijder rustig, terwijl hij op een aantal knoppen drukte.

‘Ik hoop het niet. Maar we moeten er gewoon achter zien te komen of de weg er nog ligt. We kunnen niet teruggaan en we kunnen hier ook niet blijven. En dit is de enige weg. Bovendien is deze trekker twee keer zo groot als de tank. Het hangt er helemaal vanaf hoe diep het water is. Vermogen?’

‘Maximum!’

De tanks trokken zich terug, terwijl de motortrekker in beweging kwam. Recht op het water af, totdat de grote voorwielen de eerste kringen aan de oppervlakte veroorzaakten. Toen het water in.

‘Het is net alsof we op een schip zitten …,’ zei Otakar ademloos.

Alleen is er één klein verschil, dacht Jan. Deze motortrekker blijft helaas niet dryven. Maar hij zweeg en liet de machine langzaam verder rollen.

Overal om hen heen was water, waarvan men niet wist hoe diep het was. Ze wisten alleen dat de weg onder hen lag, want het water kwam nog niet boven de grote wielen uit. Bovendien was de stuurkabel nog duidelijk op de monitor te zien en ze volgden gewoon het signaal. De voorkant van de trekker stuwde een soort boeggolf voor zich uit. Ze gingen steeds meer op een schip lijken.

De koepel van de tank, die recht voor hen was gestrand, was een vast oriëntatiepunt, dat ze langzaam naderden. Toen ze dichterbij kwamen, steeg het water gestaag. Op een kleine twintig meter voor de gestrande tank bracht Jan hun voertuig tot staan.

‘Het water staat nog niet boven onze wielen,’ zei Otakar, die uit het zijraam de boel in de gaten hield. ‘We kunnen nog een heel stuk verder.’ Hij probeerde zijn stem kalm te laten klinken, maar toch was het duidelijk dat hij gespannen was.

‘Hoe breed zou je zeggen dat de weg hier is?’ vroeg Jan.

‘Exact honderd meter, net als de rest van de weg.’

‘Oh, dacht je dat? Zou het water dan niets hebben weggeslagen?’

‘Daar had ik niet aan gedacht.’

‘Ik wel. We zullen zo dicht mogelijk om de tank heen gaan. En ik hoop dat we de wielen aan de grond kunnen houden.’

Hij schakelde de automatische piloot uit en draaide langzaam aan het stuur. De witte reflex van de stuurkabel dwaalde over de monitor, totdat hij helemaal verdween. Het was hun enige gids geweest. Het water om hen heen bleef echter stijgen.

‘Ik hoop dat je in de buurt van de tank kunt blijven,’ riep Hyzo. Misschien had hij een grapje willen maken, maar het kwam niet uit de verf.

Jan probeerde zich voor de geest te halen hoe groot de tank moest zijn. Hij wilde er zo dicht mogelijk omheen gaan zonder erop te botsen. Water, niets anders dan water, overal om hen heen. Het enige geluid dat hij hoorde, was het grommen van de machines en het hese ademen van de mannen.

‘Ik kan het niet meer zien!’ zei Jan ineens. ‘De monitors zijn uitgevallen. Otakar!’

De bijrijder stond al bij het achterraam.

‘Voorzichtig, bijna erlangs, ja… je kunt een scherpe bocht maken. Nu!’

Jan gehoorzaamde blindelings. Hij kon niet anders. Hij zat midden in een oceaan, draaide aan het stuur en kon zich nergens oriënteren. Niet te veel, genoeg, hij moest nu langs de tank zijn. Of ging hij de verkeerde kant op? In dat geval moest hij de rand van de weg bereiken. Hij was zich niet bewust van het klamme zweet dat in zijn handen stond en op zijn voorhoofd parelde.

Ineens een flauwe reflex op de kabelmonitor.

‘Ik heb hem weer te pakken!’

Hij draaide zorgvulig aan het wiel, totdat de reflex in het midden van de monitor stond. Toen deze stand eenmaal was bereikt, schakelde hij de automatische piloot in en leunde achterover.

‘Dat hebben we achter de rug,’ mompelde hij. ‘Nu eens zien hoe lang we dit kunnen volhouden.’

Hij hield zelf de snelheid in de hand, maar liet de besturing aan de automatische piloot over. De weg lag nog steeds onder hen, hoewel dit ongelooflijk leek. Ze zagen een regenbui op zich afkomen en over hen heen trekken, waardoor ze tijdelijk niets meer konden zien van hun omgeving. Impulsief schakelde Jan de schijnwerpers in. Er klonk een gesis en vonken spatten door de stuurhut.

‘Je hebt de helft van de verlichting verspeeld,’ liet Eino weten. ‘Gelukkig zijn het voor het merendeel zekeringen die zijn doorgeslagen.’

‘Komen we daardoor in de problemen te zitten? Hoe staat het met de rest van de schijnwerpers?’

‘Mag geen naam hebben. Alle circuits zijn goed geïsoleerd.’

Ze reden verder. De regen sloeg op hen neer en het water spatte aan alle kanten op. Water, dat steeg en bleef stijgen. Langzaam maar zeker. Ineens begon de motor te janken en Jan had het gevoel dat de motortrekker zijwaarts weggleed.

‘Wat is dat?’ riep Hyzo. Zijn stem klonk paniekerig.

‘Achteruit,’ zei Jan, terwijl hij het stuur greep en de reflex op het scherm probeerde te volgen. Meteen schakelde hij de automatische piloot uit. ‘Snelheid verminderen! We glijden weg!’

‘Zand … of modder, die op de weg ligt!’ schreeuwde Otakar. ‘We raken in een slip!’

‘En we verliezen de stuurkabel.’ Jan bleef aan het stuur trekken. ‘We drijven bijna … de wielen hebben geen greep meer op de weg. Of niet voldoende. Maar dat kunnen we veranderen.’

Hij stampte op het gaspedaal en de motor begon wild te loeien. De aandrijfwielen draaiden in de modder, duwden die weg en groeven zich door de weke substantie, terwijl het water omhoog spatte. De trekker bleef echter glijden, en de stuurkabelreflex verdween van de monitor.

‘We gaan over de rand!’ gilde Hyzo.

‘Nog niet.’ Jan beet zijn lippen bijna kapot zonder het zich te realiseren.

Er volgde een schok en toen nog een schok. De wielen hadden weer greep op de weg gekregen. Hij liet zijn voet van het gaspedaal opkomen zodra hij wist dat ze weer vaste grond onder zich hadden, en liet toen de machine voorwaarts kruipen. Het bleef stil, terwijl de motortrekker zich door het donkere water ploegde. Ineens pikten ze de reflex van de stuurkabel weer op. Jan stuurde de motortrekker naar de kabel, bracht de machine recht boven de reflex en wierp een blik op het kompas om er zeker van te zijn dat ze niet in de verkeerde richting zouden rijden. De motortrekker kroop voorwaarts. De regen hield op en hij schakelde de schijnwerpers uit.

‘Ik weet het niet zeker… maar ik geloof dat het water lager staat,’ zei Otakar met hese stem. ‘Ja, dat moet wel. Dat stuk van de trekker stond net nog onder water.’

‘Ik zal je iets veel beters vertellen,’ mompelde Jan. ‘Als je goed kijkt, kun je in de verte zien dat de weg weer uit het water komt!’

Het water daalde totdat de wielen uit het water kwamen. Het water spatte alle kanten heen, tot ze helemaal uit het water waren en op het droge stonden. Jan liet de motor uitlopen en trapte tenslotte op de rem.

‘We zijn erdoor. De weg is er nog steeds.’

‘Maar … denk je dat de treinstellen het kunnen halen?’ vroeg Otakar.

‘Het moet maar, nietwaar?’

De drie mannen gaven geen antwoord op deze vraag.

8

Voordat ze er ook maar over konden denken om de rest van de karavaan over het verzonken gedeelte van de weg te loodsen, moesten ze een oplossing zien te vinden voor het verlaten verkenningsvoertuig. Jan reed langzaam terug over de weg; hij had nu nauwelijks enige moeite met het passeren van de modder die op de weg lag en stopte een paar meter voor de tank.

‘Iemand een voorstel?’ vroeg hij.

‘Denk je dat we het ding aan de praat kunnen krijgen?’ vroeg Otakar.

‘Vergeet het maar. Het circuit is door en door nat en de motor heeft ongetwijfeld waterschade opgelopen. Maar we moeten hier een oplossing voor vinden.’ Hij riep Lajos op, die de tank had bestuurd op het moment dat het ding was gezonken. Het antwoord was deprimerend. ‘De motor staat in zijn versnelling. We kunnen maar één ding doen: de tank opzij duwen. En dat gaat niet als hij niet in zijn vrij staat. Geen enkele kans om zoveel gewicht aan het rollen te krijgen als de wielen worden geblokkeerd.’

‘Jij bent de onderhoudskapitein,’ zei Otakar. ‘Mij dunkt dat jij toch wel een oplossing moet weten.’

‘Ik weet er ook wel een. Als de motor en de stroomvoorziening zijn uitgevallen, kan men de versnellingsbak met de hand in zijn vrij zetten. Het probleem echter is dat de handslinger waarmee je dit kunt doen, aan de binnenkant van de tank zit. Ergens onder water dus. Je moet die dus eerst losmaken, hem op de handversnelling plaatsen en dan een stuk of twaalf keer ronddraaien. En dat alles onder een meter of drie water. Kun jij zwemmen, Otakar?’

‘En waar had ik dat dan wel moeten leren?’

‘Goede vraag. Er zitten teveel chemische stoffen in het kanaal om erin te zwemmen, en dat is alles wat er eigenlijk aan water is in de buurt van de stad. Je zou toch denken dat iemand bij het ontwerpen van de stad op z’n minst rekening had mogen houden met een zwembad. Zo’n ding kost maar een habbekrats. Ik neem aan dat ik dus de enige man op Halvmörk ben die kan zwemmen. Tja, leuke manier om vrijwilliger te worden. Maar ik zal wel wat hulp nodig hebben.’

Het was niet mogelijk om een duikbril te maken, maar gelukkig zou hij aan zuurstof geen gebrek hebben. Een van de drukflessen werd met samengeperste lucht gevuld en Jan monteerde er een klep op, die voor een constante luchtstroom moest zorgen. Het smaakte naar olie en vet, maar in ieder geval had hij lucht. Eino had inmiddels een houder gemaakt. Het was een relatief simpele plastic constructie, die hij om zijn middel moest doen en waarin de fles werd vastgeklemd. Vanuit de fles liep een plastic buis naar zijn mond. Dat en een waterdichte lantaarn waren alles wat hij nodig had.

‘Breng ons zo dicht mogelijk bij de tank,’ zei hij tegen Otakar, terwijl hij zijn kleren uitdeed. Hij hield alleen zijn laarzen aan en bedacht ineens dat hij ook handschoenen nodig zou hebben. Ongetwijfeld zou het metaal heet zijn. Toen de twee machines tegen elkaar stootten, de neus van de trekker tegen de achterkant van de tank, opendfc hij het bovenluik. Een golf brandende lucht stroomde de cabine in. Zonder een woord te zeggen klom hij de ladder op en stootte het luik helemaal open.

Het was alsof hij in een bakkersoven terechtkwam. De koele atmosfeer van de stuurhut was verdwenen op het moment dat hij in de verblindend brandende zon stond.

Hij bedekte zijn ogen met een arm en schuifelde over het dak van de machine. Hij bleef uit de buurt van de koelvinnen. Het kostte hem moeite om niet naar lucht te snakken in deze brandende atmosfeer en hij moest zichzelf dwingen de vieze, maar frisse lucht uit de drukfles in te ademen. Hoewel hij laarzen met dikke zolen aanhad, voelde hij de hitte van het metaal er nu al door dringen. Aan de rand van het dak gekomen aarzelde hij geen seconde; hij liet zich van het dak af het water in glijden.

Het was alsof een stomende ketel de energie uit zijn lichaam wegzoog. Een, twee, drie slagen en hij lag naast het open luik van de tank. Hij gunde zich geen tijd om te rusten, maar liet zich meteen naar de bodem zakken. Het was donker, te donker… toen herinnerde hij zich de lantaarn. Het water om hem heen was heet en hij voelde zijn energie en wil langzaam maar zeker uit zich wegvloeien. Nu de handslinger. Dat ding moest hij te pakken zien te krijgen.

Alles ging langzaam; het was net als in een droom. En als zijn borst geen pijn had gedaan, was hij misschien wel in slaap gevallen. De handslinger. Hij kreeg hem vrij gemakkelijk los uit de houder, maar het ding vastzetten op de versnellingsbak scheen ongelooflijk moeilijk te zijn. Toen de slinger uiteindelijk met een klik vastschoot, had hij kostbare seconden verloren, waarin hij zich probeerde te herinneren naar welke kant hij moest draaien. Toen begon hij te draaien, telkens maar weer opnieuw rond, tot het ding niet meer verder kon.

Tijd. Tijd om te gaan. De handslinger en de lantaarn vielen uit zijn vingers en hij probeerde omhoog te gaan. Maar hij kon niet. Boven zijn hoofd drong het licht door het open luik, maar hij had gewoon geen kracht meer om zich af te zetten. Met zijn laatste krachtsinspanning slingerde hij de luchttank van zich af, spuwde de plastic slang uit en boog de knieën. Nog een keer. Hij duwde zich omhoog, sloeg wild met zijn armen. Omhoog, omhoog… hij moest omhoog.

Zijn handen kwamen boven het water uit en hij kreeg de rand van het luik te pakken. Toen kwam zijn hoofd boven water en hij zoog de brandende lucht met diepe teugen naar binnen. Het deed pijn, maar hij kon eindelijk weer helder gaan denken. Toen hij tot rust was gekomen, dwong hij zichzelf op te staan en strompelde in de richting van de trekker. Hij liet zich van de rand in het water vallen.

En toen drong het pas goed tot hem door dat hij het niet zou halen. Hij zou niet meer de kracht kunnen opbrengen om te zwemmen.

Het touw viel naast zijn hoofd in het water en hij greep het instinctief vast. Men trok hem naar de machine terug; Otakar greep hem onder de oksels beet en trok hem aan boord. Jan was zich nauwelijks bewust van wat er om hem heen gebeurde. Er lag een rode waas voor zijn ogen en hij stond op het punt zijn bewustzijn te verliezen, totdat zijn been het metaal van de trekker raakte. De pijn sneed door zijn lichaam. Hij gilde van pijn, sloeg de ogen wijd open en realiseerde zich ineens dat Otakar hem aan boord hielp. Otakar droeg geen isolatiepak en de man snakte naar adem.

Ze ondersteunden elkaar en liepen voorzichtig over de bovenkant van de trekker. Jan ging als eerste naar beneden, geholpen door zijn bijrijder, die hem op de voet volgde. In de stuurhut leek de lucht steenkoud te zijn. Ze ploften neer op de grond en bleven zo zitten, terwijl ze op adem probeerden te komen.

‘Dat moeten we toch niet meer doen in de toekomst,’ zei Jan uiteindelijk. Otakar knikte zwak. Hyzo smeerde pijnstillende crème op het been van Jan, waarna hij er een verband omdeed. Het was pijnlijk, maar dat was iets waarvoor je een pil kon nemen. De pil rekende meteen af met de vermoeidheid. Toen hij goed en wel was aangekleed, liet hij zich in de stoel van de chauffeur zakken en controleerde het instrumentenpaneel.

‘Hebben we soms nog ergens lekkage opgelopen?’ vroeg hij aan de ingenieur.

‘Negatief. Dit beestje zich goed in elkaar!’

‘Goed. Geef me voldoende vermogen. Ik ben van plan die tank over de rand van de weg te duwen. Is er een kans dat ik iets kapot maak als ik dat ding met de neus van de trekker wegduw?’

‘Wat koplampen, voor de rest niets dat belangrijk is. We hebben aan de voorkant vier centimeter dikke puur stalen platen. Wacht even tot de motor het vermogen levert. Daarna hoef je alleen maar te duwen.’

Dat deed Jan. Langzaam rolde de trekker in de laagste versnelling voorwaarts totdat metaal tegen metaal schuurde en de motor trilde. Terwijl hij de motor in de laagste versnelling hield, duwde hij langzaam maar zeker het gaspedaal in. De tanden van de motor knarsten en de trekker trilde, terwijl hij het gewicht van de tank in beweging probeerde te krijgen. Een van beide moest toegeven.

De tank bewoog. Toen het ding eenmaal in beweging kwam, bleef Jan dezelfde snelheid aanhouden, terwijl hij voorzichtig aan het stuur draaide totdat hij de goede stand van de wielen had bereikt, waarna hij het stuur centreerde en de richting was geblokkeerd. Stukje bij beetje draaiden ze van de weg af. De stuurkabel dwaalde langzaam van de monitor af totdat de tank naar de rechterkant van de weg wees. Jan draaide weer aan het stuur, manoeuvreerde en blokkeerde de richting opnieuw. Steeds verder en verder naar de rand van de weg.

Ineens kwam het achtereind van de tank omhoog. Jan stampte geschrokken op het rempedaal. De tank schoot over de rand van de weg en verdween. Op dat moment stond de trekker zelf al met de neus over de rand van de weg heen. Langzaam en voorzichtig zette hij de versnelling in z’n achteruit en trok zich gestaag uit de gevarenzone terug. Pas toen ze midden op de weg stonden, slaakte hij een zucht van verlichting.

‘Ik geef je groot gelijk,’ zei Otakar. ‘Ik hoop van harte dat dit het laatste probleem is geweest!’

Het was niet gemakkelijk, maar er deden zich geen moeilijkheden voor bij het vervoer van de karavaan over het verzonken gedeelte van de weg. Alleen de tijd. Ze verspilden veel kostbare tijd. De treinstellen, die een stuk lichter waren dan de trekkers, bleken op het water te gaan drijven. Daardoor kon men per keer hoogstens twee wagens naar de overkant brengen en dan nog alleen als er aan elke kant een trekker stond. Men bleef aan het werk, totdat op deze manier de hele karavaan naar de overkant was gebracht. Pas toen de treinstellen weer werden gekoppeld en de karavaan werd opgesteld, vond Jan dat hij recht had op wat rust. Hij ging een paar uur liggen, probeerde wat te slapen en tot rust te komen. Hij had een rustpauze van acht uur bevolen. Iedereen kon nu slapen en dat had men hard nodig. De bemanningen van de trekkers waren uitgeput en hij wist dat het onverstandig zou zijn om nu meteen door te gaan. Maar hij hield het niet uit. Hij pijnigde zijn brein om een oplossing te vinden voor het probleem dat hem al die tijd bezig had gehouden. Terwijl hij over de verzonken weg terugreed naar het squadron verkenningstanks probeerde hij de zaken nog eens op een rijtje te zetten. Toen hij naast de tanks stopte, droop het water van zijn trekker. Hij trok een isolatiepak aan en ging naar de commandotank.

‘Ik was al bang dat je ons was vergeten,’ zei Lajos Nagy.

‘Integendeel. Ik heb aan niets anders kunnen denken in de afgelopen tijd.’

‘Wil je de tanks hier achterlaten?’

‘Nee, we hebben ze te hard nodig.’

‘Maar we kunnen niet op eigen kracht naar de overkant komen.’

‘Dat verwacht ik ook niet van jullie. Kijk eens.’

Jan rolde een werktekening uit. Het was de zijkant van een verkenningstank. Met een rode stift had hij een aantal strepen getrokken. Hij tikte met de stift op de strepen.

‘Dat zijn de probleemgebieden,’ zei hij. ‘We gaan ze met mottebalspray dichtspuiten. Op die manier blijft de tank lang genoeg waterdicht om hem door het water naar de andere kant te trekken.’

‘Wacht eens even,’ zei Lajos en hij wees naar de werktekening. ‘Ik zie dat je alle luiken hebt gesloten. Hoe moeten de chauffeurs dan in geval van nood uit de tank komen?’

‘We gebruiken geen chauffeurs. We zetten de tanks in hun vrij, daarna sluiten we ze waterdicht af en trekken ze naar de andere kant. Voor elk hebben we een goede dikke kabel nodig. Ik heb het geprobeerd en het werkt.’

‘Ik hoop het voor je,’ mompelde Lajos ongelovig. ‘Maar ik moet er niet aan denken wat er met de bemanning van een trekker kan gebeuren als een van de tanks over de rand van de weg glijdt. Zo’n ding trekt je gelijk mee.’

‘Ongetwijfeld. Daarom bevestigen we ook een haak aan de kabel die vanuit de trekker kan worden losgeworpen. Als een tank wegglijdt, laten we hem gewoon gaan.’

Lajos schudde het hoofd.

‘Ik neem aan dat we niets anders kunnen doen. Laten we het met tank nummer zes proberen. De versnellingsbak is bijna verrot en ik denk dat we dat ding spoedig zullen moeten laten staan.’

Er ging een zucht van verlichting door de karavaan toen het plan bleek te functioneren. De tank die werd getrokken, verdween onder water en kwam pas vlak voor de andere kant boven. Snel schrapte men de mottebalspray weg en afgezien van wat water dat naar binnen was gesijpeld, bleek de tank intact te zijn. Daarna begon men de rest van de tanks naar de andere kant te brengen.

Toen de karavaan eindelijk weer klaar voor vertrek was, kwamen de extra bijrijders terug naar de trekkers. Alzbeta droeg een pakje, dat ze neerzette terwijl ze haar isolatiepak uittrok.

‘Iets speciaals,’ zei ze. ‘Ik heb het zelf gemaakt. Het is een familierecept voor bijzondere gelegenheden. En ik vind dat dit een bijzondere gelegenheid is. Beef stroganoff!’

Het was heerlijk. De bemanning genoot van deze eerste echte maaltijd die ze sinds het vertrek van de karavaan kreeg voorgeschoteld. Er was vers gebakken brood, een paar liter bier en verse groene uien. Er was zelfs wat kaas toe, hoewel bijna niemand meer iets op kon. Maar de bemanning kreunde heldhaftig en maakte plaats voor de dunne plakjes overheerlijke kaas.

‘Onze dank,’ zei Jan, terwijl hij haar hand pakte. En dat ondanks het feit dat de rest van de bemanning erbij zat. Maar niemand zei er iets van. Waarschijnlijk hadden ze het niet eens in de gaten. Alzbeta maakte deel uit van de bemanning en ze was erin geslaagd een welkome afwisseling in de monotone diepvriesmaaltijden te brengen. Ineens kreeg Jan een idee.

‘We vertrekken over een half uurtje. Dat is net voldoende om je wegwijs te maken op de stoel van de chauffeur, Alzbeta. Je wilt toch zeker niet de rest van je leven bijrijder blijven?’

‘Dat noem ik nog eens een goed voorstel,’ mompelde Otakar.

‘O, nee, ik kan het niet. Dat kan ik niet…’

‘Dit is een bevel! Je moet het gewoon doen!’ Glimlachend keek hij haar aan en even later lachte iedereen in de stuurhut luidkeels mee. Hyzo haalde snel een lap uit de machinekamer en poetste de stoel voor haar op. Daarna stelde hij die op de goede hoogte, zodat ze met haar voeten bij de pedalen kon komen. Terwijl de motor nog uitgeschakeld stond, trapte ze precies volgens het schema op de rem en de koppeling, waarna ze de versnellingspook hanteerde.

Ze wist precies wat ze moest doen.

‘Zie je nou wel hoe gemakkelijk het is?’ zei Jan. ‘Goed. Zet de versnelling in de achteruit en rijdt een paar meter naar achteren zodra de motor vermogen gaat leveren.’

‘Dat is iets anders,’ mompelde ze bleekjes. ‘Dat lukt me nooit.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat het jouw werk is.’

‘Je bedoelt natuurlijk: iets dat door mannen moet worden gedaan?’

‘Ja, misschien wel.’

‘Probeer het dan maar eens. Je hebt de afgelopen week alleen maar werk gedaan dat anders door mannen wordt verricht. Jij en de andere meisjes, en de wereld is er niet door vergaan!’

‘Goed, ik doe het!’

Ze sprak vol overtuiging en resoluut: ze meende het. De wereld om haar heen veranderde en ze vond het niet bezwaarlijk. Zonder op instructies te wachten, startte ze de motor, ontkoppelde de automatische piloot en deed alle andere dingen die ze moest doen om de motor op vermogen te laten komen. Toen, terwijl ze helemaal in haar werk opging, zette ze de versnelling in de achteruit en liet de trekker voorzichtig iets naar achteren rollen. Daarna remde ze en schakelde de motor over op stationair. De bemanning klapte vol bewondering.

Toen de karavaan eenmaal op gang kwam, verkeerde iedereen aan boord in een opperbeste stemming. Dat was een goed uitgangspunt, omdat het moeilijkste gedeelte van de reis nog voor hen lag. De ingenieurs die de weg hadden aangelegd, hadden hun uiterste best gedaan om de natuurlijke hindernissen van Halvmörk zo veel mogelijk te vermijden. De weg bleef dan ook zo veel mogelijk achter de beschuttende bergruggen van de twee continentale vlakken. De bergruggen overwon men door de speciaal vervaardigde tunnels. Meestal bleef men ook uit de kuststreken op de dijken die voor de kust waren aangelegd. Op de om-hooggestuwde keten van eilandjes vormde de weg een bijna rechte lijn naar het gebergte op het andere continent.

Helaas was er een zone geweest die men niet had kunnen vermijden. Op een bepaald punt moest de weg de tropische jungle doorkruisen. Het zuidelijkste punt van het continent had een eeuwigdurende zomer. Met de temperatuur van de lucht net even boven het kookpunt van water bleek dit een jungle-hel te zijn.

De weg draaide iets terug naar het binnenland en ging dwars door een bergrug. De verkenningstanks hadden een voorsprong van ruim dertig uur en maakten de weg vrij voor de karavaan. Jan ontving voortdurend verslag over de conditie waarin de weg verkeerde. Maar, zoals altijd het geval is, de realiteit bleek het verslag te overtreffen. In de tunnel begonnen ze aan de afdaling. Het licht van de schijnwerpers werd door het gesteente en de weg weerkaatst. Op de weg had men letters in de grond gebrand. Letters die daar voor eeuwig zouden staan, langzaam, stond er, langzaam, en dat werd nog een aantal keren herhaald. Toen de banden over de letters rolden, trilde de trekker. Op het moment dat de uitgang van de tunnel in zicht kwam, rolde de karavaan over de weg met een snelheid die iets minder dan vijftig kilometer per uur bedroeg.

Aan weerszijden van de weg bruiste het tropische leven in bomen, planten, bladeren en struiken. Zelfs de weg bleek soms overwoekerd te zijn geweest. De weg was hier tweehonderd meter breed, twee keer de normale breedte, en toch bleek de jungle verwoede, soms succesvolle pogingen te ondernemen om de weg te heroveren. In de vier jaar dat hier niemand was geweest, hadden de bomen op zoek naar zonlicht aan weerszijden van de weg lange wortels uitgestoken. Een paar bomen bleken onder de last van hun bladeren te zijn bezweken en over de weg te zijn gevallen. De meeste waren afgestorven en als basis voor andere planten en struiken gebruikt, terwijl andere, waarvan de wortels nog steeds in de bodem staken, in hun nieuwe positie verder waren gegroeid en zich stevig op de weg hadden gevestigd. Als er geen bomen over de weg lagen, probeerden de wortels en het onkruid, dat op sommige plaatsen een meter hoog stond, de weg te veroveren. En dat allemaal omdat de zon op de weg scheen.

De tanks hadden gezamenlijk de strijd tegen bomen, wortels en onkruid aangebonden; de zwartgeblakerde overblijfselen van deze strijd lagen aan weerszijden van de weg. Met hun vlammenwerpers en atoomkanonnen hadden ze alles weggevaagd wat hun in de weg stond. Vervolgens hadden de bulldozertanks het spul van de weg afgeschoven en de weg vrijgemaakt voor de volgtanks, die op hun beurt de jungle iets verder probeerden terug te dringen. Nu rolde de karavaan voorzichtig tussen de twee zwartgeblakerde wallen van de overblijfselen van de fauna. Hier en daar walmde er nog iets. Het had iets weg van een surrealistisch landschap.

‘Het is afschuwelijk,’ zei Alzbeta. ‘Vreselijk om naar te kijken.’

‘Ik wil je niet bang maken,’ mompelde Jan, ‘maar het moeilijkste stuk moet nog komen. Het is hier natuurlijk altijd gevaarlijk, zelfs als we de tocht op de daarvoor bestemde tijd ondernemen. En dit jaar zijn we te laat vertrokken, veel te laat.’

‘Maakt dat dan enig verschil?’

‘Ik weet het niet zeker, maar als er verschil is, verwacht ik er het ergste van. Als we het archief maar iets beter hadden bijgehouden, hadden we nu iets meer geweten. Helaas heeft men alle geheugenbanden schoongewist. Natuurlijk hebben we de logboekverslagen van vroegere tochten, maar die hebben nauwelijks enig nut. Het meeste bestaat uit technische gegevens en de afgelegde afstand per dag. Maar geen persoonlijke aantekeningen. Ik denk dat men verslagen van ongewone voorvallen na een paar jaar gewoon uitwist, omdat het een routineaangelegenheid is. Ik heb dus geen duidelijke feiten … maar wel een eigenaardig voorgevoel. Deze lente staat me niet aan.’

‘Lente… ? Ik ken dat woord niet.’

‘Het komt niet voor in jullie taal. Het slaat op Halvmörk ook nergens op. Op andere planeten kent men vier jaargetijden in de gematigde zones. De winter is de koude en de zomer de warme periode. De tijd tussen winter en zomer noemt men het voorjaar of de lente. Dan wordt alles warm en komt de natuur tot leven. Als de temperatuur na de zomer weer begint te dalen en de winter nadert, noemt men dit het najaar of de herfst.’

Alzbeta schudde haar hoofd en glimlachte.

‘Dat vind ik moeilijk. Ik kan het me ook nauwelijks voorstellen.’

‘Dat komt doordat dit op deze planeet niet voorkomt. Ik verwacht dat zich in de randzone van dit continent leven heeft ontwikkeld dat een natuurlijk bestaan in het schemerduister leidt. Maar in de lente, als het gestaag warmer wordt, komt hun bestaan in het gedrang. Op dat moment verschuift de warme zone naar het schemerduister en de dieren die hier in de jungle leven, vinden dan een gemakkelijke prooi.’

‘Maar dat is helemaal niet zeker …’

‘Dat weet ik, maar het lijkt me logisch, hoewel ik hoop dat ik het bij het verkeerde eind heb. Even duimen en blijven hopen dat het geluk aan onze zijde blijft.’

Maar ze hadden pech. Aanvankelijk leek het nog onschuldig. Niet meer dan een toevallige botsing van de voorste trekker met wat dieren. Het was onbelangrijk. Alleen Alzbeta scheen het zich aan te trekken.

‘Arme dieren. Ze schijnen totaal geen besef van het gevaar te hebben. Ze lopen gewoon de weg op en worden overreden, verpletterd onder onze wielen.’

‘Daar kunnen we helaas niets aan doen. Als je er last van hebt, moet je er niet naar kijken.’

