Reisdoel: menselijk brein: roman
Author: Isaak Judovič Asimov
Date: 1973-08-15 09:21:26+00:00
Keywords: Science Fiction
Description: Om een bloedstolsel in de hersenen van een geleerde te vernietigen worden vijf specialisten en een onderzeeër atomisch ingekrompen tot de omvang van een bacterie en door middel van een injectienaald in de bloedbaan van de patiënt gebracht
Publisher: A.W. Bruna & Zoon

Dit e-boek is gemaakt voor persoonlijk gebruik
en is niet bestemd voor commerciële doeleinden.

Versie 2.0, augustus 2019

Oorspronkelijke titel

Fantastic Voyage

© 1966 By Bantam Books, Inc.

Based on the screenplay by Harry Kleiner
from the original story by Otto Klement
and Jay Lewis Bixby

Vertaling

Ruud Löbler

Omslagillustratie en -ontwerp

Dick Bruna

1973

ISBN 90 229 9026 5

D/1973/0939/68

De tekst is aangepast aan de spelling van 2006.

eerder verschenen in de Zwarte Beertjes (1075)

Inhoud

1  Vliegtuig

2  Auto

3  Hoofdkwartier

4  Instructie

5  Onderzeeër

6  Miniaturisatie

7  Injectiespuit

8  Injectie

9  Arterie

10  Hart

11  Haarvat

12  Long

13  Pleura

14  Lymfe

15  Oor

16  Brein

17  Stolsel

18  Oog

Appendix

Opgedragen aan Mark en Marcia,
die anders mijn arm
uit het lid
gedraaid zouden
hebben.

Dit verhaal, in boekvorm verschenen en ook reeds verfilmd, heeft verscheidene geestelijke vaders die allen op velerlei wijze aan de huidige versie het hunne hebben bijgedragen. Voor ons allemaal was het een opgave die langdurige en moeizame arbeid vergde en ons voortdurend voor problemen plaatste, maar het was ook, mag ik wel zeggen, een taak die ons grote voldoening en vreugde heeft verschaft. Toen Jay L. Bixby en ik ons oorspronkelijk verhaal schreven, konden wij niet bevroeden waar dat toe zou leiden of wat er uit zou groeien onder de handen van rijkelijk met verbeeldingskracht en kunstenaarschap begiftigde mannen - Saul David, de filmproducent; Richard Fleischer, de regisseur wiens inventieve geest fantasie tot werkelijkheid maakt; Harry Kleiner, die het filmscenario schreef; Dale Hennesy, de artistiek leider, zelf kunstschilder van klasse; en de artsen en geleerden die ons zoveel van hun tijd en kennis hebben afgestaan. En tenslotte Isaac Asimov, die met zijn pen en groot talent vorm en authenticiteit wist te geven aan dit fantastisch samengaan van feiten en fictie.

OTTO KLEMENT

1  Vliegtuig

Het was een oude machine, een viermotorig, door vloeibare brandstof gevoed straalvliegtuig, dat al uit de dienst was genomen; en het vloog een route die noch economisch verantwoord, noch bijzonder veilig was. Het koerste door de wolkenformaties op een vlucht die twaalf uur duurde, maar met een door raketten aangedreven supersonische machine in vijf uur zou kunnen worden gedaan.

En het moest nog ruim een uur vliegen.

De agent aan boord wist dat zijn aandeel in de opdracht pas ten einde zou zijn op het moment dat het vliegtuig de grond raakte en dat het laatste uur het langst zou duren.

Hij wierp een blik op de enige andere passagier in de grote cabine - de man deed een dutje, zijn kin steunend op zijn borst.

De passagier bood geen bijzonder opvallende of imponerende aanblik, maar op dit ogenblik was hij niettemin de belangrijkste man ter wereld.

Generaal Alan Carter keek gemelijk op toen de kolonel binnenkwam. Carter had wallen onder zijn ogen en omlaaggetrokken mondhoeken. Hij probeerde de paperclip die hij met geweld weer in zijn oorspronkelijke vorm wilde krijgen te buigen, maar het ding schoot uit zijn hand.

‘Bijna raak deze keer,’ zei kolonel Donald Reid kalm. Hij had zandkleurig, sluik haar dat strak achterover gekamd was, en een kleine, grijzende borstelige snor. Hij droeg zijn uniform op dezelfde ondefinieerbaar onnatuurlijke manier als de ander. Beiden waren specialisten, uitgekozen voor super-specialistisch werk, uit praktische overwegingen voorzien van een militaire rang, maar toch ook wel min of meer uit noodzaak, gezien de toepassingsmogelijkheden van hun specialiteit.

Beiden droegen het CMDF-insigne. Elke letter stond in een kleine zeshoek, waarvan er twee boven en drie onder waren geplaatst. De middelste van de drie bevatte een teken dat de functie van de drager aanduidde. In het geval van Reid was dat een esculaap.

‘Raad eens wat ik doe,’ zei de generaal.

‘Met paperclips schieten.’

‘Natuurlijk. En de uren tellen. Als een idioot!’ Zijn stem klonk beheerst een toon hoger. ‘Hier zit ik met klamme handen, met natte haren van het zweet en met een bonzend hart en ik tel de uren. Alleen zijn het nu al minuten geworden. Tweeënzeventig minuten Don. Tweeënzeventig minuten nog en dan landen ze.’

‘Akkoord. Waarom zou je je dan zenuwachtig maken? Is er iets mis?’

‘Nee. Niets. Het contact maken verliep prima. Toen werd hij onder hun ogen ontvoerd zonder dat er, voorzover wij weten, iets fout gegaan is. Hij kwam veilig en wel aan boord van het vliegtuig, een ouwe kist…’

‘Ja dat weet ik.’

Carter schudde zijn hoofd. Hij wilde de ander niet iets nieuws vertellen; hij wilde alleen praten. ‘Wij dachten – dat Zij zouden denken dat Wij zouden denken dat de factor tijd van het allerhoogste belang was, dus dat we hem in een X-52 zouden laden en hem door de stratosfeer zouden schieten. Alleen vermoedden Wij dat Zij dat zouden denken en Hun hele antiraketnetwerk in staat van alarm zouden brengen…’

Reid zei: ‘Paranoia noemen we dat in mijn vak. Ik bedoel, zou er ook maar iemand zijn die gelooft dat Zij dat zouden doen? Ze zouden oorlog en totale vernietiging riskeren.’

‘Dat zouden Zij nou juist wel eens kunnen riskeren om dit tegen te houden. Ik geloof zelfs dat Wij hetzelfde risico zouden moeten nemen als de rollen omgedraaid waren. Daarom namen we dus een lijnvliegtuig, een viermotorige straalkist. Ik heb me afgevraagd of het ding wel van de grond kon komen, zo oud is hij.’

‘En?’

‘Wat en?’

‘Kwam hij van de grond?’

‘O ja zeker. Hij doet het best. Ik krijg mijn rapporten binnen van Grant.’

‘Wie is dat?’

‘De agent die verantwoordelijk is. Ik ken hem. Omdat hij de leiding heeft, voel ik me zo safe als onder de gegeven omstandigheden mogelijk is. Grant heeft de hele zaak opgeknapt; hij heeft Benes onder Hun neus weggekaapt, alsof hij op de markt een appel pikte.’

‘Nou dan!’

‘Maar ik maak me toch nog zorgen. Ik zal je zeggen Reid, er is bij dit verrekte gedoe maar één veilige manier om te werken. Je moet ervan uitgaan dat Zij net zo slim zijn als Wij, dat voor elke zet van Ons, Zij een tegenzet weten, dat voor elke man die Wij op Hun gebied hebben, Zij er één op het Onze hebben. Dit gaat nu al meer dan een halve eeuw zo, we móéten wel aan elkaar gewaagd zijn, anders was het allang afgelopen.’

‘Wind je niet op Al.’

‘Makkelijk gezegd. En dan nu dit, wat Benes meebrengt, dit nieuwe stukje wetenschap, dat eens en voor al een eind kan maken aan de impasse. En met Ons als overwinnaar.’

Reid zei: ‘Ik hoop dat de Anderen niet net zo denken. Als dat zo zou zijn… weet je Al, tot dusver is dit spel steeds gespeeld volgens bepaalde regels. De ene partij zal nooit iets doen waardoor de andere zó ver in een hoek wordt gedrukt, dat hij wel gedwongen wordt de knoppen voor de geleide projectielen in te drukken. Er moet een nooduitgang blijven, waardoor hij zich veilig kan terugtrekken. Je mag wel hard douwen, maar niet doordouwen. Als Benes aan Onze kant komt, kunnen Zij wel eens het gevoel krijgen dat Wij willen dóórdouwen.’

‘Ons blijft niets anders over dan het te riskeren.’ Toen, verontrust door een gedachte achteraf: ‘Als hij komt.’

‘Dat doet hij toch nietwaar?’

Carter was gaan staan, alsof hij driftig en doelloos op en neer wilde gaan lopen. Hij staarde de ander aan en ging toen abrupt weer zitten. ‘Goed goed, waarom zou ik me opwinden? Je ogen glanzen zo dokter, van kalmerende middelen zeker? Ik heb ze niet nodig die pilletjes. Maar stel nu eens dat hij werkelijk aankomt over tweeënzeventig – zesenzestig minuten. Stel dat hij landt op het vliegveld. Dan moet hij nog hierheen worden gebracht en hier worden gehouden, veilig. Een ongeluk zit in…’

‘Een klein hoekje,’ teemde Reid. ‘In godsnaam generaal, zullen we nou eens ons verstand gebruiken en het over de consequenties hebben? Ik bedoel – wat gebeurt er als hij hier eenmaal is?’

‘Kom nou Don, laten we daarmee wachten tót hij er is.’

‘Kom nou Al,’ bauwde de kolonel na, terwijl onwillekeurig zijn woorden scherper werden. ‘Het is zinloos te wachten tot hij er is. Dan zal het te laat zijn. Jij zult het dan te druk hebben en al die kleine mieren in het Pentagon zullen als gekken heen en weer gaan rennen, zodat er niets gedaan wordt waar volgens mij iets gedaan zou moeten worden.’

‘Ik beloof je…’ De generaal maakte een zwak gebaar van inrukken.

Reid negeerde het. ‘Nee. Jij zult niet in staat zijn beloften voor de toekomst na te komen. Bel de chef nu wil je? Nú! Jij kunt hem bereiken. Op dit ogenblik ben jij zelfs de enige die hem kan bereiken. Breng hem aan zijn verstand, dat de CMDF niet alleen maar het dienstmeisje van Defensie is. Of neem als het niet lukt contact op met commissaris Furnald. Hij staat aan onze kant. Zeg hem dat ik een paar graantjes wil meepikken voor de biowetenschappen. Wijs hem erop dat ik niet de enige ben. Hoor eens Al, we moeten toch ook wat in de melk te brokken hebben. We moeten een kans krijgen om te knokken. Als Benes eenmaal hier is en al de echte generaals boven op hem springen, verdomme nou, dan is onze kans voorgoed verkeken.’

