Author: Asimov, Isaac
Date: 2013-10-09 22:00:00+00:00
Keywords: Science Fiction
Description: Ralph Neufeld zat met zijn hoofd binnen de kap; het schuifraam stond omhoog: een zeer ongewone houding voor een serieuze student als Ralph; en een zeer dodelijke…Vooral als je natriumcyaankali gebruikt in plaats van natriumacetaat. Een ongeluk? Maar daarvoor was Ralph toch te precies. Zelfmoord? Moord? Hoe dan ook, voor lector Louis’ Brade kon deze gebeurtenis catastrofaal worden. Tenslotte had hij geen vaste aanstelling en was promotie aan deze universiteit niet gemakkelijk. Isaac Asimov, docent biochemie, schrijver van hoog geklasseerde sciencefiction als ‘Ik, Robot’ (Prisma 1188) maakt hier
Publisher: @

Isaac Asimov

DOOD IN HET LAB

1

De Dood huist in het scheikundelaboratorium en een miljoen mensen huist daar eveneens, zonder dat het hen in het minst deert.

Ze vergeten eenvoudig dat de Dood er rondwaart.

Louis Brade, lector in de scheikunde, zou dit eenvoudige feit nooit meer vergeten. Hij had zich op een stoel laten vallen in het rommelige studentenlab en was er zich volkomen van bewust dat hij daar zat met de Dood. Hij was er zich in feite sterker van bewust nu de politie vertrokken was en de gangen weer leeg waren. Hij was het zich ook sterker bewust, nu als stoffelijk bewijs van de sterfelijkheid van de mens het lichaam van Ralph Neufeld uit het lab was weggehaald.

De Dood was er nog steeds. Hij liet zich niet grijpen.

Brade zette zijn bril af en wreef bedachtzaam de brillenglazen met een schone zakdoek, die hij speciaal voor dit doel bij zich droeg, waarna hij even ophield om te kijken naar de dubbele reflectie, een in elke lens, beide in het midden breder door de bolling van de glazen, zodat zijn magere gezicht voller leek en zijn brede mond met de dunne lippen nog breder werd.

Geen diepere kentekenen, stelde hij vol verbazing vast. Zijn haar was nog even zwart als drie uur geleden en zijn gezicht vertoonde lijntjes om de ogen (zoals gebruikelijk bij iemand van tweeënveertig), maar er waren toch niet meer lijnen dan voorheen.

Het was toch eigenlijk een onmogelijkheid om de Dood zo van nabij mee te maken en er geen kentekenen van over te houden?

Hij zette zijn bril weer op en keek opnieuw het lab rond. Waarom moest hij er de kentekenen van dragen dat hij de Dood nu eens van meer nabij had ontmoet? Hij ontmoette hem ten slotte iedere dag, overal en ieder ogenblik.

Hier zat hij, tussen wel vijftig flessen van donkerbruin glas op de overvolle planken. Elke fles waar de Dood in huisde, droeg een duidelijk etiket en allemaal waren ze in verschillende mate gevuld met hun eigen fijne zuivere kristalletjes. De meeste vullingen leken op zout.

Zout kon ook dodelijk zijn, dat was zeker. Als je er maar genoeg van nam, ging je dood. Toch zouden de meeste kristalletjes in die flessen veel sneller doden dan zout. Sommige zouden een minuut of zelfs minder nodig hebben, bij een juiste dosering.

Snel of langzaam, pijnlijk of pijnloos; elk was een uitstekend middel om een einde te maken aan alle aardse ellende. Na gebruik van een dergelijk middel was er geen terugkeer in het leven mogelijk.

Brade zuchtte diep. Voor degenen die ze achteloos gebruikten, schenen ze inderdaad zout te zijn. Ze werden gestrooid op dun papier om gewogen te worden of door trechters in kolven gegoten en opgelost in water, waarbij geknoeid of gespat werd op de tafels in het lab, waar het poeder slordig werd weggeveegd en de spatten met een papieren servetje werden gedroogd.

Al die druppeltjes en kruimels, waar de Dood in huisde, werden achteloos opzij geschoven, misschien om plaats te maken voor een boterham. Soms ook werd een maatglas, dat kort tevoren de Gelijkmaker behelsd had, gebruikt voor jus d’orange.

Op de planken stond loodacetaat, dat loodsuiker genoemd werd omdat het een zoetsmakend dodelijk vergift was. Verder stond er bariumnitraat, kopersulfaat, natriumdichromaat en tientallen andere dodelijke vergiften.

En natuurlijk ook cyaankali. Brade had gedacht dat de politie het wel in beslag genomen zou hebben, maar ze bekeken het alleen maar op een afstand en lieten de fles met ruim een half pond dodelijk vergift rustig staan.

In de kastjes onder het lab-aanrecht stonden de vijfliterflessen met sterke zuren, waaronder zwavelzuur dat je blind maakte als je er onvoorzichtig mee omsprong en je gezicht tot een groot litteken mismaakte. In een hoek lagen de cilinders samengeperst gas; sommige waren maar een paar decimeter lang, andere manshoog. Elk van die cilinders kon een rampzalige ontploffing veroorzaken, of een verraderlijke vergiftiging ten gevolge hebben, als enkele simpele voorzorgen werden verwaarloosd.

Een dood door geweld of tersluiks door mond of neus, of zelfs geleidelijk aan, na verloop van jaren, zoals door de kwikdruppels die kwaadaardig zouden glinsteren in de spleten van de vloer en de verborgen hoekjes, wanneer het stof verwijderd zou worden dat ze bedekte.

De Dood was overal te vinden en niemand sloeg er acht op, totdat af en toe, zoals nu, een van hen die met de Dood verkeerden, nooit meer van zijn stoel opstond.

Drie uur tevoren was Brade het studentenlab binnengelopen. Zijn zuurstofverbindingsproef was druk aan de gang en de nieuwe zuurstofcilinder, die net op zijn plaats gebracht was, liet het zuurstofhoudend gas langzaam het systeem binnenstromen. Alles was klaar voor de nacht; hij moest nog een kleinigheid opknappen en dan kon hij naar huis gaan, waar hij om vijf uur had afgesproken met Cap Anson.

Zoals hij naderhand verklaarde, was het zijn gewoonte even de studenten goedenavond te wensen, die nog op hun lab bezig waren als hij naar huis ging. Bovendien was hij van plan een kleine hoeveelheid gestandaardiseerd zoutzuur te lenen en het was algemeen bekend dat Ralph Neufeld de meest nauwkeurig gestandaardiseerde reagentia had van het hele gebouw.

Toen hij binnenkwam, zag hij Ralph Neufeld voorovergebogen op de spekstenen onderlaag binnen de kap, met zijn gezicht afgewend van de deur.

Brade fronste zijn wenkbrauwen. Dit was een zeer ongewone houding voor een serieus student zoals Neufeld. Wanneer een scheikundestudent een proef deed binnen een kap, hield hij altijd het schuifraam van onbreekbaar glas omlaag tussen hem en de borrelende stoffen. Zo hield hij de ontvlambare schadelijke dampen veilig binnen de kap, waarin ze door een ventilator gespuid werden naar de uitlaat op het dak.

Het was heel ongewoon om het raam omhoog geschoven te zien en de proefnemer met zijn hoofd op zijn elleboog binnen de kap.

Brade zei: ‘Ralph!’ en liep automatisch naar hem toe. Zijn voetstappen waren onhoorbaar op de kurken vloer (bestemd om de val van glazen instrumenten te breken) en toen hij Neufeld aanraakte, bewoog het lichaam stijf. Met een plotselinge angstige beweging keerde Brade het hoofd van de jongen zo, dat zijn gezicht te zien kwam. Het blonde kortgeknipte haar lag gegolfd, zoals gewoonlijk, en de ogen staarden hem glazig aan van onder de halfgesloten oogleden.

Wat is toch het duidelijke onderscheid tussen het gezicht van een dode en iemand die slaapt of dronken is?

Hij was dood. Brade voelde dat de pols weg was en dat het lichaam van Ralph Neufeld al merkbaar kouder was en zijn scherp reukorgaan snoof heel duidelijk de vage aanduiding en het verdwijnend restant van een amandelgeur.

Brade slikte droog en belde het medisch instituut op, drie straten verder, terwijl hij probeerde zijn stem zo normaal mogelijk te laten klinken. Hij vroeg naar dokter Shulter, die hij kende, en kreeg hem aan de lijn. Hierna belde hij de politie op.

Vervolgens belde hij het hoofd van de afdeling, maar het bleek dat professor Arthur Littleby al weg was sedert de lunch. Hij bracht Littleby’s secretaresse verslag uit van zijn ontdekking en wat hij gedaan had en waarschuwde haar, er voorlopig geen ruchtbaarheid aan te geven.

Daarna stak hij over naar zijn eigen lab en sloot de zuurstof – toevoer af, zette het reactiesysteem open en verwijderde het verhitte omhulsel. De proef moest maar stilgezet worden. Hij was op dit ogenblik niet belangrijk. Hij staarde naar de peilglazen van de kolossale zuurstofcilinder zonder iets te zien en probeerde de feiten te verwerken, zonder er volkomen in te slagen.

Hij voelde zich omringd door een grote stille leegte, ging terug naar het lab van de dode, vergewiste zich ervan dat de deur dicht en gegrendeld was en ging zitten wachten, in gezelschap van de Dood.

Dr. Ivan Shulter, van het medisch instituut, klopte zachtjes op de deur en Brade liet hem binnen. Shulters onderzoek was spoedig afgelopen. Hij zei: ‘Hij moet al een paar uur dood zijn. Cyaankali!’

Brade knikte. ‘Dat dacht ik al.’

Shulter veegde een lok grijs haar van zijn voorhoofd, waardoor zijn gladde gezicht meer te zien kwam, dat kennelijk gemakkelijk transpireerde en nu ook enigszins glom. Hij zei: ‘Nou, dit zal wel een rel geven. Het moest natuurlijk net deze knaap zijn.’

‘Ken je… kende je hem dan?’ vroeg Brade.

‘Ik heb wel met hem te maken gehad. Hij haalt boeken uit de medische bibliotheek en brengt ze niet terug. Ik heb eens een stel bibliotheekassistenten achter hem aan gestuurd om een exemplaar terug te krijgen dat ik zelf nodig had en een van hen barstte zelfs in tranen uit, zo onhebbelijk deed hij. Maar dat is nu volkomen onbelangrijk, lijkt me!’

Hij vertrok.

De dokter, die de politie meebracht, was het met de diagnose eens, maakte een paar korte aantekeningen en verdween. Er werden vanuit drie verschillende hoeken foto’s genomen en toen werden Neufelds stoffelijke resten in een laken gewikkeld en weggedragen.

Een gedrongen rechercheur bleef achter. Hij liet in een flits zijn kaartje zien en stelde zich voor als lack Doheny. Zijn wangen puilden behaaglijk uit en zijn stem had een forse basklank.

Hij schreef ‘Ralph Neufeld’, spelde het nauwkeurig en liet het ter bevestiging aan Brade zien. ‘Zijn er nadere familieleden met wie we contact kunnen opnemen?’

Brade keek peinzend op. ‘Hij heeft nog een moeder. Op de administratie zullen ze haar adres wel hebben.’

‘Dat zullen we dan even nagaan. Vertelt u nu eens hoe het gebeurd is, professor, dan kan ik een rapport opmaken.’

‘Dat weet ik ook niet. Ik heb hem zo gevonden.’

‘Waren er moeilijkheden met zijn studie?’

‘Nee, het ging prima. Denkt u aan zelfmoord?’

‘Soms wordt daar wel cyaankali voor gebruikt.’

‘Maar waarom zou hij een proef gaan opzetten, als hij alleen maar zelfmoord op het oog had?’

Doheny keek aarzelend het lab rond. ‘Zegt u nu eens, professor, of het een ongeluk geweest kan zijn. Dit is helemaal mijn vak niet.’ Hij maakte een gebaar met zijn stompe duim naar de chemicaliën.

Brade zei: ‘Het kan een ongeluk geweest zijn, ja, dat kan heel goed. Ralph was met een serie proeven bezig, waarbij hij natriumacetaat moest oplossen in het reactiemengsel…’

‘Wacht u even. Wat voor natrium?’

Brade spelde de naam geduldig en Doheny schreef het al even geduldig op. ‘Het mengsel moet een tijdje blijven koken,’ ging Brade verder, ‘en een bepaalde tijd na de toevoeging van het acetaat, verzuurt het mengsel en wordt azijnzuur gevormd.’

‘Is azijnzuur vergiftig?’

‘Niet speciaal. Het zit in azijn. In feite geeft het een bepaalde geur aan de azijn. Azijnzuur heeft een sterke azijngeur. Het gaat er hier alleen maar om, dat Ralph natriumcyaankali gebruikt moet hebben in plaats van natriumacetaat.’

‘Hoe komt dat? Ziet het er hetzelfde uit?’

‘Kijkt u zelf maar.’ Brade pakte de flessen met natriumacetaat en natriumcyaankali van de plank. Beide flessen waren van donkerbruin glas en ongeveer vijftien centimeter hoog en op allebei zat eenzelfde etiket. De fles met cyaankali had in rode letters het opschrift ‘Vergift’.

Brade schroefde de plastic doppen van beide flessen af en Doheny bekeek de inhoud uiterst behoedzaam.

Hij zei: ‘Betekent dit dat die flessen altijd vlak naast elkaar op de plank staan?’

‘De flessen staan in alfabetische volgorde,’ zei Brade.

‘Staat die cyaankali niet achter slot?’

‘Nee.’ Brade werd moe van de noodzaak om ieder woord te wikken en te wegen, want hij wilde een onherstelbare verspreking vermijden.

Doheny fronste zijn wenkbrauwen. ‘Héla, prof, u raakt in moeilijkheden. Als de familie van deze jongen een klacht wil indienen wegens grove nalatigheid, zal de universiteit verplicht zijn de juridische raadslieden aan het werk te zetten om zich daaruit te redden.’

Brade schudde zijn hoofd. ‘Helemaal niet. De helft van de reagentia… eh… chemicaliën die u daar op de planken ziet staan, is zwaar vergiftig. De scheikundemensen weten dat en zijn voorzichtig. U weet toch ook dat uw revolver geladen is? U schiet uzelf ook niet dood.’

‘Dat mag dan gelden voor vakmensen, maar dit was toch nog maar een student, waar of niet?’

‘Niet alleen “maar” een student. Ralph haalde zijn kandidaatsexamen vier jaren geleden. Sindsdien werkt hij voor zijn doctoraal examen. Hij was volledig bevoegd om zonder toezicht te werken en dat deed hij dan ook. Dat doen al onze kandidaten voor het doctoraal. In feite helpen ze zelfs toezicht houden op de kandidaatslaboratoria.’

‘Werkte hij hier helemaal alleen?’

‘Nee, niet in werkelijkheid. De kandidaten werken altijd met zijn tweeën op een lab. Ralphs huidige studiegenoot is Gregory Simpson.’

‘Was hij er vandaag ook?’

‘Nee, donderdag is de dag waarop Simpson de hele dag college heeft. Hij komt donderdags nooit op het lab. Niet op dit lab, tenminste.’

‘Dus deze jongen, die Ralph Neufeld, was helemaal alleen?’

‘Dat klopt, ja.’

‘Was die Neufeld een goed student?’ vroeg Doheny.

‘Uitstekend.’

‘Hoe komt het dan, dat hij deze vergissing beging? Ik bedoel, als hij cyaankali nam, moet hij die azijngeur toch gemist hebben en zo snel mogelijk zijn hoofd teruggetrokken hebben, of niet?’

Het gezicht van de rechercheur was nog steeds even rond en onschuldig en de uitdrukking die erop lag was volkomen argeloos, maar Brade fronste zijn wenkbrauwen.

Hij zei: ‘Het feit dat hij geen azijngeur rook, kan juist fataal geweest zijn. Als natriumcyaankali met zuur in aanraking komt, wordt waterstofcyaankali gevormd. Dit is een gas bij de temperatuur van kokend water en zou tegelijk met de waterdamp ontsnappen. Dit gas is zwaar dodelijk.’

‘Gebruiken ze dit in de gaskamers van het westen?’ vroeg Doheny.

‘Ja, dat klopt. Ze vermengen cyaankali met een zuur, waardoor gas gevormd wordt. Ralph werkte onder een kap met een ingebouwde ventilator die de meeste dampen wegzuigt, maar ondanks dat had hij de eventuele azijngeur kunnen ruiken. Hij rook het dit keer dus niet en moet gedacht hebben dat er iets fout was, net zoals u al opmerkte.’

‘Mooi.’

‘Maar in plaats van weg te lopen, was zijn eerste reactie waarschijnlijk naar voren leunen en scherper ruiken. Een scheikundige hoort geen dampen op te snuiven, tenzij hij zeker weet wat het is, of hij moet de uiterste voorzorg in acht nemen om zo weinig mogelijk op te snuiven, maar ik veronderstel dat Ralph er zo door verrast werd dat hij dit vergat.’

‘U bedoelt, hij probeerde de azijngeur te ontdekken, boog zich naar voren en haalde zijn longen vol?’

‘Dat denk ik, ja. Zijn hoofd lag ver onder de kap toen ik hem vond.’

‘En hij werd meteen bewusteloos.’

‘Dat zal wel.’

‘Mooi. Zeg, prof, is het verantwoord om te roken, of vliegt dan de hele tent de lucht in?’

‘Momenteel is het volkomen veilig.’

Doheny stak een sigaar op, met een uitdrukking van eindelijk vervuld verlangen op zijn gezicht en zei: ‘Laten we het even duidelijk stellen, professor. Deze jongen wil natriumacetaat pakken (ik heb het al helemaal te pakken, hoort u wel), maar hij grijpt mis. Hij steekt zijn hand uit en grijpt deze fles van de plank. Zo.’

Doheny tilde de fles cyaankali op en hield hem voorzichtig vast. ‘Hij neemt hem mee hier naartoe en voegt er iets van bij het andere. Hoe doet hij dat? Schudt hij het eruit?’

‘Hij neemt er een beetje uit met een spatel, een stukje plat smal metaal, en weegt het dan op een klein schaaltje.’

‘Goed. Hij doet het een of ander.’ Hij schudde de fles en zette hem op de tafel naast de kap. Hij staarde eerst naar de fles en toen naar Brade. ‘Is dat alles?’

‘Ik veronderstel van wel,’ zei Brade.

‘Dat klopt met wat u ontdekte toen u het lab binnenkwam. Vond u niets vreemds aan de situatie? Helemaal niets?’

Het leek Brade toe alsof de ogen van de rechercheur sluw flikkerden (hij was zo gespannen dat hij zich van alles begon te verbeelden, stelde hij vast), maar hij schudde zijn hoofd en zei: ‘Nee, u wel?’

Doheny haalde zijn schouders op. Hij krabbelde met zijn wijsvinger in het dun wordende haar en zei: ‘Ongelukken gebeuren nu eenmaal overal en vooral op een plaats waar er om gevraagd wordt, zoals hier.’ Hij sloeg het notitieboekje dicht waarin hij aantekeningen had gemaakt en stopte het in zijn binnenzak.

‘We kunnen u hier toch altijd bereiken, professor,’ zei hij, ‘als we hier of daar opheldering over wensen?’

‘Natuurlijk.’

‘Dat is dan dat. Als u een goeie raad van een buitenstaander wilt aannemen, professor, van een leek, zoals u dat noemt, zet die cyaankali dan achter slot.’

‘Ik zal erover denken,’ zei Brade diplomatiek. ‘O, tussen twee haakjes, Ralph had een sleutel van dit lab. Kan die hier terugkomen, als u hem nergens voor nodig heeft?’

‘Dat spreekt vanzelf. Zo en zorgt u maar goed voor uzelf, professor. Let goed op de etiketten van die flessen. Haalt u ze vooral niet door elkaar!’

Nu kon Brade weer opnieuw alleen in het lab staan, naar zijn eigen gezicht staren in de lenzen van zijn bril en naar het gezicht van de Dood overal elders in het vertrek.

Hij dacht aan zijn vrouw. Doris zou zich vast en zeker ongerust maken. Ze verwachtte hem al vroeg thuis, omdat Cap Anson om vijf uur langs zou komen (Goeie hemel! die precieze Cap Anson zou gegriefd en verbolgen zijn, bedacht Brade ongerust. Hij zou dit vast en zeker opvatten als een persoonlijke belediging tegenover zijn kostbare manuscript, maar ja… wat was hier aan te doen?)

Brade keek op zijn horloge. Bijna zeven uur en hij kon zelfs nu nog niet weg. Hij moest eerst nog iets doen.

Hij liet de vuile rolgordijnen omlaag en knipte ook de TL-buizen aan het plafond aan om het licht van de bureaulamp te versterken. De drukte vanwege de vervolgcursussen in de avonduren was nog niet begonnen en het hele gebouw was vrijwel leeg. De groep studenten en anderen, die zich bij aankomst van de politie verzameld had, was bij hun vertrek weer uiteengegaan.

Hij was er dankbaar voor, voor deze ongestoorde vrijheid.

Hij moest snel een werkje opknappen en hiervoor had hij alle persoonlijke vrijheid nodig die maar te krijgen was.

2

Het was een lange rit naar huis, ook al zou de klok het niet als zodanig aangeven. De duisternis, waaraan hij niet gewend was, gaf de omgeving een vreemde winterse aanblik. Het soort verkeer was ook verschillend. De veelkleurige wazige lichtreflexen in de rivier, van de mengeling van lichten in de stad, gaven het geheel iets onwerkelijks.

Net zo onwerkelijk als zijn eigen leven, dacht Brade peinzend. Een voortdurende vlucht was zijn leven, anders niets. Vier jaren aan de universiteit tijdens de langzaam aflopende depressiejaren, met een studietoelage van de NYA. (In die dagen, bedacht hij vol bitterheid, gaf staatssubsidie een idee van liefdadigheid. Tegenwoordig konden studenten die geld nodig hadden, althans in de wis- en natuurkundevakken, rustig een keus doen uit diverse research-studiebeurzen, zonder niet voor vol te worden aangezien. Ze konden zelfs kieskeurig zijn en van de ene professor naar de andere lopen, zonder het prijskaartje van hun diensten te hoeven verbergen.) Na die vier jaren had Brade, ondanks de ontroerd trillende af scheidsrede en het doffe stemgeluid van de gelukwensen van de rector magnificus, de met klimop begroeide gebouwen niet vaarwel gezegd om ‘het volle leven’ in te gaan. Hij veranderde alleen maar van universiteit; hij veranderde alleen maar van schuilplaats.

Het ging heel geleidelijk. Eerst zijn kandidaatsexamen, daarna zijn doctoraal bij Cap Anson en toen een aanstelling bij de faculteit, eerst als assistent van de professor, later als lector.

Dit was nog steeds niet ‘het volle leven’. (Hij reed een rotonde op met de volkomen rust van iemand die al zo lang autorijdt, dat zijn wagen zelf de weg naar huis weet, de garage al van verre ruikt en haast gaat maken.)

Een universiteit vormde een onderdeel van Het Leven, zoals een draaikolk deel uitmaakt van een rivier. De studenten bevonden zich in de middenstroom, werden aangevoerd door de verre beekjes en riviertjes van hun jeugd, dreven voorbij en verdwenen weer, om de stroom te volgen door een land dat hij, Brade, nog nooit gezien had. Hij bleef achter in de nooit veranderende academische draaikolk.

Terwijl hij dit deed, werden de studenten steeds jonger. Tijdens de eerste jaren van zijn docentschap waren ze bijna even oud geweest als hijzelf en had hij het vaak moeilijk gevonden zijn waardigheid te handhaven. Nu (hoeveel jaar later was dit? Goeie God, zeventien) hoefde hij zich daar niet om te bekommeren. De studenten lazen zijn waardigheid af aan de huid van zijn gezicht en de aderen op zijn handen.

Ze noemden hem professor en waren uiterst beleefd. Dat was de rechtvaardige verdienste van iemand die ouder werd in een wereld van eeuwige jeugd.

Toch waren er in die draaikolk van het academisch leven bepaalde waarderingen van minder of meer belang, volgens een kunstmatig automatisch stelsel.

Voor Brade zelf, bijvoorbeeld, bestond een denkbeeldige grenslijn tussen de rang van lector, die hij nu al elf jaar bekleedde, en de hierop volgende rang van hoogleraar, waarvan Brade al minstens drie jaar verstoken was gebleven.

Zijn voet en het gaspedaal deden de wagen vooruitschieten, toen het verkeerslicht op groen sprong.

Het toverwoord ‘vaste aanstelling’ bevond zich op die grenslijn, samen met het woord ‘geborgenheid’. Aan deze kant van die lijn was hij ‘lector’ en kon hij zomaar ontslagen worden, met of zonder bepaalde reden. Zijn aanstelling hoefde alleen maar niet verlengd te worden. Dat was dóódsimpel. Aan de andere kant van die lijn zou hij ‘hoogleraar’ zijn en kon hij alleen maar om speciale redenen ontslagen worden. Er waren maar weinig redenen speciaal genoeg. Dan was hij zijn leven lang geborgen. Nu dit gebeurd was met een van zijn studenten, zou die grenslijn weer een stuk verder weg komen te liggen, zodat hij geen kans zou zien er overheen te komen.

Hij perste zijn lippen op elkaar, toen hij hun eigen straat inreed. Hij kon de lichten van hun huis al zien, achter de takken van de esdoorn in de voortuin.

Doris zou zich natuurlijk ongerust maken over zijn promotie. Hij hoorde zichzelf al geruststellend beweren dat hij nergens aansprakelijk voor gesteld zou worden.

Was het maar waar, dacht hij bij zichzelf.

Doris kwam hem al aan de deur tegemoet. Toen zijn wagen de voortuin binnenreed, had Brade een van de gordijnen van de zitkamer zien bewegen en wist hij dat ze op de uitkijk had gestaan.

Hij had moeten opbellen, bedacht hij schuldbewust. Natuurlijk was hij wel eens meer laat, dat was op zichzelf geen ramp, maar…

Feitelijk had hij (en zelfs volkomen bewust) geprobeerd te vermijden om met haar te praten. Wat moest hij nü in hemelsnaam zeggen?

Zijn excuus maken dat hij niet had opgebeld? Druk beginnen te praten over allerlei neutrale dingen? Vragen naar Anson?

Of wat dan?

Het deed hem denken aan die keer toen ze in ijzig stilzwijgen naar huis waren gereden na afloop van een bijeenkomst van studenten en faculteitsleden, waar hij zich opvallend geoccupeerd had met een vrouwtje van een van de studenten, die kennelijk getracht had met haar kuiltjes in haar wangen en haar laag uitgesneden jurk de kansen van haar man te verbeteren. Hij herinnerde zich dat hij, toen ze thuiskwamen, uit louter wanhoop had uitgeroepen: ‘Verdomme nog an toe, we nemen nog een borrel.’

Het had succes gehad. Er werd geen woord over gezegd, die avond niet, de volgende morgen niet, nooit meer.

Misschien was dat het, vroeg hij zichzelf af, maar de zaak werd hem volledig uit handen genomen toen Doris een stap opzij deed om hem binnen te laten en zei: ‘Ik heb het gehoord! Wat afschuwelijk!’

Ze was bijna even groot als hij, maar donkerder van huidskleur. Haar gezicht vertoonde nog niet de fijne lijntjes van de komende middelbare leeftijd, zoals bij hem. De huid om haar ogen en mondhoeken was nog even strak als toen ze samen op de schoolbanken zaten, maar wel waren haar trekken iets scherper geworden en scheen haar soepele huid te spannen over knokige beenderen.

Brade keek naar haar alsof hij haar nog nooit eerder gezien had. ‘Heb je het gehoord? Hoe dan? Je bedoelt toch niet dat het… dat het op de televisie was?’ Hij voelde hoe belachelijk het klonk, terwijl hij dat vroeg.

Ze deed de deur achter hem dicht en zei: ‘Je secretaresse belde op.’

‘Jean Makris?’

‘Ja. Ze vertelde me wat er gebeurd was en dat Ralph dood was. Ze zei dat je wel laat zou zijn en waarschijnlijk geen trek in eten zou hebben. Ze scheen te hopen dat ik je vriendelijk en vol begrip zou ontvangen. Heeft ze soms moeten horen dat ik in dat opzicht faal?’

Brade schudde de ironische woorden van zich af. ‘Ach nee, Doris, je weet hoe ze is.’

Hij liet zich in een gemakkelijke stoel vallen in de zitkamer en gooide zijn jas over de armleuning, zodat een van de mouwen over de grond sleepte. Gewoonlijk was hij juist overdreven netjes in dergelijke kleine dingen (een neurose die hij graag schoof op de vereiste nauwgezetheid bij scheikundeproeven, maar die Doris betitelde als de gevolgen van een dominerende moeder).

Hij zei: ‘Is Ginny al naar bed?’

‘O ja.’

‘Ze weet er nog niks van, zeker?’

‘Nog niet.’ Ze pakte zijn jas en liep ermee naar de gangkast, waardoor haar stem enigszins gedempt klonk. ‘Wil je, Lou?’

‘Wil ik wat?’

‘Wil je eten?’

‘Goeie God, nee, geen denken aan. Voorlopig niet, tenminste.’

‘Dan neem je een borrel.’ Dit keer was het geen vraag.

Brade, die geen groot drinker was, miste vanavond zelfs de fut om zich te verzetten. (Hij kreeg plotseling het gevoel dat hij wou dat Ginny niet zo ongewoon vroeg naar bed was gestuurd. Zij zou tenminste iets normaals betekend hebben.) Doris stond bij de ingebouwde kast in de eethoek, waarin ze een bescheiden voorraad drank bewaarden.

Brade keek naar haar en werd door vragen bestormd. Waarom gingen allerlei verschillende dingen op verschillende manieren fout? Tijdens zijn hele huwelijk werd de wereld bedreigd door een vernietiging van atoomkrachten. Tijdens zijn hele jeugd hadden ze bij hem thuis de crisistijd het hoofd moeten bieden. Had hij zijn hele leven tussen het puin doorgebracht zonder te weten dat het puin was, omdat hij niets anders kende?

Doris was naar de keuken gegaan voor ijs en soda en kwam snel terug met een glas voor ieder van hen. Ze ging op de poef zitten naast zijn stoel en keek hem doordringend aan met haar wijd uiteen geplaatste bruine ogen (ze viel altijd op door haar ogen, vond Brade).

‘Hoe is het nu precies gebeurd?’ vroeg ze. ‘Ik heb alleen maar gehoord dat er een of ander ongeluk gebeurd was.’

Brade dronk het glas in één teug half leeg. Hij hoestte rauw maar voelde zich veel beter. ‘Het schijnt dat hij natriumcyaankali heeft gebruikt in plaats van natriumacetaat.’

Hij vond het niet nodig om dit nader toe te lichten. Ze was geen scheikundige, maar ze had wel bepaalde termen opgepikt in de lange jaren van haar huwelijk met hem.

‘O,’ zei ze. De lijn van haar kaak kwam duidelijk uit tegen het licht van de schemerlamp. ‘Het is afschuwelijk, Lou,’ ging ze verder, ‘maar jij hebt hier toch geen greintje verantwoordelijkheid voor, wel?’

Brade staarde naar zijn glas. ‘Nee, natuurlijk niet.’ Even later zei hij: ‘Wat zei Cap Anson, toen hij kwam en mij niet thuis trof? Hij was zeker wel nijdig?’

Doris maakte een achteloos gebaar. ‘Ik heb hem zelf niet gesproken. Hij klampte Ginny buiten aan.’

‘En was toen zo nijdig dat hij niet wou binnenkomen, neem ik aan?’

Doris zei: ‘Laat Cap nou maar. Wat zei professor Littleby?’

‘Niets, liefje. Hij was er helemaal niet.’

‘Nou ja, dat zal niet lang meer duren. Als dit niet lukt, spreken we hem in ieder geval zaterdagavond.’

Brade trok zijn voorhoofd in rimpels en zei zonder haar aan te kijken: ‘Vind je dat we daar toch heen moeten gaan, Doris?’

‘Natuurlijk wel. Het is net als andere jaren. Goeie God, Lou, het is beroerd genoeg, maar we gaan toch zeker niet in de rouw?’ Ze klikte met haar tong tegen haar tanden. ‘Die jongen heeft iedereen alleen maar narigheid bezorgd.’

‘Ja, maar, Doris…’

‘Otto Ranke heeft het zelf gezegd, toen jij Ralph van hem overnam.’

‘Ik geloof nooit dat Ranke dit heeft kunnen voorzien,’ zei Brade zacht.

Ranke was Ralph Neufelds eerste keus geweest als begeleidend docent. Gewoonlijk lag de keuze bij de student. Hij praatte met diverse stafleden van zijn afdeling en koos de professor die de interessantste onderzoekingen leidde of de meest aantrekkelijke studiebeurzen kon toekennen.

Op deze manier had Neufeld Ranke gekozen.

Ranke was echter een moeilijke keus gebleken. Gewoonlijk hield een professor zich eraan als hij een student had aanvaard. Ook al kreeg hij naderhand spijt, toch beschouwde hij het als zijn plicht hem te blijven begeleiden tot zijn doctoraal of totdat hij hopeloos mislukt bleek te zijn.

Professor Otto Ranke voelde zich echter helemaal niet gebonden aan deze regel. Wanneer een student hem persoonlijk ongeschikt toeleek, verdreef hij de jongeman met luide kreten uit zijn buurt.

Hij was de voornaamste natuur- en scheikundeman van de afdeling, een gedrongen gezette figuur met welig grijs haar bij zijn oren, maar verder een roze kale bol. Hij had allerlei onderscheidingen en eretitels en de afdeling kon erop rekenen dat hij ooit voor de Nobelprijs in aanmerking zou komen. Zijn onmogelijk humeur en zijn openhartigheid waren spreekwoordelijk, maar Brade had altijd het gevoel dat er een zekere gewildheid schuilde in al dat gesnauw en die opvliegende buien. Het temperament van een genie was ten slotte gemakkelijk genoeg eigen te maken, vooral voor iemand die vage vermoedens koesterde dat de werkelijkheid moeilijker te grijpen was.

Neufelds eigen slechte humeur liet zich niet intimideren door dat van de meest hooggeplaatste figuur en binnen een maand scheidden zich hun wegen. Hij ging onmiddellijk naar Brade en stelde voor bij hem te komen werken.

Brade volgde de gebruikelijke weg, vroeg Ranke naar zijn bevindingen met de jongeman en kreeg een verontwaardigd gesnuif te horen. ‘Die jongen is onmogelijk. Met hem valt niet te werken. Hij bezorgt iedereen narigheid.’

Brade zei glimlachend: ‘Je bent zelf ook niet bepaald gemakkelijk om mee samen te werken, Otto.’

‘Het heeft niets met mij te maken,’ zei Ranke heftig. ‘Hij raakte slaags, werkelijk slaags, met August Winfield.’

‘Waarom?’

‘Iets belachelijks. Winfield gebruikte een maatglas dat Neufeld net had schoongemaakt. Ik heb nooit enige last met Winfield en het is een veelbelovende student. Ik ben niet van plan mijn werkgroep te laten verstoren door zo’n psychopaat. Als jij die jongen aanneemt, Lou, brengt hij je beslist in moeilijkheden.’

Brade had deze woorden volkomen genegeerd. Hij had de jongen een tijdje alleen in een lab gezet, had hem vriendelijk en rustig op weg geholpen en kalm het resultaat afgewacht. Hij wist dat hij de reputatie had dat hij de studenten met een moeilijke persoonlijkheid, die door de andere professoren gemeden werden, onder zijn hoede placht te nemen en hij was zelfs heimelijk trots op deze reputatie.

Soms vergat hij in alle eerlijkheid dat het hoofdzakelijk kwam doordat hij geen studiebeurzen kon toekennen, dat hij de moeilijke gevallen kreeg.

Trouwens, sommige lastige exemplaren waren later prima onderzoekers geworden, die alle moeilijkheden die ze veroorzaakt hadden dubbel en dwars vergoed hadden. Spencer James, Brades prijswinnaar, had nu een baan bij Manning Chemicals en voldeed uitstekend… beter dan de meeste van Rankes tamme gedrilde circusdieren.

Neufeld was vrij langzaam op gang gekomen, maar er waren veelbelovende tekenen dat hij ook een prima onderzoeker zou worden. De gegevens over hem waren tot nu toe verrassend en bemoedigend en alles wees erop dat Brade en hij binnen het komende half jaar een uiterst bevredigende dissertatie op schrift zouden kunnen zetten.

Deze korte wensdroom overviel hem, vervulde hem totaal en werd wreed verstoord, allemaal in een deel van een seconde na Doris’ opmerking over Ranke. Er was helemaal geen dissertatie, alleen maar cyaankali.

Brade zei als gevolg op zijn gedachtengang: ‘Eigenlijk zou ik wél in de rouw moeten gaan. Ralph Neufeld was ongelooflijk goed in wiskunde; veel beter dan ik ooit zal kunnen worden. Samen zouden we een verhandeling hebben kunnen schrijven die misschien een plaats zou hebben gekregen in de Journal of Chemical Physics; een enorme goeie wiskundige verhandeling die Littleby met de oren zou laten klapperen.’

‘Laat iemand anders zijn werk afmaken,’ zei Doris onmiddellijk.

‘Ik zou die nieuwe student, Simpson, Rankes college in bewegingsleer kunnen laten volgen en Ralphs werk laten voortzetten, natuurlijk, maar ik geloof niet dat Simpson het college zal kunnen begrijpen. Bovendien kan Simpson niet zijn doctoraal halen met het oplossen van de laatste moeilijkheden van een onderzoek en ik ben ervoor verantwoordelijk dat hij dat doctoraal haalt.’

‘Je bent ook voor jezelf verantwoordelijk, Lou, en voor je gezin. Vergeet dat niet.’

Brade liet de laatste druppel in zijn glas heen en weer rollen. Hoe moest hij het haar uitleggen?

Deze beslissing werd even uitgesteld, doordat er een getrippel van blote voeten hoorbaar werd op de vloerbedekking van de bovengang. Een meisjesstem riep schel: ‘Pappie, ben je thuis? Pappie?’

Doris liep vastberaden naar de trap en riep met een beheerste stem: ‘Virgina…’

Brade viel haar in de rede. ‘Laat mij maar even met haar praten.’

‘Cap Anson gaf haar een paar hoofdstukken voor jou,’ zei Doris. ‘Dat is alles wat ze te zeggen heeft.’

‘Goed, ik kan beter even met haar praten.’ Hij ging naar boven. ‘Wat is er, Ginny?’

Hij hurkte bij haar neer en drukte haar tegen zich aan. Binnenkort werd ze twaalf.

Ginny zei: ‘Nou, ik dacht dat ik je thuis had horen komen en je kwam niet naar boven om wel te rusten te zeggen, nu moeder me al dadelijk na het eten naar bed stuurde, en daarom kwam ik maar eens even kijken.’

‘Dat vind ik fijn, Ginny.’

‘Ik heb ook nog een boodschap voor je.’ Over een paar jaar zou Ginny net zo lang zijn als haar moeder en ze had nu al datzelfde donkere glanzende haar en de wijd uiteen staande bruine ogen, maar haar huid was blank, net zo blank als die van haar vader.

Ginny zei: ‘Cap Anson hield me aan toen ik buiten speelde… ’

‘Precies om vijf uur.’ (Brade grinnikte zachtjes. Hij kende de obsessie van de oude man wat tijd betrof en hij schaamde zich opnieuw dat hij zich niet aan de afspraak had gehouden. Toch trof hem geen schuld, totaal niet.)

‘Ja,’ zei Ginny, ‘en hij gaf mij een envelop en zei dat ik die aan jou moest geven als je thuis kwam.’

‘En hij leek erg boos.’

‘Hij bleef stokstijf staan en hij lachte helemaal niet of zo.’

‘En waar is die envelop?’

‘Hier.’ Ze rende weg en kwam terug met een dikke bruine envelop. ‘Ik had hem zo lang bewaard voor je.’

‘Fijn, dank je wel, Ginny. Ga nu maar weer gauw naar bed en doe je kamerdeur dicht.’

‘Goed dan,’ zei Ginny en plukte gedachteloos aan een leren riempje om haar linkerpols. ‘Hebben mammie en jij iets te bepraten?’

‘Nou ja, we willen je liever niet uit je slaap houden, dus het is beter dat je je deur dichtdoet.’

Hij richtte zich op met krakende knieën en nam het manuscript van Cap Anson onder de arm. Ginny bleef hem aankijken, haar ogen glanzend van opwinding. ‘Is er iets gebeurd op de universiteit, pappie?’

Brade voelde zich niet op zijn gemak. Had ze staan luisteren? Hij zei: ‘Waarom vraag je dat, Ginny?’

Ze leek beslist opgewonden en onrustig. ‘Heeft professor Littleby je ontslagen?’

Hij haalde snel adem en zei toen boos: ‘Dat is een heel dwaze vraag, jongedame. Ga maar gauw naar je kamer. Niemand wil pappie ontslaan. Kom, vooruit, schiet een beetje op.’

Ginny blies de aftocht. Ze deed de deur achter zich dicht, maar niet helemaal, en Brade, liep erheen en trok hem met een klap dicht. ‘En ik wil je niet meer horen,’ riep hij nog.

Hij liep naar beneden en kookte inwendig. Het was eigenlijk onzin om kwaad te worden op Ginny. Hij had haar beter gerust kunnen stellen. Als zij de onrust van haar ouders had opgemerkt, lag de schuld bij de volwassenen.

Dit deed hem afzien van het besluit om Doris het nieuws zo voorzichtig en behoedzaam mogelijk mee te delen. Ze moet er maar tegen kunnen, dacht hij nijdig.

Hij keek haar recht in het gezicht en zei: ‘De zaak ligt wel een beetje anders, Doris. Die dood van Ralph Neufeld was geen ongeluk.’

Ze keek hem geschrokken aan. ‘Bedoel je dat hij het met opzet gedaan heeft? Was het zelfmoord?’

‘Nee, waarom zou hij een complete proef opzetten om zelfmoord te plegen? Ik bedoel dat iemand anders hem gedood heeft. Hij werd vermoord.’

3

Doris staarde haar echtgenoot aan, lachte grimmig en zei: ‘Je bent gek, Lou… ’ Ze hield haar adem in en haar ogen werden groot. ‘Was de politie er? Hebben die dat gezegd?’

‘Natuurlijk was de politie er. Het was een gewelddadige dood. Nee, zij hebben dat niet beweerd. Zij denken dat het een ongeluk is.’

‘Nou dan, laat ze dat dan alsjeblieft blijven denken.’

‘Ze weten er niet genoeg van, Doris. Zij zijn geen scheikundigen.’

‘Wat heeft dat er nou mee te maken?’

Brade staarde nietsziend naar zijn vingers en reikte zijn arm omhoog om de schemerlamp uit te doen. Zijn hoofd begon te bonzen en hij had hinder van het licht. Nu scheen er een vaag licht de kamer binnen van de TL-buizen in de keuken en dat was veel prettiger.

Hij zei: ‘Natriumacetaat en natriumcyaankali zitten inderdaad in dezelfde soort flessen en Ralph kan natuurlijk de verkeerde fles gepakt hebben zonder het te merken. Dat is zeer zeker een mogelijkheid, maar Ralph zou het toch gemerkt hebben.’

‘Hoe dan?’

‘Als je het zelf zou proberen, zou je het meteen ontdekken. Voor die politieman waren beide stoffen witte kristalletjes en dat vond hij voldoende, maar dat is niet het enige en ik kan je verzekeren dat ik hem niet heb aangemoedigd verder te onderzoeken. De twee stoffen zijn niet precies hetzelfde. Ze klonteren op een verschillende manier. Natriumacetaat absorbeert sneller de waterdamp uit de lucht dan cyaankali. Daarom klonteren de kristallen veel gemakkelijker. Een scheikundige zoals Ralph, die het acetaat er met een spatel uitlepelt, zou onmiddellijk het verschil merken als hij de spatel in de cyaankali stak, zelfs al was hij geblinddoekt.’

Doris zat op de divan tegenover hem, een kalme dreigende figuur in het halfdonker. Haar handen waren niet meer dan een witte vlek tegen de achtergrond van haar donkere japon. Ze zei: ‘Heb je dit nog tegen iemand anders gezegd?’

‘Nee.’

‘Het zou me anders niets verbaasd hebben. Jij hebt wel eens van die vreemde ogenblikken, maar nu ben je zelfs erger dan alleen maar vreemd. Je lijkt wel gek.’

‘Waarom lijk ik wel gek?’

‘Nou, luister dan. Littleby heeft je min of meer beloofd dat je dit jaar je vaste aanstelling krijgt. Dat heb je zelf gezegd.’

‘Zo heb ik het niet gezegd, liefje. Ik zei dat hij beweerde dat elf jaar wachten meer dan lang genoeg was. Misschien bedoelde hij wel dat hij vond dat ik me nu wel terug kon trekken… dat hij me nu kon ontslaan, zoals Ginny dat noemt. Je weet toch dat ze dacht dat ik ontslagen was?’

Doris bleef doodkalm. ‘Ik hoorde het haar zeggen, ja.’

‘Hoe komt ze aan dat idee?’

‘Ik denk dat ze ons erover heeft horen praten. Ze is heus niet doof en ze is oud genoeg om te begrijpen wat ze hoort.’

‘Lijkt het je goed om haar in het onzekere te laten?’

‘Lang niet zo verkeerd als haar valse zekerheid te geven. Je dwaalt af van het onderwerp, Lou. Je moet die vaste aanstelling zien te krijgen.’

Brade beheerste zich om gewoon te blijven praten, maar zijn stem trilde even. ‘Het onderwerp van ons gesprek is moord, Doris.’

‘Nee, het gaat nu om je positie. Nu een van jouw studenten vergiftigd is, kan Littleby dit gebruiken als een reden om je promotie tegen te houden. Als je dan ook nog over “moord” begint te praten en een schandaal verwekt, graaf je natuurlijk je eigen graf.’

‘Ik ben heus niet van plan…’ begon Brade.

‘Ik weet wel dat je van plan bent discreet te zijn, maar dan krijg je ineens het gevoel dat je verplicht bent iets belachelijks te doen. Dat is dan je verplichting tegenover de universiteit of de gemeenschap. Je verdomde verplichting tegenover iedereen, behalve tegenover je eigen gezin.’

‘Ik geloof dat je lang niet ver genoeg doordenkt, Doris,’ zei Brade. Hij had er vanavond totaal geen behoefte aan de les gelezen te worden. ‘Als er een moordenaar op de universiteit rondloopt, kan ik hem niet rustig zijn gang laten gaan. Een scheikundelab is toch wel de laatste plaats waar een moordenaar vrij spel kan hebben. Je kunt iemand vergiftigen met cyaankali, maar als hij het in zijn hoofd haalt om nóg iemand te vermoorden, zijn er nog wel honderden andere manieren. Je zou je nooit tegen al die mogelijkheden kunnen wapenen, zelfs al was je gewaarschuwd. Is het soms mijn plicht tegenover mijn gezin om zelf als mogelijk slachtoffer te fungeren?’

‘Waarom jij, in hemelsnaam?’

‘Waarom een ander? Waarom Ralph? Waarom zou ik zelf niet aan de beurt kunnen zijn?’

‘O, doe asjeblieft dat licht aan.’ Ze deed het zelf al, met een ongeduldige beweging van haar pols. ‘Ik kan me dood ergeren aan jou. Waarom moet het moord geweest zijn? Die idiote student van jou heeft gewoon cyaankali gebruikt zonder iets te merken. Dat is een feit en dat feit valt niet weg te praten. Hij was verstrooid en merkte er niets van. Het is heel gemakkelijk om te zeggen dat een scheikundeman nooit cyaankali voor acetaat zou aanzien, maar dan veronderstel je dat een scheikundige een volmaakte machine is. Zo’n man kan gedachteloos zijn of verstrooid of slaperig of geërgerd of bezorgd. Hij kan daardoor allerlei fouten begaan, zelfs de grootste stommiteiten. Nou, dat is nou precies wat er met Ralph gebeurd is.’

Brade schudde zijn hoofd. Het licht hinderde hem opnieuw, maar hij liet het maar zo. Hij zei: ‘Dat is het niet alleen, Doris. Er is bewijsmateriaal.’ Hij sprak langzaam en koos zijn woorden zorgvuldig, om zeker te zijn dat Doris het zou begrijpen. ‘Ralph werkte altijd systematisch en zette alle reagentia zoveel mogelijk van te voren klaar, zodat hij nooit een proef hoefde stop te zetten omdat hij iets moest pakken dat niet klaarstond. Hij was een uiterst nauwgezet werker en had bij voorbeeld tien erlenmeyerflessen klaargemaakt met twee gram natriumacetaat in iedere fles, voor een hele reeks proeven. Toen de politieman weg was, keek ik in zijn werkkast en zag daar nog zeven van die flessen staan. Er scheen natriumacetaat in te zitten, maar ik deed een proef met een oplossing van zilvernitraat, want je kunt niet alleen op het uiterlijk afgaan. Ook al was er maar een uiterst kleine hoeveelheid cyaankali in die flessen geweest, dan zou er onmiddellijk een witte neerslag van zilvercyaankali geweest moeten zijn, maar er gebeurde niets. Toen vond ik de fles die Ralph bij zijn laatste proef gebruikt had. Hij stond onder de kap achter zijn reactieproef. De fles was niet helemaal opgebruikt, maar dat hoefde ook niet, want de hoeveelheid acetaat die hij moest toevoegen was niet reactiebepalend. Er kleefden dus nog wat kristalletjes aan de fles. Ik loste ze op, voegde zilvernitraat toe en verkreeg de neerslag. Natuurlijk zouden de kristallen ook gewoon zout geweest kunnen zijn, natriumchloride, of een of andere verbinding daarmee, want zilverchloride vormt ook een witte neerslag, maar die lost niet op als de reageerbuis geschud wordt en zilvercyaankali wel. Deze neerslag loste wel op. We mogen van geluk spreken dat Doheny zich niet in scheikunde thuis voelt en daarom geen verder onderzoek instelde.’

Doris zei op scherpe toon: ‘Doheny?’

‘De rechercheur.’

‘O, nou, dan begrijp ik niet wat je bedoelt met dat hele verhaal over erlenmeyerflessen en zilvernitraat?’

‘Luister goed, liefje, het had je al lang duidelijk moeten zijn. Ralph begon met een reeks van tien flessen, die hij allemaal tegelijk had klaargemaakt. Hij gebruikte er twee van, gisteren een en eergisteren ook een, zonder dat er iets gebeurde. Het is de derde fles die hem gedood heeft. De zeven overige flessen waren volkomen onschadelijk. Laten we aannemen dat Ralph natriumcyaankali aanzag voor natriumacetaat – laten we zeggen dat hij overspannen was, dat zijn zenuwen hem de baas waren, dat hij niet goed wist wat hij deed of wat je maar wil – dan moet hij alle tien flessen met cyaankali gevuld hebben. Hij zou heus niet een fles vullen en dan bliksemsnel naar het rek teruglopen en acetaat halen voor de andere flessen. Hij zou ook niet negen flessen met acetaat vullen en dan plotseling toevallig cyaankali gaan halen voor de tiende.’

Doris fronste haar wenkbrauwen. ‘Hij is misschien met cyaankali begonnen en heeft toen zijn fout ontdekt.’

‘Dan zou hij die fles hébben leeggegooid en schoongemaakt.’

‘Hij kan er meer dan een mee gevuld hebben, misschien wel alle tien, en toen een vergeten hebben leeg te gooien.’

‘Nu laat je hem twee onaannemelijke vergissingen maken. De eerste is dat hij cyaankali voor acetaat aanziet en de tweede is, dat hij zomaar een fles met cyaankali over het hoofd zou zien. Goeie God, je springt nooit luchthartig met cyaankali om; zelfs een scheikundeman, die gewend is ermee te werken, zal dat nooit doen. Zelfs nog minder dan ieder ander. Zó verstrooid zou hij nooit kunnen zijn, want zover gaat verstrooidheid eenvoudig niet. Bovendien was Ralph een uiterst nauwgezette werker.’