‘Ik moet kijken. Dat is een deel van mijn plicht als chauffeur. Maar kijk eens naar die groene dingen met die oranje band. Mij dunkt dat er behoorlijk wat van zijn. Er komen steeds meer van die dingen uit de jungle.’

Jan had ze nu ook in de gaten. Eerst waren het er een paar, toen kwamen er groepjes en steeds meer en meer. De dieren leken op een obscene kruising tussen een terraanse kikker en een volwassen kat. Als de diertjes bewogen en zich met een eigenaardige sprong verplaatsten, leek er een golfbeweging over de weg te gaan.

‘Schakel de computer uit bij de besturing,’ riep Jan in de microfoon tegen de andere bestuurders, terwijl hij zelf snel op een aantal knoppen drukte. De trekker schokte even en Jan nam bliksemsnel plaats achter het stuur. Hij verminderde snelheid, terwijl de trekker met de volgwagens langzaam in de massieve muur van dieren rolde.

‘Jan, kijk daar eens!’

Alzbeta’s kreet waarschuwde hem en hij keek voor zich uit. De weg beschreef een flauwe bocht. Onder normale omstandigheden totaal geen probleem. Maar wat zou er gebeuren nu het wegdek door de vermorzelde lichaampjes veel van een met olie besmeurde plaat had?

De snelheid werd minder, maar het ging niet snel genoeg. Ze zaten al onder de vijftig en het ging langzamer. De bocht begon.

Jan had het stuur van de automatische piloot gekoppeld, maar hij zag zich gedwongen de computer weer in te schakelen, zodat de rest van het treinstel hem in het spoor zou blijven volgen. Een rukje aan het stuur, toen blokkeren. Een flauwe bocht. Meer kon hij onder deze omstandigheden p niet doen. Ze waren halverwege de bocht toen hij de rand
van de weg op zich af zag komen. Iets meer aan het stuur trekken. Het ging goed. Als hij het treinstel nu maar op de weg kon houden.

Een blik op de monitor leerde hem dat de rest van het treinstel weliswaar slingerde, maar toch het spoor volgde. Ze waren bijna door de bocht, toen de wielen iets raakten en de trekker schokte. Kennelijk boomstronken die de bulldozers naar de kant hadden geschoven. Goed. Dat zou voor enige wrijving zorgen. Vlak achter de rand van de weg lag de jungle en er glinsterde iets dat op het water van een moeras leek.

‘Aan alle chauffeurs!’ schreeuwde Jan in zijn microfoon. ‘Stoppen, maar geen remmen gebruiken. Ik herhaal: stoppen zonder te remmen. We glijden momenteel over verpletterde dieren heen. Dat heeft iets weg van ijs en je hebt totaal geen greep op de weg. Voorzichtig bijsturen en de motoren stoppen. Met een beetje geluk en wat bijsturen glijden jullie ook door de bocht!’

‘Het lijkt net alsof er nu minder dieren op de weg zijn,’ zei Alzbeta ineens. ‘Het zijn nog maar kleine groepen.’

‘Ik hoop dat je gelijk hebt.’ Jan voelde nu pas dat zijn handen pijn deden omdat hij het stuur zo krampachtig vasthield. ‘We hebben nu een snelheid van tien kilometer per uur en de wagens volgen goed.’

‘Ik houd het niet meer!’

De woorden spatten uit de luidspreker. Een kreet van vertwijfeling.

‘Wie ben je? Identificatie!’ schreeuwde Jan in de microfoon.

‘Trein twee … problemen … remsysteem plotseling geactiveerd… glijden weg … de rand!’

Langzaam liet Jan zijn eigen treinstel uitrollen, totdat het tot stilstand kwam. Hij was zich nauwelijks bewust van de hartverscheurende pijnkreten die uit de luidspreker kwamen. Net zo min van het krakende geluid of het piepen van de remmen. Toen bleef het angstaanjagend stil.

‘Alle treinstellen stop,’ beval Jan. ‘Alleen rapport uitbrengen als je een probleem hebt. Over.’

Er klonk een statisch geruis uit de ontvanger. Anders niets.

‘Trein twee, ontvang je mij? Trein twee, over.’

Er kwam geen antwoord. Niets.

‘Trein drie, ben je tot stilstand gekomen?’

Dit keer kwam er een antwoord.

‘Drie hier. Goed gestopt. Geen problemen. De dieren steken nog steeds de weg over. Veel verpletterde dieren en bloed voor ons …’

‘Dat is voldoende, drie! Starten met minimum-vermogen. Langzaam voorwaarts proberen te komen en stoppen zodra je nummer twee in zicht krijgt. Daarna rapport uitbrengen.’ Jan schakelde de radio over op een intern kanaal. ‘Hyzo, kun jij contact krijgen met treinstel twee?’

‘Ik probeer het’ antwoordde de radiotelegrafist. ‘Er komt geen signaal van de trekker. Chun Taekeng heeft een eigen radio in zijn hut, maar hij geeft geen antwoord.’

‘Blijf proberen!’

‘Wacht. Ik krijg iets binnen. Ik zal het op de …’

Er klonk een hijgende, angstige stem uit de luidspreker. ‘… er gebeurd. Mensen gewond toen we stopten. Stuur een dokter…’

‘Dit is de treinmeester. Wie is er aan het apparaat?’

‘Jan? Lee Ciou hier. We moesten een paniekstop maken en er zijn verscheidene mensen gewond …’

‘Wat belangrijker is, Lee: zijn jullie nog steeds luchtdicht, en functioneert de airconditioning nog?’

‘Ik denk het wel. En ik hoop dat we nergens een gat hebben opgelopen, want buiten krioelt het van de dieren. Een onbekende soort. Ze kruipen nu over de wagen. Langs de ramen.’

‘Als ze niet binnen kunnen komen, kunnen ze ook geen kwaad doen. Probeer een rapport op te maken over de staat waarin jullie treinstel verkeert en neem daarna contact met mij op. Over en uit.’

Jan sloeg met zijn vuist op het stuur. Er was duidelijk stroom aanwezig. Waarom kon hij dan geen contact met de trekker krijgen? Waardoor was het radiocircuit uitgevallen? Hij kon zich niet voorstellen wat er gebeurd kon zijn, maar hij realiseerde zich dat hij hen te hulp moest schieten. Hij had al kostbare minuten verspild door hen met de radio op te roepen.

‘Hyzo,’ riep hij, ‘neem contact op met de tanks. Laat ze weten dat de karavaan in de problemen zit en dat we hen nodig zullen hebben om ons hier weg te krijgen. Ik wil dat de twee grootste tanks met flink wat staalkabels meteen naar ons terugkomen. Topsnelheid, begrepen?’

1 Natuurlijk. Ik heb trein drie voor je aan de lijn.’

‘Zet maar over.’

‘Ik heb trein twee in zicht. Alle wagens over de rand heen. Er liggen er zelfs een paar in de jungle. Ik stop vlak achter de laatste wagen, die nog op de weg hangt.’

‘Zie je de trekker?’

‘Nee:

‘Denk je dat je er met jouw treinstel langs kunt komen?’

‘Absoluut onmogelijk. Dit is een chaos. Ik heb nog nooit i…’

‘Over en uit!’

Hyzo, de radiotelegrafist, kwam meteen op het kanaal nadat Jan de verbinding had verbroken.

‘Ik heb Lee Ciou weer aan de lijn. Hier is hij.’

l]an, ontvang je mij? Jan …’

‘Wat ben je te weten gekomen, Lee?’

‘Ik heb met de andere wagen kunnen praten. Ze schreeuwden, en ik kon er geen touw aan vastknopen, maar ik geloof niet dat er iemand is gedood. Nog niet. De wagen heeft een aantal gebroken ruiten, maar Chun Taekeng leidt persoonlijk de evacuatie van zijn wagen. Wat misschien belangrijker voor jou is: ik heb contact met de ingenieur van de trekker. Hij zit op de interne telefoonlijn.’

Wat heeft hij je verteld?’

lHet ziet er slecht uit. Ik zal hem op jouw lijn schakelen.’

‘Goed. Vilho, ontvang je mij? Vilho Heikki, over?’

De radio kraakte en ondanks het statische geruis kwam er een verstaanbare stem uit de ontvanger.

lJan … het is verkeerd gegaan. Ik zat in de machinekamer toen we over de weg begonnen te glijden. Ik hoorde Turtu iets schreeuwen … toen raakten we iets. Iets dat echt solide was. Toen het water en Arma…’

‘Vilho, ik raak je kwijt. Probeer harder te praten!’

‘Heel slecht afgelopen. Ik wilde de ladder opklimmen toen ik het water zag. Het stroomde door het luik naar binnen. Misschien had ik ze uit de stuurhut moeten halen. Maar ze gaven me geen antwoord… het water stroomde naar binnen. Daarom sloeg ik het schot dicht… ik sloot het af en…’

‘Je hebt gedaan wat je kon. Je moest aan de rest van het treinstel denken.’

‘Ja, ik weet het… maar Arma Nevalainen … ze was de bijrijder

Jan had geen tijd om over dit ongeval na te denken. Het was zijn plan geweest om vrouwen in te zetten als bijrijders en nu was een van hen om het leven gekomen. Hij moest nu echter aan de anderen denken die zich in treinstel twee in gevaar bevonden.

‘Heb je nog vermogen op de motor, Vilho?’

‘ Voorlopig nog wel. De trekker hangt in een scherpe hoek voorover. We zijn kennelijk met de neus in het moeras terechtgekomen. De besturing en de radio zijn vermoedelijk beschadigd en uitgevallen. Maar de generator draait nog steeds, dus moet de bovenkant met de koelvinnen boven het water uitsteken. Van hieruit kan ik de rest van het treinstel energie blijven leveren. Tenminste, voorlopig nog wel…’

‘Wat bedoel je?’

‘De airconditioning is samen met de luchtverversingsapparatuur uitgevallen. Het wordt hier steeds warmer.’

‘Houd het nog even vol. Ik zal je daar zo snel mogelijk weghalen.’

‘Wat ga je doen?’ riep Alzbeta Jan na.

‘Het enige wat ik zou kunnen doen. Jij bent de baas tot ik terugkom. Als je problemen hebt, kan Hyzo je helpen. Zodra de tanks arriveren, moet je ze naar treinstel twee dirigeren. Daar zie ik ze dan vanzelf wel aankomen.’

Terwijl Jan zich in het isolatiepak hees, maakte Eino een bundel van een ander isolatiepak.

‘Je moet me met je mee laten gaan, Jan!’ zei hij.

‘Nee. Jij moet zorgen dat we op vermogen blijven. Ik wil alleen kijken wat we daar kunnen doen.’

Snel verliet hij de trekker. Eino sloeg het luik achter hem dicht voordat de brandende lucht de atmosfeer in de stuurhut kon aantasten. Zonder zich te haasten - dus zonder energie te verspillen - liep Jan naar de achterkant van de trekker, bevestigde de bundel op de motorfiets en zette die op de weg. Pas nadat hij in het zadel was gaan zitten, realiseerde hij zich hoe walgelijk smerig de oppervlakte van de weg was.

Achter het treinstel leek de weg op een knekelhuis. De buitenaardse wezens waren verpletterd, uitgeperst en vernietigd. Een aantal verminkte dieren, die door een onbegrijpelijke drang werden voortgedreven, strompelde naar de jungle. Het dikke blauwe vlees en het bloed vormden een laag op de weg. Vlak achter de trekker was het nog dragelijk geweest, maar toen hij eenmaal met de motorfiets langs de laatste wagen van het treinstel glibberde, voelde hij de misselijkheid in zich opwellen. De grote wielen hadden een ware slachting onder de dieren aangericht. Op de plaatsen waar de wagens aan het slingeren waren geraakt, lag een bloederig spoor van verpletterde lichamen. Tenslotte moest hij van de weg af en in de berm gaan rijden om nog enige greep op het oppervlak te krijgen. Het was natuurlijk gevaarlijk om zo dicht langs de jungle te rijden, maar het was de enige manier om langs de verpletterde massa te komen.

Een groot ding kroop ineens uit het struikgewas voor hem. Het ding opende een paar gevaarlijk uitziende klauwen en wachtte op de prooi die door de berm reed.

Jan ving een glimp van het ding op en trok meteen de gashendel helemaal open, zodat de motorfiets voorwaarts sprong, en met een ruk aan het stuur vloog hij van het dier weg, slingerde over de bloederige massa en hield zich met beide benen overeind. Hij wierp een korte blik over zijn schouder. Snel liet hij de hendel los, waarna de snelheid van de motorfiets terugliep. Het beest dat hem had willen vangen, zat in de bloederige massa en deed zich te goed aan de verpletterde dieren. Het ding scheen zijn oorspronkelijke prooi vergeten te zijn.

Treinstel twee kwam in zicht. Een deprimerend beeld. Over de hele lengte van het treinstel waren de wagens van het spoor geraakt. Ze stonden aan weerszijden tot in de jungle. De trekker was voorover naar beneden geschoten en stak met de neus in het moeras.

Langzaam reed Jan naar het treinstel. Hij vergat de slachting die op de weg had plaatsgevonden. Hij zag meteen wat het ongeluk had veroorzaakt. Men had een reusachtige boom weggebrand en met behulp van de bulldozers van de weg geschoven. De boom had de trekker tegengehouden, zodat het ding niet helemaal in het water was verdwenen, maar één van de grote takken was dwars door de gepantserde voorruit gegaan. Een snelle dood voor de chauffeurs.

Het zou niet gemakkelijk zijn dat ding weer op de weg te krijgen. Maar dat was een probleem dat hij later zou moeten oplossen. Eerst moest hij Vilho zien te redden. Jan stopte achter de trekker, zette de motorfiets neer en klom voorzichtig met het isolatiepak op zijn rug gesnoerd langs de kabels naar de trekker. Hij voelde het metaal gloeien door zijn dikke handschoenen en verwonderde zich over het feit dat de ingenieur nog in leven was. Maar misschien was hij al te laat. Hij lichtte het schakelpaneel van de externe telefoon op en drukte snel op een toets.

‘Vilho, hoor je me? Vilho, antwoord!’

Hij moest zijn verzoek twee keer herhalen voordat een zwakke stem hem antwoordde.

‘Heet… brandend … krijg geen adem meer.’

‘Je krijgt het nog heter als je niet precies doet wat ik je zeg. Ik krijg de deur van deze kant niet open, dus je hebt haar aan de binnenkant vergrendeld. Vilho, je moet de deur ontgrendelen. Laat het me weten zodra je dat hebt gedaan.’

Er klonk een knarsend geluid en het leek een eeuwigheid te duren voordat de ingenieur iets zei.

‘Open … Jan.’

‘Dan is het bijna voorbij. Ga zo ver mogelijk van de deur afstaan. Ik probeer zo snel mogelijk naar binnen te komen en de deur weer te sluiten. Ik heb een isolatiepak voor jou bij me. Zodra je dat eenmaal aan hebt, ben je uit de problemen. Ik tel tot vijf en bij vijf kom ik naar binnen.’

Toen hij vijf riep, schopte Jan de deur open. Hij wierp het isolatiepak voor zich uit. Het was een stuk moeilijker om de deur weer dicht te krijgen door de stand waarin de trekker hing. Eindelijk kreeg hij de deur in het slot. Vilho zat doodstil tegen een muur aan de andere kant van het vertrek. Hij opende zijn ogen toen Jan zijn benen in het isolatiepak stak. De armen volgden, toen de rits dicht en de helm op; eindelijk stroomde de koele frisse lucht uit het ventiel. De man zoog de lucht diep in zich op en toen hij Jan glimlachend aankeek, stak hij zwak een duim omhoog.

‘Ik dacht al dat ik levend gekookt zou worden. Je bent net op tijd gekomen, Jan. Bedankt…’

‘Dankzij jou is iedereen aan boord van dit treinstel nog in leven. Denk je dat de motor van de trekker energie kan blijven leveren?’

‘Geen enkel probleem. Voordat ik door de hitte bevangen raakte, heb ik de motor met behulp van de automaat op stationair overgeschakeld.’

‘Dan maken we een goede kans. De tanks zijn op de terugweg. Zullen we proberen de wagen met Lee Ciou te vinden? Hij staat in radiocontact met mijn trekker en kan ons misschien iets meer vertellen.’

‘Hij zit in de zesde wagen.’

Langzaam liepen ze langs de wagens naar achteren, over de snel rottende lichamen van de dieren die voor dit ongeluk verantwoordelijk waren geweest. Alhoewel de wagens kriskras over de weg stonden en er een paar zelfs over de rand van de weg hingen, schenen alle kabels en koppelingen nog intact te zijn; een bewijs van het perfecte werk dat de ingenieurs lang geleden hadden verricht. De mensen in de wagens zwaaiden opgewonden naar de beide mannen toen ze hen zagen lopen; ze lachten en zwaaiden terug. Het kwade gezicht van Chun Taekeng verscheen voor een van de ramen en Jan zag zijn rap bewegende mond onverstaanbare vloeken formuleren. De oude man scheen zijn zelfbeheersing te verliezen, toen hij zag dat Jan vriendelijk knikte en naar hem zwaaide. Toen ze de deur bereikten, drukte Vilho op een knop en stelde de intercom in werking. Het duurde even voordat men Lee Ciou aan het apparaat had gehaald.

‘Jan hier. Versta je me, Lee?’

‘Is dat Vilho daar bij je? Dan zijn de bestuurders …

‘Dood. Waarschijnlijk op slag gedood. Hoe staat het met de mensen in de trein?’

‘Een stuk beter dan ik aanvankelijk dacht. Een paar gebroken armen en benen. Dat is gelukkig alles. De beschadigde wagen is inmiddels geëvacueerd en afgesloten. Chun Taekeng heeft nog wat opmerkingen die hij maar al te graag zou willen plaatsen …’

‘Dat verbaast me niets. Hij wuifde ons niet bepaald vriendelijk goedendag toen we hem net voorbijliepen. Heb je al iets over de tanks gehoord?’

‘Ze kunnen hier elk moment aankomen, dacht ik zojuist
van jouw radiotelegrafist te hebben gehoord.’

‘Dan maken we een goede kans het toch nog te redden.’

Hij moest deze mensen levend zien te redden, dacht Jan. Maar dat zou niet gemakkelijk zijn. Er vielen twee doden te betreuren. De chauffeurs zouden moeten worden vervangen. Kon dat wel? En was de voorkant van de trekker nog wel te repareren? Er was nog zo veel te doen. Hij voelde zich gedeprimeerd. De loomheid maakte zich meester van zijn lichaam, hoewel hij zijn uiterste best deed om zijn vermoeidheid te overwinnen. Er viel nog zo veel te doen …

9

Tegen de tijd dat de twee tanks in zicht kwamen, had Jan al een reddings-en bergingsplan ontwikkeld. Hij wenkte de tanks naar zich toe, liet ze stoppen en zette zijn motorfiets tegen de zijkant van de eerste tank. Toen klom hij naar boven en liet zich in de cabine zakken. Daar opende hij zijn helm en voor het eerst sinds een paar uur zoog hij frisse koele lucht in zich op.

‘Aardig uit de hand gelopen,’ mompelde Lajos, terwijl hij naar het treinstel keek.

‘Koud water, een emmer vol,’ zei Jan, en hij sprak pas toen hij meer dan een liter had opgedronken. ‘Het had veel erger kunnen zijn. Twee doden, dat is alles. We moeten proberen de rest in leven te houden. Geef me dat bloknoot eens, dan zal ik je mijn plan uitleggen.’

Vlug maakte hij een schets van de positie van de eerste wagens van het treinstel en de tanks. Daarna tikte hij met zijn stift op een van de wagens.

‘We zullen de energie hier laten wegvallen. Daar is men nu mee bezig. De trekker van het derde treinstel wordt met de neus aan dit stel gekoppeld. Ik zal dadelijk naar de kabels en de verbindingen kijken. Op dit moment zorgt Vilho daar voor de aansluiting van het circuit en het ener-gienet, zodat er geen onderbreking in de vitale levensfuncties en apparatuur komt. Hij heeft de trekker nog niet losgekoppeld. Gezien de hoek waarin de trekker hangt ten opzichte van het treinstel, denk ik dat het gewicht van het treinstel de trekker tegenhoudt, zodat het ding niet in het moeras stort. Ik wil dat je twee 500-tons trekkabels vanuit jouw tank naar de trekker spant en ze hier en daar vastmaakt. Daarna rijd je achteruit tot de kabels goed strak gespannen staan. Dan blokkeer je de wielen en zet je de tank op de rem. Vervolgens kunnen wij de rest van het treinstel ontkoppelen. Als dat is gebeurd, maken we nog eens twee kabels vast aan de trekker en de andere tank spant die kabels. Daarna moeten we de trekker op de kant kunnen trekken.’

Lajos schudde bezorgd het hoofd.

‘Ik hoop dat je gelijk hebt. Het zal een flink karwei worden. Kan de trekker zelf niets doen? Misschien wat achteruit rijden terwijl we hem omhoog trekken?’

‘Helaas niet. We kunnen niet in de stuurhut komen en hebben geen controle over de machine. Maar Vilho heeft wel bereikt dat de remmen kunnen worden vastgezet als dat nodig mocht blijken. Hij heeft op de een of andere manie een remleiding bloot weten te leggen en kan ons daarmee een grote dienst bewijzen. Maar dat is helaas alles.’

‘Dan heeft het geen zin om nog langer te wachten,’ zei Lajos. ‘We kunnen beginnen zodra jij klaar bent.’

‘Nog wat water en dan beginnen we.’

Het was slopend en gevaarlijk werk, dat door de hitte nog moeilijker werd gemaakt. Het was bijna onmogelijk om de kabels te bevestigen met de dikke handschoenen van de isolatiepakken. Ze bleven echter onophoudelijk bezig totdat de beide kabels waren bevestigd. Toen de kabels door de tank strak werden getrokken en er spanning op kwam te staan, kraakten ze, maar ze hielden het gewicht. De tweede tank had men met een aantal kabels aan de eerste wagen bevestigd om deze uit de weg te trekken. Gezien de hoek waarin de wagen over de weg stond, moesten ze deze wegtrekken voordat ze vrij spel zouden hebben met de trekker. Onder normale omstandigheden zou dit onmogelijk zijn geweest, maar door de verpletterde bloederige massa op het wegdek gleed de wagen kreunend en knarsend over de weg tot hij in de juiste positie stond. Zodra er voldoende ruimte was, maakte men de kabel los en wierp men twee andere over de rand van de weg.

‘Alle kabels bevestigd.’

Eindelijk klonk dit signaal. Jan zat in de cabine van de tweede tank en hield toezicht op de immense, maar subtiele operatie.

‘Goed. Ik laat tank twee naar achteren rollen, zodat er spanning op de kabels komt. Klaar. Nummer één, klaar?’

‘Klaar:

‘Goed. Als ik groen licht geef, gaan we trekken. Vilho, hoe staat het met de remmen?’

‘Je zegt het maar, Jan.’

‘Fijn. Houd je hand op de schakelaar. We nemen het gewicht op de kabels over. Zodra we meer dan driehonderd kilo per kabel belasting meten geef ik het signaal remmen en op dat moment moet jij de remsystemen uitschakelen. Begrepen?’

‘Geen probleem. Trek me nou maar gewoon hier vandaan. Ik voel er weinig voor om te gaan zwemmen.’

Zwemmen. Als er een kabel brak of ze het gewicht niet konden houden, zou de trekker onvermijdelijk in het water glijden. Vilho had dan geen enkele kans om weg te komen. Hij mocht daar niet aan denken. Jan wiste het zweet van zijn voorhoofd met de rug van zijn hand - hoe kon hij eigenlijk zweten in een tank die voorzien was van airconditioning? - en gaf het bevel.

‘Hier gaan we, nummer één. Het signaal is een, twee, drie … groen!’

De trekker en de tanks gromden toen de motoren werden belast en de wielen langzaam achterwaarts begonnen te draaien. Gestaag slopen de voertuigen achteruit en met een vreselijk lawaai werden de kabels alle vier tegelijk gespannen. Jan keek naar de digitale meter die de belasting van de kabels weergaf. Op het moment dat de teller 299 had bereikt, drukte hij op de knop van de microfoon.

‘Remmen! Dit is het! Snel! Meer vermogen… sneller!’

De trekker bewoog iets, schoof zijwaarts omhoog… en stopte. De belasting op de kabels nam razendsnel toe en naderde het breekpunt, maar er was een ingebouwde veiligheidsmarge. Jan keek niet naar de meter toen hij het bevel gaf meer vermogen te leveren. De kabels vibreerden onder het gewicht… en de trekker bewoog. De machine rolde achterwaarts de weg op.

‘Dat is het! Houd haar aan de praat! Opgepast voor de voorwielen, wanneer die over de rand komen. Vilho, opletten. Je moet dadelijk op de remmen drukken … nu!’

Het karwei was geklaard. Jan slaakte een zucht van verlichting, voordat hij aan het volgende probleem dacht. De verdronken chauffeur en zijn bijrijder moesten worden geborgen. Traag trok hij zijn isolatiepak aan en verliet de tank.

Er volgde een begrafenis. Kort, maar toch met een kleine ceremonie; slechts een paar mannen in isolatiepakken stonden rond de graven. Daarna meteen weer aan het werk. De uitgevallen motoren en schakelingen konden later worden gerepareerd. Hoewel hij aan het einde van zijn krachten was gekomen, zag Jan er zelf op toe dat de trekker provisorisch werd gerepareerd. Er werd een klein vervangingsluik geïnstalleerd en een stalen plaat dichtte het gat aan de voorkant af. De nieuwe chauffeur zou niet veel kunnen zien — maar in ieder geval kon hij iets zien. Daarna werd de airconditioning hersteld, waardoor de atmosfeer in de stuurhut weer koel en droog werd. Snel plaatsten technici de nieuwe onderdelen die de kapotte moesten vervangen, en men sloot ze aan op het elektrische circuit. Terwijl men de trekker repareerde, zetten de tanks de rest van de wagens op de weg. Zorgvuldig controleerde men alle koppelingen en aansluitingen op beschadigingen. Alles scheen in orde te zijn. Het moest in orde zijn.

Een aantal uren later kwam de karavaan weer in beweging. De snelheid bleef laag totdat de technici alle gebreken aan de tweede trekker verholpen zouden hebben - maar in ieder geval gingen ze weer vooruit. Jan was het zich niet bewust. Toen hij in zijn eigen trekker was teruggekomen en naar zijn kooi was gestrompeld, was hij half bewusteloos op zijn bed gevallen. Hij sliep voordat zijn hoofd het kussen had geraakt.

Toen hij wakker werd, was het een paar uur later. Vermoeid klom hij naar de stuurhut. Otakar zat achter het stuur. Het gezicht van de man was bleek en ingevallen.

‘Otakar, ga maar naar beneden om wat te slapen,’ zei Jan.

‘Dat is niet nodig … niets aan de hand, hoor!’ antwoordde hij.

‘Dat is niet waar,’ zei Alzbeta met trillende stem. ‘Hij heeft mij en de anderen laten slapen, terwijl hij zelf achter het stuur is blijven zitten. Hij heeft nog geen rust gehad.’

‘Je hebt gehoord wat de dame zei,’ zei Jan. ‘Vooruit, duik in je kooi!’

Otakar was te moe om tegen te stribbelen. Hij knikte en deed wat hem was gezegd. Jan ging achter het stuur zitten en riep op de monitor het automatische logboek op. Daarna controleerde hij de instrumenten.

‘We komen nu bij het slechtste gedeelte van de weg,’ mompelde hij binnensmonds.

‘Wat?’ Alzbeta keek geschokt. ‘En hoe noem jij dan het stuk dat we net achter de rug hebben?’

‘Onder normale omstandigheden zou dat een van de gemakkelijkste stukken van de weg zijn geweest. We hebben daar nog nooit eerder last met dieren gehad. Maar het stuk dat we nu moeten overbruggen, is het ergste gedeelte. We krijgen nu te maken met dieren die onder een brandende zon in een eeuwige zomer leven. Hun enige manier om aan voedsel te komen is het leven van andere dieren in hun milieu te ontnemen. Het is doden of gedood worden en daar komt nooit een einde aan.’

Alzbeta keek naar de jungle die achter de verbrande strook langs de weg lag. Ze rilde.

‘Ik heb het nog nooit zo gezien,’ murmelde ze. ‘Vanuit de stuurhut ziet het er allemaal heel anders uit dan vanuit een wagen.’

Jan knikte.

‘Het spijt me dat ik het je moet zeggen, maar waarschijnlijk loeren er in de jungle ongekende gevaren op ons. Dieren die men nog nooit heeft gezien of gecatalogiseerd. Toen ik een paar uur geleden een grondproef nam, ontdekte ik meer dan duizend verschillende insektensoorten. Misschien zitten er wel honderdduizend of meer soorten in het bos en onder de grond verborgen. De dieren zelf ontdek je wat moeilijker, maar ze zitten er ongetwijfeld. Het zijn vleeseters en ze vallen alles aan wat beweegt. Daarom stoppen we hier nooit totdat we weer op de dijk zitten.’

‘Die insekten, waarom heb je die eigenlijk gevangen? Was dat ergens goed voor?’

Hij lachte niet. Er verscheen zelfs geen glimlach op zijn gezicht. Hoe kon ze ook eigenlijk beter weten? Ze was opgegroeid in een beschermd milieu en wist niets over de gevaren die een mens konden bedreigen.

‘Het antwoord is ja en nee. Nee, ze zijn nergens goed voor als we denken op de manier waarop we dat altijd doen. We kunnen ze niet eten of ze ergens anders voor gebruiken. Maar: ja, ze verschaffen ons kennis over iets dat nuttig voor ons zou kunnen zijn. We zitten zelf op een planeet die we door onze kennis naar onze hand hebben gezet. Hoewel dit misschien geen goed voorbeeld is, beantwoordt het misschien jouw vraag of het wel zin had om die insekten te vangen. Stel je eens voor dat

‘Schaderapport van treinstel nummer acht,’ riep Hyzo vanuit de radiokamer. ‘Ik schakel ze over naar jou.’

‘Rapport?’ zei Jan.

‘We hebben problemen met de luchtcirculatie. Een aantal luchtkanalen schijnt verstopt te zijn geraakt.’

‘Je kent de standaardprocedure. Kanaal afsluiten en de lucht intern opnieuw verbruiken na het benutten van de filters.’

‘Dat hebben we bij een wagen gedaan, maar we krijgen klachten over de kwaliteit van de lucht. Men beweert dat men moeilijk adem kan halen.’

‘Daar heeft men altijd wat moeite mee. Maar de wagens zijn niet absoluut luchtdicht; er komt dus altijd voldoende zuurstof naar binnen. Het maakt niet uit hoe slecht de lucht ruikt, je kunt blijven inademen. Sta niet toe, ik herhaal, sta niet toe dat men ramen opent.’ Jan verbrak de verbinding en riep Hyzo toe dat hij met Lajos wilde spreken. De verbinding kwam snel tot stand. Lajos klonk uitgeput. .