‘Ik kan het niet doen Don. En ik wil het ook niet. En als je precies wilt weten hoe de zaken staan: ik doe geen donder vóór Benes hier is. Ik neem het je verdomd kwalijk dat je op dit ogenblik druk op mij probeert uit te oefenen.’

Het bloed trok weg uit Reids lippen. ‘Wat zou ik dan moeten doen, generaal?’

‘Hetzelfde als ik, wachten. De minuten tellen.’

Reid draaide zich om om weg te gaan. Hij onderdrukte met moeite zijn woede. ‘Ik zou toch eens over zo’n kalmerend middel denken als ik u was, generaal.’

Carter keek hem zwijgend na. Hij wierp een blik op zijn horloge. ‘Eénenzestig minuten!’ mompelde hij en graaide naar een paperclip.

Reid voelde zich bijna opgelucht het kantoor van dr. Michaels – het civiele hoofd van de Medische Afdeling – te kunnen binnenstappen. De uitdrukking van Michaels’ brede gezicht was altijd opgewekt, in het gunstigste geval vergezeld van een droog grinnikend lachje. In het tegenovergestelde geval keek hij geamuseerd plechtig, alsof hij zichzelf niet helemaal serieus nam. Hij had de onvermijdelijke kaarten in zijn hand, of althans één ervan. Voor kolonel Reid waren al die kaarten hetzelfde, stuk voor stuk hopeloos ingewikkeld.

Van tijd tot tijd probeerde Michaels hem de kaarten uit te leggen, of wie dan ook toevallig bij hem was – Michaels was aandoenlijk in zijn pogingen het allemaal duidelijk te maken. Er werd blijkbaar een spoortje lichte radioactiviteit in de bloedbaan gebracht en het organisme (dat kon van een mens maar ook van een muis zijn) fotografeerde dan bij wijze van spreken zichzelf, volgens een methode die, met gebruikmaking van een laserstraal, een driedimensionaal beeld produceerde.

‘Nou ja, dat doet er verder niet toe,’ zei Michaels dan als hij zover was. ‘Je krijgt een beeld van het gehele bloedvatenstelsel in drie dimensies, welk beeld kan worden vastgelegd in net zoveel stukjes en projecties als voor het karwei nodig zijn. Je kunt tot de kleinste capillairen gaan als je de foto voldoende vergroot.

En dat betekent dat ik eigenlijk een geograaf nodig heb,’ voegde Michaels er dan aan toe. ‘Een geograaf voor het menselijk lichaam, die de rivieren, baaien, inhammen en stromen ervan in kaart brengt; een heel wat gecompliceerder karwei dan het in kaart brengen van onze Aarde, dat verzeker ik je.’

Reid keek over de schouder van Michaels naar de kaart en zei: ‘Van wie is die, Max?’

‘Och, van niemand in het bijzonder.’ Michaels wierp de kaart terzijde. ‘Ik zit te wachten snap je. Als iemand anders moet wachten, leest hij een boek. Ik lees een bloedvatenstelsel.’

‘Je wacht dus ook hè? Daar zit er nóg een.’ Reid maakte een achterwaartse beweging met zijn hoofd in de richting van Carters kantoor. ‘Jullie wachten zeker op hetzelfde?’

‘We wachten tot Benes hier zal zijn. Natuurlijk. En toch weet je, geloof ik er niet helemaal in.’

‘Waarin niet?’

‘Ik ben er niet zo zeker van dat de man heeft wat hij zegt te hebben. Ik ben fysioloog, geen fysicus, dat is wel zo,’ zei Michaels met een verontschuldigend schouderophalen, ‘maar ik ben altijd graag bereid de experts te geloven. Zij zeggen dat er geen mogelijkheid is. Ze zeggen dat het Onzekerheidsprincipe het onmogelijk maakt het langer te doen dan een bepaalde tijd. En je kunt nu eenmaal niet tegen het Onzekerheidsprincipe op, of wel?’

‘Ik ben ook geen deskundige Max, maar deze zelfde experts vertellen ons dat Benes de grootste deskundige van hen allemaal is op dit gebied. De Anderen hadden hem tot dusver en Zij zijn uitsluitend dankzij hem gelijk gebleven met Ons; uitsluitend dankzij hem. Zij hebben niemand anders van topklasse, terwijl wij Zaletsky hebben en Kramer, Richtheim, Lindsay, noem maar op. En de grootsten onder onze geleerden geloven hem als hij zegt dat hij iets gevonden heeft.’

‘En de Anderen ook? Of denken Zij dat Wij ons eenvoudig niet kunnen permitteren deze gok niet te wagen? Want per slot van rekening, zelfs als mocht blijken, dat hij niets nieuws heeft, zullen Wij toch wol spinnen bij zijn desertie. De Anderen zouden niet meer van zijn diensten gebruik kunnen maken.’

‘Waarom zou hij liegen?’

Michaels zei: ‘Waarom niet? Zijn leugen bevrijdt hem uit Hun handen. Zijn leugen brengt hem hier waar hij, naar ik aanneem, wil zijn. Als blijkt dat hij niets heeft zullen we hem niet terugsturen, nietwaar? Bovendien, misschien liegt hij helemaal niet; het kan best zijn dat hij zich gewoon vergist.’

‘Mmm,’ Reid liet zijn stoel achterover wippen en legde zijn voeten op het bureau, op een hoogst onkolonelachtige manier.

‘Daar zit iets in. En als hij ons beduvelt, is dat net goed voor Carter. Ik gun het ze. Verdomde idioten.’

‘Je hebt zeker niets van Carter gedaan gekregen?’

‘Niets. Hij wil niks doen voordat Benes er is. Hij telt minuten, wat ik overigens ook doe. Het is nog tweeënveertig minuten.’

‘Tot wanneer?’

‘Tot het vliegtuig dat hem aan boord heeft op het vliegveld zal landen. En de biowetenschappen krijgen niets. Als Benes ons een rad voor ogen heeft gedraaid, alleen om uit het Andere Kamp te kunnen ontsnappen, hebben we niets en als zijn ontvoering gerechtvaardigd is, hebben we evenmin iets. Defensie zal het allemaal inpikken, elk stukje elk brokje tot het kleinste kruimpje toe. Ze zullen het veel te mooi speelgoed vinden en het nooit uit handen geven.’

‘Onzin. Misschien dat ze dat aanvankelijk zullen doen, maar wij kunnen ook de nodige druk uitoefenen. We kunnen Duval op hen loslaten; de diepvoelende, godvrezende Peter.’

Een uitdrukking van afkeer verscheen op het gezicht van Reid. ‘Ik zou hem wat graag voor de militairen gooien. En ik ben op het ogenblik in een stemming om hem ook met plezier Carter voor de voeten te gooien. Als Duval nu eens negatief werd geladen en Carter positief en ik zou ze dan bij elkaar kunnen brengen en elkaar dood kunnen laten knetteren…’

‘Niet destructief worden Don. Je neemt Duval te serieus. Een chirurg is een kunstenaar, een beeldhouwer in levend weefsel. Een groot chirurg is een groot kunstenaar en heeft een dienovereenkomstig temperament.’

‘Nou ik heb ook temperament, maar ik gebruik het niet om een vervelende klier te zijn. Waar haalt Duval het recht vandaan om zo’n weerzinwekkend, eigengereid stuk ongeluk te zijn?’

‘Als hij daarvan het monopolie bezat, m’n beste kolonel, zou me dat een waar genoegen zijn. Ik zou het hem met het grootste plezier gunnen, als hij maar werkelijk het alleenrecht had. De moeilijkheid is echter, dat er nog zoveel andere weerzinwekkende, eigengereide stukken ongeluk op de wereld zijn.’

‘Dat zal wel waar zijn, ik neem het onmiddellijk aan,’ mompelde Reid, maar zijn stemming werd er niet beter op. ‘Nog zevenendertig minuten.’

Als iemand de beknopte beschrijving die Reid van Duval gaf tegenover dr. Peter Lawrence Duval zou herhalen, zou hij hetzelfde korte gegrom als antwoord krijgen als wanneer hij hem een liefdesverklaring had gedaan. Niet dat Duval ongevoelig was voor uitingen van belediging of bewondering, integendeel, de reden was dat hij alleen op iets reageerde als hij tijd had, en dat had hij zelden. Het was geen boosheid die in zijn normale gelaatsuitdrukking overheerste, maar een trek die het gevolg was van onwillekeurig samengetrokken spieren, als zijn gedachten elders waren. Waarschijnlijk hebben alle mensen wel een manier om de wereld te ontvluchten; de manier van Duval bestond eenvoudig uit concentratie op zijn werk. Dat had hem, vijfenveertigjarige, internationale faam als hersenchirurg bezorgd, maar ook de status van vrijgezel, iets waarvan hij zich overigens nauwelijks bewust was.

Ook nu keek hij niet op van de zorgvuldige metingen op de driedimensionale röntgenfoto’s die voor hem lagen, toen de deur openging. Zijn assistente kwam zoals altijd onhoorbaar binnen.

‘Wat is er juffrouw Peterson?’ vroeg hij en tuurde met nog meer concentratie op de foto’s. De dieptewerking was zo op het oog duidelijk genoeg waarneembaar, maar het vaststellen van de werkelijke diepte vereiste een uiterst nauwkeurig afwegen van posities, waarbij in de eerste plaats de wetenschap wat die diepte redelijkerwijs zou moeten zijn, onontbeerlijk was.

Cora Peterson wachtte totdat het moment van intense concentratie voorbij zou zijn. Ze was vijfentwintig jaar, precies twintig jaar jonger dan Duval en de graad die zij pas een jaar geleden had verworven toen ze slaagde voor haar doctoraal, had zij voorzichtig aan de voeten van de chirurg gelegd.

In vrijwel elke brief die zij naar huis schreef, verklaarde zij dat iedere dag met Duval een reeks colleges was, dat het bestuderen van zijn methodes, zijn wijze van diagnostiseren, zijn hanteren van de gereedschappen van het vak, ongelooflijk leerzaam was. En de toewijding voor zijn werk en voor de geneeskunst was buitengewoon inspirerend.

Op minder intellectuele manier was zij zich zeer goed bewust, bijna zo goed als een professioneel fysioloog, van het sneller worden van haar hartslag als zij de vlakken en lijnen van zijn over werk gebogen gezicht in zich opnam en de snelle, zekert en onfeilbare bewegingen van zijn vingers opmerkte. Haar gezicht bleef echter onbewogen, want ze keurde de handelwijze van haar onintellectuele hartspier af.