Doris zei niets en in de stilte die op Brades woorden volgde klonken zijn gedachten hol na. Het was angstaanjagend dat zo iets simpels zulke enorme gevolgen kon hebben. Toch was dit de dagelijkse routine van elk wetenschappelijk onderzoek.

Waarom vond hij het zo moeilijk om bij mensen het logische systeem toe te passen dat hij zonder aarzelen voor symbolen en atomen aanwendde? Misschien was het de aard van de gevolgtrekkingen.

Brade zei peinzend: ‘De conclusie is dus dat iemand opzettelijk het acetaat in een van de flessen verwisseld heeft voor cyaankali.’

‘Maar waarom?’ vroeg Doris.

‘Om Ralph te doden, natuurlijk.’

‘Maar waaróm dan?’

‘Ik weet niet waarom. Ik weet niets van het persoonlijke leven van deze jongen, hoe kan ik dan weten wat voor motieven er kunnen zijn? Hij heeft ruim anderhalf jaar met me samengewerkt en in feite weet ik praktisch niets over hem.’

‘Voel je je daar ook schuldig over? Wat wist Cap Anson van jou, toen je met hem samenwerkte?’

Brade kon niet nalaten te glimlachen. Professor Anson, die voor zover iedereen zich herinnerde altijd Cap genoemd werd, zonder dat iemand wist waarom (Brade meende zich een honkbalspeler te herinneren die Cap Anson geheten had, misschien was het dat) had iedere kostbare minuut die hij niet in het lab doorbracht als verloren tijd beschouwd en ieder gesprek dat niet over een onderzoek ging als volkomen onbelangrijk en onnozel.

Hij beschouwde zijn studenten als een verlengstuk van zichzelf, met extra armen en een extra brein.

‘Cap is een speciaal geval,’ zei Brade.

‘Dan wou ik maar,’ zei Doris, ‘dat je een beetje op hem leek. Je hebt altijd gezegd dat hij de gave had om nooit een stap verder te gaan dan de feiten zelf. Jij holt juist op de feiten vooruit. Jouw hele theorie berust op de veronderstelling, dat Ralph die tien flessen acetaat allemaal tegelijkertijd heeft klaargemaakt. Hoe weet je dat? Zelfs als dat zijn gewoonte was, dan kan hij er toch wel voor deze ene keer van zijn afgeweken? Het is heel simpel om te zeggen dat hij heel precies was, Lou, en heel nauwkeurig en zo; dat hij altijd alles precies hetzelfde deed, maar mensen zijn geen machines, Lou. Zelfs al had Ralph een bepaald aantal flessen in die kast klaar staan, dan kan hij toch altijd nog een extra fles klaargemaakt hebben, om een of andere reden die wij zelfs niet eens zouden kunnen raden, of misschien had hij niet eens een speciale reden. Misschien morste hij met een fles of had hij iets verprutst of plotseling gemerkt dat hij er maar negen had gemaakt of… of weet ik wat allemaal. Als hij toen een extra fles heeft klaargemaakt, niet meer dan een, en er cyaankali in deed in plaats van acetaat, en daarna juist die fles gebruikt heeft…’

Brade knikte gelaten. ‘Hij zou het gedaan kunnen hebben en hij heeft het misschien gedaan of hij kon het gedaan hebben. Het is in dit geval bijzaak. Als we niet de moeite nemen allerlei mogelijkheden en veronderstellingen te opperen, maar ons houden aan dat wat het meest waarschijnlijk is, is de conclusie moord.’

Doris zei met een kalme beheerste stem: ‘Ik wil niet dat je het gaat rondvertellen, Lou. Het kan me niet schelen of het al dan niet moord is. Ik wil niet dat jij hier een schandaal van maakt. Je mag je aanstelling niet riskeren. Goed begrepen?’

Plotseling rinkelde de telefoon. Hij stond vlakbij Doris en zij nam aan. Ze keek naar Brade, legde haar hand op het mondstuk en zei: ‘Professor Littleby.’

Brade fluisterde verbaasd: ‘Wat wil hij?’

Ze schudde haar hoofd en legde een vinger op haar lippen.

‘Denk erom.’

De stem, die hij nu hoorde, bracht hem zoals gewoonlijk het gezicht duidelijk en scherp in herinnering… de hoogrode kleur, nóg roder door het spierwitte haar erboven, het brede gezicht met de zachte ronde wangen, kin en neus allebei bol en rond (alsof de scheppende engel plotseling haast kreeg en voor beide dezelfde vorm had gebruikt) en helblauwe ogen met witte oogharen.

Het hoofd van de afdeling zei: ‘Hallo, Brade. Afschuwelijke geschiedenis. Kreeg het net te horen’.

‘Ja, een ellendig ongeluk.’

‘Ik weet niet veel van die jongen. Ik meen me te herinneren dat ik heb geaarzeld hem voor zijn doctoraal te laten doorgaan, maar dat heeft met deze kwestie natuurlijk niets te maken. Ik vind wel dat het karakter hierin zeer zeker een rol speelt, want ik heb vaak opgemerkt dat onprettige persoonlijkheden op een laboratorium vaak door ongelukken getroffen worden. De psychiaters zullen hier wel een mooie uitleg aan kunnen geven, denk ik, maar ik volsta met het constateren van feiten. Eh… zou u morgenochtend voor de colleges beginnen even bij mij op mijn kamer willen komen?’

‘Natuurlijk. Mag ik vragen waarom u mij wilt spreken?’

‘O, ik wil even een paar problemen bespreken die hiermee te maken hebben. U geeft om negen uur college, is het niet?’

‘Inderdaad.’

‘Kom dan om half negen bij mij. Nou Brade, houd je goed. Vreselijk. Vreselijk.’ Middenin het derde ‘vreselijk’ hing hij op.

‘Wil hij je spreken?’ vroeg Doris, zodra hij zich van de telefoon afkeerde. ‘Waarom?’

‘Daarover liet hij zich liever niet uit.’ Brade pakte zijn glas, dat al een hele tijd leeg stond, en dacht erover het nog eens te vullen, maar hij zei: ‘We kunnen misschien beter gaan eten, of héb jij soms al gegeten?’

‘Nee,’ zei ze kortaf.

Ze aten een koud slaatje en een tijdje bleef het stil. Dit werd door Brade dankbaar aanvaard.

Eindelijk zei Doris: ‘Ik wil dat je een ding goed begrijpt, Lou.’

‘Ja, schat.’

‘Ik ben niet van plan nog langer te wachten. Je moet dit jaar echt je vaste aanstelling krijgen. Als je iets doet waardoor je je kansen bederft, is het uit tussen ons. Ik heb jarenlang geduld gehad, Lou, en ieder jaar de hele maand juni zitten wachten tot je weer het kaartje kreeg, waarop stond dat je benoeming als lector weer met een jaar was verlengd. Ik kan dit geen enkele junimaand meer opbrengen.’

‘Je denkt toch niet in ernst dat mijn benoeming niet verlengd zal worden?’

‘Ik wil er niet langer over hoeven denken. Ik wil niet steeds alle kansen afwegen. Ik wil zekerheid hebben. Als je professor bent, wordt je benoeming automatisch verlengd. Dat betékent een vaste aanstelling toch, hé? Automatische verlenging?’

‘Behalve wanneer er ernstige redenen bestaan.’

‘Nou ja, goed. Ik wil dat juni niets meer voor me betekent en ook het belastingjaar niet. Ik wil die vaste aanstelling.’

‘Ik kan het je niet garanderen, Doris,’ zei Brade vriendelijk. ‘Je neemt alle garantie weg als je Littleby of wie dan ook jouw krankzinnige ideeën over moord bijbrengt. En als je dat doet, Lou… o, Lou…’ ze knipperde snel met haar ogen om de tranen weg te dringen, ‘…ik kan echt niet nog langer zo doorgaan.’

Brade begreep het. Hij voelde het net zo. Ze hadden allebei hetzelfde litteken. De crisisjaren hadden hen allebei de moed doen verliezen, toen ze moesten toezien hoe hun ouders door zorg verteerd werden. Ze wisten het, maar konden het niet goed begrijpen…

Ze hadden die vaste aanstelling nodig om die herinnering uit te wissen, maar wat kon hij doen?

Heel langzaam en precies sneed Brade een blaadje sla door met de zijkant van zijn vork, eerst door de helft en toen in vieren. ‘Ik kan die kwestie niet zomaar laten gaan, zoals jij schijnt te denken. Als het werkelijk moord is, komt de politie er op een goed moment toch achter.’

‘Dat hindert niet, als jij er maar niet bij betrokken bent.’

‘Hoe kan ik er niet bij betrokken zijn?’ Hij stond op. ‘Ik mix nog een borrel.’

‘Ga je gang.’

Hij deed het erg onhandig en zei: ‘Heb jij er al over nagedacht wie die moordenaar geweest kan zijn, Doris?’

‘Nee, en ik ben het ook niet van plan.’

‘Ik zou er toch maar eens over denken.’ Hij keek naar haar over zijn glas heen en vond het ellendig haar ermee te moeten confronteren, maar hij zag geen uitweg. ‘De moordenaar zou iemand moeten zijn die goed met scheikunde op de hoogte is. Iemand zonder lab-ervaring zou geen proef durven onderbreken om door middel van cyaankali dood te veroorzaken. Zo iemand zou zich er niet vertrouwd genoeg mee voelen en liever van een minder geheimzinnig middel gebruik maken, bij voorbeeld een revolver of een mes of een duw op grote hoogte.’

‘Wil je nu ook nog beweren dat de moordenaar iemand van de afdeling zou moeten zijn?’

‘Dat kan niet anders. Iemand moet het lab binnengedrongen zijn en in een van de flessen het acetaat verwisseld hebben voor cyaankali. Hij kan dit niet gedaan hebben terwijl Ralph in het lab bezig was, want Ralph was ziekelijk achterdochtig en niemand mocht aan zijn spullen komen. Dat was juist de reden waarom hij moeilijkheden kreeg met Ranke. Het moest dus gebeuren wanneer Ralph er niet was. Als Ralph even weg moest, sloot hij het lab altijd af, zelfs al ging hij alleen maar even naar de bibliotheek om iets na te slaan. Ik heb het herhaalde malen zelf gezien. De moordenaar moest dus in het bezit zijn van een sleutel.’

‘Ach, jij met al je deducties,’ zei Doris. ‘Alleen maar omdat jij hem wel eens het lab hebt zien afsluiten, wil dit nog niet helemaal zeggen dat hij het altijd deed. Hij kan het best wel eens vergeten zijn, maar zelfs als dat niet zo is, sleutels zijn niet de enige mogelijkheid om sloten te openen.’

‘Misschien wel, als je de grootste onwaarschijnlijkheid kiest, maar je moet afgaan op wat het meest en niet het minst onwaarschijnlijk is. Je moet het bekijken zoals de politie het bekijkt. Het moet iemand geweest zijn die een sleutel had en die wist wat voor proeven Ralph deed en ook wist waar zijn flessen bewaard werden en zo. Trouwens, er was maar met een fles geknoeid.’

‘Waarom denk je dat?’ vroeg Doris, die zich eindelijk liet meeslepen.

‘Omdat de moordenaar geweten heeft hoe precies Ralph werkte. Hij moet erop gerekend hebben dat Ralph aan de linkerkant met die flessen zou beginnen en iedere dag precies één proef zou doen. Op die manier zou de vergiftigde fles aan de beurt komen op donderdag. Op die dag was Ralph altijd alleen op het lab, omdat zijn studiegenoot dan colleges moest volgen. Er zou geen cyaankali overblijven om anderen in gevaar te brengen. De moordenaar was volkomen op de hoogte van de noodzakelijke voorwaarden.’

‘Waar wil je heen, Lou?’

‘Ik wil aantonen dat de politie deze zelfde lijst van voorwaarden zal opmaken en dan de ene persoon zal weten te vinden waarbij al deze voorwaarden opgaan.’

‘Wie?’

‘Wie? Waarom denk je dat ik zorgvuldig vermeden heb de politie op deze gedachte te brengen?’ Brade nam een voorzichtig teugje van zijn glas, maar opeens nam hij een besluit en dronk zijn glas achter elkaar leeg. Hij zei met zware tong: ‘Ikzelf, liefje. Ik ben de enige verdachte waar dit allemaal op slaat. De enige mogelijke verdachte.’

4

De volgende morgen leek de rit naar de universiteit veel langer te duren dan de rit naar huis de avond tevoren. Hij had de avond besloten met een derde en zelfs een vierde borrel, maar die hadden hem neerslachtig gemaakt in plaats van hem op te kikkeren.

Doris had onheilspellend gezwegen en hierdoor werd ze gedwongen aan een stuk door naar de televisie te kijken. Brade had Cap Ansons hoofdstukken uit de envelop te voorschijn gehaald en geprobeerd ze vluchtig door te lezen, om de oude man een plezier te doen, maar de getypte letters dansten voor zijn ogen en nadat hij de eerste alinea vijf keer had overgelezen, gaf hij het op.

Ze hadden geen van beiden een oog dicht gedaan en ’s morgens was Ginny stilletjes naar school vertrokken met een gespannen angstige uitdrukking op haar smalle gezichtje. Brade had lang geleden al geconstateerd dat kinderen onzichtbare voelhorens bezaten die de trillingen opvingen van de onberekenbare stemmingen van de volwassenen die hun leventje uitmaakten.

Niet dat hij Doris of zichzelf enige blaam toekende in dit opzicht. Alles was het gevolg van verwarrende omstandigheden die kans zagen de mensheid te laten struikelen.

Hij was bijna klaar met het onderzoek voor zijn doctoraal, onder leiding van de ouwe Cap Anson (toen al de ‘ouwe’ Cap) toen hij een aanbod kreeg assistent van de prof te worden aan de universiteit, met ingang van de eerste juli. Het kwam als uit de hemel; hij had het in zijn stoutste dromen niet durven hopen. Hij voelde niets voor de gejaagdheid – en onzekerheid – van het bedrijfsleven. Hij voelde geen aandrang om vrolijk en onbezorgd een concurrent uit de weg te ruimen. Hij voelde zelfs geen aandrang een beurs te bemachtigen. Hij wilde niets liever dan een veilige rustige positie. Niet het avontuur, maar de zekerheid.

Toen was hij met Doris getrouwd. Zij wilde hetzelfde als hij; een rustige zekerheid voor het komende jaar. Ze staken liever geen vuurpijl af, dan hoefden ze niet de ontgoocheling te ondergaan dat hij weigerde.

Wat kon er beter zijn dan een baan aan een faculteit van een eerbiedwaardige oude universiteit? Ook al kwamen er crisisjaren, waarin de salarissen tijdelijk werden ingekrompen, faculteitsleden bleven altijd in leven totdat ze oud en eerbiedwaardig waren. Zelfs wanneer ze ten slotte ontslag namen, zaten ze op fluweel als emeritus-hoogleraar en kregen nog een aanzienlijk deel van hun laatste salaris als pensioen uitgekeerd, totdat hun laatste uur gekomen was en de professor zijn moede ogen kon opheffen naar het grote zwarte schoolbord, de hemel.

De tijd ging voorbij, twee lange jaren, en hij werd lector. Zijn onderzoekingen richtten zich op obscure gebieden… heel interessant, maar het trok geen aandacht. Ze verwekten geen enkele deining, want hij koos juist projecten die niet opvielen, maar de studiebeurzen gingen naar geruchtmakende onderzoekingen. De studiebeurzen gingen aan hem voorbij en het professoraat ook.

Hij kon heel goed begrijpen hoe Doris zich voelde. Zeventien jaar bekleedde hij al deze functie en ieder jaar kwam er een wit strookje – geen roze, maar een wit – waarop zijn benoeming opnieuw werd verlengd, voor één jaar.

Natuurlijk verlangde Doris naar een vaste aanstelling.

Brade probeerde haar uit te leggen dat ‘vast’ een woord zonder betekenis was. Het betekende dat je alleen maar ontslagen kon worden om zeer goede redenen en na stemming door de senaat van de universiteit (die bestond uit bejaarde professoren die hun eigen vaste aanstelling met kracht verdedigden), maar het was helemaal niet nódig een professor te ontslaan. Het was voldoende om hem beleefd toe te fluisteren zelf zijn ontslag in te dienen. Deed hij dit niet en verkoos hij te blijven, dan konden de kleine plagerijen van iedere dag hem ten slotte het leven zo zuur maken, dat ontslag ondanks de ‘vaste’ aanstelling de enige uitweg bleek te zijn.

Maar Doris wist dat, zoals de zaken nu stonden, het enige wat de senaat te doen had was, geen wit strookje in de envelop te stoppen. Zonder vaste aanstelling was een goede reden of een stemming geen vereiste.

Het was een ziekte uit de crisisjaren. Ze wilde zekerheid.

Dat wilde hij zelf ook, bedacht Brade somber.

Hij reed het parkeerterrein op van de faculteit en zocht een open vak. Hij moest altijd genoegen nemen met een plaats die toevallig open was. De gereserveerde parkeerplaatsen tegen de stenen muur van het scheikundegebouw waren voor de professoren. Gewoonlijk lette hij hier niet eens op, maar nu was dit ook opeens een stuk zekerheid achter die magische scheidingslijn.

Hij liep de opengewerkte houten trap op waarlangs hij om het gebouw heen de verhoogde entree aan de voorkant kon bereiken. Een paar studenten op een van de stenen banken langs het bakstenen pad over het grasveld, keken naar hem op. Een van hen fluisterde iets en hun ogen volgden hem. Brade dook met zijn hoofd tussen zijn schouders en liep door. Hij had nog geen ochtendblad gekocht. Waarschijnlijk stond het hele verhaal erin.

Goeie hemel! Werd hij daardoor een bezienswaardigheid? Was er een doodskop zichtbaar onder de huid van zijn gezicht? Droeg hij een waarschuwing? Pas op! Cyaankali!

Hij ontdekte opeens dat hij krankzinnig snel liep en dwong zichzelf langzaam door de brede dubbele deur binnen te gaan.

Dat hij nu linksaf moest slaan, was een verkeerd begin van de dag. Hij hoorde rechtsaf te gaan naar de lift die hem naar zijn kamer op de vierde verdieping zou brengen.

Hij sloeg, echter, linksaf en ging een deur binnen waarop stond: Afdeling Scheikunde. Opeens voelde hij zich weer een jongen van de lagere school, die door een onderwijzer van meer dan twee meter lengte naar het nog langere hoofd van de school gestuurd werd.

Hij keek op zijn horloge. Het was tien voor half negen, dus hij was nog tien minuten te vroeg.

Jean Makris stuurde een student weg en stond op toen Brade plaats nam.

Ze zei: ‘Hij kan u zo ontvangen, professor Brade. Hij is net aan het telefoneren.’

‘Dat is best,’ zei Brade. ‘Ik ben te vroeg.’

Ze kwam achter haar bureau vandaan, duwde tegen de verende ijzeren stang die als entree van haar kantoor diende en kwam ontdaan naar hem toe. Brade moest zich inhouden om geen ontwijkende beweging te maken, want bij zulke gelegenheden had hij altijd het gevoel dat ze zijn das wilde rechttrekken.

Ze had een langgerekt gezicht en vooruitstekende tanden en leek altijd wat verdrietig, maar dat had eigenlijk niets met haar innerlijke gesteldheid te maken, dacht Brade. Ze was zeer efficiënt, wist onwelkome bezoekers tactvol af te weren, herinnerde hem altijd aan zijn afspraken en verving ondanks haar drukke bezigheden naar best vermogen de eigen secretaresse die de universiteit niet voor Brade wenste te bekostigen.

Ze zei vertrouwelijk: ‘Ik was helemaal van streek toen u mij gisteren opbelde, professor Brade. Het heeft u zeker wel van uw stuk gebracht?’

‘Ja, miss Makris, het was een geweldige schok voor me.’

Ze werd nog vertrouwelijker. ‘Ik hoop dat uw vrouw begreep dat u pas laat kon komen. Ik heb het zo goed mogelijk proberen uit te leggen.’

‘Ja, zeker, dank u wel.’

‘Ik dacht juist omdat u altijd zo precies op tijd bent, dat uw vrouw misschien zou denken… weet u wel… Ze zou misschien boos zijn en denken dat…’

Brade vroeg zich plotseling af of miss Makris misschien zinspeelde op mogelijke ongeregeldheden op het seksuele vlak. Hij staarde haar vol ontzetting aan.

Ze ging zonder enige moeite op een ander onderwerp van gesprek over. ‘U was natuurlijk extra ontdaan, omdat het een van uw eigen studenten betrof.’

‘Ja, dat kan ik wel zegen.’

‘Nou, wat dat betreft…’

Er begon iets te zoemen op haar bureau en ze zei meteen: ‘Professor Littleby kan u nu ontvangen… maar ik vertel het u wel als u straks terugkomt.’ Ze knikte hem ernstig toe.

Het laatste wat hij nog zag, was dat ze haar witte blouse opnieuw instopte, even maagdelijk wit – dacht Brade onbewust bij zichzelf – als haar onopvallende boezem die onder die blouse hijgend op en neer ging.

Professor Littleby legde de telefoon op het toestel toen Brade binnenkwam, en glimlachte volkomen automatisch.

Vroeger zou die glimlach misschien gemeend zijn geweest, peinsde Brade, maar iemand in een voorname leidinggevende positie voelt zich innerlijk niet bewogen genoeg om op ieder gewild moment te glimlachen. Hij heeft dan ook iets anders nodig dat altijd effect heeft en zet een goed gesmeerd machientje in werking dat gegarandeerd op het gewenste moment een glimlach op het gezicht tovert, hoe onbewogen hij ook is door het feit of de persoon waarmee hij geconfronteerd wordt.

Brade glimlachte even automatisch terug en zei: ‘Goedemorgen, professor Littleby.’

Professor Littleby knikte, wreef aan zijn oor en zei: ‘Vreselijk! Gewoonweg vreselijk.’

Zijn brede gezicht, blozend en onberispelijk glad geschoren, kreeg even de vereiste getroffen uitdrukking. Hij had natuurlijk zijn jasje aan, maar daaronder droeg hij nog een vest. Hij was het enige faculteitslid dat in alle jaargetijden nog een vest droeg. Brade wist niet of hij zich hiertoe verplicht voelde wegens zijn hoge functie, of dat hij doodgewoon niet wist dat een vest al lang van het toneel van de herenmode verdwenen was.

De tijd was de laatste twintig jaar eenvoudig stil blijven staan voor Littleby. Twintig jaar geleden was er een derde druk verschenen van zijn boek over elektrochemie, dat altijd een standaardwerk was geweest op dit gebied, maar er was nooit meer een vierde druk verschenen en het werd ook niet meer herdrukt. Af en toe bracht Littleby weemoedig ter sprake dat hij eigenlijk een nieuwe druk moest zien voor te bereiden, als hij de tijd kon vinden, maar zelfs hij scheen er niet helemaal in te geloven.

Het was gelukkig niet belangrijk, want hij had in ieder geval naam gemaakt met dit boek. Hij had enkele patenten verkregen, waaronder het elektrolytisch verzilveren van chroom, het zogenaamde pleetzilver, die hem een klein maar onafhankelijk inkomen bezorgden, en bovendien kreeg hij het aanbod hoofd van deze afdeling te worden, toen de oude Bannerman was overleden.

Brade knikte en stemde ermee in, dat het een tragisch geval was.

‘Het zal natuurlijk niemand verbazen,’ zei Littleby, ‘dat het net met deze student gebeuren moest. Hij was maatschappelijk een mislukking, dat heb ik gisteren al door de telefoon gezegd. Ik heb de faculteitsrapporten doorgenomen en het spijt me dat ik het van uw student moet zeggen, omdat u zegt dat hij goed werk leverde, maar over het algemeen had hij bij de andere faculteitsleden een slechte pers.’

‘Hij was in bepaalde opzichten een moeilijke jongen,’ zei Brade, ‘maar hij had ook veel goeds.’

‘Het is mogelijk,’ zei Littleby koeltjes, ‘maar goed, dat doet verder niet ter zake. Mijn zorg gaat voornamelijk uit naar de universiteit en naar deze afdeling.’

Littleby verschoof de papieren op zijn bureau en Brade keek argwanend toe.

‘We willen niet dat er gezegd wordt,’ ging Littleby verder, ‘dat er niet de nodige voorzorgen genomen waren; dat de veiligheid werd verwaarloosd.’

‘Nee, dat spreekt van zelf.’

‘Tussen twee haakjes, hoe gebeurde het eigenlijk? Ik heb begrepen dat het cyaankali was, maar hoe kon hij dat inademen?’

Brade gaf hem een vluchtige verklaring.

‘Zie je wel, daar heb je het al,’ zei Littleby. ‘Hij had niet met open kolven moeten werken. Er had een refluxcondensator op die kolf moeten zitten, dan was die stomme neus van hem buiten gevaar gebleven.’

Dit was voor Brade het moment om aan te voeren, dat hij Ralph herhaaldelijk had aangeraden een refluxcondensator te gebruiken, maar hij had het gevoel dat hij probeerde zich achter een lijk te verschuilen. Hij volstond met te zeggen: ‘Dat maakte het toestel weer ingewikkelder, sir. Volgens mij dacht Neufeld dat hij de proef beter kon controleren wanneer de kolf open was. Het was niet erg als de damp verloren ging en hij kon voortdurend stoffen toevoegen zonder overbodige moeite.’

‘Larie. De ellende met de tegenwoordige jongelui is, dat veiligheid bij hen pas op de laatste plaats komt. Ik zeg u, als ik door een lab loop, word ik ziek, doodziek, van de dingen die ik zie. Ze verhitten oplossingen op een open vlam. Niemand schijnt meer asbestplaatjes te gebruiken voor verhitting. Bovendien zijn de kappen bar slecht. Om u de waarheid te zeggen, was ik al lang van plan om een stafbijeenkomst te beleggen over deze kwestie en ik vind het erg belabberd dat ik dat niet gedaan heb voordat dit gebeurde.’

Brade bewoog onrustig op zijn stoel. De veiligheidsvoorzieningen in de laboratoria waar de studenten werkten, waren heel redelijk te noemen. ‘Sir, dit is het enige ongeluk in tien jaar, behalve een enkele snee of een brandwondje door een zuur.’

‘Hoeveel ongelukken vindt u dan eigenlijk nodig?’

Brade zweeg en Littleby genoot even van deze met klem gestelde vraag en ging toen verder: ‘Ik geloof dat we het beste doen een cursus te organiseren over veiligheidsmaatregelen met een serie uiteenzettingen over wat iedereen moet doen en laten, bij wijze van spreken. Dat kan dan gebeuren om vijf uur ’s middags en moet verplicht gesteld worden voor alle studenten die op een scheikunde-lab werken, onverschillig of ze nu voor hun kandidaats of voor hun doctoraal werken.’

‘Wat denkt u?’

‘We kunnen het proberen.’

‘Mooi. Ik had gedacht u, professor Brade, te vragen die cursus te leiden en het leek me een goed idee, wanneer u Cap Anson vraagt u te helpen. Ik weet dat die oude man nog graag actief zou zijn en dit is een mooie gelegenheid om hem een kans te geven.’

Brade zei afgemeten: ‘Ja, professor.’

Hij was er helemaal niet gesticht over. Het leek hem bedoeld te zijn als een soort straf, een boetedoening à la Dante, een zuiveringsritueel. Zijn student was zorgeloos geweest en nu moest hij andere studenten gaan dwingen minder zorgeloos te zijn.

Littleby zei: ‘Een lezing per week, lijkt me, en u kunt het beste deze week al beginnen. Als de kranten…’ Hij schraapte even zijn keel. ‘Ik geloof dat we met een gerust hart kunnen verklaren dat we deze cursus al lang van plan waren als onderdeel van een geprolongeerd veiligheidsprogram. Het is niet eens bezijden de waarheid, want zoals ik al zei, ik liep al lang met dit plan rond. Mooi zo.’

Hij keek opeens naar de klok aan de muur, die kwart voor negen aanwees.

‘U heeft, neem ik, om negen uur college, professor Brade?’

‘Ja, dat klopt.’

‘Ik neem aan dat u zich hiertoe in staat voelt? Het zou heel begrijpelijk zijn als deze geschiedenis u zo had aangegrepen dat…’

‘O, nee,’ viel Brade hem snel in de rede, ‘ik ben volkomen capabel om college te geven.’

‘Mooi zo. Tussen twee haakjes, uw echtgenote en u zullen toch wel op onze bijeenkomst komen morgenavond? Mocht u voelen dat u onder de gegeven omstandigheden…’

Brade moest zich bedwingen om zijn stem niet al te vormelijk te laten klinken. ‘Ik vermoed van wel. We vinden het bijzonder prettig en…’

Na deze half afgemaakte zinnen, bogen ze stijfjes voor elkaar en glimlachten werktuiglijk, met een beleefdheid die volkomen van alle hartelijkheid gespeend bleef.

Hij wil liever niet dat ik kom, dacht Brade. De dood heeft mij beroerd. Dat is slechte publiciteit.

Als Doris er niet haar zinnen op had gezet, gingen ze beslist niet.

Arme Doris. Als er al enige kans op promotie bestaan had, dan was de zaak nu in ieder geval hopeloos. Littleby’s toegeknepen ogen straalden helemaal niet van welwillendheid. Hij, Brade, was zelf ook te beklagen. Zou Doris er zich doorheen kunnen slaan? Soms praatte ze alsof ze wanhopig was, maar ze had vroeger ook vaak getoond reserves aan kracht te bezitten. Misschien was dit nu ook wel het geval.

Er kwam een andere gedachte bij hem op, toen hij zich omkeerde en wegging. Hij herinnerde zich Littleby’s opmerking over die faculteitsrapporten. Iedere lector gaf niet alleen elke student een cijfer, dat openbaar werd gemaakt, maar bracht voor zo ver mogelijk was verslag uit over karakter en persoonlijkheid van de student. Deze verslagen werden geheim gehouden.

De faculteit kon deze verslagen natuurlijk vrij inkijken en Brade had vanzelfsprekend de opmerkingen over Ralph doorgelezen, voordat hij hem als student voor het doctoraalexamen aannam. Hij had niet veel meer gedaan dan ze vluchtig doornemen, want hij wist toen al dat Ralph niet erg geliefd was. Daarom hechtte hij weinig waarde aan deze beoordelingen.

Nu kwam de hele zaak opeens in een ander daglicht te staan. Degene die de jongen gedood kon hebben, moest in ieder geval iets vijandigs voor hem gevoeld hebben, haat of ergernis, in ieder geval iets dat sterk genoeg was om tot moord te leiden.

Ranke had de jongen in ieder geval helemaal niet gemogen en zelfs dokter Shulter van de medische afdeling, die hem slechts zelden ontmoet had, was hem ongunstig gezind en zo ging het met de meesten. Toch viel er misschien uit de bewoording van iemands oordeel iets op te maken, een extra geëmotioneerd gevoelen.

Brade bedacht met een gevoel van opluchting, dat zijn eigen oordeel over Ralph juist bijzonder gunstig was geweest. Hij was het enige faculteitslid die niet beschuldigd kon worden van enige wederzijdse afkeer tussen hem en Ralph.

‘Wat?’ Hij schrok op, toen hij merkte dat er tegen hem gesproken werd. ‘Het spijt me, miss Makris. Ik ben bang dat ik niet naar u geluisterd heb.’

‘Nee, dat deed u beslist niet,’ zei Jean Makris olijk. ‘U kwam in zwaar gepeins verzonken naar buiten en als ik u niet bij uw elleboog gegrepen had, zou u, geloof ik, tegen die deur opgelopen zijn.’

‘Ja, nou ja, nu ben ik weer gewoon.’

‘Professor Littleby deed toch niet… ’ haar ogen gleden heimelijk in de richting van de deur van zijn kamer,. ‘moeilijk of zo?’

‘O nee, het was een simpele routinebespreking.’

‘O, gelukkig. In ieder geval wil ik u zeggen, als u soms geschokt bent door Ralphs dood; als het voor u een persoonlijk verlies betekent, een soort van…’

Ze keek hem nu aan met een nadrukkelijke ernst, het lange smalle gezicht enigszins opzij, en er was iets levendigs in haar stem, alsof ze er lang op gewacht had dit te kunnen zeggen, maar deze belevenis niet wilde bederven door een al te snelle afwikkeling.

Brade zei: ‘Ik moet college gaan geven, miss Makris. Wat wilde u eigenlijk precies zeggen?’

Haar gezicht was opeens dicht bij het zijne en haar ogen flikkerden. ‘Alleen maar dat Ralph het niet waard is. U hoeft zich helemaal niet ongelukkig te voelen. Hij haatte u.’

5

Brade liep zonder een woord te zeggen bij haar weg en haastte zich volkomen automatisch de trappen op naar zijn eigen kamer. Tussen de tweede en derde verdieping schoot hem opnieuw te binnen dat het tijd was voor college, hij keerde zich resoluut om en ging weer terug.

Toen hij het amfitheater op de eerste verdieping binnenkwam, was hij lichtelijk buiten adem. De studenten zaten al op hem te wachten.

De zaal was bijzonder groot en lomper en ouderwetser dan alle andere zalen in het lompe ouderwetse scheikundegebouw. De rijen stoelen liepen steil op naar boven, zodat er platte treden waren in de twee zijpaden. De stoelen van de laatste paar rijen vormden een ronde boog langs de wanden van de zaal, zodat daar een soort balkon werd gevormd.

De zaal bood plaats aan 250 studenten, zodat hij gebruikt werd voor werkcolleges en voor tentamens, waarbij de studenten ver uit elkaar geplaatst konden worden. Brades college voor organische scheikunde telde maar vierenzestig studenten voor het kandidaats en gewoonlijk zaten ze dicht bij elkaar in het midden vlakbij het podium, met enkele uitlopers naar opzij en naar achteren.

Er waren geen bepaalde plaatsen aangewezen en Brade vond altijd dat deze spontane manier van plaatsnemen wiskundig gezien kon worden als een diffusiesom.

Hij had ook opgemerkt dat het meestal de berooide studenten waren die het verst weg zaten. Waarom zou dat zijn? Hoopten ze misschien daardoor onopgemerkt te blijven? Waren ze misschien onbewust zo deemoedig dat ze zich verre hielden van de beter gesitueerden? Vonden ze de docent misschien saai en vervelend en probeerden ze door een grotere afstand minder hinder van hem te hebben?

Dit bood stof voor een onderzoek door mensen die zich voor sociaal gedrag interesseerden. (Soms, als hij hierover dacht, voelde Brade iets van afgunst. De mensen van de sociale wetenschappen hoefden niet de strenge discipline van de natuurkundigen te handhaven. Hun onderzoeksterrein was zacht en onzeker. Zij konden geleerden zijn in de ouderwetse zin van het woord, terwijl de natuurkundigen losgelaten werden in de ijskoude wereld van internationale politiek en dringende menselijke problemen. Een sociale wetenschapsman kon de verhouding bestuderen tussen de behaalde cijfers van een student en zijn plaats in het leslokaal. Hij had daar geen dure instrumenten voor nodig en hij werd niet gedwongen te bewijzen dat zijn onderzoek verband hield met kanker, hart kwalen of raketbrandstoffen, om in aanmerking te kunnen komen voor regeringssubsidie.)

Vandaag, op deze bijzondere dag, zaten de studenten natuurlijk heel anders dan gewoonlijk. Van spreiding was niets te bekennen. De vierenzestig studenten zaten dicht op elkaar geperst in het midden, vlak voor het podium, alsof een reuzenhand hen van achteren had gegrepen en samengedrukt. Vanaf zijn plaats op het verhoogde podium kon Louis Brade niet laten zijn bril dichter op zijn ogen te schuiven, alsof hij meende met optisch gezichtsbedrog te doen te hebben.

Ze willen mijn gezicht bestuderen, dacht hij. Ze willen ontdekken hoe ik me voel, nu een van mijn studenten verongelukt is.

Of was het misschien de algemene fascinatie van de dood?

Hij begon te doceren op de droge toon die hij altijd voor deze gelegenheid aansloeg. ‘Vandaag beginnen we met de behandeling van de verschillende groepen van samenstellingen, waaronder de carbonylgroep.’

Hij begon de formule op het bord te schrijven.

Zijn eigen stem klonk hem volkomen normaal in de oren, onaangedaan door de afgelopen gebeurtenis. Dit keer was hij dankbaar voor zijn eigen vlakke stijl van doceren, die hij opzettelijk vrijhield van iedere persoonlijke emotie.

Hierin was hij het volkomen tegenbeeld van Merrill Foster, de andere lector in de organische scheikunde (hij had dit baantje nu zeven jaar, was ook lector, net als Brade, maar was actief en eerzuchtig… en hield van show).

Foster gaf doctoraalcollege in synthetisch organische scheikunde, voor kandidaten die zich verder speciaal op scheikunde toelegden. Toen Brade aan hem dacht, schoot hem onmiddellijk weer de herinnering te binnen aan de dag waarop Foster deze benoeming kreeg en aan de hevige reactie van Doris op dit bericht.

Hij had moeite gehad Doris duidelijk te maken dat de kandidaatscolleges veel veeleisender waren en veel meer verantwoordelijkheid oplegden. De doctoraalcolleges werden maar gevolgd door vijftien studenten in plaats van vierenzestig en Foster hoefde maar drie colleges per week te geven, terwijl Brade vijf kandidaatscolleges per week gaf.

Doris vond minder colleges en minder studenten alleen maar gemakkelijker en niet minder verantwoordelijk. Ze scheen Fosters functie belangrijker te vinden, alsof iemand die doctoraalcollege gaf meer status had dan iemand die kandidaten opleidde, alsof de status van de docent afhankelijk was van die van de toehoorders.

In feite, legde Brade Doris uit, werden de kandidaatscolleges altijd juist toevertrouwd aan de oudere en meer ervaren faculteitsleden. Iedere pas afgestudeerde student kon leiding geven aan doctoraalstudenten.

Brade kon zich trouwens niet goed verenigen met de manier waarop Foster te werk ging. Foster gaf college op een gewild populaire manier, die bij de studenten wel in de smaak viel, maar waardoor de discipline verslapte. Hij noemde de afvalproducten die door de nevenreacties van een synthese vrijkwamen ‘blubber’ of ‘rotzooi’ en hij voegde nooit een vloeistof toe, maar ‘mikte’ er altijd een ‘scheut’ vloeistof bij. Wat Brade echter veel erger vond, was dat Foster zijn colleges doorspekte met denigrerende opmerkingen over studenten in het algemeen of een of andere student in het bijzonder. Dat was bij voorkeur een student die zich tot een antwoord liet verlokken en dan ontstond er een duel tussen het podium en de achterste rij, een duel dat altijd door het podium gewonnen werd.

Brade ging verder: ‘In die carbonylgroep kan een samenstelling voorkomen die…’

Vreemd dat hij gewoon kon doorpraten en tegelijkertijd zijn gedachten ongestoord over andere dingen kon laten gaan. Dit deed hem denken aan de bekende anekdote over een oude professor die zei: ‘Gisteravond droomde ik dat ik college gaf. Ik werd plotseling wakker en – god allemachtig – ik was écht aan het college geven.’

Ralph Neufeld had het er slecht afgebracht bij Foster en niet meer dan een C gehaald. Brade had geprobeerd hem erover aan het praten te krijgen, maar Ralph had een koppig stilzwijgen bewaard en alleen maar verontwaardigd te kennen gegeven dat hij een grote antipathie koesterde tegen Foster. Indertijd had Brade gedacht dat hij wel begreep wat er was gebeurd. Ralph was het soort slachtoffer dat Foster juist zou uitkiezen en Ralph was geen karakter die zich dergelijke hatelijkheden liet welgevallen. Als Foster inderdaad hem bepaalde opmerkingen naar het hoofd geslingerd had, zou Ralph hem van repliek gediend hebben en misschien wel veel scherper dan Foster had kunnen vermoeden.

Het was moeilijk te zeggen in hoeverre persoonlijke antipathie een cijfer kon beïnvloeden, maar Brade nam zich voor Fosters commentaar over Ralph in de faculteitsrapporten met bijzondere aandacht te lezen.

‘Aldehyden is dus een verzamelnaam voor verbindingen die de aldehydegroep bevatten, dus een carbonylgroep, aan één ziide gebonden aan een H-atoom.’

Hij schreef de formule langzaam en duidelijk op het bord. Waaróm zou iemand Ralph willen vermoorden? Als professor Ranke niet tevreden over hem was, kon hij hem uit de groep zetten, zoals hij trouwens ook gedaan had, en dat was toch al wraakneming genoeg? Als Foster niet tevreden over hem was, was een dikke C, die voor altijd op het studentenrapport bleef staan, toch zeker ook wel afdoende genoeg?

En als ze toch nog een motief hadden, zelfs als ze wel een motief hadden, hoe waren ze dan op het idee gekomen hem op deze manier te vermoorden? Ze wisten totaal niet met wat voor onderzoek Ralph bezig was. Maar Brade wist er alles van.

En Brade had ook een begin van een motief.

Hij kon de gedachte hieraan niet langer van zich afzetten. Hij zag weer het smalle gezicht van Jean Makris voor zich, voelde haar warme adem op zijn kin toen ze was uitgebarsten: ‘Hij haatte u.’

Zij had Ralph ook gehaat. Die haat had van haar uitgestraald, zo erg zelfs, dat Brade er kippenvel van had gekregen.

Maar waaróm haatte ze Ralph zo verschrikkelijk? Er zijn natuurlijk altijd allerlei redenen te bedenken waarom mensen elkaar haten en vooral, waarom een meisje een jongen haat. Wat zou in dit geval de reden kunnen zijn? Verdomd nog an toe, waarom had Ralph Brade gehaat. Had Brade daar ooit aanleiding toe gegeven?

Hij had de jongen juist geholpen, hij was naast hem gaan staan toen de anderen hem alleen lieten. Brade kreeg even een niet onprettig gevoel van zelfmedelijden.

‘Vroeger werden aldehyden gebruikt om suiker in de urine te ontdekken en diabetes vast te stellen, maar tegenwoordig…’

Wat het motief van Ralph ook geweest was om hem te haten, deze haat was uiterst gevaarlijk voor hemzelf. Als de politie die haat ontdekte, zouden ze gaan speuren naar de oorzaak en dan zouden ze misschien ontdekken dat Brade een motief had kunnen verschaffen. De gehate persoon had aanleiding genoeg om degene die hem haatte te willen vermoorden. Als zowel de omstandigheden als de motieven in Brades richting wezen, kwam hij toch wel in een moeilijk parket.

Misschien had Jean gelogen, maar waarom zou ze dat doen? ‘Behalve methanal, dat meestal in een waterige oplossing gebruikt wordt, is er nog een andere…’

Hij slaagde erin zijn stem volkomen vlak en onpersoonlijk te houden.

Dit viel hem misschien vrij gemakkelijk, juist omdat hij eigenlijk een verborgen duel voerde met zijn studenten. Ze letten ingespannen op zijn gezicht, wachtten erop dat zijn stem zou gaan trillen, dat zijn gedachten zouden afdwalen, dat hij op de een of andere manier zou laten blijken, hoe geschokt hij was door de gebeurtenissen van de vorige dag. Zonder dat zouden ze zich beslist bedrogen voelen, maar Brade voelde zich verplicht hen teleur te stellen.

Eindelijk ging de bel en Brade legde zijn krijtje neer. ‘Maandag gaan we verder met de carbonylgroepen,’ zei hij en liep naar de deur.

Dit keer wachtte hij niet op het onvermijdelijke handjevol studenten die vragen wilden stellen. Dit was ook een probleem dat de mensen van de sociale wetenschappen konden bestuderen; het waren bijna altijd dezelfde studenten die iets te vragen hadden. Sommigen probeerden ongetwijfeld bij hem in de gunst te komen. Anderen vonden het leuk om op te vallen en weer anderen probeerden hem te ergeren en stelden vragen waar hij geen antwoord op wist of die duidelijk lieten uitkomen dat hij er met zijn beweringen naast was geweest. Een paar waren er (en het was juist om deze studenten dat Brade de anderen geduldig verdroeg) die gretig verlangden naar een nadere uitleg of naar meer wetenswaardigs. Dit keer liet hij ze allemaal in de steek en ging weg… het enige waardoor hij liet blijken dat de spanning van de dag wel wat veel was geweest.

Op zijn kamer zat Cap Anson op hem te wachten, terwijl hij bladerde in een boek over heterocyclische scheikunde (het was het eerste deel van een toekomstige reeks van tien) dat Brade drie dagen eerder was toegezonden.

Anson keek op toen Brade de deur opendeed (vroeger was dit vertrek Ansons eigen kamer geweest) en er verscheen een hartelijke glimlach op zijn gegroefde gezicht.

‘Ha, Brade, mooi zo!’ Anson nam een stoel aan een van de lange kanten van de vergadertafel in Brades kamer. (Er konden tien man aan die tafel zitten en hij werd soms gebruikt voor informele studiegroepen van Brades studenten.) Anson spreidde een bundel papieren uit van zijn manuscript en keek vol verwachting naar Brade. ‘Heb je de revisie van hoofdstuk vijf doorgelezen?’

Brade had de neiging om in lachen uit te barsten van verlichting. Het was inderdaad een hele verademing. Het leek alsof er binnenin hem een veer lossprong. Studenten werden vermoord en de politie kwam hem verhoren en iedereen die hij ontmoette scheen zich met de dood bezig te houden, maar Anson, die goeie ouwe Anson waar je op bouwen kon, dacht alleen maar aan zijn boek.

Brade zei: ‘Het spijt me, Cap, maar ik ben er niet toe gekomen.’

Plotseling ging Ansons kleine gestalte gebukt onder deze teleurstelling. (Hij was natuurlijk alleen maar fysiek klein en zag er zeer verzorgd uit met zijn nauwsluitende witte boord en zijn jasje keurig dichtgeknoopt over zijn tengere figuur. De laatste jaren had hij altijd een stok bij zich, maar die kwam blijkbaar alleen maar op de grond als niemand naar hem keek.)

Hij zei: ‘Ik dacht dat je gisteravond…’

‘Ik weet dat ik beloofde die kwestie over Berselius met je te bespreken en je revisie door te lezen. Het spijt me dat ik die belofte gebroken heb.’ Brade had er nog ter verdediging aan toe willen voegen dat dit de eerste keer was in al die tijd, maar hij bedacht zich.

‘Nou ja, goed, maar toen je thuiskwam, had je toch nog tijd genoeg om het manuscript door te kijken.’ Zijn blauwe ogen (die nog altijd bijzonder helder en levendig waren) keken hem smekend aan alsof Brade, wanneer hij het echt zou proberen, zich zou herinneren dat hij het hoofdstuk eigenlijk wél gelezen had.

‘Ik was gisteravond een beetje van mijn stuk, Cap. Het spijt me. Ik wil het nu wel met je doorlezen, als je wilt, misschien kan ik dan al lezende enig idee krijgen.’

‘Nee.’ Cap Anson pakte zijn papieren bij elkaar en zijn vingers schenen te trillen. ‘Ik wil dat je er goed over nadenkt. Het is een uiterst belangrijk hoofdstuk, omdat ik hierin de organische scheikunde probeer te gaan zien als een moderne methodische wetenschap en die overgang is bepaald niet gemakkelijk. Ik kom morgenochtend wel bij je langs.’

‘Ja, maar morgen is het zaterdag, weet je, en ik heb Doris beloofd dat ik met mooi weer mijn dochtertje mee zal nemen naar de dierentuin.’

Dit scheen Anson ergens aan te herinneren. Hij zei vrij scherp: ‘Je dochtertje heeft je toch die kopie van mijn manuscript gegeven hé?’

‘Ja, natuurlijk.’

‘Nou, goed, tot morgenochtend dan.’

Hij stond op. Hij scheen totaal geen notitie te nemen van Brades mededeling, dat hij van plan was met zijn dochtertje uit te gaan. Dit was niets voor hem en Brade had het dan ook niet verwacht. Anson was met een boek bezig en kon zich niet druk maken over andere dingen.

Het boek! Het leek wel of Brade, doordat hij in moeilijkheden zat, een grote dosis medelijden in zichzelf ontdekt had en hij voelde een innig medeleven met Cap Anson. Anson had succes gehad, was een groot en geëerd man geweest, maar hij had te lang geleefd.

Zijn werkelijke glorietijd, toen hij de organische scheikunde met ijzeren vuist regeerde, toen zijn kritiek een nieuwe hypothese met één slag kon vernietigen, toen hij met de lezingen die hij op congressen hield massa’s toehoorders diep onder de indruk wist te brengen… die glorietijd lag al weer twintig jaar in het verleden.

Toen Brade bij deze man zijn doctoraalexamen haalde, was Anson al een veteraan, een bewindsman op jaren, en begon de organische scheikunde hem voorbij te streven.

Er was een nieuwe tijd aangebroken. Het scheikundelab werd elektronisch. Brade moest zichzelf met schaamte bekennen dat hij het eerst ook ontkend had, maar het was maar al te waar. Scheikunde werd meer en meer instrumentatie en wiskunde, reactiemechanismen en bewegingsleer. Het was gedaan met de ouderwetse scheikunde, die in feite meer een zekere kunst geweest was, waar een bepaald gevoel voor nodig was.

Anson bleef alleen met zijn kunst over en scheikundigen spraken over hem als een groot man die gestorven was, maar het vreemde was dat er bij scheikundige congressen vaak een kleine gestalte door de hotelgangen zwierf, die merkwaardig veel leek op Anson in zijn latere leven.

Als emeritus-professor wijdde Anson zich ten slotte aan zijn enorm project… het schrijven van de historische geschiedenis van de organische scheikunde, een opnieuw beleven van de dagen toen reuzen lucht, water en koolstof wisten te kneden tot substanties die in de natuur ongekend waren.

Maar was dit eigenlijk niet een vlucht, vroeg Brade zich nu plotseling af. Was het geen enorme vlucht uit de werkelijkheid; de werkelijkheid van wat natuurkundige scheikundegeleerden deden met Ansons geliefde reacties en een terugkeer naar de dagen van weleer, toen Anson oppermachtig was? Cap Anson stond al bij de deur, toen Brade opeens iets te binnen schoot. ‘Zeg, tussen twee haakjes, Cap…’

Anson keerde zich om. ‘Ja?’

‘Ik begin volgende week met een serie lezingen over veiligheid in het lab en ik zou het bijzonder op prijs stellen, als jij tijd kon vinden om zelf een paar lezingen te houden. Tenslotte is er niemand met zoveel labervaring als jij, Cap.’

Anson fronste zijn wenkbrauwen. ‘Veiligheid op het lab? O ja, jouw student, Neufeld, is verongelukt, hé?’

Dus toch wist hij het, dacht Brade. ‘Ja,’ zei hij, ‘dat was een van de redenen waarom we die serie lezingen willen houden.’

Ansons gezicht vertrok plotseling van woede. Hij hief zijn stok dreigend omhoog en liet hem toen op de tafel neerkomen met een klap als een pistoolschot. ‘Jouw student is dood en jij vermoordde hem, Brade! Jij en niemand anders!’

6

Brade stond als aan de grond genageld, niet alleen door de harde slag van die stok op de tafel, maar vooral door de morele klap die Ansons woorden hem gaven. Zijn hand zocht tastend naar de armleuning van zijn stoel en scheen geleid te zijn door een blinde hartstocht om het lichaam, waartoe hij behoorde, in een zittende positie terug te brengen, maar deze hand voelde alleen maar lucht.

Anson vervolgde iets kalmer: ‘Je kunt je verantwoordelijkheid niet ontkennen, Brade.’

Brade stamelde: ‘Cap, ik… ik…’

‘Jij was degene die zijn onderzoek leidde. Jij was verantwoordelijk voor iedere actie die hij op het lab ondernam. Jij hoorde te weten wat voor soort man hij was. Jij diende al zijn gedachten en handelingen te kennen. Jij had er gezond verstand in moeten stampen of hem eruit moeten trappen, net als Ranke gedaan heeft.’