‘Sommige van die bomen hebben tien meter dikke wortels. Het duurt enige tijd voordat we de weg helemaal vrij hebben gemaakt.’

‘Dan maak je de doorgang maar iets smaller. We zijn niet meer dan vijf uur achter je!’

‘Maar volgens de voorschriften …’

‘Niets mee te maken. We hebben haast. Als het een beetje meezit, laten we de jungle snel genoeg achter ons en dan hebben we weer voldoende ruimte. Voorlopig moeten we zo snel mogelijk op onze plaats van bestemming zien te komen!’

Terwijl hij met Lajos van gedachten wisselde, schakelde hij de automatische piloot in en liet de trekker tien kilometer per uur sneller rijden. Otakar wierp een blik op de snelheidsmeter, maar zei niets.

‘Ik weet,’ mompelde Jan, ‘dat we sneller gaan dan we eigenlijk moeten gaan, maar ik zie geen alternatief. In de wagens achter ons zitten mensen als haringen in een ton op elkaar gepakt op een manier die ze hooit eerder hebben meegemaakt. Ik verwacht dat het niet lang meer zal duren eer het in de wagens zo enorm stinkt als in een dierentuin en …’

De neusradar bliepte waarschuwend toen ze in de bocht kwamen. Jan schakelde de automatische piloot uit. Op de weg zat een groot ding. Maar het was niet groot genoeg om de trekker tegen te houden. Het dier ging op zijn achterpoten staan en maakte zich klaar voor het gevecht, terwijl de trekker eropaf rolde. Alzbeta staarde ongelovig door het gepantserde raam. Ze ving een glimp op van een donkergroen lichaam, veel poten, klauwen, lange tanden - toen de trekker het dier raakte.

Er klonk een klap toen de gepantserde neus van de trekker het dier raakte, vervolgens een knarsend geluid toen ze met de grote wielen over het lichaam reden en het beest verpletterden. Daarna bleef het stil. Jan schakelde de automatische piloot weer in.

‘Dat zal in de komende achttien uur ongetwijfeld nog wel een paar keer meer gebeuren,’ zei hij. ‘We kunnen het ons niet permitteren om te stoppen. Om wat voor reden dan ook!’

‘ Er verstreken drie uur en toen sloeg iemand alarm. Het was opnieuw treinstel nummer acht. Een man schreeuwde iets dat Jan nauwelijks kon verstaan.

‘Herhaal,’ zei Jan, die moest schreeuwen om boven de hese stem van de ander uit te komen. ‘Herhaal langzaam. We kunnen je niet verstaan.’

‘… zijn gebeten … bewusteloos… opgezwollen… we stoppen. Laat de dokter vanuit trein veertien naar ons toe komen.’

‘Je stopt niet. Dit is een bevel. We stoppen pas op het moment dat we op de dijk staan.’

‘ We moeten … de kinderen …’

‘Ik zal persoonlijk elke chauffeur die het waagt te stoppen, uit de trein schoppen. Wat is er met de kinderen gebeurd?’

‘Een of andere insekt heeft hen gebeten. Grote insekten. We hebben ze doodgetrapt:

‘Hoe konden die insekten in de wagen komen?’

‘Het raam…’

‘Ik heb het je nog zó gezegd …’ Jan greep woedend het stuur beet. De knokkels van zijn handen werden wit. Hij sloot even de ogen, haalde diep adem en keek zijn radiotelegrafist aan. ‘Algemeen bericht.’ Hij wachtte even totdat de kanalen waren geopend. ‘Aan alle wagencommandanten: meteen nakijken of er ramen openstaan. Alle ramen moeten meteen worden gesloten en vergrendeld. Trein nummer acht. Er is antibiotica en tegengif in de eerstehulp-kist. Dien dit meteen toe.’

‘Dat hebben we gedaan, maar het schijnt niet te helpen. We hebben de dokter nodig.’

‘Vergeet dat maar. Er wordt niet gestopt. Hij kan niets anders doen dan hetzelfde tegengif toedienen dat jullie ook hebben. Netfm contact met hem op en beschrijf de symptomen. Hij zal je advies geven. Maar we stoppen niet!’

Jan zette zijn radio uit.

‘We kunnen niet stoppen,’ mompelde hij binnensmonds. ‘Ze begrijpen het niet, maar we kunnen niet stoppen.’

Toen de duisternis inviel en het donker werd, verschenen er steeds meer dieren op de weg. Ze stonden doodstil in het licht van de schijnwerpers en bleven staan tot ze onder de grote wielen werden vermorzeld. Soms vielen er plotseling dingen uit de bomen en sloegen tegen de voorruit te pletter. De karavaan bleef echter in beweging. Het was pas tegen de ochtend dat ze bij het gebergte kwamen en in de lange tunnel verdwenen. Terwijl de weg dwars door het gebergte liep, steeg ze, en toen ze het daglicht weer konden zien, bleken ze op een hoog en kaal plateau te staan. Een rotsachtige vlakte, die men had gemaakt door een bergtop te egaliseren. Aan weerszijden van de weg stonden de verkenningstanks opgesteld. De uitgeputte chauffeurs van het verkenningssquadron sliepen al. Jan bracht de snelheid van de karavaan terug, totdat de laatste wagen uit de tunnel rolde. Daarna gaf hij het signaal dat de karavaan tot stilstand gebracht kon worden. Toen de remmen werden geactiveerd en de motoren verstomden, zoemde de radioontvanger.

‘Dit is trein nummer acht. We zouden die dokter nu graag willen zien.’ De stem klonk koel en verbitterd. ‘We hebben zeven zieken aan boord. Er zijn drie kinderen gestorven!’

Jan staarde naar buiten om Alzbeta niet in de ogen te hoeven kijken.

10

Ze zaten samen aan de klaptafel die aan de achterwand van de stuurhut was bevestigd. De weg was recht en vlak, zodat Otakar alleen achter het stuur kon zitten. Als ze zonder stemverheffing met elkaar zouden praten, kon niemand hen horen. Hyzo zat met Eino in de machinekamer en er klonk af en toe geschreeuw, en het neergooien van kaarten liet niets te raden over. Jan had geen trek, maar toch at hij iets, omdat hij wist dat hij het nu moest doen. Alzbeta at langzaam; het was alsof ze zich niet bewust was van wat ze deed.

‘Ik moest het doen,’ zei Jan, bijna fluisterend en nauwelijks verstaanbaar. Ze gaf hem geen antwoord. ‘Begrijp je het dan niet?’ Ze staarde naar haar bord. ‘Je geeft me nu antwoord of ik stuur je bij de eerste de beste gelegenheid terug naar de wagen van je clan.’

‘Ik wil niet meer met je praten. Jij hebt ze vermoord!’

‘Zie je wel. Ik dacht het al. Ik heb ze niet vermoord: ze hebben zichzelf om het leven gebracht.’

‘Het waren nog maar kinderen…’

‘Domme en nu dode kinderen. Waarom hielden hun ouders geen oogje in het zeil? Waar was de wagenleider? De clans moeten boeten voor hun eigen stommiteiten. Iedereen weet dat het in de jungle krioelt van de gevaarlijke en dodelijke diertjes. We kunnen daar nooit stoppen. Wat zou de dokter hebben kunnen doen?’

‘We weten het niet.’

‘We weten het wel. Het stond vast dat de kinderen in ieder geval zouden sterven. Misschien was de dokter ook gestorven. En anderen die de kinderen hadden willen helpen. Begrijp je dan niet dat ik geen andere keuze had? Ik moest niet alleen aan het lot van die kinderen denken, maar ook aan het lot van alle andere passagiers!’

Alzbeta keek naar haar handen en wrong haar vingers in elkaar.

‘Het lijkt me allemaal zo onrechtvaardig.’

‘Dat weet ik … en het was geen gemakkelijke beslissing. Of dacht je soms dat ik nog een oog heb dichtgedaan sinds die kinderen zijn overleden? Als het je gerust stelt: ook ik heb het er moeilijk mee. Maar hoe zou ik me nu hebben gevoeld als ik de karavaan had laten stoppen? De kinderen waren al ten dode opgeschreven voordat de dokter van het voorval op de hoogte was gebracht. Als we hadden gestopt, waren er ongetwijfeld meer slachtoffers gevallen.’

‘Misschien heb je wel gelijk. Ik voel me de laatste dagen zo onzeker van mezelf.’

‘Misschien had ik geen gelijk. Maar goed of slecht, ik deed wat ik moest doen. Er was geen alternatief.’

Daar lieten ze het voorlopig bij; er was geen eenvoudige oplossing voor dit dilemma. De tocht ging verder, langs de keten van eilanden, over de vlakke bergplateaus. Soms konden ze aan weerszijden de oceaan zien liggen. Vanaf deze hoogte zag het water er aanlokkelijk uit. De dieren die in en bij de oceaan leefden, konden ze niet zien, alleen de witte toppen en de grote golven die tegen de rotsen sloegen. Na een poos zagen ze een vage streep aan de horizon. Steeds sneller en sneller nam die streep de vorm van een bergketen aan. Voordat ze op het zuidelijke continent zouden arriveren, liet Jan weten dat er een rustpauze van acht uur werd ingelast.

Men controleerde het loopwerk van de wagens, de banden, wielen en remmen. Hoewel het niet nodig was, reinigde men alle filters en kleppen nog eens zorgvuldig. Voor hen lag een nieuwe jungle en ze konden nergens stoppen. Dit keer was de jungle niet zo groot als op het noordelijke halfrond, maar de natuur was er ten minste net zo dodelijk.

Dit was de laatste barrière, de laatste krachtproef. Zonder te stoppen reden ze drie dagen dwars door een groene hel, totdat ze de tunnel bereikten. Toen de laatste wagen in de tunnel was, liet Jan de karavaan voor een paar uur stoppen, zodat men kon rusten. Daarna gingen ze verder. Dit was de langste tunnel van het hele traject, doordat hij dwars door de bergketen liep. Toen ze eindelijk weer in de zon kwamen, glinsterde het woestijnzand in de schijnwerpers. Jan controleerde de externe temperatuur.

‘Vijfendertig graden. We hebben het gehaald! We zijn erdoor! Hyzo, neem contact op met alle andere chauffeurs. We zullen één uur stoppen. Ze kunnen de deuren openen. Iedereen mag naar buiten. Maar ze moeten de mensen wel waarschuwen voor het metaal. Het is misschien nog heet.’

Het was net een vakantie, of de bevrijding uit de gevangenis; iedereen was opgewonden. Overal langs de hele karavaan werden de deuren opengesmeten en de uittocht begon. De ladders werden naar beneden gedraaid en terwijl ze zo snel mogelijk op de grond probeerden te komen, riepen mensen eikaars naam. Het was warm en drukkend, maar de mensen konden zich na het benauwde gedwongen verblijf in de wagens eindelijk weer eens vrij bewegen. Iedereen kwam naar buiten. Mannen, vrouwen en kinderen. Ze liepen in het licht van de schijnwerpers heen en weer. Een paar kinderen renden naar het zand dat naast de weg lag om te gaan spelen. Jan moest de clan-hoofden instrueren dat ze op de kinderen moesten letten en hen in het gareel moesten houden. Afgezien van de springers was er nauwelijks iets in de woestijn dat een gevaar voor de kinderen zou kunnen opleveren, maar hij kon zich geen ongelukken meer permitteren. Hij liet ze een uur de tijd en toen hij hen weer wilde laten instappen, bleken de meeste mensen alweer volkomen uitgeput aan boord van de wagens te zijn teruggekeerd. Nadat ze op deze plaats de nacht hadden doorgebracht, kwam de karavaan weer op gang.

Het korte najaar op Halvmörk was bijna voorbij en naarmate ze verder naar het zuiden kwamen, werden de dagen korter. Spoedig zou de zon niet meer boven de horizon uit komen en op het zuidelijk halfrond zou de winter haar intrede doen: vier aardse jaren in het schemerduister. De tijd waarin het graan groeide.

Terwijl de woestijn langs de ramen van de karavaan voorbijtrok, leken de passagiers hun ongemak te vergeten; ze stelden zelf voor dat er langer aan een stuk door gereden moest worden. Ze wisten dat ze nu in de buurt van hun nieuwe behuizing kwamen en dat er spoedig een eind aan hun problemen zou komen.

Jan, die de voorste trekker bestuurde, zag de eerste voorposten. De zon kleefde aan de horizon en in de afgelopen dagen hadden ze niets anders dan zand en rotsblokken om zich heen gezien. Een rij hekken markeerde de plaats waar een verdord en opengebarsten veld lag. Eerst één veld, toen kwamen er meer in zicht. De buitenste boerderijen. Over de gehele lengte van de trein barstte een gejubel los.

‘Dat is me nog eens een opluchting,’ zei Otakar. ‘Eindelijk. Ik werd er er al moe van.’

Jan glimlachte niet eens.

‘Je zult nog heel wat werk moeten verzetten voordat we echt helemaal klaar zijn. We moeten zo snel mogelijk het graan uitladen en dan teruggaan naar Northtown om een nieuwe lading te halen.’

‘Praat me er niet van. Let maar eens op mijn woorden: we krijgen nog moeilijkheden.’

‘Nou, en? Als deze planeet ook maar een kans wil hebben om in de toekomst iets te betekenen, dan is het doordat wij het graan hebben als de schepen komen.’

‘Als,’ zei Alzbeta.

‘Ja, natuurlijk als. Maar we moeten doen alsof het een feit is dat de schepen komen. Want het zal voor ons allemaal het einde betekenen als de schepen dit keer niet zouden komen. Maar dat is iets waar we ons later zorgen over kunnen maken. Ik wil bij het komende feest niet de doodgraver spelen. Weet je wat, we laten de karavaan op de hoofdweg stoppen en zullen eens kijken of er voor vannacht niet een feestje kan worden georganiseerd. Ik geloof dat iedereen er wel voor in de stemming is. Daarna een welverdiende nachtrust en dan hebben we morgen de tijd om het graan uit te laden.’

Het feest was grandioos. Daarover niets dan goeds. Het was buiten zo’n twintig a vijfentwintig graden, zodat het feest in de open lucht gehouden kon worden. Toen de karavaan uiteindelijk voor de laatste keer tussen de kale funderingen van de stad tot staan werd gebracht, werden alle deuren woest opengesmeten. Jan keek naar de mensen die \
in de schemering uit de karavaan zwermden en klom toen zelf langzaam naar beneden uit de trekker.

Hij had nog het een en ander te doen. De eerste stoelen werden naar buiten gesleept en de tafels geïnstalleerd, terwijl hij naar de achterkant van het hoofdopslaggebouw liep, dat vier jaar onder de laaiende zon had gestaan. Hij voelde de hitte nog steeds van de muren stralen toen hij erlangs liep. Voor de deur lag een grote hoop opgewaaid stof, dat hij met zijn laarzen wegschopte. De deur was beveiligd met twee mechanische sloten en een elektronisch veiligheidsslot. Hij gebruikte zijn sleutels om ze te openen en gaf met een impulscode het signaal waardoor het elektronische slot automatisch opensprong. Toen duwde hij tegen de deur. Ze ging gemakkelijk open en de koele lucht stroomde langs hem heen. Zodra hij binnen was, sloot hij de deur achter zich en keek om zich heen naar een vertrouwd tafereel. Deze centrale watercomputerkamer was identiek aan de computerkamer die ze op het noordelijk halfrond achter hadden gelaten. Deze twee gebouwen waren de enige die permanent op een constante temperatuur werden gehouden en die een eigen airconditioning hadden. Door deze machines werd het menselijk leven op deze planeet mogelijk gemaakt.

Voordat hij het programma invoerde ging Jan achter het paneel zitten om de aftasters in werking te stellen. Deze apparatuur was verbonden met het waterreservoir, dat op vijftienhonderd kilometer afstand in de bergen lag. De eerste aftaster was op een dikke stalen buis bevestigd die op het waterstation stond. Terwijl het ding een cirkel beschreef, kreeg hij op een monitor een panoramabeeld van de omgeving van het reservoir. Alles scheen perfect te functioneren en dat kon ook haast niet anders, want hij was door de computer niet op fouten gewezen. Maar toch had hij altijd het gevoel dat hij zelf moest gaan kijken om het absoluut zeker te weten. Dat was natuurlijk irrationeel, maar alle goede technici hebben nu eenmaal een tik. Je moest van machines houden om met dit soort apparatuur te kunnen werken.

Solide en krachtig, een bolwerk van techniek. De buitenkant werd gevormd door een drie meter dikke verweerde betonnen muur. Een paar vliegende hagedissen zaten op het dak van het reservoir, maar toen ze de camera zagen bewegen, schoten ze angstig weg. Diep onder het reservoir lag de zee in de verte, die verwoed strijd leverde met de rotsen. Terwijl het beeld op de monitor wisselde, kreeg hij de vaten te zien. Ze waren voor de helft gevuld met de rijkdom die aan het zeewater was onttrokken. Een bijpro-dukt van het ontziltings-en ontsmettingsproces. In elk van de vaten zat op z’n minst duizend kilo puur goud. Op de Aarde was dit een fortuin waard, maar op Halvmörk gebruikte men het alleen voor het afdekken van de machines en het persen van plaatwerk. Daarna kreeg hij het ondergrondse kanaal op de monitor te zien. Het kanaal liep vanaf de berg naar de uitgang van de eerste tunnel, die twee kilometer lager lag.

De interne opnameapparatuur toonde de indrukwekkende kracht en de volmaaktheid van dit gigantische machinecomplex, dat voor de eeuwigheid leek te zijn ontworpen. Het was zo goed gebouwd dat Jan er in al de jaren die hij nu op Halvmörk zat, nog maar één keer het kanaal had geïnspecteerd. Het was een kathedraal van techniek en wetenschappelijke vindingen, die nauwelijks onderhoud nodig had en altijd bleef functioneren. Vier jaar lang hadden de generatoren stationair gedraaid en nauwelijks energie geleverd. Net voldoende om het onderhoudswerk gaande te houden. Nu zouden de machines weer tot leven komen. Het opstarten van de apparatuur was een lang en gecompliceerd programma, dat hij zorgvuldig in de computer moest brengen. De computer corrigeerde zelf eventuele fouten, maar dat betekende tijdverlies. Nadat hij het programma had afgesloten, liet hij de rest van het werk aan de computer over. Op een monitor werd zijn programma bevestigd en daarna kon hij de computer het bevel geven de machines op te starten.

Er zou enige tijd lang niets zichtbaars gebeuren, doordat de machines intern hun componenten op gebreken zouden controleren. Als alles in optimale staat verkeerde, zouden de machines de energie van de atoomreactor overnemen en de krachtpompen, die in het gesteente onder het zeeniveau waren geïnstalleerd, zouden operationeel worden. Geruisloos, zonder bewegende onderdelen, zouden ze het zeewater door de grote pijpen naar boven stuwen. Op een bepaald punt zou het water over een vlakke destillatiesectie wegvloeien. Hier verdampte meteen het water, waarna het meeste van de waterdamp door een condensator werd opgenomen. Vanaf dat punt deed de zwaartekracht de rest van het werk.

Jan had de afgelopen weken genoeg mensen om zich heen gezien, te veel met andere mensen gepraat, en nu realiseerde hij zich ineens dat hij alleen was. Hij bleef gewoon zitten en bestudeerde een paar uur lang de monitors en de gegevens die hij te zien kreeg, totdat de eerste druppels water uit de condensators vielen. Het duurde niet lang voordat er een imposante rivier door het kanaal bruiste. Het water stroomde naar beneden en stuwde puin en zand voor zich uit, totdat het in een kanaal verdween. Het zou zeker nog een paar dagen duren voor het eerste smerige water door het onderaardse kanaal de stad zou hebben bereikt.

Een aparte straal dik bruin pekelnat viel terug in zee langs een kanaal dat aan de zijkant van de berg was aangebracht. Hij moest zeker nog een week wachten voordat hij de ontginningsapparatuur in werking kon stellen. Met behulp van deze apparatuur kon hij alle elementen en chemicaliën aan het zeewater onttrekken. Voorlopig was het noodzakelijk dat alles op gang kwam en de ondergrondse kanalen werd schoongespoeld. Alles verliep exact volgens schema. Hij voelde zich moe en loom. Het feest was hij helemaal vergeten. Dat was nu al een poosje aan de gang. Goed, misschien kon hij zich aan de feestvreugde onttrekken. Hij was moe en had slaap nodig. Hij haalde een zak-monitor van een plank en haakte het ding aan zijn riem vast. Hierdoor kon hij op elk gewenst tijdstip te weten komen wat er in het waterreservoir gebeurde.

De nacht was warm, hoewel er een aangenaam koele bries stond. En te oordelen naar de herrie was het feest goed op gang gekomen. De drank vloeide rijkelijk en iedereen scheen zich kostelijk te amuseren. Zelfs ondanks de gevaren van de tocht was het leven van de boeren en hun gezinnen monotoon en vervelend. Zodra het werk zou beginnen, hadden ze vier jaar lang nergens anders tijd meer voor.

‘Jan, ik was net op weg naar je,’ zei Otakar, die om de hoek van het gebouw kwam. ‘Er is een bijeenkomst van de clan-hoofden en ze willen dat je komt.’

‘Hadden ze daar niet mee kunnen wachten tot we allemaal wat hadden geslapen?’

‘Kennelijk is het erg belangrijk. Ze haalden me achter een koude pint bier vandaan en die wil ik me niet laten ontgaan. Ze hebben de koepel opgezet en daar wordt de bijeenkomst gehouden. Tot morgen.’

‘Ja, veel plezier, hè …’

Jan kon niet langzaam genoeg lopen en de koepel was helaas in de buurt. Nu de eerste tocht was beëindigd, zouden de clan-hoofden zich weer in hun element voelen en hun geklaag zou weer van voor af aan beginnen. Hij moest ze wel te woord staan, ongeacht zijn eigen stemming. Goed, dan moesten ze maar stoom afblazen. Dan konden ze tenminste morgenvroeg meteen hun handen uit de mouwen steken om het graan uit te laden. Er stond een verkenner voor de deur met het wapen over de schouder. De man gaf hem een onvriendelijk knikje en klopte op de deur, die hij daarna voor Jan opende om hem binnen te laten.

Ze waren er allemaal, de clan-hoofden en de leidinggevende technische officieren. Het bleef doodstil terwijl hij naar zijn plaats liep en ging zitten. Het was de Hradil die het woord deed. Natuurlijk, hoe kon het ook anders … ?

‘Er zijn een aantal zware beschuldigingen tegen jou geuit, Jan Kulozik.’

‘Wat is er nou weer aan de hand? En kan dit niet tot morgen wachten?’

‘Nee! Dit is een noodbijeenkomst. Er dient recht gesproken te worden. Je wordt beschuldigd van een aanval op kapitein-verkenner Hein Ritterspach en het veroorzaken van de dood van drie kinderen. Dat zijn zware beschuldigingen aan jouw adres. Je zult in verzekerde bewaring worden gesteld tot het proces plaatsvindt.’

Hij sprong op. De vermoeidheid was als een sluier van hem weggevallen.

‘Je kunt dit niet be …’

Vier sterke handen grepen hem beet en sleurden hem achteruit. Twee verkenners hielden hem vast en daar stond Hein Ritterspach, die zijn wapen op hem richtte.

‘Geen grapjes, Kulozik, of ik schiet. Je bent een gevaarlijke misdadiger en we zullen je goed opbergen.’

‘Wat zijn jullie gekken van plan? We hebben geen tijd voor dit soort flauwekul. We moeten de wagens uitladen, omdraaien en zo snel mogelijk de rest van het graan hier zien te krijgen. Als jullie er dan nog behoefte aan hebben, kunnen we dit flauwe spelletje heus wel herhalen!’

‘Nee,’ zei de Hradil en ze glimlachte. Het was een koude glimlach waarin geen menselijke warmte te bespeuren was. ‘We hebben ook besloten dat we voldoende graan hebben. Een nieuwe tocht zou te riskant en te gevaarlijk zijn.

We hebben besloten dat de dingen hier hun normale loop van altijd zullen hebben. En zonder jou, want jij veroorzaakt alleen maar moeilijkheden!’

Dus dit was vanaf het begin van de tocht het plan van de Hradil geweest! Het was een bittere pil die hij te slikken kreeg en toen het goed tot Jan doordrong, voelde hij de haat die hij voor haar koesterde, met hernieuwde kracht in zich opwellen. Een uitgekiend plan. Ze staarde hem gemeen aan met haar serpentachtige ogen. Als ze een man was geweest, had hij haar misschien hier gedood, in het bijzijn van de anderen. Ondanks het feit dat hij dit met zijn leven zou moeten bekopen.

De stenen vloer onder hem was warm. Die gloeide nog steeds van de hitte die hij tijdens de lange zomer had moeten verwerken. Jan had zijn hemd uitgetrokken en gebruikte het als hoofdkussen. Het zweet stroomde nog steeds uit zijn poriën. In de kleine bergruimte was het misschien tegen de vijfendertig graden Celcius. Het zag ernaar uit dat ze deze ‘gevangenis’ in gereedheid hadden gebracht voordat de vergadering werd gehouden. Hij kon duidelijk de sporen van de meubels en apparaten zien die men had verwijderd. Er was geen raam. Het licht, hoog boven hem, bleef branden. De metalen deur was aan de buitenkant vergrendeld. Er zat een kier tussen de deur en de stenen drempel, zodat er frisse lucht in het vertrek kon komen. Hij lag met zijn gezicht op de grond en zoog de frisse lucht met gulle teugen in zich op. Hij vroeg zich af hoe lang hij hier al zo lag en of ze hem eigenlijk nog wel water zouden brengen.

Iemand zou toch wel iets om hem geven… maar er kwam niemand. Het leek zo onwaarschijnlijk dat hij de ene dag de treinmeester kon zijn, het bevel voerde over alle bewoners en transportmiddelen van de planeet, en dat hij de andere dag een vergeten gevangene was.

De Hradil.

Men deed wat zij wilde. Haar steun en medewerking om hem de trein naar het zuiden te laten brengen was gewoon uitstel van executie geweest. Ze wist dat hij het kon volbrengen. Ze wist ook dat ze hem daarna terug in het gareel moest brengen. Hij manifesteerde zich als iemand die te veel veranderingen wilde doorvoeren en als iemand die zijn medemensen de vrije keuze liet. En dat kon en mocht ze niet toestaan. Net zo min als de andere clan-hoofden. Ze hoefden niet eens moeite te doen om de Hradil te overreden hem van zijn voetstuk te halen.

Nee!

Er was te veel veranderd en de mensen om hem heen waren bezig zich vertrouwd te maken met het nieuwe levenspatroon. Hij mocht haar nu niet meer laten winnen.

Als ze haar zin kreeg, zouden ze een gedeelte van het vervoerde graan gebruiken voor het zaaien en de rest bewaren voor de schepen. Dan zou alles weer net zo gaan als vroeger - vroeger, toen alles goed, volgens een strak patroon… en monotoon verliep. Nee!

Langzaam kroop Jan overeind. Dat mocht in geen geval gebeuren. Als de schepen niet zouden komen, was de hele bevolking gedoemd te sterven en dan was het toch allemaal onbelangrijk. Maar als de schepen wel zouden komen, mochten ze in geen geval terugvallen op het oude levenspatroon. Hij schopte en schopte tegen de metalen deur, totdat het ding in zijn scharnieren begon te kraken.

‘Hé,’ riep plotseling iemand. ‘Blijf eens een beetje rustig daar!’

‘Nee. Ik wil water. Doe meteen die deur open.’

Hij schopte en bleef schoppen tot er rode kringen voor zijn ogen verschenen door de inspanning; toen hoorde hij dat iemand de grendels verschoof. Toen de deur openzwaaide, zag hij Hein en een andere verkenner met getrokken wapens voor zich staan. De kapitein-verkenner droeg nog steeds een arm in het gips en hij stak dat gips vervaarlijk in de richting van Jan.

‘Dat heb jij gedaan en je dacht zeker dat je het je ongestraft kon permitteren, hè? Nou, vergeet het maar. Je bent veroordeeld en…’

‘Zonder een proces?’

‘Je hebt je proces gehad. Een eerlijk proces. Ik was erbij.’ Hij giechelde. ‘De bewijsvoering was verpletterend. Je bent ter dood veroordeeld voor de misdaden die je hebt begaan. Dus waarom zou ik goed water aan jou verspillen?’

‘Dat… dat kan niet.’ Jan wankelde achteruit en leunde versuft tegen de muur.

‘Voor jou is het allemaal voorbij, Kulozik. Waarom kruip je niet naar me toe, smeek je me niet om hulp? Misschien kan ik je lijden iets verlichten.’

Hij zwaaide met het wapen voor het gezicht van Jan, die achteruit week, te zwak was om te blijven staan en langs de muur naar de grond gleed…

… en ineens greep hij de enkels van Hein, gaf een ruk en de grof gebouwde man sloeg achterover tegen de andere verkenner, die met zijn hoofd tegen de deur viel. Jan had op school een cursus straatvechten gevolgd; deze kerels hadden geen flauw benul van de man-tegen-man gevechtstechnieken. Hein hield zijn wapen onhandig vast en toen hij de trekker overhaalde, sloeg Jan zijn linkerhand met het wapen weg. Er viel slechts één schot. Hein kreunde toen de knie van zijn tegenstander met volle kracht in zijn onderlichaam werd geplant. De andere verkenner verging het niet veel beter. De vuist die zich in de ribbenkast van de man boorde, benam hem de adem. Toen hij nog versuft van de klap tegen de deur en buiten adem een uppercut kreeg en bewusteloos in elkaar zakte, zat zijn wapen nog steeds in de holster.

Hein was niet bewusteloos, hoewel zijn ogen glazig in zijn door de pijn vertrokken gezicht heen en weer tolden. Er kwam geen geluid uit zijn openstaande mond. Jan pakte hem zijn wapen af en schopte hem toen tegen de zijkant van zijn hoofd.

‘En nou wil ik,’ mompelde hij, ‘dat jullie voorlopig een poosje stil zijn!’ Hij sleepte de twee bewusteloze mannen in een hoek en sloot de deur zorgvuldig achter zich af.

Wat moest hij nu doen?

Op dit moment was hij vrij - maar hij kon nergens naar toe. En hij wilde meer dan alleen de vrijheid. Ze hadden dat graan nodig en de karavaan zou de terugtocht moeten aanvaarden. Maar de clan-hoofden hadden dit voorstel weggestemd. Hij kon natuurlijk in beroep gaan tegen hun beslissing, maar hij wist dat dit geen zin had. Ze hadden hem bij verstek ter dood veroordeeld en zouden nu zeer zeker niet naar hem willen luisteren. Als de Hradil er niet was geweest, had hij hen misschien kunnen overtuigen… nee, hij wist dat het geen verschil maakte. Zelfs na haar dood zou er niets veranderen.