Haar spiegel vertelde haar duidelijk genoeg dat ze niet onknap was. Integendeel. Haar donkere ogen stonden openhartig ver uiteen; haar lippen konden zich snel tot een glimlach plooien, als ze dat wilde – en dat was niet zo vaak, en haar figuur ergerde haar omdat het duidelijk een natuurlijke weerstand opriep om haar vakbekwaamheid op juiste waarde te schatten. Voor die bekwaamheid alleen wilde ze wel door mannen worden nagefloten (of het intellectuele equivalent daarvan ondergaan), maar niet voor de welgevormde rondingen waar zij niets aan kon doen.

Duval waardeerde tenminste haar efficiënte wijze van werken, zonder dat haar aantrekkelijkheden hem iets schenen te doen en daardoor bewonderde zij hem nog wel het meest.

Ze zei tenslotte: ‘Benes zal nu binnen dertig minuten landen dokter.’

‘Hm.’ Hij keek op. ‘Waarom bent u nog hier? Uw dag is toch om.’

Cora had kunnen tegenwerpen dat zijn dag ook om was, maar ze wist heel goed dat zijn dag er pas opzat als het werk was gedaan; Ze had meer dan eens vijftien, zestien uur aan één stuk met hem doorgewerkt, maar ze had zo’n idee dat hij ervan overtuigd was in alle eerlijkheid overigens dat hij haar streng aan haar achturige werkdag hield.

Ze zei:

‘Ik wacht tot hij er is.’

‘Wie?’

‘Benes. Vindt u het niet opwindend dokter?’

‘Nee. Moet dat dan?’

‘Het is een groot geleerde en ze zeggen dat hij belangrijke inlichtingen heeft, die een omwenteling zullen betekenen van ons hele vakgebied.’

‘Zo zo. Dat is nogal wat.’ Duval lichtte de bovenste foto van de stapel, legde hem opzij en nam de volgende op. ‘Hoe kunt u ervan profiteren met uw laserwerk?’

‘Het wordt gemakkelijker het doel te raken.’

‘Zover zijn we al. Wat Benes nu gaat toevoegen zal alleen de militairen van nut zijn. Het enige dat Benes zal bereiken is dat de waarschijnlijkheid van totale wereldvernietiging door zijn toedoen nog groter wordt.’

‘Maar dokter Duval, u hebt zelf gezegd dat verdere ontwikkeling van de techniek zeer belangrijk zou kunnen zijn voor de neurofysiologen.’

‘O ja? Goed, dat heb ik dan misschien gezegd. Maar dat neemt niet weg dat ik er prijs op stel dat u voldoende rust krijgt juffrouw Peterson.’ Hij keek weer op (werd zijn stem iets milder misschien?): ‘U ziet er moe uit.’

Cora’s hand ging omhoog naar haar haar, want vertaald in vrouwelijke taal heeft het woord ‘moe’ de betekenis van ‘ontoonbaar’. Ze zei:

‘Als Benes er eenmaal is ga ik, dat beloof ik u. Wat ik zeggen wou…’

‘Ja?’

‘Gebruikt u de laser morgen?’

‘Dat probeer ik nu juist vast te stellen – als u me daar tenminste de kans voor geeft, juffrouw Peterson.’

‘Model 6951 kan niet worden gebruikt.’

Duval legde de foto neer en leunde achterover. ‘Waarom niet?’

‘Niet betrouwbaar genoeg. Ik kan hem niet goed scherp gesteld krijgen. Ik denk dat er een van de tunneldiodes defect is, maar ik heb nog niet kunnen vaststellen welke.’

‘Goed. Maakt u er dan een in orde die betrouwbaar is als we hem nodig mochten hebben en doet u dat vóór u weggaat. Dan kunt u morgen…’

‘Morgen zal ik dan het defect in de 6951 opsporen.’

‘Ja.’

Ze draaide zich om om weg te gaan, keek vlug op haar horloge en zei: ‘Eénentwintig minuten – en ze zeggen dat het vliegtuig op tijd is.’

Hij maakte een onbestemd geluid waardoor ze wist dat hij haar niet had gehoord. Ze ging de kamer uit en deed de deur langzaam en geruisloos achter zich dicht.

Kapitein William Owens leunde achterover in de zachte kussens van de limousine. Hij wreef vermoeid over zijn dunne, rechte neus en klemde zijn brede kaken op elkaar. Hij voelde hoe de wagen opveerde op zijn sterke luchtkussens van samengeperste lucht en vervolgens wegreed, gelijkmatig en volkomen horizontaal. Van de turbinemotor drong niet het geringste geluid tot hem door, ofschoon er achter hem vijfhonderd paarden zwoegden.

Door de kogelvrije ramen links en rechts kon hij een escorte van motorrijders zien. Vóór en achter hem reden andere auto’s, die de nacht doorbraken met een levendig spel van afgeschermde lampen.

Het deed hem belangrijk schijnen, dit halve leger van lijfwachten, maar ze waren er natuurlijk niet voor hem. Zij waren er zelfs niet voor de man die zij nu gingen afhalen, althans niet voor de man als persoon. Zij waren er uitsluitend voor de inhoud van diens grote geest.

Het hoofd van de Geheime Dienst zat links van Owens. Het was kenmerkend voor de anonimiteit van de Dienst dat Owens de naam niet kende van de onopvallende man die er van zijn montuurloze bril tot zijn conventionele schoenen uitzag als een hoogleraar – of een bediende in een herenmodezaak.

‘Kolonel Gander,’ had Owens aarzelend gezegd toen hij hem een hand gaf.

‘Gonder,’ was het bedaarde antwoord. ‘Goedenavond kapitein Owens.’

Zij waren nu in de onmiddellijke omgeving van het vliegveld. Ergens boven hen en voor hen uit, slechts enkele mijlen van hen verwijderd, begon het antieke vliegtuig zich gereed te maken voor de landing.

‘Een grote dag hè?’ zei Gonder gedempt. Alles aan deze man scheen gedempt te zijn tot de onopvallende snit van zijn burgerkleding toe.

‘Ja,’ zei Owens, terwijl hij probeerde geen gespannenheid te laten doorklinken in dat eenlettergrepige woord. Niet omdat hij zich zo bijzonder gespannen voelde, maar eenvoudig omdat zijn stem altijd die eigenschap scheen te hebben. Het was juist die gespannenheid die zo goed leek te passen bij zijn smalle, spichtige neus, zijn spleetogen en zijn hooggeplaatste jukbeenderen.

Soms was het wel eens hinderlijk. Men verwachtte dat hij neurotisch zou zijn maar dat was hij niet. Althans niet meer dan anderen. Daarentegen gebeurde het ook dat de mensen hem juist daarom uit de weg gingen, zonder dat hij er een vinger voor hoefde uit te steken. Och, het; ging misschien wel gelijk op. Owens zei:

‘Een mooie stunt om hem hierheen te halen. Alle lof voor uw Dienst.’

‘De eer komt onze agent toe. Hij is onze beste man. Zijn geheim is geloof ik, dat hij uiterlijk helemaal het type is van de geheim agent uit de boeken.’

‘Hoe ziet hij er dan uit?’

‘Lang. Speelde in het voetbalelftal van zijn universiteit. Knappe vent om te zien. Onberispelijk gladgeschoren gezicht. Eén blik op hem zal elke vijand doen zeggen: “Asjeblieft. Zó zou een agent van Hen eruit moeten zien dus natuurlijk is dit geen agent.” En dan laten ze hem schieten en komen er te laat achter dat hij er wel degelijk een is.’

Owens fronste zijn wenkbrauwen. Was de kerel serieus? Of probeerde hij grappig te zijn omdat hij dacht daarmee de spanning te verminderen?

Gonder zei:

‘U beseft natuurlijk wel dat we uw aandeel in deze kwestie niet zomaar kunnen laten schieten. U zult toch weten of hij het is nietwaar?’

‘O dat garandeer ik,’ zei Owens met zijn korte, nerveuze lachje. ‘Ik heb hem verscheidene keren ontmoet op wetenschappelijke conferenties aan de Andere Zijde. Op een avond ben ik eens samen met hem dronken geweest, of nee, dronken is een te sterk woord – vrolijk.’

‘Heeft hij iets gezegd?’

‘Ik heb hem niet dronken gevoerd om hem te laten praten. Maar dronken of niet, gepraat heeft hij niet. Er was nog iemand anders bij hem. Hun geleerden gaan nooit alleen uit, altijd met z’n tweeën.’

‘Hebt u wat gezegd?’ De vraag werd luchtig gesteld maar het was duidelijk de bedoeling dat er meer achter de vraag stak.

Owens lachte opnieuw. ‘Geloof me kolonel, er is niets dat ik weet en hij niet. Ik zou zonder enig gevaar een dag lang tegen hem kunnen praten.’

‘Ik wou dat ik wat wetenschappelijker onderlegd was. Ik bewonder u kapitein. Hier hebben we nu een technologisch wonder dat onze wereld volkomen kan veranderen en er is maar een handjevol mensen dat er iets van begrijpt. Het menselijk brein is bezig zich los te maken van de mens.’

‘Zo erg is het nou ook weer niet,’ zei Owens. ‘Ons aantal is echt niet zó gering. Er is natuurlijk maar één Benes en ik kan in de verste verte niet tippen aan zijn niveau. Eigenlijk weet ik net genoeg om de techniek bij mijn scheepsontwerpen toe te passen. Dat is alles.’

‘Maar Benes zult u toch herkennen?’ Het hoofd van de Geheime Dienst scheen op dit punt niet vaak genoeg gerustgesteld te kunnen worden.

‘Ik zou hem zelfs nog herkennen als hij een tweelingbroer had, hoewel ik zeker weet dat dat niet het geval is.’

‘Het is niet zozeer een academische kwestie kapitein. Onze agent Grant is goed zoals ik al zei, maar toch verbaast het me een beetje dat hij het geklaard heeft. Zodat ik mijzelf de vraag moet stellen: wie speelt er een spelletje met wie? Verwachtten Zij dat Wij Benes zouden ontvoeren en hadden Zij een pseudo-Benes voor Ons klaar?’

‘Ik kan de goede herkennen,’ zei Owens vol vertrouwen.

‘U weet niet wat tegenwoordig allemaal mogelijk is met plastische chirurgie en narcohypnose.’

‘Dat is niet van belang. Het gezicht kan me misleiden, maar de conversatie niet. Of hij kent de Techniek’ (Owens sprak dit gefluisterde woord duidelijk met een hoofdletter uit) ‘beter dan ik, óf hij is Benes niet, hoe hij er ook op mag lijken. Ze kunnen het lichaam van Benes misschien vervangen, maar niet zijn geest.’

Ze waren nu op het vliegveld. Kolonel Gonder keek op zijn horloge.

‘Ik hoor het vliegtuig al. Het zal nu binnen enkele minuten landen – en het is op tijd ook.’

Gewapende mannen en gepantserde voertuigen verspreidden zich naar alle kanten om zich te voegen bij de manschappen en voertuigen die al rondom het vliegveld stonden opgesteld. Zij veranderden het in een volkomen afgesloten stukje bezet gebied dat uitsluitend toegankelijk was voor personeel met speciale machtiging.