‘Jij bedoelt dus moréle verantwoordelijkheid.’ Brade voelde zich slap maar opgelucht, alsof de morele verantwoordelijkheid voor de dood van een jongeman van geen betekenis was. Zijn hand had inmiddels zijn stoel gevonden en hij ging weer zitten. ‘Luister eens even Cap, er zijn grenzen aan de verantwoordelijkheid van een professor voor zijn studenten.’

‘Die grenzen heb jij nog lang niet bereikt. Ik werp trouwens niet alleen de blaam op jou, maar op de algemene houding van tegenwoordig. Onderzoekingen zijn een spelletje geworden. Een doctoraalexamen natuur- en scheikunde is een troostprijs voor een paar jaar werken op een laboratorium, terwijl de professor op zijn kamer formulieren zit in te vullen voor het aanvragen van studiebeurzen. In mijn tijd werd zo’n doctoraalexamen verdiend! De studenten kregen er nooit voor betaald. Er is niets wat de betekenis van een uitgevoerde opdracht zo omlaaghaalt als het feit dat het voor geld gedaan wordt. Mijn studenten zwoegden zich kapot voor hun doctoraal en konden de touwtjes nauwelijks aan elkaar knopen en sommigen van hen slaagden zelfs niet eens. Maar degenen die wél slaagden, wisten dat ze iets bezaten dat niet gekocht of versjacherd kon worden. Het kostte hun bloed en zweet en het was het hun waard. Lees de scripties maar die tot stand kwamen. Lees ze maar.’

Brade zei vol gemeende eerbied: ‘Je weet dat ik ze allemaal gelezen heb, Cap. De meeste zijn klassieken.’

‘Hm!’ Anson scheen tot mildere gedachten te komen. ‘Waardoor, denk je, zijn het klassieken geworden? Doordat ik hen steeds voortjoeg. Ik ging er zelfs op zondag heen, als het moest, en bij God, zij ook. Ik werkte de hele nacht door, als het moest, en bij God, zij ook. Ik controleerde hen voortdurend. Ik kende al hun gedachten. Al mijn studenten brachten mij iedere week hun doorslagen en samen namen we iedere pagina woord voor woord door. Vertel mij nou eens precies wat je weet van Neufelds doorslagen.’

‘Niet zoveel als ik hoorde te weten,’ mompelde Brad. Hij voelde zich warm en kriebelig. Cap Anson ging wel wat erg ver, maar veel van wat hij zei was waar en dat deed pijn. Het was Anson geweest die op de universiteit de duplicaatcahiers had ingevoerd met witte en gele pagina’s.

Alle speciale data en alle details van ieder onderzoek (alle ideeën feitelijk) werden hierin genoteerd en de geperforeerde gele pagina’s waarop alles met carbon stond doorgedrukt, werden wekelijks uitgescheurd en bij de professor ingeleverd.

Brade had Ansons gewoonte voortgezet, maar niet in volkomen dezelfde geest.

Anson was ten slotte een legendarische figuur geweest. Er deden allerlei verhalen over hem de ronde. Sommige ervan waren dezelfde verhalen als over alle excentrieke figuren werden rondgestrooid, maar er waren er ook die heel goed waar konden zijn en die duidelijk demonstreerden hoe ontzaglijk precies hij was.

Het verhaal ging dat hij op een keer op eerste kerstnacht naar het lab ging en daar als enig levend wezen in het lege scheikundegebouw (hij moest met een loper binnenkomen) zijn dag zoek bracht met het zorgvuldig controleren van de labs van zijn studenten, tot aan het laatste maatglas en de laatste instrumentenkast. De volgende dag legde hij een lijstje voor aan zijn verbaasde en onthutste studenten (niemand had het gewaagd daags na Kerstmis weg te blijven), waarop precies stond aangegeven welke flessen niet in alfabetische volgorde stonden en welke klaargemaakte oplossingen niet met een omgekeerd maatglas afgedekt waren; een hele serie afwijkingen van Ansons eigen standaardbepalingen betreffende veiligheid en netheid.

Achter iedere fout had Anson zelf een sarcastische of uiterst persoonlijke opmerking geschreven.

Een van de studenten eigende zich deze lijst toe en telkens wanneer een van hen die op deze lijst genoteerd stonden, zijn doctoraal gehaald had, werden de desbetreffende opmerkingen voorgelezen bij het promotiediner, dat altijd door Anson zelf werd voorgezeten. Zelfs Anson lachte dan grimmig en wist er uit zijn hoofd nog wel enkele scherpe opmerkingen aan toe te voegen.

Toch hadden zijn studenten hem altijd op de handen gedragen. Ook Brade had hem altijd vereerd tijdens zijn eigen studententijd.

Nu de jaren hem zachter gemaakt hadden, was er niet veel meer van de vroegere Anson over, alleen nog maar een oude man, die door iedereen werd ontzien om wat hij vroeger geweest was.

Brade zei: ‘Cap, heb jij Ralph persoonlijk gekend?’

‘Wat? Nee, ik ben hem wel vaak in de hal tegengekomen. Voor mij was hij alleen maar een van de vele scheikunderatten die een organisch lab bevolken.’

‘Was je op de hoogte van zijn werk?’

‘Ik weet dat het met kinematica te maken had, meer niet.’

Brade werd door dit antwoord teleurgesteld. Hij was plotseling op het idee gekomen dat Anson nog altijd met de studenten praatte, naar hun werk informeerde en hun raad gaf. Misschien had hij ook wel met Ralph gepraat; hij kon zelfs wel meer van de jongen weten dan Brade zelf. Maar nu bleek dat de jongen tegen iedereen stug was geweest. Cap Anson had het harnas ook niet kunnen doorbreken.

Al dit gepraat bracht hem weer in de sfeer van vroeger, toen het altijd Cap geweest was naar wie je toe ging als je moeilijkheden had. Brade zei: ‘Ik heb iets heel merkwaardigs gehoord, Cap. Het heeft me al de hele morgen gehinderd. Ik kreeg de mededeling dat Ralph Neufeld me haatte.’

Cap Anson ging weer zitten, stak zijn linkerbeen, waarin hij enigszins artritis had, rechtuit onder de tafel en legde zijn stok behoedzaam op het tafelblad. Toen zei hij heel bedaard: ‘Heel waarschijnlijk.’

‘Dat hij me haatte? Hoezo?’

‘Het is heel gemakkelijk om de docent te haten die je onderzoek leidt. Hij heeft zijn graad gehaald; jij nog niet. Hij geeft jou problemen op. Jij werkt ze uit. Jij doet proeven. Hij haalt zijn schouders erover op en stelt nieuwe proeven voor. Jij stelt theorieën op. Hij prikt overal gaten in. Als zo’n docent zich goed van zijn taak kwijt, maakt hij het leven van zijn studenten tot een hel. Als een student ook maar een beetje fut in zijn lijf heeft, haat hij de docent totdat hij later tot het besef komt hoe goed die hel hem gedaan heeft.’ Anson zuchtte diep bij deze herinneringen. ‘Geloof jij dat mijn studenten van mij hielden?’

‘Dat geloof ik zeker.’

‘Nou dat deden ze heel beslist niet. Wanneer ze aan die tijd terugdenken, geloven ze misschien van wel, maar dat is toch echt niet waar. Ik vroeg hen niet om genegenheid. Ik eiste werk en dat kreeg ik. Je herinnert je Kinsky waarschijnlijk niet; hij was nog voor jouw tijd.’

‘Ik weet wel wie hij is,’ zei Brade kalm. ‘Ik heb hem wel eens horen spreken.’

Natuurlijk wist hij wie Kinsky was. Van alle studenten van Anson was Joseph Kinsky de beste gebleken. Hij maakte nu deel uit van de Wisconsingroep en had voor altijd bekendheid verworven door zijn syntheses over tetracycline, die een nieuw licht wierpen op de werking van antibiotica, als indirect resultaat.

Anson grinnikte. ‘Hij was de beste, absoluut de beste van al mijn jongens.’

(Hij praatte graag over Kinsky. Brade zou zich altijd een faculteitsdiner herinneren, waarbij de brutale Foster na afloop had gezegd: ‘Zeg, Cap, heb je er niet de pest over in dat Kinsky nu beroemder is dan jij ooit geweest bent?’

Foster was eigenlijk geen drinker, maar hij moest toch wel een paar borrels op gehad hebben, anders had hij het nooit zo grof geformuleerd of er niet zo idioot bij gelachen. Brade had een lichte schok gevoeld en een vijandige blik geworpen op het gezicht van Foster met de vochtige lippen. Hij probeerde kennelijk de oude man een steek onder water te geven.)

Gelukkig had deze hem van repliek gediend. Hij was een half hoofd kleiner dan Foster, maar gaf de indruk ver boven hem uit te steken. Hij zei: ‘Foster, er zijn twee gelegenheden te bedenken waarbij zelden jaloezie optreedt. Een vader is nooit jaloers op zijn zoon. Een leraar is nooit jaloers op zijn leerling. Als de mannen die ik train beter zijn dan ik, komt dit wellicht doordat zij een goede leermeester gehad hebben. Al hun resultaten strekken mij tot eer. Wat ik als scheikundige presteer, schenkt aan de mensheid de resultaten van één enkel mens. Wat ik als leermeester bereik, schenkt aan de mensheid de resultaten van velen. Wat mij bitter spijt is niet dat Kinsky mij verre overtreft, maar dat dit niet het geval is met iedere student die ik heb opgeleid.’

(Hij had niet met verheffing van stem gesproken, maar na Fosters opmerking was er een doodse stilte gevallen en hierdoor klonk Ansons antwoord duidelijk tot iedereen door. Er klonk zelfs een gedempt applaus en tot Brades grote genoegen zag Foster eruit alsof een paar ezelsoren het enige was dat hem nog ontbrak.)

Dacht Anson daar misschien ook aan terug? Het was niet erg waarschijnlijk, dacht Brade.

Anson zei: ‘Dacht jij soms dat Kinsky mij niet haatte? Er waren ogenblikken waarop hij me wel kon vermoorden. We stonden voortdurend als vijanden tegenover elkaar. Goeie God, Brade, ik wou dat jij me maar wat feller gehaat had.’

‘Ik heb jou nooit werkelijk gehaat, Cap.’

‘Dat kwam waarschijnlijk omdat ik toen al minder streng begon te worden en daardoor werden mijn jongens ook slapper. Ik had heel wat meer van jou gehoopt, Brade.’

Brade voelde zich gekwetst bij deze woorden. Anson ‘had’ meer van hem gehoopt. Blijkbaar was die hoop nu vervlogen. Hij zou nooit zo over Brade kunnen praten als hij over Kinsky deed. Nou ja, dacht hij woest, moest dit hem nog verbazen? Wat verwachtte hij eigenlijk?

Anson zei opeens: ‘Zeg, tussen twee haakjes, Kinsky komt op bezoek. Had ik je dat al verteld?’

‘Nee.’

‘Ik kreeg gisteren een brief van hem, maar ja, ik heb je gisteren niet gesproken, hé?’ Anson haalde de brief te voorschijn en keek Brade verwijtend aan.

Brade lachte een beetje verlegen en nam de brief aan. Het was een kort bericht, waarin Kinsky na de gebruikelijke plichtplegingen liet weten dat hij voor zaken in de stad moest zijn en de komende maandag een bezoek aan de universiteit zou brengen. Hij wilde graag met Anson van gedachten wisselen over zijn boek, hoewel hij er zelf van overtuigd was dat hij weinig toe te voegen zou hebben aan Ansons ervaring en kennis. De brief eindigde weer met enkele plichtplegingen. ‘Deze maandag?’ vroeg Brade.

‘Ja en ik zou graag willen dat jij kennis met hem maakte. Ten slotte zijn jullie collega’s, waar of niet?’ Anson kwam met enige moeite overeind, stak de brief in zijn zak en nam zijn stok ter hand. ‘Ik zie je morgenochtend wel, Brade.’

‘Prima, Cap, maar vergeet vooral niet die lezingen over veiligheid op het lab.’

Toen Brade alleen was, voelde hij zich opnieuw bezwaard. Cap Anson mocht dan wel beweren dat de haat, die een student voor je koesterde, je tot eer strekte omdat hieruit bleek dat je een goed leermeester was, maar dit argument was op hem, Brade, niet van toepassing. Brade had Ralph niet opgejaagd; hij had hem juist behoed voor de gevolgen van Rankes afwijzing. Hij had Ralph geholpen; hij had hem volkomen verdragen, zijn onhebbelijkheden genegeerd en hem zijn eigen gang laten gaan.

Waarom had Ralph hem dan gehaat?

Zou Jean Makris soms gelogen hebben?

Maar waaróm zou ze liegen?

Had ze het misschien volkomen mis?

Hoe kon ze zo volkomen zeker zijn? Wie kende die eigenaardige ongenaakbare Ralph zo goed dat hij zeker van hem kon zijn… of dit kon tegenspreken?

Brade wist het zelf in ieder geval niet, maar verdomd nog an toe, er waren er toch die nauw contact met hem hadden, die door hun werk onvermijdelijk met hem in contact moesten komen. De andere studenten, zijn studiegenoten.

Hij keek naar de klok aan de muur. Het was nog geen elf uur. Er was niets belangrijks dat gebeuren moest voor de lunchpauze. Niets dat zo belangrijk was als dit, in ieder geval.

Hij liep de gang door en keek binnen bij het lab van Charles Emmett. Charles was druk bezig, maar Roberta was er niet. Hij zei bedaard: ‘Charlie, kan ik je misschien even spreken?’

Emmett legde de dubbele trechter neer en de beide vloeistoffen verspreidden zich in een zee van kleine belletjes. Hij lichtte de glazen stop even op om de damp te laten vervliegen en duwde hem er toen weer stijf op.

‘Natuurlijk, professor Brade,’ zei Charles.

Brade ging op zijn draaibare bureaustoel zitten achter zijn schrijftafel en Emmett schoof een van de rechte stoelen bij, die om de grote tafel stonden.

Hij zei: ‘Dat was een ellendige geschiedenis voor Ralph, sir.’

‘Ia, dat was het zeker. Voor de hele afdeling trouwens; voor ons; voor mij. Daar wou ik het juist over hebben.’

Keek Emmett opeens ongerust? Brade nam zich voor niet te veel op zijn gezicht te letten. Van de vier studenten (nu nog maar drie) werkte Emmett al het langst bij hem en hij was het minst veelbelovend. Hij was een harde werker, zelfs naar de maatstaven van Anson, maar niemand zou hem briljant noemen.

Daar zat hij nu, met zijn vrij logge lichaam, roodachtig haar en sproeten op zijn armen. Aan het einde van die armen bungelden een paar grote handen. Hij droeg een bril zonder montuur, die wel wat klein was voor zijn gezicht.

Brade mocht hem graag, omdat hij zo onverstoorbaar was. Vaak dacht hij dat hij liever geen briljant student had, die wanhopig werd zodra een proef mislukte. Als bij Emmett iets mislukte, probeerde hij het opnieuw, maar dan op een enigszins andere manier. Misschien was hij niet vindingrijk genoeg, maar op zijn manier kwam hij er toch altijd. Vergeleken met de emotionele onevenwichtigheid van de gemiddelde student die onder hoogspanning werkte, was de rust die van Emmett uitging verwarmend en opwekkend.

Brade zei: ‘Ik heb een zeker schuldgevoel, nu dit met Ralph gebeurd is. Ik schaam me… dat ik hem niet beter kende. Ik had hem eigenlijk veel meer kunnen helpen en dat geldt natuurlijk ook voor mijn andere studenten en voor jou. Ik moest jou eigenlijk ook veel beter kennen.’

Emmett bewoog zich onrustig op zijn stoel. ‘Verdraaid, professor Brade, ik heb helemaal geen klachten. Het gaat prima.’

‘Ik ben blij dat je dit zegt, maar het zit me toch dwars. We hebben bijvoorbeeld al een maand lang niet over jouw onderzoek gesproken. Is er iets mis gegaan?’

‘Nee, sir, ik ben helemaal klaar voor het voorjaar. Het historische deel van mijn scriptie is klaar en de data van de tentamens zijn vastgesteld. Ik heb alleen nog een paar derivaten nodig.’

Brade knikte. Emmett werkte aan een synthese die wel geduld vereiste, maar waar ook geluk aan te pas kwam.

Soms lukte het niet, wat voor methode professor en student samen ook uitdachten. Vaak ook bleek na afloop, dat anderen hen al voor waren geweest. In beide gevallen mislukte het doctoraalexamen en moest een nieuw onderzoek opgezet worden.

Brade zei zo luchtig mogelijk: ‘Dus binnenkort hoef je me niet meer te haten?’

Emmett keek hem vol eerlijke verbazing aan. ‘Hoezo?’

‘Cap Anson heeft me zo juist verteld dat iedere doctoraalstudent zijn professor haat.’

‘Verdraaid, dat meent hij niet. Zo praat Cap altijd. Er zijn wel eens jongens die uitvaren over hun professor, maar dat gebeurt heus niet vaak.’

Brade er zich plotseling van bewust (hij had het onder gelijke omstandigheden nooit eerder gemerkt) dat Emmett heel amicaal en informeel met hem omging. De studenten van Ranke stonden min of meer in de houding, als ze tegen hem praten. (Wil ik dat dan zo graag, dacht Brade? Een saluut? Geklik met de hakken?)

Hij zei: ‘En Ralph?’

Er kwam iets afwerends in Emmetts blik. ‘Wat zegt u?’

‘En Ralph, Charlie? Hoe stond die tegenover mij?’

‘Tja,’ zei Emmett en schraapte uitvoerig zijn keel. ‘Ik kende hem niet zo goed. Bijna niemand, trouwens. Hij zei nooit veel.’

‘Maar hij mocht me niet erg, hé?’

Emmett dacht hier even over na. ‘Hij mocht niemand graag. Kom, ik moet… ’ Hij wilde opstaan.

Brade stak zijn hand uit. ‘Wacht even. Je geeft me geen antwoord op mijn vraag. Het is nu te laat, natuurlijk, om daar nog belang in te stellen, maar toch doe ik dat. Ik wil het per se weten… Hij mocht me helemaal niet, hé?’

Emmett voelde dat hij onder druk werd gezet. ‘Nee, professor, ik geloof dat hij u inderdaad niet mocht.’

‘Waarom niet? Is je dat bekend?’ (Het was min of meer onbehoorlijk om de ene student uit te horen over de ander. Brade was er zich pijnlijk bewust van, maar hij moest en zou het weten.)

‘Voor zo ver ik het bekijken kan, sir, alleen maar omdat hij nu eenmaal een stomme kerel was.’ Emmetts gezicht betrok plotseling. ‘Dat bedoel ik eigenlijk niet, sir.’

Brade zei geprikkeld: ‘Ach, we hoeven toch niet te hechten aan het bijgeloof dat je van de doden geen kwaad mag spreken. Als er iets goeds te zeggen valt, moet dat gebeuren als iemand nog in leven is en het kan waarderen. Een lijk heeft er niets meer aan. Ik houd niet van dat gedoe prijs-hem-als-hij-dood-is-maar-geen-minuut-eerder.’

‘Nou, hij kwam er een keer bij toen we een informele discussie hielden. Hij hield zich min of meer afzijdig. We hadden het over de faculteit, u weet wel.’

‘Ja,’ zei Brade die zich plotseling heel duidelijk zijn eigen studententijd herinnerde.

‘Iemand beweerde dat Foster een soort van Simon Legree dreigde te worden, of iets dergelijks, en Neufeld viel hem in de rede en zei dat de andere soort veel erger was; het soort dat een student liet zwemmen of verzuipen zonder dat het hem een donder kon schelen. Zo iemand als u, sir, zei hij.’

Brade knikte. ‘Juist, ja.’ Werd hij gehaat om de tegenovergestelde reden van wat Anson beweerde? Had Ralph juist een hekel gehad aan de al te grote vrijheid?

Emmett zei: ‘Ik moet u één ding duidelijk maken, sir. Ik geloof niet dat je het haat zou kunnen noemen. Soms keek ik naar hem als u met uw werkcollege bezig was. Ik zag de manier waarop hij naar u keek, vooral de laatste maanden. Het was heel vreemd.’ Hij praatte niet verder.

‘Hoezo?’ zei Brade met iets scherps in zijn stem. ‘Wat was er dan?’

‘Ik ben geen psycholoog, professor Brade, maar ondanks alles geloof ik niet dat hij u haatte, als ik hem bekeek. Het leek me dat hij bang voor u was. Doodsbang!’

7

‘Bang voor mij?’ stootte Brade uit. (Goeie God, dat was nog erger dan dat andere.) ‘Waar was hij dan bang voor, Charlie?’

‘Zeg dat wel, professor, dat begrijp ik ook niet.’

Ze bleven elkaar aanstaren.

Brade zei: ‘Weet je het zeker, Charlie? Ik sta er versteld van en ik wil graag zekerheid hebben. Heb jij enig idee waarom hij bang voor mij kon zijn?’

Brade kreeg een hopeloos gevoel over zich wat betreft die dood van Ralph en alles wat daar aan en bij hoorde. Alles leek volkomen onmogelijk, tenzij hij zelf de moordenaar was. Was het ook volkomen ongegrond, tenzij hij zelf een motief had gehad? Maar wat voor motief?

Emmett werd plotseling rood. ‘Ik zeg het liever niet… maar als u het beslist wilt weten, moet u niet laten merken van wie u het weet…’

‘Zég het dan toch.’

‘Ik weet het zelf niet, ziet u, maar ik weet wel wie het weten zou als er iets te weten valt.’

‘O, ja? Wie dan?’

‘Roberta, sir.’

‘Roberta Goodhue?’ vroeg Brade onnozel, hoewel hij geen andere Roberta kende dan deze doctoraalstudente.

‘Ja, die bedoel ik. Ik kan er niets aan doen, maar… ik bedoel, het is natuurlijk een geheim, maar omdat Roberta met mij samenwerkt op het lab, vallen mij natuurlijk wel eens dingen op.’ Hij was kennelijk pijnlijk gegeneerd. ‘Weet u, hij en zij waren erg innig met elkaar.’

‘Wat bedoel je met innig?’ Brade kreeg opeens een akelig vermoeden. Goeie help, hij wist eigenlijk niets van zijn studenten af.

‘U moet me niet verkeerd begrijpen, professor Brade. Ik bedoel alleen maar, dat ze vaak samen uitgingen en afspraakjes maakten. Ik weet niet of het dieper ging en daar wil ik me ook verder liever niet over uitlaten. Ze spraken dikwijls samen af; meer weet ik niet, maar zulke afspraakjes betekenen toch wel iets. Ik bedoel, je praat veel gemakkelijker over jezelf met een meisje waarmee je zit te eten, dan wanneer je een kop koffie drinkt met een stel jongens. Begrijpt u wat ik bedoel?’

‘Ia, natuurlijk, dat is zo.’ Brade knikte peinzend. ‘Is Roberta er niet vandaag?’

‘Ik heb haar niet gezien, professor.’

‘Ik neem aan dat ze weet wat er gebeurd is?’

‘Dat denk ik wel. Ik hoorde dat Jean Makris haar opbelde.’

Er kwam even een merkwaardig lachje om zijn mond, maar het was al weer weg voordat Brade zeker wist dat hij het gezien had.

‘Nou, in ieder geval bedankt, Charlie. Bedankt voor je hulp. Meer had ik je niet te zeggen.’

‘Mooi zo. U zegt toch niets tegen Roberta, sir? Ik bedoel, u laat toch niet merken van wie u het weet?’

‘Ik zal voorzichtig zijn.’

Hij stond op om Emmett uit te laten en zag een student in de gang rondlummelen (dit was het woord dat bij hem opkwam).

Hij moest zich even bedenken wie het ook al weer was, maar het was alleen maar Gregory Simpson, zijn nieuwste student, die hij bij Ralph op het lab geplaatst had.

‘Wou je me spreken, Greg?’ vroeg hij.

‘Als u een paar minuten tijd voor me heeft, professor Brade,’ zei Simpson.

Hij had een tenorstem en lichte wenkbrauwen, die bijna onzichtbaar waren, zodat zijn fletse ogen vreemd kaal leken. Zijn mopsneus gaf zijn gezicht een komieke maar goedhartige uitdrukking.

‘Natuurlijk. Kom binnen.’

De beide studenten groetten elkaar nauwelijks en Simpson glipte naar binnen.

Hij was een ernstige jongen, maar leek vrij onbetekenend. (De veelbelovende studenten zochten liever een studiebeurs, bedacht Brade met een zucht).

Hij zei: ‘Wat heb je op je hart, Greg?’

Simpson nam plaats op de stoel van Emmett. Hij zei een beetje verlegen: ‘Ik vraag me af waar ik nu blijven moet?’

‘Waar je blijven moet? Ben je dan niet op een van de slaapzalen ingedeeld?’

‘Nee, ik bedoel hier, professor Brade, hier op het lab.’

‘O.’ Brade begreep er niets van. ‘Wat is de moeilijkheid eigenlijk?’

‘Nou ja, dat lab. Ralph Neufeld is dood… ik bedoel…’

‘Je bedoelt dat jij daar nu niet meer kunt werken?’

‘Nou ja,…’

‘Die zaak is nu voorbij,’ zei Brade scherp. ‘Afgelopen. Het lab is van jou, helemaal van jou, totdat ik een andere student aanwijs.’

Simpson gaf geen antwoord, maar hij scheen dit geen oplossing van de moeilijkheid te vinden. Hij maakte geen aanstalten om weg te gaan.

‘De zaak is zo toch in orde, Greg?’ zei Brade.

‘Eigenlijk niet, professor. Ik zou graag een ander lab toegewezen krijgen, als dat kan.’

‘Ben je bang dat de geest van Ralph bij jou komt spoken?’

Brade probeerde zijn woorden niet al te smalend en sarcastisch te laten klinken, maar de dag was al moeilijk genoeg en zijn geduld begon op te raken.

Simpson wreef zich over de nauwelijks zichtbare wenkbrauwen. ‘Helemaal niet. Ik dacht alleen maar… misschien kon ik gemakkelijk veranderen van lab… maar als dat niet zo is, is het natuurlijk ook goed.’ Hij zag er volkomen ellendig uit. Brade had spijt van zijn scherpe woorden. Niemand was ten slotte volledig verantwoordelijk voor de onredelijke angsten die een irrationele maatschappij in hem wakker riep. Wie weet, was hij er zelf ook niet vrij van.

‘Het is goed, Greg, ik begrijp het wel,’ zei hij. ‘Luister eens, ik weet wat. Je gaat toch pas op het eind van het trimester aan een onderzoek beginnen, dus kun je mooi bij Emmett intrekken. Je hoeft daar toch alleen maar af en toe te zijn om dingen na te slaan en Charlie heeft wel bergruimte voor je. In het volgende trimester, als jij in je experimenten gaat duiken, hoeft Charlie alleen nog maar aan zijn scriptie te werken en dan neem jij zijn plaats in. Ik zal wel een nieuweling in Ralphs lab installeren, als de tijd daar is.’

Simpsons gezicht helderde op, alsof iemand een lichtje bij hem aandeed. ‘Heel hartelijk bedankt, professor Brade, gossie, wat geweldig. Dank u wel.’

Brade glimlachte strak en zei toen: ‘Wacht nog even.’

Simpson was al opgestaan, maar ging nu met een betrokken gezicht weer zitten.

Brade bedacht plotseling dat Ralph niet de enige student geweest was die toegang had tot dat lab. Simpson had, als tweede man, ook een sleutel.

Brade zei: ‘Dit is iets heel anders, Greg, en het is vertrouwelijk, strikt vertrouwelijk. Er hebben de laatste tijd kleine diefstallen plaats gevonden in het gebouw.’

‘O ja?’ De jongen begon onbewust geheimzinnig te fluisteren. ‘We zijn met een onderzoek bezig en nu wilde ik je vragen of je reden hebt om aan te nemen, dat er de laatste maand een onbevoegd persoon in jullie lab geweest is.’

Simpson boog zijn hoofd en dacht na. Toen zei hij, terwijl zijn fletse ogen Brade volkomen open aankeken: ‘Nee, sir.’

‘Helemaal niets verdachts? Was er niet iets van plaats verwisseld? Miste je niet iets dat er eigenlijk had moeten zijn?’

‘Nee, sir, niets van dat alles.’

‘Heeft Ralph ook niet iets dergelijks gezegd?’

‘O, nee, professor Brade.’ De jongeman zei het zonder te aarzelen en met grote nadruk.

‘Weet je het zeker?’

‘Heel zeker. Ralph heeft helemaal nooit tegen me gepraat, geen enkel woord. In het begin groette ik als ik het lab binnenkwam, maar hij zei niets terug. Toen ben ik er maar mee opgehouden. Ik kreeg de indruk dat hij het vervelend vond als ik er was, weet u, alsof het zijn eigen lab was en ik niet het recht had binnen te komen. Ik kwam een keer in de buurt van zijn tafel toen hij bezig was aantekeningen over een proef te maken, ten minste ik neem aan dat het dat was; hij sloeg zijn schrift nijdig dicht en keerde zich woedend naar me om alsof hij me aan wou vliegen. Ik ben nooit meer dicht bij hem in de buurt gekomen. Ondanks dit alles moet ik zeggen dat het toch geen kwaaie kerel was.’

‘Ik begrijp het. Nu hij dood is, bedoel je.’

‘Pardon?’

‘Je moet die houding van hem toch wel vervelend gevonden hebben.’

Simpson zei voorzichtig: ‘Ik negeerde hem gewoon. Trouwens, ik was voor hem gewaarschuwd.’

‘Waarvoor werd je gewaarschuwd?’

‘Voor de manier waarop hij een ruzie wist uit te lokken en dat soort dingen.’

‘Heb jij wel eens ruzie met hem gehad?’

‘Ik bleef hem uit de weg. We hadden nooit moeilijkheden.’

Brade zei: ‘Je bent tweeëntwintig, hé?’

Simpson keek verbaasd. ‘Ja, sir.’

Brade knikte. ‘Mooi zo, Greg. Jouw probleem is dus van de baan, neem ik aan?’

‘Ja, professor Brade. Reusachtig bedankt.’

Brade bleef alleen achter en probeerde te bedenken wat het volgende was dat hem te doen stond. Simpson ging vrij uit, daar was hij zo goed als zeker van. Hij was een jonge onschuldige knaap. Voor zo ver Brade hem had kunnen observeren, was hij bedaard en goedaardig, het type jongen dat een ruzie zou vermijden door zich eenvoudig terug te trekken, zoals hij zelf ook al had te kennen gegeven.

Van de andere kant had een jongen die elke openlijke ruzie vermeed, geen gelegenheid stoom af te blazen en zodoende kwam hij steeds meer onder druk te staan en zou hij ten slotte wel eens op een achterbakse manier kunnen proberen wraak te nemen…

Verdraaid, hoe kon hij nu achter de waarheid zien te komen? Hij was geen detective. Hij wist werkelijk niet wat hij nu doen moest.

Hij nam de telefoon op en draaide zijn eigen nummer. Doris nam hem aan, maar uit haar neutrale ‘hallo’ kon hij niet opmaken hoe het met haar gevoelens stond.

‘Hallo, Doris. Alles goed?’

‘Natuurlijk, maar hoe is het met jou? Wat had Littleby mee te delen?’

Hij vertelde het haar in een paar woorden. Ze luisterde zonder hem in de rede te vallen en zei toen: ‘Wat kon je uit hem opmaken?’

‘Dat hij er bepaald niet mee in zijn schik was.’

‘Liet hij doorschemeren dat jij er schuld aan had?’

‘Nee, maar hij vindt het kwalijk voor mij dat ik erbij betrokken ben. Het is slechte publiciteit voor de universiteit en het is mijn student en dat werpt ook een blaam op mij. Hij zag, geloof ik, liever dat we morgenavond niet op die huisbijeenkomst kwamen.’

‘Dat kan wel zijn, maar ik vind het beslist nodig om erheen te gaan,’ zei Doris onomwonden.

‘Dat besef ik volkomen. Ik heb gezegd dat we wél komen.’

Het bleef even stil en toen zei Doris: ‘Hoe voel je je?’

‘Heel bijzonder. Ik ben opeens een soort beroemdheid geworden. Je had mijn studenten op college moeten zien. Ik geloof niet dat een van hen een woord heeft gehoord van wat ik gezegd heb. Ze zaten allemaal hoopvol te wachten tot ik een zenuwinzinking zou krijgen, of een revolver zou trekken en zou beginnen te schieten of iets dergelijks. Cap Anson was een ware verademing.’

‘O ja? Hoezo? Wat deed hij voor bijzonders?’

‘Hij deed niets. Dat was juist wat me zo opluchtte. Hij zat op mijn kamer op me te wachten na mijn college en begon meteen over zijn boek te praten. Dat was het enige normale gedragspatroon vandaag.’ Hij besloot geen woord te zeggen over het feit dat Anson doodkalm een afspraak had gemaakt voor de volgende morgen. Dat kon hij beter niet telefonisch meedelen.

Doris zei: ‘Nou, pas maar goed op jezelf en hoor eens, Lou, ga nou geen detective spelen. Begrijp je wat ik bedoel?’

‘Ik weet heel goed wat je bedoelt. Dag, Doris.’

Hij glimlachte grimmig tegen het levenloze apparaat. Geen detective spelen? Goeie God, wist hij maar hoe hij dat spelletje spelen moest.

Hij nam de telefoon weer op, drukte op de knop die hem met de centrale verbond en vroeg naar Jean Makris.

‘Miss Makris? Professor Brade.’

‘Ja, professor Brade, wat kan ik voor u doen?’

‘Kunt u voor mij het telefoonnummer opzoeken van Roberta Goodhue?’ Hij had het zelf wel ergens staan, maar hij had geen zin in de bakken met kaarten te gaan wroeten.

De stem van Jean Makris kreeg opeens meer bezieling. ‘Natuurlijk, professor. Is ze niet op het lab verschenen vandaag?’

‘Ik geloof van niet, nee.’

‘Nou, dan hoop ik maar dat ze niet ziek is,’ maar haar stem klonk triomfantelijk. ‘Wilt u soms dat ik haar even opbel?’

‘Nee, geeft u mij het nummer maar, dat is voldoende. Dan is er nóg iets, miss Makris!’

‘Ja, professor Brade?’

‘Heeft u Roberta opgebeld en haar verteld van het ongeluk?’

‘Ja, inderdaad. Had ik dat niet moeten doen? Ik dacht dat het beter was, omdat ze samen met hem studeert en…’

‘Juist, ja. Hebt u de twee andere studenten, de heren Emmett en Simpson ook gebeld?’

Dit keer bleef het vrij lang stil en toen de secretaresse weer begon te praten, klonk ze niet erg op haar gemak. ‘Nee, professor Brade, dat niet, maar weet u…’

Brade onderbrak haar. ‘Het is goed. Laat u maar. Geeft u me even Roberta’s nummer.’

Hij draaide het nummer en de telefoon ging herhaalde malen over, voordat hij werd opgenomen. ‘Ja?’ zei een matte stem.

‘Roberta? Hier professor Brade.’

‘O, hallo, professor Brade. U belt toch niet om te zeggen dat er vanmorgen een werkcollege was en dat ik dat helemaal vergeten ben?’

‘Nee, niets van dat alles, Roberta. Ik wil alleen maar even weten hoe je je voelt.’

‘O.’ Ze zweeg even en Brade stelde zich voor dat ze haar krachten verzamelde om haar stem redelijk normaal te laten klinken. ‘Ik voel me goed. Ik ga straks naar het lab.’

‘Weet je zeker dat je in staat bent te werken?’

‘Heel zeker.’

‘Mooi zo. Luister, Roberta, als je je goed voelt, zou ik je willen vragen…’ (Hij zweeg en keek naar de klok, die tien over half twaalf wees. Hij wilde haar niet overhaasten, maar verdraaid nog an toen, ze woonde vlak bij het universiteitsgebouw en kon er in vijf minuten zijn) ‘… ik zou je willen vragen of je om twaalf uur hier kan zijn.’

Het bleef opnieuw stil. ‘Als u me een kwartier de tijd geeft, ben ik present.’

‘Mooi zo, en wat denk je, zullen we samen gaan lunchen?’

Weer een stilte. Toen zei ze voorzichtig: ‘Is er iets wat u met me bespreken wilt, professor Brade?’

Brade zag geen heil in een ontwijkend antwoord en zei: ‘Ja.’

‘Over mijn werk?’ vroeg ze.

‘Nee,’ zei hij, ‘iets persoonlijks.’

‘Ik zal op tijd zijn, professor.’

‘Goed zo.’ Hij hing op.

Brade bekeek het schema voor die middag. Voor het laboratorium stonden natuurlijk aldehyden en ketonen op het programma en bovendien het prepareren van een zilverspiegel, een proef die weinig nut had maar door zijn spectaculair effect altijd wel belangstelling trok. Bij deze proef moest ether gebruikt worden en dit was uiterst brandbaar; gelukkig hoefde geen open vlam gebruikt te worden vandaag en iedere student die het waagde te roken, wist dat hij kans liep weggestuurd te worden voor een dergelijke ernstige overtreding van de fundamentele veiligheidsvoorschriften.

Maar, verdomd nog an toe, vandaag mocht er in geen geval een ongeluk gebeuren. Hij zou het Charlie Emmett nog eens goed op het hart drukken.

Brade zou dolgraag willen dat hij vandaag het lab kon overslaan. Hij was helemaal niet verplicht present te zijn, maar had er een gewoonte van gemaakt zich toch altijd even te vertonen. Op de eerste plaats werden er soms vragen gesteld waar de assistenten geen antwoord op wisten en op de tweede plaats was zijn aanwezigheid goed voor het moreel van de student. Een practicum leek altijd vrij goedkoop en onbelangrijk, als de professor zelf het niet nodig vond zich te vertonen.

Toch was Charlie Emmett volledig in staat het laboratorium te leiden. Dit was zijn tweede jaar en wanneer Roberta hem bijstond als amanuensis zouden ongelukken uitgesloten moeten zijn.

Het was een kwestie van afwachten.

Roberta Goodhue klopte zacht op de deur en Brade greep jas en hoed toen ze binnenkwam.

Hij glimlachte haar toe en zei vormelijk: ‘Heb je er geen bezwaar tegen om naar de Riverside Inn te gaan? Als we met mijn auto gaan, zijn we voor een uur terug.’

‘Uitstekend,’ zei ze vrij ongeïnteresseerd. Ze was klein van stuk en dit werd nog geaccentueerd door de snit van de zalmkleurige mantel die ze droeg. Ze had een donkere huidkleur en waarschijnlijk hinderde het haar erg dat ze last had van overtollige haargroei, dacht Brade bij zichzelf. Hij kon zich niet herinneren dat het hem al eerder was opgevallen, maar er was duidelijk iets van een snor te zien en er groeide wat donzig haar op haar wangen.

Ze was niet bepaald lelijk, maar ze was zeer zeker niet knap om te zien. Hij zei: ‘Wil je op me wachten bij de hoofdingang? Ik moet Charlie even gaan zeggen dat hij vandaag op moet passen met open vuur.’

De Riverside Inn was goed bezet, maar toch konden ze een hoekje krijgen met uitzicht op de rivier en op de verkeersweg langs het water. (Ongerepte natuur werd ieder jaar schaarser.)

Brade zei: ‘Ik vermoed dat je nog helemaal van streek bent door dat ongeluk van gisteren?’

Ze hadden hun bestelling gedaan en Roberta zat een broodje te verkruimelen en staarde naar de vierbaansweg met de voortsuizende auto’s. ‘Ja,’ zei ze fluisterend.

‘Ik heb… een idee’ (hij wist niet goed hoe hij het moest formuleren) ‘…dat je erg bevriend was met Ralph.’

Roberta keek naar hem op en opeens glinsterden er tranen in haar ogen. ‘We waren van plan te trouwen, zodra hij zijn doctoraal had.’

8

De serveerster bracht een kalfsoester voor Brade en Russische eieren voor Roberta en voor elk een kopje koffie met een schaaltje slagroom. Dit was voor Brade een welkome onderbreking en gaf hem de kans zich te herstellen.

Hij zei: ‘Dat spijt me verschrikkelijk. Ik had geen flauw idee dat de zaken er zo voor stonden. Je had beter gedaan met niet te komen… ik wist het echt niet.’

‘Dat hindert niet. Het is misschien wel beter zo. Ik zou me veel ellendiger voelen als ik thuis bleef zitten.’ Ze scheen zich te vermannen, raapte al haar moed bij elkaar en keek hem strak aan. ‘Wou u over Ralph praten?’

Brade zocht naar de juiste woorden. ‘Ik wil geen spoken oproepen, maar ik vraag me af wat er met zijn onderzoek moet gebeuren. Onder deze omstandigheden wil ik je niet…’

Ze fronste haar wenkbrauwen. ‘Bent u van plan af te maken wat hij begonnen is?’

‘Ach, laten we die zaak nu maar laten rusten tot een andere keer.’ Het was volkomen dwaas, bedacht hij somber, om een meisje vragen te gaan stellen over een verloofde die net daags tevoren gestorven was. Hoe had hij dit kunnen weten? Roberta keek hem scherp aan en zei: ‘Ik geloof dat u hem niet erg mocht.’

Brade vertrok zijn gezicht. Had ze dat in zijn onrustige blik kunnen lezen? Hij zei: ‘Nee, dat is niet waar, ik had veel waardering voor hem.’

‘Ik ben u dankbaar voor deze opmerking, maar ik weet dat het niet waar is. Ik weet dat er maar weinig mensen waren die hem mochten en ik weet ook waarom.’ Ze zat weer haar broodje te verkruimelen en had na één hap haar eten verder niet meer aangeroerd. ‘Hij was een eigenaardige jongen, die zich altijd onmiddellijk verweerde. Na verloop van tijd kon je daar doorheen breken en dan ontdekte je pas hoe aardig hij was. Erg gevoelig en aanhankelijk.’ Ze zweeg even. ‘Ik ben gisteren bijna de hele avond bij zijn moeder geweest. Het was echt zielig. Hoe kan het toch in godsnaam gebeurd zijn? Ik weiger te geloven dat hij een blunder heeft begaan.’

Brade zei haastig: ‘Had hij nog andere familieleden dan zijn moeder?’

‘Nee.’ Ze keek hem peinzend aan. ‘U weet, geloof ik, niets van Ralph, professor Brade? Ik bedoel, van zijn persoonlijk leven?’

‘Nee, ik vrees van niet, Roberta. Ik besef nu pas, dat ik meer contact met mijn studenten moet zien te zoeken en een grotere persoonlijke belangstelling moet zien te tonen. Vind je dit gesprek niet heel erg vervelend?’

‘Praten over hem is het enige dat me nog overblijft,’ zei Roberta. Ze staarde naar haar bord en van het steile haar, dat ze in een nonchalante paardenstaart droeg, hingen een paar pieken in haar ogen. ‘Hij is niet hier in Amerika geboren, weet u?’

‘O.’ (Dit was iets dat Brade toevallig wél wist.)

‘Zijn moeder en hij waren de enige overlevenden van… iets afschuwelijks. Hij heeft me nooit de bijzonderheden verteld, maar die hoeven we eigenlijk ook niet te weten, vindt u wel? Zijn vader werd doodgeschoten en hij had een oudere zuster die ook op de een of andere manier gedood werd. Hij was bang voor de wereld. In Amerika was het leven ook niet gemakkelijk voor hem, weet u? Een vreemd land en een vreemde taal. Ik denk dat hij angst had iemand zijn vertrouwen te gunnen; dat hij de goede bedoelingen van anderen altijd wantrouwde. Dat werd ten slotte een eigenschap van hem. Begrijpt u wat ik bedoel?’

‘Ik geloof van wel, Roberta.’

‘Dat was een vicieuze cirkel. Omdat hij zo gespannen was en niemand durfde accepteren, werden de mensen hard en wreed tegen hem en daardoor gedroeg hij zich weer onmogelijk. Hij kon moeilijk samenwerken met iemand anders. Hij had altijd het gevoel dat hem iets afgepakt kon worden, zoals indertijd zijn familie en eigenlijk ook zijn jeugd. Als een andere student een maatglas wilde gaan gebruiken dat hij had schoongemaakt, werd hij woest en viel hem aan. Het was natuurlijk niet rationeel, maar u begrijpt wel dat hij niet rationeel kón zijn wanneer iets dergelijks gebeurde. Dacht u dat professor Ranke daar begrip voor kon opbrengen. Hij schopte Ralph de deur uit. Voor Ralph betekende dit dat hij opnieuw verstoten werd en hierdoor trok hij zich meer dan ooit in zichzelf terug.’

‘Daarom haatte hij mij ook, hé?’

Ze verstijfde en haar stem werd plotseling scherp. ‘Wie heeft u dat verteld?’

‘Dat vermoed ik alleen maar.’

‘Dat heeft Jean Makris tegen u gezegd, hé?’

‘Waarom denk je dat?’ vroeg Brade ongerust.

Roberta sperde haar neusvleugels open en kneep haar lippen op elkaar. Ze haalde diep adem en zei: ‘Het komt er nu toch niet meer op aan. Ik kan het u net zo goed vertellen. Ralph is een paar keer met haar uit geweest… voordat wij bevriend met elkaar raakten. Het had niets te betekenen, het was eigenlijk meer toeval, maar zij beging de stommiteit om het ernstig op te vatten. Ze bleef hem achtervolgen toen alles al lang voorbij was. Ze had leedvermaak, toen ze me gisteren opbelde. Ze was blij dat hij dood was en blij dat ze de kans had het tegen mij te zeggen.’ Er klonk beheerste woede in haar stem.

Brade bewoog onrustig. Een van de gevolgen van Ralphs dood was, dat er geroerd werd in de modder van die heldere academische stroom, die nu begon te lijken op de rest van de troebele stroom des levens.

Hij zei: ‘Jij gelooft dus niet, dat Ralph aanleiding had mij te haten?’

‘Hij had geen enkele aanleiding. Ik heb hem nooit horen zeggen dat hij u haatte. In het begin was hij natuurlijk…’

‘Ga door.’

‘Hij was toen erg onzeker over zijn werk. Professor Ranke had hem eruit getrapt en daardoor voelde hij zich een mislukking. Hij voelde zich onbekwaam en onzeker en misschien heeft hij tegen Jean Makris wel eens iets over u gezegd, toen ze samen uit waren. Dat vermoed ik eigenlijk omdat ze hem eens een keer opbelde – na de tijd dat ze elkaar regelmatig zagen – en toen liet ze doorschemeren dat ze het hem wel eens moeilijk zou kunnen maken, door u te vertellen hoe hij over u dacht. Ralph heeft me dit later verteld. Hij was er erg verbitterd over. Ze heeft er kennelijk mee gewacht tot hij dood was… en kon toen nog niet eens zijn dode lichaam met rust laten.’

Ze slikte moeilijk en begon toen zacht te huilen.

Brade schoof zijn bord met wat er nog van de kalfsoester over was van zich af, dronk zijn koffiekopje leeg en wenkte om de rekening.

‘Drink in ieder geval je koffie,’ drong hij aan, ‘en maak je geen zorgen over zijn houding tegenover mij. Wij konden heel goed samenwerken en zelfs als hij me niet mocht, heb jij nu in ieder geval uitgelegd waarom dat misschien zo was en ik kan het heel goed begrijpen.’ Hij voelde een sterke aandrang zijn hand uit te steken en haar bemoedigend op haar hand te kloppen, maar hij bedwong zich.

Ze begon langzaam haar koffie te drinken en de serveerster kwam met de rekening.

In de auto, op de terugweg naar de stad, zei Brade. ‘Had Ralph een verlovingsring voor je gekocht, Roberta?’

Ze keek recht voor zich uit en lette pijnlijk scherp op het verkeer, maar kennelijk zag ze niets. ‘Nee, daar had hij geen geld voor. Zijn moeder ging uit werken om zijn studie te kunnen bekostigen. Ze had nu eenmaal die Europese gewoonte, weet u wel. Ze deinsde voor geen enkel offer terug, om haar zoon een geleerde te laten worden. En nu? Wat blijft haar nu over?’

‘Hadden jullie al een trouwdatum vastgesteld?’

‘We wilden trouwen zodra hij zijn doctoraal had. We hadden geen eerdere datum op het oog.’

‘Wist zijn moeder dat hij trouwplannen had?’

‘Ze wist dat we elkaar vaak zagen. Ik geloof ook wel dat ze me mocht, maar ik denk niet dat hij haar van onze plannen verteld heeft. Ik denk niet dat zij die goedgekeurd zou hebben. Ze heeft waarschijnlijk het idee gehad dat hij met zijn titel wel een betere partij kon vinden. Europese moeders hebben een overdreven voorstelling van de waarde van een academische graad op de huwelijksmarkt.’

Ze reden door het hek het terrein van de universiteit op.

Brade ging die middag wel even kijken op het lab, maar bleef maar kort. Het was er erg rustig. Zelfs Gerald Corwin, de ongeluksvogel, scheen vermeden te hebben zich aan een stuk glas te snijden. Hij zat, in feite, opgetogen naar zijn reageerbuis te staren, waarvan de binnenkant begon te glinsteren van de zilveren neerslag die een spiegel vormde. (Omdat hij de slechtste labstudent was, lag het bijna voor de hand dat juist bij hem het beste resultaat ontstond. Brade hield de reageerbuis omhoog om hem te tonen aan de vaardiger studenten, die na al hun zorgvuldige manipulaties alleen maar een donkergrijze neerslag onderin hun reageerbuis kregen.) Hierna bracht hij enige tijd in het kantoor van de afdeling door, om de faculteitsverslagen over Ralph Neufeld in te kijken. Het voortdurend kijken van Jean Makris maakte hem onrustig en dwong hem haastig te werk te gaan. In ieder geval ontdekte hij niets van belang.

Met lome schreden ging hij terug naar zijn eigen kamer en begon een lijst van onderwerpen samen te stellen voor de lezingen over de veiligheid op het lab. Er waren bepaalde zaken die in ieder geval in aanmerking kwamen; het juiste gebruik van de kap, de diverse methodes om brandbare stoffen te laten verdampen, de juiste behandeling van persgascilinders, waterkoeling, metaalgaas en gebogen gummislangen.

Verder diende het gebruik van pipetten onder de loep genomen te worden, want dit was in een overgangsstadium. Toen Brade zelf nog student was, werd een pipet gebruikt om in de mond te nemen en een vloeistof tot een duidelijk aangegeven peil op te zuigen. Het was geen prettige bezigheid en bovendien erg onveilig, want wanneer je te haastig zoog, kreeg je iets van de oplossing in je mond en deze was vaak bijtend of vergiftig. Er ging nooit een trimester voorbij zonder dat minstens één student verrast werd door een mondvol natriumhydroxide.

Tegenwoordig gebruikten de kandidaatsstudenten meestal rubberballetjes, die de vloeistof opzogen en een speciaal ventiel hadden om de zuigkracht buiten werking te stellen. Nu was de moeilijkheid dat de afdeling aarzelde de ongeveer honderd rubberballetjes aan te schaffen die nodig waren om het lab van de kandidaatsstudenten volledig te voorzien. Misschien kon deze zuinigheidsmaatregel verzacht worden door deze cursus over veiligheidsvoorschriften. Brade maakte hierover een aantekening.

Terwijl hij bezig was met zijn notities, waren zijn gedachten ver weg en opeens bleef hij voor zich uit staren, met de ballpoint in zijn hand.

Die jongen, die bij niemand in de smaak viel, had kennelijk wel de genegenheid kunnen winnen van twee jonge vrouwen, zo hevig zelfs dat er een bittere hartstocht was ontstaan.

Merkwaardig!

Hierdoor kwam de motivering van de moord in een nieuw daglicht te staan. Hij kon niet langer meer volstaan met aandacht te schenken aan de onbelangrijke gevoelens van ergernis van de andere studenten en faculteitsleden over een jongeman met een scherpe tong en een twistzieke aard en deze ergernis op te schroeven tot iets dat zou kunnen leiden tot een koelbloedig berekende moord.

Nu moest hij ook nog rekening houden met teleurgestelde liefdesgevoelens en deze gevoelens brachten iemand wel eerder tot moord.