Het enige dat verschil zou kunnen maken, afgezien van zijn leven en misschien wel het leven van iedereen op deze planeet, zou een aantal ingrijpende veranderingen moeten zijn. Maar wat voor veranderingen, en hoe kon hij ze bewerkstelligen? Hij kon daar zelf zo snel geen antwoord op geven. Maar alles op zijn tijd: eerst drinken. In de hoek stond een emmer water, waarin de verkenners hun bier hadden gekoeld. Jan haalde de resterende flesjes eruit en zette de emmer aan zijn lippen. Hij dronk totdat hij niet meer kon. De rest liet hij over zijn hoofd lopen. Pas daarna
trok hij een van de flessen open en dronk met kleine slokjes van de alcoholhoudende vloeistof. Langzaam rijpte er een plan in zijn geest. Maar hij kon niet alles alleen doen. Wie zou hem willen helpen? Als hij iets zou doen, ging dat zonder toestemming van de clan-hoofden en tegen hun wil. Of hadden ze dit keer zelf te hoog gegrepen? Als het proces en zijn veroordeling zich achter gesloten deuren hadden afgespeeld en geheim waren gehouden, kon hij misschien toch nog wat hulp krijgen. Voordat hij iets kon doen, moest hij weten wat er was gebeurd.

De wapens die hij van de verkenners had afgepakt, deed hij in een lege graanzak. De handgreep van een van de wapens lag zo, dat hij het ding snel zou kunnen pakken. Uit de cel kwam geen enkel geluid: het zou nog wel enige tijd duren voor er vanuit de cel alarm geslagen zou worden. En nu: wat gebeurde er buiten?

Jan duwde de deur behoedzaam open en keek naar buiten. Niets. Een lege straat, stoffig en smerig in de schemering. Hij duwde de deur helemaal open en ging naar buiten. Daarna liep hij recht op de wagens van de karavaan af.

Hij stopte abrupt. Was er soms een gevecht geweest? Overal lagen lichamen op de grond. Toen moest hij lachen om zijn eigen duistere vermoedens. Ze lagen gewoon te slapen. Na de veilige aankomst en eindelijk vrij van de wagens, hadden ze zich volgegeten en zich daarna nog voller laten lopen met drank. In plaats van naar hun wagens terug te keren had het merendeel van de boeren er de voorkeur aan gegeven onder de blote hemel te slapen. Dit was prachtig; hij had het niet beter kunnen plannen. De clan-hoofden sliepen vermoedelijk ook en op dit moment waren zij de enigen over wie hij zich bezorgd hoefde te maken. Snel en voorzichtig liep hij langs de karavaan, tot hij bij de wagens van de Ciou-clan kwam. Zoals altijd was alles hier keurig volgens bepaalde regels georganiseerd. De slaap-matten lagen netjes achter elkaar, de vrouwen en kinderen sliepen aan de ene kant van de wagens, de mannen aan de andere. Hij sloop langs de slapende, meestal door de drank verdoofde mannen, totdat hij Lee Ciou vond. De man sliep en scheen zich van geen kwaad bewust te zijn. Jan knielde en schudde Lee zachtjes bij de schouder wakker. Langzaam sloeg de man de donkere ogen op en toen hij Jan voor zich zag staan, kreeg hij meteen een bezorgde uitdrukking op het
gezicht. Jan hield een vinger voor zijn mond en maakte hem duidelijk dat hij hem moest volgen. Hij klom achter Jan de sporten op naar de stuurhut van de trekker en keek toe hoe de ander de deur voorzichtig in het slot liet vallen.

‘Wat is er? Wat wil je?’

‘Ik heb jouw cassettes nog, Lee. Die illegale cassettes, weet je wel?’

‘Ik had ze moeten vernietigen, ik wist het wel!’

‘Maak je toch niet zo druk. Ik kwam naar je toe, omdat jij de enige persoon op deze planeet bent van wie ik weet dat hij het lef had om de wet te overtreden. Ik heb jouw hulp nodig.’

‘Ik wil nergens bij betrokken raken. Ik had je nooit…’

‘Luister naar me. Je weet niet eens wat ik van je wil. Weet jij iets over mijn proces?’

‘Proces … ?’

‘Of over het feit dat ik ter dood ben veroordeeld?’

‘Waar heb je het over, Jan? Ben je misschien oververmoeid? Het enige dat er sinds onze aankomst hier is gebeurd, is dat we allemaal te veel gegeten en gedronken hebben en in slaap zijn gevallen. Het was prachtig.’

‘Weet je dan misschien iets over een bijeenkomst van de clan-hoofden?’

‘Ik geloof het wel. Ze zijn altijd bezig met hun vergaderingen. Ik weet dat ze eerst de persluchtkoepel hebben laten opzetten, voordat ze het bier wilden laten uitreiken. Ik neem aan dat ze allemaal naar de vergadering zijn geweest. Het was een grandioos feest. Heb je misschien wat water voor me?’

‘Er zit een watertap naast die deur.’

Dus het was een geheim proces geweest! Jan glimlachte. Dit kon hem van pas komen. Hun fout. Als ze hem meteen hadden gedood, was er misschien wat gemopper geweest, maar meer niet. Ze hadden hun kans voorbij laten gaan. Toen Lee terugkwam, zag hij er een stuk frisser uit.

‘Hier heb je een lijst met namen,’ zei Jan, terwijl hij snel wat namen op een stuk papier krabbelde. ‘De bemanning van mijn eigen trekker. Stuk voor stuk goede kerels. En Lajos. Die is tenminste in staat om voor zichzelf te denken. Dat moest hij ook, toen hij het werk van Hein had overgenomen. Dat lijkt me voldoende.’ Hij gaf de lijst aan Lee. ‘Ik wil niet de kans lopen dat men mij ziet. Zou je de mensen die op deze lijst staan voor me willen opsporen en aan hen vragen of ze me hier willen opzoeken? Ze moeten zo snel en stil mogelijk naar me toe komen, omdat we iets van het allergrootste belang te bespreken hebben …’ ‘Wat?’

‘Je zult me nog even moeten vertrouwen, Lee. Alsjeblieft. Ik zal je vertellen wat er is gebeurd als iedereen hier is. En het is belangrijk dat je hen zo snel mogelijk hier laat komen.’

Lee haalde diep adem; het leek erop dat hij iets wilde zeggen, maar toen liet hij de adem fluitend ontsnappen.

‘Alleen omdat jij het bent, Jan. Alleen voor jou,’ zei hij, draaide zich om en verliet de stuurhut.

Eén voor één kwamen de mannen binnen; Jan beheerste zijn ongeduld en hun nieuwsgierigheid, totdat Lee terugkwam en de deur opnieuw in het slot viel.

‘Staat er al iemand op?’ vroeg hij.

‘Niet echt,’ antwoorddde Otakar. ‘Zo af en toe strompelt er eentje weg om te pissen en daarna valt hij weer als een blok in slaap. Er is aardig wat drank weggewerkt. Tja… wat is er eigenlijk aan de hand?’

‘Ik zal het jullie vertellen, maar eerst wil ik even wat feiten op een rijtje zetten. Voordat de karavaan vertrok, had ik een verhitte woordenwisseling met Hein Ritterspach. Hij beweert dat ik hem toen heb geslagen, en dat liegt hij. Er is een getuige die het voorval heeft gezien. Lajos Nagy.’

Lajos probeerde hun blikken te ontwijken toen iedereen naar hem keek. Hij kon het niet.

‘Lajos … ?’ vroeg Jan.

‘Ja … ik heb het gezien. Ik heb niets gehoord, maar…’

‘Dat vroeg ik niet. Je hoeft ons alleen maar te vertellen of ik Hein heb geslagen.’

Lajos wilde nergens bij betrokken raken - maar hij was het al. Uiteindelijk schudde hij het hoofd.

‘Nee, je hebt hem niet geslagen. Ik dacht even dat het tot een handgemeen zou komen. Jullie waren allebei erg kwaad.’Maar je hebt hem niet geslagen.’

‘Dank je. Nu is er nog iets, dat minder eenvoudig is. Er zijn onderweg een aantal kinderen gestorven nadat ze door insekten waren gebeten. Dat gebeurde toen we door de jungle reden. Dat weten jullie allemaal. Ik moest toen een moeilijk besluit nemen. Ik heb de karavaan niet laten stoppen, zodat de dokter niet in staat was om hen te verzorgen. Misschien nam ik het verkeerde besluit. Misschien hadden we de kinderen kunnen redden als we waren gestopt. Maar ik vond de veiligheid van iedereen aan boord van de karavaan belangrijker dan het leven van een gering aantal kinderen. Ik heb het er nog steeds moeilijk mee. Mijn geweten kwelt me. Als we de karavaan tot staan hadden gebracht, had de dokter misschien nog iets kunnen doen en…’

‘Nee!’ zei Otakar hard, ‘hij kon niets doen. Ik heb het hem zelf horen zeggen. De oude Becker had hem bij zich en stond tegen hem te schreeuwen. En hij is een Rosbagh en schreeuwt alleen als hij het bij het verkeerde eind heeft. De dokter schreeuwde net zo hard terug dat hij niets voor de kinderen had kunnen doen. Misschien alleen wat tegengif toedienen, maar dat hadden ze al gedaan. Hij gaf de schuld aan de mensen die de ramen hadden geopend. Hij gaf zelfs de oude Becker de schuld!’

‘Had ik dat zelf maar kunnen horen!’ zei Eino.

‘En ik niet minder!’ mompelde Hyzo oprecht.

‘Dank je, Otakar. Dat is een hele geruststelling voor me,’ zei Jan. ‘Om meer dan één reden. Eigenlijk hebben jullie nu de details gehoord van de beschuldigingen die tegen mij zijn geuit. Ik weet dat het valse beschuldigingen zijn. Maar als de clan-hoofden me op grond van deze beschuldigingen voor het gerecht willen dagen, zal ik mij hiervoor moeten verantwoorden.’

‘Waar heb je het over?’ vroeg Otakar. ‘Misschien een onderzoek, maar het lijkt me onwaarschijnlijk dat men jou op grond van deze beschuldigingen voor het gerecht zou willen dagen. Een onderzoek lijkt me gerechtvaardigd.’

De rest knikte instemmend en Jan wachtte tot het geroezemoes was weggestorven.

‘Het doet me plezier dat we het met elkaar eens zijn,’ zei hij. ‘Nu kan ik jullie vertellen wat er werkelijk is gebeurd. Terwijl jullie je hier amuseerden, hielden de clan-hoofden een geheime bijeenkomst. Ze lieten me naar zich toe komen en ik werd gearresteerd. Op grond van de beschuldigingen vond er een proces plaats - zonder dat ik daarbij aanwezig was - en ik werd schuldig bevonden. Als ik niet had kunnen ontsnappen, zou ik nu dood zijn. Want ik ben na het proces ter dood veroordeeld.’

Ze staarden hem ongelovig aan. De verwarring maakte plaats voor woede toen de waarheid langzaam maar zeker tot hen doordrong.

‘Je hoeft mij natuurlijk niet op mijn woord te geloven,’ zei Jan. ‘Het is te belangrijk. Hein en de andere verkenner zitten in mijn cel opgesloten. Zij kunnen mijn verhaal bevestigen en …’

‘Ik wil niet horen wat Hein te vertellen heeft,’ brieste Otakar. ‘Hij liegt te veel. Ik geloof je, Jan. We geloven je allemaal.’ De anderen knikten instemmend. ‘Vertel ons wat we moeten doen. De mensen moeten dit weten. We kunnen niet toestaan dat ze dit spelletje ongestraft uitspelen.’

‘En toch zal het ze lukken,’ zei Jan. ‘Tenzij we hen tot staan brengen. Dit verhaal aan de rest van de mensen vertellen is niet genoeg. Of dacht je soms dat iemand van de Taekeng-clan tegen de oude man in opstand zou komen? Nee, dat verwacht ik niet. Ik ben bereid om terecht te staan. Ik wil zelfs terechtstaan. Maar dan volgens de wet. Een publieke rechtzaak, waarbij de aanklachten moeten worden bewezen. Ik wil deze zaak aan de buitenwereld bekendmaken. Maar de clan-hoofden zullen proberen dat tegen te houden. Toch zullen we hen moeten dwingen tot het houden van een eerlijk proces.’

‘Hoe dan?’

Het was stil en ze wachtten gewillig, bereid om hem te helpen. Maar zouden ze ver genoeg durven gaan? Jan wist zeker dat ze het niet zouden durven als hij hun de kans gaf om zich te realiseren wat ze moesten doen. Maar zolang ze impulsief en kwaad bleven, reageerden ze misschien gunstig. En daarna zouden ze zich niet meer terug kunnen trekken. Hun geest werd beheerst door revolutionaire gedachten, en nu moesten ze revolutionaire daden beramen. Hij koos zijn woorden zorgvuldig.

‘Zonder energie beweegt er niets. Eino, wat is de gemakkelijkste manier om de machines tijdelijk buiten bedrijf te stellen? De programmabanden uit de computers verwijderen?’

‘Te veel werk,’ zei de ingenieur. Hij voelde zich aangetrokken tot de technische kant van het probleem en realiseerde zich niet eens dat het een strafbaar vergrijp was. ‘Volgens mij kunnen we het gemakkelijkst de plug van de multifunctionele kabel uit het controlepaneel trekken. Als we de plug aan weerszijden lostrekken en de hele kabel uit het paneel verwijderen, kost dat hoogstens een paar seconden.’

‘Fijn. Dan doen we dat. We verwijderen de kabels ook uit de koppelsegmenten van de treinstellen. Breng daarna de kabels naar tank nummer zes, de grootste tank. Vervolgens maken we iedereen wakker en vertellen wat er is gebeurd. Dan kunnen ze meteen aan het proces beginnen. Als het proces voorbij is, pluggen we de kabels weer in en gaan we aan het werk. Wat vinden jullie van het plan?’

Hij legde geen nadruk op zijn laatste vraag, hoewel hij wist dat het belangrijkste moment nu moest komen. Als ze nu instemden, was er geen terug meer. Als ze zich realiseerden dat ze nu de macht in handen namen om over het lot van een hele planeet te beslissen, kregen ze misschien wroeging. Eén moment van twijfel en hij had verloren.

Ze waren technici, vaklieden, en ze hadden nooit bij dit soort dingen stilgestaan. Ze wilden iets rechtzetten dat in hun ogen duidelijk fout was geweest.

Ze schreeuwden en knikten. Toen verdeelden ze het werk en de een na de ander verliet de stuurhut. Alleen Hyzo Santos nam geen deel aan het geanimeerde gesprek. Hij nam Jan op met zijn intelligente donkere ogen. Jan gaf hem geen opdracht en na een poos zat hij alleen met de radiotelegrafist in de stuurhut. De man keek hem aan en toen de laatste de deur achter zich dichttrok, nam hij het woord.

‘Weet je wat je doet, Jan?’

‘Ja, net zo goed als jij. Ik doorbreek alle bestaande regels en voorschriften en maak nieuwe gedragsregels.’

‘Het is meer dan dat. Als de regels worden doorbroken, kan het nooit meer zijn zoals vroeger. De clan-hoofden zullen dit niet accepteren en …’

‘Daarom moeten we ze ertoe dwingen!’

‘Ik weet het. En ik kan je zelfs het woord laten horen dat jij niet durfde te gebruiken. Het is een revolutie, nietwaar?’

Jan keek de man aan en zag een grimmig gezicht.

‘Ja, inderdaad. Staat het idee je soms niet aan?’

Langzaam verscheen er een brede grijns op het gelaat van Hyzo.

‘Niet aanstaan? Man, ik vind het prachtig! Het is precies wat er moest gebeuren. Precies zoals het in het boek Klasse en werk: een eeuwige strijd staat beschreven.’

‘Een verbannen boek! Heb jij dat gelezen?’

‘Ja. Ik kreeg het van iemand van de schepen die het bij zich had. Hij zei dat hij nog een paar exemplaren mee zou brengen. Ik heb hem daarna nooit meer gezien.’

‘Ik kan wel raden wat er met hem is gebeurd. Dus je staat aan mijn kant? Dit zal een stuk moeilijker worden dan je op het eerste gezicht kunt vermoeden.’

Hyzo stak zijn handen uit, wachtte tot Jan dat eveneens deed en sloeg toen met zijn handpalmen op de handen van Jan.

‘Helemaal! Je kunt op mij rekenen!’

‘Goed. Dan kun je me alvast met één ding helpen. Ik wil dat je met me meegaat naar het gebouw waar Hein en de andere verkenner zitten opgesloten. Ze stonden op het punt om mijn doodvonnis te voltrekken, dus ze zijn allebei op de hoogte van het geheime proces. Ze zijn de enige getuigen van die bijeenkomst en het vonnis.’

Terwijl ze naar het gebouw liepen, zagen ze de eerste mensen, die vroeg wakker waren geworden. De buitendeur stond nog steeds op een kier en alles leek nog precies zo te zijn als Jan het achter had gelaten. Maar de deur van de kamer stond ook open en de twee verkenners waren weg.

Jan liep snel door het gebouw; de rest van het magazijn bleek ook leeg te zijn.

‘Waar zijn ze?’ vroeg Hyzo.

‘Dat doet er niet toe. We zitten nu met problemen en het lijkt me beter dat we met de zaak zelf beginnen voor zij de kans krijgen om roet in het eten te gooien. We moeten ze telkens een stap voor zien te blijven. Kom, we gaan.’

Ze renden en sloegen geen acht op de verbaasde blikken die men hun nawierp. Ze renden langs de rij stoffige tanks. Niemand hield hen echter tegen. Jan verlaagde het tempo tot een stevige pas.

‘We zijn ze nog steeds een stap voor,’ zei hij. ‘We gaan door volgens het plan.’

Ze klommen in tank nummer zes en startten de motoren. Dit zou het enige voertuig zijn dat in staat was om te bewegen. Jan liet de tank langzaam over de hoofdweg rollen en zette het ding voor de koepel neer.

De mensen werden nu wakker, maar het onklaar maken van de trekkers en de wagens ging snel en onopvallend verder. Aanvankelijk hadden de samenzweerders de kabels met een bezwaard geweten losgetrokken, maar al gauw hadden ze in de gaten gekregen dat niemand op hen lette. Ze leken gewoon technici, die hun normale werk verrichtten. Toen ze zich dit realiseerden, liepen ze openlijk met de kabels in hun handen heen en weer en riepen elkaar vrolijke dingen toe die voor buitenstaanders onbegrijpelijk waren. Het was spannend en opwindend.

Maar niet voor Jan. Hij zat achter het controlepaneel van de tank en staarde naar de monitors; hij zag de eerste man met een grote bos kabels naar zich toe komen. Zonder het zelf te weten balde hij een vuist en sloeg ongeduldig tegen het paneel. Toen een andere technicus, daarna een derde. Hyzo zat op de tank en gaf de kabels die hij van de technici kreeg, aan hem door.

‘Dat is alles,’ zei hij tenslotte. ‘Wat wil je dat we nu gaan doen?’

‘Het lijkt me beter dat jij en de anderen in de menigte opgaan. Het lijkt me niet verstandig om in dit stadium iets van een mogelijke samenzwering te laten uitlekken.’

‘Misschien heb je gelijk. Maar er moet iemand hier blijven die samen met jou de zaak hard maakt.’

‘Dat hoef je niet te doen, Hyzo …’

‘Ik weet het, maar ik doe het vrijwillig. Wat doen we nu?’

‘We zorgen nu dat het publiek naar ons toekomt.’

Terwijl hij dit zei, sloeg hij met zijn vuist op de alarmknop van de sirene. De sirene begon met een angstaanjagend geluid te loeien. Het was een geluid dat men niet kon negeren. De mensen die nog sliepen, schrokken wakker en zij die al werkten, lieten het werk liggen en renden naar de bron van het geluid. Toen de hoofdweg volstroomde met toeschouwers, haalde Jan zijn hand van de knop en pakte de microfoon. Hyzo stond op zijn gemak op de tank tegen het atoomkanon geleund.

‘Je toeschouwers staan te wachten,’ riep hij door het
openstaande luik. ‘Maak er wat van!’

‘Iedereen hierheen komen!’ zei Jan in de microfoon, en hij hoorde zijn woorden door de versterker over de menigte schallen. ‘Hierheen. Iedereen. Dit is een belangrijke mededeling.’ Hij zag Taekeng in de deur van zijn wagen verschijnen en met gebalde vuist naar de tank zwaaien. ‘Dat geldt ook voor de clan-hoofden. Iedereen. Hier komen!’ Taekeng zwaaide opnieuw met zijn vuist; hij draaide zich om toen er een man naast hem verscheen. De man zei iets tegen hem. Hij keek om en wierp een blik in de richting van tank nummer zes. Vervolgens liep hij gehaast achter de man aan naar de koepel.

‘Iedereen hierheen!’ zei Jan, waarna hij de microfoon uitschakelde. ‘Er is niemand van de clan-hoofden aanwezig,’ zei hij tegen Hyzo. ‘Ze zijn iets van plan. Wat moeten we doen?’

‘Niets. Daar kunnen we geen probleem van maken. Begin met het uitdelen van de bevelen om het graan uit te laden, zodat we aan de terugtocht kunnen beginnen.’

‘Maar ze hebben dat plan veranderd. Ze zullen ons niet terug laten gaan!’

‘Dat is uitstekend: ze hebben het ons nooit verteld. Laten zij dus nu maar eens moeilijk gaan doen, hier, waar iedereen bij staat.’

‘Je hebt gelijk.’ Jan schakelde de microfoon weer in. ‘Het spijt me dat ik jullie rust heb moeten verstoren, maar het feest is voorbij en we moeten aan het werk. We moeten teruggaan om de rest van het graan op te halen.’

Er klonk gekreun uit het publiek en achter in de menigte gingen de mensen uit elkaar. Over hun hoofden zag Jan dat Hein uit de koepel was gekomen en zich een weg baande door de menigte. Hij schreeuwde iets en zijn gezicht zag rood van de inspanning. Er stak een nieuw wapen in zijn holster. Jan kon hem niet negeren.

‘Wat wil je van me, Hein?’ vroeg Jan.

‘Jij … komen… koepel. Meteen… bijeenkomst.’

De meeste van zijn woorden gingen in het geroezemoes van de menigte verloren. Hij stoof nu naar voren, terwijl hij met zijn wapen zwaaide om zijn woorden kracht bij te zetten. Ineens kreeg Jan een inval; hij boog zich voorover en riep Hyzo.

‘Laat dat zwijn op de tank komen. Hij moet praten.

Iedereen moet horen wat hij te zeggen heeft. Laat het publiek ons maar helpen.’

‘Het is gevaarlijk…’

Jan lachte. ‘Maar dit hele geval is volslagen waanzinnig. Vooruit, help hem de tank op.’ Jan draaide het volume van de versterker omhoog. ‘Daar hebben we de kapitein-verkenner. Laat hem alsjeblieft naar voren komen. Hij heeft iets te zeggen.’

Hein werd geholpen, misschien wel meer dan hem lief was. Hij probeerde aan de voet van de tank te blijven staan en tegen Jan te schreeuwen, maar voordat hij zich realiseerde wat er gebeurde, werd hij omhooggetrokken en geduwd, zodat hij naast Jan kwam te staan. Hij hield nog steeds zijn wapen in de hand. Hein probeerde te fluisteren, maar Jan hield de microfoon voor zijn mond.

‘Jij komt met mij mee. Doe dat ding verdomme weg!’ Hij sloeg naar de microfoon, maar Jan had het ding stevig vast en hield het zo, dat de menigte elk woord dat werd gesproken, duidelijk kon verstaan.

‘Waarom zou ik met jou mee moeten gaan?’

‘Je weet donders goed waarom!’ Hein brieste woedend. Jan schonk hem een vriendelijke glimlach en knipoogde naar de woedende man.

‘Ik snap niet wat je bedoelt,’ zei hij onschuldig.

‘Dat weet je wel. Je hebt een proces gehad en je bent schuldig bevonden. En nou ga je met mij mee.’ Hij hief het wapen op; Jan deed moeite om het ding in de witte knokkels van de man te negeren.

‘Over welk proces heb jij het in hemelsnaam?’ Hij draaide Hein opzettelijk de rug toe, terwijl hij zich tot de menigte richtte. ‘Weet iemand hier soms iets van een proces?’

Een paar hoofden schudden nee\ iedereen luisterde gespannen. Jan draaide zich ineens om en duwde Hein de microfoon voor de mond. Hij lette op het wapen en wist dat hij ten dode was opgeschreven. Maar voor hij zou sterven, had hij misschien de kans om de clan-hoofden te veroordelen. Hein begon te schreeuwen, maar een andere stem maakte het onmogelijk te horen wat de kapitein-verkenner te zeggen had.

‘Dat lijkt me voldoende, Hein. Stop je wapen weg en ga ogenblikkelijk van die tank af!’

Het was de Hradil. Ze stond bij de ingang van de koepel
en gebruikte de externe luidsprekers. Ze moest wel, want zij was de enige van de clan-hoofden die genoeg verstand had om zich te realiseren dat Hein hun smerige spel zou kunnen verraden. Ze was ook de enige die zo snel op iets kon reageren.

Hein klapte als een kapotgeschoten ballon in elkaar. De kleur week van zijn gelaat. Hij frommelde het wapen terug in de holster en Jan liet hem gaan, omdat hij wist dat hij van deze man niets meer kon verwachten. Hij moest het nu tegen de Hradil opnemen en dat zou niet gemakkelijk zijn.

‘Over welk proces had hij het, Hradil? Wat bedoelde hij toen hij zei dat ik terecht had gestaan en schuldig was bevonden?’

De versterker slingerde zijn woorden naar haar toe en de menigte wachtte doodstil op het antwoord. De toon van haar stem verraadde niets van haar gevoelens.

‘Hij bedoelde er niets mee. Hij is ziek en praat wartaal. Dat komt door de wond die hij aan zijn arm heeft. De dokter is al op weg naar hem.’

‘Goed. Arme man toch. Er is dus geen proces geweest, ik ben dus nergens schuldig aan?’

De stilte breidde zich uit, zelfs op deze afstand kon hij zien dat de Hradil zijn dood wilde en dat ze haar hele leven lang niets anders dan dat had gewild. Hij bewoog niet en bleef ijskoud op haar antwoord wachten. Toen gaf ze eindelijk toe.

‘Geen … geen proces …’

Ze wurgde de woorden over haar lippen.

‘Dat is goed nieuws. Je hebt gelijk, Hein is ziek. Aangezien er geen proces is geweest, ben ik ook nergens schuldig aan.’ Hij had gewonnen. Ze had het openlijk toegegeven. Hij moest nu gebruik maken van de situatie. ‘Goed. Jullie hebben allemaal gehoord wat de Hradil heeft gezegd. En nu gaan we als de donder aan de slag, want we moeten zo spoedig mogelijk aan de terugtocht beginnen.’

‘nee!’

De versterker van de koepel had een groter vermogen dan die van de tank. Haar stem kwam boven de zijne uit.

‘Ik waarschuw je, Jan Kulozik, je bent te ver gegaan. Je houdt nu je mond en gehoorzaamt. Er zal geen nieuwe tocht voor het graan worden ondernomen. Dat is een besluit van de clan-hoofden. Je zult…’

‘Ik zal niets, oude vrouw. Voor het algemene belang hadden we besloten dat het graan zou worden opgehaald. En dat doen we ook.’

‘Ik heb je een bevel gegeven.’

Ze was woedend, zeker even kwaad als hij; hun versterkte stemmen echoden goddelijk over de menigte, die met open mond stond te luisteren. Elk gevoel voor orde en logica was verdwenen en het had geen zin om de luisteraars in dit debat te betrekken. Ze konden uit zichzelf geen partij meer kiezen. Niet meer. Nu kon men de menigte alleen nog maar bevelen geven. Jan boog achterover en greep een stuk kabel uit de koepel van de tank. Hij stak de kabel dreigend in haar richting.

‘Ik neem geen bevelen meer van jou aan. Alle tanks en de hele karavaan zijn buiten bedrijf gesteld - en ze zullen niet meer in gebruik genomen kunnen worden tenzij ik dat wil. We gaan dat graan halen en jij kunt ons niet tegenhouden.’

‘Grijp hem, hij is gek, dood hem! Ik beveel het!’

Een paar mensen kwamen aarzelend naar voren, maar weken achteruit toen ze zagen dat Jan in de koepel van de tank op een aantal knoppen drukte. De geschutskoepel draaide iets, het kanon kwam omhoog en een enkel schot siste over de menigte de woestijn in. Er klonk geschreeuw en de menigte zocht dekking.

De hitte van het atoomkanon sprak een duidelijkere taal dan Jan ooit had kunnen doen. De Hradil, die haar handen als klauwen naar hem had uitgespreid, leunde voorover … toen draaide ze zich abrupt om. Hein stond vlak achter haar; ze duwde hem ruw opzij, waarna ze in de koepel verdween. Langzaam stierf het geluid van het schot weg.

‘Deze ronde heb je gewonnen,’ zei Hyzo, maar zijn stem klonk niet triomfantelijk. ‘Maar van nu af aan zul je op je hoede moeten zijn. Uiteindelijk zal het tussen jou en haar gaan.’

‘Ik wil niet tegen haar vechten, alleen de dingen veranderen…’

‘Die verandering betekent voor haar het einde. Dat moet je nooit uit het oog verliezen. Je kunt nu niet meer teruggaan, alleen nog maar vooruit!’

Ineens voelde Jan zich uitgeput, vermoeid.

‘Laten we het graan gaan uitladen. We moeten de mensen aan de gang houden, zodat ze geen tijd krijgen om na te denken.’

‘Hyzo!’ riep een stem. ‘Hyzo, ik ben het.’ Een magere jongen klom tegen de tank op. ‘Oude Ledon wil je zien. Je moet meteen naar hem toe komen, het is erg belangrijk, zei hij.’

‘Mijn clan-hoofd,’ mompelde Hyzo.

‘Het begint.’ Jan dacht na over de consequenties. ‘Ga naar hem toe. Maar wat hij je ook vraagt, kom hier terug en laat het me weten. Hij weet dat je aan mijn kant staat en ik neem aan dat hij je daarom wil spreken.’

Hyzo sprong van de tank af en liep achter de jongen aan. Ingenieur Eino klom naar boven.

‘Ik kwam de kabels halen,’ zei hij. ‘We zullen eerst de wagens moeten ontkoppelen voordat we …’

‘Nee,’ zei Jan in een reflex. De kabels, de karavaan die niet meer kon bewegen. Dat waren zijn enige wapens. Hij had het gevoel dat men al met vereende krachten tegen hem in het offensief was gegaan en hij mocht dit wapen nu niet meer uit handen geven. ‘We wachten nog even. Zeg maar tegen de rest dat we hier over … zeg, drie uur, zullen vergaderen om de details van het uitladen door te nemen.’

‘Goed, als jij het zegt.’

De drie uur leken een eeuwigheid te duren. Jan voelde zich erg eenzaam. Aan de voorkant van de tank zag hij door het openstaande luik mensen voorbij lopen; gewoon lopen. Maar voor hem was dit niet gewoon meer. Hij had de clan-hoofden een slag toegebracht en een overwinning behaald. Maar kon hij wel aan de winnende hand blijven? Het had geen zin om over de toekomst te speculeren. Hij moest alleen zijn geduld zien te bewaren. Stil blijven zitten en wachten op de volgende zet van de clan-hoofden.