De laatste lichten van de stad waren zwakker geworden en waren nu alleen nog maar een vaag schijnsel aan de horizon links van hen.

Owens loosde een zucht van mateloze opluchting. Over enkele ogenblikken zou Benes dan eindelijk hier zijn.

Happy ending?

Hij fronste de wenkbrauwen over de intonatie die in zijn gedachten een vraagteken achter deze woorden had geplaatst. Happy ending! dacht hij grimmig, maar hij had de intonatie niet onder controle, zodat het weer Happy ending? werd.

2  Auto

Grant keek met een intens gevoel van opluchting naar de lichten van de stad, die steeds dichterbij kwamen toen het vliegtuig zijn lange glijvlucht omlaag begon. Niemand had hem precies verteld waarom dr. Benes zo belangrijk was. Grant wist alleen dat hij een geleerde was die naar Onze zijde overliep en beschikte over inlichtingen van vitaal belang. Hij was de belangrijkste man ter wereld, hadden ze gezegd – en vervolgens verzuimd uit te leggen waarom.

Doe niets overhaast, hadden ze hem gezegd. Breek het lijntje niet door te hard trekken. Maar deze opdracht is van ontzaglijk groot belang. Van levensbelang.

Doe het rustig aan, hadden ze gezegd, want alles hangt er van af, je land, de wereld, de mensheid.

En dus had hij het gedaan. Hij had het misschien nooit voor elkaar gekregen als Zij niet bang waren geweest Benes te doden. Tegen de tijd dat Zij begonnen te begrijpen dat Benes doden de enige manier was om er althans nog een gelijk spel uit te slepen, was het te laat en de vogel gevlogen. Een schampschot boven de ribben was het enige dat Grant er aan had overgehouden en daar had een flink stuk verband raad mee geweten.

Maar hij was nu wel moe, hondsmoe. Lichamelijk vermoeid natuurlijk, maar ook moe van het hele krankzinnige gedoe. Toen hij nog op de universiteit zat, tien jaar geleden, hadden ze hem Granieten Grant genoemd en hij had geprobeerd die reputatie hoog te houden door op het voetbalveld de domme krachtpatser uit te hangen. Een gebroken arm was het resultaat, maar hij had tenminste het geluk gehad dat zijn tanden en neus onbeschadigd waren gebleven zodat hij zijn onregelmatige, knappe gezicht had behouden. (Zijn lippen plooiden zich tot een vluchtige glimlach).

En sinds die tijd had hij ook een aversie gekregen tegen het gebruik van voornamen. Alleen die eenlettergrepige grom: Grant. Zeer mannelijk. Zeer sterk.

Ach wat, naar de hel ermee. Wat had het hem opgeleverd behalve verveling en het vrijwel zekere vooruitzicht op een kort leven? Hij was nu net de dertig gepasseerd en het werd tijd eens terug te keren tot zijn voornaam. Charles Grant. Misschien zelfs Charlie Grant. Goeie, ouwe Charlie Grant!

Hij huiverde even, maar dwong zichzelf het onder ogen te zien. Het móést. Goeie ouwe Charlie. Dat was het. Goeie ouwe, lankmoedige Charlie, die het heerlijk vindt in een schommelstoel te zitten schommelen. Ha Charlie, mooie dag vandaag. Hoi Charlie, het lijkt wel of we regen krijgen. Zoek een rustig baantje, goeie ouwe Charlie en sukkel maar lekker naar je pensioentje toe.

Grant keek opzij naar Jan Benes. Zelfs hij zag iets bekends in die ruige bos grijs haar, dat gezicht met de krachtige, vlezige neus, de onverzorgde, ruige snor. Tekenaars van cartoons beperkten zich tot die neus en die snor, maar daar waren ook de ogen nog, omgeven door fijne rimpeltjes en daar waren de horizontale groeven in zijn voorhoofd die nooit verdwenen.

De kleren van Benes pasten hem niet al te best, maar hun vertrek was overhaast geweest, zodat zij geen tijd hadden gehad voor betere kleermakers. De geleerde liep naar de vijftig wist Grant, maar hij zag er ouder uit.

Benes zat voorover geleund naar de lichten van de naderende stad te kijken.

Grant zei: ‘Al eens in dit deel van het land geweest professor?’

‘Ik ben nog in geen enkel deel van uw land geweest,’ zei Benes. ‘Of was dat bedoeld als een strikvraag?’ Zijn uitspraak kenmerkte zich door een zwak, maar niettemin waarneembaar accent.

‘Nee zuiver bedoeld als conversatie. Dat is onze op één na grootste stad, daar voor ons. Ik ben er niet zo dol op, moet ik zeggen. Ik kom van de andere kant van het land.’

‘Voor mij doet dat er niet toe. De ene kant of de andere kant. Zolang ik er maar ben. Het zal…’ Hij maakte de zin niet af, maar zijn blik werd somber.

Je losscheuren is hard, dacht Grant, zelfs als je weet dat het moet. Hij zei:

‘We zullen er wel voor zorgen dat u geen tijd hebt om te piekeren professor. We zetten u aan het werk.’

Maar Benes bleef somber.

‘Dat geloof ik graag. Ik verwacht niet anders. Het is immers de prijs die ik betaal.’

‘Ik vrees van wel. We hebben ons enige inspanning voor u moeten getroosten weet u.’

Benes legde zijn hand op de mouw van Grant. ‘Jij hebt je leven op het spel gezet. Ik waardeer dat. Ze hadden je kunnen doden.’

‘Dat hoort bij mijn werk. Risico van het vak. Ze betalen me ervoor. Wel niet zoveel als voor gitaarspelen, of baseballspelen, begrijpt u, maar zoveel als ze vinden dat mijn leven ongeveer waard is.’

‘Zo gemakkelijk kun je je er niet afmaken.’

‘Dat moet ik wel. Mijn organisatie doet het ook. Als ik terugkom geven ze me een hand en dan zeggen ze een beetje verlegen: “Goed werk!” Mannelijke geslotenheid of zoiets, u weet wel. Dan hoor je: “Nou, hier is dan je volgende opdracht, maar we moeten wel enige onkosten in mindering brengen voor dat verband dat je om je lijf hebt gedraaid. We moeten een beetje op de kleintjes letten.” ’

‘Met dat zogenaamde cynisme van je houd je mij niet voor de gek jongeman.’

‘Maar ík moet mezelf ermee voor de gek houden professor, anders kan ik het bijltje er wel bij neerleggen.’ Grant was zelf verbaasd over de bitterheid die in zijn stem doorklonk. ‘Maak uw riemen vast professor. Dit vliegend stuk oud roest komt nogal hard neer.’

Het vliegtuig landde onberispelijk, ondanks Grants voorspelling en kwam na enig taxiën, waarbij het keerde, tot stilstand.

Het contingent van de Geheime Dienst drong op. Soldaten sprongen uit manschappentrucks om een kordon rondom het vliegtuig te leggen, waarbij zij een doorgang vrijlieten voor de gemotoriseerde vliegtuigtrap, die in de richting van de vliegtuigdeur reed.

Een escorte van drie limousines gleed tot aan de voet van de trap.

Owens zei: ‘U neemt geen halve veiligheidsmaatregelen kolonel.’

‘Beter te veel dan te weinig.’ Zijn lippen bewogen bijna onmerkbaar toen hij, zoals Owens verbijsterd vaststelde, een schietgebedje prevelde.

Owens zei: ‘Ik ben blij dat hij er is.’

‘Niet zo blij als ik. Er zijn al eens eerder vliegtuigen in de lucht ontploft weet u. We zullen hem gauw naar de begane grond halen.’

De deur van het vliegtuig ging open en Grant verscheen een ogenblik in de opening. Hij keek even rond, wuifde toen. Kolonel Gonder zei: ‘Hij schijnt in ieder geval nog springlevend te zijn. Waar is Benes?’

Als om die vraag te beantwoorden, maakte Grant zich klein tegen de deurpost, zodat Benes zich langs hem heen naar buiten kon wringen. Benes stond daar heel even, glimlachend. Toen, met een versleten koffer in de hand, daalde hij voetje voor voetje de trap af. Grant volgde hem. Er achter aan kwamen de gezagvoerder en de tweede piloot.

Kolonel Gonder stond onder aan de trap. ‘Professor Benes, ik ben bijzonder blij u hier te mogen begroeten. Ik ben Gonder; vanaf dit ogenblik zal ik verantwoordelijk zijn voor uw veiligheid. Dit is William Owens. U kent elkaar geloof ik?’

De ogen van Benes lichtten op en hij stak allebei zijn armen in de lucht, waardoor zijn koffer viel. (Kolonel Gonder raapte die onopvallend op).

‘Owens! Ja natuurlijk. We zijn samen eens een avond dronken geweest. Ik herinner me dat goed. Een langdurige, saaie, vervelende vergadering ’s middags, waarop je over alles wat interessant was nou net niet kon praten, zodat de wanhoop me als een grijze deken omhulde. Aan het diner ontmoetten Owens en ik elkaar. Er waren nog vijf collega’s bij hem, maar die herinner ik me niet zo goed meer.

Maar Owens en ik, wij gingen later naar een kleine club waar gedanst en jazz gespeeld werd, we dronken schnaps en Owens papte aan met een van de meisjes. Herinner je je Jaroslavic nog Owens?’

‘De kerel die bij u was?’ gokte Owens.

‘Precies. Hij is een groot liefhebber van schnaps, met een liefde die elk begrip te boven gaat, maar hij mocht niet drinken. Hij moest nuchter blijven. Strenge orders.’

‘Om een oogje op u te houden?’

Benes bevestigde dit door een enkele, langgerekte verticale beweging van zijn hoofd en het even vooruitsteken van zijn onderlip. ‘Ik bleef hem maar iets te drinken aanbieden. Ik zei, hier Milan, een droge keel is slecht voor een mens en hij moest blijven weigeren, maar met bloedend hart. Het was heel slecht van me.’

Owens glimlachte en knikte.

‘Maar laten we nu in de auto stappen en naar het hoofdkwartier gaan. We zullen u eerst even moeten rondleiden om iedereen te laten zien dat u er bent. Daarna kunt u, dat beloof ik, desnoods vierentwintig uur achter elkaar slapen als u wilt, voor we u vragen gaan stellen.’

‘Zestien is genoeg. Maar eerst –’ Hij keek ongerust om zich heen. ‘Waar is Grant? Ach, daar is Grant.’

Hij baande zich een weg naar de jonge agent toe. ‘Grant!’ Hij stak zijn hand uit. ‘Tot ziens. En dank je. Dank je heel erg. Ik zal je toch zeker nog wel eens zien?’