Nóg iets merkwaardigs! Jean Makris en Roberta waren geen van beiden knap te noemen en je zou van geen van beiden verwachten dat ze een jongeman tot liefde konden inspireren, maar toch…

Nee, dat was dwaasheid! Hoeveel waren er niet die trouwden, trouwens, ook bij de mannen! Als alleen maar de schoonheidsidealen van Hollywood de hartstochten konden doen oplaaien, zou de mensheid spoedig ophouden te bestaan.

Er waren nog wel andere deugden dan die van een gestileerde schoonheid. Een vriendelijk en sympathiek uiterlijk kon voor sommige jongemannen wel eens meer betekenen dan een kunstmatig gevormd curvensysteem. Een gezicht dat liefde uitstraalde in de ogen mocht gerust wat haar op de wangen hebben. Waarom niet?

Trouwens, een jongen zoals Ralph, die de wereld haatte en vreesde, voelde zich natuurlijk onweerstaanbaar aangetrokken tot een lelijk meisje.

Waar zou hij de moed vandaan halen zich aan een mooi meisje te wagen? Hoe kon hij zich met andere mannen meten en opnieuw een vernedering riskeren, die hem nog dieper zou kwetsen dan het soort waaraan hij gewoon was? Zou hij die mogelijkheid niet vermijden en met opzet iemand kiezen bij wie hij zeker geaccepteerd zou worden? Zou hij niet – zij het misschien onbewust – juist een meisje kiezen dat naar liefde hunkerde, dat hem eerder dankbaar zou zijn en blij zou zijn met zijn attenties; dat niet door eventuele rivalen achtervolgd zou worden?

(Brade lachte grimmig bij zichzelf. De dood maakte hem niet alleen tot detective maar zelfs tot psycholoog.)

En wanneer zo’n soort meisje verdrongen werd door een ander meisje van datzelfde soort… en dan vervloog die hoop weer! Het ergste was natuurlijk om te moeten verliezen vanwege een vrouw die even lelijk was als jij zelf. Dan kon je je niet troosten met de gedachte dat je, vergeleken met de ander, geen schijn van kans had.

Hij had de haat van Jean Makris duidelijk gevoeld. De vraag was nu, was die haat hevig genoeg geweest om haar tot moord te doen besluiten? Als dit zo was, zou ze dan geestelijk tot deze misdaad in staat geweest zijn? Zou ze voldoende vertrouwen gehad hebben in haar kennis van scheikunde om de twee stoffen te durven verwisselen? Zou ze genoeg van Ralphs werk af weten om dit op de juiste manier aan te pakken? Misschien had hij er veel over verteld. Misschien had ze zelf college gelopen in scheikunde. (Was ze zelf ooit studente geweest? Hij moest proberen hier achter te komen.) Trouwens, hoe stond het met Roberta zelf?

De jongeman had al eens een meisje laten zitten, misschien was het de tweede keer wel wéér gebeurd. Als hij Roberta ook in de steek had gelaten, was ze waarschijnlijk even razend als Jean Makris en zeer zeker verstandelijk beter toegerust voor de moord.

Kon een jongeman die zo argwanend stond tegenover de wereld, die zo aan vervolgingswaanzin leed, het lang bij een meisje uithouden, hoe sympathiek en aanhankelijk ze ook was? Hoe lang zou het duren voordat een onbelangrijk misverstand of een onaardig woord (echt of fictief, dat deed er niet toe) zou uitgroeien tot een knagend wantrouwen en een gevoel van haat bij deze sombere eenzame figuur?

Ralph had Roberta geen ring gegeven. Hij had niemand iets verteld van deze verloving. Charlie Emmett, bij voorbeeld, had het niet geweten en zelfs zijn moeder had hij blijkbaar niets gezegd. Er was geen enkele zekere en objectieve aanwijzing dat hij werkelijk van plan was met Roberta te trouwen, behalve wat hij tegen Roberta zelf gezegd zou hebben.

Het kon niet anders of ze had zelf heel goed begrepen hoe onzeker haar positie was. Een meisje zou toch altijd scherper de nuances van een huwelijksaanzoek aanvoelen dan van wat ook ter wereld. Ze zou onmiddellijk weten of het wel of niet gemeend was. Stel je voor dat ze gevoeld had dat hij begon af te koelen of misschien wel van het begin af aan vrij koel geweest was? Stel je voor dat ze hem gedwongen had een definitieve stap te doen, de trouwdatum vast te stellen, een ring te kopen, een verloving publiek te maken? Als hij nu eens geprobeerd had dit te ontwijken?

God nog an toe, stel je voor dat er nog een derde meisje ten tonele was verschenen, ook met een onaantrekkelijk uiterlijk? Roberta kende inderdaad genoeg scheikunde om hem op deze manier te vermoorden en als dit zo was, hoefde ze niet eens te proberen nu een andere rol te spelen. Haar droefheid was wanhopig echt, maar het kon best zijn dat ze toch nog van hem hield, ook al had ze hem gedood omdat hij tekort geschoten was. Het was helemaal niet zo vreemd dat ze zou huilen en zich ongelukkig voelen over haar slachtoffer.

Zij kende natuurlijk alle bijzonderheden van zijn werk, zij eerder dan ieder ander. Er was veel meer reden voor dan zelfs Emmett vermoedde. Scheikundestudenten praatten altijd over hun proeven en zelfs al was Ralph niet zoals de anderen, maar zweeg hij vol ziekelijke achterdocht, dan nóg zou hij zeker een uitzondering gemaakt hebben voor zijn meisje, voor het enige menselijke wezen dat hij durfde vertrouwen. Maar, verdraaid nog an toe, hoe kon hij, Brade dit bewijzen? Theorieën opstellen was gemakkelijk; hij kon er wel tien verzinnen. Theorieën opstellen was min of meer zijn vak. Hij wist heel goed hoe hij in de scheikunde een theorie kon bewijzen, maar hij had geen flauw idee hoe hij als detective nuchter te werk moest gaan om voor een bepaalde mogelijkheid het bewijs te leveren.

Hij voelde dat zijn gedachten in een kringetje rondtolden en gaf het op.

Toen hij op de klok keek, zag hij dat het even over vieren was. Vierentwintig uur geleden maakte hij net het voornemen om weg te gaan, omdat hij op tijd thuis wilde zijn als Cap Anson om vijf uur zou komen. Hij zou het manuscript ter hand genomen hebben en samen met de oude man een borrel gedronken hebben. Intussen zouden ze enkele punten besproken hebben en hoogst waarschijnlijk zou hij hem hebben uitgenodigd te blijven eten.

Maar toen was hij eerst even naar het lab van Ralph gegaan om gestandaardiseerd zoutzuur te vragen en hem tegelijk even goedendag te zeggen (ook een gewoonte die hij van Cap Anson had overgenomen)… en dat was het begin geweest.

Nu maakte hij ook weer het voornemen om naar huis te gaan, maar zonder enige genoeglijke verwachting. Ansons manuscript zat nog steeds ongelezen in zijn tas. Zijn laatste zuur stofverbindingsproef was nog niet eens opgeruimd en stond nog in zijn eigen lab, volkomen stopgezet.

Alles was volledig in de war.

Nu stond fr een weekend voor de deur. Hij keek lusteloos om zich heen, wat of hij mee naar huis zou nemen om af te maken. Doris hield niet van zijn gewoonte om werk of tijdschriften of allerlei andere dingen (hij noemde het weekend spulletjes) mee naar huis te nemen, maar een faculteitslid dat niet in zijn vrije tijd werkte, kon eenvoudig niet bij blijven.

Hij zuchtte. In ieder geval was hij niet in de stemming om werk van studenten of vakliteratuur mee te nemen. Hij had Ansons manuscript in zijn tas; dat móest hij in ieder geval doorwerken. Zaterdagmorgen zou Anson komen, daarna ging hij met Ginny naar de Zoo en ’s avonds gingen ze naar de Littleby’s. Op zondag moest hij maar toegeven en lui zijn. Er stond hem weer een drukke week te wachten.

Hij zou dus alleen maar het manuscript meenemen. Hij liet het slot van zijn tas dichtklikken, gooide zijn jas over zijn arm en pakte zijn hoed.

Toen hij zich omkeerde naar de deur, schrok hij van de wazige figuur die door het matglas te zien was en een seconde later werd er geklopt.

Het was niet één van zijn studenten en op het eerste gezicht ook niet iemand van de faculteit. Meestal was aan de vage omtrek wel te zien wie het was.

Ongerust deed hij de deur open en een vreemdeling met een bol gezicht stapte binnen, lachte hem toe met vochtige lippen en zei vrolijk: ‘Hallo, professor. Kent u me nog?’

Brade herinnerde zich onmiddellijk wie hij was, toen hij die stem hoorde. Het was de rechercheur van de vorige avond, Jack Doheny.

9

Brade liet zijn hoed vallen en bukte zich om hem op te rapen. Hij voelde dat hij een kleur kreeg, maar Doheny lachte hem minzaam toe. Hij scheen kauwgom in zijn mond te hebben en zijn kaken gingen ritmisch op en neer.

Brade zei: ‘Is er iets dat ik voor u kan doen, mr. Doheny? Ik herinner me u nog heel goed, ziet u wel?’

‘Nee, niets. Er is iets dat ik voor u doen kan.’ Doheny greep in zijn binnenzak en haalde een sleutel te voorschijn. ‘U vroeg mij hierom. Ik vond het beter hem persoonlijk te komen brengen. Het is de sleutel van die jongen van zijn eigen lab.’

‘O.’ Er ging een golf van opluchting door hem heen. Natuurlijk, ja, hij had er zelf om gevraagd en het was volkomen natuurlijk, dat die rechercheur hem zelf even kwam brengen.

‘Dank u wel, sir.’

‘Die jongen heeft alleen maar een moeder, weet u.’ Zijn ogen dwaalden onverschillig door Brades werkkamer.

Brade stond met zijn hoed in zijn hand min of meer ongeduldig te wachten tot de rechercheur de deur niet meer zou blokkeren. Hij zei: ‘Ja, dat heb ik sindsdien ook gehoord.’

‘Ik ben er gisteravond geweest om haar van het ongeluk op de hoogte te stellen. Dat is de schaduwkant van mijn beroep. Ze was er niet al te best aan toe. Ze had het al gehoord.’

‘O ja?’

‘Er was een meisje bij haar. Een van uw studenten.’

‘Roberta Goodhue?’ (Ze had hem verteld dat ze bij Ralphs moeder geweest was, maar over Doheny had ze niet gesproken.)

‘Ja, zij was het zijn moeder komen vertellen. Ik vroeg haar hoe ze het wist. Ze zei dat ze door iemand van de universiteit was opgebeld.’

‘Ja, dat was de secretaresse van de afdeling. Ik had het haar verteld en zij vond het haar plicht om het Roberta mee te delen. Roberta was… eh… tamelijk goed bevriend met de jongeman in kwestie.’

‘Ellendig voor haar.’ Doheny schudde meewarig het hoofd, maar ging nog steeds niet opzij. ‘Is dit uw werkkamer, professor?’

‘Ja, inderdaad.’

‘Mooi vertrek. Een pracht van een tafel is dat. Zo iets zou ik ook goed kunnen gebruiken in mijn knutselhok in de kelder. Bent u een doe-het-zelf-man?’

‘Nee, ik vrees van niet.’

‘Ik heb gehoord dat professoren en zo tegenwoordig allemaal die kant opgaan, weet u wel, hun eigen meubels maken, gaan kamperen en dat soort dingen meer.’

Brade knikte en probeerde zijn ongeduld te verbergen. Doheny zei: ‘Héla, houd ik u op na uw werktijd? Gaat u altijd om deze tijd weg?’

‘Dat kan ik feitelijk zelf regelen. Soms blijf ik tot middernacht, soms ga ik om twaalf uur ’s middags weg. Dat hangt af van mijn rooster en hoe ik me voel.’

‘Oei,’ zei de rechercheur volkomen ernstig, ‘zo hoort het eigenlijk. Bent u gisteren nog laat gebleven?’

‘Nee, toevallig niet. Ik zou net naar huis gaan toen ik het… het lijk ontdekte.’

‘En vandaag ben ik degene die u ophoud, maar dat was niet mijn bedoeling.’ Eindelijk ging hij opzij, zonder enige haast. ‘Dat is niet erg,’ zei Brade vormelijk. Hij volgde Doheny naar de gang en deed zijn deur op slot. De sleutel van Neufeld deed hij voorlopig maar aan zijn eigen sleutelring.

Doheny stond toe te kijken. Hij zei: ‘Dat daar aan uw sleutelring is een loper, hé?’

Brade ergerde zich aan deze opmerking en stopte zijn sleutels haastig weg. ‘Ik moet op alle mogelijke uren het gebouw binnen kunnen komen.’

‘Ja, dat begrijp ik. Die past op elk lab?’

‘Op elk lab dat geen speciaal slot heeft. Ik geloof dat de meeste faculteitsleden een loper bij zich dragen.’

‘Ja, dat zal wel.’ Doheny knikte lachend en kauwde rustig door.

Tijdens de rit naar huis was Brade druk met zichzelf bezig. Die politieman was dus toch teruggekomen. Hij had een volkomen geldige reden gehad. Het was Brades eigen verzoek dat hem aanleiding had gegeven. Zijn vragen waren trouwens heel normaal geweest; hij had geen verdenking of vijandigheid laten blijken. Dat hoefde hij toch ook niet te verwachten?

En toch… waarom wilde hij weten hoe laat Brade ’s avonds naar huis ging? Waarom had hij zo’n belangstelling voor die loper? Hoe kwam het dat hij dat zo vlug gezien had? Zocht hij er soms naar?

Ach, waarom zou hij op de zorgen vooruit lopen? Brade dwong zijn gedachten in een andere richting.

De maaltijd verliep uitzonderlijk goed, gezien de omstandigheden. Ginny was nu ook op de hoogte van het gebeurde. (Het was in het nieuws geweest en kennissen hadden Doris erover opgebeld en Ginny had haar moeders telefoongesprekken aandachtig gevolgd.)

Ze mocht er zelf natuurlijk niet over praten en haar pogingen hiertoe werden onmiddellijk door beide ouders de grond in geboord, maar ze was er innerlijk zo opgewonden door dat ze met gloeiende wangen aan tafel zat en een enorme eetlust scheen te hebben.

Dit veroorzaakte op zichzelf een gunstige reactie, want doordat ze niet aangespoord hoefde te worden en ook geen hatelijke opmerkingen over het eten maakte, was Doris in een goed humeur en daardoor gezellig, met het gevolg dat de zware beklemming van Brade af viel.

Ook het dessert verliep genoeglijk en Ginny mopperde niet bij de hieropvolgende (en onvermijdelijke) suggestie van Doris, dat ze nu beter naar boven kon gaan, haar huiswerk maken, zodat het weekend vrij was, een bad nemen en naar bed gaan.

‘En ik wil na negen uur de televisie niet meer horen, Virginia,’

zei Doris.

Ginny boog zich over de trapleuning en haar donkere ogen straalden van levenslust. ‘Hé daar, pap, u bent toch niet vergeten dat we morgen naar de dierentuin gaan, hè?’

‘Je mag geen “hé, daar” tegen je vader zeggen en het zal helemaal afhangen van je gedrag vanavond. Als je lastig bent, jongedame, ga je morgen nergens naar toe.’

‘Pot-jan-doppie, natuurlijk ben ik niet lastig. We gaan toch, hè, pappie?’

Brade kon niet veel anders doen dan ja zeggen. ‘Als het tenminste niet regent,’ voegde hij eraan toe.

‘Eigenlijk,’ zei Brade even later, ‘weet ik helemaal niet zeker of ik wel kan, Doris.’

‘Wat?’ riep Doris vanuit de keuken, waar de vaatwasmachine met veel zuigende en borrelende geluiden begon te draaien. Ze kwam de zitkamer binnen. ‘Wat zei je eigenlijk?’

‘Ik zei dat ik nog niet weet of ik morgen wel met haar naar de dierentuin kan gaan.’

‘Waarom niet?’

‘Cap Anson komt morgen hier.’

Doris fronste haar wenkbrauwen terwijl ze haar schort uit deed. ‘Hoe kom je aan die afspraak?’

‘Dóódsimpel. Hij zei dat hij kwam en ik kon geen nee zeggen.’

‘Waarom niet? Het is toch geen moeilijk woordje?’

‘Ik kon het echt niet. Niet tegen Cap Anson. Je weet hoe hij is.’

‘Ja, dat weet ik, maar daarom hoef ik het nog niet prettig te vinden. Het is zijn boek en niet het jouwe. Waarom moet jii daarop zitten zwoegen?’

‘Omdat het een goed boek gaat worden, als het eenmaal klaar is; een belangrijk boek. Bovendien ben ik er trots op dat ik daaraan mag meewerken.’

‘Nou, dan komt hij maar op een andere tijd.’

‘Ik heb hem al twee keer teleurgesteld, Doris.’

‘Twee keer?’

‘Gisteravond was de eerste keer. Ik had een vaste afspraak met hem, dat ik er om vijf uur zou zijn, en je weet hoe precies op de klok is hij. En toen was ik er niet.’

Doris haalde haar schouders op en begon de televisiegids door te bladeren. ‘Dat was heus geen drama voor hem. Hij kon zijn manuscript aan Virginia afgeven.’

‘Dat weet ik, maar hij was vast erg teleurgesteld en gebelgd. Hij ondergaat gebrek aan stiptheid als een persoonlijke belediging.’

‘Hij leek me volkomen normaal,’ zei Doris onverstoorbaar.

‘Ik zag door de hor in de keukendeur, dat hij Ginny een envelop gaf. Hij zag er helemaal niet gebelgd uit.’

‘Nou ja, in ieder geval voelde hij zich teleurgesteld, ook al toonde hij het misschien niet. Vanmorgen zat hij om tien uur op mijn kamer, toen ik van college kwam, en ik had niets van zijn manuscript gelezen. Toen was hij ook erg teleurgesteld.’

‘Vind je het niet een beetje onredelijk van hem, dat hij verwacht dat het leven zijn gewone gang blijft gaan, als een van jouw studenten een dodelijk ongeluk overkomt?’ Ze legde even de nadruk op deze laatste zin.

‘Natuurlijk is dat onredelijk, maar hij is een oude man en voor hem is scheikunde het enige dat bestaat. Wat Ralph overkomen is, betekent niets voor hem, dus toen Cap rustig zei dat hij morgenochtend hier kwam, kon ik geen nee zeggen.’

‘Dat kan wel zijn, maar je moet in ieder geval met Virginia naar de dierentuin. Ze heeft er al de hele week naar uitgekeken. Je hoeft niet te zeggen dat ik dan maar met haar moet gaan, want ik heb een berg wasgoed dat ik al veel te lang heb laten liggen.’

‘Weet je wat?’ zei Brade. ‘Ik bel Cap vanavond op en vraag of hij om negen uur hier kan zijn. Het heeft geen zin om eerder dan elf uur weg te gaan met Ginny. Vóór die tijd is het waarschijnlijk veel te koud en dan heb ik twee uur de tijd voor Cap.’

Doris gaf niet direct antwoord. Ze zette de televisie aan en zei verveeld: ‘Dit is een afgezaagde show en ik heb er helemaal geen zin in, maar ik heb zin om iets te zien.’

‘Wat is er op de andere kanalen?’

‘Lieve help, een basketballwedstrijd en een predikant van een of andere sekte en een ouwe film die ik al eens eerder gezien heb.’

Ze nestelde zich in haar stoel met haar breiwerk en keek met een humeurig gezicht naar het scherm. Ze deed een poging tot breien en Brade was ervan overtuigd, dat ze niet eens zag waar ze naar keek.

Ze had kennelijk het land dat ze het onderwerp niet kon laten rusten, maar opeens zei ze: ‘Heb je nog nieuws over Ralph?’

Brade keek op van het manuscript van Cap Anson. (Hij zou in zijn werkplaats in het souterrain zijn gaan zitten, als hij niet zelf gezelschap nodig had gehad, eerlijk gezegd, zelfs dat van een ontevreden Doris.)

Hij zei: ‘Die rechercheur kwam vandaag bij me.’

Ze keek opeens op en sperde haar mooie ogen wijd open.

‘Wat?’

‘Hij kwam alleen even de sleutel van het lab terugbrengen, de sleutel van Ralph, maar hij maakte me zenuwachtig door zijn manier van rondkijken.’

‘Zei hij nog iets?’

‘Als je bedoelt, of hij iets over de moord zei, nee.’

‘Nou dan. Kun je dat dan zelf niet uit je hoofd zetten? Laat het toch met rust.’

‘Zelfs als het werkelijk moord was?’

‘Het is nu eenmaal voorbij. Een vrij vervelende jongen is dood. Je kunt hem niet meer levend maken.’

‘Het is helemaal niet voorbij. Er is een meisje dat kennelijk verliefd op hem was en met hem zou trouwen. Er is ook nog een moeder die, geloof ik, veel narigheid in haar leven gehad heeft en veel heeft moeten doormaken om hem een opvoeding te geven. Het is niet over. Het is niet voorbij.’

‘Het zal die mensen geen goed doen, als jij in moeilijkheden komt.’

‘Ik bén al in moeilijkheden. Ik pieker er al de hele dag over, hoe ik er weer uit kom.’

‘Niemand denkt aan moord, behalve jij.’

‘En hoe lang duurt dat, denk je? Vandaag was er al iemand die niet kon geloven dat Ralph per vergissing natriumcyaankali genomen had in plaats van natriumacetaat. Ze was natuurlijk wel hevig ontdaan, maar als ze straks kalmeert, gaat ze er in ernst aan twijfelen. Er kunnen nog wel meer scheikundemensen gaan twijfelen. Tén slotte gaat er misschien iemand naar de politie. Vind jij het soms prettig, dat dit zwaard van Damocles ons boven het hoofd hangt?’

‘Wie is die “ze” waar je het net over had?’

‘Roberta Goodhue. Zij is het meisje dat met Ralph zou gaan trouwen.’

Doris zei onmiddellijk, als bij intuïtie: ‘Misschien heeft zij het gedaan. Misschien had hij haar in de steek gelaten.’

Brade zei: ‘Ik heb precies hetzelfde gedacht. Ik heb aan een heleboel dingen gedacht.’ Hij legde het manuscriptpapier neer dat hij in zijn hand hield. ‘Doris, luister eens goed.’

‘Wat is er?’

‘Laten we alles samen bespreken. Ik hoef dit toch niet alleen te dragen? Misschien valt jou iets op dat ik niet gezien heb. Toe, in godsnaam, misschien zie jij een uitweg.’

Doris boog haar hoofd over het breiwerk, waaraan ze nog niet begonnen was. ‘Goed dan. Als je het gevoel hebt dat je praten moet, praat dan maar.’

Brade zei: ‘Ik wilde alles op papier gaan zetten. Dat was mijn eerste impuls, weet je? Lijstjes maken. Systematisch te werk gaan. Maar toen dacht ik: stel je voor dat iemand het vindt, dat iemand snippers uit de papiermand haalt, of as vindt en zich afvraagt wat ik verbrand heb. Dat is nu de onzekerheid waarin ik leef… dat is onverdraaglijk.’

Hij ging verder: ‘Op de eerste plaats, als we aannemen dat het moord was, moeten we zien uit te vinden wie het gedaan kan hebben. Ik heb je gisteravond al gezegd dat het iemand moet zijn die iets van scheikunde weet en op de hoogte was van Ralphs proeven. Dat wijst in de eerste plaats op mij, maar als we mij buiten beschouwing laten, wie kan het dan zijn? Er is één ander die toegang heeft tot het lab van Ralph en die in de gelegenheid was zijn werk te leren kennen.’

‘Wie?’

‘Gregory Simpson, waarmee Ralph zijn lab moest delen. Hij zegt dat Ralph nooit tegen hem praatte en misschien is dat wel waar, maar hij kon in ieder geval opletten wat Ralph deed. Hij heeft kunnen zien dat Ralph flessen acetaat klaarmaakte en in zijn kast bewaarde. Niemand anders had er zoveel kans voor, maar anderen, Charles Emmett of een andere student, of Cap Anson desnoods, die allemaal met deze verdieping te maken hebben, kunnen het ook gezien hebben. Het is zelfs theoretisch mogelijk, dat iemand in Ralphs lab heeft kunnen binnendringen toen hij er niet was en zijn aantekeningen heeft doorgelezen en zo voldoende te weten is gekomen om dit plan te kunnen bedenken, maar het lijkt me allemaal vrij onwaarschijnlijk. Wat de wijze van vermoorden betreft, kom ik het allereerst als verdachte in aanmerking en dan komt Simpson, maar met veel minder waarschijnlijkheid. Verder kunnen de anderen van dezelfde verdieping nog verdacht worden, maar verder dan dat gaat het zeker niet.’

Doris zei: ‘Waarom is het van Simpson veel minder waarschijnlijk dan van jou? Mij lijkt dat hij net zoveel gelegenheid had als jij.’

‘Hij is pas tweeëntwintig en er is geen enkel motief.’

‘Geen motief waar jij van weet, maar jij bent God niet. Trouwens, jij hebt ook geen motief.’

‘Toch is er in dat opzicht iets dat me hindert. Nu hij dood is en ik allerlei vragen ben gaan stellen…’

Doris fronste onmiddellijk haar wenkbrauwen. ‘Waarom heb je vragen gesteld, Lou? Dat is het domste wat je kon doen.’

‘Ik ben heel discreet geweest. Bovendien hebben de mensen ook van allerlei gezegd, zonder dat ik er om vroeg. In ieder geval mocht hij me blijkbaar niet of hij was bang voor me of allebei. Ik ben er niet zeker van.’

‘Waarom mocht hij je blijkbaar niet?’

‘Het schijnt dat hij vrij gauw het land aan iemand heeft. Ik weet niet waarom aan mij speciaal en ook niet waarom hij bang zou moeten zijn, maar dat is niet belangrijk. Wat voor redenen hij er ook voor had, de politie kan er natuurlijk gemakkelijk voor mij een motief in zien. Ze kunnen bijvoorbeeld zeggen dat ik veel voor de jongen gedaan had, of althans dat zelf dacht, en dat hij ondankbaar was en mij tegenover anderen bekritiseerde. Daar werd ik woedend over en ik vermoordde hem.’

‘Dat is waanzin.’

‘De politie denkt misschien wel dat ik gek ben. Ik heb wel vaker mijn zelfbeheersing verloren. Ik schreeuw vaak tegen mijn studenten als ze een stommiteit uithalen. Ik zou Ralph half vermoord hebben als die cyaankalikwestie werkelijk een vergissing van hem geweest was en hij het er levend af had gebracht. Iedereen weet dat ik opvliegend ben.’

‘Dat zijn er zoveel,’ zei Doris. ‘Er zal toch wel iemand te vinden zijn met een beter motief dan dat hij soms razend wordt?’

‘Er is er in ieder geval één. Jean Makris.’

‘O ja? Wat is haar motief?’

Brade vertelde haar alles.

Doris zei: ‘Dat schijnt daar een sexy gedoetje te zijn bij jullie, hè?’

Brade haalde zijn schouders op. ‘Het lijkt er inderdaad op, hè? In ieder geval heeft Jean Makris wel een motief, maar niet de nodige scheikundekennis.’

‘Hoeveel scheikundekennis heb je nodig om twee stoffen te verwisselen?’

‘Het komt niet alleen op kennis aan, je moet ook durven. Ik vermoed dat iemand zonder die kennis bang zou zijn cyaankali aan te raken; bang dat hij het vergif via zijn vingertoppen zou binnen krijgen. Roberta zou daarentegen zowel een motief als de nodige kennis bezitten, wanneer hij haar in de steek gelaten heeft, zoals jij al opmerkte. Maar ja, we hebben geen enkele reden om aan te nemen dat ze de bons heeft gekregen. Natuurlijk,’ ging Brade verder, ‘zijn er nog motieven die wij niet kennen, zoals jij al zei. Ranke had in ieder geval een gloeiende hekel aan de jongen. De vraag is nu, hoe ver ging dat? Hebben ze samen iets gehad waarvan wij niets weten? Foster heeft hem bijna laten zakken. Is er toen misschien iets gebeurd waarvan wij niets weten?’

Doris zei (ze was intussen met breien begonnen): ‘Ik zou me maar niet druk maken om een motief, als ik jou was. Niemand mocht die jongen. Je vindt motieven genoeg, waar je ook kijkt.’

‘Motieven wel, ja, maar motieven genoeg? Goeie God, als we iedereen vermoordden die we niet aardig vinden of niet kunnen luchten of zien, dan zouden we met zijn allen de hele wereld ontvolken. Nee, het heeft geen zin om naar dergelijke onbelangrijke motieven te zoeken.’

‘Larie,’ zei Doris. ‘Begin nou niet iedereen dadelijk vrij te spreken, want dan blijf je zelf als enige verdachte over. Onbelangrijke motieven leiden het meeste tot moord, daar ben ik zeker van.’

‘Nou ja.’

‘Daar kun je me niet mee afschepen, Lou. Ik weet heel goed wat ik zeg.’ Ze trok aan de draad en breide nu vervaarlijk snel. ‘Je had nog iemand anders op de lijst moeten zetten van mensen die Ralph Neufeld niet konden luchten of zien; iemand met een onbelangrijke antipathie, ontstaan door een onbelangrijk incident, maar iemand die hem om deze reden met plezier vermoord zou hebben.’

Brade was stomverbaasd. ‘Wie dan?’

Doris rukte ruw aan de draad die in de war was geraakt.

‘Mijn persoontje.’

10

Natuurlijk was Brades eerste impuls om te lachen, maar hoewel hij het niet deed en zich beheerste tot een ongelovig en nadrukkelijk ‘Jij’, zei Doris onmiddellijk: ‘Lach niet, ik meen het.’

‘Ik lach niet en jij kunt het ook niet menen.’

‘Je herinnert je misschien dat Ralph vorig jaar Kerstmis hier was? Weet je dat nog?’

‘Samen met de andere studenten, ja. We hadden ze toen allemaal uitgenodigd,’ herinnerde hij zich. ‘Toen is die vaas van jou nog gebroken.’

‘Weet je dat ook nog? Herinner je je dan ook hoe dat gebeurd is?’

Brade haalde zijn schouders op. ‘Het was Ralph zijn schuld.’

Hij raadde het eigenlijk min of meer, want dit antwoord paste precies in het gesprek.

Doris wierp een onheilspellende blik op hem, alsof ze de herinnering aan die noodlottige gebeurtenis op hem wreken wilde. ‘Het was de manier waarop het gebeurde. Het was mijn eigen vaas, Lou. Ik had hem zelf gemaakt op de pottenbakkerscursus.’

‘Dat weet ik toch ook, Doris.’

Het scheen een grief te zijn die niet zomaar opzij geschoven kon worden. ‘Het was het enige leuke ding dat ik daar gemaakt had. De vorm was precies goed en de kleuren waren precies goed geglazuurd en het was iets van mezelf. Ik had hem niet gekocht; ik had hem zelf gemaakt.’ Ze liet haar breiwerk weer rusten op haar schoot. ‘Ik heb dit toen ook aan hen verteld en de vaas laten zien en gewezen op mijn initialen op de onderkant.’

‘Dat herinner ik me nog heel goed,’ zei Brade die zijn ongeduld niet openlijk durfde tonen. Die vaas had ruim een jaar in hun huis te pronk gestaan en al die tijd was hij bij iedere visite onderwerp van het gesprek geweest. Doris was altijd gewild bescheiden geweest en maakte zelf grapjes over de enigszins asymmetrische vorm, maar ze bezat de fiere trots die weinig creatief begaafde mensen doorgaans over een min of meer geslaagd werkstuk aan de dag leggen.

Doris zei: ‘Ralph Neufeld stond vlak bij dat mimitafeltje.’ Ze wees naar een bijzettafeltje bij de diepe fauteuil. Er stond nu niets op; er had nooit meer iets op gestaan na die vaas en Brade besefte plotseling dat dit een soort van rouwgebaar moest voorstellen.

‘Hij stond daar en bewoog zijn elleboog en toen viel die vaas in duizend stukken.’ Ze staarde naar de volkomen lege vloer en zag de vaas waarschijnlijk weer voor zich, onherstelbaar vernield. ‘Ik heb er dagen aan besteed om de stukken weer aan elkaar te lijmen, maar het ging niet. De scherven waren veel te klein.’

Brade voelde zich onbehaaglijk en zei: ‘Een ongeluk ligt in een klein hoekje.’

‘Het was helemaal geen ongeluk en het wordt tijd dat je het weet. Ik heb het je nooit gezegd, omdat ik niet wilde dat jullie samenwerking erdoor gestoord zou worden, maar nu is hij dood en nu kan ik het rustig zeggen. Het was geen ongeluk. Ik stond toevallig naar hem te kijken. Ik zag dat hij zijn elleboog bewoog. Hij had er geen enkele reden voor. Hij hoefde zijn arm nergens voor uit te strekken en hij werd door niemand opgeschrikt. Hij bewoog alleen zijn elleboog precies ver genoeg naar achteren. Hij maakte ook geen enkel gebaar van schrik. Iedereen bewoog heftig of stootte een schreeuw uit bij al dat lawaai, maar hij niet, want hij wist wat er komen ging. Hij keek alleen maar kalm achterom naar de brokstukken en deed een stap opzij. Hij maakte niet eens zijn excuus; toen niet en later ook niet. Hij lachte alleen maar zo’n beetje, ja heus, hij lachte. Het deed hem kennelijk goed dat ik me zo ellendig voelde.’

Brade schudde zijn hoofd. ‘Je overdrijft…’

‘Ik vertel je precies wat er gebeurd is.’ Haar ogen bleven droog, maar gloeiden van verontwaardiging. ‘Ik zal je één ding zegen, Lou. Voor sommige mensen betekent het niets, zo’n vaas, maar voor mij was het een reden om hem te vermoorden. Als ik op dat moment een mes in mijn hand had gehad, Lou, dan zou ik het met een zekere wellust in zijn hart gepriemd hebben. Ik zou hem vermoord hebben.’

Brade probeerde zijn stem onbewogen te laten klinken. ‘Dat denk je maar. Ook al had je een mes in je hand gehad, je had het heus niet gedaan.’

‘O nee? Vergis je niet, Lou. Ik zou het beslist gedaan hebben.’

‘Je had in ieder geval wel op een andere heftige manier kunnen reageren, Doris. Je had hysterisch kunnen worden, hem van alles naar zijn hoofd kunnen slingeren, hem een klap kunnen geven, maar je deed niets van dat alles. Als ik het me goed herinner, beheerste je je volkomen en bleef de volmaakte gastvrouw. Je nam heel vriendelijk afscheid toen ze weggingen en pas naderhand…’

‘Ik heb van hem geen afscheid genomen.’

‘Toch had je jezelf volkomen in bedwang. Als je jezelf kon dwingen niet te gaan gillen, kon je je ook bedwingen hem niet te vermoorden.’

‘Nee, gillen zou niet geholpen hebben. Daar had ik trouwens geen behoefte aan. Ik zal je precies vertellen wat mijn gevoelens zijn. Toen ik hoorde dat hij dood was, was ik blij. Ik was angstig en verdrietig omdat wij er zelf bij betrokken zijn, meer niet. Het is nu alweer bijna een jaar geleden en ik kan het hem nog steeds niet vergeven en ik ben nog altijd van mening dat hij dit verdiend heeft. Iemand die in staat is tot wat hij toen deed, heeft waarschijnlijk al heel wat mensen het leven moeilijk gemaakt.’

‘Dat kan wel zijn, Doris,’ zei Brade, die vond dat het nu lang genoeg geduurd had, ‘maar je kunt niets bewijzen.’

‘O nee? Ik probeer jou te laten zien, Lou, dat jij niets weet van motieven. Jij weet niet, waarom de een tot moord gedreven wordt en de ander niet. Hoe kun je dit weten? Het is jouw vak niet. Je zou je dood lachen als een rechercheur – ook al hoorde hij tot de knapste koppen – je lab kwam binnen wandelen en jou wel eens precies zou vertellen hoe je een bepaalde proef moet doen. Waarom verbeeld jij je dan een detective te kunnen zijn terwijl je een scheikundige bent? Je mist de nodige ervaring en weet niet hoe je het aan moet pakken en je brengt jezelf alleen maar in moeilijkheden. Houd er dus liever mee op. Stop ermee!’

Brade zei niets.

‘Laat het rustig een ongeluk zijn, Lou, ook al werd hij misschien vermoord. Jij bent God niet. Jij hoeft geen wraak te nemen.’

Brade keerde zich om en mompelde: ‘Ik moet Cap nog bellen.’

Hij bracht nog twee vervelende en vrij ellendige uren door met Ansons manuscript. In deze hoofdstukken behandelde deze de beginjaren van de loopbaan van de Zweedse scheikundige J. J. Berzelius die in zijn tijd de absolute alleenheerser was op dit gebied. Hij legde de grondslagen voor een half dozijn takken van deze wetenschap, ontdekte diverse elementen, vond de benaming ‘katalyse’ uit, werkte een systeem van scheikundige benamingen uit, dat nog steeds gebruikt werd, en meer van dergelijke dingen.

Onder de scheikundigen was hij Ansons held en terwijl Brade las, vroeg hij zich af in hoeverre Anson zich misschien onbewust met Berzelius had geïdentificeerd. Natuurlijk kon niemand in de eerste helft van de twintigste eeuw de macht bezitten die Berzelius in de negentiende eeuw kon tonen. Hiervoor was de wetenschap wel te ver uitgegroeid.

En toch… Berzelius had ook zijn roem zien tanen voordat hij stierf. Hij had de radicale theorie uitgevonden van de organische scheikunde en deze met zoveel gloed en vuur verdedigd, dat deze theorie dankzij zijn eigen steun gehandhaafd bleef ondanks een steeds groeiend aantal tegenstrijdige gegevens. De meer op waarheid berustende structurele begrippen over organische scheikunde vonden echter steeds meer aanhang tijdens Berzelius latere leven en werden algemeen aanvaard na zijn dood.

Zou Anson hierin ook zichzelf herkennen? Zag hij zichzelf als de laatste grote voorstander van de klassieke organische chemie?

Ten slotte legde Brade het manuscript opzij. Hij voelde zich doodmoe en hevig gedeprimeerd. Doris kwam nog even een paar kleinigheden regelen en zei dat ze erom moesten denken morgen een extra fles melk te nemen. Hierna controleerde Brade of alle deuren gesloten waren, draaide alle keukentoestellen uit en ging naar boven.

Het kostte hem geen moeite in slaap te komen, maar zijn slaap was onrustig en vol verwarde dromen. Toen hij hieruit ontwaakte, bleef hij naar zijn kussen liggen staren en leidde uit de duisternis en de stilte af dat het nog lang niet licht zou worden. Hij tilde zijn hoofd zo ver op, dat hij net de verlichte wijzerplaat van het wekkertje op zijn nachtkastje kon zien. Het was tien minuten over drie.

Hij keerde zijn kussen om en vleide zijn hoofd neer op de koele kant. Hierna bracht hij armen en benen zo goed mogelijk in een ontspannen toestand. Langzaam sloot hij zijn ogen…

Het hielp allemaal niets. Hij was klaar wakker.

Hij was er al bang voor. Het overkwam hem altijd als hij zich nerveus maakte, vooral in de laatste jaren. Dan werd hij tussen twee en vier uur wakker door het een of ander, een onge makkelijke slaaphouding of een geluid van buiten, en dan bleef hij wakker en zag zijn zorgen uitgroeien tot iets onoverkomelijks.

Soms lukte het hem er tegen te vechten, want hij wist dat het begoocheling was. Hij wist dat de meest afschuwelijke nachtelijke angsten ’s morgens in het zonlicht ineenschrompelden en verdwenen. Het gebeurde wel, dat hij zijn gedachten kon dwingen zich bezig te houden met een proef of het formuleren van een college. Er waren tijden dat hij met een boek naar de badkamer trok en las tot hij slaperig werd.

Er waren ook tijden dat hij de energie niet kon opbrengen om zich te verweren en volkomen verslagen bleef liggen. Doris lag zwaar te slapen. Het licht van de straatlantaarns scheen door de latjes van de jaloezieën en de kieren van de gordijnen, waardoor haar gezicht net iets meer was dan een schaduw en de trekken toch niet duidelijk uitkwamen.

Ze sliep altijd op haar zij en hijzelf altijd op zijn buik. Brade vroeg zich af hoe het kwam dat iedereen zijn eigen slaaphouding had, waarom een bepaalde positie voor de een hinderlijk en voor de ander prettig was, of het alleen maar een gewoonte was van kinds af aan of dat er een fysiek verschil te constateren viel in de verdeling van bloedvaten en zenuwuiteinden.

Hij probeerde deze gedachte even vast te houden en er proeven voor te bedenken en schijntheorieën over op te bouwen, in de hoop dat hij in slaap zou vallen – zoals anderen schapen gaan tellen – maar alles werd vaag.

De gedachte kwam bij hem op, dat ze misschien wel van de vaas droomde.

De vaas en Ralphs elleboog. Waarom zou de jongen het gedaan hebben? Als hij werkelijk zo gemeen was geweest om die vaas moedwillig te vernielen, had hij het dan gedaan omdat hij wist dat Doris er erg op gesteld was en niets haar dit gemis kon vergoeden? Wilde hij haar kwetsen, om daardoor indirect hem, Brade, te hinderen? Was het een gevolg van Ralphs haat voor hem?

Hoe lang was Ralph toen al student bij hem geweest? Het was vorig jaar Kerstmis gebeurd, dus toen had hij misschien nog geen half jaar met hem samengewerkt. Hij kende Doris toen nog niet. Hij had haar nog nooit ontmoet. Hij kon haar onmogelijk hebben willen kwetsen.

Hemzelf, Brade, wel. Hij had Brade gehaat, Jean Makris had gelijk.

Maar wat was dan het motief voor die haat?

Iedereen praatte altijd zo gemakkelijk over motieven, alsof het eenvoudige wiskundige berekeningen waren, die óf dit óf dat ten gevolge hadden, volkomen duidelijk en overzichtelijk, gemakkelijk te analyseren.

Maar zo eenvoudig was het niet. Dat had Doris hem ook proberen duidelijk te maken. Motieven waren vaak duister en verborgen, onherkenbaar en gecompliceerd. Wat als motief gold voor de een, kwam niet in aanmerking voor de ander, net zoals een bepaalde slaaphouding voor de een prettiger, maar voor de ander juist ongemakkelijk was.

Hoe kon hij uit deze warboel wijs worden? Hij was niet eens in staat de motieven te ontdekken van zijn eigen vrouw, die hij dagelijks zag. Hij besefte haar verlangen naar geborgenheid en begreep heel goed tot welke dingen dit geleid had, maar hij had nooit enig verband gezocht tussen een gebroken vaas en een nauwelijks bedwongen moordlust.

Trouwens, wat waren zijn eigen motieven? Wat had hij voor innerlijke aandrang? Als de politie zou zeggen: Brade, je bent een moordenaar, je had een motief, wat kon hij dan zeggen om zich te verdedigen? Als ze nu eens zouden beweren dat hij het gedaan had vanwege die vaas van Doris? Kon hij dat dan ontkennen? Doris beweerde dat ze hem graag had vermoord, dus dan konden ze zeggen dat zij hem had overgehaald dit karweitje voor haar op te knappen en dat ze al bijna een jaar… bijna een jaar… bijna een jaar (zijn gedachten raakten verward) bijna een jaar een complot gesmeed hadden, Ralph die vaas te laten restaureren of anders… anders zouden ze… hem giftige dampen… laten inade…

Om zeven uur werd hij wakker voordat de wekker afliep. Hij kon zich wel herinneren dat hij ’s nachts wakker gelegen had, maar hij wist niet meer waarover hij had liggen denken.

Hij wist alleen nog vaag, dat het iets met de gebroken vaas te maken had gehad.

Hij had over die vaas gedroomd, vlak voordat hij wakker werd. De vaas stond op het bijzettafeltje, net als vroeger, maar er liep een netwerk van barsten overheen, die gelijmd waren, en Doris schreeuwde hem toe dat hij er niet aan mocht komen, omdat de lijm nog niet droog was, maar de lijm had de kleur van bloed.

Toen was hij wakker geworden.

Pas tijdens zijn haastige douche verdween de vaas uit zijn gedachten.

Cap Anson hield zich stipt aan Brades telefoontje van de vorige avond en stond om negen uur voor de deur. Brade was al klaar met zijn ontbijt en liet hem binnen door de deur van zijn studeerkamer in het souterrain.

Anson zette zijn stok weg en liet zich behoedzaam zakken in een van de twee stoelen. Hij zei: ‘Wat vind je van die ouwe Berzelius, Brade?’

Brade dwong zichzelf tot een glimlach. ‘Een zelfverzekerde kerel.’

‘Daar had hij het recht toe. Hij is baron geworden, weet je?’

‘O ja?’

‘Dat vertel ik in een later hoofdstuk. Het gebeurde op zijn huwelijksdag. Hij trouwde op latere leeftijd met een meisje dat dertig jaar jonger was dan hij en de Zweedse koning verhief hem in de adelstand bij wijze van huwelijkscadeau. Ik ga daar tot in de finesses op in. Ik zie niet in waarom de geschiedenis van de organische chemie ook niet de geschiedenis kan zijn van hen die haar beoefenden.’

Brade wist niet goed wat hij hierop moest zeggen. Anson had in zijn eigen leven wel degelijk de chemie gescheiden gehouden van de scheikundigen zelf. Hij had zijn werk nooit laten beïnvloeden door zijn persoonlijk leven.

Iedereen wist dat er vroeger een mrs. Anson bestaan had. Ze leefde niet meer en Anson woonde vrij eenzaam, met een huishoudster die voor hem zorgde. Er werd gezegd dat hij een getrouwde dochter had met een stel kinderen, die ergens in de Midwest woonde. Hij sprak nooit over hen. Dit betekende niet dat hij van hen vervreemd was, maar hij praatte nooit over hen omdat ze niets met scheikunde te maken hadden. Brade zei: ‘Wanneer persoonlijke zaken betrokken blijken te zijn bij de ontwikkeling van de organische chemie, dienen ze ook vermeld te worden. Dat Berzelius baron werd, bijvoorbeeld, geeft de mate van waardering aan die de maatschappij van toen aan zijn carrière toekende. Organische chemie was zo belangrijk geworden voor het dagelijks leven, dat het gerechtvaardigd bleek een beoefenaar ervan in de adelstand te verheffen.’

Anson knikte peinzend. ‘Een bijzonder goede opmerking. Dank je. Verder heb ik nog enkele paragrafen weggelaten over de ontdekking van selenium. Dit en die hele geschiedenis over blaaspijpanalyse is natuurlijk bijzonder interessant, maar het is geen organische chemie.’

‘Inderdaad,’ zei Brade. ‘Het boek wordt trouwens toch al lijvig genoeg.’

‘Goed. Kijk nu even naar pagina tweeëntachtig. Ik ben nog niet aan de radicale theorie toe, maar dit lijkt me de plaats om…’

Zo gingen ze door, de hoofden dicht bij elkaar. De bladen manuscriptpapier werden opgenomen en teruggelegd, opzij geschoven en weer ter hand genomen, totdat Doris riep, met een opzettelijk zachte stem uit eerbied voor Ansons aanwezigheid: ‘Lou, Virginia staat je al op te wachten, geloof ik.’

Brade keek op. ‘Mooi zo, Doris. Ziezo, Cap, ik geloof dat we ongeveer alles doorgenomen hebben wat we van plan waren. Zullen we de rest voor de volgende keer bewaren?’

‘Moet je ergens naar toe?’ vroeg Anson.

‘Ik zou met Ginny naar de dierentuin gaan. Ze moet volgende week blijkbaar een of ander opstel maken voor Engels en dit brengt haar misschien op een idee en is meteen een uitje voor haar, hoop ik, en bovendien krijgt haar moeder even rust. Zo sla ik drie vliegen in één klap.’ Hij lachte even, stond op, schudde de manuscriptpapieren tot een keurig stapeltje en legde zijn nietmachientje er bovenop als presse-papier. Anson pakte zijn bezittingen bij elkaar. ‘Heb je erop tegen als ik met je meega? Ik heb nog iets te bespreken.’

‘Ach nee,’ zei Brade aarzelend, want hij wist niet goed hoe hij dit verzoek zou kunnen weigeren. ‘Het zal erg saai voor je zijn.’

Anson glimlachte triest. ‘Bijna alles is saai op mijn leeftijd.’

Hij pakte zijn stok.

Het was een zachte zonnige dag, warm voor de tijd van het jaar. Het was eigenlijk zomers weer, maar de massa’s vakantiegangers ontbraken en Brade bedacht met enige voldoening dat dit in ieder geval een meevaller was. Ginny verdween in het apenhuis en Brade en Anson gingen op een bank in de zon zitten.

Brade staarde afwezig naar een kooi die middenin een rond grasperk op een houten paal bevestigd was. In deze kooi zat een oude steenarend met een kille flikkering in de slaperige toegeknepen ogen. Hij vroeg zich af hoe lang het dier al gevangen zat en wat het, volgens de kosmische wetten van overtreding en straf, gedaan had om deze gevangenschap te moeten ondergaan.

Anson had voor zichzelf een zakje popcorn gekocht. Hij had zijn stok over zijn knieën gelegd en zat genoeglijk op de zachte maïskorrels te knabbelen.

Hij zei: ‘Ik heb gistermiddag een gesprek met Littleby gehad, Brade.’

‘O ja?’

‘Hij vertelde me het een en ander over die lezingen over de veiligheid in een lab. Natuurlijk is die ouwe slimmerik er onder de hand volledig van overtuigd dat hij die lezingen al lang van plan was.’

‘Ja, dat weet ik,’ zei Brade zonder veel belangstelling.

‘En toen vroeg hij mij naar jou!’

Brade ging plotseling rechtop zitten. ‘Naar mij?’

‘Daarom ben ik mee hier naar toe gegaan, zie je, mee uit je huis.’

‘Wat heeft hij dan gezegd?’

‘Niets bijzonders. Niets definitiefs, maar ik kreeg zo het idee dat je nog maar voor één jaar benoemd zult worden. Je krijgt een jaar de tijd om iets anders te zoeken.’

11

Het leek wel alsof het opeens kil werd en de zon, waar Brade met zijn rug naar toe zat, gaf helemaal geen warmte.

Cape Ansons stem scheen uit de verte te komen en het vertrouwde geluid van de wandelaars in het park klonk ver weg. Brades eerste gedachte was niet, dat zijn functie plotseling ophield of dat zijn normale leven plotseling gestoord werd. Zijn eerste gedachte ging uit naar Doris.

Zij had dit voorspeld. Zo lang hij geen vaste aanstelling had, was hij overgeleverd aan de genade van Littleby of van degene die hem als hoofd van de afdeling zou opvolgen.

Brade had koppig volgehouden dat dit nooit zou gebeuren. Nu dit wel zo was, liep zijn positie thuis gevaar.

Hoe kon hij Doris nog onder ogen komen?

Het kwam niet bij hem op, dat Cap Anson het mis kon hebben; dat hij Littleby misschien verkeerd begrepen had. Ansons gevolgtrekking klopt precies met de onrust die Brade over zich voelde komen toen Littleby de vorige morgen zo koel gedaan had. Dat was ten slotte de morgen van dezelfde dag waarop Littleby ’s middags met Anson gesproken had. Brade zei: ‘Is dit vanwege de m…’ Hij zweeg plotseling, omdat hij bijna ‘moord’ gezegd had. Hij formuleerde de zin opnieuw. ‘Is dit vanwege het incident met Ralph Neufeld?’

Anson keek verbaasd. ‘Bedoel je Ralphs ongeluk?’

‘Ja.’

‘Nee, daar zei hij niets over. Dacht je dat dit daar verband mee houdt?’

Brade haalde zijn schouders op en keek een andere kant uit. ‘Het gaat om de resultaten van je onderzoek,’ zei Anson. ‘Je publiceert te weinig.’

‘Publiceren of naar de bliksem gaan,’ zei Brade bitter.