‘Het is niet goed,’ mompelde Hyzo, terwijl hij door het luik en langs de ladder naar binnen klom.

‘Wat bedoel je?’

‘Oude Ledon heeft me verboden voor de tweede keer mee te gaan. Zonder meer uitdrukkelijk verboden.’

‘Hij kan je niet tegenhouden.’

‘Dat is waar, mij niet, maar ik ben maar één persoon. Ik weet waarom ik jou steun en wat dit betekent. Daarom gaf ik hem ook geen antwoord en ben ik zo weggelopen. Maar wat gaat de rest doen? Op dit moment moeten alle technici en monteurs bij de clan-hoofden komen. Ze krijgen allemaal hetzelfde bevel - en ze zullen stuk voor stuk gehoorzamen. En daar zitten we dan met zijn tweeën en onze revolutie. We kunnen niet eens ergens heen.’

‘We zijn nog niet dood. Blijf hier en let op die kabels. Als ik weg ben, vergrendel je het luik en je houdt het dicht tot ik terugkom. Zonder die kabels zijn we verloren.’

‘En als iemand ze te pakken wil krijgen? Een van onze eigen mensen?’

‘Zorg dan dat ze de kabels niet te pakken kunnen krijgen. Zelfs niet als …’

‘Als ik ervoor moet vechten? De aanvallers moet doden?’

‘Nee, zo ver gaan we niet.’

‘Waarom niet?’ Hyzo was volkomen serieus. ‘Het doel heiligt de middelen die we moeten gebruiken.’

‘Nee, dat is niet waar. Je moet gewoon je best doen, zonder iemand letsel toe te brengen.’

Het luik sloeg achter hem dicht. Jan had het gevoel dat de bloedhonden ergens op de loer lagen. Hij sprong van de tank af en liep recht naar de koepel. De menigte was uiteen gegaan, maar er liepen nog een aantal mensen in de buurt. Ze keken hem nieuwsgierig aan, maar sloegen hun ogen neer op het moment dat hij hen aankeek. Ze waren onderdanig, getraind om te gehoorzamen en bevelen te accepteren. Ze waren geen probleem voor de clan-hoofden. Hén moest hij zien te overwinnen.

Er stonden geen verkenners voor de ingang en dat was zijn voordeel: hij wilde geen moeilijkheden met hen krijgen. Geruisloos duwde Jan de deur open en glipte naar binnen. Ze waren er allemaal, alle clan-hoofden, en ze waren zo opgewonden en schreeuwden zo hard, dat ze hem helemaal niet in de gaten hadden. Nog niet. Hij luisterde.

‘Allemaal tegen de muur! Dat is de enige oplossing voor onze problemen!’ krijste Chun Taekeng. Zijn stem was schor van het schreeuwen.

‘Jij bent gek,’ zei de Hradil. ‘We hebben de geschoolde mannen nodig om de machines aan de gang te houden. We moeten hun bevelen ons te gehoorzamen en ze zullen het doen. Dat is voor dit ogenblik voldoende. Later, als hij dood is, zullen ze stuk voor stuk worden gestraft. We zullen het niet vergeten.’

‘Er zal niemand worden gestraft,’ zei Jan, terwijl hij kalm
en waardig voorwaarts schreed. ‘Jullie stommelingen schijnen je de grootte van het probleem waarmee we worden geconfronteerd, niet te realiseren. Als de schepen niet zullen komen, krijgen we ook geen nieuwe onderdelen of splijtstof. Onze tanks en machines zullen dan een voor een uitvallen en dat wordt onze dood. Als de schepen toch komen, hebben ze al het graan nodig dat we hebben kunnen vergaren. Ze hebben het nodig voor de mensen die honger lijden, en wij zullen het nodig hebben als wapen om . .

De Hradil spuwde in zijn gezicht. Het speeksel raakte hem op de wang. Het droop langzaam langs zijn mondhoek naar de grond. Met de rug van zijn hand wiste hij het speeksel weg en hij moest moeite doen om zich te beheersen.

‘Jij zult doen wat wij zeggen,’ siste ze. ‘Jij zult ons niet meer vertellen wat wij moeten doen. Wij zijn de clan-hoofden. Men zal ons moeten gehoorzamen. Er zal geen nieuwe tocht worden ondernomen. Jij gaat…’

‘Jij stomme oude vrouw, wil je me dan niet begrijpen? Ben je echt zo arrogant dat je niet wilt snappen dat er niets in beweging kan komen zonder mijn toestemming? Ik heb van alle machines een vitaal onderdeel in mijn bezit en zonder dat onderdeel staan jullie machteloos. Ik kan die onderdelen net zo goed nu vernietigen en dan sterven we allemaal een stuk sneller. Ik zal dat ook meteen doen, tenzij je toestemming geeft voor de terugtocht, zodat we nog meer graan kunnen ophalen. Als je dat doet, dan beloof ik je dat ik niets meer van je zal verlangen. Als we dan terugkomen, ben jij weer degene die het voor het zeggen heeft en iedereen zal je gehoorzamen. Is dat soms niet acceptabel?’

‘Nee! Jij kunt ons niet voorschrijven wat we moeten doen.’

De Hradil wilde zelfs geen compromis sluiten.

‘Ik schrijf je ook niets voor. Ik vraag het je nu vriendelijk.’

‘Het is eigenlijk geen slecht plan,’ zei Ivan Semenov. ‘We hebben niets te verliezen als ze teruggaan voor de rest van het graan. En we hebben het beloofd …’

‘Waarom vraag je niet om een hoofdelijke stemming, Ivan?’ zei Jan. ‘Of ben je soms ook al bang voor die oude heks?’

En toen was ze ineens kalm. Zo maar, ineens. De onbeschrijfelijke haat die ze voor hem koesterde, laaide nog fel in haar gemene ogen, maar haar stem verraadde niets meer over haar gevoelens.

‘Goed, we zullen er niet meer over strijden. De karavaan zal zo spoedig mogelijk vertrekken. Ik weet zeker dat iedereen het hiermee eens is.’

Men was verbaasd, begreep haar plotselinge verandering niet. Maar Jan wist waarom ze het deed. Ze was nog niet klaar voor het grote gevecht dat er tussen hen plaats zou moeten vinden. En het interesseerde haar eigenlijk helemaal niet wat ze zouden gaan doen. Wat zij wilde, was zijn dood. Het liefst een langzame en pijnlijke dood. Vanaf dit moment moest hij daar rekening mee houden en hij accepteerde het.

‘Ik weet dat jullie het allemaal met Ivan en de Hradil eens zullen zijn,’ zei Jan. ‘We zullen vertrekken zodra het graan is ontscheept. We zullen ook alle nieuwe bijrijders nodig hebben.’

‘Nee,’ zei de Hradil. ‘Alleen de mannen zullen gaan. We kunnen niet toestaan dat de vrouwen alleen met zoveel mannen meegaan. De meisjes en de vrouwen zullen hier geen toestemming voor krijgen. Alzbeta zal niet meegaan!’

De laatste zin klonk haast als een beschuldiging en bijna wilde hij zich verdedigen. Toen realiseerde hij zich dat hij hierdoor alles op het spel zou zetten en alles zou kunnen verliezen. Hij keek haar koel aan.

‘Goed, dan moeten we het maar zo zien te redden. Kunnen we de zaak nu op gang brengen en aan iedereen duidelijk maken wat er moet gebeuren? Zonder leugens?’

‘Dat moet je niet zeggen…’ beklaagde Ivan zich.

‘Waarom niet? Het is toch zeker de waarheid? Geheime bijeenkomsten, geheime processen, geheime executieplannen en dan nog meer leugens om Hein Ritterspach voor gek te zetten. Ik heb in niemand van jullie ook maar enig vertrouwen. Dus ga naar jullie clans en vertel ze duidelijk wat ze moeten doen. Op het moment dat ik er zeker van ben dat iedereen weet wat er aan de hand is, zal ik de machines weer in bedrijf laten stellen

‘Grijp hem en breng hem meteen ter dood!’ schreeuwde Taekeng.

‘Dat zou je kunnen doen… maar dan vernietigt iemand anders de kabels.’

‘Dat is Hyzo,’ zei Ledon. ‘Hij is, net als deze man hier, tegen ons in opstand gekomen.’

‘We zullen iedereen op de hoogte brengen,’ zei de Hradil. ‘Ga en doe je werk!’

13

De karavaan stond klaar voor het vertrek. Men wachtte nu al meer dan twee uur in de duisternis. De chauffeurs zaten achter het stuur en wachtten op de bevelen. Het voedsel en de voorraden lagen in de woonwagens opgeslagen. Hier had ook een ongelukkige assistent-arts zijn intrek genomen. Dokter Rosbagh had gezegd dat zijn assistent Savas Tsiturides de studie nog niet helemaal had afgesloten. Tsiturides had dit meteen beaamd, maar toch was hij gekomen. Hij moest wel. Jan kon het risico niet nemen dat er tijdens de tocht iets met de mannen zou gebeuren en er geen dokter beschikbaar zou zijn. De laatste details waren geregeld en de extra chauffeurs sliepen momenteel. Hij kon nu geen uitvluchten meer vinden om het vertrek nog langer uit te stellen.

‘Ik ben over vijf minuutjes terug,’ zei hij, en hij negeerde de vragende blikken van zijn bemanning. Hij klom langs de ladder uit tank nummer zes naar de grond. Op de terugtocht zou hij zelf het bevel over de tanks voeren. Hij wandelde terug langs de karavaan. Dit was de plaats - maar er was niemand. Natuurlijk was het riskant geweest om haar een briefje te sturen en gevaarlijk om daarna nog eens een briefje te sturen, maar hij moest het doen. De hoofdweg lag er stil en verlaten bij. Het was kort na middernacht, een tijdstip waarop iedereen sliep.

‘Jan? Ben je daar?’

Hij draaide^ zich op zijn hakken om en daar stond ze, naast een gebouw. Hij rende naar haar toe.

‘Ik wist niet of je kon komen.’

‘Ik kreeg je briefje, maar ik kon niet eerder weg. Iedereen moest eerst gaan slapen. Ze laat me in de gaten houden.’

‘Kom met me mee.’

Hij had haar met een logisch argument willen overtuigen van het feit dat ze haar kleine beetje onafhankelijkheid moest proberen te behouden. En dat ze haar technische kennis moest uitbreiden. Het was een goed argument. Hij wilde het niet hebben over de gevoelens die hij voor haar koesterde. Zijn liefde en zijn behoefte. Maar nu hij haar zag, was hij alles vergeten en hij stamelde als een verliefde schooljongen die zijn vriendin een onzedig voorstel doet. Alzbeta schrok van zijn voorstel. Ze keek hem geshockeerd aan.

‘Dat kan ik niet doen. Het zijn alleen maar mannen.’

‘We zijn geen beesten, hoor! Je zult echt niet gewond of aangerand worden. Het is belangrijk voor je, eigenlijk voor ons beiden.’

‘De Hradil zal het niet toestaan.’

‘Natuurlijk niet. En daarom gaan we gewoon zonder haar toestemming weg. Alles verandert. Wij zorgen er alleen maar voor dat de veranderingen sneller plaatsvinden. Als de schepen helemaal niet komen, hebben we misschien nog maar een paar jaar te leven. Als de zomer komt en we de tocht niet meer zullen kunnen ondernemen… zullen we levend verbranden. Ik wil die paar jaar samen met jou doorbrengen en ik kan de gedachte niet verdragen dat ik het ook maar een dag zonder jou zou moeten stellen.’

‘Dat weet ik.’

Ze lag in zijn armen en hij hield haar teder vast. Dit keer weerde ze hem niet af; ze keek hem met haar grote ogen aan. Ineens zag hij over haar schouder Ritterspach en twee verkenners op hen af rennen. De mannen droegen stokken.

Een val!

Dat was dus de reden waarom Alzbeta zo laat was gekomen. Ze hadden zijn briefjes onderschept en het plan ontwikkeld om hem nu buiten gevecht te stellen. De Hradil moest dit hebben gedaan en ze glunderde nu waarschijnlijk al, omdat ze haar plan toch had kunnen verwezenlijken.

‘Nee!’ schreeuwde Jan, terwijl hij Alzbeta van zich af duwde en de armen ter verdediging kruiste en iets door de knieën ging. De stokken zouden hem goed raken. Ze konden hem niet doden. Nee, ze moesten hem nu in het gareel slaan.

‘Nee!’ schreeuwde hij luidkeels, toen hij voor de eerste slag wegdook. De verkenner miste hem, hij haalde uit en sloeg met zijn vuist tegen de borst van de man, die daardoor even wankelde. Meteen volgde de andere hand, die met de vlakke kant het strottehoofd van de man raakte.

Toen draaide hij zich vliegensvlug om, zodat hij de twee andere aanvallers kon afweren.

Een stok raakte hem aan de zijkant van het hoofd en kwam daarna nog eens hard op zijn schouder terecht. Jan kreunde van pijn en nam de kerel in een wurggreep. Daarna trok hij de man naar zich toe en gebruikte hem als een schild tussen zichzelf en Ritterspach. Gelukkig was de grote man nog steeds te laf om zelf toe te slaan, zodat de twee verkenners de eerste klappen hadden opgevangen. Maar nu verloor hij zijn geduld. Hij zwaaide wild met de stok, bang om dichtbij te komen, en raakte de verkenner die Jan vasthield, waarbij de man het uitgilde van de pijn. Ritterspach haalde opnieuw uit.

‘Nee … alsjeblieft, stop!’ schreeuwde Alzbeta, terwijl ze de vechtende mannen van elkaar probeerde te scheiden. De kapitein-verkenner duwde haar ruw opzij en probeerde Jan van achteren te naderen. Alzbeta krijste, kwam opnieuw naar voren en liep toen in de baan’ die de stok van Ritterspach beschreef.

Jan hoorde een scherp gekraak toen de stok haar aan de zijkant van de schedel raakte. Zonder één geluid zakte ze in elkaar.

Hij wilde haar helpen, maar kon nog niets doen. Machteloos en woedend verloor hij zijn zelfbeheersing. Hij trok de arm waarmee hij de man in een wurggreep hield, naar zich toe tot de man slap hing. Jan greep zijn stok, wierp het lichaam van de man van zich af en had niet in de gaten dat hij twee keer door een stok werd geraakt. Hij dook onder de slagen van de volgende aanvallen door en deelde een flitsende reeks korte tikken met de stok uit. Toen had hij de twee verkenners uitgeschakeld. Hij draaide zich om en zocht naar Ritterspach.

‘Nee … nee…’ krijste Ritterspach, terwijl hij wild met de stok om zich heen zwaaide. Jan gaf hem geen antwoord, maar liet de stok het werk voor hem doen. Hij trof de arm van de man zo vaak dat diens vingers verlamd raakten en de stok op de grond viel. Toen de kapitein-verkenner op de vlucht wilde slaan, raakte Jan hem nog een keer met een zwaaiende beweging aan de zijkant van het hoofd. Kreunend zakte Ritterspach in elkaar.

‘Wat is dat?’ schreeuwde iemand. Een van de monteurs rende lang de karavaan op hem af.

‘Ze vielen me aan, hebben haar geraakt. Snel, haal een dokter. Laat Tsiturides komen. Vlug!’

Jan knielde en tilde Alzbeta voorzichtig op. Hij boog zich voorover en was bang voor wat hij te zien zou krijgen. Maar hij had meer angst dat hij het niet te weten zou komen. Hij zag bloed. Het stak donker af tegen haar bleke gelaat. Ze haalde langzaam, maar regelmatig adem.

Voorzichtig droeg hij haar naar de wagen voor hem, ging naar binnen en legde haar teder op de vuile vloer.

‘Waar zit je?’ vroeg iemand. ‘Wat is er gebeurd?’

Het was Tsiturides, die de mannen onderzocht die op de grond lagen. Hij trok Ritterspach rechtop en zijn mond viel open. ‘Die andere twee zijn bewusteloos. Maar hij … is dood!’

‘Jammer, dan is er niets dat je nog voor hem kunt doen. Alzbeta ligt hier op de grond. Ze is door dat zwijn geraakt. Zorg voor haar!’

De dokter duwde Jan opzij en ging de wagen binnen. In de deuropening keek Jan naar de man die naast haar knielde en zijn tas opende. Er klonken kreten en voetstappen. Jan ging naar buiten en wierp de deur dicht. Met de sleutels die aan zijn riem hingen, sloot hij de deur af.

‘Het feest is voorbij,’ zei hij, terwijl hij de mannen aankeek die naderbij kwamen. ‘Ze hebben me aangevallen en ik moest me verdedigen. Nu vertrekken we meteen, voordat er nog meer narigheid komt.’

Het was een domme impulsieve reactie. Maar hij deed het. Hij had het volgens de wet geprobeerd, het de Hradil gevraagd, hij had zich moeten laten vernederen en nu… nu zou hij het op zijn eigen manier regelen. Voor hem was er nu geen alternatief meer.

De buffers rammelden, de wagens kwamen langzaam in beweging en de treinstellen die de karavaan vormden, schoven voorwaarts. Jan draaide zich om en rende naar zijn tank. Ongeduldig moest hij wachten totdat een trekker met zijn stel wagens voorbij was getrokken en werd toen bijna onder de reusachtige wielen van de volgende trekker verpletterd.

‘Starten,’ riep hij, terwijl hij het luik achter zich dichttrok. ‘Vertrekken en voor de karavaan zien te komen.’

‘Dat werd eindelijk eens tijd,’ knorde Otakar, die de motor aan liet slaan.

Jan had geen rust totdat de rotsachtige omgeving van de weg was bereikt. Tot de opslagmagazijnen en silo’s ineenschrompelden en verdwenen achter het laatste treinstel van de karavaan. Toen was de omheining uit het zicht en ook de laatste boerderijen verdwenen achter de horizon. Toch bleef hij op de monitor kijken. Ze konden niet worden achtervolgd, dus waar keek hij naar? De enige trekker die ze hadden achtergelaten, fungeerde nu als een in de grond verankerde elektriciteitscentrale.

Voor wie was hij eigenlijk op de vlucht?

14

Jan had aangekondigd dat ze pas na vier uur rijden de eerste stop zouden inlassen. Maar hij kon zichzelf er niet toe dwingen al die tijd wachtend door te brengen. Zelfs drie uur was te veel voor hem; hij moest weten hoe het met Alzbeta ging. Op het eerste gezicht was het geen harde slag geweest, maar toen hij haar met de dokter alleen liet was ze nog steeds buiten bewustzijn. Ze kon nog steeds bewusteloos zijn - misschien zelfs wel dood. Hij kon het knagende gevoel aan zijn geweten niet meer verdragen. Hij moest weten hoe het met haar ging. Toen ze twee uur aan een stuk hadden gereden, wilde hij zijn geweten sussen.

‘Aan alle chauffeurs,’ riep hij in de microfoon. ‘Een korte rustpauze. Chauffeurs mogen, indien nodig, van plaats wisselen met hun bijrijders. De snelheid wordt vanaf nu teruggebracht tot stationair.’

Terwijl hij zijn aanwijzingen gaf, liet hij de tank uit de colonne zwenken en draaide 1800 rond. Denderend rolde het ding langs de karavaan, die nog steeds voorwaarts bewoog. Hij vond de wagen waarin hij Alzbeta en de dokter had achtergelaten, schakelde in de achteruit en bleef naast de wagen rijden totdat de karavaan tot stilstand kwam. Op het moment dat men stopte, sprong hij van de tank af en rende naar de deur. Hij had de goede sleutel in zijn hand, opende de deur en zag het vertrokken gelaat van dokter Tsiturides.

‘Het is een schande om mij zo onverwacht op te sluiten en …’

‘Hoe gaat het met haar?’

‘Deze wagen is stoffig, smerig en er ontbreekt van alles om …’

‘Ik vroeg… hoe gaat het met haar?’

Zijn stem klonk koud en er zat een gevaarlijke klank in zijn woorden. De dokter week geschrokken achteruit.

‘Ze… het gaat goed met haar. Tenminste, naar omstandigheden. Ze slaapt momenteel. Ik heb alleen een lichte hersenschudding vastgesteld. De beste genezing is haar met rust te laten en om je de waarheid te vertellen … dat was ik net van plan!’ Hij greep zijn tas en liep gejaagd naar buiten. Jan wilde naar haar kijken maar hij was bang dat hij haar wakker zou maken. En toen hoorde hij haar stem.

‘Jan? Ben jij dat?’

‘Ja, ik ben het.’

Ze ging rechtop tussen de dekens zitten. Er zat een wit verband om haar hoofd. Er kwam genoeg licht door het raam om haar bleke gelaat te onthullen.

‘Jan, wat is er gebeurd? Ik herinner me dat we met elkaar stonden te praten. En toen … niets meer.’

‘De Hradil had een valstrik voor me opgezet… en jij fungeerde als lokaas. Ritterspach en een paar van zijn kornuiten moesten me lam slaan. Wat ze ook van plan waren, jij vormde een handicap. Ik ben bang dat ik… mijn zelfbeheersing verloor.’

‘Is dat soms zo erg?’

‘Voor mij wel. Ik ben een gemene vechtersbaas. Dat heb ik nu eenmaal geleerd. Het spijt me. Ik wilde het niet, maar … Ritterspach is dood.’

Ze staarde hem sprakeloos aan. Wat wist zij eigenlijk van geweld af? Hij voelde hoe ze haar hand terugtrok.

‘Het spijt me,’ mompelde hij. ‘Het spijt me echt dat er iemand moest sterven.’

‘Je hebt het niet zo bedoeld,’ zei ze, hoewel haar stem niet bepaald overtuigd klonk.

‘Nee, zo heb ik het zeker niet bedoeld. Maar als het weer zou gebeuren, deed ik het opnieuw. Precies op dezelfde manier. Ik wil mezelf niet verontschuldigen, maar het gewoon uitleggen. Hij sloeg jou en je zakte in elkaar. Je had wel dood kunnen zijn. Ze hadden stokken. Het was drie tegen één en ik moest mezelf verdedigen. Daarom moest het wel zo eindigen.’

‘Ik begrijp het, maar dat er iemand door geweld om het leven komt… dat is vreemd voor mij.’

‘Ik hoop dat het zo blijft. Ik kan je niet dwingen om het te begrijpen of het net zoals ik te ondergaan. Wil je soms dat ik ga?’

‘nee!’ riep ze vertwijfeld. ‘Ik zei dat ik het moeilijk kon begrijpen. Maar dat betekent niet dat ik daarom anders tegenover jou sta. Ik houd van je, Jan, en ik zal altijd van je blijven houden.’

‘Ik hoop het. Ik heb irrationeel, misschien zelfs stom gereageerd. Dat mijn reactie werd veroorzaakt door mijn liefde voor jou is natuurlijk geen excuus.’ Haar handen voelden koud aan. ‘Ik begrijp het als je het me kwalijk neemt dat ik de karavaan heb laten vertrekken met jou aan boord. Ik heb je met ons meegenomen. Toen ze ons aanvielen, hadden we het er net over. Ik heb nooit jouw antwoord gehoord.’

‘Nee?’ Nu glimlachte ze weer. ‘Er kan maar één antwoord zijn: ik zal altijd de Hradil gehoorzamen. Maar aangezien ze niet langer in ons midden is om haar bevelen te geven, is het geen kwestie van gehoorzamen of niet gehoorzamen meer. Ik kan je liefhebben, zoals ik dat altijd in mijn dromen heb gedaan, en nu kan ik voorgoed bij je blijven.’

‘Jan!’ riep iemand van buiten; pas bij de tweede keer hoorde hij het. Hij had het gevoel dat hij als een idioot glimlachte toen hij haar in zijn armen hield zonder iets te zeggen. Toen maakte hij zich los. Hij stond op.

‘Ik moet gaan. Ik kan je niet vertellen wat ik nu voel…’

‘Ik weet het. Ik probeer wat te slapen. Het gaat al een stuk beter.’

‘Wil je misschien iets te eten of te drinken hebben?’

‘Nee. Alleen jou. Kom je zo snel mogelijk terug?’

De bijrijder van de tank leunde tegen de deuropening.

‘Jan,’ riep hij. ‘Ik heb een bericht voor je. Semenov vraagt waarom we zijn gestopt en wanneer we weer kunnen gaan rijden.’

‘Dat is net de man die ik wilde spreken. Zeg maar tegen hem dat we verder kunnen gaan zodra ik bij hem in de stuurhut zit. Vooruit maar.’

Ivan Semenov was nog steeds de treinmeester. Aangezien de clans en hun specifieke problemen in de stad waren achtergebleven, had Jan hem zijn plaats achter het stuur van de eerste trekker teruggegeven. Als er nu nog problemen zouden komen, kon het alleen maar iets zijn dat met de weg te maken had. Jan klom de ladder op en sloot het luik achter zich. Ivan liet zijn trekker op gang komen en de rest van de karavaan volgde zijn voorbeeld.

‘Waarom moesten we stoppen?’ vroeg Semenov. ‘Je zegt zelf dat elk uur nu telt!’

‘Als je met me naar de machinekamer gaat, zal ik het je vertellen.’ Jan zweeg tot de ingenieur de machinekamer verliet. Hij sloot de deur.

‘Ik wil trouwen.’

‘Dat weet ik, maar dat is iets dat je met de Hradil moet regelen. Als je wilt, kan ik een goed woordje voor je doen en de wet is niet zo strak. Ik neem aan dat er wel iets te regelen valt. Maar dat moet de Hradil besluiten…’

‘Je begrijpt me verkeerd. Jij bent een clan-hoofd en dat houdt in dat je gerechtigd bent om een huwelijk in te zegenen. Dat is alles wat ik van je vraag. Alzbeta is hier, aan boord van een van de wagens.’

‘Dat is onmogelijk!’

‘En toch is het zo. Dus wat doe je?’

‘De Hradil zou het nooit toestaan.’

‘De Hradil kan ons nu niet meer tegenhouden. Denk nou eens eindelijk een keer zelf na. Je moet zelf een besluit nemen. Als het eenmaal is gebeurd, kan het niet meer ongedaan worden gemaakt. En er is niets wat die oude heks tegen jou kan doen.’

‘Dat is het niet. Ik moet aan de wet denken en…’

Jan spuwde verachtelijk op de grond.

‘De wet lap ik aan mijn laars. De wet is een kunstmatig ding. Iets dat men heeft verzonnen. Of wist je dat niet? Op de Aarde kent men geen clans of clan-hoofden. Laat staan taboes en gedragsregels over het huwelijk. Jouw zogenaamde wet en levenspatroon zijn de produkten van een stel ingehuurde antropologen. Uit een stel rapporten en lesboeken bijeengeschraapt, zodat er een recept ontstond. Een perfect recept om een hele planeet aan het werk te houden, gehoorzaam te laten zijn en … dom te houden!’

Semenov wist niet of hij kwaad of geschokt moest reageren; hij schudde ongelovig zijn hoofd.

‘Waarom zeg je dat soort dingen? Je kunt dit niet menen. Je hebt nog nooit zo iets verteld!’

‘Natuurlijk niet. Dat stond gelijk aan zelfmoord plegen.

Ritterspach was een politiespion, samen met zijn fijne vriendjes. Hij zou meteen alles aan de commandant van de schepen hebben verteld en dat zou mijn einde zijn geweest. Maar aangezien ik niet verwacht dat de schepen nog zullen komen, maakt het niets meer uit. Alles is anders. Ik kan je nog het een en ander over die goede oude Aarde vertellen …’

‘Ik wil niet verder naar jouw leugens luisteren!’

‘De waarheid, Semenov, voor de eerste keer in jouw leven. Laat me je iets over onze cultuur vertellen. De mens heeft haar geschapen. Het is allemaal kunstmatig. Ontdekt op dezelfde manier als de mens eens het wiel ontdekte. Een groot aantal verschillende culturen, die op hun eigen manier functioneerden en erin slaagden te blijven bestaan. Maar dat behoort allemaal tot het verleden, omdat er op de Aarde nog maar twee soorten mensen bestaan: zij die heersen en zij die worden overheerst. Iedereen die dit patroon wil veranderen, wordt snel en genadeloos gedood. Dit uiteindelijke levenspatroon werd zelfs naar de sterren uitgedragen. Naar alle rijke en goede planeten die de mensheid ontdekte. Natuurlijk niet naar alle planeten … alleen naar de goede. Als het noodzakelijk was om een echt onbewoonbare planeet te bezetten, dan riep men de geleerden te hulp. De boekenwurmen moesten het maar zien op te lossen. Ze moesten hier een stabiele, gehoorzame maatschappij proberen te vestigen. Een produktieve maatschappij, want er mocht geen onderbreking in de voedselaanvoer komen. Er is namelijk een onvoorstelbare hoeveelheid voedsel nodig dat zo goedkoop mogelijk moet worden geproduceerd. Een keurige onwetende samenleving, want boeren zijn altijd stom geweest en werken vlijtig om trots hun produkten af te leveren. Helaas moest men ook een beroep doen op de techniek, er moest een uitzondering worden gemaakt. Dus een beetje van dit, een beetje van dat, goed roeren totdat je de juiste verhoudingen hebt en kijk: dat is Beta Aurigae-Three. Deze planeet. Gewillige boeren, die hun slaafse bestaan in doffe ellende en onwetendheid tot…’

‘Stop! Ik wil niet nog meer leugens van jou horen!’ schreeuwde Semenov. Hij was geschokt, verlamd.

‘Waarom zou ik moeite doen om nog te liegen. Als de schepen niet komen, gaan we toch allemaal dood. Maar tot ze komen, wil ik weer als een man en niet als een stomme slaaf door het leven gaan. Niet zoals jullie allemaal. Jij hebt in ieder geval een goed excuus: jij bent slaaf geworden door het gebrek aan kennis en onwetendheid. Maar ik ben slaaf geweest door mijn angst. Als ik iets zeg, teken ik mijn eigen doodvonnis. Op de Aarde werd ik beschuldigd van misdaden die ik tegen de staat had begaan. Ze kregen me aan de praat. Als ik een gewone man van de straat was geweest, had ik het niet na kunnen vertellen. Maar ik was een goed ingenieur, een specialist op mijn terrein. Ik had hun veel geld en tijd gekost en ze wilden mijn kennis niet verloren laten gaan. Daarom moest ik naar Halvmörk. Misschien kon ik hier helpen. Ik kreeg te verstaan dat ik me rustig moest houden. Ik mocht niets vertellen. Als ik me daaraan hield, zou ik hier tot mijn dood kunnen leven. Niemand zou me lastig vallen. En als ik ook maar iets los zou laten, ook al was het maar een aanwijzing, was ik zo goed als dood. Dus ik ben dood, Semenov. Begrijp je dat? Als de schepen niet komen, gaan we allemaal dood. Als ze wel komen en jij laat ook maar een woord van ons gesprek uitlekken, ben ik zo goed als dood. Dus ik leg mijn leven in jouw handen en doe dat om de oudste reden die er bestaat: liefde. Semenov, zegen alsjeblieft ons huwelijk in. Dat is alles wat je hoeft te doen.’