‘Best mogelijk,’ zei Grant. ‘Ik ben iemand die heel gemakkelijk te bezichtigen is. U hoeft slechts het eerste het beste rotkarweitje op te zoeken en dan ziet u me daar wel weer bovenop zitten.’

‘Ik ben blij dat je dít rotkarweitje op je hebt genomen.’

Grant kreeg een kleur. ‘Dit rotkarweitje had belangrijke consequenties professor. Ik was blij te kunnen helpen. Dat meen ik.’

‘Dat weet ik wel. Goodbye! Goodbye!’ Benes wuifde en liep toen terug naar de limousine.

Grant wendde zich tot de kolonel. ‘Breng ik de veiligheid in gevaar, als ik er nu vandoor ga chef?’

‘Nee, ga je gang maar. En wat ik zeggen wou Grant…’

‘Ja meneer?’

‘Goed werk!’

‘De juiste uitdrukking meneer, luidt: “Leuk gedaan”. Met iets anders neem ik geen genoegen.’ Spottend raakte hij met zijn wijsvinger zijn slaap aan en liep weg.

Exit Grant, dacht hij, wat nu? Goeie Ouwe Charlie?

De kolonel wendde zich tot Owens. ‘Gaat u bij Benes in de auto zitten en praat met hem. Ik zit in de wagen vóór u. En dan wil ik dat u als we op het hoofdkwartier zijn een positieve identificatie geeft als u dat kunt, of een negatieve als u niet overtuigd bent. Iets anders wil ik niet.’

‘Hij herinnerde zich dat voorval met dat drinken,’ zei Owens.

‘Precies,’ zei de kolonel ontevreden, ‘hij herinnerde zich dat een beetje te vlug en te goed. Práát met hem.’

Ze waren nu allemaal ingestapt en de stoet zette zich in beweging, geleidelijk de snelheid opvoerend. Van enige afstand keek Grant hen na, wuifde zomaar eens naar niemand in het bijzonder en vervolgde zijn weg.

Hij had een vakantie voor de boeg en hij wist precies hoe hij die van plan was door te brengen nadat hij een nacht goed geslapen had. Hij glimlachte opgewekt bij het vooruitzicht.

De stoet volgde een zorgvuldig uitgestippelde route. De drukte, of rust van het straatbeeld varieerde in de stad van wijk tot wijk en van uur tot uur en hoe het in deze wijk op dit ogenblik zou zijn, was bekend.

De auto’s rolden door lege straten en door vervallen buurten vol donkere pakhuizen. De motorrijders gingen dansend voorop en de kolonel in de eerste limousine probeerde zich opnieuw voor te stellen hoe de Anderen zouden reageren op de geslaagde ontvoering.

Sabotage op het hoofdkwartier was altijd nog een mogelijkheid. Hij kon niet bedenken wat voor voorzorgsmaatregelen hij nog meer had moeten nemen, maar het was een vaste stelregel in zijn vak dat geen enkele voorzorg ooit afdoende was.

Een licht?

Eén ogenblik slechts had hij de indruk gekregen dat er een licht had geflitst en weer was gedoofd in een van de donkere, vormeloze blokken die zij nu naderden. Zijn hand greep naar de telefoon om het motorescorte te waarschuwen.

Hij sprak snel en dringend. Een motor schoot naar voren vanuit de achterhoede.

Op datzelfde moment kwam ergens voor hen uit, van opzij, het geluid van een automotor, die brullend tot leven kwam (al werd het geluid gedempt en bijna overstemd door het geraas van de naderende stoet); en toen kwam de auto zelf als een projectiel uit een zijsteeg schieten.

De koplampen waren uit en de schok, die het plotseling verschijnen van de auto teweegbracht verhinderde, dat iemand precies wist wat er gebeurde. Niemand was naderhand in staat een duidelijk beeld van de gebeurtenissen te geven.

De projectielauto, pal gericht op de limousine waarin Benes zich bevond, ontmoette de motorrijder die vooruit kwam rijden. Bij de botsing die volgde, werd de motor geheel vernield en zijn berijder vele meters opzij geslingerd, waar hij gebroken en dood bleef liggen. De ramauto zelf werd uit zijn baan gebracht, zodat hij slechts de achterzijde van de limousine raakte. Kettingbotsingen waren het gevolg. De onbestuurbaar geworden limousine werd tegen een telefoonpaal gesmakt en kwam abrupt tot stilstand. De zelfmoordauto, eveneens onbestuurbaar geworden, schoot tegen een muur en vloog in brand. De limousine van de kolonel remde met piepende banden. De motoren van het escorte gierden, weifelden en keerden om.

Gonder was al uit zijn wagen, rende naar de verongelukte auto en rukte aan het portier.

Owens, in de war, met een rode schaafwond op zijn wang zei: ‘Wat gebeurde er?’

‘In godsnaam, verdiep u daar nu niet in. Hoe is het met Benes?’

‘Niet zo best.’

‘Leeft hij?’

‘Ja. Help me even.’

Samen tilden ze, sleepten ze haast, Benes uit de auto. Zijn ogen waren open maar stonden glazig en hij maakte kleine, onsamenhangende geluidjes.

‘Hoe voelt u zich professor?’

Owens zei haastig met zachte stem: ‘Zijn hoofd werd hard tegen de portierkruk geslagen. Hersenschudding waarschijnlijk. Maar het is Benes. Dat is zeker.’

Gonder schreeuwde: ‘Ja, als dat nú nog niet zeker was jij…’ Hij slikte het laatste woord met moeite in.

Het portier van de eerste limousine werd geopend. Samen tilden ze Benes in de wagen en op hetzelfde moment kraakte ergens boven hen een geweerschot. Gonder liet zichzelf bovenop Benes in de auto vallen.

‘Laten we als de gesmeerde bliksem maken dat we hier vandaan komen,’ schreeuwde hij.

De auto en de helft van het motorescorte vervolgden hun weg. De rest bleef achter. Politiemannen renden naar het gebouw waaruit het geweerschot had geklonken. Het zwakker wordende schijnsel van de brandende zelfmoordauto wierp een fel schijnsel op het tafereel. In de verte klonk het gedruis van een naderbij komende menigte.

Gonder liet het hoofd van Benes in zijn schoot rusten. De geleerde was nu volledig bewusteloos, zijn adem kwam moeizaam, zijn pols was zwak. Gonder staarde ernstig naar de man die misschien elk ogenblik kon sterven en hij mompelde wanhopig in zichzelf: ‘En we waren er bijna – bijna!’

3  Hoofdkwartier

Grant was zich slechts vagelijk, als tijdens een verdoving, bewust van het gebons op zijn deur. Hij scharrelde overeind en ging zijn slaapkamer uit, liep blootsvoets over de koude vloer en geeuwde luid en langdurig.

‘Ik kom.’ Hij voelde zich slaperig en hij wilde zich zo voelen. Tijdens zijn werk was hij erop getraind klaar wakker te zijn bij elk onverklaarbaar geluid. Parate waakzaamheid. Men neme een hoeveelheid slaap, voege daaraan een vleugje lawaai toe en onmiddellijk ontwikkelt zich een geweldige ‘qui vive’.

Maar nou had ie toevallig de tijd aan zichzelf en ze konden opvliegen.

‘Wat is er?’

‘Van de kolonel meneer,’ klonk het aan de andere kant van de deur. ‘Doet u onmiddellijk open.’

Onwillekeurig, zonder overgang, werd Grant waakzaam. Hij deed een stap opzij en drukte zich plat tegen de muur naast de deur. Toen opende hij de deur zover als de ketting toeliet en zei:

‘Geef me uw ID-kaart maar hierdoor aan.’

Er werd hem een kaart toegestoken en hij nam die mee naar zijn slaapkamer. Hij tastte naar zijn portefeuille en viste zijn Identificator eruit. Hij schoof de kaart erin en las het resultaat af op het doorzichtig schermpje.

Hij bracht de kaart terug en deed de deur van de ketting waarbij hij, ondanks zichzelf, toch nog rekening hield met het verschijnen van een revolver of een ander blijk van vijandige gezindheid. Maar de jonge man die binnenkwam zag er volkomen ongevaarlijk uit. ‘U zult met me mee moeten meneer, naar het hoofdkwartier.’

‘Hoe laat is het?’

‘Ongeveer 6.45 meneer.’

‘’s Morgens?’

‘Ja meneer.’

‘Waarom hebben ze me op deze tijd van de dag in vredesnaam nodig?’

‘Ik zou het niet kunnen zeggen meneer. Ik voer alleen maar een opdracht uit. Ik moet u vragen met mij mee te gaan. Het spijt me.’ Hij probeerde een wrang grapje. ‘Ik had zelf ook geen zin om op te staan, maar hier ben ik zoals u ziet.’

‘Heb ik tijd om me te scheren en te douchen?’

‘Nou –’

‘Goed, dan niet, maar heb ik wel de tijd om me aan te kleden?’

‘Ja meneer… maar vlug!’

Grant schraapte met zijn duim langs de stoppels op zijn kaak en was blij dat hij de avond tevoren gedoucht had. ‘Geef me vijf minuten om me aan te kleden en het allernodigste te doen.’

Hij riep uit de badkamer: ‘Waar gaat het over?’

‘Ik weet het niet meneer.’

‘Naar welk hoofdkwartier gaan we?’

‘Ik geloof niet…’

‘Laat maar.’ Het geruis van het stromende water maakte verdere conversatie een tijdje onmogelijk.

Grant verscheen en voelde zich onbehaaglijk halfgekleed. ‘Maar we gaan naar een hoofdkwartier. Dat zei je toch?’

‘Ja meneer.’

‘Goed jongen,’ zei Grant opgewekt, ‘maar als ik in de gaten krijg, dat je iets onplezierigs met me voor hebt, hak ik je in tweeën.’

‘Ja meneer.’

Grant fronste zijn voorhoofd toen de auto stopte. De ochtend was grijs en vochtig. Er zat regen in de lucht. Ze bevonden zich nu in een vervallen buurt waar een rommelig allegaartje pakhuizen stond en een halve kilometer terug waren ze langs een gedeelte gereden dat was afgezet.

‘Wat is hier gebeurd?’ had Grant gevraagd, maar zijn metgezel bleek nog steeds niet in staat inlichtingen te geven.

Nu stopten ze en Grant greep voorzichtig de kolf van de revolver in zijn holster.

‘Misschien zou je me kunnen vertellen wat er nu gaat gebeuren.’

‘We zijn er. Dit is geheim regeringsterrein. Het ziet er niet naar uit, maar het is toch zo.’

De jonge man en de chauffeur stapten uit. ‘Wilt u in de wagen blijven zitten meneer Grant?’

De twee liepen ongeveer dertig meter van de auto vandaan terwijl Grant gespannen om zich heen keek. Plotseling voer er een schok door de wagen en een fractie van een seconde verloor hij zijn evenwicht. Terwijl hij overeind probeerde te komen probeerde hij het portier van de auto open te maken, maar hij aarzelde en keek vol verbijstering naar de gladde muren, die rondom de auto omhoog kwamen.