‘Dat weet je zelf toch wel, Brade. Dat geldt al sinds eeuwen. Iemand is van waarde voor de universiteit door zijn reputatie. Die reputatie verwerft hij zich door zijn bijdrage aan het wetenschappelijk onderzoek en die bijdrage wordt afgemeten naar de publicaties die hij uitgeeft.’

Brade zei: ‘Dus als ik mijn resultaten opkrabbel en hier en daar in een of ander tijdschrift een stukje publiceer en over ieder onderzoek een stuk of tien artikelen schrijf, word ik een groot man, neem ik aan. Iemands reputatie wordt dus afgemeten naar het aantal dunne plakken waarin hij zijn onderzoek weet te verdelen.’

‘Brade! Brade!’ De oude man hief bezwerend zijn knokige hand op, waar de aderen dik bovenop lagen, en klopte Brade op zijn knie. ‘Het gaat hier om kwaliteit, niet om kwantiteit. De artikelen die jij in de laatste tien jaar geschreven hebt waren met zorg samengesteld en zeker de moeite waard, maar ze vormden beslist geen briljante bijdrage.’ Hij hinnikte vol waardering over deze vondst en herhaalde: ‘beslist geen briljante bijdrage.’

‘Ik heb ook beslist geen briljante studenten,’ zei Brade wrevelig, maar schaamde zich bijna onmiddellijk. Het had geen zin om de blaam op anderen te werpen.

‘Volkomen waar,’ zei Anson, ‘maar door wie komt dat?’

‘Wat wil je dan dat ik doe? Studiebeurzen gaan afbedelen om zelf studenten te kunnen kopen? Dat doe ik in geen geval. Ik heb al lang geleden het voornemen gemaakt, Cap, dat ik nooit met mijn hoed in mijn hand naar Washington zal gaan met een project waarmee ik regeringssubsidie wil zien los te krijgen. Ik ga met mijn onderzoek niet op allerlei vreemde zijpaden om te voldoen aan wat op dit ogenblik gevraagd wordt. Ik onderzoek wat me interesseert en verder ga ik niet. Als dat steun van de overheid waard blijkt te zijn, zal ik die steun graag aanvaarden, maar zonder beperkende voorwaarden. Krijg ik geen steun, dan ben ik ook best tevreden.’ Er lag verontwaardiging in zijn stem, want hij probeerde zich in zijn eigen ogen te rechtvaardigen. Hij hoorde in zijn verbeelding weer de gebruikelijke argumenten die hem een dwaas noemden, omdat hij armoede gelijk stelde aan deugd en bezit van geld zondig verklaarde.

Anson zei: ‘Kom nou, je weet best hoe ik denk over dat subsidiegedoe. Dat bedoel ik ook helemaal niet, maar waarom wind je je zo op? Kun je dan geen andere baan vinden?’ Hij keek Brade aan met een scherpe doordringende blik.

Brade kon hem niet in de ogen zien. Wat moest hij hierop zeggen? Dat hij zich in een vicieuze cirkel bevond, waarin het feit dat hij nooit promotie gemaakt had juist de oorzaak was dat hij geen promotie kón maken? Dat hij zoveel jaren lector was geweest, dat er vanzelf allerlei vragen loskwamen juist in verband met een voorstel tot promotie?

Waarom is die man zo lang lector geweest? Wat mankeert er aan die man, dat hij tot nu toe nog nooit promotie heeft gemaakt?

En de promotie wacht op het antwoord op deze vragen.

Na ieder jaar zonder promotie worden de vragen luider en nadrukkelijker en steeds moeilijker te beantwoorden. Na een bepaalde tijd is geen antwoord meer mogelijk.

Als hij nu een andere baan moest gaan zoeken, zouden opnieuw dezelfde vragen gesteld worden. Hij was niet te oud om van baan te veranderen en was voldoende bekwaam als scheikundige; hij bleef alleen maar te lang in dezelfde functie gehandhaafd.

Brade had een snel visioen van beleefde informatieve gesprekken, beleefde rondleidingen door scheikunde-afdelingen, beleefde handdrukken van faculteitsleden, een beleefde discussie van mijn en uw onderzoek, een beleefde uitwisseling van een pas verschenen herdruk, een onverdraaglijke overvloed van beleefdheden.

Al die beleefdheid zou tot gevolg hebben dat niemand zo onkies was om die ene gewichtige vraag te stellen: Waarom bent u zoveel jaar lector gebleven, professor Brade? Waarom laat uw universiteit u gaan in plaats van u promotie aan te bieden? Zou je dan kunnen antwoorden: Ze kunnen me geen promotie aanbieden vanwege het feit dat ik nooit promotie gemaakt heb. Ze laten me gaan omdat ze het beu zijn en gênant vinden, dat ze me nooit promotie hebben kunnen aanbieden.

Hij probeerde nog steeds Ansons blik te ontwijken.

‘Ik wil graag mijn invloed gebruiken om je te helpen,’ zei Anson.

Wat voor invloed, peinsde Brade vol hulpeloze bitterheid. O, Cap, Cap, wat voor invloed bezit jij nog? Hier bij ons heb je nog invloed, omdat niemand wil dat je je gepasseerd voelt en je volkomen teert op je roemvol verleden, maar elders? Elders wordt alleen de ware Anson vereerd, de Anson die nu dood is, die vroeger een enorme bijdrage leverde aan de organische chemie. De oude man die zich nu nog Anson noemt, is een bedrieger die alleen nog maar een fysieke tijdelijke connectie heeft met de echte Anson; de bezielende invloed is verdwenen.

Anson ging verder: ‘Als je liever hier blijft, bij God, doe er dan iets aan. Je hebt nog tot juni de tijd, voordat ze je definitief zullen opzeggen. Doe iets vóór die tijd.’

‘Doe iets!’ herhaalde Brade. ‘Wat kan ik doen?’

Anson sloeg driftig met zijn stok op het grindpad, zodat de kiezelstenen met een knersend geluid uit elkaar spatten. ‘Geef je het zo maar op? Vecht toch, kerel. Je bent niet lid van de universiteit om te vegeteren. Je moet véchten voor de wetenschap.’ Hij balde zijn knokige vuist.

Ik ben hier wél om te vegeteren, ouwe jongen, dacht Brade. Er zijn overal plaatsen genoeg waar je kunt vechten en er goed voor betaald wordt. Ik ben niet hier op de universiteit om te vechten.

Ginny kwam uit het apenhuis naar buiten hollen. Haar steile donkere haar danste in twee stijve vlechtjes op haar bruine trui en haar schoenen met de platte hakken deden bij iedere stap het grint opstuiven.

‘Pappie, mag ik naar de reptielen?’

Brade keek op en had even tijd nodig om zijn dochter te herkennen. ‘Ja, dat is goed,’ zei hij ‘waar is dat?’

‘Daarginds. Ziet u het bordje niet?’

‘Zullen we niet liever met je meegaan, Ginny?’ Hij stak zijn hand naar haar uit, want hij verlangde er plotseling heel erg naar, haar in zijn armen te nemen en tegen zich aan te drukken en te troosten. Dat een jong afhankelijk schepsel zijn troost nodig had, zou hemzelf misschien weer moed geven. Ginny was zich niets van dit alles bewust. Terwijl ze naar het reptielenhuis keek, deed ze een stap terug en zei: ‘Ik kan best alleen. Ik kom zo weer terug.’

Ze huppelde weg, elf jaar oud en volkomen zelfverzekerd. ‘Wat vind je, zal ik Ralphs onderzoek afmaken?’

‘Dat kinetische gedoe?’ Anson trok een misprijzend gezicht en schudde nadrukkelijk zijn hoofd. ‘Vergeet dat maar.’

‘Vergeet het maar? Weet je dat de kinematica een heel nieuw gezichtsveld opent wat betreft organische reacties? Als ik er de laatste hand aan zou leggen, de slotconclusies eraan zou toevoegen’ (hij sprak zichzelf opeens nieuwe hoop in), ‘zou ik een verhandeling kunnen publiceren die enorm veel opschudding zou veroorzaken.’

Maar de vonk scheen niet op Anson over te springen. Hij zei: ‘Hoe dacht je dit onvoltooide onderzoek af te maken? Een nieuwe student kan nooit zijn doctoraal halen met het afmaken van het werk van iemand anders.’

‘Nee, dat is zo.’

‘Was je van plan er zelf aan te beginnen, Brade?’

Brade antwoorde niet, maar groef met zijn voet een kuil in het grint, zodat de zwarte grond zichtbaar werd.

Anson zei: ‘Ik weet dat je voor dat soort werk niet de juiste opleiding hebt gehad.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Als je bij mij gekomen was voordat je hieraan begon, zou ik gewaarschuwd hebben. Een docent moet zijn studenten nooit laten beginnen aan iets dat hemzelf te machtig is. Ik heb me altijd aangewend alles te weten en te begrijpen wat mijn studenten doen. Als een van hen plotseling zou verdwijnen, zou ik zijn proeven altijd kunnen voortzetten, maar zo ligt het bij jou niet, hè?’

Brade kreeg een kleur. Hij had altijd plichtsgetrouw de doorslagen die Ralph hem gaf doorgelezen, maar zijn integraalrekeningen en zijn configurationele entropie gingen Brades begrip te boven.

‘Ik zou het toch kunnen leren,’ zei Brade. ‘Ik ben heus niet te trots om nog te leren.’

‘Het gaat niet om je trots, maar je hebt er eenvoudig geen tijd voor. Laat mij je nu eens precies vertellen wat je het beste kunt doen.’ Anson legde zijn hand zacht op Brades schouder. Brade werd er zich opeens van bewust dat zijn relatie tot deze oude man gelijk was aan die tussen hem en zijn eigen studenten. ‘Als ik jou was, zou ik een nieuw terrein zien te vinden, een gebied dat nog zo nieuw en zo weinig ontgonnen was, dat ik alleen maar opzienbarende ontdekkingen zou doen. Een gebied waarin de jongens met de studiebeurzen nog niet zijn binnengedrongen. Kijk eens naar die arend!’

Brade schrok op en keek op. Het dier hield de ogen gesloten en de vleugels gevouwen, maar zijn snavel ging langzaam open en dicht, als van een oude man die mompelt in zijn slaap.

Brade zei: ‘Wat is er met dat beest?’

‘Kijk, op de eerste plaats, is het een carnivoor. Hij eet vlees. De apen in het apenhuis verorberen misschien ongedierte, maar leven toch uitsluitend van vruchten en ander plantaardig voedsel. Toch zijn de plantenetende apen nauw verwant aan de vleesetende mens, maar de vleesetende arend is dat niet. Blijkt dit uit de diverse scheikundige reacties die zich in het lichaam afspelen?’

‘Waar wil je heen?’ vroeg Brade.

‘Ik praat nu over vergelijkende biochemie. De scheikundige verschillen tussen de verschillende soorten organismen. De paar mensen die zich hier in verdiepen, weten bar weinig van organische chemie. Jij zou met je speciale kennis hen ver vooruit raken, lijkt je ook niet? Het lijkt me een boeiende studie toe.’ Hij wees naar het reptielenhuis. ‘Hoe past de spijsvertering van de python zich aan, scheikundig bezien, wanneer hij een dier met huid en haar verslindt, dagen lang met het verteringsproces bezig is en misschien maanden lang wacht voordat hij opnieuw voedsel eet?’

‘Goeie God, Cap,’ zei Brade die niet kon laten te lachen, ‘ik zou niet weten waar ik moest beginnen?’

‘Dat is precies wat ik bedoel leg je eigen spoor uit.’

‘Nee, Cap, het trekt me helemaal niet. Ik verlang er helemaal niet naar om met dieren te gaan werken.’

Anson fronste zijn wenkbrauwen.

‘Als je hieraan zou beginnen, Brade, weet ik zeker dat ik Littleby zou kunnen overreden die opzegging niet te laten doorgaan en je een behoorlijke kans te geven met dit nieuwe project. Je zou er zelfs promotie mee kunnen maken. Dat is helemaal niet zo onmogelijk.’

‘Dank je, Cap, maar ondanks dat…’

‘Schrik je er voor terug omdat het iets nieuws is?’

‘Nee, dat niet, maar het interesseert me niet en dat doet die kinematica wel. Ik ga zelf proberen Ralphs werk af te maken. Ik kan het altijd proberen.’

Anson stond op. ‘Ik moet weg, Brade, maar ik zeg je dat je een grote vergissing maakt.’

Brade keek de vertrekkende gestalte na, maar zijn gevoelens waren zo gemengd, dat hij nauwelijks wist wat hij nu eigenlijk precies voelde.

Arme kerel. Hij was kennelijk woedend. Hij probeerde nog altijd taken op te geven en nieuwe gebieden voor onderzoek aan te wijzen. Natuurlijk haatte hij kinematica en reactietechniek, want hierdoor raakte zijn kennis uit de tijd.

Vergelijkende biochemie?

Brade keek naar de arend en dacht: Als ik dat eens deed?

Hij voelde een lichte aandrang, maar dat was alleen maar omdat Cap Anson beloofd had een goed woordje voor hem te zullen doen. Het was trouwens een bedrieglijke aantrekkingskracht, want Anson had heus geen invloed op Littleby, daar was hij zeker van. Anson was de enige die nog in zijn macht geloofde.

Maar Ralphs werk…

Brade probeerde het sprankje hoop terug te vinden dat hij enkele ogenblikken geleden nog gevoeld had, maar het was ongrijpbaar. Als hij er zich nu eens toe zette Rankes boek over kinematica door te werken…

Hij had het boek vaak genoeg ingekeken om te beseffen dat het hard werken zou betekenen; misschien was het zwaarder dan hij zou kunnen verdragen.

Hij zat op de bank te wachten op Ginny en voelde zich eenzaam en verlaten.

Tegen vieren gingen Brade en Ginny naar huis terug en Doris en het hele huis ademden een sfeer van voorbereiding. Doris had de afwezigheid van man en dochter benut door te stofzuigen en op te ruimen en het huis deed enigszins ongewoon aan.

Doris zelf was druk bezig zich aan te kleden en liep er schilderachtig bij, maar dit zou wel duren tot ze klaar was en piekfijn verzorgd te wachten stond om weg te gaan.

Ze wierp een gejaagde blik op hen en zei tegen Ginny: ‘Heb je een fijne dag gehad, Virginia?’

‘Reuze,’ zei Ginny, die zes lange uren samenperste in één lettergreep.

‘Wat heb je vanmiddag gegeten?’

‘Mm!’ zei Ginny en begon op haar vingers af te tellen. ‘Twee broodjes met warme worst, een ijsje, een pak crackers, een flesje prik, een zak pinda’s en… en… meer niet.’

‘Meer niet!’ zei Doris ontsteld. ‘Hoe voel je je?’

Ginny gaf haar een knipoog en zei: ‘Ik heb geen trek meer.’

‘Heb jij niets gegeten?’ vroeg Doris aan haar echtgenoot.

‘O, maak je over mij maar geen zorgen.’

‘Hoezo? Je ziet er ellendig uit. Wat is er gebeurd? Heb jij soms ook worstenbroodjes en ijs en van alles door elkaar gegeten net als Virginia? Waarom heb je haar niet normaal laten eten? Ze kan vanavond natuurlijk niets naar binnen krijgen behalve een laxeermiddel.’

‘Welnee, ze voelt zich best,’ zei Brade. ‘Kinderen zijn net struisvogels. Trouwens, ze mogen zich best eens af en toe buikpijn eten.’

‘Je bent een pracht van een filosoof,’ zei Doris nuchter, ‘maar jij hoeft ’s nachts niet bij haar te gaan zitten. Ga je nu maar gauw scheren en poets je bruine schoenen, die met de plastic zolen. Ik heb je overhemd en je pak klaar gelegd en om half zes moet je Nadine gaan ophalen om hier te babysitten. Weet je zeker dat je gegeten hebt? Je ziet gewoon grauw. Wat is er met je?’

‘Ik vrees dat ik Cap boos gemaakt heb,’ zei Brade.

‘Dat zou inderdaad verschrikkelijk zijn,’ snoof Doris minachtend. ‘Daar hoor je minstens de hele dag mee te verknoeien. Wat heb je nou weer gedaan?’

‘Hij gaf me goede raad in verband met een komend onderzoek,’ zei Brade voorzichtig, ‘en ik was het niet met hem eens.’

‘Nou ja, je bent nu toch geen student meer. Het wordt tijd dat hij dat eens beseft.’

‘Ja, dat lijkt mij ook.’

Doris ging zitten. Ze was in haar onderjurk en haar haar zat vol krulspelden. Ze stak een sigaret op en zei: ‘Is dat alles?’

‘Alles wat?’

‘Is dat alles wat er gebeurd is?’

Brade aarzelde een fractie van een seconde en zei toen manhaftig: ‘Verder is er niets gebeurd en je hoeft me geen kruisverhoor af te nemen.’

‘Je schijnt niet veel zin te hebben in vanavond.’

‘Dat heb ik nooit gehad, Doris. Heb ik ooit het tegendeel beweerd? Ik vind het een noodzakelijk kwaad, dat weet je best.’

‘Waarom maak je dan niet van de nood een deugd en praat vanavond met Littleby?’

‘Waarover?’

‘Waarover denk je? Over je promotie, natuurlijk.’

Brade bevochtigde zijn lippen met zijn tong. ‘Doris, dat kan onmogelijk. Ten eerste kun je geen administratieve zaken regelen op een dergelijke bijeenkomst en ten tweede, dit is geen onderwerp dat je ter sprake kunt brengen.’

‘Niet voor jóu, bedoel je.’

‘Trouwens,’ zei Brade lamlendig, ‘dit is niet het juiste ogenblik. Die vergiftiging van Ralph…’

‘Is daar soms iets over bekend geworden, dat je me nog niet verteld hebt? Heb je nieuws?’

Brade schrok en zei: ‘Nee, niets.’

‘Weet je het zeker?’

‘Heel zeker.’

Als een duidelijk ‘non sequitur’ liet Doris erop volgen: ‘Foster heeft gebeld.’

‘Foster? Onze Foster?’

‘Professor Merrill Foster, die de colleges geeft die jou eigenlijk toekomen. Ben ik volledig genoeg?’

‘Ach ja, Doris, toe nou, ik ben niet in de stemming om met je te bekvechten. Foster heeft opgebeld. Laten we het daarop houden. Wat zei hij?’

‘Hij wou je spreken.’

‘Waarover in hemelsnaam?’

‘Dat kon hij niet zeggen. Hij had kennelijk het land dat ik aannam en wilde zekerheid hebben dat je vanavond ook op die bijeenkomst bij Littleby zou zijn. Ik heb dus gezegd dat je komt.’

‘Hm. Wat zou hij willen, denk je?’

‘Dat weet ik niet, maar ik kan je wel vertellen, dat hij erg in zijn nopjes was ergens over. Je kon merken dat hij opgewonden was. Foster kennende, neem ik aan dat hij slecht nieuws voor je heeft, Lou.’

12

Slecht nieuws? Bestond er dan geen goed nieuws meer de laatste tijd? Was het hetzelfde slechte nieuws dat Cap Anson hem was komen brengen, maar nu bekrachtigd en keurig opgepoetst, netjes ingepakt ter verzending?

Brade slaagde erin kalm te blijven. Hij zei: ‘Laat je hoofd niet op hol brengen, Doris. Bij Foster kan het letterlijk van alles zijn, misschien wel een nieuwe schuine mop die hij pas gehoord heeft. Laten we er maar over ophouden, ik wil nog graag een halfuurtje gaan liggen.’

Hij deed zijn broek en overhemd en zijn schoenen uit en ging liggen, maar hij sliep niet. Hij lag zich steeds meer op te winden. Hij vond het heel begrijpelijk dat Littleby de kwestie met Cap Anson besproken had. Anson was nu eenmaal het oudste faculteitslid, een voorname figuur, en bovendien had hij Brades studie begeleid. Maar dat hij deze zaak met Foster besprak…

‘Handies’ Foster, dacht Brade opeens nijdig. Hij staarde naar het plafond, alsof het het witte doek was waarop de filmbeelden van zijn herinneringen werden geprojecteerd. Hij kon zich nog de dag herinneren waarop hij Foster voor het eerst gezien had. Foster was toen nog jong, achter in de twintig, en was pas afgestudeerd aan een van de universiteiten in de Midwest.

Hij werd rondgeleid door de laboratoria en aan de faculteitsleden voorgesteld en van het begin af aan maakte hij de indruk groot te zijn, zonder dat hij fysiek groot was. Er straalde een joviaal zelfvertrouwen van hem uit en hij wist precies met welk onderzoek iedereen bezig was. Hij ging met iedereen in een genoeglijke discussie over het onderwerp in kwestie, zonder dat het opviel dat hij zich van te voren geprepareerd had, iets wat hij zeer beslist wél gedaan had.

Brade had een antipathie voor hem opgevat, omdat hij deed alsof elk plekje grond waarop hij stond van hem was, maar hij had zich voortdurend tegen die antipathie verzet, zelfs nadat Foster zich in betrekkelijk korte tijd had opgewerkt tot dezelfde functie als Brade.

Doris had van het begin af aan een hekel aan hem gehad. Ze zei: ‘Hij is grof en het is niet eens geestig te noemen.’

Hij was inderdaad grof. Zijn grootste plezier lag in de vele gewaagde moppen die hij – dat moet gezegd – met zeer veel verve wist te brengen. Hij maakte er een sport van voortdurend en met iedereen te flirten. Zijn ogen vlogen onmiddellijk naar iedere secretaresse of assistente of kandidaatsstudente. Bovendien had hij de gewoonte om losjes zijn arm te slaan om schouders of taille van de vrouw die toevallig naast hem stond.

Dit werd blijkbaar nooit als een belediging opgevat. Brade kon zich in ieder geval niet herinneren dat een vrouw ooit luidkeels had geprotesteerd of hem een klap had gegeven of zich beklaagd had bij Littleby. Soms had Brade zich wel eens afgevraagd wat hiervan de reden was. Bezat Foster een lichamelijk magnetisme dat alleen maar vrouwen aantrok?

Hij had er pret om gehad toen hem toevallig ter ore kwam dat Merrill Foster er een voornaam bij gekregen had, een naam waarmee hij bekend stond voor ieder meisje, hoog en laag, in het hele scheikundegebouw… ‘Handies’ Foster.

Nu vormden Brades lippen geluidloos deze naam, ‘Handies’ Foster. Die naam scheen de man te verlagen, bracht hem in het juiste perspectief.

Waarom vond Littleby het nodig die kwestie met hem te bespreken? Als Brade aan de dijk gezet moest worden, hoefde dit toch geen afbreuk te doen aan zijn waardigheid. Dat had hij toch in ieder geval wel verdiend, leek hem.

Hij sloot zijn ogen. Als het zo ver zou komen, als hij op zo’n manier uit zijn functie gezet zou worden dat iedereen hem kon bespotten, dan zou hij zich weten te wreken. Op dit moment leek het hem een volkomen haalbare kaart om te leren wat hij weten moest om Ralphs werk te kunnen afmaken, een nieuwe baan te zoeken en dan, god nog an toe, vanuit het nieuwe instituut een verhandeling te publiceren die een revolutie zou teweegbrengen in de wetenschap. Dan zouden die anderen delen in zijn glorie…

Zijn geest dwaalde weg naar het wonderlijke gebied tussen waken en dromen en zijn wraakplannen begonnen vreemde fantastische vormen aan te nemen, toen de stem van Doris er plotseling nuchter tussen viel: ‘Het wordt tijd dat je je aankleedt.’

Littleby woonde in een van de oudere voorsteden, waar de buitenhuizen in stand bleven en ijverig gewaakt werd tegen de invasie van woningcomplexen voor de kleine middenstand. Hierdoor bleef de eigen stand bewaard en de belasting op onroerende goederen laag.

Littleby had zich hier ongeveer tien jaar geleden ingekocht en was nu eigenaar van een huis dat iets antieks had, wat vreemd maar niet ongezellig aandeed. Het houtwerk en de lambriseringen, de brede trappen en de hoge kamers, herinnerden aan een tijd toen handarbeid goedkoop was en overbodige versieringen het ware kenmerk waren van rijkdom.

Waar de ouderwetse ideeën minder prettig en zelfs onaangenaam waren, was de hulp van de moderne wetenschap ingeroepen. De keuken en de badkamers waren volledig gemoderniseerd met roestvrij staal en gekleurde tegels en in de ruime kelders waren wasmachines en centrifuges geïnstalleerd en alles wat de huidige hygiëne vereist.

Mrs. Littleby ontving hen in de hal (in vroeger tijden, toen het ras van huispersoneel nog niet was uitgestorven, zou een butler ongetwijfeld deze taak vervuld hebben). Ze was een gezette figuur, die geen enkel gebruikelijk aristocratisch stempel droeg. Haar vaalbruine haar, dat zelfs de kracht scheen te missen grijs te worden, was netjes gekapt maar maakte toch geen verzorgde indruk. Haar ogen schenen een bril nodig te hebben, maar ze droeg er geen, en de japon die ze droeg was zo ongelooflijk smakeloos dat hij haar bijna een air van distinctie verleende.

Ze was altijd bijzonder hartelijk en attent voor haar gasten en vergat nooit naam of rang of een onlangs ontvangen onderscheiding. Alleen al om deze reden mocht iedereen haar graag.

Ze zei ook nu met een warme glimlach: ‘Professor Brade, wat heerlijk dat u toch kon komen en wat een charmante japon, mrs. Brade. Misschien wilt u even naar de garderobe gaan… O, professor Brade, ik was vreselijk ontdaan toen ik hoorde van dat afschuwelijke ongeluk dat een van uw studenten overkomen is. Zoals ik al zei tegen de professor’ (dé professor was natuurlijk haar echtgenoot) ‘die jongeman, arme kerel, was uit zijn lijden, maar het moet een bezoeking zijn voor hen die hem nastonden en nu achterblijven en een professor die een student begeleidt is toch eigenlijk net een familielid, denk ik altijd. Ik had zelfs het gevoel dat we dit avondje eigenlijk moesten uitstellen, maar ik weet dat er zoveel zijn die hier vast op gerekend hadden…’

Brade mompelde een paar beleefde instemmingen, lachte en knikte en schoof zo snel mogelijk verder. Mrs. Littleby wisselde nog een paar opmerkingen met Doris en toen werd haar aandacht door nieuwe gasten in beslag genomen.

Zodra Brade uit de garderobe kwam, hoorde hij Fosters stem. Dat was een speciale eigenschap van die stem. Zonder een groter aantal decibels kon ze gehoord worden boven alle andere uit. Die stem had een speciale klank of toonhoogte, waardoor het geluid extra doordringend bleek te zijn.

Foster stond bij de tafel waarop de koude schotels klaar stonden en tussen twee zinnen door liet hij zijn blik even achteloos hierop rusten om de lekkere hapjes in ogenschouw te nemen. Toen koos hij een extra smakelijk stukje uit – met het gemak van iemand met veel ervaring – en stak het in zijn mond. Hij zag kans om te happen, te kauwen en te slikken zonder zijn woorden te onderbreken.

Yardley en Gennaro, de twee assistenten vormden zijn nabije gehoor en dit was ongetwijfeld zeer naar Fosters genoegen. Het was veel gemakkelijker jongeren te domineren, de toon van het gesprek aan te geven en de overhand te hebben. Foster zei: ‘Het enige andere geval dat ik ken, is Wakefield van Zuid-Nebraska en hij trouwde inderdaad met zijn doctoraalstudente, die hij zelf voor dit examen opleidde. Hij had er een stuk of zes, maar zij was het enige meisje en een knap kind om te zien. Ik zelf vond haar niet fors genoeg van voordracht, maar goed. Ik volgde toendertijd een vakantiecursus in Nebraska, vandaar dat ik zo goed op de hoogte ben. Wakefield was een vrijgezel van tegen de veertig. Hij was niet kwaad van uiterlijk, maar een doorgefourneerde vrijgezel, het soort waarvan je denkt dat ze nooit meer zullen trouwen. Ik bedoel, je kon ervan op aan dat hij in een vaktijdschrift niet een artikel zou tegenkomen hoe je meisjes moest behandelen en versieren; daarom dacht hij dat meisjes niets anders waren dan jongens in gekke kleren.’

Hij zweeg even, als routinegebaar van iemand die weet wanneer er gelachen gaat worden, en hij werd niet teleurgesteld.

Hij bleef zelf doodernstig, hoewel hij het gelach wel scheen te waarderen, nam zijn borrelglas en proefde even van de inhoud.

‘Maar het bleek al gauw,’ ging hij verder, ‘dat hij een paar tijdschriften in handen had gekregen die wél het een en ander over meisjes wisten te vertellen – geen scheikunde natuurlijk – of misschien had een vriend hem meegetrokken achter een schuur en daar poppetjes getekend, want op een dag nodigt hij de faculteit bij hem uit voor een borrelfeestje en kondigt zijn verloving aan met het lachende blozende studentje. Daarna zijn ze inderdaad getrouwd. Ik ben op de bruiloft geweest.’

‘Wanneer was dat, Merrill?’ vroeg Gennaro.

Foster hapte in een garnalenpasteitje en perste daarna zijn dikke lippen peinzend op elkaar. ‘Tien jaar geleden en ze zijn nog altijd getrouwd, heb ik onlangs gehoord.’ Hij haalde diep adem, alsof hij even tekort was gekomen, en ging verder: ‘Nou vraag ik me een ding af. Je krijgt een meisjesstudent op te leiden en je vindt haar een lekker stuk. Je kiest de wettelijke weg en gaat met haar trouwen. Alles goed en wel, maar hoe kom je tot zo’n besluit? Lang voordat je dit brave besluit neemt, ben je misschien in tweestrijd. Doe ik hier goed aan? Misschien is dit voor mij weggelegd. Hoe kom je er achter?’

‘Het lijkt mij,’ zei Yardley peinzend (hij was een ernstige jongeman en een aarzelend spreker en zou om deze reden misschien nooit een goed lector worden), ‘dat er gelegenheden te over zijn. Ze kan zijn werkcollege volgen en het lijkt me heel normaal dat ze wel eens samen gaan eten, om te praten over de vorderingen van haar onderzoek.’

‘Verrek,’ zei Foster verachtelijk, ‘je snapt helemaal niet wat ik bedoel. Ik bedoel niet, hoe kunnen ze er samen over praten. Ik bedoel, wanneer geeft hij haar voor het eerst een kneepje? Wanneer kust hij haar en probeert wat van haar te pakken te krijgen? Weet je, als ze begint te gillen om de politie, kan hij zijn biezen wel pakken wegens zedelijke verdorvenheid. Zelfs een vaste aanstelling moet hiervoor wijken. Stel je voor dat hij een beetje met haar rotzooit en er niets aan vindt. Wat dan? Ze is en blijft zijn student. Hoe kan hij haar zien kwijt te raken? Hoe kan…’

Hij zweeg toen er een smal donker meisje op hem afkwam, dat er jong en verlegen uitzag. Ze mompelde iets tegen hem en Fosters eigen stem klonk plotseling zacht alsof er een andere man in zijn huid gekropen was en tegen haar sprak. Hij zei: ‘Ja, liefje’ en knikte en het meisje liep weg.

Brade wist natuurlijk wie ze was. Joan Foster, Merrills vrouw, was even beheerst en fijngemanierd als hij luidruchtig en ruw was, maar ze scheen zich nooit te ergeren aan zijn manier van doen en hij legde zich geen enkele beperking op in haar aanwezigheid, behalve wanneer hij tegen haarzelf sprak. Verdomd nog an toe, dacht Brade vol plotselinge ergernis, wat voor duivel dreef die man ertoe zich expres op gebrek aan beschaving toe te leggen, platte taal uit te slaan en domheid voor te wenden, terwijl iedereen wdst dat hij een beschaafd mens, met veel gevoel voor cultuur en een knap scheikundige was? Waarom moest hij altijd de mannelijke krachtpatser uithangen bij de meisjes, terwijl ze allemaal wisten dat hij zijn vrouw verafgoodde?

Smerige vrouwenpatser, dacht Brade en moest lachen, ondanks zichzelf. Hij kon net zo grof zijn als Foster vaak was. Misschien kon iedereen dat, maar Foster was het hardop, dat was het verschil.

Foster ging weer verder waar hij gebleven was. ‘Voor zo iets moet je natuurlijk een ervaren vrouwenjager zijn en wat weet zo’n professoraal groentje nou van vrouwenjagen? Of is dit misschien een geval waar dwazen durven wat een wijze…’

Hij draaide toevallig zijn hoofd zo, dat zijn blik struikelde over Brade. Ineens werd hij uitbundig. ‘Héla, Lou, heb je meegeluisterd?’

‘Ik heb je heus wel gehoord,’ zei Brade voorzichtig.

‘Mooi zo, dan laat ik het aan jou over. Jij bent een expert op dit gebied. Jij bent een don Juan.’ Hij knipoogde tegen de jonge assistenten, die zich onthielden van een glimlach, nu het tussen twee docenten ging. ‘Beschrijf de zetten die in dit speciale schaakspel nodig zijn om mat te zetten.’

‘Als het probleem inhoudt,’ zei Brade, ‘dat een vrouwelijke student speelt tegen een mannelijke docent en deze de techniek niet kent die volgens de ervaring wordt toegepast, ja, dan durft geen mens meer te beweren dat hij het weet.’

Er werd hier en daar gelachen, maar Foster vond het nodig om in onbedaarlijk gebulder uit te barsten. Hij sloeg zich op zijn dijen en schudde zijn hoofd heen en weer. Hij reageerde natuurlijk veel uitbundiger dan nodig was, maar dat was juist zijn geheim, bedacht Brade. Hij lachte altijd luidkeels als hij in de boot genomen werd. Hierdoor vestigde hij er de aandacht op dat hij goed tegen plagen kon en dit gaf hem de vrijheid zelf ook van leer te trekken.

Dat lachen van hem kon zelfs volkomen echt zijn, als hij zich veel oefende.

Foster kwam tot bedaren en zei vertrouwelijk fluisterend: ‘Zeg, Lou, tussen twee haakjes, heb je even tijd voor me?’

Brade deed plotseling alsof hij beleefd groette naar een lege plek tegen de muur aan de andere kant van het vertrek en liep weg, mompelend: ‘Ik zie je nog wel, Merrill.’

Fosters gefluister ging verloren in de ruimte.

Het vertrek begon vol te worden. Als de volle capaciteit was bereikt, zouden de schuifdeuren naar de grote eetzaal opengaan, de beide koks die doorlopend bezig geweest waren schalen neer te zetten, zouden verdwijnen en de gasten zouden een lange rij vormen voor hun plakken ham en kaas, hun gehaktballen en portie spaghetti, hun gebakken bonen en hun koolsla, gevolgd door een kopje koffie met een dun plakje cake.

Brade bevond zich nu vlak bij Otto Ranke en deed alsof hij zich aansloot bij het groepje dat om hem heen stond. Een snelle blik achterom gaf hem de verzekering, dat Foster hem niet gevolgd was.

Mooi zo! Hij was helemaal niet in de stemming om beklaagd en gecondoleerd te worden door de man die uiteindelijk de winnende partij zou worden. Het was volkomen evident, dat lector Merrill Foster hier wel bij zou varen. Hij was snel bezig naam te maken. Hij was agressief genoeg om zich met veel meer moed en brutaliteit een professoraat toe te eigenen dan Brade ooit gedaan had. Het enige dat Foster in de weg stond was de hindernis die Brade vormde. Littleby zou er tegen op kunnen zien (of zeggen dat hij er tegen op zag) om een jongere man Brade te laten passeren. Als Brade weg was, zou Foster snel genoeg promotie maken.

Brade huiverde. De universiteit scheen toch tot de wereld te horen. De klimop was geen grenslijn waar de jungle ophield. Hij vormde alleen maar een denkbeeldige lijn die de ene jungle van de andere scheidde. De ergste jungle lag binnen, want de geleerden verschansten zich hier en zeiden de wereld vaarwel, om niet te hoeven verduren wat ze ook hier te verduren kregen en waartegen ze niet waren opgewassen. Geborgenheid? Brade zag dat Doris stond te praten met mrs. Gennaro, die er nog erg jong uitzag en uiterst beleefd deed, zoals het de vrouw van een assistent betaamde. Misschien was ze nog maar kort getrouwd en misschien was ze zelf nooit student geweest. In ieder geval leek ze erg onder de indruk van de waardige gasten. Vond zij hier geborgenheid?

Hij werd zich plotseling bewust van Rankes scherpe verontwaardigde stem. Ranke richtte zich vol imposante verontwaardiging tot degenen die om hem heen stonden. ‘Wat is kanker ten slotte?’ zei hij. ‘Een ziekte. Maar wat is een ziekte? Er is een tijd geweest waarin de geleerden van mening waren, dat ziekten een gevolg waren van de ongelijke hoeveelheden lichaamsvochten bij de mens. Toen Pasteur verkondigde dat ze veroorzaakt werden door micro-organismen, die vegeteren op het menselijk lichaam, werd hij uitgelachen en gehoond, maar achteraf bleek dat hij gelijk had, binnen bepaalde grenzen. En bedenk wel, hij was geen dokter maar scheikundige. De doktoren lachten, totdat ze uiteindelijk keihard door de feiten gedwongen werden deze waarheid te aanvaarden. Nu denken de doktoren aan ziekten als bacteriën en virussen en het wordt hoog tijd dat we een vinger door de ring in hun neus steken en ze met kracht dwingen naar een veel grotere waarheid. We weten nu dat ziekte niet alleen veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van bacteriën, maar door het ontbreken van bepaalde stoffen. Gebrek aan bepaalde voedingsstoffen zoals vitaminen, aminozuren of mineralen; de aangeboren of later ontstane afwezigheid van hormonen of enzymen. Al deze dingen leiden tot ziekten van de stofwisseling en deze zijn uiterst belangrijk geworden nu zoveel besmettelijke ziekten volkomen overwonnen zijn. Lieve hemel, de tijd is rijp voor een nieuwe generalisatie. Alle ziekten zijn een gevolg van wijzigingen van de proteïnemolecule. Die wijziging kan veroorzaakt worden door een gebrekkige voortplanting van proteïnen en dan noemen we dit een mutatie. Deze kan ontstaan door een gebrek aan benodigde opbouwcellen. Ook kan een vreemd organisme binnendringen en gewijzigde proteïnen veroorzaken, zoals met virussen het geval is, of toxinen veroorzaken die proteïnen wijzigen, zoals met bacteriën het geval is. Wat ons te doen staat is aanvallen door de genetische code. Elk leven is nucleoproteïne en ziekte is onvoldoende nucleoproteïne. Het werken met nucleoproteïnen’ (zijn stem werd dreigend, want hij zweepte zichzelf tot woede op), ‘kunnen we niet aan biochemici overlaten. Zij weten er niet genoeg van en doktoren zijn helemaal nutteloos. De proteïnen moeten bestudeerd worden door middel van fysiologisch chemische techniek, door mannen die getraind zijn in de discipline van de chemische fysiologie en wel van een zeer vergevorderde chemische fysiologie. Ik heb aan de ‘Public Health Service’ een subsidie gevraagd voor een speciale studie van proteïnen. Ik had 200.000 dollar gevraagd. Dat was veel, inderdaad, maar het is dan ook een zeer belangrijke en diepgaande studie. Ze maken hier bezwaar tegen en willen niet meer dan 50.000 dollar toestaan. Vijftigduizend! En waarom? Omdat een toelage wordt toegestaan wanneer de studie nuttig blijkt te zijn voor het opsporen van de oorzaken van kanker. Dit houdt automatisch in dat de kerels van de pathologie dit moeten beoordelen en verdomd nog an toe, wat weet een stelletje pathologen nu van kanker, vertelt u me dat nu maar eens. Verdomd nog an toe…’

Brade keerde zich om. Het doel mocht dan anders zijn, maar de houding was hetzelfde, de houding van een industrieel die hengelt naar een regeringssubsidie voordat hij zijn bedrijf uitbreidt. Het was geen haar anders…

Hij maakte bijna een luchtsprong, toen hij plotseling een tik op zijn schouder voelde. Hij keek op. Het was Foster en er lag een ernstige uitdrukking op zijn rond blozend gezicht.

De veel jongere Foster greep Brade bij zijn mouw. ‘Lou, luister eens even, ik moet met je praten.’

Brade dwong zichzelf tot een lach. ‘Het klinkt verbazend gewichtig. Slecht nieuws?’

‘Ik weet niet hoe ik het noemen moet, maar ik vind dat je dit moet weten.’ Hij keek onrustig om zich heen, maar toen niemand naar hem keek, trok hij Brade nog veel dringender aan zijn mouw. Hij liet zijn stem dalen en fluisterde: ‘Het gaat over Ralph Neufeld.’

‘Over Ralph?’

‘Sst! Luister, er is een soort rechercheur, die overal rondgaat en vragen stelt. Zijn naam is Doheny. Het is een klein dik mannetje.’

‘Waarom? Waarom?’

‘Ik weet niet waarom. Hij is bij mij niet geweest, maar hij heeft gepraat met een van mijn studenten en die heeft het mij verteld. Die jongen kreeg de indruk dat Doheny niet gelooft dat de dood van Ralph een ongeluk was.’

13

Brade staarde verbluft naar de jongere man. Hij was even volkomen van zijn stuk.

Foster mompelde een beetje ongerust: ‘Ik vond dat je dit hoorde te weten.’

Brade moest even overschakelen. Hij had de laatste uren gedacht dat Foster hem verder nieuws over zijn ontslag zou geven; dat was alles.

Hij probeerde zijn stem onverschillig te laten klinken en zei: ‘Ralphs dood kan toch zeker alleen maar aan een ongeluk te wijten zijn?’

‘Nou ja,’ zei Foster, ‘weet je, ik vind het zelf toch ook wel een beetje vreemd. Alleen een nieuweling kan zich vergissen in cyaankali en acetaat en Ralph was om de drommel geen nieuweling.’

‘Is dat wat die detective beweerd?’

‘Verrek, nee, Lou, ik weet helemaal niet wat die detective beweert. Hij heeft wel allerlei vragen gesteld aan die jongen, zoals ik al zei, of Ralph gedeprimeerd was geweest, hoe het met zijn proeven stond en of hij iets gezegd had over moeilijkheden.’

Mrs. Littleby onderbrak hem met een dienblad vol gevulde glazen. Foster schudde zijn hoofd met een verbeten lachje, maar Brade greep een borrel met een snelle beweging van zijn pols. Hij nam een slokje, maar zijn ogen lieten die van Foster geen moment los.

‘Wat wil je eigenlijk zeggen, Merrill?’ vroeg hij.

‘Ik denk dat de politie zelfmoord veronderstelt,’ antwoordde Foster.

Brade had dit woord wel verwacht, maar toch was het een schok om het te horen. (In ieder geval was zelfmoord beter dan moord, want dat bood hem een uitweg, waar of niet?) Hij zei: ‘Waarom zelfmoord?’

‘Waarom niet?’

‘Zijn werk ging uitstekend.’

‘Nou en? Wat weet jij van zijn privéleven?’

‘Weet jij dan iets dat zelfmoord aannemelijk maakt?’

Brade wilde helemaal niet agressief klinken, maar de spanning werd hem te machtig en hij kon zich niet beheersen. Foster reageerde onmiddellijk. Hij trok vijandig zijn wenkbrauwen op. ‘Zeg eens even, je hoeft mij niet aan te vallen. Ik wil je alleen maar een dienst bewijzen en je waarschuwen. Als je dit niet zint, neem je me maar niet kwalijk; dan doe je maar alsof ik niets heb gezegd.’

‘Je doet net alsof het op de een of andere manier iets met mij te maken heeft,’ zei Brade wanhopig, vol scherpe verontwaardiging. ‘Zelfs als het zelfmoord was…’

Plotseling stond Ranke tussen hen in en keek hen onderzoekend aan. ‘Wat was zelfmoord?’

Brade keek hem strak aan en vond geen woorden. Foster haalde luchtig zijn schouders op, alsof hij wilde zeggen dat hij zijn plicht gedaan had. Als Brade het nodig vond dit uit te bazuinen, moest hij zelf maar de gevolgen dragen. ‘We spraken net over Ralph Neufeld,’ zei hij.

‘Zelfmoord?’ Rankes lippen plooiden zich tot een duivels lachje en zijn wijzende vinger raakte bijna het tweede knoopje van Brades overhemd. ‘Wil je geloven dat ik dat gemakkelijk aanneem? Die jongen was gek, letterlijk gek. We mogen van geluk spreken dat hij niet het hele gebouw in de lucht heeft laten vliegen, met ons erbij.’

Brade voelde zich koortsachtig opgewonden. Aan beide kanten van hem stond iemand die maar al te graag aannam dat het zelfmoord geweest was. Waarom? (Een innerlijke stem zei: zelfmoord is gunstiger dan moord. Het is een uitweg, een uitweg voor jezelf. Maar zonder alles tegen elkaar af te wegen, zonder discussie, zonder er zijn gedachten over te laten gaan, wist hij dat hij de waarheid verkoos boven een uitweg. Al het andere was maar illusie.)

Brade zei: ‘Waarom zou het zelfmoord geweest zijn? Waarom klinkt zelfmoord jullie zo aannemelijk? Hij had nog maar uiterlijk zes maanden nodig voor zijn doctoraal?’

Ranke lachte nog steeds even hatelijk. ‘Weet je dat zeker? Hoe ging het met zijn werk?’

‘Heel goed,’ zei Brade kortaf.

‘Hoe weet je dat?’

Brade wilde antwoorden en ontdekte opeens Rankes strikvraag. Hij kon deze vraag niet meer vermijden en toen hij bleef zwijgen, moest Ranke de moeite nemen hem zelf in de valkuil te duwen.

‘Ik neem aan dat hij je vertelde dat het goed ging,’ zei Ranke. ‘Dat deed hij inderdaad,’ zei Brade moedig.

‘Hoe wist je of hij de waarheid sprak?’

‘Ik heb de doorslagen van zijn aantekeningen.’

Rankes glimlach werd breder en Foster lachte ook. Brade merkte opeens hoe stil het was geworden in het vertrek. Kleine groepjes staakten hun gesprekken en keken in zijn richting. Doris stond haar zakdoek tot een prop te wringen en beet op haar onderlip.

Brade wist dat hij geen enkele aanwezige chemicus kon wijsmaken dat hij genoeg van kinematica af wist om te kunnen beoordelen of Ralph goede vorderingen maakte.

Rankes stem klonk gladjes en honingzoet: ‘Ik weet wat voor theorieën Ralph Neufeld wilde gaan uitwerken en ik verzeker je dat het grote nonsens was. Ik wilde hem de kans geven het te proberen en zelf tot die ontdekking te komen en ik hoopte op de kans dat er een zijspoor te ontdekken viel waarop hij misschien zou kunnen verder gaan, maar dat mislukte natuurlijk. Het was volkomen onmogelijk om met hem samen te werken. Toen ging hij naar jou en dat werd zijn ondergang. Wanneer een student een dergelijk probleem wil trachten uit te werken zonder ooit een expert op dit gebied te raadplegen, lokt hij zijn eigen ondergang uit.’

Dat was voor Ranke waarschijnlijk de doorn in het vlees, dacht Brade. Ralph had de grote man nooit om raad gevraagd. Brade zei: ‘Je hoeft de ziel van die jongen niet in de ban te doen en naar de hel te verwijzen, omdat hij jou nooit om raad gevraagd heeft.’

‘Het kon me geen snars schelen of hij bij me kwam of niet,’ zei Ranke en stak zijn kin in de lucht. ‘Verdraaid, wat kan mij dat schelen? Ik denk alleen maar, dat die jongen geen raad meer wist. En één ding is zeker, Lou. Hij werd ten slotte wel gedwongen dit zelf te erkennen. Hij had het probleem van alle kanten aangepakt, hij had allerlei proeven genomen en steeds weer andere uitwerkingen berekend en ten slotte zag hij geen uitweg meer. Hij kon nog een poosje vol houden, tegen jou, dat alles goed ging en dan kon hij niet meer verder. Dat betekende dus dat hij zijn doctoraal niet kon halen. Daarom maakte hij er maar een einde aan. Waarom niet?’

‘Omdat zijn werk inderdaad goed ging,’ zei Brade in ijzige woede. ‘Ilc mag dan geen fysiologisch chemicus zijn, maar ik ben toch ook niet een doodgewone loodgieter. Als de wind noord-noordwest is, kan ik een Walden-inversie onderscheiden van een fotochemische kettingreactie. Ik heb zijn aantekeningen doorgenomen en hij deed het beslist goed.’

Het was vreemd maar hij kon de omgeving niet goed onderscheiden. Er scheen een troebel waas voor zijn ogen te komen. Alle mannen en vrouwen om hem heen schenen tegenover hem te staan, met Ranke en Foster vooraan. Daarachter scheen een leegte te zijn.

Wolven! Hij moest de wolven van zich af zien te houden. De gebeurtenissen van de afgelopen vierentwintig uur kregen opeens een merkwaardige belichting. Gewelddadigheid was doorgedrongen in het academisch klooster en de inwoners waren in paniek geraakt. Ze zochten angstig naar een middel om de vertoornde goden te bezweren. Ze waren bereid voor de zonde te boeten en wraak af te wenden door Brade op te offeren.

Als het een ongeluk geweest was, zou Brade schuldig zijn. Als ze gedwongen zouden worden aan te nemen dat het zelfmoord was, zouden ze dat doen maar tegelijkertijd duidelijk aan het licht brengen, dat het de schuld was van Brades onvoldoende begeleiding van zijn studenten. En ten slotte (dit wist Brade met ijzige zekerheid) als de veronderstelling van moord zou volgen, zou er maar één verdachte te vinden zijn. Het zou raadzaam zijn één man op te offeren voor de hele afdeling.

Maar als ze dachten dat hij niets anders zou doen dan met een stoïcijns gebaar zijn borst ontbloten voor het mes, dan hadden ze het mis.

Hij zei: ‘U schijnt er zo zeker van te zijn, professor Ranke, dat Ralph zelfmoord pleegde, dat ik me ga afvragen of u misschien gedreven werd door een innerlijk schuldgevoel?’

‘Een innerlijk schuldgevoel?’ herhaalde Ranke hooghartig. ‘Precies. U heeft hem uit uw groep gezet. U veroordeelde hem te gaan werken bij wat u een onbekwaam studiebegeleider noemt. U heeft hem zonder omwegen gezegd dat u zijn theorieën veroordeelde, nog voordat hij met zijn proefnemingen begon,’ (Brade verhief zijn stem om een beginnend protest van Ranke te smoren en het liet hem ijskoud dat iedereen in de kamer alles kon horen) ‘en dat u een hevige antipathie voor hem koesterde. Misschien had Ralph wel het gevoel, dat u hem en zijn werk in stukken zou scheuren op het mondeling examen, ongeacht de intrinsieke waarde van zijn onderzoek. Misschien heeft hij in een zwaarmoedige bui de gedachte niet kunnen verdragen, dat hij moest proberen te vechten tegen een wraakzuchtige kleinzielige tiran die zijn gekwetste ijdelheid niet kon verkroppen.’

Rankes gezicht was krijtwit en hij mompelde schor iets onverstaanbaars.

‘Laten we dit maar aan de politie overlaten,’ begon Foster. Maar Brade was nog niet klaar. Hij keerde zich snel naar Foster. ‘Misschien was het wel jouw C voor zijn synthetisch organische scheikunde, die hem wanhopig had gemaakt.’

‘Waar heb je het in godsnaam over?’ zei Foster, die zich plotseling niet op zijn gemak scheen te voelen. ‘Ik moest hem toch geven wat hij verdiende?’

‘Verdiende hij werkelijk een C? Ik heb zijn examenwerk gezien, maar dat was heus geen C waard. Ik ben in ieder geval wel op de hoogte van organische scheikunde, dat zul je moeten toegeven. Ik ben toch wel in staat een examenwerk te beoordelen van organische chemie.’

Foster zei woedend: ‘Het ging niet alleen om dat examenwerk. Ik moest ook zijn lab-werk beoordelen en zijn houding tijdens de colleges…’

Brade viel hem geërgerd in de rede. ‘Het is verdomd jammer dat niemand jou een beoordeling geeft over jouw houding op college en je erop wijst met hoeveel voldoening je er een student weet uit te pikken die zich niet verweren kan. Misschien ontmoet je zo’n jongen nog wel eens in een of ander steegje en vereffent hij de rekening met je.’