Semenov staarde stil voor zich uit. Hij wist niet wat hij moest doen.

‘Het zijn zware beschuldigingen die je hebt geuit, Jan. Ik zal ook eerlijk zijn. Als ik alleen ben, stel ik mezelf soms vragen, maar er is nooit iemand die me een antwoord kan geven. En dat ondanks het feit dat onze geschiedenisboeken vrij uitgebreid zijn.’

‘De geschiedenisboeken zijn langdradige geschriften die men heeft aangepast om…’

‘Jan,’ kraste de luidspreker plotseling, ‘er is een oproep voor je binnengekomen.’

‘Zet maar over,’ riep Jan in de intercom, nadat hij op de antwoordtoets had gedrukt. Er klonk statisch geruis en toen klonk de stem van Lee Ciou uit de luidspreker.

‘Jan. We hebben een klein probleem. Een van de tanks is een rupsband kwijtgeraakt. Het ding staat aan de kant van de weg. We proberen het zo snel mogelijk te repareren. Als het goed is, moet je die tank over een paar minuten in zicht krijgen.’

‘Dank je. Ik zal ervoor zorgen.’

Semenov staarde zwijgend voor zich uit, terwijl Jan de machinekamer verliet. Kennelijk had de oude man niet in de gaten dat Jan wegliep. De trekker verminderde snelheid toen de gestrande tank in zicht kwam. Er stond een andere tank naast. Jan schatte de afstand.

‘Als je passeert, moet je een kilometer of tien per uur rijden. Ik spring er wel uit.’

Hij opende het luik en de droge lucht sloeg hem in het gezicht. De volgende keer dat hij naar buiten zou gaan, moest hij waarschijnlijk weer een isolatiepak dragen. Hij klom de ladder af en bleef vlak boven de grond hangen, liet de sport toen los en rende een stukje met de trekker mee. Toen gaf hij de chauffeur een teken, waarna de man de snelheid opvoerde. Lee Ciou en twee monteurs hadden de gebroken rupsband over de weg uitgerold en hamerden een borgpin uit het kapotgetrokken segment.

‘Gebroken schakel,’ zei Lee. ‘Dat kunnen we niet repareren. Het metaal is doorgeroest. Kijk maar.’

‘Prachtig,’ mompelde Jan, terwijl hij met zijn nagel de roest van de schakel afschrapte. ‘Zet er maar een reserveschakel in.’

‘Die hebben we niet meer. Ze zijn allemaal gebruikt. Maar we kunnen een schakel van de andere tank gebruiken en…’

‘Nee. Dat gebeurt in geen geval!’

Hij wierp een blik naar de lucht. Het begint, dacht hij. De schepen zijn niet gekomen. De machines zijn versleten na ruim vier jaar intensief gebruik en er zijn geen onderdelen meer. Dit is dus de manier hoe het zal aflopen.

‘Laat die tank maar gewoon staan. We gaan terug naar de rest.’

‘Maar we kunnen hem niet zo maar laten staan.’

‘Waarom niet? Als we nu al beginnen met slopen van onze goede tanks voor onderdelen, wat moeten we dan doen als het echt uit de hand loopt? We laten hem hier staan en als de schepen komen, kunnen we hem altijd nog repareren.’

Het duurde een paar minuten voordat de bemanning van de tank de persoonlijke bezittingen had overgeladen en het luik kon worden vergrendeld. Stil liep men naar de andere tank. De bestuurder trapte het gaspedaal diep in om de rest van de karavaan in te halen. Toen zoemde de radio. Het was Semenov.

‘Ik heb na ons gesprek lang nagedacht, Jan.’

‘Dat verwachtte ik ook, Ivan.’

‘Ik wilde eerst met… je weet wel wie … praten voordat ik een besluit kon nemen. Begrijp je datV

‘Ik had het niet anders gewild.’

‘Dan wil ik nog eens met jou van gedachten wisselen. Ik heb nog een paar vragen. Ik wil niet zeggen dat ik het met je eens ben. Niet met alles wat je hebt gezegd. Maar ik denk dat ik je verzoek zal inwilligen:

De chauffeur van de tank liet geschrokken zijn stuur los toen Jan een triomfantelijke kreet slaakte. De tank beschreef een vreemde bocht. De bemanning staarde hem stomverbaasd aan.

15

De ingenieurs die de weg hadden geconstrueerd, hadden er kennelijk plezier aan beleefd de natuur zo veel mogelijk te overwinnen. Deze grote bergrug, op de kaart met route 32-BL aangegeven, hadden ze gewoon door middel van een lange tunnel kunnen penetreren. Maar dat was kennelijk te gemakkelijk geweest. In plaats daarvan steeg de weg langzaam in een rechte lijn naar de top van de bergrug. Op een aantal plaatsen hadden de ingenieurs de bergtoppen gewoon afgevlakt. En toen bleef de weg op hetzelfde niveau. Dwars door de bergtoppen heen door kaarsrechte tunnels. Het puin van de tunnels was gebruikt om de weg tussen de bergtoppen te egaliseren, waarna ze het met gesmolten lava hadden afgedekt. Ze hadden er heel wat energie voor nodig gehad, maar het was geen verspilde energie geweest. De weg was een eeuwig monument voor hun macht en kennis.

Bij de ingang van de tunnel die door de grootste berg liep, lag een gigantische geëgaliseerde vlakte. De ingenieurs hadden deze vlakte ongetwijfeld als parkeerterrein voor hun voertuigen gebruikt. Men kon zich de grootte van hun voertuigen en machines op deze plaats goed voorstellen, omdat men hier de hele karavaan, elke trekker met zijn wagens, gemakkelijk kon neerzetten. Het was een geliefde parkeerplaats van de clans. Hier kon men de benen strekken, de reparaties uitvoeren en na de eindeloos lijkende dagen in de karavaan weer van gedachten wisselen. Ook deze keer stopte de karavaan op deze plek.

Een groot voordeel was de hoogte, en het feit dat de vlakte aan de schaduwzijde van de berg lag. Hierdoor was de temperatuur, ondanks de hitte, nog net te verdragen, zodat ze zonder isolatiepakken naar buiten konden gaan. De mannen wandelden wat, strekten hun benen en lachten. Ze waren blij omdat ze het routinewerk even konden onderbreken. Er zou een bijeenkomst plaatsvinden bij de eerste trekker. Om 21.30 uur. Niemand wist waarom, maar het was een welkome afwisseling.

Ivan Semenov wachtte tot iedereen aanwezig was. Toen klom hij op het provionele platform dat men had gemaakt. Hij tikte op de microfoon en verzocht de aanwezigen om stilte.

‘Ik heb jullie bijeen laten komen,’ zei hij, ‘om jullie raad te vragen.’ Er klonk geroezemoes van de mannen die voor hem stonden. De clan-hoofden vroegen nooit om raad. Ze gaven gewoon hun bevelen. ‘Ik weet dat dit ongewoon klinkt, maar de tijden zijn veranderd. Het normale levenspatroon is verbroken en het wordt misschien nooit meer zoals het vroeger is geweest. De schepen kwamen niet op tijd en de kans bestaat dat ze nooit meer zullen komen. Als dat gebeurt, zijn we allemaal ten dode opgeschreven en hoeft er niets meer gezegd te worden. Omdat de schepen niet zijn gekomen, hebben we het graan met ons meegenomen. Alles wat we konden vervoeren, ligt nu in Southtown, en wij gaan terug om nog eens zoveel mogelijk graan op te halen. Om dit te kunnen doen, moesten jullie in opstand komen tegen het gezag van de clan-hoofden. Ontken het maar niet, zie liever de waarheid onder ogen. Jullie hebben ons bevel genegeerd en hebben het uiteindelijk toch gewonnen. Als het jullie interesseert: ik was het enige clan-hoofd dat het met jullie eens was. Misschien wel omdat ik, net zoals jullie, met machines moet werken en ik daardoor anders ben. Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat onze samenleving aan het veranderen is en … er is niets dat deze veranderingen tegen kan houden. Daarom wil ik jullie nog iets laten weten. Ongetwijfeld hebben jullie allemaal geruchten gehoord. Ik zal jullie echter de waarheid vertellen. Dit is geen expeditie waaraan alleen mannen deelnemen. We hebben een vrouw bij ons.’

Nu klonken er kreten en de mannen gingen op hun tenen staan om te kunnen zien wie Semenov bedoelde. Toen Semenov de handen ophief, werd het stil.

‘Het is Alzbeta Mahrova. Jullie kennen haar allemaal. Ze is uit eigen vrije wil met ons meegegaan. Ze wil met Jan Kulozik in het huwelijk treden en hij heeft mij laten weten dat hij dezelfde wens koestert.’

Toen hij dit had gezegd, ging zijn stem verloren in het geschreeuw en geroezemoes van de mannen. Hij moest de versterker zo ver opendraaien dat zijn stemgeluid door de bergwand werd weerkaatst en over de hoofden van de geschrokken mannen heen rolde. Toen pas hoorden ze hem en kon hij verder spreken.

‘Stilte, alsjeblieft. Laat me uitspreken. Ik zei dat ik jullie om raad wilde vragen. Dat doe ik ook. Als hoofd van een clan ben ik gerechtigd om dit paar te trouwen. Maar het hoofd van Alzbeta’s clan heeft dit huwelijk verboden. Ik voel dat ik weet wat ik moet doen, maar hoe denken jullie, mannen, over dit huwelijk … ?’

Er scheen nooit enige twijfel te hebben bestaan. De spontane bijval die over de vlakte rolde, werd door de bergwand weerkaatst. Het was een orkaan van gejuich. Als iemand het niet met dit voorstel eens was, ging zijn stem in het lawaai verloren. Toen Jan en Alzbeta uit de trekker kwamen, nam het gejuich zelfs nog toe. Ze namen Jan op de schouders en droegen hem lachend rond. Ze waren nog te bang om haar aan te raken.

De inzegening van het huwelijk was kort maar vertederend. De mannen die getuige waren van de ceremonie, hadden het gevoel dat ze iets bijzonders aanschouwden. Natuurlijk waren er alleen mannen die het zagen. De vragen werden gesteld en de antwoorden gegeven, hun handen hielden elkaar vast, toen werd hun leven één en dat werd met ringen bezegeld. Daarna bracht iedereen een toast op het paar uit en toen was de ceremonie voorbij. Het bleef bij één toast, omdat ze haast hadden. Het paar moest hun huwelijksreis maar aan boord van de rijdende karavaan doorbrengen.

Door de tunnel en de hitte van de eeuwig brandende tropische zon in. Ze waren sneller dan op de heenreis, omdat de weg nu vrij was en ze geen lading bij zich hadden. De verkenningstanks vormden de voorhoede en het enige probleem dat ze nog hadden, was het passeren van het verzonken gedeelte van de weg. De lege wagens bleven op het water drijven en moesten stuk voor stuk naar de andere kant worden gebracht. De enige aanwezigen die geen bezwaar hadden tegen dit oponthoud, waren Jan en Alzbeta. Ze kregen het strikte bevel zich niet met het werk te bemoeien en in hun wagen te blijven. Dat was het enige huwelijkscadeau dat de hardwerkende mannen hun konden geven. Maar daarom werd het niet minder op prijs gesteld.

Nadat ze de zee achter zich hadden gelaten, was de weg weer vrij — maar nooit zonder gevaar. De zon, die nooit daalde, stond met een felle gloed aan de hemel. Er hing een onheilspellende kleur in de lucht.

‘Wat is dat?’ vroeg Alzbeta. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Ik weet het niet. Ik heb nog nooit zo iets gezien,’ antwoordde Jan.

Ze reden weer als chauffeur en bijrijder op een van de trekkers. Op deze manier konden ze steeds bij elkaar blijven, zowel tijdens het werk als gedurende de rusttijden. Ze vonden het niet erg en hadden op deze manier plezier in hun werk. Voor Alzbeta was het de uiteindelijke erkenning van haar vrouwelijkheid. Voor Jan betekende het ‘t einde van zijn eenzaamheid. Maar dit was geen wereld waarin men ongelimiteerd gelukkig en tevreden kon zijn.

‘Stof,’ mompelde Jan, terwijl hij zijn ogen samenkneep. ‘En ik kan me maar één plaats voorstellen waar het vandaan kan komen.’

‘Waar dan?’

‘Een vulkanische uitbarsting. Als een vulkaan tot uitbarsting komt, werpt hij stof en as hoog de atmosfeer in. Het wordt door de wind over de oppervlakte van de planeet verspreid. Ik hoop alleen maar dat de uitbarsting niet in de buurt van de weg heeft plaatsgevonden.’

Het was dichterbij dan hun lief was. Binnen de twintig uur lieten de verkenners weten dat ze een actieve vulkaan aan de horizon hadden ontdekt. De jungle was op dat punt verbrand en de weg met as en grote stukken steen bedekt. De tanks waren bezig de weg vrij te maken. De karavaan zou hen spoedig inhalen.

‘Het is … verschrikkelijk,’ murmelde Alzbeta, terwijl ze
naar het geblakerde landschap en de as-en stofwolken staarde.

‘Als dit het ergste is, maak ik me over de rest geen zorgen meer,’ liet Jan haar weten.

Met minimum-snelheid kropen ze over de weg langs de actieve vulkaan. De weg kon niet helemaal vrij gehouden worden en daarom moesten ze regelmatig over neergevallen brokstukken heen zien te komen. De vulkaan lag op nauwelijks tien kilometer afstand van de weg. Hij was nog steeds actief. De top ging schuil achter gigantische rookwolken, terwijl er lava stroomde langs de helling. De stoom die van de lava opsteeg, werd door opspattende vuurvonken verlicht.

‘Eigenlijk verbaast het me dat we nog niet eerder met dit probleem zijn geconfronteerd,’ zei Jan. ‘Men heeft aardig wat geologische veranderingen moeten aanbrengen om deze weg te construeren. Dat is geen geheim. En de kracht die nodig is om een vulkaan tot uitbarsting te laten komen, is op zich vrij gering. De ingenieurs waren goed in hun werk en ze hebben gewacht totdat de seismische activiteit tot een minimum was teruggebracht. Maar ze konden natuurlijk niet garanderen dat er een eind aan de vulkanische activiteit was gekomen. Het bewijs ligt nu duidelijk voor ons.’ Hij wierp een duistere blik door het raam naar de vulkaan die achter hen lag.

‘Maar het is nu voorbij,’ zei ze. ‘We hebben de vulkaan achter ons.’

Jan wilde haar geluk niet bederven door haar te herinneren aan het feit dat ze nog een terugtocht voor de boeg hadden.

Uiteindelijk bereikten ze het verdorde land van de boerderijen en toen de enorme silo’s, die gloeiden onder de verzengende hitte. Het inladen van het graan begon. Een lang en moeizaam karwei, doordat het aantal isolatiepakken beperkt was. Desondanks werkten ze dag en nacht door in ploegendienst. Telkens werd er een nieuwe batterij in het gedragen isolatiepak gemonteerd, waarna men het voorzichtig aantrok om zich niet aan de gloeiende buitenkant te verbranden. Daarna naar buiten en de laadklep boven het geopende luik van de wagen houden tot het graan over het dak spoot. De wagen ging naar voren, het luik werd vergrendeld en de volgende wagen was aan de beurt. Op de weg lag het graan op sommige plaatsen tot op kniehoogte, want ze probeerden niet voorzichtig te werk te gaan. De snelheid was nu belangrijker dan de afwerking. Er zou toch meer graan achterblijven om te verbranden dan ze mee konden nemen. Terwijl men het laatste treinstel aan het vullen was, nam Jan contact op met Semenov.

‘Ik vertrek nu vast met de tanks. Ik maak me zorgen over het gedeelte van de weg dat in de buurt van die vulkaan ligt.’

‘Dat moet je volgens mij gemakkelijk kunnen opruimen.’

‘Daar ben ik ook niet bang voor. De vulkanische activiteit was aan het afnemen, maar er heeft een vrij grote aardbeving plaatsgevonden. We hebben het een paar dagen geleden zelf gevoeld. En als we haar hier konden voelen, hoe denk je dan dat het er in de buurt van het epicentrum uitziet? Er is een vrij grote kans dat de weg is beschadigd. Daarom wil ik een goede voorsprong op de karavaan hebben.’

Semenov knikte onwillekeurig.

‘Ik hoop dat je je vergist.’

‘Ik niet minder. Zodra ik iets weet, zal ik het je doorgeven.’

Ze reden met maximum-snelheid en stopten nergens. Toen ze in het gebied kwamen waar de werkende vulkaan lag, sliep Jan. Otakar, die samen met hem de eerste tank bestuurde, maakte hem wakker.

‘Grote brokstukken op de weg. Voor de rest ziet het er redelijk uit.’

‘Ik kom meteen naar je toe.’

Ze lieten de andere tanks met de bulldozers naar voren komen om de weg vrij te maken. Zelf reden ze door. Ze passeerden de bergrug en na enige tijd kwam de vulkaan in zicht. De conisch gevormde top spuwde geen vuur meer en er steeg alleen een dreigende rookpluim op.

‘Dat is een hele opluchting,’ zei Otakar.

‘Gelukkig maar,’ mompelde Jan instemmend.

Ze reden door totdat een geweldige hoop as en steen-brokken hun de weg versperde. Ze moesten op de bulldozers wachten. De andere tanks haalden hen snel genoeg in, omdat ze in eerste instantie alleen een weg voor zichzelf vrijmaakten. Later zouden ze de weg bereiden voor de karavaan.

De chauffeur van de eerste bulldozer zwaaide vrolijk en was na enige minuten achter de donkere massa verdwenen.

‘Het wordt al een heel stuk minder,’ liet hij via de radio weten. ‘Het is aan deze kant helemaal niet zo hoog en …’ Zijn stem stierf abrupt weg. Ze hoorden hem verbaasd hijgen.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg Jan. ‘Hallo, ontvang
je me?’

‘]e moet zelf maar komen kijken,’ antwoordde de chauffeur ineens. ‘Maar kom heel voorzichtig naar me toer

Jan liet zijn tank langzaam voorwaarts rollen, passeerde het gat in het puin en zag de sporen van zijn voorganger. Toen zag hij dat de bulldozer iets opzij was gegaan, zodat hij de weg vóór hem kon zien.

Het was duidelijk waarom de chauffeur ineens stil was geworden: er was geen weg meer. De weg eindigde met een gapend gat, een kleine vallei die op z’n minst een kilometer breed was.

De grond was op dit punt opengespleten en had de weg opgeslokt. Er was een onoverwinnelijk gat in de weg geslagen.

16

‘Hij is weg… de weg is verdwenen!’ hijgde Otakar verbluft.

‘Nonsens!’ Jan was kwaad. Hij wilde zich niet laten tegenhouden. ‘Die scheur kan niet oneindig doorlopen. We zullen hem in de tegenovergestelde richting van de vulkaan volgen, zodat we buiten de seismische actieve zone terecht zullen komen.’

‘Ik hoop dat je gelijk hebt.’

‘Tja, we hebben niet veel keus, is het wel?’

Het ging langzaam en het was gevaarlijk werk, toen ze de veilige weg eenmaal achter zich hadden laten liggen. De verbrande jungle was een bijna onoverwinnelijke barrière van as, stof en verborgen gaten. Deze met vulkanisch as gevulde gaten konden een tank noodlottig worden. Het gebeurde regelmatig dat er een tank in een gat verdween en dan moest een van de mannen in een isolatiepak naar buiten. Nadat hij sterke kabels had gemonteerd, slaagde men er elke keer in de ongelukkige tank vrij te trekken. Het stof en de as bleven aan de isolatiepakken kleven en kwamen op deze manier in de tanks, zodat alles al gauw smerig was en onder het stof zat. Na een paar uur ononderbroken in de weer te zijn geweest, zweefden de mannen op het randje van de uitputting. Jan realiseerde zich dat en liet de colonne stoppen.

‘We rusten even. Probeer je wat schoon te maken, iets te eten en te drinken.’

‘Ik heb het gevoel dat het me nooit meer lukt om mezelf schoon te krijgen,’ grijnsde Otakar, terwijl hij op een stuk vlees kauwde. De ontvanger zoemde en Jan schakelde het apparaat in.

‘Semenov hier. Hoe staat het ermeeY

‘Het gaat. We beschrijven momenteel een wijde bocht om de scheur om het probleem te omzeilen. Ik hoop dat het voldoende is. Ik voel er weinig voor om het nog eens over te doen. Hoe gaat het met het graan?’

lHet laatste treinstel is gevuld en afgesloten. Ik heb de karavaan opgesteld en ben op dit moment bezig met de uittocht. Het graan dat we hebben verspild, begint te branden en ik voel er weinig voor om me aan hetzelfde gevaar bloot te stellen.’

‘Ja, dat lijkt me inderdaad het beste. Ik neem aan dat de silo’s zullen exploderen door de interne druk. Ik zal je op de hoogte houden van onze vorderingen.’

Ze onderbraken het werk nog twee keer om tot rust te komen. Ze sliepen in de smerige tanks. Toen bereikten ze voor de tweede keer de scheur die door de aardbeving was ontstaan. Jan zag hem ineens voor zich opdoemen, toen een verbrande boom die hij weg wilde schuiven, over de rand in de diepte verdween. Hij maakte een paniekstop met beide remsystemen, zodat hij het stof aan de binnenkant van het raam moest wegvegen om iets te kunnen zien.

‘Hij is er nog steeds,’ mompelde Otakar, en hij kon zijn teleurstelling niet verbergen.

‘Ja … maar hij is hier niet meer dan een kleine honderd meter breed. Als het niet veel dieper is, gaan we de scheur gewoon met puin opvullen. Het lijkt me dan niet nodig dat we nog verder gaan.’

Het leek te doen. Terwijl de tanks en de bulldozers het pad breder en egaal maakten, schoof men puin en afval over de rand. Met behulp van de atoomkanonnen werd het gesteente weggesmolten, zodat er een compacte massa ontstond. Steeds meer gruis en steen werd in het gat geschoven. Tenslotte was het gat over een redelijke breedte gevuld. De eerste tank ratelde over de nieuwe weg. Het lukte.

‘Ik wil meer puin in het gat hebben. Gebruik de atoomkanonnen zo veel mogelijk. De trekkers en de wagens zijn een behoorlijk stuk zwaarder dan onze tanks. We zullen in twee ploegen te werk gaan. De eerste ploeg zorgt dat dit gat verder wordt opgevuld en geëgaliseerd. De andere ploeg volgt mij om aan de andere kant een baan naar de weg vrij te maken. Zodra we klaar zijn, zal ik de karavaan laten weten dat ze ons kunnen volgen.’

Het was een grof en ruw karwei, maar ze maakten er het beste van. De mannen werkten honderd uur aan één stuk door. Eerst de chauffeur, dan de bijrijder. Zo kon men ook tijdens het werk rusten. Toen was Jan pas tevreden over het resultaat.

‘Ik zal het eerste treinstel naar de overkant laten komen. De rest van jullie blijft hier op ons wachten.’

Sinds ze aan het karwei waren begonnen, had hij zich niet meer kunnen verschonen; zijn huid was smerig en zwart, zijn ogen rood omrand en ontstoken. Alzbeta staarde hem met open mond aan toen ze hem zag, en toen hij in de spiegel keek, moest hij om zichzelf lachen.

‘Als je wat koffie voor me zet, was ik mezelf en trek ik snel wat anders aan.’

‘Is het dan allemaal voorbij?’

‘Alles, behalve dat de karavaan nog naar de overkant moet komen. Ik heb iedereen uit het eerste treinstel laten stappen. Zodra ik hier klaar ben, zal ik het naar de overkant rijden.’

‘Kan iemand anders dat niet doen? Waarom moet jij dat doen?’

Jan dronk stil zijn koffie op, zette het lege kopje neer en stond op.

‘Je weet wel waarom. Jij gaat met het tweede treinstel mee. Ik zie je wel aan de overkant.’

Toen ze hem omarmde, voelde hij haar trillen. Ze zei niets en kuste hem. Ze wist dat het geen zin had om hem te vragen of ze met hem mee mocht rijden. Dit was iets dat hij alleen moest doen.

Hij schakelde de automatische piloot uit en liet het treinstel van de weg af draaien naar het ruwe pad dat ze door de jungle hadden gebaand. De trekker verliet de egale weg. De neus ging iets omhoog en toen naar beneden en voorzichtig rolde de machine naar de jungle. De wagens volgden stuk voor stuk gehoorzaam het spoor van de trekker.

‘Nog geen problemen,’ zei Jan in de microfoon. ‘Het schokt aardig, maar daar blijft het bij. Snelheid stabiel op vijf kilometer per uur. Ik wil dat de andere chauffeurs dezelfde snelheid aanhouden.’

Hij stopte niet toen hij bij het opgevulde gat kwam maar liet de trekker met de wagens in hetzelfde tempo over het nieuwe wegdek rollen. Onder het gewicht van de trekker schoten stukken graniet los aan weerszijden van de provisionele dam. De stukken denderden de diepte in. Jan keek strak voor zich uit en zag de overkant van de dam voor zich liggen; aan weerszijden van de trekker en de wagens gaapte het gat. Hij bleef naar de overkant kijken en hield de trekker zo goed mogelijk in het midden van de dam.

‘Je bent erover!’ schreeuwde Otakar ineens. Zijn oren deden pijn van het geluid. ‘Alle wagens volgen keurig je spoor. Nergens een breuk of een mankement aan onze dam te bekennen!’

Het was daarna eenvoudig om weer op de weg te komen. Hij bleef net zo lang rijden tot alle wagens op de weg stonden. Daarna trok hij snel zijn isolatiepak aan en stapte over op de tank die hem was gevolgd.

‘Laten we naar het gat teruggaan,’ beval hij. Daarna zocht hij contact met Semenov. ‘We brengen de treinstellen stuk voor stuk naar de overkant. Daarna gaat het treinstel dat aan de overkant is, naar de weg terug. Dan pas komt het volgende treinstel aan de beurt. Zo kunnen we in geval van nood snel ergens ingrijpen. Goed, je kunt het tweede nu laten vertrekken.’

Hij stond aan de rand van het gat te wachten en zag het tweede treinstel uit de jungle komen. Er kwamen stof-en rookwolken onder de wielen vandaan. De bestuurder hield de wielen van zijn trekker in het diepe spoor dat Jan had getrokken en kwam zonder problemen over de dam. Het volgende en het daaropvolgende treinstel passeerden eveneens de dam. Daarna rolden ze vlot achter elkaar aan.

Het was treinstel nummer dertien dat moeilijkheden kreeg.

‘Succes, dertien,’ murmelde Jan, toen hij de trekker uit de jungle zag opduiken. Hij wreef in zijn ontstoken ogen en geeuwde.

De trekker rolde de dam op en was bijna over de helft, toen hij ineens naar één kant overhelde. Jan greep de microfoon, maar voordat hij iets kon zeggen, volgde er een grondverschuiving en de trekker helde nog verder en verder, totdat hij de wagens meetrok in zijn langzame beweging.

En toen was het treinstel weg. Over de rand de afgrond in, terwijl de wagens achter de trekker werden weggesleurd en tegen de rotsen te pletter sloegen. Een immense stofontwikkeling was het gevolg, zodat het ongeluk op zich nauwelijks zichtbaar was.

Toen men eindelijk weer iets kon zien, ontdekte men een verwrongen staalmassa op de bodem van de scheur. Jan was een van de eersten die aan een kabel naar beneden gingen om tussen het afschuwelijk verwrongen metaal naar overlevenden te zoeken. Maar niemand had het ongeluk overleefd. Anderen kwamen hem helpen onder de genadeloze zon, maar ze vonden niets. Tenslotte gaf men de zoekactie op en liet men de dode mannen in hun ijzeren graftombe achter. De dam werd gerepareerd, versterkt en ge-egaliseerd. De rest van de karavaan kwam zonder ongelukken naar de overkant en eenmaal op de weg stelde men de karavaan opnieuw op. De terugtocht kon worden voortgezet.

Niemand verwoordde de gedachte, maar iedereen voelde het. Het moest het waard zijn. Het was noodzakelijk dat ze dit graan van de ene naar de andere pool brachten. De dood van die mannen moest iets betekenen. De schepen moesten komen. Ze waren te laat, maar ze moesten komen.

Ze hadden genoeg van de weg. Het verzonken gedeelte werd overbrugd, de ene na de andere kilometer werd afgelegd. De zon bleef genadeloos boven hen staan en brandde dag en nacht. De tocht ging door. Er was wat oponthoud. Een paar mankementen. Twee wagens werden gesloopt om aan vervangende onderdelen te komen. Daarna liet men die wagens gewoon staan. Ze moesten ook een tank achterlaten. De motor haperde regelmatig, zodat hij de karavaan niet bij kon houden.

De mannen voelden geen vreugde in zich opwellen toen ze de brandende hitte achter zich lieten en eindelijk in de schemering arriveerden. Ze hadden eerder het gevoel dat een immense vermoeidheid zich van hen meester maakte en het enige wat ze wilden, was uitrusten. Toen ze nog maar tien uur van hun doel verwijderd waren, liet Jan de karavaan stoppen.

‘Voedsel en drank,’ zei hij. ‘We hebben een feestje verdiend.’

Ze waren het met hem eens, hoewel ze met gemengde gevoelens aan de drank nipten. Alzbeta zat naast Jan en niemand was jaloers op hen. De mannen verlangden naar de volgende dag, naar hun eigen vrouw. Ze hadden radiocontact met Southtown gehad, zodat men daar op de hoogte was van het ongeluk. In zeven gezinnen treurden de vrouwen om hun verongelukte man.

‘Dit is een feest, hoor!’ zei Otakar. ‘Geen dodenwake. Hier, ik zal je nog eens bijschenken.’

Jan leegde zijn glas en hield het bij.

‘Ik dacht na over onze aankomst,’ mompelde hij.

‘Dat doen we allemaal,’ zei Alzbeta. ‘Alleen hebben jij en ik wat meer zorgen dan de rest. Zij kan ons nooit meer scheiden.’

Zij had geen naam nodig. De Hradil, die zo lang weg was geweest, doemde dreigend voor hen op. Zij kon hun geluk bedreigen.

‘We staan allemaal achter jullie,’ zei Otakar. ‘We waren allemaal getuige van jullie huwelijk en hebben eraan deelgenomen. De clan-hoofden kunnen hoogstens protesteren, maar dat is dan ook alles wat ze kunnen doen. We hebben ze al eerder van gedachten laten veranderen, en dat kunnen we opnieuw doen. Semenov zal ons steunen.’

‘Dit is mijn gevecht,’ zei Jan.

‘Ons gevecht! Het is ons gevecht geweest vanaf het moment dat we de machines saboteerden om toestemming voor de tweede tocht te krijgen. Als het moet, zullen we het opnieuw doen.’

‘Nee, Otakar, ik ben bang dat het niet meer zal lukken.’ Jan boog het hoofd en staarde naar de grond. ‘Toen hadden we een reden om te vechten. Iets dat ons allemaal aanging en sterk maakte. Als de Hradil nu moeilijk gaat doen, moet ik het samen met Alzbeta zien op te lossen.’