Het duurde een ogenblik voor hij besefte, dat hij omlaag zakte met de auto, dat de wagen boven een liftschacht had gestaan. Tegen de tijd dat dat tot hem doordrong, was het al te laat om nog te proberen eruit te komen.

Boven zijn hoofd schoof een deksel op zijn plaats en enige tijd bevond Grant zich in volslagen duisternis. Hij knipte de koplampen van de auto aan, maar zij kaatsten hun licht nutteloos terug van de ronde hoeken van de oprijzende muur.

Er zat niets anders op dan drie eindeloze minuten te wachten, waarna de auto tot stilstand kwam.

Twee grote deuren gingen open en Grants gespannen spieren waren gereed voor actie. Hij ontspande onmiddellijk weer. Een tweepersoons scooter met één MP erop – zonder twijfel was dit een man van de Militaire Politie in een ontegenzeglijk authentiek militair uniform – wachtte hem op. Op zijn helm stonden de letters CMDF. Op de scooter stonden dezelfde letters. Automatisch zocht Grant naar de betekenis van de letters. ‘Centraal Mijn Defensie Front,’ mompelde hij. ‘Commando Marine Depot Fregatten’.

‘Wat?’ zei hij hardop. Hij had de opmerking van de MP niet gehoord.

‘Als u wilt plaatsnemen meneer,’ herhaalde de MP formeel, wijzend op de onbezette plaats.

‘Zeker. Een indrukwekkende ruimte hebben jullie hier.’

‘Ja meneer.’

‘Hoe groot is het?’

Ze reden door een spelonkachtige, lege ruimte, waar langs de muren vrachtauto’s en gemotoriseerde wagentjes stonden opgesteld, elk voorzien van het CMDF insigne.

‘Tamelijk groot,’ zei de MP.

‘Dat is nou wat ik zo waardeer in iedereen hier,’ zei Grant. ‘Ze overladen je met waardevolle inlichtingen.’

Het voertuigje reed soepel een helling op naar een hoger gelegen vloer die vol mensen was. Geüniformeerde personen, mannen zowel als vrouwen, liepen druk heen en weer en er heerste een niet te definiëren, maar niettemin duidelijk voelbaar geagiteerde stemming. Grant betrapte zich erop dat hij naar een meisje keek, dat gekleed was in een soort verpleegsterskostuum (waarop keurig CMDF stond gedrukt om de ronding van een borst heen) en hij dacht aan de plannen die hij de avond tevoren gemaakt had.

Als dit een nieuwe opdracht werd…

Het voertuig maakte een scherpe bocht en stopte voor een bureau.

De MP klauterde eruit. ‘Charles Grant meneer.’

De officier achter het bureau was niet onder de indruk van die mededeling.

‘Naam?’ zei hij.

‘Charles Grant,’ zei Grant, ‘zoals die aardige meneer al zei.’

‘ID-kaart alstublieft.’

Grant gaf hem de kaart. Er stond alleen een gedroogstempeld nummer op, waar de officier maar even een korte blik op sloeg. Hij schoof de kaart in de Identificator op zijn bureau terwijl Grant zonder veel interesse toekeek. Het ding zag er precies zo uit als zijn eigen zak-Identificator, groezelig en door veel gebruik versleten. Het grijze, lege schermpje lichtte op met zijn eigen gezicht, ‘en face’ en ‘en profile’ dat, vond Grant zelf altijd, iets duisters en dreigends had, net een misdadigerstronie.

Waar was de open, eerlijke blik? Waar de charmante glimlach? Waar de kuiltjes in zijn wangen waar de meisjes helemaal wég van waren? Alleen die donkere, zware wenkbrauwen bleven over die hem een boze uitdrukking gaven. Het was een wonder dat iemand hem herkende.

De officier deed dat echter wel en klaarblijkelijk zonder moeite – één blik op de foto, één op Grant. De ID-kaart werd er weer uitgewipt, teruggegeven en hij mocht verder rijden. De scooter sloeg rechtsaf, reed onder een boogvormige poort door een lange gang in, waarvan de vloer in tweeën gedeeld was door witte verkeersstrepen, twee rijstroken in beide richtingen.

Er was druk verkeer ook en Grant was de enige die geen uniform aanhad.

Aan beide zijden van de gang waren met onwezenlijk regelmatige tussenpozen deuren aangebracht en er waren voetgangerspaden, onmiddellijk grenzend aan de muren. Zij waren niet zo druk bevolkt.

Ze naderden opnieuw een poort waarboven een bord hing met de tekst ‘Medische Afdeling’.

Een dienstdoend MP in een hooggeplaatst hokje, zoals de politie die gebruikte voor het regelen van het verkeer, bediende een schakelaar. Zware stalen deuren openden zich, het voertuig gleed erdoor en stopte.

Grant vroeg zich af onder welk deel van de stad ze nu waren. De man in generaalsuniform die hem haastig tegemoet kwam zag er bekend uit. Grant herinnerde zich weer wie het was, nog juist voor ze elkaar dicht genoeg waren genaderd om elkaar de hand te drukken.

‘Carter geloof ik? We hebben elkaar enkele jaren geleden ontmoet op de Transcontinentale. U was toen niet in uniform.’

‘Hallo Grant. O, naar de hel met dat uniform. Ik draag het alleen om hier een zeker prestige te krijgen. Het is de enige manier waarop we een gezagshiërarchie kunnen handhaven. Kom mee. Granieten Grant, nietwaar?’

‘Och…’

Zij gingen de deur door van wat kennelijk een operatiezaal was. Grant wierp een blik door het observatieraam en zag het gebruikelijke tafereel van in het wit geklede mannen en vrouwen die druk bezig waren, in een bijna tastbare atmosfeer van steriliteit, omringd door de harde glans van chroom, scherp en koud; en dat alles werd overschaduwd en naar de achtergrond gedrongen door het toenemend gebruik van elektronische apparatuur, die van de geneeskunde een technische zaak had gemaakt.

Er werd een operatietafel binnengereden; een welige grijze haardos lag uitgespreid over het witte kussen.

Dat was het ogenblik waarop Grant het meest verbaasd was.

‘Benes?’ fluisterde hij.

‘Benes,’ zei generaal Carter somber.

‘Wat is er met hem gebeurd?’

‘Ze kregen hem toch nog te pakken. Onze schuld. We leven in een elektronisch tijdperk, Grant. Alles wat we doen, doen we met onze op transistors levende bedienden in de hand. Elke vijand die we hebben, verjagen we door manupilaties met stromen elektronen. We hadden de route op elk denkbare wijze beveiligd, maar uitsluitend tegen elektronische vijanden. We hebben geen rekening gehouden met een auto met een levende man aan het stuur, of met geweren met levende mannen aan de trekkers.’

‘U hebt zeker geen van hen levend in handen kunnen krijgen?’

‘Niet één. De man in de auto overleed ter plaatse. De anderen werden door onze kogels gedood. Zelf verloren we ook enkele mensen.’

Grant keek weer omlaag. Het gezicht van Benes vertoonde die uitdrukkingsloosheid, die men aantreft bij mensen die zwaar verdoofd zijn.

‘Ik neem aan dat er leven en dus hoop is?’

‘Hij leeft wel. Maar er is niet veel hoop.’

Grant zei: ‘Heeft iemand gelegenheid gehad met hem te praten?’

‘Een zekere kapitein Owens – William Owens – ken je die?’ Grant schudde zijn hoofd. ‘Ik ving op het vliegveld een glimp op van iemand die zo werd genoemd door kolonel Gonder.’

Carter zei: ‘Owens heeft met Benes gepraat maar heeft geen inlichtingen van betekenis ontvangen. Gonder sprak met hem. En jij hebt meer met hem gepraat dan ieder ander. Heeft hij je iets verteld?’

‘Nee meneer. Ik zou het trouwens niet hebben begrepen zelfs al had hij dat. Mijn missie was hem naar dit land te brengen, meer niet.’

‘Natuurlijk. Maar jij hebt met hem gepraat en het zou kunnen zijn dat hij meer heeft gezegd dan hij van plan was.’

‘Als hij dat gedaan heeft is het volkomen langs me heen gegaan. Maar ik geloof het niet. Het wonen aan de Andere Kant is een voortdurende oefening in het leren je mond te houden.’

Carter verstrakte. ‘Het is niet nodig dat je zo hoog van de toren blaast Grant. Diezelfde oefening krijg je aan onze zijde ook. Als je dat nog niet weet – sorry, dat was niet nodig.’

‘Het geeft niet generaal.’ Grant zei het toonloos terwijl hij zijn schouders ophaalde.

‘Tja, het probleem is dat hij met niemand heeft gepraat. Hij werd buiten gevecht gesteld voor we uit hem konden halen, wat we van hem willen hebben. Hij zou net zo goed nooit de Andere Kant verlaten kunnen hebben.’

Grant zei: ‘Toen ik hierheen kwam passeerde ik een stuk dat was afgezet…’

‘Daar is het gebeurd. Vijf blokken verder en we zouden hem veilig hier gehad hebben.’

‘Wat mankeert hem nu?’

‘Hersenletsel. We moeten opereren – en daarom hebben we jou nodig.’

‘Míj?’ vroeg Grant fel. ‘Hoor eens generaal, ik ben een pasgeboren kind op het gebied van hersenchirurgie. Gezakt voor het tweede deel hersenchirurgie op die goeie ouwe staatsuniversiteit.’

Carter reageerde niet en Grant hoorde hoe hol zijn eigen woorden klonken.

‘Ga eens mee,’ zei Carter.

Grant volgde hen. Ze gingen een deur door, een korte gang over en vervolgens een andere kamer binnen.

‘Monitor Centrale,’ zei Carter kort. De wanden waren geheel bezet met tv-schermen. In het midden stond een stoel, omgeven door een halve cirkel van schakelaars die waren gemonteerd op een schuin aflopend paneel.

Carter ging zitten, terwijl Grant bleef staan.

Carter zei: ‘Ik zal de hoofdzaken van de situatie in het kort uiteenzetten. Je begrijpt dat er een impasse bestaat tussen Onszelf en de Anderen.’

‘Dat is al lang zo. Natuurlijk.’

‘Op zichzelf is die toestand helemaal niet zo gek. We wedijveren, we leven voortdurend in angst en op die manier brengen we een heleboel tot stand. Wij zowel als Zij. Maar we moeten de impasse doorbreken; en die doorbraak moet ten gunste van Ons zijn. Ik neem aan dat je dat begrijpt?’

‘Ik denk het wel generaal,’ zei Grant droog.

‘Benes vertegenwoordigt de mogelijkheid van zo’n doorbraak. Als hij ons zou kunnen vertellen wat hij weet…’

‘Mag ik iets vragen, meneer?’

‘Ga je gang.’