Mrs. Littleby kwam opgewonden aankondigen met een hevig ontsteld zacht stemmetje: ‘Mag ik iedereen verzoeken… alstublieft… om iets te gaan eten!’

Ranke en Foster maakte zich uit de voeten. Brade merkte een leegte om hem heen, toen hij de deur van de eetzaal binnenging.

Doris kwam haastig naar hem toe. ‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze gespannen met een luide fluisterstem. ‘Hoe is het begonnen?’

Brade zei tussen zijn op elkaar geklemde tanden: ‘Laat het nu maar rusten, Doris. Ik ben blij dat het gebeurd is.’

Hij was inderdaad blij. Nu zijn baan toch was opgezegd, had hij niets meer te verliezen en dat gaf hem een wonderlijk gevoel van vrijheid. Het betekende een ware opluchting. In de tijd die hem nog aan de universiteit restte, konden de Fosters en de Rankes en die hele troep eerzuchtige ‘Strebers’ hem niet meer dwars zitten zonder zijn tanden te voelen.

Het gevoel van uitdaging bleef hem bij. Hij werd gemeden tijdens het staande buffet en aan zichzelf overgelaten. Daarom ging hij Littleby opzoeken.

‘Professor Littleby.’

‘Aha, Brade.’ Het automatische lachje van het hoofd van de afdeling scheen moeite te kosten.

‘Ik zou graag even onder uw aandacht brengen, sir, dat die cursus over veiligheid onder verantwoordelijkheid van de afdeling dient te vallen, want de veiligheid zelf behoort ook tot de verantwoordelijkheid van de afdeling. Als ik er persoonlijk verantwoordelijk voor ben, zoals u hebt gesuggereerd, zou ik gaarne zien dat dit een weerslag vindt in de verbetering van mijn positie op deze afdeling.’

Hij knikte kortaf en liep weg, zonder op Littleby’s antwoord te wachten.

Dit gaf hem ook een voldaan gevoel… en het kostte hem niets. Dat was het voordeel als je alles kwijt raakte, dan had je verder niets meer te verliezen.

Brade en Doris gingen zo vroeg weg als het fatsoen toeliet. Brade ging het verkeer te lijf, alsof iedere tegenligger het gezicht van Ranke vertoonde en iedere auto die hem van achteren bedreigde Foster was, die zich meedogenloos een weg baande, degenen die gewillig waren opzij schoof en over de ruggen klom van hen die niet wilden wijken.

Hij zei: ‘Dat is dat. Ik ga nooit meer naar een van die avondjes toe, zelfs als…’

Hij had willen zeggen: ‘…zelfs als ik blijf…’, maar hij hield zich in, want Doris wist nog niet hoe de vork in de steel zat.

Ze zei ongewoon zachtmoedig: ‘Hoe begon het eigenlijk?’

‘Foster waarschuwde me dat de politie niet gelooft aan een ongeluk. Hij zelf trouwens ook niet. Geen enkele chemicus zal geloven dat Ralph per ongeluk deze vergissing heeft gemaakt.’

‘Maar waarom? Waarom wil iemand de zaak aan het rollen brengen?’

‘Sommige mensen zijn er dol op en anderen vinden het niet meer dan een staaltje van burgerplicht. Het gaat er nu om, dat de afdeling graag zelfmoord accepteert en daar genoegen mee neemt, vooral als de blaam dan bovendien nog mij zal treffen. Die verdomde idioten beseffen niet wat voor storm ze ontketenen.’

‘Maar…’

‘Geen enkele maar. Het is vast en zeker moord geweest en dat denken ze zelf ook, anders zouden ze niet zo grif zelfmoord naar voren brengen. De manier waarop het gebeurd is, is veel te ingewikkeld voor zelfmoord. Hij had die natriumcyaankali zo bij de hand. Als hij zelfmoord wilde plegen, hoefde hij alleen maar een paar kristalletjes in zijn mond te stoppen, maar een proef opzetten met het doel waterstofcyaankali op te snuiven nadat het zuur gevormd was? Niemand probeert zelfmoord te plegen door een indirecte methode die misschien geen effect heeft, wanneer hij een directe en onfeilbare methode zo maar bij de hand heeft.’

Zijn geest scheen de sprong gemaakt te hebben. Het gevaar dat hij zijn baan zou verliezen, werd teniet gedaan door het gevaar dat men hem van moord zou beschuldigen.

Brade sliep die nacht vast, zonder te dromen. Dit kwam enerzijds doordat hij doodop was van de twee vorige slapeloze nachten en anderzijds doordat de opwinding van deze avond hem volkomen had leeggezogen.

Toen hij wakker werd, was de hemel grauw met een kans op regen en er was iets herfstachtigs in de lucht.

Hij voelde zichzelf ook grauw. Nu er een nacht tussen lag, was dat wat hem voor het naar bed gaan een hoogstaand gevecht geleken had, niet veel meer dan een viswijzenruzie. De gevaren die hem dreigden leken veel dichterbij en hij zag nergens meer een uitweg.

Natuurlijk kon gevoeglijk verondersteld worden dat degenen die met het grootste enthousiasme de zelfmoordtheorie verkondigden waarschijnlijk degenen waren, die het meest te vrezen hadden van het alternatief moord. De moordenaar zelf zou degene zijn die de grootste angst had voor de mogelijkheid dat de uiteindelijke beslissing moord zou zijn. Betekende dit dan, dat Ranke of Foster Ralph vermoord hadden? Verdomd nog an toe. Hij schoof zijn spiegeleieren met spek heen en weer en dacht: wat kan hun motief zijn? Motief! Van het begin af aan draaide de hele geschiedenis om motieven.

‘Ik ga vandaag naar het lab,’ zei hij tegen Doris.

‘Vandaag? Op zondag?’

‘Juist omdat het zondag is. Ik ga Ralphs notities doorwerken.’

‘Waarom?’

‘Je hebt Ranke gisteren toch gehoord? Hij denkt dat Ralphs werk niet deugde en dat ik dat niet kan merken.’

‘Kan je dat dan wél?’ vroeg Doris nuchter.

Brade liet zijn verdedigende houding varen. ‘Ik ben er niet helemaal zeker van,’ zei hij, ‘daarom moet ik dat juist gaan ontdekken. En dan kan ik zijn werk beter afmaken ook en die… die rotkerels eens iets laten zien.’

Doris zei: ‘Weet je, Lou, ik ben verschrikkelijk bang.’

Brade gaf toe aan een plotselinge ingeving, stond op, liep naar de andere kant van de tafel en sloeg een arm om haar heen. ‘Bang zijn helpt niet. We moeten hiertegen vechten, als het nodig mocht zijn, en dat zullen we doen ook. Meer kunnen we niet doen.’

Ze leunde haar hoofd tegen zijn overhemd en sloot haar ogen. ‘Ja, lieverd,’ zei ze. Even later kwamen Ginny’s roffelende voetstappen de trap af, Doris duwde hem snel opzij en riep: ‘Je bent te laat, Virgina, je eieren zijn helemaal koud geworden.’

De twee gemetselde torentjes van het administratiegebouw van de universiteit staken uit boven het groen van het universiteitsterrein, toen Brade vanuit Fifth Street de University Road opreed. Het gebouw zag er vreemd uit zonder enig druk verkeer, zonder het daverende geluid van motoren en autobanden, zonder de sterke benzinegeur.

De hele universiteit zag er vreemd en vijandig uit. Misschien kwam dit omdat het zondag was, misschien omdat hij voelde dat hij er niet meer bij hoorde. De vorige avond was er iets gebeurd. Hij had zijn relaties verbroken. Hij had innerlijk het feit geaccepteerd dat hij er niet langer deel van uitmaakte. De parkeerplaats had ook iets vijandigs. Er stonden maar drie auto’s, in plaats van dat alles vol was. Het scheikundegebouw deed vreemd aan en zowel kantoor als museum waren gesloten in plaats van open zoals gewoonlijk. Zijn voetstappen klonken onnatuurlijk luid in die natuurlijke zondagsstilte.

Hij nam de automatische lift en stapte uit op de vierde verdieping. De gang was donker want de deuren van alle labs en kamers waren gesloten. Hij deed het ganglicht aan en liep halverwege de gang tot aan Ralphs lab.

Hij pakte zijn sleutelring en zocht haastig naar de sleutel die hij nodig had. Heel even verbaasde hij zich over iets dat hij niet zo gauw thuis kon brengen. O ja, hij had een sleutel meer dan anders.

Hij herinnerde zich met enige ontsteltenis, dat de rechercheur vrijdag Ralphs sleutel had teruggebracht. De ontsteltenis werd veroorzaakt door de gelijktijdige gedachte dat diezelfde rechercheur de zaak niet kon laten rusten, maar zelfmoord vermoedde of althans een gewelddadige dood.

Met een somber gezicht draaide Brade de sleutel in het slot om, deed de deur open, stapte naarbinnen en bleef als aan de grond genageld staan toen hij iemand zag, terwijl hij niemand verwachtte.

De andere persoon in het lab, die al even geschrokken was als Brade, keek hem met wijd opengesperde ogen aan en hield de mond half open als om te schreeuwen.

14

Brades spieren verslapten geleidelijk aan. Hij zei met een bedwongen trilling in zijn stem: ‘Goeiemorgen, Roberta. Ik moet zeggen dat je me verrast hebt.’

Roberta Goodhue legde haar handen in haar schoot. Ze had zitten bladeren in een van Ralphs schriften (en een lade van zijn bureau stond open), maar nu liet ze het schrift langzaam dichtflappen.

Ze zei: ‘Goeiemorgen, professor Brade.’

‘Hoe is het je gelukt hier binnen te komen?’ vroeg Brade. ‘Ik… ik was bezig zijn spullen door te kijken,’ zei Roberta. ‘Hij is… gistermiddag begraven en ik dacht… ik dacht’ (ze kon moeilijk uit haar woorden komen) ‘ik dacht dat ik misschien iets zou kunnen vinden om te bewaren… als…’

Ze maakte haar zin niet af en Brade vulde in gedachten aan: herinnering aan hem.

Hij voelde diep met haar mee. Wat was een goede herinnering aan een scheikunderomance tussen twee doctoraalstudenten? Een oud reageerbuisje waarin hij een oplossing achteloos had laten indrogen? Een paar kristalletjes die hij had uitgewogen en die ze nu in een klein envelopje tussen de bladzijden van een boek zou kunnen drogen? Een maatglas dat ze zou kunnen bewaren in een doos, om er af en toe tranen over te huilen?

Hij zei: ‘Het spijt me dat ik niet op de begrafenis geweest ben, Roberta. Ik wist niet wanneer het was.’ (Een belachelijk excuus, dacht hij, ik had natuurlijk kunnen informeren.) Roberta zei: ‘Het hindert niet. Er was niemand behalve zijn moeder en ik. Dat was ook wat we het liefste wilden.’

Brade hield zich opnieuw bezig met de vraag hoe ze was binnengekomen. Hij had die deur toch beslist afgesloten, toen hij de laatste keer hier was geweest? Was het misschien mogelijk dat na hem iemand anders hier was geweest die de deur niet achter zich had afgesloten? De rechercheur? Met een nagemaakte sleutel?

Goeie God, hij zag nu detectives onder iedere bank en achter elk maatglas. Het kon ook best Greg Simpson geweest zijn, Ralphs studiegenoot, die het recht had hier binnen te komen en geen enkele dwingende reden behoefde te hebben de deur achter zich te sluiten.

Roberta scheen eindelijk doordrongen te zijn van de betekenis van zijn vraag en zei zacht: ‘Ik heb zelf een sleutel.’

‘O ja? Hoe kom je daaraan?’

‘Die heb ik van Ralph gekregen.’

Brade bleef een ogenblik zwijgen. Hij deed de deur dicht en draaide de sleutel in het slot om. Hij ging op de kruk naast de deur zitten en keek ernstig naar Roberta die op de stoel zat die van Ralph was geweest en voor zijn eigen bureau stond. De zon brak door de wolken en scheen door het niet al te schone raam (ruiten van universiteitslaboratoria laten meestal bedroevend weinig licht door) op Roberta’s arm, zodat de fijne haartjes een rode gloed kregen.

Ze is toch niet zo lelijk als je zou denken, peinsde Brade verwonderd. Ze was niet lang en tenger, dat is zeker, en ze leek ook niet op een filmster uit Hollywood, maar ze had lange oogwimpers, haar lippen waren goedgevormd en de huid op haar bovenarm was zacht en warm van tint.

Waarom zou hij veronderstellen dat Ralph door een ongewone innerlijke drang zich tot haar getrokken voelde? Waarom was deze geschiedenis niet een simpel en ongecompliceerd sexappeal?

Hij zei: ‘Ik wist niet dat Ralph iemand ooit een sleutel voor deze deur gaf, maar jij bent natuurlijk een uitzondering, dat is logisch.’

Ze keek erg ongelukkig.

‘Was er een speciale reden,’ vroeg Brade, ‘dat jij een sleutel moest hebben?’ Hij wachtte even en zei toen iets vriendelijker: ‘Onder normale omstandigheden gaat dit mij natuurlijk niets aan, maar dit zijn geen normale omstandigheden.’

Ze schoof haar haar naar achteren met een rappe beweging van haar arm en keek naar hem op. ‘Ik weet wat u denkt, professor Brade, en ik zal er niet omheen draaien. Ik sprak hier wel eens met hem af… na werktijd. Als ik een eigen sleutel had, kon ik alleen komen.’

‘Om vrijer te zijn. Het zou meer opvallen als jullie samen kwamen?’

‘Ja.’

Brade voelde zich even gegeneerd, maar schoot pijlsnel een brutale vraag op haar af, om het meisje door de schok tot een waar antwoord te dwingen. Hij zei: ‘Ben je zwanger?’

Ze schrok zichtbaar en ontweek zijn blik. ‘Nee.’ (Ze deed niet verontwaardigd of hooghartig. Ze zei alleen maar ‘nee’.) ‘Weet je het zeker?’

‘Absoluut zeker.’

‘Goed Roberta, ik zal er geen melding van maken.’

Ze antwoordde: ‘Dank u, professor Brade, en ik wil graag zeggen dat ik heel goed besef hoe oneerlijk we tegenover u deden en het spijt me. Als het ontdekt was, zou het erg onverkwikkelijk geweest zijn… en niet zo best voor u.’

‘Niet zo best voor ons allemaal,’ zei Brade.

‘We zouden in ieder geval gaan trouwen en we hadden nergens een plaats waar we alleen konden zijn. Nu u het weet, vindt u misschien dat ik beter verdwijnen kan en dat zal ik doen ook. Het is niet erg voor me, echt niet.’

‘Nee,’ zei Brade heftig. ‘Ik wil helemaal niet dat je weggaat, denk dat in godsnaam niet. Wat er gebeurd is tussen jou en Ralph is voorbij. Het zijn mijn zaken niet en ik wil er niets meer over horen. Ik vroeg het alleen maar omdat ik…’

Hij zweeg even. Hij kon moeilijk zeggen dat hij haar een ogenblik vóór zich had gezien als een geliefde die het onverwachte ongeluk had gehad zwanger te worden en zich gehaat had gemaakt bij Ralph, door van hem te eisen dat ze fatsoenshalve zouden trouwen. Ralph was een jongen met een scherpe tong en zou haar in snijdende ondubbelzinnige woorden verwijten hebben gemaakt en dit zou ze hebben willen wreken… wreken met de dood.

Maar ze was niet zwanger… althans ze beweerde van niet. Ergens in zijn onderbewustzijn bleef deze mogelijkheid toch nog aanwezig.

Hij ging onhandig verder: ‘Ik vroeg het alleen maar omdat ik dacht, dat als er iets… eh… iets ongewoons tussen jullie ontstaan was, dit misschien de reden zou kunnen zijn dat hij zó verstrooid was dat hij die fatale vergissing maakte, maar luister eens even goed naar me. Ik begrijp dat dit je allemaal erg heeft aangegrepen. Waarom neem je niet een weekje vakantie, of langer als je dat nodig lijkt. De cursus kan je best een poosje missen. Ik vind wel een plaatsvervanger. En wanneer je dan door het ergste heen bent…’

Ze schudde haar hoofd. ‘Dank u, professor Brade, maar ik blijf liever doorwerken. Ik voel me veel ellendiger als ik alleen op mijn kamer zit.’

Ze stond op en nam haar tas onder haar arm. Ze liep naar de deur en stond even stil om de sleutel in het slot om te draaien. Brade kreeg opeens een ingeving.

‘Wacht even, Roberta,’ zei hij.

Ze wachtte zonder zich naar hem om te keren. Brade wachtte ook even, omdat hij zich vrij belachelijk voelde en niet wist hoe hij de vraag zou inkleden.

Hij zei: ‘Ik hoop dat je het niet erg vindt als ik je een bijzonder persoonlijke vraag ga stellen.’

‘Nog persoonlijker dan alles wat u me al gevraagd heeft, professor Brade?’

Brade schraapte zijn keel. ‘Misschien wel, in een zeker opzicht, maar ik heb zeer gegronde redenen voor deze vraag. Goed dan, het komt in het kort hierop neer. Heb je ooit vervelende dingen gehad met professor Foster?’

Nu draaide ze zich om. ‘Vervelende dingen, professor?’ Haar stem klonk vragend en haar wenkbrauwen schoten omhoog. Brade dacht wrevelig: Verdomme, kerel, zeg ’t toch ronduit.

‘Ik zal het maar grof zeggen, is professor Foster ooit handtastelijk met je geweest?’

‘Dat is helemaal geen persoonlijke vraag,’ zei Roberta. ‘Professor Foster maakt er geen geheim van. O ja, ik heb ook mijn deel gehad, niet meer dan een van de anderen, maar ook niet minder. Professor Foster is erg gul en verdeelt zijn attenties eerlijk onder iedereen.’

‘Wist Ralph hier iets van?’

Ze deed opeens stug. ‘Waarom vraagt u dat?’

‘Omdat ik dacht van wel. Heb ik gelijk?’

Het meisje gaf geen antwoord.

Brade zei: ‘Omdat Foster zijn opmerkingen niet bepaald onder stoelen of banken steekt,’ (en hij laat het niet bij opmerkingen, die ‘Handies’ Foser) ‘zal Ralph er ook wel van gehoord hebben en hij heef er zich vast over geërgerd en dit duidelijk aan professor Foster laten blijken.’

Roberta zei verstoord: ‘Niemand meent dat serieus van professor Foster. Hij is wel eens vervelend, maar het heeft niets te betekenen. Als een meisje ooit ergens op in zou gaan, zou hij door een raam springen en wegvluchten.’

‘Maar het feit blijft, dat Ralph het wél serieus opnam en dit aan professor Foster liet merken.’

‘Ik ga nu maar, professor ik… ik voel me niet goed.’ Ze keerde zich om naar de deur, maar draaide zich opeens opnieuw naar hem toe en zei met een zekere weemoed: ‘Ik vraag me af… heeft u die aantekenschriften van Ralph nog nodig?’

‘Voorlopig wel,’ zei Brade, ‘maar later kan ik ze je natuurlijk wel geven.’

Ze scheen te aarzelen alsof ze nog iets zeggen wilde, maar ging toen zwijgend weg.

Vijf minuten later zag Brade haar lopen toen hij door het raam keek. Ze kwam de hoofdingang van het scheikundegebouw uit, liep het gemetselde terras over en toen langs het klinkerpad het terrein af.

Ze had zijn laatste vraag ontweken en dit betekende alleen maar een bevestiging.

Natuurlijk! Ralph kon niet anders dan jaloers geweest zijn; hij moest wel wanhopig bang zijn iets te verliezen dat van hem was. Hij was de juiste persoon om op te stuiven over al die vervelende maniertjes van Foster, die de anderen gelaten langs zich af lieten glijden.

Hij was ook een type om Foster woedend te confronteren, van hem te eisen dat hij ermee ophield en te dreigen dat hij de hogere autoriteiten op de hoogte zou stellen. Dit was natuurlijk een fataal dreigement.

Het bestuur kon de ogen sluiten voor Fosters manier van doen zo lang niemand er aanstoot aan nam en er geen ophef over gemaakt werd, maar gebeurde dit wel, dan veranderde de zaak, dan werd het dodelijke ernst.

Een professor kon zich rustig iedere avond stomdronken drinken; hij kon mompelend college geven zodat niemand hem begreep; hij kon rustig maar een keer per jaar in het bad gaan; hij kon ongelooflijk grof zijn of ongelooflijk saai of onaangenaam, zonder dat het enig verschil maakte. Als hij zijn vaste aanstelling had, zat hij onwrikbaar vast.

Maar er waren twee hefbomen die hem konden wippen, met of zonder vaste aanstelling. De ene was gebrek aan loyaliteit (een vrij moderne karakterfout) en de andere was zo oud als Methusalem, want dat was zedenbederf en Foster waagde zich voortdurend op glad ijs. Bij een eventuele klacht zou dit hem parten spelen.

Zou het dreigement van Ralph aanleiding tot een moord gevormd hebben? Was moord de weg om een eventuele klacht te voorkomen?

Of werd hierdoor alleen maar die C verklaard?

Ten slotte gaf deze aanleiding Foster een motief in handen, maar het stelde hem niet in de gelegenheid het plan uit te voeren. Hoe kon Foster weten wat voor proeven Ralph deed? Hoe wist hij dat de erlenmeyerflessen met natriumacetaat hem stonden op te wachten in Ralphs kast?

Hij haalde zijn schouders op en zette zich aan Ralphs notitiecahiers. Er waren er vijf, keurig genummerd en Brade sloeg een willekeurig schrift open.

Hij had de doorslagen op zijn eigen kamer liggen, maar als Ralph net was als alle andere doctoraalstudenten die Brade ooit gekend had, zou hij achterop de witte vellen allerlei berekeningen en opmerkingen genoteerd hebben die het werken vergemakkelijkten.

Hij sloeg de bladzijden om en constateerde dat Ralph een systematisch werker was. Hij was beknopt en helder en bijna pijnlijk netjes. Brade had de oude cahiers gezien waarin Cap Ansons kriebelschrift zijn eigen doctoraalstudie had opgetekend, maar zelfs die modelschriften werden door Ralph overtroffen.

Dit zou hij toch gemakkelijk kunnen volgen, dacht Brade. Ralph gaf uitleg alsof de lezer alleen maar een elementaire kennis van scheikunde bezat. (Hij bedacht schuldig, misschien deed Ralph dit voor mij omdat hij mijn begrip ook niet hoger schatte.) Verdomd nog an toe, dan zou hij het ook begrijpen. Hij moest niet zo’n angst hebben voor wiskunde. Het beste was systematisch te werk gaan en meteen maar te beginnen.

Hij nam het eerste schrift ter hand. De beginpagina’s behandelden Ralph Neufelds werk bij Ranke; een lijst van verhandelingen die hij doorgelezen had alvorens aan het onderzoek te beginnen; uittreksels uit de inhoud; zijn eigen notities en theorieën. Het was allemaal even keurig en systematisch. Brade kon zich nu herinneren dat hij dit anderhalf jaar geleden ook doorgelezen had, toen hij Ralph als student had aangenomen.

Nu hij Ralph langere tijd had meegemaakt, viel het hem opeens op dat er van Ralphs onevenwichtigheid niets in zijn werk te bespeuren viel. Zijn aantekeningen waren uiterst objectief.

Brade vond aantekeningen als: Professor Ranke wijst op een inconsequentie in de opvatting, als zou… of: Professor Ranke schijnt niet overtuigd te zijn dat… maar elke aantekening was zakelijk en nooit opgewonden.

Zelfs het einde van zijn werkperiode bij Ranke werd alleen maar vermeld met: Dit was mijn laatste dag als student van professor O. Ranke. Er werd niets gezegd over zijn ruzie met de andere student en hij vond het ook niet nodig zich te verdedigen of zijn wraakgevoelens te uiten. Alleen maar dat ene zinnetje op die bladzijde en verder niet.

De volgende datum was die van een maand later en de nieuwe bladzijde begon met: Dit was mijn eerste dag als student van professor L. Brade.

De bladzijden die nu volgden waren hem bekend. Toen Ralph nog maar pas onder hem werkte, had hij wekelijks zijn doorslagen ingeleverd en stuk voor stuk besproken. Later werden ze minder regelmatig ingeleverd en veel oppervlakkiger behandeld en ten slotte bleef iedere uitleg achterwege. Was Ralph ontmoedigd geraakt omdat Brade hem niet meer kon volgen? Had Ralph hem daarom gehaat? (Maar Charlie Emmett dacht, dat het geen haat maar angst geweest was.) Brade beet op zijn onderlip en vroeg zich af of hij zou gaan lunchen. Hij schudde zijn hoofd. De broodjeszaak in het gebouw was op zondag gesloten; hij had zelf geen lunch meegebracht en het dichtstbijzijnde fatsoenlijke restaurant was op een afstand van een minuut of tien, als je stevig doorliep.

Hij besloot de lunch maar over te slaan en wijdde zich opnieuw aan de schriften.

Ralph was bijzonder uitgebreid geweest in de beschrijving van zijn persoonlijke experimenten. Iedere proef werd voorafgegaan door een motivering en gevolgd door een verklaring. Wanneer de resultaten niet schenen te kloppen, had Ralph ook zijn theorieën en gissingen opgetekend, waar volgens hem de fout in school.

Dit was een grote steun, zelfs meer dan een steun, en Brades stemming verbeterde aanzienlijk. De wiskunde was vrij zwaar, maar iedere volgende stap stond duidelijk vermeld. De enige fout die Ralph misschien bezat als onderzoekend chemicus, bedacht Brade, was dat hij wel wat al te veel waarde hechtte aan zijn eigen van te voren vastgestelde theorieën. Iedere proef die een gedachte van hem scheen te bevestigen, werd zonder verdere controle als juist aangenomen. Proeven die zijn theorieën in de war brachten, werden gecontroleerd en nog eens gecontroleerd en soms volkomen weggeredeneerd. Er waren een groot aantal proeven die niet met zijn theorieën strookten in het eerste en tweede schrift en Ralphs aantekeningen begonnen enigszins wrevelig te worden. Hij schreef opmerkingen zoals: Moet zien dat ik de temperatuur beter kan controleren. Zal Brade om een behoorlijke thermostaat vragen, anders kan ik geen goed werk leveren.

Het feit dat hij het overal zo zorgvuldig ingelaste ‘professor’ had weggelaten in deze opmerking, leek Brade een overtuigend bewijs dat hij slechtgehumeurd begon te worden. (Of begon hij Brade te haten?) Toch had hij zich volkomen weten te beheersen onder veel moeilijker omstandigheden, toen hij onder Ranke werkte. Kwam dit omdat Ranke, ook al was hij het niet eens met Ralph, een enorme steun was, een rots om op te bouwen, terwijl Brade niets voor hem betekende? Het was ongeveer op dit punt, dat de doorslagen met grote tussenpozen en met massa’s tegelijk werden ingeleverd en Brade herkende het werk niet of nauwelijks. (Dit was grotendeels zijn eigen schuld. Hij schaamde zich diep en zwoer bij zichzelf, dat voortaan geen enkele student een onderzoek zou opzetten zonder zijn persoonlijke leiding.)

In het begin van het derde schrift scheen alles opeens vlot van stapel te lopen. In ieder geval scheen Ralph een methode gevonden te hebben die succes scheen te hebben en…

Brade hield vol verrassing zijn adem in, toen hij de volgende bladzijde omsloeg. Ralph beschreef zorgvuldig zijn volledige proefmethode en vermeldde het, voor eventueel gebruik, klaarmaken van tien flessen natriumacetaat in evenredige hoeveelheden. Het gaf Brade een vreemd gevoel en de rillingen liepen hem over zijn rug toen hij besefte dat iedere chemicus, ook al wist hij nog zo weinig, bij het lezen van deze bladzijde precies zou weten hoe hij Ralph moest vermoorden op de manier die kennelijk gebruikt was.

Toch waagde Brade zich niet aan veronderstellingen. Die hele moord kon naar de bliksem lopen en de moordenaar erbij. Hij was nu bezig te verkennen of hij in staat zou zijn het onderzoek af te maken.

De proeven schenen goed te blijven gaan. De grafieken, op aparte vellen logaritmepapier, gaven een mooie rechte lijn te zien. Brade voelde zich enorm opgelucht. Hij had min of meer gebluft, toen hij de vorige avond Ralphs werk verdedigd had tegenover Ranke, maar deze grafieken, de formules, alles klopte van a tot z. Iedereen kon dit controleren en zelfs vaststellen dat Ralphs werk precies was, dat zijn theorieën blijkbaar klopten.

Zelfs Ranke zou dit kunnen doen.

Brade hield even op met doorbladeren, toen hij op de achterkant van de pagina’s een paar kladberekeningen zag staan. Ze waren weggeradeerd.

Brade fronste zijn wenkbrauwen. Theoretisch gesproken, hoorde er niets weggeradeerd te worden in deze aantekeningen. Elke vergissing, elke fout, mocht alleen maar licht doorgestreept worden, zodat deze niet misleidend werkte maar toch nog leesbaar bleef, om later op terug te kunnen komen (zelfs van fouten viel te leren).

Natuurlijk was het heel vergeeflijk als het op de achterkant gebeurde. De achterkant van een pagina hoorde niet bij de eigenlijke notities. Hij bestudeerde de getallen aandachtig en zijn gezicht werd steeds bedenkelijker. Hij bleef een tijdje peinzend zitten, sloeg nog een paar bladzijden om en vond nu ook weggeradeerde berekeningen op de voorkant van de pagina’s.

Hierna bleef hij geruime tijd voor zich uit zitten staren, zonder de schriften te zien, en langzaam verstreek de middag.

Het was haast onmogelijk! Tijdens zijn jarenlange ervaring met het begeleiden van experimenten, had hij nog nooit iets dergelijks meegemaakt. En toch… er viel niet aan te twijfelen.

Het was dus waar! Brade ontdekte nu dat Charlie Emmett gelijk had. Ralph moest doodsbang geweest zijn voor Brade en nu wist Brade waarom en deze wetenschap maakte hem doodziek.

15

Het duurde een hele tijd voordat de betekenis goed tot Brade doordrong en hij voelde zich zo gekneusd en gebroken dat hij volkomen gevoelloos leek.

Nu was het onmogelijk geworden Ralphs werk voort te zetten. Hij zou geen opzienbarende verhandeling schrijven, geen opvallende bijdrage aan de wetenschap leveren, geen kans zien de afdeling en de hele chemische buitenwereld versteld te doen staan. Cap Anson had gelijk gehad en Otto Ranke had gelijk gehad en zelf had hij volkomen ongelijk.

Pas toen er voor de derde keer op de deur geklopt werd, drong het tot hem door. Toen hij ten slotte ‘Binnen’ riep, werd er alleen maar te vergeefs aan de kruk gerammeld. Brade stond op om de deur open te maken. Het leek wel alsof iemand anders zijn spieren in werking zette. Zijn brein was zo versuft, dat hij zich niet eens afvroeg wie er wel op zondag het lab wilde binnenkomen en hij was helemaal niet verbaasd toen hij rechercheur Jack Doheny zag staan, die hetzelfde blauwe pak met een vaag wit streepje droeg dat hij aan had toen ze elkaar voor het eerst ontmoet hadden bij Raph Neufelds lijk op die bewuste donderdagavond.

Doheny keek vluchtig om zich heen en zei: ‘Ik hoop dat u het niet erg vindt als ik even met u kom praten, professor.’

‘Zoals u wilt,’ zei Brade, wie het op dit moment erg weinig kon schelen.

‘Ik ben bij u thuis geweest, maar uw vrouw zei dat u hier was en toen ben ik ook maar hierheen gegaan.’ Hij keek opnieuw om zich heen. ‘Heeft u er bezwaar tegen als ik rook, professor?’

‘Gaat uw gang.’

Doheny stak met grote zorg een sigaar op en ging zitten, nadat Brade zwijgend naar een stoel gewezen had. Hij trok een asbak naar zich toe en zei: ‘We hebben blijkbaar allebei zondagsarbeid te verrichten.’

Brade zei: ‘Komt u me vragen stellen over Ralph Neufeld of kan ik u ergens anders mee helpen?’

‘Het gaat wel degelijk om die jongen, professor. Ik kan het maar niet uit mijn hoofd zetten. Het is gek, maar van het begin af aan klopte er iets niet.’

‘Wat klopte er dan van het begin af aan niet?’ vroeg Brade op zijn hoede.

‘Nou ja, ziet u, professor, ik weet niets van scheikunde, totaal niets. Daarom voelde ik mezelf als een kat in een vreemd pakhuis die eerste keer, maar ik ben al zo lang in het vak dat ik kan voelen of er iets mis is, ook al zeg ik tegen mezelf: pas op, Jack, je bent hier buiten eigen vaarwater.’

‘Ik begrijp u niet.’

‘Het is ook moeilijk uit te leggen. Kijk, professor, neem uzelf nou bijvoorbeeld. Laten we aannemen dat u een onbekende stof vóór u hebt in een reageerbuisje en u vraagt zich af wat ermee gebeuren zal. Ik wil wedden dat u het wel raden kunt vóór u er iets mee doet, vóór u de stof gaat onderzoeken. U zegt tegen uzelf, dit is een stof die kan ontploffen, of, hiermee moet je voorzichtig zijn want dit is vergift, of, deze zal zwart worden als ik er wat van dit goedje bij doe.’

‘O ja,’ zei Brade, ‘als ik de formule weet van een nieuwe samenstelling, zou ik bepaalde eigenschappen hieruit kunnen afleiden.’

‘En u zou bijna altijd gelijk hebben, denkt u?’

‘Ik zou vaak gelijk hebben, geloof ik.’

‘Natuurlijk, dat komt door de ervaring. Een bepaald gevoel voor iets, dat soms niet te verklaren is.’

‘Misschien wel,’ zei Brade aarzelend.

‘Mooi zo, professor. Nu heb ik vijfentwintig jaar gewerkt met mensen, zoals u met scheikundige stoffen. Ik heb mensenkennis opgedaan, zoals een school het je nooit zou kunnen leren. Ik kan iets vreemds aan een persoon opmerken, zoals u iets vreemds aan een stof ontdekt. Soms ben ik op een verkeerd spoor, zoals u ook wel eens overkomt, maar meestal heb ik het goed, net als u.’

Brade voelde zijn angst groeien, maar bleef kalm genoeg om in te zien dat dit juist bedoeld was om hem bang te maken, meer niet. Hij zei rustig: ‘Waar wilt u heen?’

‘Ik probeer u alleen maar duidelijk te maken, dat toen ik donderdag met u praatte, er iets vreemds met u was.’

‘Natuurlijk, ja. Ik had nog nooit een dode gezien en bovendien was het een van mijn eigen studenten. Ik was mezelf niet.’

‘Is het waarachtig? Natuurlijk, prof, dat begrijp ik best, heus, maar kijk.’ Doheny rookte zijn sigaar langzaam, met systematische trekjes en hij draaide hem rond om te zorgen dat hij gelijk opbrandde. ‘Scheikunde heeft veel van koken weg, weet u? Je hebt ingrediënten en je mengt ze of verhit ze of het kan niet verdommen wat (neem me niet kwalijk). Scheikunde is misschien een stuk ingewikkelder, maar als je je een keukenmeid in een keuken voorstelt, lijkt die precies op een chemicus in een laboratorium. Stel u voor dat de keukenmeid een cake bakt. Ze neemt bloem, melk, eieren, vanillesuiker, dubbelkoolzure soda en weet ik wat nog meer. Ze zet alles klaar op het aanrecht en begint te mengen en te roeren en zo, maar als ze de ingrediënten genomen heeft, laat ze de bussen en flessen op het aanrecht staan. Misschien zet ze de melk weer dadelijk in de koelkast, maar die bloem en zo laat ze waarschijnlijk staan. Maar ze gaat heus niet naar de provisiekast om meel te halen, gebruikt het en brengt het weer terug op zijn plaats, haalt de melk uit de koelkast, gebruikt ervan en brengt hem weer terug, pakt de vanillesuiker, enz. enz. Begrijpt u me?’

‘Ja, ik begrijp het, mr. Doheny, maar wat heeft dit met ons geval te maken?’

‘Nou, die jongen van u was op zijn manier cake aan het bakken en hij moest er’ (Doheny keek even op een kaartje dat hij uit zijn borstzakje haalde) ‘natriumacetaat’ bij doen, maar hij pakte per ongeluk natriumcyaankali. Waarom stond die fles cyaankali dan niet bij hem op zijn werkbank? Waarom stond die fles weer op de plank?’

‘Maakt dat dan verschil, waar die fles stond?’ (Brade wist heel goed dat het verschil maakte, maar de vraag was, wat vond die man met het domme ronde gezicht ervan, die nu opeens zo dreigend leek?)

‘Misschien wel,’ zei Doheny heel wijs, ‘misschien ook niet. Misschien stond die fles wel op de werkbank, vlak bij hem, maar heeft u hem automatisch op de plank teruggezet, toen u het lijk vond, zo maar… zonder erbij te denken. Was dat soms het geval?’

Brade was bang voor een valstrik. Hij durfde niet te liegen.

‘Nee,’ zei hij.

‘Misschien was dit een soort jongen die onberekenbaar was. Misschien gebruikte hij wat van dat poeder en liep toen weer een meter of vier, vijf terug om de fles weer op de plank te zetten, voordat hij verder ging met zijn werk. Ik heb wél gezien dat hij een leeg potje had staan achter al dat glaswerk waar hij mee bezig was en in dat potje of kannetje, of wat het dan ook was, zat nog een beetje poeder, dus hij was blijkbaar het type jongen dat de spullen laat staan. Daarom leek het me toen zo vreemd.’

Brade hield zijn dunne lippen op elkaar geperst en zweeg. Doheny zei: ‘Dat zat me natuurlijk dwars. Ik nam de fles met vergift van de plank, liep ermee naar de werkbank van de jongen, deed er het een en ander mee en vroeg toen: Zeg prof, vond u niets vreemds aan de situatie? Ik dacht, ik wil eens kijken op u hetzelfde opvalt. Ik rekende erop dat u zou zeggen: “Hé, hoe komt het dat die fles op de plank staat in plaats van op de werkbank?” Maar dat zei u niet, professor. U keek alleen maar stom. Toen zei ik tegen mezelf: Jack, er is iets vreemds met die professor. Hij is veel te knap om zo stom te doen! Begrijpt u nu wat ik bedoel? U en uw scheikundige stoffen, ik en de mensen.’

Brade zei verontwaardigd: ‘Verdomd nog an toe, ik was geschrokken, ik kon niet goed denken!’

‘Dat kon u zeker niet, prof. Ik vond het zo merkwaardig, dat het me goed leek hier en daar nog wat na te vragen, voordat ik wegging en wat hoorde ik? Sommige lui beweerden dat die cyaankali heel anders aanvoelde dan acetaat, als je er een lepel in stak. Is dat waar, professor?’

Brade aarzelde opnieuw maar zag weer geen heil in een leugen. ‘In zekere zin wel, ja,’ zei hij.

‘Verder zeiden sommige lui ook dat die Ralph altijd zo precies was en dat ze zich niet konden voorstellen dat hij zo’n fout gemaakt had. Hij scheen altijd een paar keer te controleren. Klopt dat, professor?’

‘Hij was uiterst precies.’

‘Weet u wel, professor,’ zei Doheny en zijn blozend gezicht bleef vriendelijk lachen, ‘dat u zo in de war was, dat u daar helemaal niets over gezegd heeft? U heeft geen een keer gezegd dat die jongen nooit zo’n fout gemaakt zou hebben om dit of dat. Trouwens, u heeft al twee dagen de tijd gehad om bij te komen en u heeft me nog steeds niet opgebeld en gezegd: “Héla, ik bedenk opeens iets, dat ik vergeten ben u te zeggen.” Dus mijn gevoel dat er iets vreemds was, is zo gek nog niet.’

‘Ik vind het anders niets bijzonders,’ zei Brade opeens woedend, ‘maar ik heb blijkbaar geen verstand van die dingen. Ik ben geen detective, dat is zo.’

Doheny knikte. ‘Ja, ik moet toegeven, op zichzelf is het niet veel bijzonders. Maar nog iets anders. U was misschien erg in de war en zo, maar u vroeg toch maar om die jongen zijn sleutel van het lab. Weet u dat nog?’

‘Ja, natuurlijk.’

‘Goed. Waarom deed u dat? U had de volgende dag kunnen bellen of even op het bureau langs kunnen komen om hem op te halen of u had hem ons rustig kunnen laten houden, want u had zelf waarschijnlijk toch ook een sleutel, maar nee, u vroeg om die sleutel. Waarom deed u dat?’

Brade voelde zich gekrenkt. ‘Omdat ik er toevallig aan dacht, meer niet. Ik dacht er heel toevallig aan.’ (Goeie God, dacht Brade ongelukkig, dat was alles. Wat ging hem nou overkomen?)

Doheny hield een mollige hand omhoog. ‘Natuurlijk, dat kan best waar zijn. Ik zeg toch niet van niet? Maar ik dacht wél, is er geen andere verklaring? Dat is nu eenmaal mijn vak, weet u, een andere verklaring ergens voor zoeken. Misschien was u doodsbenauwd dat er iemand op het lab kwam zonder dat u het wist. Misschien maakte het u zenuwachtig dat de politie een sleutel had.’ De as van zijn sigaar was erg lang geworden en hij tikte hem voorzichtig af op de asbak. ‘Ik vroeg het me alleen maar af.’

Brade ontdekte dat hij er geen goed aan gedaan had niet te lunchen. Zijn lege maag en de lucht van de sigaar gaven hem een wee gevoel en maakten hem suf. Hij zei: ‘Ik geef u de verzekering dat dit geen van beide het geval was.’

‘Toch besloot ik u te controleren, professor, want ik vond de zaak nogal vreemd. Nadat ik weg was gegaan, bleef ik buiten wachten. Het licht ging aan in het lab van de jongen en het bleef een hele tijd branden. U ging pas een goed uur na mij weg. Toen liet ik de jongens de sleutel van uw student terugbrengen en ben ik een kijkje gaan nemen in het lab en u was er aan het werk geweest. Er stonden allerlei stoffen en flesjes met poeder, die er eerst niet waren.’

Brade schraapte met veel moeite zijn keel.

Doheny ging verder: ‘Toen heb ik een van onze eigen scheikundemensen laten komen. Wij hebben bij de politie ook scheikundigen. Hij bekeek het zaakje en zei dat het waarschijnlijk was dat u de cyaankali getest had en hij nam wat van dat spul uit die flesjes mee naar het politielab en zei later dat het acetaat was. Daarom wil ik nu van u weten wat u daar in dat lab gedaan heeft, professor.’

Brade zag geen uitweg en vertelde Doheny met een zachte resolute stem wat hij in Ralphs lab gedaan had op die donderdagavond, van die ene fles cyaankali en die negen andere met acetaat en van Ralphs methode van werken.

‘En u zei er niets over tegen ons?’

‘Ik vrees van niet, nee.’

‘Bang dat u in een moordzaak betrokken werd?’

‘Als u bedoelt dat ik dacht dat ik van moord verdacht zou worden, dat klopt, ja.’

‘Nou, dan deed u precies verkeerd. Het zou voor de jury nog veel verdachter lijken.’

‘Waarom?’ vroeg Brade opgewonden. ‘Als ik de moordenaar was, hoefde ik die flessen niet te controleren. Dan wist ik dat al.’

‘Als u niet de moordenaar was, hoefde u niets geheim te houden. Dat zou de jury ook bij zichzelf denken. Nu u begint met iets te verzwijgen, beginnen zij zich af te vragen wat u nou eigenlijk precies deed in dat lab. Misschien vertelt u nu ook niet de waarheid.’

‘Jawel, ik zweer dat ik…’

‘U hoeft van mij heus niet te zweren. Bewaart u dat maar voor de rechtszaal, als het ooit zover komt.’ Hij klopte opnieuw de as van zijn sigaar en zei: ‘U dacht dus van het begin af aan aan moord.’

‘Moord of zelfmoord.’

‘Zelfmoord?’

‘U dacht toch ook aan zelfmoord? Er wordt tenminste rondverteld dat u vragen heeft gesteld over Ralphs geestestoestand voor zijn dood.’

‘Ik vraag me af wie u dat verteld heeft.’

‘Is dat belangrijk?’

‘Nee, ik vraag me alleen af of u het zeggen zou. Natuurlijk stelde ik vragen in verband met de mogelijkheid van zelfmoord, maar daarom geloofde ik er nog niet in. Iemand die zelfmoord pleegt laat meestal een briefje achter.’

‘Dat zijn ze toch niet wettelijk verplicht?’

‘Natuurlijk niet, ik zeg ook meestal. Weet u, zo iemand heeft doorgaans veel medelijden met zichzelf. Hij denkt dat na zijn dood iedereen die hem gemeen behandelde, zich schuldig zal gaan voelen en zal denken dat hij als hij het over kon doen, zich heel anders zou gedragen. De gedachte hieraan kikkert hem op als hij bezig is zich van kant te maken. Ik bedoel, als hij eraan denkt hoe ellendig die anderen zich zullen voelen. Daarom laat hij meestal een brief na voor degene die het diepst geschokt zal zijn, zoals zijn moeder of zijn eigen vrouw. Wanneer iemand die zelfmoord pleegt geen brief achterlaat, betekent dit dat hij er zeker van is dat bepaalde mensen zich diep ellendig zullen voelen ook zonder zijn medewerking, maar doorgaans zijn zelfmoordenaars niet zo zelfverzekerd en persoonlijk ben ik nog nooit een zelfmoord tegengekomen zonder dat er een brief of een andere boodschap was achtergelaten. In dit geval liet de jongen niet alleen geen briefje achter, maar als hij werkelijk zelfmoord pleegde heeft hij toch wel verbazend veel moeite gedaan het op een ongeluk te laten lijken, vindt u ook niet, professor?’

‘Ja, dat is zo,’ stemde Brade gewillig toe.

‘Soms is dit wel eens het geval bij een zelfmoord. Het is vaak een verzekeringskwestie, maar deze jongen had geen verzekering, of een familieschandaal wegens een godsdienstkwestie, maar hij had alleen maar een moeder en ze waren geen van beiden fanatiek op gebied van godsdienst. Ik heb nog allerlei andere mogelijkheden uitgeplozen, maar zonder succes. Het had geen enkele zin dat hij probeerde zelfmoord een ongeluk te laten lijken, maar dit heeft wel zin in geval van moord. Daarom moet iemand anders dat acetaat voor cyaankali verwisseld hebben.’

‘Maar wie dan?’ vroeg Brade.

‘Daar ben ik nog niet zeker van,’ zei Doheny. ‘Misschien was u het wel?’

‘Maar ik had geen enkele reden.’ Brade verkeerde in een soort verdoving en kon erover praten zonder enige pijn te voelen.

‘Het kan toch best zijn van wel, prof? Ik heb een paar ideetjes op de kop getikt door zo hier en daar eens te vragen. Ik heb bijvoorbeeld zo’n idee dat u er niet zo goed voor staat, hier op de universiteit; dat u op het punt staat gewipt te worden. Ik zeg niet dat het waar is, maar sommige mensen gaven toch wel een sterke hint in die richting. Bovendien kon die Ralph niet goed met u opschieten. Als uw eigen student overal rondvertelt dat hij geen hoge dunk van u heeft, zou dit wel eens de doorslag kunnen geven wat het verlies van uw functie betreft. Misschien was dit voor u een aanleiding te zorgen dat hem de mond werd gesnoerd… voor goed.’

Brade walgde van dit idee. Het was gewoonweg te belachelijk om over te praten. Hij zei: ‘En toch, mr. Doheny, heb ik nu iets ontdekt dat wijst op zelfmoord en dat Ralph er bovendien toe gebracht kan hebben het een ongeluk te laten lijken.’ (Waarom niet, dacht hij bij zichzelf. Het zou heel goed kunnen.)

‘O ja? Vertelt u het dan maar eens.’ Doheny scheen niet erg onder de indruk te zijn.

‘Dat was ik net van plan.’ Brade keek treurig naar de notitieschriften. De vorige avond nog had hij tegen Ranke gezegd dat hij voldoende van fysiologische chemie af wist om te kunnen beweren dat Ralph uitstekend werk leverde. Hij had dit in de hitte van het gesprek gezegd, maar hij zou zijn woorden waar gemaakt hebben. In ieder geval kon hij begrijpen wat Ralph uit zijn gegevens wist af te leiden en zien dat dit volkomen aansloot bij zijn theorieën. Er was maar één ding dat hij louter op gezag had aangenomen en dit ene ding werd altijd op gezag aangenomen… de eerlijkheid van de onderzoeker.

Brade zei: ‘Ralph Neufeld had bepaalde theorieën die hij door proefnemingen trachtte te bewijzen of moest verwerpen. Slaagde hij erin zijn theorieën te bewijzen, dan zou hij naam gemaakt hebben en een goede baan in het vooruitzicht hebben. Lukte hem dit niet, dan zou hij waarschijnlijk niet eens zijn doctoraal halen. Is u dit duidelijk?’

‘Volkomen.’

‘Goed. Vanmorgen heb ik zijn notities doorgekeken en in het begin vlotte het werk niet erg. Hij raakte steeds meer gespannen en ten slotte kwam hij ertoe zelf zijn theorieën kloppend te maken. Hij begon met zijn observaties te knoeien en liet zijn proefnemingen zo verlopen dat zijn theorieën klopten.’

‘Zoals een bankbediende die zich aan het geld vergrijpt en in de boeken knoeit om zich te dekken.’

‘Precies.’

Doheny zweeg en dacht lang na. ‘Zou u dit onder ede willen verklaren voor de rechtbank, professor?’ vroeg hij.

Brade dacht aan wat hij in die schriften gevonden had; die plotselinge overgang naar geslaagde experimenten en die weggeradeerde gegevens. Hij dacht aan allerlei kleinigheden, zoals Simpson verhaal over Ralphs woede, toen zijn studiegenoot toevallig wat dichterbij kwam toen Ralph zijn gegevens noteerde. Hij zei: ‘Ik geloof van wel, ja. Maar u ziet het zelf toch ook zo, hè?’ Tot aan het bittere einde ging hij trouw door met zijn experimenten, alsof een innerlijke dwang hem ertoe bracht zich als een eerlijk onderzoeker voor te doen, hoewel hij dit al lang niet meer was. Het was eenvoudig afschuwelijk wat hij deed en uiteindelijk kon hij zelf die schande niet langer dragen en maakte een eind aan zijn leven.’

‘Maar waarom moest het dan een ongeluk lijken?’

‘Als het zelfmoord bleek te zijn, zou iedereen zich afvragen waarom. Ze zouden in zijn notities gaan snuffelen en de schande ontdekken. Als het een ongeluk was, zou niemand naar een motief zoeken en zijn nagedachtenis zou onbesmet blijven.’

‘Hij had die notities kunnen vernietigen.’

‘Ik heb de doorslagen.’

‘Zou hij niet gedacht hebben dat u zijn werk zou afmaken en dan alles zou ontdekken?’

‘Misschien niet,’ zei Brade haast onhoorbaar. ‘Hij had geen hoge dunk van mijn kennis, wat zijn werk betreft. Misschien veronderstelde hij dat ik dit onderzoek zou stopzetten als hij er niet meer was. Begrijpt u de situatie, mr. Doheny? Ziet u nu ook niet, dat het zelfmoord geweest moet zijn?’

Doheny streek krachtig met zijn hand langs zijn kin. ‘Ik zie nu precies wat het geweest moet zijn, professor, maar geen zelfmoord. Met wat u me nu vertelt, kon u wel eens uw eigen graf delven. Het geeft u een veel zekerder motief voor de moord dan ik zelf ooit had kunnen bedenken.’

16

Brade staarde hem hevig verbolgen aan. ‘Laat u het idee van zelfmoord zo gemakkelijk los? Ik heb u uitgelegd waarom Ralph geen brief naliet. Beseft u dan niet hoe enorm zwaar een chemicus zich vergrijpt, wanneer hij experimentele gegevens vervalst?’