‘Vergeet mij niet,’ zei Semenov. ‘Ik zal rekenschap voor mijn daden moeten afleggen. Het was tegen de wet..

‘De wetten zoals wij ze hier kennen,’ zei Jan. ‘Een paar regels om jullie onder de duim en stil te houden.’

‘Waarom vertel je hun niet wat je mij hebt verteld?’

‘Dat zal ik zeker doen. Ik zal het de clan-hoofden vertellen. En iedereen die het maar horen wil. Eens moet de waarheid toch aan het licht komen. Ze zullen me waarschijnlijk niet geloven, maar ik zal het ze toch vertellen.’

Nadat ze geslapen hadden, gingen ze verder. Jan en Alzbeta hadden nauwelijks enige rust gehad en ze hadden er ook geen behoefte aan. Ze wilden de laatste paar uur die ze alleen zouden zijn, zo goed mogelijk benutten. Ze gingen met een verlangende passie met elkaar naar bed. Ze spraken geen van beide een woord, maar ze waren bang voor de toekomst.

En niet zonder reden.

Er was niemand die hen opwachtte. Geen menigte die hen verwelkomde. De mannen begrepen het. Ze bleven nog even napraten, namen afscheid van elkaar en gingen toen op zoek naar hun gezinnen. Jan en Alzbeta bleven in hun stuurhut. Ze hielden de deur in het oog. Ze hoefden niet lang te wachten. Er stonden vier gewapende verkenners voor de deur.

‘Jan Kulozik, je staat onder arrest…’

‘Op wiens bevel? Waarom?’

‘Je wordt verdacht van moord op de kapitein-verkenner Ritterspach.’

‘Dat kan ik uitleggen. Er zijn getuigen die …’

‘Je gaat met ons mee om in verzekerde bewaring te worden gesteld. Dat zijn onze bevelen. Die vrouw moet meteen teruggaan naar haar gezin.’

‘Nee!’

Het was de vertwijfelde kreet van Alzbeta die Jan in actie liet komen. Hij probeerde haar te beschermen, haar uit de klauwen van de verkenners te houden, maar hij werd meteen neergeschoten. Het was een zwakke straal van een energiewapen, net voldoende om hem buiten gevecht te stellen. Maar te zwak om hem te doden.

Hij lag op de grond. Hij was bij bewustzijn, maar kon zich niet bewegen en moest machteloos toekijken hoe ze haar naar buiten sleurden.

20

Jan realiseerde zich heel goed dat zijn terugkomst uiterst zorgvuldig en met een groot sadistisch genoegen was voorbereid. Natuurlijk het werk van de Hradil. Ze had hem al eens eerder laten arresteren, maar toen was het uit de hand gelopen. Dit keer moest het echter lukken. Ze had zichzelf niet laten zien, maar haar invloed was duidelijk merkbaar. Geen menigte en geen ontvangst bij hun terugkomst. Geen kans om het publiek op zijn hand te krijgen of bij zijn mannen te blijven. Verdeel en heers: een oude tak-tiek. Verdacht van moord. Er was inderdaad een man gedood en iemand moest ter verantwoording worden geroepen. En hij had zich, ongetwijfeld helemaal volgens haar verwachtingen, tegen zijn arrestatie verzet. Ze was hem te slim af geweest. Ze had gewonnen. Ze zat ergens buiten en spon zorgvuldig een dodelijk net om hem heen, terwijl hij in een speciaal vervaardigde cel zat. Dit keer was het geen magazijn, want hij mocht geen sympathie bij de bevolking opwekken. Het was een echte cel in een van de permanente gebouwen. Hij werd door dikke betonnen muren omsloten. Tralies voor de nauwe spleet, waardoor de frisse lucht in zijn cel kon komen, een wasbak en een toilet, een comfortabel bed, boeken, tijdschriften, televisie en een dikke puur stalen deur met een slot aan de buitenkant. Jan lag op het bed. Hij staarde naar het plafond en zocht wanhopig naar een uitweg. Hij voelde dat een verkenner hem door het plasticstalen observatieraam bespiedde. Hij ging op zijn zij liggen met zijn gezicht naar de muur.

Er zou een proces plaatsvinden. Als het een eerlijk proces was, zouden ze gehoor moeten geven aan zijn betoog en moeten erkennen dat hij uit zelfverdediging had gehandeld. Vijf clan-hoofden zouden in de jury zitten. Dat stond in de wet. Ze zouden het met elkaar eens moeten zijn om hem schuldig te verklaren. Semenov, een van de oudste clan-hoofden, zou in de jury zitten. Hij had dus een kans.

‘Je krijgt bezoek,’ zei de bewaker door de kleine luidspreker onder het raam. Hij stapte opzij voor Alzbeta.

Hij was blij haar te zien. Maar zijn vreugde maakte plaats voor een bitter gevoel toen hij zijn handen tegen het koude plasticstaal drukte en haar vingers op een centimeter afstand van de zijne zag. Hij kon haar niet aanraken.

‘Ik vroeg of ik je mocht bezoeken,’ zei ze. ‘Ik verwachtte een negatief antwoord, maar ze lieten me zo gaan.’

‘Natuurlijk. Dit keer geen lynchpartij. Ze leert van haar fouten. Het gaat dit keer precies volgens de wet. En dan zijn bezoekers wel toegestaan. Hoewel de uitspraak van de jury dezelfde blijft: schuldig.’

‘Geef de moed niet op, Jan. Zul je vechten?’

‘Doe ik dat niet altijd?’ Hij glimlachte om haar een plezier te doen en ze beantwoordde zijn glimlach. ‘Eigenlijk heeft ze niets om haar zaak hard te maken. Jij was getuige van de aanval, je werd zelf neergeslagen en de andere verkenners zullen dat, als ze onder ede staan, moeten bekennen. Ze hadden allemaal stokken. Ik ging pas in de aanval nadat ze jou hadden neergeslagen. Ritterspachs dood was een ongeluk. Dat zullen ze ook moeten toegeven. Ik zal mezelf verdedigen, maar er is iets waardoor je me zou kunnen helpen.’

‘Alles!’

‘Zorg dan dat ik een cassette krijg met het wetboek. Ik kan die hier op de TV bestuderen en mijn verdediging voorbereiden. Ik ben niet van plan om me zonder slag of stoot over te geven.’

‘Ik zal je er zo snel mogelijk een brengen. Ze hebben gezegd dat ik je ook voedsel mag brengen. Ik zal iets lekkers voor je maken. En dan is er nog iets…’ Ze keek heen en weer vanuit haar ooghoeken en dempte haar stem. ‘… je hebt vrienden. Ze willen je allemaal helpen. Als je hieruit kunt ontsnappen …’

‘Nee! Je moet hun op het hart drukken niets te doen. Ik wil niet ontsnappen. Niet alleen omdat ik me nergens op deze planeet zou kunnen verbergen, maar ik wil dit volgens de wet spelen. Ik wil die vrouw met behulp van de wet verslaan. Dat is onze enige kans.’

Hij vertelde Alzbeta niet dat hij vermoedde dat zc werden afgeluisterd en hun hele gesprek werd opgenomen. Hij wilde niemand narigheid bezorgen. En bovendien sprak hij de waarheid. Hij moest het nu volgens de wet spelen. Als hij haar iets duidelijk wilde maken, kon hij dat altijd nog op een andere manier doen. De cel was ‘schoon’. Er zat nergens visuele apparatuur. Als hij een briefje voor het observatieraam zou houden, kon ze onopgemerkt de tekst lezen. Deze mogelijkheid kon hij natuurlijk alleen in geval van nood gebruiken.

Ze praatten nog wat, maar er viel weinig te zeggen. De pijn die hij voelde nu hij haar zo dichtbij zich had en haar niet kon aanraken, werd hem te veel. Hij was dan ook opgelucht toen de bewaker haar vertelde dat het tijd was om te gaan.

Zijn tweede bezoeker was Hyzo Santos. Het was duidelijk dat de radiotelegrafist zich realiseerde dat ze werden afgeluisterd. Hij hield het gesprek in neutrale termen en liet voor de rest niets blijken.

‘Alzbeta vertelde me dat je het redelijk naar je zin hebt, Jan.’

‘Ik heb weinig keus, nietwaar?’

‘Als je een beetje je best doet, ben je zo weer de oude. Ik heb trouwens het wetboek bij me waar je om vroeg. Ik neem aan dat de bewaker het je later zal overhandigen.’

‘Bedankt. Ik zal mijn best doen.’

‘En als ik jou was, zou ik zelfs meer doen dan dat!’ Hij temperde zijn stem. ‘Er zijn een aantal clan-bijeenkomsten geweest. Aanvankelijk alleen maar geruchten, maar vanochtend werden deze geruchten bevestigd. Ivan Semenov is niet langer hoofd van zijn clan.’

‘Dat kunnen ze niet maken!’

‘Nou en of. Ze hebben dan ook geen moment geaarzeld. Je zult de reden waarvoor men hem heeft afgezet, in het wetboek kunnen terugvinden. Hij brak namelijk zelf de wet door jouw huwelijk met Alzbeta zonder toestemming van de Hradil in te zegenen. Men heeft die arme Semenov van al zijn functies en zijn rang ontheven. Hij moet nu verder als koksmaat door het leven.’

‘Het huwelijk is toch nog zeker wel geldig, hè?’ vroeg Jan bezorgd.

‘Absoluut. Niemand kan dat ongedaan maken. Een huwelijksverbond is een eeuwigdurend verbond en niets kan dat verbreken. Maar, de rechters voor het proces zijn gekozen …’

Geschrokken schudde Jan het hoofd.

‘Natuurlijk. Als Semenov geen clan-hoofd meer is, kan hij ook niet in een jury zitten. Dan zit ik met de Hradil en vier van haar soortgenoten opgescheept.’

‘Ik ben bang dat je gelijk hebt. Maar er zal gerechtigheid geschieden. Het maakt niet uit hoe bevooroordeeld ze zijn. Ze kunnen in een openbare rechtzaak de wet niet naar hun hand zetten. Je hebt een heleboel vrienden die aan jouw kant staan.’

‘Helaas meer anderen, die me liever het hoekje om zien gaan,’ mompelde Jan.

‘Het zijn jouw eigen woorden, Jan: je kunt de mensen niet in één keer van aard laten veranderen. Zelfs ondanks het feit dat er veranderingen plaatsvinden, morren de mensen. Dit is een conservatieve wereld en men is bang voor de dingen die veranderen. Dit zal in ieder geval een eerlijk proces zijn en jij zult jezelf zo goed mogelijk moeten verdedigen.’

‘Ik wou dat ik jouw enthousiasme met je kon delen.’

‘Dat lukt je misschien heel wat beter als je wat van de kip en de saus hebt gegeten die ik van Alzbeta voor je moest meenemen. Dat wil zeggen, als er nog iets van de kip over is nadat jouw bewakers de bout op verborgen wapens hebben onderzocht.’

Alles volgens de wet. Het leed geen twijfel. Maar waarom was hij dan zo bezorgd? Hij had nog iets minder dan een week voor het proces zou beginnen. Jan bestudeerde het wetboek. Een boek dat hij, eerlijk gezegd, nog nooit eerder echt had bestudeerd. Het bleek een vereenvoudigde versie van de aardse algemene wetgeving te zijn. Het grootste gedeelte was trouwens weggelaten: het scheen niet noodzakelijk om op deze planeet aandacht te besteden aan details. Bijvoorbeeld over vals geld of illegale drukmethoden, want er was geen geld op deze planeet. Maar in de supplementen, die speciaal voor Halvmörk waren vervaardigd, stond duidelijk dat de clan-hoofden de absolute macht in handen hadden. De geringe persoonlijke vrijheid die men misschien op grond van het wetboek zelf had kunnen claimen, werd hier grondig ongedaan gemaakt.

Op de dag dat het proces plaatsvond, scheerde Jan zich zorgvuldig. Daarna trok hij de schone kleren aan die men hem had bezorgd. Opzichtig spelde hij zijn naamschild je met zijn rang op. Hij was onderhoudskapitein en hij wilde dat iedereen zich dat herinnerde.

Toen de bewakers kwamen, was hij klaar. Ongeduldig zelfs. Maar hij week achteruit toen hij de handboeien zag.

‘Dat is niet nodig,’ zei hij. ‘Ik zal geen poging doen om te ontsnappen.’

‘Bevel,’ zei de verkenner. Het was Scheer, de man die Jan met de stok had neergeslagen. Hij stond op enige afstand van Jan met zijn wapen in de aanslag. Het had geen zin om tegen te stribbelen. Jan haalde zijn schouders op en stak zijn armen uit.

Het leek meer op een feestdag dan op een proces. Volgens de wet had iedereen het recht om het proces bij te wonen, en zo te zien was de hele bevolking voor hem uitgelopen. Er viel nauwelijks iets te doen, omdat er nog niet was gezaaid. Dus kwamen ze allemaal, de hoofdweg stond stampvol mensen. Hele clans met drank en voedsel. Goed voorbereid om hier enige tijd door te brengen. Er waren echter geen kinderen aanwezig. Kinderen van onder de zestien mochten een openbaar proces niet bijwonen gezien de aard van de zaken die ze zouden kunnen horen. Daarom moesten de iets oudere kinderen thuisblijven en op de kleintjes passen. Iets dat gewoonlijk kwaad bloed zette.

Er was geen enkel gebouw dat groot genoeg was om deze menigte onderdak te verschaffen. Daarom had men besloten het proces in de open lucht te voeren. Er was een podium gebouwd met een tafel en stoelen voor de rechters. Ook de verdediger had een klein podium toegewezen gekregen. Een groot aantal luidsprekers, die overal waren Bevestigd, zou ervoor zorgen dat niemand een woord hoefde te missen. Er hing een macaber vrolijke stemming in de lucht. Gratis amusement voor iedereen, zodat ze hun zorgen konden vergeten. En de schepen die niet wilden komen.

Jan klom de trap op en nam plaats in een klein glazen hok. Toen keek hij naar de rechters. De Hradil, natuurlijk. Haar aanwezigheid verschafte het proces het uiterlijk van gewichtigheid en eerlijkheid. En Chun Taekeng, het oudste clan-hoofd. Hij liet zich zijn recht ook niet ontnemen. Een nieuw gezicht, de oude Krelshev. Tja, iemand moest toch de plaats van Semenov innemen. Hij was dom en kon zichzelf nauwelijks beheersen. Een hulpje van Hradil, net als de twee anderen, die naast hem zaten. De Hradil. Zij was vandaag de belangrijkste figuur in hun midden. Zij boog zich naar haar mederechters. Ongetwijfeld om hun de laatste instructies te geven. Toen ging ze rechtop zitten en keek Jan aan. Het gerimpelde gelaat staarde hem hooghartig aan. Haar ogen waren als donkerzwarte stenen. Maar toen ze hem zag, vloog er een zweem van een lach over haar gezicht. Het was nauwelijks zichtbaar voor de menigte, maar Jan had het duidelijk gezien. Een gebaar van triomf; ze was zo zeker van zichzelf. Jan dwong zich om niet te reageren. Hij bleef onbewogen voor haar zitten. Elke vorm van emotie die hij tijdens dit proces zou laten blijken, kon hem noodlottig worden. Toch vroeg hij zich af waarover ze zich had geamuseerd. Het duurde niet lang voor hij het wist.

‘Stilte, stilte tijdens het proces!’ riep de Hradil. Haar stem galmde over de hoofdweg. Het geluid werd weerkaatst door de gebouwen die aan weerszijden van de weg stonden. Ze hoefde het maar één keer te zeggen. De aanwezigen gehoorzaamden meteen. Dit was een kritiek stadium.

‘Wij zijn bijeengekomen om te oordelen over een van ons,’ zei ze. ‘Jan Kulozik, onderhoudskapitein. Er zijn zware beschuldigingen aan zijn adres geuit en dat is de reden waarom deze rechtbank nu zitting houdt. Ik vraag de technicus: Loopt de opnameapparatuur?’

‘Ja, Hradil.’

‘Dan zal dit proces volgens de wet worden geregistreerd. Volgens de aanklacht wordt Kulozik beschuldigd van moord op kapitein-verkenner Ritterspach. Dat is een ernstige beschuldiging. De clan-hoofden hebben deze aanklacht intensief onderzocht. Wij kwamen tot de ontdekking dat de getuigen van deze zogenaamde moord een andere versie van het gebeurde geven als de verkenner Scheer. Gezien de feiten lijkt het aannemelijk dat Kulozik Ritterspach uit zelfverdediging moest doden nadat hij was aangevallen. Zelfverdediging is geen misdaad. Gezien deze feiten heeft de rechtbank besloten dat de dood door een ongelukkig toeval is veroorzaakt. De aanklacht wegens moord wordt bij deze geseponeerd. De verkenner Scheer is door de rechterlijke macht berispt voor het uitbrengen van een vals rapport.’

Wat betekende dit in hemelsnaam? De menigte snapte er ook niets van. Er ontstond een levendig geroezemoes onder het publiek. Men zweeg meteen toen de Hradil abrupt haar hand opstak. Jan voelde dat er iets niet goed zat. Hij had gehoord dat men de aanklacht had geseponeerd en toch droeg hij nog steeds de handboeien. En dan die Scheer. Die smeerlap had het lef om te grinniken. Berispt en toch glimlachen? Hier zat meer achter en Jan was vastberaden om haar voor te zijn. Hij stond op en boog naar de microfoon.

‘Ik ben blij dat de waarheid aan het licht is gekomen. Daarom verzoek ik u mijn handboeien af te doen …’

‘De gevangene zal gaan zitten,’ zei de Hradil. Twee verkenners grepen Jan bij zijn schouders en trokken hem terug op zijn stoel. Het was duidelijk nog niet voorbij.

‘De rechtbank werd echter ook geconfronteerd met andere beschuldigingen. Ernstige beschuldigingen, die een kwaad daglicht over onze samenleving werpen. De verdachte wordt beschuldigd van het aanzetten tot opstand, van ontrouwe acties, het verspreiden van onwettige propaganda en de zwaarste misdaad die wij kennen: verraad.

Dit zijn stuk voor stuk misdaden, maar het laatste is onvergeeflijk. In onze wet is dan ook vastgelegd dat hij die zich schuldig maakt aan dit vergrijp, ter dood zal worden veroordeeld. Jan Kulozik heeft zich schuldig gemaakt aan deze misdaden en wij zijn vandaag bijeen om hier het bewijs van te leveren. Zijn executie zal een dag na het proces ten uitvoer worden gebracht. Dat vereist de wet.’

18

Er klonk geschreeuw uit de immense menigte, vragen. Boze mensen drongen zich naar voren: de vrienden van Jan. Maar ze bleven staan toen de twaalf verkenners met hun wapens in de aanslag een lijn voor het podium vormden.

‘Iedereen terug!’ riep verkenner Scheer. ‘Iedereen terug. Deze wapens staan op maximum-vermogen.’

De mannen schreeuwden, maar bleven op een flinke afstand van de gevaarlijke wapens. De Hradils stem rolde over hen heen.

‘Er wordt geen verstoring van de orde toegestaan. Kapitein-verkenner Scheer heeft bevel gehad het vuur ogenblikkelijk te openen als dat noodzakelijk mocht blijken. In de menigte houden zich dissidente elementen op. Als zij de gevangene te hulp willen komen, zullen ze hiervoor geen kans krijgen!’

Jan zat stil in zijn hok. Nu pas drong tot hem door wat er gebeurde. De ene minuut berispt, de andere minuut kapitein-verkenner. Scheer deed het niet slecht. De Hradil had hem stevig in de hand. En Jan net zo goed. Hij ontspande zich en probeerde zich voor te bereiden op zijn verdediging. Hij had zich op de moordzaak voorbereid. Hij had zich niet gerealiseerd dat die beschuldiging als een fa^ade moest dienen. Er was nu geen ontsnapping meer mogelijk; het proces zou gewoon doorgaan. Toen de Hradil zweeg, greep hij de microfoon.

‘Ik eis dat deze farce meteen wordt beëindigd en dat ik op vrije voeten wordt gesteld. Als er van verraad sprake is, wordt dit door die oude vrouw gepleegd. Ze drijft ons allemaal de dood in en…’

Hij hield zijn mond, omdat het geen zin had. Ze had gewoon zijn microfoon uitgeschakeld. Hij was machteloos. Zijn enige hoop was dat hij de Hradil misschien uit haar evenwicht zou kunnen brengen. Ze was vervuld van haat en woede jegens hem. Hij hoorde het duidelijk toen ze sissend het woord nam. Maar ze wist zich te beheersen.

‘Ja, we zullen de suggestie van de gevangene opvolgen. Ik heb ruggespraak gevoerd met mijn collega-rechters en ze zijn het met mij eens. We zullen de aanklacht laten vallen. Alles, behalve het verwijt dat hij verraad heeft gepleegd. Verraad! We hebben meer dan genoeg van deze man moeten slikken. Hij is bezeten door machtswellust. Hij wil overal de baas spelen. We zijn gewillig geweest, omdat we in een gevaarlijke tijd leven. Dan moet men toegeeflijk zijn, zodat de samenleving kan blijven functioneren. Misschien hebben we een fout gemaakt door de gevangene te veel vrijheid te laten. We hebben misschien te veel toegestaan dat volgens de wet niet mogelijk was. Hij kwam tegen de gevestigde orde in opstand. Ik verzoek de technicus een stuk uit het wetboek voor te lezen. Het derde hoofdstuk, vierde alinea, onder de kop verraad, zoals dit in de wet wordt omschreven.’

De technicus liet zijn vingers over het toetsenbord van de computer glijden, vond het juiste hoofdstuk en liet het op de monitor voor zich afdraaien. Toen hij de alinea had gevonden, zette hij de computer op audio-visuele weergave. Over de hoofdweg rolde een doffe monotone stem.

‘Verraad. Een ieder die tegenover anderen staatsgeheimen onthult, maakt zich schuldig aan verraad. Een ieder die tegenover anderen de details van een plan of plannen van de wetgevende macht vertelt, maakt zich schuldig aan verraad. Een ieder die tegen het gezag van de wetgevende
macht in opstand komt of probeert haar te beïnvloeden met het doel zichzelf of zijn positie in de maatschappij te verbeteren en hierdoor anderen aanzet om tegen de wettelijke macht in opstand te komen, maakt zich schuldig aan hoogverraad. De straf voor verraad is de dood en het vonnis moet binnen vierentwintig uur na het proces worden uitgevoerd.’

De menigte was geschokt en stil, terwijl de stem langzaam wegstierf tussen de gebouwen.

De Hradil nam het woord.

‘Je hebt de aard van de beschuldiging en de straf gehoord. Nu zul je het bewijs horen. Ik zal dit bewijs zelf aandragen. In het bijzijn van de clans en de clan-hoofden heeft de gevangene zich verzet tegen de wil van de wettelijke macht, die door de clan-hoofden wordt vertegenwoordigd. Toen hij het uitdrukkelijke bevel kreeg zich bij het bevel van de clan-hoofden neer te leggen, kwam hij tegen ons in opstand en negeerde hij het bevel. Hij liet door derden de machines saboteren op een manier die alleen aan technici bekend is. Hij dwong ons toestemming te geven voor het maken van een tweede tocht. Door zijn manier van handelen zijn tijdens die tocht vele slachtoffers gevallen. Hij heeft anderen aangezet om tegen het wettelijk gezag in opstand te komen en daarom is hij schuldig. Schuldig niet alleen aan verraad, maar zelfs aan hoogverraad. Dit is de bewijsvoering. De rechters zullen nu in beraad gaan.’

‘Ik eis dat ik het recht krijg om te spreken,’ schreeuwde Jan. ‘Hoe kunnen jullie me veroordelen zonder dat ik de kans heb gehad om mezelf te verdedigen!’

Hoewel zijn microfoon was uitgeschakeld, schreeuwde hij zo hard dat de mensen in de voorste rijen hem konden verstaan. Er klonken kreten van ongenoegen. Van zijn vrienden en van anderen. Men eiste dat hij de kans kreeg om zich te verdedigen. Het was niet verwonderlijk dat er ook mensen waren die hem deze kans wilden ontnemen. De Hradil luisterde zwijgend naar de krijsende menigte en sprak toen met de andere rechters. Het was Chun Taekeng, het oudste clan-hoofd, die de microfoon greep.

‘Wij zijn genadig en dit proces vindt plaats volgens de wet. De gevangene krijgt de kans zich te verdedigen voordat wij hem zullen vonnissen. Maar ik waarschuw hem dat, als hij poogt zijn verraderlijke ideeën op de massa
over te brengen, hem meteen het zwijgen zal worden opge-legd.’

Jan keek naar de rechters, stond toen langzaam op en draaide zich naar de menigte. Wat kon hij zeggen dat ze niet als verraad zouden beschouwen? Als hij ook maar één woord over de andere planeten of over de Aarde zou zeggen, zouden ze de microfoon uitschakelen. Hij moest het spel nu volgens hun regels spelen. Hij had weinig kans -maar hij moest het proberen.

‘Mensen van Halvmörk. Ik word vandaag veroordeeld omdat ik alles heb geprobeerd om jullie leven en het graan te redden, dat we ongetwijfeld nodig zullen hebben als de schepen komen. Dat is alles wat ik heb gedaan. Een aantal van u was tegen dit plan. Ze begrepen me verkeerd en de toekomst zal bewijzen dat ze het bij het verkeerde eind hadden. Mijn enige vergrijp, en dat is eigenlijk geen vergrijp, was het feit dat ik een nieuwe en gevaarlijke situatie duidelijk wilde maken. Ik heb geprobeerd een manier te ontwikkelen waarop we deze situatie de baas zouden kunnen worden. We hebben dingen moeten doen die we nooit eerder hebben gedaan, maar dat wil niet zeggen dat het daarom verkeerd is geweest. Het was alleen nieuw. De oude wetten zijn niet meer van toepassing op de situatie waarin we ons nu bevinden. Ik moest me zo sterk mogelijk opstellen om die veranderingen te bewerkstelligen. Anders was het ons nooit gelukt. Wat ik heb gedaan, heeft niets te maken met verraad. Ik heb mijn gezonde verstand gebruikt om jullie en het graan te redden. Daar kan ik toch niet voor worden veroordeeld . .

‘Dat is genoeg,’ zei de Hradil, die hem abrupt onderbrak. Zijn microfoon werd uitgeschakeld. ‘De argumenten van de gevangene zullen in overweging worden genomen. De rechters zullen zich nu over het vonnis beraden.’

Ze voelde zich zeker van zichzelf. Er werd geen tijd verspild aan het beraad. Ze schreef gewoon iets op een stukje papier en gaf het papiertje aan de volgende rechter door. Hij schreef er iets onder en gaf het op zijn beurt door. Niemand aarzelde. Het was duidelijk welk woord ze op het papier schreven. Chun Taekeng was de laatste die het papiertje kreeg. Hij keek er niet eens naar, maar stond op en verkondigde het oordeel.

‘Schuldig! De gevangene is schuldig bevonden aan verraad. Hij zal over vierentwintig uur door wurging ter dood worden gebracht. Wurging is de straf voor verraad.’

Op deze planeet had men nog nooit een doodstraf geëxecuteerd. Men wist niet eens wat het woord eigenlijk betekende. De mensen schreeuwden, krijsten en stelden vragen aan de rechters. Hyzo Santos baande zich een weg door de menigte. Toen hij vlak voor het podium stond, verhief hij zijn stem. De menigte zweeg en men kon hem duidelijk horen.

‘Jan heeft geen verraad gepleegd. Hij is de enige hier die zijn verstand heeft gebruikt. Als hij verraad heeft gepleegd, dan ben ik en de rest van ons daar net zo schuldig aan en …’

Kapitein-verkenner Scheer hief zijn wapen op. Hij stond misschien een halve meter van Hyzo Santos verwijderd. Hij haalde de trekker over. De vuurstoot uit de loop raakte Hyzo in de borst en verkoold stortte de man neer. Zijn gelaat was verwrongen en geblakerd. Hij was dood voor hij de grond raakte.

Er klonk gegil. De mensen die in de voorste rij stonden, weken achteruit. Er waren een paar mensen door wegspattende energievonken geraakt. Ze kreunden. De Hradil nam het woord.

‘Er is een man geëxecuteerd. Hij bekende luidkeels dat hij zich schuldig had gemaakt aan verraad. Zijn er misschien nog anderen die luidkeels willen verkondigen dat ze schuldig zijn aan verraad? Kom gerust naar voren, spreek vrijuit. Wij zullen luisteren.’

Ze sprak poeslief en hoopte dat er iemand, zou reageren. De mensen probeerden weg te komen uit de voorste rijen. Men zweefde op de rand van een paniekuitbarsting. Jan staarde naar het lichaam van zijn vriend en voelde zich moedeloos worden. Een vreemd gevoel maakte zich van hem meester. Dood. Gedood, omdat hij voor Jan was opgekomen. Misschien hadden ze gelijk met hun beschuldigingen en was hij verantwoordelijk voor de dood van anderen. Misschien veroorzaakte hij inderdaad een chaos onder de bevolking. Hij fronste zijn wenkbrauwen toen Scheer hem van achter beetpakte en in bedwang hield. Jan begreep waarom de man dit deed toen hij de Hradil op zich af zag komen.

‘Zie je waar jouw waanzin toe leidt, Kulozik?’ siste ze.

‘Ik waarschuwde je duidelijk mij te gehoorzamen, maar je wilde niet luisteren. Je vergiftigde goede mannen met jouw verraderlijke praatjes. Er zijn mannen door jouw verraad om het leven gekomen. De laatste van hen is net gestorven. Maar daar komt nu een einde aan, want jouw tijd is voorbij. Nog even en dan zijn we van je af. Alzbeta zal jou nooit meer zien …’

‘Misbruik haar naam niet met je schijnheilige smoel, heks!’

Jan had niets willen zeggen, maar ze daagde hem uit.

‘Alzbeta zal niet meer met jou getrouwd zijn als je dood bent, dat begrijp je toch, hoop ik? Dat is de enige manier om het huwelijk ongedaan te maken en dit huwelijk wordt ongedaan gemaakt. En jouw kind zal door een vreemde man worden grootgebracht. Het zal iemand anders als vader krijgen.’

‘Waar heb je het over, heks?’

‘Ach, heeft ze het je niet verteld? Misschien is ze het vergeten. Misschien vond ze het wel erg dat een andere man jouw plaats zou moeten innemen. Ze is zwanger. Jouw kind en …’

Ze zweeg verbaasd toen Jan luidkeels begon te lachen. Hij schudde van het lachen in de greep van Scheer.

‘Lach niet. Het is de waarheid!’ krijste ze.

‘Breng me weg. Weg van haar. Naar mijn cel!’ riep Jan, terwijl hij zich niet meer tot bedaren kon brengen. Hij bleef lachen. Haar nieuws had het tegenovergestelde effect gehad: ze had hem er niet mee kunnen kwetsen. Dit was prachtig nieuws. Hij zei het tegen Alzbeta toen ze hem later in zijn cel opzocht.