‘Wat weet hij? Waar heeft dat mee te maken?’

‘Nu nog niet. Straks. Wacht nog even. De juiste aard van wat hij weet, doet op dit ogenblik nog niet ter zake. Laat me uitpraten. Als hij ons zou kunnen vertellen wat hij weet doorbreken we de impasse ten gunste van Onze kant. Als hij zou sterven, of zelfs als hij zou herstellen, maar niet in staat zou zijn ons in te lichten omdat zijn hersenen zijn aangetast, zal de impasse voortduren.’

Grant zei: ‘Los van normale menselijke gevoelens van verdriet over het verlies van een grote geest, kunnen we toch zeggen, dat het instandhouden van de impasse zo gek nog niet is.’

‘Ja, als de situatie is zoals ik net heb geschetst, maar die kan ook anders zijn.’

‘Hoe komt u op die gedachte?’

‘Denk eens aan Benes. Hij staat bekend als gematigd, maar wij hebben geen aanwijzingen dat hij moeilijkheden had met zijn regering. Hij heeft er steeds duidelijk blijk van gegeven loyaal te zijn, een kwarteeuw lang, en hij werd goed behandeld. En nu ineens deserteert hij…’

‘Omdat hij de impasse wil doorbreken ten gunste van Ons.’

‘O ja? Of zou het misschien zo kunnen zijn dat hij al zoveel van zijn werk had blootgegeven vóórdat de vólle draagwijdte ervan tot hem was doorgedrongen dat de Andere Kant daarmee de sleutel al in handen had? Hij heeft zich toen misschien gerealiseerd dat hij zonder het te willen het lot van de wereld in handen van de leiders van zijn eigen kant had gelegd en misschien had hij toch niet voldoende vertrouwen in de deugden van zijn eigen kant om daar tevreden mee te zijn. Dus dat brengt hem ertoe naar ons over te lopen, niet zozeer om ons de overwinning te schenken, maar om niemand te laten overwinnen. Hij komt om de impasse te continueren.’

‘Zijn daar aanwijzingen voor, meneer?’

‘Geen enkele,’ zei Carter. ‘Maar je houdt er toch rekening mee, nietwaar vooral omdat er ook geen enkel bewijs voor het tegendeel is.’

‘Gaat u verder.’

‘Als Benes zijn leven waagde om ons een onvoorwaardelijke overwinning te bezorgen, of de impasse te laten voortduren – och, dan waren we niet zo slecht af. De kans te missen een absolute overwinning te behalen, zou wel verdraaid jammer zijn, maar we zouden de volgende dag al een nieuwe kans kunnen krijgen. De moeilijkheid is, dat we misschien moeten kiezen tussen impasse of totale nederlaag en van deze twee alternatieven is er één zonder meer onaanvaardbaar voor ons. Ben je dat met me eens?’

‘Natuurlijk.’

‘Je zult dan ook begrijpen dat we, als er ook maar een fractie van een mogelijkheid is dat de dood van Benes voor ons de totale nederlaag betekent, die dood tot elke prijs, ongeacht de kosten, ongeacht het risico, moeten voorkomen.’

‘Ik neem aan generaal, dat u speciaal tegenover mij deze verklaring aflegt, omdat u mij gaat vragen iets te doen. Toevallig is het zo, dat ik mijn leven vaak in de waagschaal heb gesteld om gebeurtenissen te voorkomen die in de verste verte nog niet tot de totale nederlaag zouden leiden. Ik zal u eerlijk bekennen dat ik dat nooit met plezier doe; tóch doe ik het. Maar wat kan ik in een operatiekamer doen? Toen ik gisteren een verband over mijn onderste ribben nodig had, moest Benes het voor me aanleggen. En vergeleken met mijn bedrevenheid in andere medische technieken ben ik heel goed in verbinden.’

Carter ging ook hierop niet verder in. ‘Gonder beval je hiervoor aan. Meer in algemene zin, in de eerste plaats. Hij vindt je bijzonder bekwaam. Ik deel die mening.’

‘Generaal, ik ben niet gediend van vleierij. Het irriteert me.’

‘Verrek kerel. Ik vlei je niet. Ik ben bezig iets uiteen te zetten. Gonder beschouwt je niet alleen capabel in de ruimste zin, maar wat belangrijker is, hij vindt dat je missie niet is volbracht. Je zou Benes veilig bij ons afleveren en dat is niet gebeurd.’

‘Hij was in veiligheid toen ik door Gonder zelf werd afgelost.’

‘Dat neemt niet weg dat hij nu niet veilig meer is.’

‘Appelleert u aan mijn beroepseer generaal?’

‘Desnoods ja.’

‘Goed. Ik zal de scalpels wel vasthouden. Ik zal het zweet van het voorhoofd van de chirurg vegen. Ik zal zelfs knipogen naar de verpleegsters. Ik geloof dat dat wel een volledige opgave is van mijn bekwaamheden in een operatiekamer.’

‘Je zult niet alleen staan. Je maakt deel uit van een team.’

‘Dat verwacht ik ook wel min of meer,’ zei Grant. ‘Iemand anders zal de scalpels moeten hanteren en geleiden. Ik houd alleen maar het blad vast waarop ze liggen.’

Carter bediende met vaste hand enkele schakelaars. Op één der tv-schermen kwam onmiddellijk een aantal mensen met donkere brillen in het beeld. Zij stonden met gespannen aandacht gebogen boven een laserstraal die zijn rode licht in een garendunne bundel concentreerde. Het licht flitste uit en zij zetten hun brillen af.

Carter zei: ‘Dat is Peter Duval. Heb je wel eens van hem gehoord?’

‘Nee, het spijt me.’

‘Hij is de knapste hersenchirurg van het land.’

‘Wie is dat meisje?’

‘Zij assisteert hem.’

‘Ha!’

‘Je moet niet zo eenzijdig zijn in je denken. Dat meisje is technisch buitengewoon bekwaam.’

Grant krabbelde wat terug. ‘Ik twijfel er niet aan, meneer.’

‘Je zei toch dat je Owens had gezien op het vliegveld?’

‘Maar heel even meneer.’

‘Hij zal ook van de partij zijn. En onze chef van de Medische Dienst ook. Hij zal jullie instrueren.’

Opnieuw bediende hij snel de schakelaars en ditmaal lichtte het tv-scherm op begeleid door het zachte zoemen, dat geluidstransmissie in twee richtingen verried.

Een beminnelijk uitziend kaal hoofd kwam van zeer dichtbij in het beeld, waardoor het gecompliceerde netwerk van een bloedcirculatieschema dat de wand erachter vulde, kleiner leek.

Carter zei: ‘Max!’

Michaels keek op. Zijn ogen vernauwden zich. Hij zag er tamelijk vermoeid uit. ‘Ja Al.’

‘Grant is tot je beschikking. Doe het snel. Er is niet veel tijd.’

‘Dat is er zeker niet. Ik kom hem halen.’ Gedurende een ogenblik ving Michaels een blik op van Grant. Hij zei langzaam: ‘Ik hoop dat u zich voorbereid hebt meneer Grant, om de meest ongewone ervaring van uw leven te ondergaan. Of eigenlijk van ieders leven.’

4  Instructie

In het kantoor van Michaels keek Grant met open mond naar de kaart van het bloedvatenstelsel.

Michaels zei: ‘Het ziet er verschrikkelijk ingewikkeld uit, maar het is een kaart van het gebied. Elke lijn erop is een weg; elk knooppunt een wegkruising. Die kaart is net zo gecompliceerd als een wegenkaart van de Verenigde Staten. Gecompliceerder nog, want ze is in drie dimensies.’

‘Mijn hemel!’

‘Zo’n honderdduizend mijl aan bloedvaten. Je ziet er nu maar weinig van; het merendeel is microscopisch klein en is zonder aanzienlijke vergroting niet zichtbaar, maar als je alle bloedvaten achter elkaar kon leggen, zouden ze een lengte bereiken van viermaal de omtrek van de aarde of, als je daar de voorkeur aan geeft, bijna de helft van de afstand naar de maan. Heb je nog wat kunnen slapen Grant?’

‘Ongeveer zes uur. In het vliegtuig heb ik ook nog een tukje gedaan. Ik ben in prima vorm.’

‘Goed, je zult nog gelegenheid krijgen om te eten, je te scheren en eventuele andere noodzakelijke dingen te doen. Ik wou dat ik had geslapen.’ Hij stak zijn hand afwerend omhoog, zodra hij dat had gezegd. ‘Niet dat ik in slechte vorm ben. Ik beklaag me niet. Heb je wel eens morfogeen gebruikt?’

‘Nooit van gehoord. Is dat een soort slaapmiddel?’

‘Ja. Betrekkelijk nieuw. Het is niet zozeer de slaap, die een mens nodig heeft, weet je. Je rust in je slaap echt niet beter uit, dan wanneer je je behaaglijk uitstrekt en met je ogen open blijft liggen. Misschien zelfs wel minder. Het zijn de dromen die we nodig hebben. We moeten gelegenheid hebben om te dromen, want anders wordt het cerebrale evenwicht verstoord; je begint dan met het krijgen van hallucinaties en het uiteindelijk gevolg is de dood.’

‘En ga je van morfogeen dromen? Is dat het?’

‘Precies. Het verdooft je een half uur lang waarin je aan één stuk door droomt en dan kun je er weer een dag tegen. Ik raad je echter ten sterkste af het spul te gebruiken als het niet strikt noodzakelijk is.’

‘Waarom? Blijf je er toch moe van?’

‘Nee. Niet bepaald moe. Maar de dromen zijn naar. Morfogeen zuigt de geest leeg; verwijdert al het geestelijk voedsel dat zich daar overdag heeft verzameld en dat is een vreemde gewaarwording. Maar doe het niet. Ik had geen keus. Die kaart moest worden gemaakt en ik ben er de hele nacht mee bezig geweest.’

‘Die kaart daar?’

‘Dat is het bloedvatenstelsel van Benes tot en met de kleinste capillaire vaten en ik heb me er zoveel ik maar kon vertrouwd mee moeten maken. Hierboven, bijna centraal in de schedel, vlakbij de hypofyse, bevindt zich het bloedstolsel.’

‘Is dat het probleem?’

‘Dat is het inderdaad. Alle andere kwetsuren kunnen worden behandeld. De builen en kneuzingen, de shock, de hersenschudding. Maar dat bloedklontertje kunnen we alleen door een chirurgische ingreep verwijderen. En dat moet snel gebeuren.’

‘Hoeveel tijd heeft hij, dokter Michaels?’

‘Dat kan ik niet zeggen. We hopen dat het voorlopig nog niet dodelijk is, maar de hersenen zullen beschadigd worden lang voor de dood intreedt. En voor deze organisatie is beschadiging van de hersenen even erg als de dood. De mensen hier verwachten wonderen van Benes en ze weten zich geen raad op dit ogenblik. Carter vooral heeft een dreun gekregen en hij wil jou erbij hebben.’