Doheny bleef onberoerd door Brades woedende blik en stak zijn rechterhand uit. ‘Mag ik even een van die schriften inzien?’

Brade gaf hem er een en Doheny bladerde het kalm door. Hij schudde zijn hoofd. ‘Zegt me totaal niets. Maar als u dit doorkijkt, ziet u onmiddellijk dat die cijfers niet deugen?’

‘Natuurlijk,’ zei Brade.

‘Goed, daar heeft u ervaring in, en ik weet bij ervaring wanneer een zelfmoord niet klopt. Kijk, professor, naar mijn mening zijn er altijd twee soorten mensen betrokken bij gewelddadigheid. De eerste soort zijn degenen die zichzelf haten. Ze vinden dat ze nergens voor deugen. Niets dat hun over komt is goed. Ze krijgen nooit iets cadeau. Als er iets mis gaat – en alles gaat altijd mis – dan is het hun eigen schuld. Als je zulke kerels een schop tegen hun achterste geeft, zonder enige aanleiding, worden ze niet razend op je. Ze zijn ervan overtuigd dat ze er aanleiding toe geven en dat het hun eigen schuld is als ze een trap krijgen. Soms voelen deze lui zich prettig, zelfs uitbundig, maar dat is maar tijdelijk en dan worden ze weer somber.’

‘Manisch depressief,’ zei Brade.

‘Heet dat zo?’ vroeg Doheny. ‘In ieder geval komen deze lui vaak door geweld aan hun eind. Zij zijn volkomen rijp voor zelfmoord en je moet messen en touwen uit hun buurt zien te houden, anders zijn ze er zo geweest. Maar dan is er nog de tweede soort. Zeg, ik hoop dat ik u niet verveel met dit gezwets?’ Hij maakte zijn sigaar uit. ‘Ik praat veel te veel. Misschien interesseert het u helemaal niet.’

‘Nee, gaat u alstublieft door. Ik ben er ten slotte bijzonder bij betrokken, zou ik denken.’

‘Goed dan. Die tweede soort, dat zijn de mensen die de hele wereld haten. Niet zichzelf, weet u, maar al die anderen. Alles wat gebeurt is de schuld van iemand anders. Zo’n kerel kan de grootste stommiteit uithalen, maar zal beweren dat het komt omdat iemand anders, een paar straten verder, zo hard niesde. Hij geeft jou een schop tegen je achterste, maar dan loopt hij naar de politie en klaagt dat hij zijn teen bezeerd heeft omdat jij een boek in je achterzak droeg. Erger nog; hij weet zeker dat iedereen op hem loert; dat iedereen tegen hem samenzweert en dat ze geen stuk van hem heel zullen laten.’

‘Paranoïde,’ zei Brade.

‘Mooi zo. Als het beestje maar een naam heeft. Die student van u hoorde bij de tweede soort, waar of niet?’

‘Ja, dat lijkt me wel,’ zei Brade aarzelend.

‘Nou en of. Dat soort kerels pleegt nooit zelfmoord, want ze hebben zelf nooit ergens schuld aan. U, professor, zou zich van kant maken als u met de boeken knoeide, want u zou zich doodschamen, maar deze jongen niet. Hij zou zichzelf nooit de schuld geven. Hij zou er zeker van zijn dat het door iemand anders kwam; dat die hem hiertoe gedwongen had. Hij zou beweren dat hij het juist gedaan had om zichzelf te beschermen of om de mensheid te redden. Het kan niet schelen hoe, maar dit soort kerels pleegt geen zelfmoord; ze vermoorden een ander… of ze worden zelf vermoord.’

Brade slikte iets weg, want Doheny had het toch wel bij het rechte eind, ook al kende hij de juiste benamingen niet. Doheny zei: ‘Vergeet nu die zelfmoord en denkt u nu eens even door. Veronderstel nu eens dat die jongen niet gedood werd. Veronderstel dat hij dit experiment had afgemaakt. Wat zou er dan gebeurd zijn?’

Brade zei: ‘Hij zou misschien door de mand gevallen zijn tijdens het mondeling doctoraal bij professor Ranke… bij zijn examen, bedoel ik.’

‘En als deze professor het niet zou ontdekken?’

‘Tja, dat zou waarschijnlijk ook niet gebeuren. Niemand zou ooit zijn gegevens in twijfel trekken. Hij zou dus zijn doctoraal halen en een verhandeling gaan schrijven. Uiteindelijk, als andere onderzoekers zouden gaan proberen zijn theorieën te bevestigen, zou ontdekt worden dat hij er helemaal naast was.’

‘Zouden ze het bedrog kunnen ontdekken?’

‘Hij zou zo totaal mis zijn, dat ze wel vermoedens in die richting zouden moeten krijgen.’

‘Wat zou dit voor u betekenen, professor?’

‘Het zou mij beslist geen goed doen,’ mompelde Brade. Het had geen zin dit te ontkennen.

‘Het zou u misschien zelfs zeer veel schade kunnen toebrengen?’

‘Ja, misschien wel.’

‘Misschien zouden sommigen zelfs denken dat u hem geholpen had bij deze vervalsing. Wat denkt u?’

‘Ik geloof niet dat er iemand zou zijn die zo iets zou denken,’ zei Brade verontwaardigd, maar hij moest denken aan Rankes hatelijke opmerkingen en wat daarvan het gevolg zou kunnen zijn.

Doheny zat hem kalm op te nemen. ‘Of misschien zouden ze alleen maar zeggen dat de jongen onder uw ogen zijn bedrog kon spelen, omdat u te stom was om er iets van te snappen en dat wist hij.’

Brade kreeg een kleur en stootte een vreemd geluid uit.

De rechercheur ging verder: ‘Stel dat u verleden maand dit bedrog had ontdekt in plaats van vandaag…’

‘Ik héb het vandaag pas ontdekt,’ zei Brade.

‘Ik zeg ook niet dat het niet waar is. Ik zeg alleen maar, stel dat u het verleden maand ontdekt had, dan had u er een eind aan moeten maken en u kon het toch niet publiek maken, hè? Daar zou u zelf niet al te best mee afkomen. Misschien was het de enige uitweg voor u om de jongen te laten verongelukken, zijn schriften te vernietigen en de hele zaak in de doofpot te stoppen.’

Brade zei: ‘Tot aan vandaag heb ik het plan gehad zijn werk af te maken. Daar heb ik getuigen van.’

‘Misschien heeft u getuigen die u dat hebben horen zeggen, maar gaat u dat inderdaad doen?’

‘Nu kan dat niet meer.’

‘En als ik vandaag niet hier was gekomen, zou u dan tegen iemand de ware reden genoemd hebben waarom u het onderzoek niet afmaakt?’

Doheny zei: ‘U ziet nu wat ik bedoel met een verdraaid goed motief. Ik moet u op uw woord geloven, dat u het bedrog vandaag pas ontdekt heeft.’

Brade zei woedend: ‘Arresteert u mij?’

‘Nee.’

‘Waarom niet, als ik toch zo’n goed motief schijn te hebben?’

Doheny glimlachte. ‘Ik ben er nog niet van overtuigd dat u schuldig bent, professor. Ik ben nog steeds aan het verkennen, maar het is een feit dat u in het nauw zit en als u eruit wilt komen, zult u me moeten helpen. Bijvoorbeeld; als u het niet deed wie was het dan?’

‘Dat weet ik niet.’

‘Heeft u geen vermoedens? Heeft er niemand een motief?’

‘Tja… ik heb geen werkelijke redenen iemand te verdenken en zo maar een paar namen te noemen zou oneerlijk zijn… en laf.’

Doheny bewoog onrustig op zijn stoel. ‘U bent een ongewoon man, professor. Doorgaans vinden de mensen het niet erg om anderen zwart te maken. Ze hoeven alleen maar een excuus te hebben om ratten te kunnen zijn zonder zich ratten te hoeven noemen. Begrijpt u wat ik bedoel? Als ze zichzelf kunnen voorhouden dat ze op deze manier helpen een afschuwelijke misdaad op te helderen, zijn ze geëxcuseerd. Hoe komt het dat u zo heel anders bent?’

Brade zei: ‘Als ik probeer meer mensen verdacht te maken, helpt dat me of schaadt het me juist?’

Doheny lachte hartelijk. ‘Weet u, professor, ik geloof dat u me niet vertrouwt, maar goed, laten we de mogelijke verdachten eens de revue laten passeren. Deze moord was zorgvuldig voorbereid, dus we kunnen zelfverdediging of een spontane reactie uitsluiten. Wat bréngt iemand ertoe een moord met voorbedachten rade te plegen. Het zou vrees kunnen zijn, zoals bij u bijvoorbeeld. U zou bang zijn voor uw reputatie als die vervalste gegevens publiek gemaakt zouden worden. Het zou hebzucht kunnen zijn, maar die jongen had geen rooie cent en niemand wordt rijker van zijn dood behalve de begrafenisondernemer. Het zou liefde of haat kunnen zijn, die kun je over één kam scheren als het een moord betreft. Er schijnt inderdaad een meisje te zijn, een zekere Jean Makris, die van deze Ralph de bons kreeg en daar moeilijk overheen kon komen.’

Brade zei verbaasd: ‘Wie heeft u dat verteld?’

‘Meer dan één persoon, professor. Ik zei het u al, geef iemand het gevoel dat hij er goed aan doet en je staat verbaasd hoeveel gif hij weet te spuien en zelfs met graagte. Nou zou ik graag willen weten, zou die Jean Makris weten hoe ze met scheikundige stoffen moet omspringen? Ze is toch alleen maar een secretaresse, hè?’

‘Misschien zou ze er inderdaad voldoende van weten,’ zei Brade met veel tegenzin (probeerde hij nu zichzelf schoon te praten door opzettelijk iemand anders zwart te maken, zoals Doheny het de eenvoudigste zaak van de wereld scheen te vinden?). ‘Een secretaresse op een universiteit pikt aardig wat praktische kennis op over de stof waar ze de hele dag mee te maken heeft. Ik denk wel dat ze met cyaankali zou weten om te gaan.’

‘Goed, dat moeten we dus in gedachten houden. We hoeven ons niet het hoofd te breken over een alibi, want die fles kan op ieder moment tijdens enkele dagen met cyaankali gevuld zijn.’

‘Ja.’

‘Dan is er nog een ander meisje dat intiem met hem was. Een van uw eigen studenten.’

‘Mijn enige meisjesstudent. Ik heb het zelf eergisteren ook ontdekt.’

‘Niet eerder, professor? Hielden ze het geheim?’

‘Blijkbaar scheen het niet zeker te zijn of de moeder van de jongen het er mee eens zou zijn.’

Doheny grinnikte. ‘Dit is weer een bewijs dat de jongelui lang niet alles weten. De moeder wist het al lang. Zij was juist degene die het mij vertelde. Ze zei, als een meisje een jongen komt opzoeken om over scheikunde te praten, is het ook over scheikunde, maar als dat twee maal per week gebeurt, praten ze heus niet over scheikunde.’

Brade zei aarzelend: ‘Liefde is toch doorgaans geen motief voor een moord, behalve wanneer de verhouding uit raakt.’

Doheny zei: ‘Dat was ook mijn eerste gedachte, maar de moeder ontkende het. Ze zei dat ze de dag vóór het ongeluk nog bij elkaar geweest waren en alles koek en ei was. Toch ben ik dat toen gaan controleren. Ze gingen dikwijls samen naar een ijssalon daar in de buurt voor een ijsje of een glas sorbet. De buffetbediende kende hen wel. Hij zegt dat ze een week vóór de moord samen in de ijssalon zaten en dat ze toen op een fluistertoon aan het ruziën waren.’

‘Aha,’ zei Brade vol plotselinge belangstelling.

‘Dat klinkt goed, hè? Maar het ging alleen maar om het soort ijs.’ Doheny glimlachte. ‘De buffetbediende zegt dat hij van mening is dat Ralph haar probeerde over te halen aan haar lijn te denken.’

‘Ze is inderdaad vrij mollig,’ zei Brade.

‘In ieder geval scheen zij het gewonnen te hebben. De bediende zei dat ze opgewonden over “fudge” praatte en ten slotte inderdaad een sorbet met karamelijs en chocolade-ijs wilde hebben. Hij zegt dat hij het zich nog zo goed herinnert, omdat hij haar expres niet te veel slagroom gegeven had, dan hoefde ze de volgende morgen minder spijt te hebben. Snapt u het belang van deze geschiedenis?’

‘Heeft dit inderdaad enig belang?’

‘Natuurlijk. Als een verliefd stel opgewonden kan raken over het soort ijs dat ze zullen kiezen, kun je je kop eronder verwedden dat ze niet van plan zijn het een van beiden uit te maken. Als hij haar aan de dijk zou willen zetten (en zo zou het moeten zijn als zij hem later vermoord zou hebben) zou het hem geen donder kunnen schelen of ze zich met calorieën volpropte. Dus ik denk dat zijn moeder gelijk had en er geen vuiltje aan de lucht was.’

‘Het klinkt vrij zwak,’ zei Brade. ‘Ralph had niet veel aanleiding nodig om een ruzie te beginnen en haar te laten schieten.’

‘O, maar het is ook geen bewijs voor de jury,’ gaf Doheny onmiddellijk toe, ‘en ik sluit haar ook niet helemaal uit. Kunt u nog iemand anders bedenken, professor?’

Brade kon zich niet langer inhouden en barstte kribbig los: ‘Dit helpt u geen snars, rechercheur.’

‘Wat?’

‘Ik weet waarom u gekomen bent en ik ben heus niet zo’n ezel als u schijnt te denken. U heeft zo uw eigen vermoedens over mij, maar u heeft geen bewijzen voor de rechtbank, zoals u dat noemt. U denkt door zoete broodjes te bakken en zogenaamd open kaart te spelen mij zo ver te krijgen dat ik me verspreek’.

‘U bedoelt door u te laten ontvallen dat die gegevens vervalst zijn.’

Brade voelde dat hij een kleur kreeg. ‘Ja, zo iets, bijvoorbeeld, maar dat is toevallig de waarheid en ik dacht werkelijk dat dit juist op zelfmoord wees. Misschien is dat inderdaad niet het geval. Toch zult u niets van me te weten kunnen komen dat mijn schuld bewijst, want ik ben helemaal niet schuldig. Het kan me niet schelen of u denkt van wel; dat is ten slotte uw vak. Ik heb er wel bezwaar tegen dat u me op zo’n achterbakse manier schuld wilt laten bekennen.’

Plotseling werd het bolronde gezicht van de rechercheur doodernstig. Hij zei: ‘Professor, begrijp me alstublieft niet verkeerd. Natuurlijk zou het heel goed mogelijk zijn dat ik u voor de gek zit te houden. Dat is ook een onderdeel van mijn beroep, maar toch is het niet zo. Ik sta helemaal aan uw kant en ik zal u vertellen waarom. Als u deze jongen vermoord zou hebben, professor, zou u het gedaan hebben om uw reputatie als geleerde niet te verliezen. Daarvoor moet je een speciaal soort iemand zijn… iemand die pronkt met zijn kennis, als u begrijpt wat ik bedoel. Een kerel die vindt dat iedereen hoort te weten hoe knap hij is en die het desnoods zelf rondbazuint. Desnoods gebruikt hij geweld en laat anderen voelen dat zij hopeloze stommelingen zijn. Donderdagavond hebben u en ik gepraat. Ik praatte tegen u, een scheikundige, en ik wist er zelf geen snars van. U moest me allerlei dingen uitleggen en dat deed u zonder mij te behandelen als een minderwaardige boef, of een imbeciel die niet eens weet, wat u pas na twintig jaar studie in uw hoofd heeft. Een kerel die tegen zo’n sufferd als ik ben kan praten zonder het nodig te vinden mij te laten voelen hoe stom ik ben, is niet de soort vent die een moord zou plegen, omdat anders iedereen te weten komt dat hij toch niet zo geweldig goed was.’

‘Dank u,’ zei Brade.

‘En daarom mag ik u juist zo graag.’ Hij stond op en liep met een ernstig gezicht naar de deur. ‘Het enige is dat ik op dezelfde manier mijn mensen aanvoel als u uw scheikundige stoffen. Meestal heb ik gelijk, maar soms ook niet. Goed, ik zal u nu in ieder geval niet langer lastig vallen.’ Hij stak zijn hand omhoog bij wijze van groet en verdween. Brade bleef nog een tijd peinzend zitten staren.

Tijdens het avondeten was Brade nog steeds stil en teruggetrokken en de maaltijd verliep zwijgend. Zelfs Ginny was in een gedrukte stemming en zei fluisterend welterusten.

Later op de avond, toen Brade met een nietsziende blik naar een televisiestuk zat te kijken, dat zacht aan stond, ging Doris tegenover hem zitten en zei: ‘Is er vandaag iets gebeurd? Heb je zin om erover te praten?’

Brade keerde zijn hoofd langzaam naar haar toe. Ze was wat bleker dan anders, maar volkomen rustig. Er was een hoekje in zijn brein dat zich al sedert de vorige avond verbaasde, dat ze niets gezegd had over het feit dat hij zo van leer getrokken was bij Littleby. Hij had verwacht dat ze woedend zou zijn over zijn stommiteit, dat ze hem bittere verwijten zou maken over het feit dat hij ruzie gemaakt had in aanwezigheid van Littleby en zelfs bij hem thuis.

Maar ze had geen woord gezegd en zelfs nu begon ze er niet over.

Met een heldere stem en zonder enig feit te verdoezelen, schetste hij haar de gebeurtenissen van die dag, te beginnen met Roberta’s onthullingen en Ralphs aantekeningen en eindigend met zijn onderhoud met Doheny.

Ze viel hem met geen enkel woord in de rede.

Toen hij klaar was, vroeg ze alleen maar: ‘Wat ga je nu doen, Lou?’

‘Ontdekken wie het gedaan heeft… hoe dan ook.’

‘Denk je dat het je zal lukken?’

‘Het moet.’

Ze zei: ‘Je hebt dit donderdagavond al voorspeld en toen heb ik alles nog moeilijker voor je gemaakt door boos te worden. Nu ben ik doodsbang, Lou.’

Op de een of andere manier, misschien wel omdat ze daar als een bang vogeltje zat, werd hij opeens vertederd. Hij liep haastig naar haar toe en knielde neer naast haar stoel. ‘Waarom, Doris? Waarom dan? Ik heb het heus niet gedaan!’

‘Dat weet ik.’ Haar stem klonk dof en gesmoord. Ze keek hem niet aan. ‘Maar als zij nu denken van wel?’

Hij zei: ‘Dat denken ze heus niet. Daar ben ik niet bang voor.’

Het trof hem opeens dat hij dit niet alleen maar zei om haar te troosten. Zijn eigen angst, die drie dagen geleden nog zo hevig was en hem volkomen in zijn macht hield, was zo goed als verdwenen, hoewel de situatie in feite veel gevaarlijker geworden was.

Juist omdat het gevaar zo groot was, scheen hij er met zo’n merkwaardig pervers genot tegenin te willen gaan. Doordat hij bijna zeker was geweest zijn baan te zullen verliezen, raakte hij de chronische angst kwijt voor de eventuele mogelijkheid. Het feit dat hij nu werkelijk van de moord verdacht werd, verloste hem van de chronische angst verdacht te zullen worden.

Hij zei: ‘Dat is iets dat we samen het hoofd moeten bieden, Doris, en dat zullen we doen ook. Huil nu niet, toe, alsjeblieft.’

Hij hief haar kin omhoog met zijn ene hand. ‘Met huilen kun je me niet helpen.’

Doris knipperde met haar ogen en lachte witjes. ‘Die rechercheur lijkt me een aardige man,’ zei ze.

‘Hij is zeer zeker niet zoals ik altijd gedacht heb dat rechercheurs waren,’ zei Brade, ‘en hij zegt vaak heel verstandige dingen. Het merkwaardige is dat zijn gezond verstand me altijd verrast, omdat ik hem altijd net een komieke agent uit een film vind.’

Doris zei: ‘Zal ik een borrel voor ons halen? Een klein borreltje maar.’

‘Ja, dat is goed,’ zei Brade.

Ze kwam terug met de twee glazen en zei heel kalm: ‘Ik heb nagedacht over wat die rechercheur zei van het type kerel dat Ralph gedood zou moeten hebben; iemand die pronkt met zijn kennis. Was dat niet, zoals hij het uitdrukte?’

‘Ja, en het is goed gezegd. Ik moet het zien te onthouden.’

‘Slaat dat niet precies op Otto Ranke?’

Brade knikte somber. ‘Inderdaad, maar in zijn geval is het niet belangrijk. Ranke had geen naam te verliezen door Ralphs oneerlijkheid. Juist integendeel. Hij had juist altijd verkondigd dat Ralph niet deugde. Hij zou Ralphs geknoei met de gegevens voor geen geld verzwijgen. Nee, liefje, alleen mijn reputatie stond op het spel.’

Doris zei met een ijl stemmetje: ‘Maar wie dan?’

Brade hield zijn glas stijf in zijn hand geklemd en staarde ernaar. ‘Ja, weet je, ik zit me opeens iets af te vragen. Als alles wat Doheny me verteld heeft woord voor woord de waarheid is, dan geloof ik dat me een licht begint op te gaan. Hij heeft een woord gebruikt dat een dubbele betekenis kan hebben en ik geloof niet dat hij dit zelf besefte. Ik geloof er niks van. Eén woord!’

17

Doris zei vol verwachting: ‘Welk?’

Brade keek haar een ogenblik aan met een afwezige blik en zei toen zacht: ‘Misschien wordt het niets en dan is het niet de moeite waard erover te praten. Ik moet er eerst nog een beetje dieper op doordenken. Laten we maar vroeg naar bed gaan, Doris. We laten de kwestie op zijn beloop en gaan lekker slapen.’ Hij sloeg zijn arm om haar schouders en drukte haar zacht tegen zich aan.

Ze knikte. ‘Ja, je moet morgen college geven.’

‘Ik moet elke dag college geven. Maak je daar maar geen zorgen over.’

‘Goed dan. Ik zet even de vuile boel in de vaatwasmachine en dan gaan we naar bed.’

‘Mooi zo, en denk erom, Doris, pieker maar niet. Laat alles maar aan mij over.’

Ze lachte hem toe.

Hij dacht aan die glimlach, toen hij in bed naar de duisternis lag te staren en de frisse koelte voelde van een schone kussensloop. Hij voelde hoe Doris zich voorzichtig bewoog, met de langzame bewegingen van iemand die niet slaapt en probeert de ander, die misschien wél slaapt, niet wakker te maken.

Het was zo’n hartelijk, bemoedigend lachje geweest en hij vroeg zich af waar het vandaan kwam.

Iemand die pronkt met zijn kennis! (Zijn gedachten sprongen van de hak op de tak.) Dat sloeg ongetwijfeld op Otto Rank, maar waarom? Zijn naam was gemaakt. Iedereen wist dat hij briljant was. Waarom moest hij daar dan nog extra mee pronken?

Was hij trots op zijn eigen brein of schaamde hij zich misschien? Was het misschien een soort van onzekerheid, een fundamenteel gebrek aan vertrouwen in zijn eigen intelligentie, dat hem dwong er overal en altijd mee te koop te lopen en iedereen te willen overbluffen die zijn positie zou kunnen bedreigen?

Onzekerheid!

En Foster? Die zich aan iedereen opdrong en zich met zijn ellebogen vooruit werkte? Die een jong knap vrouwtje had, dat hem aanvaardde zoals hij was? Waarom moest hij steeds weer opnieuw tegenover iedere vrouw de don Juan spelen? Waarom moest hij zijn spitsvondigheid uitspelen tegen iedere man, zelfs in een eenzijdige en belachelijke vertoning tussen docent en student?

Zelfs die arme Cap! Na zijn voltooiing van een succesvolle carrière twijfelde hij toch nog of de herinnering aan zijn naam wel levendig zou blijven bij het nageslacht en daarom spande hij al zijn krachten in om een boek te schrijven dat hem onsterfelijk zou maken. Arme Cap en die hunkering waarmee hij gesproken had over Berzelius die baron geworden was…

Brade beet zich op zijn lip. Ze leden allemaal aan dezelfde kwaal. Onzekerheid!

Je werd de wereld ingeschopt en de moederschoot was verdwenen. Het was koud en het licht deed pijn. Je moest werken om te kunnen ademen en werken om te eten. Alle genoeglijke warmte en duisternis en geborgenheid was weg, voor goed verdwenen. En je voelde je nooit meer zo veilig. Hij bewoog even. ‘Doris!’ zei hij zacht, half bang dat ze sliep en hij haar wakker zou maken.

Haar stem antwoordde onmiddellijk, een beetje slaperig en verward: ‘Ja, Lou?’

‘Je lijkt lang niet zo… zo ongerust… als ik dacht.’ (Hij bedoelde over die geschiedenis van zaterdagavond bij Littleby, maar kon er zich niet toe brengen dit speciaal te noemen.)

Ze zei zacht: ‘Ik weet dat ik het aan jou kan overlaten, Lou.’

Haar hand bewoog zich onder het laken en nestelde zich in de zijne.

Hij vroeg zich verbaasd af: heeft ze eindelijk iemand gevonden die haar zorgen van haar overneemt? Is dat het verschil?

Maar waarom nu pas? Hij was er toch altijd al geweest?

En hij dacht: Is dat werkelijk zo?

Hij haalde diep adem en voelde zich langzaam de helling afglippen naar de vergetelheid.

De volgende morgen kwam hij zwijgend aan het ontbijt, vastbesloten om niets te doen of te zeggen dat de tere harmonie zou verstoren die tussen hem en Doris ontstaan was. De eieren met spek waren klaar, precies op tijd, en Doris lachte hem toe en was zelf ook erg rustig.

Brade kon Ginny druk bezig horen in haar kamer. Hij at haastig om weg te kunnen voor haar denderende energie de kamer kwam binnenvallen. Hij slokte haastig zijn koffie naar binnen, veegde zijn mond aan zijn servet af en zei: ‘Ik kan maar beter vroeg zijn, vind je niet?’

‘Ja, dat is zo,’ zei Doris, ‘en… Lou…’

‘Ja?’

‘Bel je me… als er iets gebeurt?’

‘Natuurlijk, en als ik niet bel, weet je dat alles in orde is. Denk er om… maak je maar geen zorgen.’ Hij dacht aan de vorige avond. ‘Ik knap het wel op.’

Ze lachte een beetje beverig. ‘Goed.’

Hij gaf haar een stevige zoen en maakte zich los toen hij Ginny’s voetstappen op de trap hoorde. ‘Dag!’

De studenten leken dit keer veel normaler op college. Er was niet meer een dichte bezetting van de plaatsen vlak bij het podium en degenen die doorgaans in de sfeer van de achterste banken wensten te vertoeven, zochten al weer halverwege de zaal plaats.

Brade sprak iets luider dan gewoonlijk, om aan te tonen dat er niets aan de hand was. Hij schreef grotere cijfers op het bord en nam de additieproducten van de carbonylgroep door met een soort van afwezige routine. Hij was er zich scherp van bewust dat organische scheikunde en biochemie feitelijk hand in hand gingen en dat dit onderwerp een van de vele contactpunten vormde.

Hierna besteedde hij nog een minuut of vijf aan reactiemechanismen.

Na afloop van het college bleef hij nog even achter om vragen te beantwoorden… weer een bewijs dat alles normaal was. Toen dit klaar was, nam hij de post mee die in rekken bij de deur van de administratie gesorteerd lag en liep langzaam naar boven naar de vierde etage, om terug te keren in een wereld waarin een moord had plaatsgevonden. (Was het omdat hij deze terugkeer nog wat wilde uitstellen, dat hij niet de lift nam?)

Terwijl hij de trappen opliep, keek hij zijn post door. Vrijdagmorgen had hij door de opwinding vergeten de post te halen en zondag ook, dus nu had hij de post van drie dagen, maar er was niet veel belangrijks. Een paar leveranciers van scheikundige stoffen prezen hun waar aan in goedkope enveloppen en boekhandelaren deden hetzelfde met hun boe ken.

Hij bekeek een gele envelop, van het type dat door de universiteitsafdelingen onderling werd gebruikt. Zijn naam stond erop getypt en de afzender was: de scheikundeafdeling. Wat zou dit voor officiële mededeling zijn? Dat was snel werk na zijn uitbarsting op zaterdagavond. Hij stelde zich voor hoe Littleby vanmorgen haastig op zijn kamer was gekomen, omdat hij onmiddellijk iets doen moest.

Hij stopte de overige post in zijn jaszak en scheurde de gele envelop open. Er zat een blocnotevelletje in en hierop stond één regel: De veiligheidscursus zal gegeven worden onder verantwoordelijkheid van de afdeling. Het papier was ondertekend door Littleby.

Brade was lichtelijk verbaasd. De oude man had gereageerd op Brades korte protest van zaterdagavond. Er werd natuurlijk geen melding gemaakt van ‘een verbetering van zijn positie op de afdeling’, maar dat had Brade ook zeker niet verwacht.

Hij kwam juist op de vierde verdieping en keek net op tijd op om Otto Ranke te ontmoeten, die van zijn eigen kamer op de vijfde etage naar beneden kwam.

Brade voelde hoe de adrenaline door zijn aderen gepompt werd. Hij trok zelfs in een grauw zijn bovenlip iets op.

Ranke was de eerste die sprak. Hij zei met een verrassende hartelijkheid: ‘Lou, ouwe jongen, hoe gaat het ermee? Je ziet er best uit.’

Hij gaf hem een paar klappen op zijn schouders, liet in een brede grijnslach zijn tanden zien en liep de trap af.

Brade staarde hem verbluft na. Was het werkelijk zo gemakkelijk? Hoefde je maar één keer te bijten om te laten merken dat je tanden had en hoefde je verder alleen maar te grommen? Was Ranke in één keer te temmen? Hij keek naar het blocnotevel in zijn hand. En Littleby ook?

Hij stond stil voor zijn eigen kamer, nog steeds verbaasd, stak zijn sleutel in het slot maar kon hem niet omdraaien. De deur was al open.

Goeie God, dat betekende dat Cap Anson er was en Brade was helemaal niet in de stemming om zich druk te maken om dat eeuwige boek. Hij moest zijn tijd gebruiken om na te denken en…

Hij deed de deur met een nijdige zwaai open en bleef op de drempel staan. Cap Anson was er inderdaad… maar er was ook een vreemde bij.

Cap Anson stond, met de haak van zijn stok over zijn linkerarm, voor de kasten met glazen deuren en nam er de dozen voor schrijfmachinepapier uit, waarin Brade fotokopieën bewaarde van zijn verhandelingen, samen met het originele manuscript en verdere belangrijke bijkomstigheden. Op elke doos stond de titel met Oost-Indische inkt, in het lettertype dat Brade van Anson zelf had overgenomen, zoals vele andere speciale gewoontes. Op de plank er onder lagen de doorslagen van de aantekeningen van Brades studenten, keurig gebonden en van naam voorzien.

Het lijkt wel de kast van een nette maar uiterst saaie huisvrouw, dacht Brade.

Anson zei: ‘Ik ben aan het opscheppen over je werk, Brade.’

Brade keek echter naar de andere bezoeker. Hij zag een bruinverbrand gezicht van iemand van een jaar of zestig, peper- en zoutkleurig haar, een enigszins hoge rug en een brede humoristische mond. Nu herkende hij hem natuurlijk onmiddellijk. Hij had hem wel eens horen spreken op congresdagen van chemici. Trouwens, hij had vaak een foto van hem gezien, een keer zelfs buitenop de ‘Chemical and Engineering News’.

Hij wachtte een formele introductie niet af, maar stak zijn hand uit en zei: ‘Dr. Kinsky.’

‘Ja, hallo, hallo, Dr. Brade, neem ik aan. Ik heb gehoord van uw werk.’ Er kwam een netwerk van rimpeltjes om zijn mond en zijn ogen en hij knikte met zijn hoofd bij elk zinnetje. ‘Heb het met belangstelling gevolgd. We zijn allebei studenten van die goeie ouwe Cap, hè?’

Brade knikte en vroeg zich af of Joseph Kinsky werkelijk zijn kostbare tijd zou gebruiken om het onbelangrijke werk van een onbelangrijk chemicus met belangstelling te volgen. Hij zei: ‘Dank u.’ Hij wilde net iets zeggen over zijn eigen bekendheid met Kinsky’s veel belangrijker werk, maar deze ging haastig verder: ‘Er is wel veel veranderd sedert vroeger. Ik hoop dat u het niet erg vindt dat ik in uw lab ben binnengedrongen. Cap heeft me hier gebracht; deze verdieping is nog altijd van hem, hè? Hij gaat maar overal binnen net als vroeger. Geen enkele student is veilig voor hem.’ Hij keek met een duidelijke heimwee naar vroeger om zich heen. ‘Ik kwam hier altijd regelmatig terug, maar nu ben ik geen vijftien jaar hier geweest.’

Brade zei: ‘Zullen we niet gaan zitten? Hebt u al een afspraak voor uw lunch, dr. Kinsky?’

‘Wat? Ja… eh… ja, jammer, maar in ieder geval hartelijk dank. Ik kan dit keer niet lang blijven, maar ik wilde toch niet vertrekken zonder nog even het oude gebouw op te zoeken. Een heerlijke tijd heb ik hier gehad. Het lijkt altijd heer lijk als het voorbij is, hè?’

Brade knikte. ‘Ik begrijp wat u zeggen wilt. Het spijt me, dat we er niet een hele dag van kunnen maken. Bent u al lang in de stad?’

‘Al meer dan een week. Had al veel eerder willen komen, maar ja, familiezaken. Ik heb er in ieder geval alles op gezet om de laatste paar dagen te reserveren voor die ouwe Cap.’

Die ouwe Cap! Brade ergerde zich aan die woorden. Goed, Cap was inderdaad oud, al in de zeventig, maar Kinsky liep zelf kennelijk ook al naar de zestig.

Toch scheen het Cap niet te irriteren, want hij keek vol genegenheid naar Kinsky, zoals een echtgenoot naar zijn jonge bruid of een moeder naar haar knappe jongste kind.

Cap keek naar Kinsky, zijn talentvolle pupil, een scheikundig licht en de glorie van zijn professor.

Brade besefte dat hij jaloers was; hij was de veronachtzaamde, onopvallende student die moeilijk verwerken kon, dat de man met succes bij zijn terugkomst zo enthousiast ontvangen werd.

Hij dwong zichzelf met vaste stem te zeggen: ‘Ik neem aan dat u van mij geen commentaar zult verwachten over uw uitstekende verhandeling over de tetracycline-synthese.’

‘Ach, larie.’ Kinsky maakte een gebaar van gewilde minachting. ‘Dat is de moeite niet waard. Moran-Minter in Cambridge is mij ver vooruit.’

‘Maar hij beziet het uit een ander gezichtspunt, lijkt me. Ik denk dat u eerder dan hij aan de aldosterone zult toekomen.’

‘O ja? Denkt u dat? Nee maar, dat is merkwaardig, heel merkwaardig, want…’

Cap Anson onderbrak hem. ‘Jonge Joe hier was zo vriendelijk gisteravond bij me thuis te komen en een hele avond aan mijn boek te wijden. Hij vond het bijzonder goed.’ De oude man liet een hinnikend zelfvoldaan lachje horen.

‘O ja, beslist. Chemici moeten dat boek aanschaffen, dat is zeker. Wis- en natuurkundigen kennen de geschiedenis van hun wetenschap, omdat de nieuwe ontwikkelingen een aanvulling zijn van de bestaande, maar in de chemie schijnen de nieuwe ontwikkelingen de bestaande te vervangen. Hierdoor ontstaat de neiging het oude te vergeten en zodoende wordt gauw te veel vergeten. Het oude is de basis voor het nieuwe. Het nieuwe kan nooit goed begrepen worden zonder kennis van het oude.’

‘Volkomen juist,’ mompelde Brade.

‘En Cap is de man die ons dit onder de neus wrijft, hè? Deze materie vraagt meer dan een chemicus, met name een filosoof, en die filosoof is Cap.’

Cap Anson hinnikte opnieuw en Brade knikte aarzelend. Het was wel erg innig. Hij wou maar dat het voorbij was, want het deprimeerde hem.

Kinsky zei: ‘Vroeger dacht ik nooit aan Cap als aan een filosoof. Ik vond hem maar een dienstklopper.’

Brade lachte flauwtjes. ‘Dat was hij in mijn tijd ook.’

‘O, maar toen was het vast al veel minder, dat kan gewoon niet anders. Toen ik hem kende, was hij pas een jaar of dertig. Een echt vaatje buskruit. Weet je nog, Cap, dat je mij de volledige methyleermethode wilde laten toepassen van de cyclische verbinding en dat ik zei dat het tijd verknoeien was. Wat heb je me er toen van langs gegeven. Wauw! Over nachtmerries gesproken. Hij haalde me het vel over de neus. Heus. Zo heeft hij zijn bijnaam gekregen. Ik wil wedden dat u niet eens zijn eigen naam kent. Ik wil wedden dat niemand het weet.’ Hij keek zeer vergenoegd.

Brade was hevig geïnteresseerd. ‘Bedoelt u dat u Cap de naam Cap gegeven heeft?’

‘Nou, en of. Waarom denkt u eigenlijk dat hij Cap heet?’

‘Ik zou het echt niet weten. Ik meen me te herinneren dat er een honkbalspeler geweest is die Cap Anson heette.’

‘Daardoor sloeg deze bijnaam zo gauw in, maar dat heeft niets met de werkelijke bedoeling te maken.’

‘Ik heb ook wel eens horen zeggen dat Cap vroeger een boot bezat.’ Brade zag de humoristische kant hiervan. ‘Misschien een roeiboot.’

Cap Anson die met stijgende verontwaardiging naar dit gesprek geluisterd had, zei: ‘Dat is klinkklare onzin!’ Hij tikte een paar maal nijdig met zijn stok op de grond.

‘Nee,’ sprak Kinsky hem onmiddellijk tegen. ‘Helemaal geen onzin. Een authentiek stuk Ansongeschiedenis. Hij gaf me er van langs over die methylatie. De scheldwoorden die hij me naar mijn hoofd smeet. Toen ik dacht dat hij eindelijk wel uitgebruld was, zweeg hij en keek me strak aan. Hij zei: ‘Kinsky, als je voor mij een onderzoek doet, dien je te bedenken dat ik de kapitein op het schip ben. Je denkt maar voor jezelf, totdat ik je zeg wat je denken moet en dan denk je zoals ík wil, want ik ben de kapitein en jij de scheepsjongen. Begrepen?” Zo was het, zo was het echt. Vanaf die dag heb ik hem altijd Cap genoemd en na een poosje werd hij door niemand meer anders genoemd.’

Anson keek nijdig. ‘Dat is nooit voorgekomen.’

Uit medelijden met zijn onthutste leraar liet Brade de kwestie resoluut varen en kwam hij weer terug op zijn eerste onderwerp. ‘Ik weet niet of u een discussie wenselijk acht, dr. Kinsky, maar wat zijn de vooruitzichten van een succesvolle aldosterone-synthese?’

‘Het hangt er van af, het hangt er helemaal van af,’ zei de ander lichtelijk opgewonden. ‘Volgens mij zijn ze zeer gunstig, maar volgens u natuurlijk niet.’

‘Volgens mij? Maar ik weet er niets van! Zo goed als niets, tenminste.’

‘Volgens uw student, bedoel ik. O.’ hij zette een somber gezicht, ‘ik vond het heel erg toen ik hoorde van dat ongeluk.’

‘Tja, er viel niets meer aan te doen,’ mompelde Brade. ‘Wie van mijn studenten hield zich bezig met de aldosterone-synthese?’

Kinsky zei verbaasd: ‘Die jongen die is omgekomen… Ralph Neufeld. Hij was er volkomen zeker van dat mijn werkwijze nooit aldosterone zal opleveren. Een buitengewoon zelfverzekerde jongeman. Hij zei het me midden in mijn gezicht.’

‘Wat?’ barstte Brade uit. ‘Heeft u hem dan gesproken?’

‘Natuurlijk. Dat was verleden jaar op die bijeenkomsten van de A.C.S. in Atlantic City.’

‘Ik herinner me dat hij daar geweest is, ja. Ik kon subsidie van de universiteit loskrijgen om de reiskosten te dekken. Hij heeft me nooit verteld dat hij u gesproken had.’

Kinsky snoof verachtelijk. ‘Hij vond het gesprek blijkbaar te onbelangrijk. Hij kwam naar me toe, nadat ik een lezing gehouden had over dit onderwerp, stelde zich voor en zei toen ronduit, dat het volgens mijn methode nooit zou lukken tot die synthese te komen. Hij weigerde te zeggen wat er volgens hem fout aan was. Noemde me min of meer een ezel, midden in mijn gezicht. Het is nu al weer een heel jaar geleden, maar ik ben het nog steeds niet vergeten. Tussen twee haakjes, Brade, wat gaat er met zijn onderzoek gebeuren nu hij dood is?’

Was het Brades overgevoelige verbeelding of lag er werkelijk scherpe belangstelling in Kinsky’s ogen, toen hij deze vraag stelde?

18

Brade werd door deze vraag verrast en keek peinzend eerst naar Kinsky en toen naar Anson, die zijn bloedeloze lippen stijf op elkaar klemde alsof hij nog boos was bij de gedachte aan hun laatste ontmoeting, toen dit onderwerp ter sprake was gekomen.

Hij dacht: Wat moet ik nu zeggen?

Een ontwijkend antwoord was misschien het beste. ‘Ik heb nauwelijks tijd gehad hierover na te denken, dr. Kinsky.’

Nu viel Anson hem kribbig in de rede. ‘Hij denkt erover het zelf af te maken, tegen mijn advies in, mag ik er wel aan toevoegen. Ik begin oud te worden, Kinsky. Vroeger werd mijn raad altijd opgevolgd.’

‘Tja,’ zei Kinsky, die zich niet op zijn gemak scheen te voelen, ‘we worden allemaal oud.’

Er viel een stilte en ze voelden alle drie dat het een onverkwikkelijk gesprek dreigde te worden.

Kinsky stond op en zei: ‘Ik vond het prettig kennis met u te maken, Brade. Als u ooit mijn kant uitkomt, aarzel dan niet bij me binnen te vallen.’

‘Graag, dat doe ik beslist,’ zei Brade en gaf hem een hand. Anson zei en zijn stem klonk nog steeds enigszins scherp: ‘Zeg, Brade, ik kom vanmiddag om vijf uur over die veiligheidscursus praten. Vijf uur precies.’

‘Vijf uur,’ herhaalde Brade, Het was echt weer iets voor Cap om zich niet eens af te vragen, of Brade misschien iets anders had om vijf uur.

Kinsky zei: ‘En als Cap vijf uur zegt, dan betekent dat niet één minuut over vijf, of is hij veranderd?’

‘Hij is niet veranderd,’ zei Brade.

Brade voelde ineens een vreemde bitterheid in zich opkomen; hij onderging het verlies van een vader, zonder dat hij ooit volledig besef had gehad van zijn bestaan. Was Cap Anson dan een soort van vader voor hem geweest?

Dit besef kwam nu pas, nu hij hem daar had zien staan naast zijn oudere en succesvollere zoon, de goede zoon die hem eer en roem bracht, die gedaan had wat hij zei en onbewogen had ondergaan dat de kapitein van het schip hem te lijf ging. Terwijl Brade… de onbelangrijke zoon was die vastgevroren zat in zijn baantje en nu zelfs dat verloren had. Die door de arme Cap in een andere richting gestuurd werd en botweg weigerde.

Arme Cap! Oud geworden in eer en roem en nu zo onzeker.

Cap en zijn boek.

Brade dacht: Doris is bij me teruggekomen, maar al het andere ontvalt me. Ralph Neufeld dood, mijn onderzoekingen lopen op niets uit door vervalsing; mijn baan ben ik kwijt…

en Cap Anson…

Hij dacht vol bittere zelfspot: Mijn vader houdt niet meer van me.

Hij stond op en liep zijn lab binnen door de verbindingsdeur. Vroeger was dit een deel van de werkkamer geweest, toen Anson hier pas kwam, maar deze had het laten afschutten en er vacuüm- en gasleidingen, warm en koud water en luchtkokers in laten aanbrengen.

Anson had altijd de theorie gepreekt, dat iedere professor – ook al was hij zo oud dat zijn gewrichten kraakten – nooit mocht vergeten hoe een reageerbuisje en een pincet aanvoelden. Hij moest enkele experimenten zelf uitvoeren ook al waren deze uiterst onbelangrijk.

Brade had Anson ook hierin nagevolgd. Zijn eigen poging om zuren te catalyseren onder zuurstofdruk was ook een eenvoudig experiment, maar dat was niet belangrijk. Zoals Anson ook zei, het was prettig om met eigen handen iets tot stand te brengen.

Nu keek Brade een beetje triest naar zijn gebrekkig opgestelde proef en vroeg zich af of er nu nog wel genoegen aan te beleven viel. Op dit moment was de aangekoekte reactor alleen maar onprettig om aan te zien. Onprettig omdat hij vuil was en onprettig om de herinneringen die hij opriep.

Hij had er niet meer naar omgekeken sedert die donderdagmiddag, toen hij Ralphs lab was binnengelopen om gestandaardiseerd zoutzuur te lenen en hem daar dood had zien zitten. Er was geen enkele actie meer in de reageerkolf, de glazen en plastic buizen en de grote vaalgroene samengeperste-zuurstofcilinder.

Volkomen automatisch gleed zijn blik langs de cilinder. Hé, dat was vreemd!

Was die cilinder leeg? Hij had hem nog kort voor de laatste proef vernieuwd! De drukmeter onderaan de anderhalve meter lange cilinder hoorde achttienhonderd pond per vierkante inch aan te wijzen, maar hij stond op nul.

Hoe kwam dat nou?

Had hij de cilinder open laten staan en was de inhoud langzaam vervlogen? De drukmeter aan de buitenkant, die de verbinding met de buitenlucht vormde, stond ook op nul. Hij voelde aan de afsluitkraan, maar die was dicht. Er was dus geen lek.

Had hij zelf de hoofdkraan dichtgedraaid, de zuurstof tussen de twee meters laten ontsnappen en daarna de tweede kraan ook gesloten? Het zou inderdaad de juiste methode geweest zijn, maar hij kon het zich helemaal niet herinneren. Hij greep de hoofdkraan bovenop de cilinder en probeerde hem met de klok mee te draaien. Er was geen beweging in te krijgen. Kennelijk zat hij al dicht.

Volkomen automatisch wilde hij tegen de klok in draaien, om de zuurstof in de meter te laten stromen en te zien of de naald zou bewegen… maar hij bedwong zich.

Eén seconde hing zijn leven aan een zijden draad en doordat hij wachtte, ontsnapte hij aan de dood.

Hij zag het niet bewust, maar zijn gevoel waarschuwde hem. De innerlijke blik van zijn meer dan vijfentwintigjarige ervaring zag iets ongewoons en daarom bedwong hij zich.

Nu zag hij bewust wat er ongewoon was. Er glinsterde iets olieachtigs op het stukje verbindingssnoer tussen de drukmeter en de cilinder. Hij krabde eraan met zijn nagel en rook toen aan zijn vinger.

Hij voelde zich volkomen verlaten in een eindeloze leegte, toen hij een moersleutel pakte, hem op de juiste grootte stelde en op de zeshoekige moer plaatste. Hij zette even kracht en toen ging de moer los, maar hij voelde glibberig en dat was niet gewoon.

Hij hield de losse meter in zijn hand, de draden voelde nat aan. Het naaldventiel was ook vochtig. Hij kon niet met zekerheid vaststellen wat het voor vloeistof was, maar deze had de dikke substantie van glycerine.

Als hij werkelijk de kraan tegen de klok in had gedraaid, zou de muur van het lab door de kracht van de explosie bezweken zijn.

Brade liet de meter op een werkbank kletteren en liet zich met een plof op een kruk vallen. Hij trilde over al zijn leden in het besef dat de Dood hem bijna had geraakt.

Toen het trillen ophield (hij wist niet hoeveel tijd er verlopen was) stond hij op om zich ervan te overtuigen dat de buitendeur van zijn lab op slot was. Daarna sloot hij ook zijn kamerdeur af. Laten ze maar denken dat hij was gaan lunchen. (Lunch? Hij walgde van het idee.)

Hij bleef staan staren naar de drukmeters en de glinsterende dodelijke draden.

Hij had donderdags de cilinder nog gebruikt, de dag waarop Ralph verongelukte. Toen was hij kennelijk nog in orde. Sedertdien had hij hem niet meer gebruikt en er konden allerlei mensen in zijn kamer en in zijn lab geweest zijn. Hij was Ralph niet. Hij sloot zijn kamer pas af als hij om vijf uur naar huis ging… als hij eraan dacht, tenminste. Hij sloot in ieder geval nooit af, als hij naar het studentenlab ging of de bibliotheek, zelfs niet als hij ging lunchen.

Natuurlijk was Cap Anson twee keer op zijn lab geweest sedert donderdag (hij had even een beeld van Cap die de ongehoorzame student wilde vermoorden omdat hij niet naar hem wilde luisteren en hij moest er even flauw om glimlachen) en de tweede keer was Kinsky erbij geweest. Roberta was in Ralphs lab geweest en misschien ook wel in dat van hem. Verdraaid nog an toe! Iedereen kon in zijn lab geweest zijn. Zonder het te willen, dacht hij weer aan Kinsky. Die man was in ieder geval op zijn lab geweest. Cap Anson was er nu bij geweest, maar Cap kon plotseling verdiept geraakt zijn in iets dat Kinsky hem gewezen had in een boek en dan vergat hij alles om zich heen. Kinsky wist dit natuurlijk ook van hem, dat stond vast.

Zonder er enige moeite voor te hoeven doen, was Brade bezig de details van de situatie te schetsen. Kinsky had Ralph ontmoet. Ralph had snoevend beweerd dat hij door zijn onderzoek Kinsky voor gek zou laten staan. Was Kinsky zo trots op zijn eigen kennis dat hij dit zou proberen te weerleggen, al moest hij Ralph ervoor vermoorden? Zou hij daarna het plan hebben opgevat om Brade uit de weg te ruimen, om te voorkomen dat het werk van de leerling werd afgemaakt door de leermeester? Hij had met zoveel gretigheid gevraagd of Brade van plan was het onderzoek af te maken… en de cilinder was toen al ingesmeerd. Zou hij de glycerine weggeveegd hebben, als Brade hem had kunnen overtuigen dat hij van plan was het experiment stop te zetten? Of was iedere verandering van plan uitgesloten en gaf Kinsky alleen maar toe aan een ziekelijke nieuwsgierigheid?

Onmogelijk! Alles was eenvoudig onmogelijk! Kinsky was in de stad toen Ralph stierf, maar hoe had hij voldoende op de hoogte kunnen zijn van de bijzonderheden van Ralphs werk, om die moord tot in de kleinste details te kunnen voorbereiden?

Brade steunde zijn verhitte voorhoofd in zijn ijskoude handen. Nee, het was zijn jaloezie en niet zijn gezond verstand, die hem op deze gedachten bracht.

Hoe kon een chemicus – tenzij hij werkelijk een psychopaat was – ervan dromen de waarheid door doodslag geweld aan te doen, wanneer een ander daarna die waarheid toch zou ontdekken…

Maar iedereen kon ten slotte een psychopaat zijn.

En wanneer dit nu eens niets te maken had met Ralphs dood? (Twee moordenaars tegelijk? Haast een onmogelijk toeval.) Maar kon er niet iemand zijn die persoonlijk een grief had tegen Brade? Zaterdagavond nog, had hij Foster zwaar beledigd… en Ranke ook. Zozeer, dat moord het gevolg kon zijn?

Hij herinnerde zich met een huivering Rankes opvallende vriendelijkheid. Was het de neerbuigende vriendelijkheid geweest van een moordenaar voor zijn slachtoffer, dat al zo goed als dood is en geen adrenaline meer waard is?