‘Je had het me moeten vertellen,’ zei hij. ‘Je had toch beter dan die oude heks moeten weten hoe ik zou reageren.’

‘Ik wist het nog niet zeker. Het was zo ongelooflijk en de dokter was nog niet klaar met zijn onderzoek. De dokter zal het haar wel hebben verteld. Ik wist niet dat zij het ook wist. Ik wilde je er niet mee lastig vallen.’

‘Lastig vallen? Met dit nieuws monter ik weer heel wat op. De baby is onvoorstelbaar belangrijk. Ik kan elk moment van de dag het leven verliezen, maar jij zult altijd ons kind hebben. Dat vind ik erg belangrijk. Je had het gezicht van dat monster moeten zien, toen ik begon te lachen. Ik realiseerde me pas later dat ik niet beter had kunnen reageren. Ze is zo gemeen, dat ze het zich niet kan voorstellen dat er mensen bestaan met normale gedachten en liefde voor elkaar.’

Alzbeta knikte.

‘Vroeger deed het me pijn als ik je zo hoorde praten. Ik schaamde me. Per slot van rekening is zij de Hradil. Maar je hebt gelijk. En niet alleen dat. Ze is ook nog…’

‘Zeg dat niet. Niet hier.’

‘Waarom niet? Toch zeker niet vanwege de opnamen die men maakt? Ik weet het. Een van jouw vrienden heeft het me verteld. Maar ik wil dat ze dit hoort. Ik wil haar zelf dit soort dingen vertellen. Ze heeft zo goed haar best gedaan om ons uit elkaar te houden.’

En uiteindelijk lukt het haar toch, bedacht Jan zich. Ze heeft gewonnen. Op dat moment werd het hem te veel. Alzbeta was zo dichtbij hem en toch zo oneindig ver weg.

‘Alsjeblieft, ga nu maar,’ vroeg hij haar. ‘Maar beloof je me dat je nog terugkomt?’

‘Natuurlijk.’

Hij liet zich op het bed vallen met zijn gezicht naar de muur. Hij wilde haar niet zien weggaan. Het was allemaal voorbij. Hyzo was misschien de enige geweest die iets voor hem had kunnen doen. Maar Hyzo was dood. Ongetwijfeld had ze hem opzettelijk uit zijn tent gelokt. Volgens haar zorgvuldig voorbereide plan had ze hem laten neerschieten. Niemand anders zou in staat zijn geweest om in een dergelijk korte tijdspanne die hij nog had tot de executie, een reddingsactie op touw te zetten. Hij had vrienden. Veel vrienden zelfs. Maar ze stonden machteloos tegenover de Hradil. En vijanden. Mensen die hem haatten omdat hij verandering teweeg had gebracht en die hem overal de schuld van gaven. Waarschijnlijk was dit de meerderheid van de bevolking.

Hij had in ieder geval gedaan wat hij kon. Het was niet veel. Hoewel er nu graan was voor het geval de schepen alsnog zouden komen. Maar de mensen hier waren te dom om dat in hun voordeel te gebruiken. Ze zouden als horigen buigen voor hun meerderen en de rest van hun leven in slavernij doorbrengen. Ze hadden geen hoop op een beter bestaan. Had hij nog maar een korte periode met Alzbeta door kunnen brengen; dat was hem veel waard geweest. Beter iets dan niets te hebben. En ze was zwanger. Hopelijk een zoon. Hoewel ze misschien beter een dochter kon hebben. Zijn zoon had misschien te veel van hem weg. Een dochter was beter. Hier had men misschien geen koninkrijk op aarde, maar als men gewillig was, kon men heel oud worden. Toch had het allemaal geen zin als de schepen niet zouden komen. Misschien maakten ze een kans om nog een keer naar het noorden te trekken, ondanks het feit dat het materiaal hard aan vervanging toe was. Misschien lukte hun zelfs dat niet meer, als ze niet genoeg onderdelen van de andere wagens zouden kunnen slopen.

En hij zou het niet meer meemaken, want over een paar uur zou hij dood zijn. Hij hing aan de tralies van zijn kleine raam en staarde naar de grijze lucht. Wurging. Hier had nog nooit iemand van deze straf gehoord. Op de Aarde had men deze straf heringevoerd voor de zwaarste misdadigers. Eens had hij noodgedwongen een dergelijke executie moeten bijwonen. De gevangene moest plaatsnemen op een speciaal voor dit doel geconstrueerde stoel. Een stoel met een hoge rugleuning en een tweetal gaten ter hoogte van de nek. Een lus van een dik stuk touw zou door de gaten om zijn nek worden gelegd. Met behulp van een stok die aan de achterkant van de stoel was bevestigd, draaide men het touw gestaag aan, totdat de gevangene was gestikt. Eerst zouden de nekwervels breken. Daarna zou hij stikken. Een langzame pijnlijke executie. Ze zouden een sadist nodig hebben om dit werk te verrichten. Maar daar hadden ze geen gebrek aan. Ongetwijfeld had Scheer zich vrijwillig aangemeld.

‘Iemand wil je spreken,’ riep de bewaker.

‘Geen bezoek. Ik wil niemand anders dan Alzbeta zien. Ik hoop dat jullie respect hebben voor de laatste wensen van een ter dood veroordeelde man. En zorg dat ik wat te eten en te drinken krijg. Het liefst veel bier.’

Hij dronk, maar hij had geen trek in het eten. Alzbeta kwam nog een keer op bezoek. Ze fluisterden, probeerden elkaar zo dicht mogelijk te benaderen. Ze stond nog steeds tegen het raam, toen de verkenners hem kwamen halen en haar wegstuurden.

‘Het verbaast me niets dat ik jou zie, Scheer,’ zei Jan. ‘Zijn ze zo aardig dat jij aan de stok van de machine mag draaien?’

Jan zag aan het bleke gezicht en de schrikreactie van de
man dat hij het goed had geraden.

‘Maar misschien knijp ik wel eerst jouw strot dicht!’ siste Jan en hief zijn vuisten op.

Scheer week achteruit, klauwde naar zijn wapen. Een lafaard. Jan kon niet om het voorval lachen. Hij was zo moe van deze mensen. Moe van iedereen. Moe van deze stomme-boerenplaneet. En hij verlangde bijna naar de welkome vergetelheid.

19

Het was hetzelfde podium dat de rechters hadden gebruikt; ook het luidsprekersysteem bleek hetzelfde te zijn. Er was niets verspild; alles was zorgvuldig voorbereid. De tafel en de stoelen waren verwijderd en er stond nu een ander voorwerp op het podium. De stoel met de hoge rugleuning. Speciaal ontworpen voor het wurgen van een mens. Jan kon zelfs vanuit de verte zien dat ze veel zorg aan de stoel hadden besteed. Duidelijk iets waaraan ze een tijd hadden gewerkt. Goed voorbereid. Onwillekeurig bleef hij staan, en de bewakers om hem heen onwillekeurig ook.

Een paar seconden lang leek de tijd stil te staan, alsof niemand wist wat hij moest doen. De vijf rechters, stomme getuigen van hun vonnis, stonden op het podium. De menigte keek. Mannen, vrouwen kinderen. Elke bewoner van de planeet kwam naar zijn executie kijken. Het zag zwart van de mensen op de hoofdweg. Stil als de dood wachtte men op de dood. De loodgrijze lucht hing als een rouwkleed over de massa.

Chun Taekeng, die nog nooit zijn geduld had kunnen bewaren, was de eerste die de stilte verbrak. Hij trok zich niets aan van de gevoelens waaraan de rest van de bevolking ten prooi was gevallen.

‘Breng hem naar voren. Blijf daar niet staan. We moeten doorgaan!’

Toen was het voorbij. De verkenners duwden Jan naar voren. Het gebeurde zo onverwacht dat hij struikelde over de onderste trede en bijna zijn evenwicht verloor. Het maakte hem kwaad. Hij wilde zich niet als een lafaard gedragen. Hij duwde hen terug en probeerde zich uit hun greep los te maken. Heel even was hij vrij en waardig klom hij de trap op. Het ging zo snel dat de verkenners achter hem aan moesten rennen. De menigte had het echter gezien en men murmelde zachtjes.

‘Kom hier. Ga zitten!’ beval Chun Taekeng.

‘Mag ik soms niets meer zeggen?’

‘Wat? Nee, natuurlijk niet! Daar heb je geen toestemming voor. Ga zitten!’

Jan werd door de verkenners in de richting van de wurgstoel geduwd. Hij zag alleen maar Chun Taekeng, de Hradil, de andere rechters, en ineens voelde hij een immense haat in zich opwellen. Hij kon de drang niet weerstaan om iets tegen hen te zeggen.

‘Ik haat jullie stuk voor stuk. Ik veracht jullie kleinzielige wereld en jullie misdadige gedachten. Jullie zijn verantwoordelijk voor de dood van die onschuldige mensen. Jullie misbruiken de mensen. Niet ik, maar jullie zouden hier ter dood gebracht moeten worden en…’

‘Dood hem!’ beval de Hradil en voor het eerst gaf ze blijk van de intense haat die ze voor hem koesterde. ‘Dood hem! Ik wil hem zien sterven!’

De verkenners sleurden Jan met zich mee en dwongen hem in de richting van de wurgstoel, terwijl hij zich verzette en een van de rechters te pakken probeerde te krijgen. Hij wilde zich bevrijden en wraak op hem nemen. Iedereen staarde naar het stille gevecht.

Niemand zag de man in het donkere uniform, die zich een weg door de menigte baande. Ze lieten hem passeren, waarna de rij zich weer achter hem sloot en men naar het podium staarde. Hij worstelde zich door de voorste rijen heen en beklom de trap naar het podium.

‘Laat die man los,’ zei hij. ‘Er komt nu een eind aan deze vertoning.’ Hij liep langzaam over het podium en pakte de microfoon uit de handen van een verbaasde Chun Taekeng. Daarna herhaalde hij zijn woorden, zodat iedereen hem duidelijk kon verstaan.

Niemand bewoog.

Het was doodstil.

De man was een vreemdeling. Ze hadden hem nog nooit
gezien.

Dat was absoluut onmogelijk. Op een planeet waar nooit iemand arriveerde en nooit iemand vertrok, waar men iedereen van gezicht en bijna iedereen bij naam kende. Er kon geen vreemdeling zijn. En toch was deze man een vreemdeling.

Het was niet duidelijk of kapitein-verkenner Scheer van plan was om de man neer te schieten, maar toch trok hij zijn wapen. De man zag de beweging uit zijn ooghoeken en draaide zich om. In zijn hand hield hij een klein, sinister wapen.

‘Als je dat wapen niet meteen laat vallen, dood ik je!’ zei hij. De stem klonk scherp en koud. Scheer liet geschrokken het wapen op de grond vallen. ‘De rest van jullie volgt zijn voorbeeld. Snel. Ik waarschuw jullie niet meer.’ Ze volgden zijn bevel op. Pas toen de wapens van het podium af waren geschoven, draaide de man zich weer naar de menigte; hij hief de microfoon op.

‘Wat betreft de andere verkenners in de menigte: ik wil jullie even vertellen dat jullie door scherpschutters onder schot worden gehouden. Elke poging om het vuur op mij te openen zullen jullie met de dood moeten bekopen. Kijk maar eens om je heen.’

Ze deden het. Net als alle anderen in de menigte. Nu pas had men de gewapende mannen op de daken van de gebouwen in de gaten. Ze hielden lange wapens met telescoopvizieren in de hand en mikten op de massa en het podium. Het was duidelijk dat ze geen moment zouden aarzelen om van deze wapens gebruik te maken.

‘Verkenners, breng jullie wapens naar voren en leg ze voor het podium neer.’

Jan stapte voorwaarts en keek naar de man. Daarna naar de twee andere gewapende vreemdelingen die hem op het podium begeleidden. Hij voelde zich even enorm opgelucht. Heel even, want misschien werd zijn executie alleen maar uitgesteld door dit voorval.

‘Jullie komen van de schepen,’ zei hij.

De vreemdeling liet de microfoon zakken en keek hem aan. Het was een man met grijs haar, een donkere huidskleur en felle blauwe ogen.

‘Ja, wij komen van de schepen. Mijn naam is Debhu. Maak Kulozik ogenblikkelijk los.’ Hij knipte met zijn vingers en de verkenners haastten zich om aan het bevel gehoor te geven. ‘We zijn nog geen twintig uur geleden op de weg geland. Het spijt me dat we zo lang hebben moeten wachten, maar we wilden iedereen op één plaats bij elkaar hebben. Als ze hadden geweten dat we zouden komen, hadden ze je om het leven gebracht. Dan hadden we misschien moeten vechten en waren er doden gevallen. Het spijt me dat je dit hebt moeten doorstaan. Zeker aangezien je de dood hebt moeten aanschouwen.’

‘Jullie komen van de schepen… maar je komt niet van de Aarde!’

Jan hoorde dat zijn stem oversloeg door de opwinding waaraan hij ten prooi viel. Iets geweldigs, iets ongelooflijks moest er zijn gebeurd. Debhu knikte langzaam.

‘Je hebt gelijk. Er is … iets veranderd.’

‘Wat doen jullie hier? Maak dat je van het podium af komt!’ De woede van Chun Taekeng maakte een eind aan de betovering, die iedereen in haar greep had gehouden. ‘Geef me die microfoon en ga! Dit kan ik niet langer toelaten en …’

‘Bewakers. Zorg voor de rechters. Houd ze in de gaten.’

Zwaar gewapende mannen met vervaarlijk uitziende wapens dreven de vijf rechters bijeen. De clan-hoofden waren te geschokt om te reageren. Debhu knikte goedkeurend en nam toen de microfoon weer ter hand.

‘Mensen van Halvmörk, mag ik uw aandacht even hebben. De schepen zijn te laat gekomen, omdat er op diverse planeten een aantal veranderingen hebben plaatsgevonden. Hier zullen we u later meer over vertellen. Ik acht het voor dit moment voldoende u te laten weten dat de absolute macht van de Aardse Gemeenschap is gebroken. Jullie zijn vrij. Wat dat betekent zullen we jullie uitleggen. Er wordt momenteel een zware strijd tegen de Aardse Gemeenschap gevoerd en er is hard voedsel nodig. Elke graankorrel die jullie hebben kunnen redden, is nodig om de dreigende hongersnood te bestrijden, en wij zijn jullie dankbaar voor het werk dat jullie hebben verricht. Ga allen naar huis en wacht daar tot wij u verder op de hoogte brengen. Dank u voor uw aandacht.’

Terwijl de massa uiteenging, klonken er kreten. De mensen wisselden opgewonden van gedachten. Een paar mannen wilden op de hoofdweg blijven staan: de vrienden van Jan. Maar de mannen met de wapens dreven hen terug. Er kwamen steeds meer gewapende mannen te voorschijn. Jan wachtte zwijgend; hij moest meer te weten zien te komen voor hij iets kon zeggen.

‘Jullie wisten dus alles van mijn proces en het vonnis?’ vroeg Jan tenslotte. Hij kon zijn nieuwsgierigheid niet langer bedwingen. Debhu knikte. ‘Hoe dan?’

‘Er was een informant op deze planeet.’

‘Ik weet het. Ritterspach. Maar hij is helaas dood.’

‘Ritterspach was slechts een werktuig. Hij kreeg alleen maar bevelen die hij moest uitvoeren. Nee, de echte informant had een goede opleiding achter de rug en werkte hier al een paar jaar. Met behulp van een speciaal gecodeerde zender werden er regelmatig berichten naar de Aardse veiligheidsdienst verzonden. Aangezien we een aantal ontvangers buit hadden gemaakt, konden we een paar berichten ontcijferen nadat we uit de hyperruimte waren gekomen. Daarom hebben we onze komst niet gemeld.’

Jan was stomverbaasd door deze onverwachte ontwikkeling. Hij had moeite om dit nieuws zo snel te verwerken.

‘Een actieve informant? Hier? Maar wie … ?’

Maar toen hij de vraag stelde, drong het logische antwoord tot hem door. Hij draaide zich om en wees met zijn vinger beschuldigend naar een van de rechters.

‘Daar staat jullie informant. Daar!’

‘Ja, inderdaad,’ mompelde Debhu.

De Hradil krijste schril en wierp zich naar voren, haar handen hoog boven het hoofd en de nagels als klauwen uitgestrekt om hem te verscheuren en te verminken. Jan wachtte haar gelaten op, deed een stap opzij, greep haar polsen en hield haar vast. Hij staarde in haar gloeiende ogen, die hem een paar centimeter van zijn gezicht af beloerden.

‘Natuurlijk. Mijn vijand. De slimste en gemeenste persoon op deze planeet. Te intelligent om op deze stomme planeet te zijn geboren. Een mens van de Aarde. Een laag creatuur, dat alles wilde opgeven om hier over een stel achterlijke medemensen te kunnen heersen. Iemand met de absolute macht, die kon doen en laten wat ze wilde. Ze kon vernietigen wat en wie ze wilde. En dan rapport uitbrengen aan de commandant van de schepen, zodat ze op de Aarde zouden weten dat ze hier haar best deed. De Aarde, waar men natuurlijk hoopte dat iedereen die haar in de weg stond, zou sterven …’

‘Er waren geen problemen, totdat jij naar deze planeet werd verbannen,’ krijste ze. ‘Ze waarschuwden me nog voor jou. Je was een oproerkraaier, een gevaar voor de samenleving. Ik moest je in de gaten houden, bewijs voor ze inzamelen en …’

Ze zweeg toen hij haar wild door elkaar schudde, toch voorzichtig genoeg om haar oude lichaam niet onnodig te kwetsen. Zijn stem klonk laag en triomfantelijk.

‘Ik zal je nu het bewijs geven. Ze hadden gelijk, hoewel ze natuurlijk niets konden bewijzen. Ze lieten me praten en kwamen alles te weten. Alles. Maar ze hadden me nodig en daarom werd ik verbannen. Ik moest beloven me goed te gedragen. Maar de vonk die mij aan het denken heeft gezet en die de revolutionaire gedachten in mij heeft doen ontbranden, hebben ze niet kunnen doven. Hoor je dat, heks? Wij hebben gewonnen en jij hebt alles verloren. Heb je nou je zin?’

Jan werd misselijk van haar. Hij liet haar los en de bewakers voerden haar weg. Hij draaide zijn rug naar haar toe en probeerde de walging die in hem opwelde, te onderdrukken.

‘We hebben nog niet overal gewonnen,’ zei Debhu. ‘Maar in ieder geval hebben we hier een overwinning geboekt. Als we vertrekken, zal ik die vrouw meenemen. Net zo goed als de verkenner die jouw vriend heeft vermoord. Er moet een einde komen aan het geweld. We zullen ze berechten. Eerlijke processen, die op elke planeet op de televisie te zien zullen zijn. Er zal gerechtigheid geschieden … en niet het soort gerechtigheid zoals zij het had geregeld. We hopen dat deze processen en de vonnissen die zullen worden voltrokken bij hen die het verdienen, vrede zullen bewerkstelligen. We moeten het verleden uitroeien. Als onze strijd voorbij is, zal het veel moeite kosten om de mensheid te herenigen. Maar het einde van onze strijd is gelukkig in zicht. We winnen op alle fronten, behalve een. De planeten zijn van ons. Dat was gemakkelijk. Niet iedereen vindt het fijn om door de Aarde te worden geregeerd. Maar we hebben de Aarde nog niet aangevallen. De ruimtevloot heeft zich naar het zonnestelsel teruggetrokken en bewaakt de thuiswereld. Onze aanval kwam als een volslagen verrassing. We hebben het gevaar overal uitgeroeid. Ze hebben de kracht niet meer om de planeten te heroveren. Maar de Aarde kunnen we niet zo gemakkelijk veroveren.’

‘Ik betwijfel het,’ zei Jan. ‘Per slot van rekening is de aardse economie gebaseerd op de aanvoer van de planeten. Ze zijn te afhankelijk. Het lijkt me onwaarschijnlijk dat ze voldoende voedsel voor de bevolking kunnen produceren. Het lijkt me zelfs de vraag of ze voldoende synthetisch voedsel kunnen aanmaken om in de behoefte te kunnen voorzien.’

‘Zij zijn niet de enigen die voedsel nodig hebben. De vrachtschepen zijn op dit moment bezig met de landingsprocedure. Wij zijn je bijzonder dankbaar voor het feit dat je zoveel graan hebt kunnen redden. Ondanks alle moeilijkheden die je hebt moeten overwinnen. Zodra de schepen zijn geland, zullen we met het inladen beginnen.’

‘Nee,’ zei Jan grimmig. ‘Dat zal deze keer evenmin het geval zijn. Het graan gaat niet aan boord voordat ik dat zeg.’

Debhu stapte verbaasd achteruit en in een reflex richtte hij zijn wapen op Jan.

‘Schiet me gerust neer, als je dat wilt. Waarom schiet je ons niet allemaal neer? Het graan is van ons!’

20

De ogen van Debhu fonkelden kwaad in zijn donkere gelaat.

‘Wat bedoel je, Kulozik? We zitten midden in een oorlog en we hebben dat graan nodig om er voedsel van te maken … we moeten dat graan hebben. Niemand kan ons daarvan weerhouden. Ik kan je net zo gemakkelijk doden als ik je net heb gered!’

‘Probeer me niet bang te maken, en houd op over jullie oorlog. Wij hebben ook een oorlog moeten voeren. Een oorlog tegen deze buitenaardse wereld. En we hebben het graan voor jullie door een hel moeten halen en gered. Het is hier niet per ongeluk in de silo’s terechtgekomen. Als we het achter hadden gelaten, was het nu as geweest. Deze mensen zijn arm en het beetje dat ze hadden, hebben ze voor het graan achter moeten laten. Hun kleding, meubelen, bezittingen, alles, om ruimte te maken voor het graan. Graan, waarvan jij doet of je het recht hebt om het zonder meer in te laden. Het is van ons, begrijp je dat? Tijdens de tweede tocht hebben zeven mannen hun leven voor dit graan opgeofferd en ik wil niet dat zij hun leven tevergeefs hebben opgeofferd. Natuurlijk krijgen jullie het graan. Maar niet zonder meer. Je zult naar ons moeten luisteren en akkoord moeten gaan met onze voorwaarden. Anders kunnen jullie ons net zo goed meteen executeren. Dan kun je het graan zo meenemen. Maar dan is het wel meteen de laatste keer geweest dat jullie hier graan konden weghalen. Jij moet zelf maar een besluit nemen.’

Debhu staarde Jan aan. Zijn vuisten waren gebald en al zijn spieren stonden gespannen. Een poos stonden ze op die manier tegenover elkaar en staarden elkaar aan. Tot er iets dat op een glimlach leek, verscheen op het gezicht van Debhu. Hij grinnikte en liet het wapen in zijn holster glijden.

‘Je bent geen gemakkelijke man, Kulozik. Dat begrijp ik. Dan moeten we ons probleem als mannen tegenover elkaar zien op te lossen. Je hebt gelijk. Het is een drukke dag geweest. Ik neem aan dat je net zoveel recht hebt als wij op het succes van de revolutie. Maar denk niet dat we veel te bieden hebben. Laten we maar naar jouw vrouw gaan. Ze snakt ongetwijfeld naar je. Dan nemen we iets te drinken en spreken het nog eens rustig door.’

‘Akkoord.’

Alzbeta was sprakeloos. Ze kon niet geloven wat er was gebeurd. Ze drukte haar gezicht tegen zijn schouder, hield hem stevig vast, huilde en begreep niet waarom ze het deed.

‘Het is goed,’ fluisterde Jan. ‘Het is allemaal voorbij. Alles wordt anders … het wordt veel beter voor ons. Je hoeft nergens meer bang voor te zijn. Kom, ga wat thee zetten voor onze gast, en dan moet je komen luisteren naar ons gesprek.’

Hij haalde een fles van zijn eigengemaakte alcohol te voorschijn en liet wat in de kopjes lopen. Hij hoopte dat de thee de smaak iets zou verzachten. Toen Debhu aan de thee nipte, sperde hij hijgend zijn ogen open.

‘Je moet even aan de smaak wennen,’ mompelde Jan. ‘Zullen we een toast uitbrengen? Op het verstand en een vreedzame toekomst?’

‘Ja, daar wil ik wel een toast op uitbrengen. Maar ik wil nu ook weieens weten wat je met jouw tegenstand denkt te bereiken.’

‘Geen tegenstand,’ zei Jan, die in een keer zijn kopje leegdronk en het voor zich neerzette. ‘Gewoon geven en nemen.

Gelijkheid. De mensen hier hoeven niet langer het slachtoffer te zijn van de economische slavernij. Ze zullen voor hun vrijheid moeten werken, en daar zijn ze al aan begonnen. Ze zullen jullie het graan blijven leveren dat jullie voor het voedsel nodig hebben. Maar ze willen er nu iets voor terug hebben.’

‘We kunnen niet veel geven. Er is veel vernietigd, misschien wel meer dan ik openlijk zou willen toegeven. Een enorme chaos. Het duurt wellicht eeuwen voor we alles weer op peil zullen hebben gebracht.’

‘Alles wat men hier nodig heeft, is gewoon gelijkheid, en wat daarmee gepaard gaat. De overheersing van de clan-hoofden zal moeten worden beëindigd. Niet meteen, want de mensen weten niet beter. Zonder dit systeem van overheersing zou deze samenleving nog niet kunnen functioneren en zou er niets worden geproduceerd. Maar dit systeem moet zichzelf uitschakelen en overbodig maken. We willen volledig contact met de rest van de federatie, de andere planeten. Ik wil dat deze mensen iets van de democratie kunnen zien, zodat ze die kunnen vergelijken met de economische slavernij waarin ze zelf hebben moeten leven. Ik wil dat er kinderen op andere planeten worden grootgebracht en daar het onderwijs volgen. Niet alle kinderen. Alleen de besten. Zij zullen in een later stadium terugkeren en hier hun kennis en ideeën aan de mensen uitdragen. Daarna zal het systeem snel veranderen en de ouderen zullen plaats moeten maken voor de jongeren.’

‘Je vraagt veel…’

‘Ik vraag erg weinig. Maar het moet wel meteen beginnen. Dit keer misschien maar een paar kinderen. We zullen ze waarschijnlijk met veel moeite van hun ouders moeten verwijderen. Maar ze zullen er later begrip voor opbrengen. Jullie moeten wat apparatuur, informatiecassettes en -materiaal over de Aarde achterlaten. Op die manier kunnen ze zelf ontdekken wat hun altijd is onthouden. Tenslotte zal er een eind komen aan deze onnatuurlijke samenleving, die ze gedwongen worden te ondergaan. Het graan dat wij kunnen leveren, heeft een grote economische waarde. Het lijkt me dus niet meer dan redelijk dat we er iets voor terugkrijgen. De toekomst moet anders worden. De tijd dat we als marionetten werden gebruikt, is voorbij. Misschien was het voor ons net echt, maar de marionettenspelers zitten op de Aarde. De Hradil was niet meer dan een verlengstuk, waardoor ze ons in de hand konden houden. Ze dwongen ons een rol te spelen die niet bij ons paste. Voor hen zijn we niets. We betekenen nog minder dan de machines die we moesten bedienen. Onbelangrijke onderdelen, die je kunt vervangen als ze wegvallen. We moesten goedkoop eenvoudig voedsel voor de massa produceren. Maar die tijd is voorbij. Voorgoed voorbij. We zullen voedsel blijven produceren, maar we eisen de menselijke status voor dit werk!’

Debhu nipte aan de thee en knikte.

‘Tja, waarom ook niet. Je stelt nu weinig materiële eisen en dat is momenteel belangrijk. Want we hebben nauwelijks iets te bieden. Maar we zullen de kinderen met ons meenemen. Voor de scholen kunnen we ook wel zorgen en…’

‘Nee. Daar zorg ik zelf voor. Ik ga met jull/e mee!’

‘Dat mag je niet doen, Jan!’ kreunde Alzbeta. Hij pakte teder haar handen beet.

‘Het duurt echt niet lang. Ik beloof je dat ik zo snel mogelijk terug zal komen. Maar in de melkweg heerst momenteel een onbeschrijfelijke chaos. Niemand geeft echt iets om onze problemen. Ik zal moeten vechten voor alles wat we nodig hebben. Ik weet wat deze planeet nodig heeft en ik zal het krijgen ook, hoewel ik er zeker van ben dat men mijn eisen niet op prijs zal stellen. Ik zal de kinderen selecteren en ervoor zorgen dat ze op de juiste scholen terechtkomen. Ik zal ervoor zorgen dat ze met het andere bestaan kennis zullen maken. Hun visie op de wereld en onze samenleving zal grondig veranderen en ook dat zal kwaad bloed zetten. Maar het is absoluut noodzakelijk.’

‘Je gaat weg en je komt nooit meer terug,’ fluisterde ze, terwijl ze zich uit zijn armen losmaakte.

‘Zet dat maar meteen uit je hoofd,’ zei Jan. ‘Mijn leven is hier bij jou. Op deze eigenaardige buitenaardse planeet. Op de Aarde is het mij te druk en ik betwijfel of ik terug zou willen als ik de kans kreeg. Ik houd van jou en ik heb hier mijn vrienden… en als het een beetje lukt, zullen we het hier fantastisch naar ons zin kunnen hebben. Ik moet wel gaan, omdat niemand anders dit werk kan doen. Ik zal proberen om terug te zijn voordat ons kind ter wereld komt. Maar ik kan het je niet beloven. Maar ik zal hier zijn als
de karavaan weer naar het noorden moet trekken, omdat ik de onderdelen en het materiaal dat dit mogelijk moet maken, bij me zal hebben.’ Hij wierp Debhu een snelle blik toe. ‘Ik neem aan dat jullie geen splijtstof voor ons hebben meegebracht of iets anders dat we nodig hebben?’

‘Eigenlijk niet. Er heerste een vrij grote chaos en we hadden het graan absoluut nodig om de voedselproductie op peil te kunnen houden.’

‘Begrijp je nou wat ik bedoel, Alzbeta? We zullen voor onszelf moeten zorgen en ik zal het zelf moeten opknappen. Maar het zal ons lukken. De mensen zullen altijd voedsel nodig hebben.’

Er klonk een oorverdovend geluid van raketmotoren. De vrachtschepen waren aan de landing begonnen. Alzbeta stond op en zette de theepot op het vuur.

‘Ik maak nog wat thee. Het spijt me dat ik me zo aanstelde. Ik heb nooit aan je getwijfeld. Ik weet dat je terug zult komen. Je hebt de dingen hier altijd al willen veranderen. En misschien lukt het je. Nee, ik weet niet of het je lukt. Maar als het je lukt… zullen we dan eindelijk gelukkig zijn?’

‘Heel erg,’ zei hij glimlachend. Ze keek hem teder aan.

De theekopjes rinkelden op de schotels toen het geluid van de landende vrachtschepen aanzwol. Het geluid overstemde tenslotte alles en ze konden elkaar niet meer verstaan.

Eindelijk waren de schepen aangekomen.