Of Littleby? Brade had Littleby ook op zijn nummer gezet en dat korte briefje van vanmorgen kon wel eens met hetzelfde sop overgoten zijn.

Littleby? God nog an toe! Brade vond dat hij nu toch wel al te ver doorsloeg. Hij begon nu toch wel spoken te zien, als hij zelfs Littleby ging verdenken. Stop ermee!

In ieder geval moest Doheny dit weten, want in dit geval kon lector Louis Brade toch moeilijk de schuldige zijn en als er maar één moordenaar was, betekende dit dat hij ook onschuldig was aan de moord op Ralph.

Vrijwel onbewogen nam hij de telefoon van de haak. Hij draaide een nummer en een nuchtere stem zei: ‘Politiebureau, wijk negen. Dit is agent Martinelli.’

Brade zei, en hij hield zijn stem zo toonloos mogelijk: ‘Ik zou graag spreken met rechercheur Jack Doheny. Wanneer denkt u dat hij er is? Juist, ja. Nee, nee,’ (dit heel snel) ‘niemand anders. Er is geen haast bij. Moet u horen, wanneer hij opbelt of terugkomt, wilt u hem dan zeggen dat ik gebeld heb? Ik ben Louis Brade van de universiteit. Hij kent me. Zegt u hem dat ik hem graag zo gauw mogelijk wil spreken. Mijn nummer is universiteit 2-1000, toestel 125. Ja, goed, dank u.’

Hij hing op en bleef nog geruime tijd naar het toestel zitten staren.

Toen dacht hij: Ik kan beter wat gaan eten.

Hij ging niet naar een lunchroom, maar kocht wat broodjes en ging terug naar zijn kamer. Hij liep snel en ontweek alle bekenden. Hij voelde er weinig voor zich onder de mensen te begeven, zo lang hij niet wist wie zijn eventuele moordenaar was. Hier, achter gesloten deuren…

Maar hier, achter de gesloten deuren, had de dood hem ook bijna overvallen.

Hij dronk verstrooid zijn koffie, onmiddellijk nadat hij deze had ingeschonken, zodat de drank veel te heet was, en merkte toen pas dat hij geen room genomen had.

Toen het bijna een uur was dacht hij: Ik ga maar naar het lab.

Hij sloot de kamerdeur achter zich af, voelde nog een paar keer aan de knop (zou hij die deur ooit nog openlaten?) en liep de gang af naar het studentenlab.

Charlie Emmett was bezig met de voorbereidingen voor een demonstratie van semicarbazonevorming onder druk. Dit hield in dat hij na verloop van een minuut of tien een glazen ‘bom’ zou maken, waarbij hij de dikke wanden afsloot door de bal langzaam in een vlam rond te draaien, zodat de sluiting geen enkele zwakke of dunne plek vertoonde en de meerdere atmosferen druk van de verhitte gassen binnenin de bol zou kunnen weerstaan, wanneer deze bol met het reactiemengsel verhit werd.

Brade maakte zich altijd zenuwachtig bij dergelijke demonstraties. De studenten moesten dit nu eenmaal zien, maar er bestond altijd gevaar voor ongelukken.

Emmett was natuurlijk wel zeer bedreven. Brade had hem wel meer een glazen ‘bom’ zien maken. Hij had gekeken naar die vaste blik op de gestadige vlam en die vaste greep waarmee hij het uiteinde van de glazen buis tot een hete bol liet worden.

Er was ook een vaste greep en een koelbloedig brein voor nodig om glycerine te smeren op de bedrading van een drukmeter.

Brade schaamde zich voor deze gedachte. Charlie Emmett? Die ongeïnteresseerde Charlie Emmett? Wat voor motief? Goeie God, wat voor motief? (Roberta Goodhue kwam binnen, schonk hem een kort beverig lachje en liep toen haastig naar de werkbank aan de zijkant om nog de laatste toebereidselen te maken met de chemische stoffen die die morgen waren klaargezet voor de proeven van de dag.)

Brade keek op zijn horloge. Het was vijf voor een. Over vijf minuten precies zouden de studenten komen binnenvallen.

Hij bedacht somber dat het leven van een leraar toch wel erg aan de klok gebonden was, met zo’n half dozijn tijden voor colleges, practica, werkcolleges en faculteitsbijeenkomsten. De minutenwijzer wees twaalf aan en een student kwam binnen, vouwde zijn zwarte rubberschort open en trok de opening over zijn hoofd. Hij zei beleefd: ‘Dag, professor Brade,’ legde zijn boeken op een van de lessenaars en sloeg een labhandboek open, dat vol ingevreten zuurvlekken zat.

Toen hij dit deed, vielen er een paar opgevouwen blocnotevellen uit. De student keek ernaar, eerst verbluft maar toen vrij ontdaan. Hij liep vlug naar Emmett, die aan de andere kant van het lab stond.

‘Zeg, mr. Emmett, ik schijn mijn verslag niet te hebben ingeleverd over mijn eerste onverwachte vrijdag. Is het goed als ik het nu nog afgeef?’ Hij keek hem bezorgd aan.

Emmett zei vrij autoritair, misschien omdat hij Brades ogen op zich gericht voelde: ‘Goed dan, ik zal het nog nakijken, maar zorg dat dit niet weer gebeurt.’

Brade keek afwezig toe, toen de jongen de papieren aan Emmett overreikte. Nu kwamen er steeds meer haastige studenten binnen. De tijd drong. De tijd die de dag van een leraar in moten snijdt en hem als een tijdelijke kruisiging op de klok vastnagelt.

De tijd… en dat wat net gebeurd was. Goeie God, hij dacht opeens…

Het leek alsof het lab met de studenten opeens verdween en hij zich volkomen alleen in het heelal bevond met één bepaalde gedachte, één afschuwelijke gedachtenkronkel.

Hij liep plotseling uit het lab weg. Twee of drie paar ogen keken hem nieuwsgierig na, maar dat deerde hem al lang niet meer.

Hij liep vlug naar zijn telefoon en zocht een nummer in het telefoonboek.

‘Het is dringend,’ legde hij uit aan de jonge efficiënte stem die antwoordde. ‘Het is uiterst belangrijk en ik heb maar een paar minuten nodig. Nee, het kan werkelijk niet wachten tot drie uur.’

Het kon echt niet. Hij moest het weten. Nu.

Het wachten was afschuwelijk en hij kromp in elkaar bij de gedachte aan de schrik en de angst die hij zou veroorzaken. Het kinderstemmetje dat nu in zijn oor klonk, vroeg inderdaad angstig hijgend wie hij was.

Na afloop van het gesprek vroeg Brade ten slotte: ‘Je weet het dus heel zeker? Absoluut zeker? Is dit precies hoe het gegaan is? Echt waar?’

Hij opperde nog allerlei andere mogelijkheden, telkens opnieuw, maar hield ten slotte op omdat hij bang was dat ze hysterisch zou worden.

Hij vroeg nog één keer: ‘Dus je weet het heel zeker?’ en hing toen op.

Nu wist hij het. Hij kende het motief, wist hoe de gebeurtenissen elkaar hadden opgevolgd, wist eenvoudig alles.

Dat wil zeggen, hij meende zekerheid te hebben.

Helaas was hij geen ervaren politieman. Hoe moest je te werk gaan om een vermoeden te bewijzen? Trouwens, hoe kon je iets bewijzen, ook al was je er zeker van?

Hij ging zitten en dacht lang en rustig na, totdat de zon zo laag kwam dat hij hem in de ogen scheen en hij moest opstaan om het scherm omlaag te doen. Op dit moment klonk er een bescheiden klopje op de deur.

Dit keer herkende hij onmiddellijk de gezette gestalte achter het matglas en hij deed haastig de deur open. ‘Komt u binnen, mr. Doheny.’ Hij nam de voorzorg de deur weer achter hem op slot te draaien.

‘Goedemiddag, professor,’ zei Doheny. ‘Ik kreeg uw telefoontje een beetje laat door en daarom ben ik meteen maar hierheen gekomen. Het spijt me dat ik er niet was.’

‘O, dat hindert niet.’

‘Ik hoop dat ik uw colleges niet in de war stuur?’

‘Nee.’

‘Mooi zo. Vertel eens wat u op uw hart heeft. Me dunkt, iemand zoals u moet wel heel iets bijzonders te melden hebben, als hij op die manier de politie opbelt.’

‘Ik vrees van wel, ja.’ Hij keek toe hoe de gezette rechercheur tegenover hem plaats nam en zei haastig: ‘Weet u, er is een aanslag op me gepleegd.’

Doheny, die bezig was een sigaar te zoeken in zijn vestzakje, bleef plotseling stokstijf zitten en de vriendelijkheid verdween uit zijn ogen. Met een ijzige blik zei hij: ‘O ja? Bent u gewond geraakt?’

‘Nee, ik ben eraan ontsnapt, maar het scheelde niet veel.’

‘Scheelde het maar een haartje?’

‘Ja, precies.’

Brade kreeg een gevoel alsof zijn maag een ijsklomp was. Het feit viel niet te loochenen dat de rechercheur hem vijandig aanstaarde. Nee, het was zelfs meer dan dat; Doheny keek naar Brade alsof hij de professor nu werkelijk van de moord verdacht.

19

Brade weifelde even en begon toen langzaam te beschrijven, hoe hij ontdekt had dat er met de cilinder geknoeid was. Doheny luisterde met half toegeknepen ogen, maar zijn belangstelling werd wakker toen Brade de vloeistof beschreef als ‘glycerol of, zoals het gewoonlijk maar niet terecht genoemd wordt, glycerine.’

Doheny klemde zijn handen om de tafelrand en zei onmiddellijk: ‘Glycerine? Bedoelt u zoiets als nitroglycerine?’

Brade bedwong zijn opkomende ergernis. ‘Nee, natuurlijk niet. Glycerine – ik bedoel dus glycerol – is op zichzelf volkomen onschuldig. Het wordt gebruikt in suikerwaren en cosmetica.’

‘Onschuldig? Maar dan…’

‘Onschuldig onder normale omstandigheden, maar weet u, als die cilinder opengedraaid zou worden, zou pure zuurstof die meter vullen met een druk van ongeveer achttienhonderd pond per vierkante inch. Om u een vergelijking te geven, de zuurstof in de lucht om ons heen heeft een druk van ongeveer drie pond per vierkante inch. Onder de druk van die samengeperste zuurstof zou de glycerol, die onder normale omstandigheden volkomen onschuldig is, snel en hevig reageren waarbij een enorme hitte zou vrijkomen…’

‘U bedoelt dat die zuurstof zou ontploffen.’

‘Ja. Hierdoor zou de hoofdkraan van de cilinder springen waardoor de rest van de zuurstof naar buiten zou stromen, waardoor de cilinder zelf veranderen zou in een door straalkracht aangedreven monster. Het lab zou verwoest zijn en ik zou zeer zeker gedood worden.’

Doheny haalde diep adem en krabde met een scherpe vingernagel over zijn mollige wang. Hij zei: ‘Kan dat spul er niet per ongeluk opgesmeerd zijn?’

‘Nee,’ zei Brade heel beslist. ‘De bedrading van een zuurstofcilinder mag nooit ingevet worden en ik kan me onmogelijk voorstellen dat iemand dat per ongeluk gedaan zou hebben. Vorige week donderdag was alles nog volkomen in orde en ik weet zeker dat er met opzet aan geknoeid is.’

‘Om u te vermoorden, professor? Is dat het?’

‘Natuurlijk! Er kan geen enkele andere reden zijn. Ik gebruik die cilinder en verder niemand. Het was alleen een kwestie van tijd, wanneer ik die hoofdkraan zou opendraaien. Het had maar een seconde gescheeld, of het was gebeurd.’

Doheny knikte. Hij deed nog altijd even koel. ‘En wat valt hier volgens u uit op te maken? Is het volgens u dezelfde persoon die uw student vergiftigde en dat zuurstofding insmeerde?’

Brade zei: ‘Twee verschillende moordenaars binnen deze universiteit is toch wel een beetje te veel gevraagd van het toeval, vindt u niet?’

‘Dat is zo. Dus u neemt aan dat u niet de moordenaar kan zijn, omdat u zelf een van zijn slachtoffers bent?’

‘Nou ja…’

‘Maar in feite bent u helemaal geen slachtoffer, waar of niet? U bent zo veilig alsof u in de kerk zit, want u heeft die kraan helemaal niet omgedraaid. Weet u zeker, dat u die rommel er niet zelf op gesmeerd heeft, professor?’

‘Wat! Zeg, luister eens even…’

‘Nee, luistert u liever naar mij. Dit geeft me een rotgevoel. Nu moet ik gaan denken dat ik me misschien vergist heb. Ondanks alle aanwijzingen hield ik u voor onschuldig. Nu heeft u juist de schuld op u geladen, doordat u niet kon stilzitten.’

Doheny raakte vol vuur terwijl hij sprak. ‘Iemand die verdacht wordt kan, als hij schuldig is, rustig blijven zitten zonder iets te doen en denken, de politie heeft toch geen rechtsgeldige bewijzen. Het is waarschijnlijk de beste manier, maar ook de moeilijkste. U zou dit nooit kunnen, want u heeft te veel fantasie. U bent een type dat allerlei dingen gaat zitten bedenken om u over op te winden. Een andere goede manier is de benen te nemen, er vandoor te gaan. Voor u is dat niets, u heeft een gezin en een positie. Dan blijft er nog maar één ding over voor een schuldige verdachte. Hij kan een tegenaanval gaan uitvoeren. Hij kan bewijzen gaan fokken die hem vrij zullen pleiten. Om dat te kunnen doen, moet de verdachte geloven dat hij de politie te slim af kan zijn. Dat is voor een professor natuurlijk niet moeilijk. Ik bedoel, slim zijn is zijn vak, waar of niet?’

Brade viel hem energiek in de rede: ‘Ik verzeker u dat niets van dit alles hier het geval is.’

‘Ja, ja, goed professor, ik hoor u wel, maar laten we even verder redeneren. De meeste valse aanwijzingen bestaan hieruit, dat de verdachte doet of hij zelf ook een slachtoffer is. Ik bedoel als er in een bepaalde buurt vaak ingebroken wordt en we denken dat een van de bewoners de verdachte is, ge beurt het heel vaak dat juist daar ingebroken wordt. Dan ïs hij ook een van de slachtoffers en kan dus onmogelijk zelf de inbreker zijn, begrijpt u?’

‘Dus ik heb zelf aan die cilinder zitten knoeien en heb u toen opgebeld?’

‘Professor, ik mag u erg graag, maar toch geloof ik dit echt.’

Brade nam de drukmeter op en zei kalm: ‘Dus dit heeft u niet nodig als bewijsstuk?’

‘Nee, want het toont helemaal niets aan.’

Brade knikte. Hij veegde de bedrading schoon met een zachte doek die hij eerst in alcohol had gedoopt en daarna in ether. Toen blies hij er samengeperste lucht overheen. ‘Ik zal het naderhand wel zorgvuldiger doen,’ zei hij. Hij schroefde de meter weer op de cilinder vast door een paar venijnige handbewegingen met de moersleutel.

Hij legde de sleutel neer en keerde zich om naar Doheny, die oplettend had toegekeken.

Brade zei: ‘U gebruikt een psychologie die ik volkomen doorzie, mr. Doheny. U probeert mij met uw logica te strikken en denkt dat ik dan uit wanhoop een bekentenis zal afleggen, wat voor u dan een kostbaar rechtsgeldig bewijs is, maar het zal u niet lukken.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat dit alleen maar lukt bij iemand die schuldig is en ik ben onschuldig. Ik weet zelfs wie de schuldige is.’

Doheny lachte hartelijk. ‘Gaat u nu psychologie op mij toepassen, professor?’

‘Ik zou niet weten hoe.’

‘Goed dan. Wie is het dan wel?’

Brade voelde zich tot wanhoop gedreven door het geduld waarmee de ander zoete broodjes probeerde te bakken tegenover een zonderling. Hij zei: ‘Ik heb ook bewijsgronden nodig en ik zal ze voor u zien te krijgen. Let maar op.’

Hij keek snel op zijn horloge, liep naar de telefoon en draaide een nummer van een ander toestel. ‘O, ben jij daar? Mooi zo, dit is professor Brade. Het tweede practicum is ongeveer afgelopen, hè? Goed, zou je nu direct op mijn kamer willen komen, alsjeblieft? Ja.’

Hij hing op. ‘Eén momentje mr. Doheny.’

Roberta klopte heel licht op de deur en Brade liet haar binnen. Ze droeg een grijze stofjas die haar veel te groot was. Het borstzakje zal vol rode vlekken van de stiften waarmee ze glazen buizen merkte, en verder was de jas verkleurd en uitgebeten door allerlei scherpe stoffen.

Ze bracht een vage geur van het organische lab mee, een lucht die de studenten in het begin onprettig vonden, maar waar aan ze spoedig gewend raakten.

Haar gezicht was volkomen zonder uitdrukking, alsof haar levenslust bijna gedoofd was. Haar ogen dwaalden schichtig rond.

Brade dacht, ondanks zichzelf: Arm ding.

Hij zei: ‘Roberta, dit is mr. Jack Doheny.’

Haar ogen hielden Doheny even vast en ze zei mompelend: ‘Hoe maakt u het?’

Brade zei: ‘De rechercheur die met de zaak belast is.’

Het meisje sloeg haar oogleden op en keek opeens veel levendiger. ‘Van Ralphs ongeluk?’

‘Mr. Doheny is van mening dat het geen ongeluk was. Ik trouwens ook. Het was moord.’

Ze was opeens vuur en vlam. ‘Waarom vertelt u me dat?’ Ze keek naar de rechercheur en staarde hem gespannen aan. ‘Ik wist wel dat hij zelf niet zo stom zou zijn. Wie deed het? Wie?’

Brade dacht: Ze neemt het maar al te graag aan. Het doet haar goed.

Hij zei: ‘Dat proberen we juist vast te stellen. Intussen is er een ander punt dat opgehelderd moet worden. Ik vrees, dat mr. Doheny te weten is gekomen dat jij met Ralph bevriend was.’

Ze zei vol zorgeloze minachting: ‘Dat is heus geen verrassing voor me.’

‘O nee?’

‘Mrs. Neufeld-Ralphs moeder-zei dat de politie er haar naar gevraagd had.’ Ze keerde zich naar Doheny. ‘Als u het mij gevraagd had, had ik het heus wel gezegd.’

Doheny glimlachte en zei vriendelijk: ‘Ik wilde u niet lastig vallen, als het niet strikt nodig was. Het is toch al geen pretje voor u, lijkt me zo.’

‘Nee, dat is het zeker niet.’

‘Mr. Doheny heeft ook ontdekt dat jullie een keer ruzie gehad hebben,’ zei Brade.

‘Wanneer was dat dan?’

Brade zei: ‘Ga alsjeblieft even zitten, Roberta. Er is iets dat ik graag opgehelderd zag en daar kun je me bij helpen. Ga even zitten, toe.’

Roberta weifelde even en ging toen langzaam zitten op een stoel vlak bij de deur. ‘Wat voor ruzie was dat, professor Brade?’

‘In een ijssalon.’

Ze keek verbaasd en Doheny keek ook vragend op.

Brade zei: ‘Jullie konden het er samen niet over eens worden wat voor sorbet je zou nemen.’

Roberta schudde haar hoofd. ‘Ik herinner me er niets van. Wie heeft u dit verteld?’ Ze keek verontrust van de een naar de ander en was erg op haar hoede.

Doheny liet niets los. Brade dacht: Hij geeft me steeds meer touw, het ene stuk na het andere, in de hoop dat ik struikel en kom te hangen.

Hij zei: ‘Van wat ik gehoord heb, schijn je karamel- en chocolade-ijs besteld te hebben en daar kregen jullie woorden over.’

‘Nee, dat is niet waar.’

‘In ieder geval hoorde de buffetbediende jullie opgewonden fluisteren en hij hoorde heel duidelijk het woord “fudge” en toen bestelde jij een karamelsorbet.’

Hij zweeg en Roberta zei niets, maar haar ogen werden groot en haar gezicht werd krijtwit.

Brade zei: ‘Zou je, ten behoeve van mr. Doheny, even willen uitleggen dat de buffetbediende verkeerd begreep wat hij hoorde? Wil je even een tweede betekenis geven van het woord “fudge”?’

Roberta bleef zwijgen.

Brade zei: ‘Een betekenis, die studenten iets speciaals zegt.’

Roberta zweeg.

Brade zei: ‘Roberta, heb ik het mis als ik zeg dat het met vervalsen te maken heeft? Hadden jullie ruzie over vervalste gegevens in plaats van over karamelsorbets?’

‘Nee,’ zei Roberta hijgend.

‘Gisteren trof ik je aan in Ralphs lab, waar je zijn schriften doorkeek. Zocht je werkelijk naar een herinnering, Roberta? Of zocht je vervalste gegevens? Wilde je ze misschien vernietigen om zo Ralphs reputatie te redden?’

Roberta slaagde er met moeite in nee te schudden.

Brade zei: ‘Ontkennen helpt niet, Roberta. Ik heb die schriften ook doorgekeken en ik heb die valse gegevens wél gevonden.’

‘Zo was het niet,’ riep ze opgewonden uit. ‘Ik bedoel, u begrijpt het niet. Het was niet zoals u het doet voorkomen. Hij was wanhopig. Ralph wist niet wat hij deed.’

Brade fronste zijn wenkbrauwen. ‘Goeie hemel, Roberta, natuurlijk wist hij wat hij deed. Die vervalsingen dateren al van maanden her. Verdedig hem alsjeblieft niet. Zoiets valt eenvoudig niet te verdedigen.’

‘Ik verzeker u, dat hij niet meer denken kon. Hij moest zijn doctoraal halen. Dat was het enige dat hij nog wist. Hij was zo zeker van zijn theorie dat hij dacht dat hij na verloop van tijd de goede uitkomsten zeker zou vinden en…’

‘En intussen vervalste hij er maar een paar in de hoop daarop te kunnen terugvallen als het later niet goed kwam. Zat het zo?’

‘Ik zweer u, professor Brade, dat hij die cijfers nooit gebruikt zou hebben. Ik bedoel…’ Ze maakte een wanhopig gebaar met haar handen om uit te drukken wat ze met woorden niet kon zeggen. Ze slikte iets weg en zei: ‘Hij zou het u verteld hebben. Hij zou naar u toe zijn gegaan vóór zijn mondeling.’

‘Heeft hij dat tegen je gezegd?’ vroeg Brade. Er kwam telkens een medelijden met haar bij hem boven, dat hij maar niet kon onderdrukken.

‘Ik weet het zeker.’

Eindelijk kwam Doheny er tussen. Hij leunde naar voren over het bureau. ‘Professor, als u het goed vindt, wou ik even interrumperen. Miss, kunt u me één ding zeggen? Hoe wist u van die vervalste gegevens af? Uw vriend zal het u toch wel niet zelf verteld hebben, wel?’

‘Nee, natuurlijk niet.’ Ze staarde de rechercheur een ogenblik afwezig aan en zei toen: ‘Ik heb ook een sleutel van zijn lab. Soms kwam ik binnen, zonder dat hij me verwachtte. Op een keer ging ik op mijn tenen achter hem staan, weet u wel…’

Doheny knikte. ‘U wou uw handen op zijn ogen leggen of hem kietelen of iets dergelijks. Natuurlijk, daar weet ik alles van. Gaat u verder.’

‘Hij was druk bezig met zijn aantekeningen. Ik zag wat hij deed. Hij vulde gewoon een paar cijfers in om een formule te laten kloppen. Ik zei: Wat doe je?’

Ze deed haar ogen dicht bij de herinnering.

Doheny zei: ‘En toen heeft hij het u verteld?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Nee… nee… hij sloeg me. Dat was de enige keer. Hij sprong op en sloeg naar me en hij keek me aan als een halve wilde. Later had hij spijt en nam… nam me in zijn armen, maar…’

‘Maar u wist wat hij gedaan had.’

‘Ja.’

‘Wanneer was dit?’

‘Ongeveer drie weken geleden, geloof ik.’

‘En daar had u toen samen ruzie over in die ijssalon? U probeerde hem ertoe te krijgen ermee op te houden en opnieuw te beginnen?’

‘Ja.’

Doheny leunde weer achterover en keek met opgetrokken wenkbrauwen naar Brade. ‘U wint deze ronde, prof. U bent om de drommel geen uilskuiken.’ Hij keek nu een beetje vrolijker. ‘Heeft u nog meer troeven?’

‘Ik weet het niet zeker,’ begon Brade en op dat moment ging de deur van het vertrek open.

Brade keek op.

Cap Anson stond op de drempel, in de ene hand een sleutel, in de andere hand zijn stok.

De oude man staarde met kennelijk ongenoegen naar de andere aanwezigen en zei zonder te groeten of kennis te maken: ‘Wij hadden een afspraak, Brade.’

‘Goeie God, dat is waar ook,’ zei Brade onmiddellijk berouwvol en keek op zijn horloge. Het was vijf uur precies.

‘Luister eens even, Cap, geef me nog tien minuten, wil je? Ga er even bij zitten, we zijn zo klaar.’

Hij stond op, liep achter Anson om, deed de deur dicht, legde zijn hand op de schouder van de oude man en duwde hem in een stoel. ‘Het duurt echt niet lang.’

Cap Anson keek veelbetekenend op zijn horloge. ‘We hebben een heleboel te doen.’

Brade knikte en wendde zich toen tot Roberta. ‘Nu is de vraag, Roberta, wat voor invloed had dit op je verhouding met Ralph? Ik bedoel, die kwestie van die vervalste gegevens.’

Anson leunde naar voren en sprak vóór een van de anderen iets kon zeggen: ‘Wat zeg je daar over vervalste gegevens?’

Brade zei: ‘Ralph schijnt de resultaten van zijn proeven kloppend gemaakt te hebben met zijn theorieën. Tussen twee haakjes, dit is rechercheur Doheny, belast met het onderzoek. Dit is professor Anson.’

Anson ging hier niet op in, maar zei boos: ‘Maar waarom zei je zaterdag dan, dat je het werk van die jongen wilde afmaken?’

‘Ik heb het zondag pas ontdekt,’ zei Brade. ‘Maar je hebt me nog niet geantwoord, Roberta. Wat voor invloed had dit op je verhouding met Ralph?’

‘Nou ja, we kregen er natuurlijk woorden over, maar meer niet. Ik begreep heel goed, hoe hij ertoe gekomen was. Ik wist wel dat hij niet… dat hij het weer in orde zou maken.’

‘Heeft hij dat zelf gezegd?’

Roberta gaf geen antwoord.

Brade zei: ‘Hoor eens hier, Roberta, je weet hoe Ralph was. Hij koesterde achterdocht tegen iedereen. Hij was altijd geneigd te denken dat anderen hem vijandig gezind waren. Waar of niet?’

‘Hij had ook een heleboel doorgemaakt.’

‘Ik veroordeel hem ook niet. Ik probeer alleen een feit vast te stellen. Jij was een van de weinigen die hij aanvaardde en bereid was te vertrouwen, maar toen begon je hem te bespioneren en te beschuldigen en te hinderen. Zodoende werd jij ook van zijn achtervolgers, een van zijn vijanden. Begrijp je waar ik heen wil?’

Doheny viel hem opnieuw in de rede. ‘Zeg prof, zoals u dat zegt, lijkt het net of u wilt bewijzen dat de jongen deze jonge dame vermoordde. Ze is echt niet dood, weet u?’

‘Dat besef ik,’ zei Brade onmiddellijk, ‘maar toen Ralph Roberta als een vijand ging beschouwen, hoefde hij haar natuurlijk niet te doden, maar hij zou zich wel van haar kunnen terugtrekken en de verloving verbreken. Hij heeft wel meer meisjes in de steek gelaten en het is helemaal niet onwaarschijnlijk dat hij ook besloten had dit meisje de bons te geven.’

Roberta schudde haar hoofd. ‘Nee.’

Brade ging onbeschaamd verder: ‘Dan is het ook helemaal niet onwaarschijnlijk dat het meisje dat hij in de steek laat, op haar eigen manier wraak probeert te nemen.’

‘Wat wilt u daarmee zeggen?’ riep Roberta uit.

‘Dat jij Ralph misschien wel vermoordde.’

‘Maar dat is toch volkomen waanzin!’

‘Is er volgens jou dan een ander, die hem zou vermoorden om die vervalste gegevens?’ zei Brade ijzig. ‘Wist er verder iemand iets van? Heeft er ooit iemand jullie over horen ruzie maken?’ Hij was gaan staan en leunde naar voren in de richting van Roberta.

Ze week achteruit. ‘Nee… ik bedoel, ik weet het niet.’

‘Heb je er ooit hardop ruzie over gemaakt op het lab, ’s avonds laat?’

‘J-j-ja. Eén keer.’

‘En wie hoorde het? Wie liep er door de gang en hoorde het?’

‘Niemand… Ik weet niet… Niemand.’

Cap Anson onderbrak hem en zei: ‘Hoor eens even, Brade waarom donder je zo tegen dat arme kind?’

Brade weerde hem af. ‘Wie heeft jullie gehoord, Roberta?’

‘Ik zei het toch al, niemand. Dat kan ik toch niet weten?’

‘Was hij het?’ Brades vinger wees venijnig in de richting van Cap Anson.

20

Cap Anson zei woedend: ‘Wat betekent dit?’ en gedurende een paar seconden leek de scène wel een tableau; Brade met zijn wijzende vinger; Anson verontwaardigd, de stok half opgeheven; Roberta met de ogen vol tranen en Doheny die met een uitdrukkingloos gezicht toekeek.

Brade moest zijn arm wel laten zakken. Hij was diep teleurgesteld. Hij had alles met de grootste zorg voorbereid. Hij wist dat Anson om vijf uur present zou zijn en daarom had hij Roberta op dat tijdstip op het juiste punt weten te brengen en haar toen de afgrond in geslingerd om op het moment van maximumspanning het volle gewicht van de schuld op Anson af te schuiven.

Wat had hij verwacht? Dat Anson zou instorten en een bekentenis mompelen? Had hij gehoopt een geldig bewijs in handen te krijgen?

Ja, dat had hij inderdaad. Hij voelde zich genoopt dat toe te geven. Dat had hij zeer zeker verwacht.

Doheny zei: ‘Ik ben het met deze man eens, professor. Wat is dit?’

Brade zei moedeloos: ‘Cap heeft het gedaan.’

‘Wat heb ik gedaan?’ vroeg Anson.

‘Ralph vermoord. Jij vermoordde Ralph, Cap.’

‘Dit is laster,’ zei Anson woedend.

‘Het is de waarheid,’ hield Brade somber vol. Hoe moest hij het aanleggen om dit aannemelijk te maken? ‘Jij hoorde Ralph en Roberta ruzie maken. Wie anders dwaalt er ’s nachts door de gangen? Het is een vaste gewoonte van je. Op deze manier ontdekte je dat Ralph valse gegevens noteerde.’

‘Het feit dat jij dat beweert, maakt het nog niet waar, Brade, maar zelfs als ik dat ontdekt had, wat dan nog?’

‘Hij was mijn student, Cap, maar ik ben op mijn beurt jouw student.’ Brade stond op en keek de oude man strak aan. Op dit moment viel alles weg buiten deze twee, die elkaars blik geen seconde loslieten. ‘Ralphs ongeluk had zijn weerslag op mij, Cap, maar een weerslag op mij heeft ook zijn weerslag op jou. Jouw beroepseer stond op het spel.’

‘Mijn beroepseer is volkomen veilig,’ zei Anson met trillende stem. ‘Die wordt door niets geschaad.’

‘Daar heb ik een andere mening over. Ik denk dat jij je je leven lang als een wanhopige eraan vastgeklampt hebt. Weet je nog wat Kinsky vanmorgen over jou zei, Cap? Jij noemde jezelf de kapitein van het researchschip. Jij was de kapitein en de studenten waren de bemanning. Als een schip in nood verkeert, beslist de kapitein over leven en dood van de bemanning, waar of niet, kapitein?’

‘Ik begrijp niet wat je bedoelt.’

‘Ik bedoel dat jij altijd hebt willen beslissen over leven en dood van je studenten, zo niet bewust dan toch onbewust… anders zou je geen Cap hebben willen heten. Nu ontdekte je dat jouw student – de student van jouw student, dus ook jouw student – de grootste zonde bedreven had die de wetenschap kent, de enige en onvergeeflijke zonde, een doodzonde. Je veroordeelde hem ter dood. Je kon niet anders. Als je hem in leven liet en de waarheid zou ontdekt worden, zou je reputatie…’

Doheny viel hem in de rede en Brade schrok van de onverwachte stem:

‘Zeg, prof, bedoel je dat die ouwe baas het lab van die jongen is binnengeglipt en met die flessen gerotzooid heeft?’

‘Hij had een loper,’ zei Brade.

‘Maar hoe wist hij waar deze student mee bezig was? Sloop hij op geregelde tijden naar binnen om zijn aantekeningen te controleren?’

‘Dat was niet nodig. Hij kwam regelmatig in mijn eigen lab. Vorige week vrijdag, bijvoorbeeld, was hij hier toen ik na college op mijn kamer kwam. Vanmorgen na college was hij ook hier. Een poosje geleden kwam hij toch ook zo maar binnen. De doorslagen van Ralphs notities, compleet met valse gegevens en al, liggen hier op mijn kamer. In die notities gaf Ralph een nauwkeurige beschrijving van zijn proeven en vermeldde zelfs zijn methode om van tevoren zijn flessen klaar te maken. Cap wist dus precies wat hem te doen stond en maakte er dankbaar gebruik van. Zijn eigen nauwgezetheid maakte dat hij die van Ralph begreep en kon benutten.’

‘Dit zijn volkomen ongegronde beweringen,’ zei Anson. ‘Daar hoef ik niet op in te gaan.’

Brade zei in wanhoop: ‘Toen hij daarna hoorde dat ik Ralphs werk wilde afmaken…’ Hij onderbrak even om adem te halen en pakte zijn zakdoek om zijn voorhoofd af te vegen. ‘Je probeerde me er van af te houden, Cap, toen we zaterdag in de dierentuin waren; je probeerde mijn belangstelling te wekken voor vergelijkende biochemie. Toen dit niet lukte, werd ik ook door jou ter dood veroordeeld. Ik zou jouw reputatie te schande maken en daarom besloot je…’

Doheny sprong op, met een bezorgde trek op zijn brede gezicht. ‘Professor,’ protesteerde hij heftig, ‘kalm aan! Eén ding tegelijk alstublieft. Houdt u voorlopig aan die jongen! Alleen maar aan die jongen!’

Brade wreef opnieuw met zijn zakdoek over zijn gezicht. ‘Goed dan,’ zei hij, ‘ik houd me alleen aan de jongen, maar ik zal iets ter sprake brengen dat het bewijs levert, het overtuigend bewijs. Die man,’ zijn vinger beefde toen hij opnieuw naar Cap wees, ‘is een slaaf van de klok. Alle leraren zijn dat min of meer, maar hij is er van bezeten. Hij komt zijn afspraken altijd op de minuut na. Hij kwam hier vanmiddag ook precies om vijf uur.’

‘Dat is mij ook opgevallen,’ zei Doheny.

‘Wij houden allemaal rekening hiermee. We komen onze afspraken stipt na en hij verwacht ook niet anders. Hij accepteert het eenvoudig niet als iemand te laat komt, maar vorige week donderdag kón ik mijn afspraak van vijf uur niet houden, want ik vond Ralph dood in zijn lab en daardoor ben ik natuurlijk langer gebleven. Hoe wist jij dat dit zou gebeuren, Cap? Hoe wist jij van tevoren, dat ik op die bepaalde dag mijn afspraak niet kon nakomen, terwijl ik anders altijd stipt op tijd was? Had ik me ooit eerder niet aan een afspraak gehouden? Met welk recht verwachtte je dat ik deze keer niet op tijd zou zijn?’

‘Waarover heb je het in godsnaam?’ zei Anson verachtelijk. ‘Donderdagmiddag, klokslag vijf,’ zei Brade, ‘was je bij mijn huis voor onze afspraak en sprak mijn dochtertje aan die op straat was. Je was die dag niet in het gebouw geweest en niemand had je verteld dat Ralph dood was, maar jij gaf Ginny die hoofdstukken van je manuscript en zei: “Geef dit aan je vader zodra hij thuiskomt.” Waarom veronderstelde je dat ik niet thuis was?’

‘Dat was toch ook zo?’ zei Anson. ‘Wou je dat soms ontkennen?’

‘Natuurlijk was dat zo, maar hoe wist jij dat? Je vroeg Ginny niet of ik thuis was. Je ging ook niet naar de deur. Je gaf haar alleen dat manuscript en zei: “Geef dit aan je vader zodra hij thuiskomt.” Zodra… Je wist dat ik deze ene keer niet thuis was. Je wist dat ik op school de dodenwacht hield. Hoe kon jij dit weten, Cap? Hoe kon jij dit weten?’

Anson zei: ‘Schreeuw alsjeblieft niet zo.’

‘Jij had voor mij een afspraak geregeld met de Dood. Jij wist dat Ralph dood was, want jij had de erlenmeyerfles die op donderdag aan de beurt was vergiftigd. Jij wist dat ik het lijk zou ontdekken als ik Ralph even goedendag zou gaan zeggen. Je was er zeker van dat ik dat zou doen, want het was een van jouw gewoontes geweest die ik had overgenomen, om nog even binnen te lopen bij de researchstudenten. Maar zelfs op die dag kon je niet breken met je gewoonte om afspraken stipt na te komen en je ging naar mijn huis om het manuscript af te geven.’

Anson zei: ‘Het is allemaal veel te ver gezocht. Je dochtertje zei zelf dat je niet thuis was.’

‘Je hebt het haar niet eens gevraagd!’

‘Dat heb ik wél gedaan.’

‘Nee, Cap. Ze zei direct de eerste keer al, dat je haar gezegd had mij het manuscript te geven zodra ik thuiskwam. Toen ik me dat vandaag herinnerde, wilde ik zekerheid hebben. Ik belde haar op school op. Ik liet het haar nog eens herhalen. Ik ondervroeg haar steeds op een andere manier. Je vroeg haar niet of ik thuis was. Je nam het eenvoudig aan, omdat je het wist.’

Anson keek naar Doheny. ‘Mijn woord is toch zeker meer waard dan dat van een kind? Ze herinnert het zich niet precies meer. Ik geloof ook niet dat ze het nog precies zou weten. Het waren maar een paar woorden die we wisselden en het is al weer vier dagen geleden.’

Doheny zei: ‘Professor Brade, die andere professor heeft gelijk met wat hij zegt. Een jury zou zich hierdoor nooit laten overtuigen.’

‘Maar ik heb het helemaal voor u uitgewerkt,’ zei Brade. ‘Motief, gelegenheid, volgorde van de gebeurtenissen, het klopt allemaal.’

‘Natuurlijk klopt het allemaal,’ gaf Doheny toe, ‘maar je kunt zoveel dingen laten kloppen. Ik kan best een verhaal in elkaar draaien zodat ü beslist de moordenaar moet zijn, of de jongedame hier, of iemand anders. Zo is het met scheikunde toch ook? Zijn er niet allerlei verschillende theorieën op te bouwen aan de hand van bepaalde proeven?’

‘Ja,’ zei Brade vrij wezenloos.

‘Je moet dus een theorie vinden die op verschillende manieren bewezen kan worden. Het is allemaal goed en wel om een logisch verhaal in elkaar te gaan zitten draaien, weet u, maar u zou verbaasd staan als u zag wat er van die logica overbleef wanneer de advocaat voor de verdediging ermee klaar is. Als u verder niets achter de hand heeft.’

Brade boog zijn hoofd. Hij had zijn uiterste best gedaan, maar had volledig gefaald.

Doheny zei: ‘Ik zou professor Anson kunnen laten komen en hem ondervragen maar het zou een slechte indruk maken als hij achteraf onschuldig bleek te zijn. Hij is op zijn eigen gebied een groot man en zeer gezien. Ik zou aan iets anders houvast moeten hebben dan aan een logisch verhaaltje. Ik zou iets stevigs moeten hebben, zoals dit ding hier.’ Hij klopte met zijn vuist op de zuurstofcilinder, die een hol geluid gaf. ‘Iets dat ik met een ruk kan opendraaien zoals dit hier…’ en hij greep de hoofdkraan beet.

Anson sprong in doodsangst op en zwaaide woest met zijn stok. ‘Blijf van dat ding af, stomme idioot!’ De stok kwam suizend omlaag.

Doheny bewoog bliksemsnel, greep de stok beet en trok Anson dicht naar zich toe. ‘Is er iets mis met die cilinder, professor Anson?’ vroeg hij zacht. ‘Waarom denkt u dat?’

Opeens leek het gezicht van Cap Anson ontzettend oud; veel ouder dan hij in werkelijkheid was.

‘Hoe weet u dat er iets mis is met die cilinder?’ herhaalde Doheny zijn vraag.

Roberta schreeuwde: ‘U hebt hem vergiftigd! U hebt hem vergiftigd!’ Ze deed een paar stappen naar voren, maar Brade greep haar beet bij haar armen.

Anson keerde zich met een ruk naar haar om en zei schor: ‘Hij verdiende niet beter. Hij verraadde de wetenschap.’

‘Dus u vergiftigde hem inderdaad?’ vroeg Doheny. ‘Er zijn getuigen bij, professor. Besef wel wat u zegt en of u het meent.’

‘Ik had hém eerst uit de weg moeten ruimen,’ zei Anson en wees naar Brade. ‘Stommeling! Ik heb de volgende morgen tegen je gezegd dat jij de dader was en dat was ook zo. Jij was er verantwoordelijk voor, omdat jij zo stom was om hem de kans te geven zijn aantekeningen te vervalsen. Jij maakte zijn dood noodzakelijk.’ Zijn woeste kreten verzwakten tot een fluisterend geluid, toen hij zei: ‘Ja, ik vergiftigde Ralph Neufeld.’ Hierna zakte hij op een stoel neer.

Brade en Doheny bleven alleen achter in Brades kamer. Doheny had zijn handen gewassen en stond ze nu krachtig af te drogen aan een papieren handdoek.

Brade zei: ‘Zullen ze hem hard aanpakken?’ Nu de opwinding geweken was, was Cap voor hem weer de gewone Cap, een oude geliefde professor, een merkwaardig man maar een groot chemicus en Brades eigen leermeester, bijna zijn eigen vader. De gedachte aan hem in de gevangenis, aan de schande…

Doheny zei: ‘Ik durf wedden dat hij niet eens berecht zal worden.’ Hij tikte met een stompe wijsvinger tegen zijn voorhoofd.

Brade knikte treurig.

Doheny zei: ‘Luister eens, prof, ik wil u even zeggen dat ik blij ben dat mijn eerste gedachte over u het toch gewonnen heeft. Het spijt me dat ik een tijdje aan u getwijfeld heb.’

‘Het is nu eenmaal uw vak om te twijfelen.’

‘Precies, maar u heeft zelf voor een amateur verdomd goed werk geleverd.’

‘O ja?’ Brade glimlachte flauwtjes.

‘Natuurlijk. U heeft het helemaal uitgewerkt. Als ik de feiten geweten had, zou ik het ook gekund hebben, weet u, maar waarschijnlijk niet zo snel en niet zo efficiënt.’

Brade zei peinzend: ‘Weet u, ik moet het al die tijd geweten hebben, vanaf het moment dat mijn dochtertje me vertelde wat Cap gezegd had, maar ik kon eenvoudig weg niet geloven dat Cap het gedaan zou hebben en daarom… zette ik die gedachte gewoon van me af. Goeie God, toen ik ontdekte dat er met mijn zuurstofcilinder geknoeid was, dacht ik ook dadelijk aan Cap, maar ik moest er gewoon om lachen. Wat kon hij nou voor motief hebben, dacht ik. Alleen maar omdat ik niet te bewegen was Ralphs onderzoek stop te zetten? Ik wist toen nog niet dat hij op de hoogte was van die valse gegevens en meende dat zijn reputatie ermee gemoeid was: de veiligheid van zijn roem.’ Hij boog zijn hoofd.

‘Wanneer kwam u daar eigenlijk achter?’ vroeg Doheny.

‘Vanmiddag, toen het lab begon,’ zei Brade. ‘Het was maar een kleinigheid. Ik dacht eraan hoe wij, docenten, altijd aan tijd gebonden zijn en dan denk ik altijd van zelf aan Cap. Terwijl ik daaraan dacht, gaf een jongen zijn papieren aan de man die het practicum leidt en toen dacht ik ineens aan Cap die zijn papieren aan Ginny gaf. Door die ene gedachte klikte alles ineens op zijn plaats.’

Doheny zei: ‘Zoals ik al zei… een knap stukje werk, maar u had het bijna bedorven door teveel te zeggen. Weet u wat ik bedoel?’

‘Nee.’

‘Hier kwam de amateur om de hoek kijken. U wilde die ouwe baas de hele geschiedenis uit gaan leggen, maar waarom? Als hij schuldig was, wist hij alles al. Snapt u? Daarom moest u niet alles vertellen, maar ook een stuk weglaten. Net als met die cilinder. Het was helemaal niet nodig om dat te zeggen. Als ik u niet gewaarschuwd had, had u al uw kruit verschoten, en dan? In feite moet u hem alleen maar een deel van het verhaal vertellen en omdat hij zelf het hele verhaal kent, weet hij door de opwinding niet meer wat u wel of niet verteld heeft. Hierna probeert u hem zo ver te krijgen, dat hij u vertelt wat u juist verzweeg. Snapt u? Dan zit hij in de val, net als toen hij liet merken dat er iets mis was met die cilinder.’

‘Nou, daar ben ik u dankbaar voor, mr. Doheny.’

De rechercheur haalde zijn schouders op. ‘Ach, dat is een oud kunstje, maar alle goeie kunstjes zijn natuurlijk oud, dat kan niet anders. Kom, prof, ik geloof dat ik maar eens afscheid ga nemen. Ik hoop dat we elkaar niet meer zullen ontmoeten, ik bedoel, niet voor zaken, natuurlijk.’

Brade schudde hem afwezig de hand en keek zijn kamer rond alsof hij hem nooit eerder gezien had. ‘Weet u,’ zei hij, ‘die hele geschiedenis heeft zich nog binnen de honderd uur afgespeeld, langer niet.’

‘Ik wil wedden dat het u heel wat langer geleken heeft.’

‘Een heel leven,’ zei Brade.

Doheny hield zijn hoofd een beetje scheef. ‘Wat voor invloed zal deze geschiedenis hebben op uw functie?’

‘Wat? O, nou ja, zal ik u eens wat zeggen?’

Er klonk iets van bevrijding door in zijn lach. ‘Het kan me eigenlijk niet veel schelen. Toen ik ontdekte dat ik mijn baan kwijt was, scheen er een beklemming van me af te vallen. Nu het eenmaal gebeurd was, hoefde ik er niet meer voor in angst te zitten. Dat was een enorme opluchting. Is dit nog verstandige taal?’

‘Of het verstandige taal is, weet ik niet, professor, maar ik begrijp wat u bedoelt.’

‘Toen Cap mij ten slotte vertelde dat ik mijn baantje kwijt was… Brade verzonk plotseling in gepeins. Zou Cap wel de waarheid gesproken hebben? Had Littleby werkelijk het besluit genomen de benoeming niet meer te verlengen? Of paste het misschien in Caps tactiek om Brade ertoe te brengen Ralphs werk niet voort te zetten? Was het een soort van psychologische oorlogsvoering geweest? Ten slotte had hij vanmorgen toch een zeer verzoenend briefje van Littleby ontvangen…’

Ach, wat kwam het er op aan? Brade besefte vol plotselinge opluchting, dat het hem geen donder kon schelen, wat er ook gebeurde.

‘Het kan me geen donder schelen,’ zei hij hardop. ‘Ik heb al mijn hele leven me ingehouden en geprobeerd geen aandacht te trekken. Het is juist verdomd leuk om partij te geven. Toen ik Ranke en Foster van katoen gaf, besefte ik wat ik bereiken kon, toen ik geen reden meer had me gedekt te houden en me kon veroorloven me te verweren. Maar van die geschiedenis is u niets bekend.’

Doheny bekeek hem met de scherpe belangstelling van een amateur die de onderlinge menselijke relaties bestudeert. Hij zei: ‘Deze hele geschiedenis was van uw kant een verdomd kranige vechtpartij, professor.’

Brade zei vol plotselinge energie: ‘Ja dat was het, van begin tot eind.’ (Natuurlijk was het zo. Hij had tegen van alles gevochten, vanaf het mogelijke verlies van zijn baan en zijn gezin tot de niet geringe kans op de elektrische stoel te komen.) Hij zei langzaam: ‘En ik heb in alle opzichten gewonnen.’

‘Dat is wel duidelijk, professor.’

Brade lachte, opgelucht en gelukkig. Hij dacht aan Littleby. Die arme kerel had heel wat problemen. Er waren een moordenaar en een slachtoffer, allebei van zijn eigen afdeling. Hij zou voor de rector van de ‘Graduate School’ moeten verschijnen, een keiharde tiran met een geniepige glimlach, en deze zou de zaak moeten voorleggen aan de rector-magnificus en die weer aan de Raad van Curatoren en dan kwamen de journalisten aan bod.

Over de hele linie was er niemand volkomen veilig. Ieder moest vechten tegen zijn eigen duivel.

Gelukkig de man die wist hoe te vechten.

Zoals Brade had gedaan. Zoals hij, Brade, had gedaan.

Brade zei: ‘Ik moet naar huis. Ik ben al weer laat en Doris wil het toch ook graag weten.’

Doheny zei: ‘Maak u maar niet ongerust over haar. Ik dacht wel dat u haar in de opwinding vergeten zou en daarom heb ik even gebeld en gezegd dat het goed was afgelopen. Ik heb ook gezegd dat u misschien wel wat later zou zijn, omdat de jongens van het bureau u misschien zouden laten komen om vragen te beantwoorden. Maar het schijnt er niet meer van te komen, dus gaat u maar gauw naar huis. Als ik u nodig heb – alleen maar voor informatie natuurlijk – weet ik waar ik u vinden kan.’

‘Ja, natuurlijk, en hartelijk bedankt, mr. Doheny.’

Ze schudden elkaar opnieuw de hand en verlieten samen het gebouw. Brade liep naar de buitentrap die naar de parkeerplaats leidde.

Hij keerde zich nog een laatste keer om. ‘Zeg, mr. Doheny, het grappige is dat ik nu na al die jaren toch een vaste aanstelling heb. Het hindert niet wat er met mijn baan gebeurt; ik heb mijn vaste aanstelling daar waar het waarde heeft; hier van binnen.’ Hij klopte op zijn borst.

Zijn voetstappen kletterden de trap af en het kon hem niet schelen of de rechercheur hem begreep. Hij ging nu naar huis, naar Doris… mét zijn vaste aanstelling.

PRISMA-DETECTIVE 195

UITGEVERIJ HET SPECTRUM UTRECHT/ANTWERPEN

Oorspronkelijke titel:

A Whiff of Death Uitgegeven door: Walker and Company, New York

© 1958 by Isaac Asimov

Vertaald door: D. Menger-de Neyn van Hoogwerff

Foto omslag: Three Lions Inc., New York

This translation copyright © 1971 by Het Spectrum.

D 1971/0265/152 isaac asimov

Ralph Neufeld zat met zijn hoofd binnen de kap; het schuifraam stond omhoog: een zeer ongewone houding voor een serieuze student als Ralph; en een zeer dodelijke…Vooral als je natriumcyaankali gebruikt in plaats van natriumacetaat.

Een ongeluk? Maar daarvoor was Ralph toch te precies. Zelfmoord? Moord? Hoe dan ook, voor lector Louis’ Brade kon deze gebeurtenis catastrofaal worden. Tenslotte had hij geen vaste aanstelling en was promotie aan deze universiteit niet gemakkelijk. Isaac Asimov, docent biochemie, schrijver van hoog geklasseerde sciencefiction als ‘Ik, Robot’ (Prisma 1188) maakt hiermee zijn detective-debuut. Een nieuw verrassend aspect van zijn talent.

Table of Contents

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20