Grant zei: ‘U bedoelt dat hij verwacht dat de Anderen het nog eens zullen proberen.’

‘Dat heeft hij niet gezegd, maar ik verdenk hem ervan dat hij daar bang voor is en daarom jou in het team wil hebben.’

Grant keek om zich heen. ‘Is er enige reden om aan te nemen dat dit hoofdkwartier niet vrij van infiltratie is? Hebben ze hier agenten?’

‘Niet voorzover ik weet, maar Carter is een achterdochtig man. Ik geloof dat hij aan de mogelijkheid van medische moord denkt.’

‘Duval?’

Michaels haalde zijn schouders op. ‘Hij is niet erg populair en het instrument dat hij gebruikt kan de dood veroorzaken als hij maar een haarbreedte afwijkt.’

‘Kan hij er dan niet van worden weerhouden?’

‘Nee.’

‘Gebruik dan iemand anders; iemand die wel betrouwbaar is.’

‘Er is niemand die bekwaam genoeg is. En Duval is nu eenmaal hier. Bovendien staat het helemaal niet vast dat hij niet volkomen loyaal zou zijn.’

‘Maar ik ben niet geschikt om bij Duval te worden geplaatst als verpleger en om hem nauwlettend op de vingers te kijken. Ik zal niet weten wat hij doet, laat staan of hij dat eerlijk en op de juiste manier doet. Erger nog, ik zal u vertellen dat ik waarschijnlijk flauw zal vallen als hij de schedel opent.’

‘Hij zal de schedel niet openen,’ zei Michaels. ‘Het stolsel is niet van buitenaf te bereiken. Daar heeft hij zich heel definitief over uitgesproken.’

‘Nou dan…’

‘We zullen het van binnenuit moeten bereiken.’ Grant fronste niet begrijpend zijn wenkbrauwen. Langzaam schudde hij zijn hoofd. ‘Weet u, ik heb er geen idee van, waar u het over hebt.’

Michaels zei rustig: ‘Grant, ieder die met dit project te maken heeft kent de feiten en weet precies wat hij of zij moet doen. Jij bent de enige buitenstaander en het is een hele kluif om je dat allemaal bij te brengen. Maar ja, wat móét dat moet. Ik zal je dan eerst vertrouwd moeten maken met enkele theoretische aspecten van het werk dat in dit instituut wordt verricht.’

Grants onderlip krulde. ‘Sorry dokter, maar dat is een lelijk woord dat u daar gebruikte. Op de universiteit excelleerde ik in voetballen met als sterk bijvak meisjes. Verspilt u aan mij dus geen theorie.’

‘Ik heb je staat van dienst gezien Grant en het is niet helemaal juist wat je zegt. Maar goed, ik wil je niet van je mannelijkheid beroven door je van duidelijk aanwezige intelligentie en ontwikkeling te beschuldigen, zelfs al zijn we onder vier ogen. Ik zal geen theorie verspillen aan je, maar je de hoofdzaken zonder theorie duidelijk maken. Ik neem aan dat je ons embleem met de letters CDMF hebt opgemerkt?’

‘Inderdaad.’

‘Heb je enig idee wat die letters betekenen?’ ‘Ik heb geprobeerd ernaar te raden. Wat dacht u van College van Marsiaanse Dwazen en Flierefluiters?’

‘Toevallig is de betekenis Combinatie van Miniatuur Defensieve Fysiologie.’

‘Dat is nog onbegrijpelijker dan mijn oplossing,’ zei Grant.

‘Ik zal het uitleggen. Heb je wel eens gehoord van de miniaturisatie controverse?’

Grant dacht even na.

‘Toen ik op de universiteit was, ja. We hebben er een aantal natuurkundecolleges over gehad.’

‘Tussen het voetballen door?’

‘Ja. Het was overigens buiten het seizoen. Als ik me goed herinner, was er een groep natuurkundigen die beweerde, dat zij de afmetingen van voorwerpen tot elke gewenste grootte kon reduceren en dat bleek nep te zijn. Of misschien geen nep, maar dan toch in elk geval onjuist. Ik herinner me dat de klas met verscheidene argumenten kwam om aan te tonen dat het onmogelijk was een mens terug te brengen tot de grootte van bijvoorbeeld een muis en hem toch mens te laten blijven.’

‘Ik weet zeker dat dit op elke universiteit van het land werd gedaan. Herinner je je nog enkele van die bezwaren?’

‘Ik geloof het wel. Als je iets in grootte gaat reduceren, kun je kiezen uit twee manieren. Je kunt de afzonderlijke atomen van een voorwerp dichter bij elkaar brengen; of je kunt een bepaald deel van de atomen geheel en al uitschakelen. Om de atomen samen te drukken tegen de interatomische afweerkrachten in, zou je een buitengewoon grote druk moeten kunnen uitoefenen. De druk die heerst in het middelpunt van Jupiter zou niet voldoende zijn om een mens samen te drukken tot het formaat van een muis. Heb ik het tot zover goed?’

‘Je bent helder als kristal.’

‘En zelfs als je die kracht kon aanwenden, zou de druk alle leven doden. Bovendien, een voorwerp dat in grootte wordt gereduceerd door de atomen ervan samen te persen, zou zijn volledige oorspronkelijke massa behouden en een voorwerp, van het formaat van een muis met de massa van een mens zou wat moeilijk hanteerbaar worden.’

‘Ongelooflijk Grant. Je moet je vriendinnetjes wel urenlang geamuseerd hebben met dit soort romantisch gepraat. En de andere methode?’

‘De andere methode bestaat daaruit dat je atomen verwijdert in een nauwkeurige verhouding, zodat massa en afmeting van een voorwerp afnemen onder handhaving van het onderling verband. Alleen, als je de grootte van een mens terug zou brengen tot die van een muis, kun je slechts één atoom uit misschien zeventigduizend behouden. Als je dat ook met de hersens doet is wat er overblijft nauwelijks meer dan wat een muis heeft, dat is punt één. Maar daar komt bij: hoe krijg je de oorspronkelijke afmetingen van een object weer terug, wat de miniaturiserende natuurkundigen beweerden te kunnen doen? Hoe breng je de atomen weer op hun plaats en dan nog op de goede plaats bovendien?’

‘Juist Grant. Maar hoe kan het dat enkele te goeder naam en faam bekend staande natuurkundigen tot de slotsom kwamen dat miniaturisatie uitvoerbaar was?’

‘Ik weet het niet dokter, maar je hoort er nu niets meer van.’

‘Dat is voor een deel te danken aan het feit dat de universiteiten op bevel van hogerhand de zaak zeer zorgvuldig in de doofpot hebben gestopt. De techniek verdween onder de grond, hier zowel als aan de Andere Kant. Letterlijk. Hier. Onder de grond.’ Bijna in vervoering klopte Michaels op het bureau voor hem. ‘En we moeten speciale cursussen in miniaturisatietechnieken blijven geven voor afgestudeerde fysici, die het nergens anders kunnen leren, behalve in soortgelijke instituten aan de Andere Zijde. Miniaturisatie is heel goed mogelijk, maar niet volgens de door jou beschreven methodes. Heb je wel eens een foto zien vergroten Grant? Of zien verkleinen tot microfilm?’

‘Natuurlijk.’

‘Zonder theorie vertel ik je dan dat hetzelfde proces kan worden toegepast op driedimensionale voorwerpen, zelfs op mensen. We worden geminiaturiseerd, niet als voorwerpen maar als afbeeldingen; als driedimensionale foto’s volgens een procedé dat buiten het begrip ruimtetijd om gaat.’

Grant glimlachte. ‘Nou meester, dat zijn alleen maar mooie woorden.’

‘Ja, maar je wou toch geen theorie horen, wel? Wat fysici tien jaar geleden ontdekten, was dat zij gebruik konden maken van een hyperruimte, een ruimte die meer was dan de bekende ruimte die wij in drie dimensies plegen in te delen. De conceptie gaat het begrip te boven; de wiskunde gaat ons bevattingsvermogen ook al bijna te boven, maar het grappige is dat we er toch mee kunnen werken. Voorwerpen kunnen worden geminiaturiseerd. We schakelen geen atomen uit en we drukken zo ook niet samen. We reduceren eenvoudig de afmeting van de atomen; we verkleinen alles en daarmee neemt automatisch ook de massa af. Wanneer we willen, herstellen we de oorspronkelijke afmetingen.’

‘U schijnt het ernstig te menen,’ zei Grant. ‘Wilt u zeggen dat u werkelijk een mens kunt verkleinen tot de afmeting van een muis?’

‘In principe kunnen we een mens even klein maken als een bacterie of een virus, of een atoom. In theorie is miniaturisatie onbegrensd. We kunnen een heel leger met al zijn manschappen en materieel inkrimpen tot zodanige afmeting, dat het in een luciferdoosje kan. In het mooiste geval zouden we dat luciferdoosje dan kunnen verzenden naar elke willekeurige plaats waar militair optreden nodig is en daar het leger operationeel maken, nadat we het de normale afmetingen terug hebben gegeven. Begrijp je wat dat betekent?’

Grant zei: ‘En de Andere Zijde kan dat ook, neem ik aan.’

‘We zijn er zeker van dat ze het kunnen – maar kom Grant. De zaak ontwikkelt zich op het ogenblik zeer snel en onze tijd is beperkt. Kom mee.’

‘Kom mee’ hier en ‘Kom mee’ daar. Sedert Grant wakker was geworden die morgen, was het hem niet gegeven geweest langer dan vijftien minuten op dezelfde plaats te blijven. Het ergerde hem en toch scheen hij er niets aan te kunnen doen. Gebeurde het soms opzettelijk om te voorkomen dat hij ruimschoots tijd zou hebben om na te denken? Wat voerden ze in hun schild?

Hij en Michaels bemanden de scooter nu en Michaels bestuurde het voertuig met kennis van zaken.

‘Als zowel Wij als Zij het hebben, neutraliseren we elkaar,’ zei Grant.

‘Ja, maar daar komt bij,’ zei Michaels, ‘dat het geen van ons beiden veel goed doet. Er zit nog een addertje in het gras.’

‘O ja?’

‘We werken al tien jaar aan de mogelijkheid het afmetingsbereik te verruimen, een grotere intensiteit van miniaturisatie zowel als vergroting te bereiken – dit laatste is slechts een kwestie van omdraaiing van het hyperveld. Helaas hebben we in deze richting onze theoretische grenzen bereikt.’

‘Hoe liggen die grenzen?’

‘Niet erg gunstig. Het Onzekerheidsprincipe is de grote spelbreker. De mate van miniaturisatie, vermenigvuldigd met de duur van de miniaturisatie is, bij gebruik van de juiste factoren natuurlijk, gelijk aan een uitkomst die de constante van Planck bevat. Indien een mens in grootte wordt gereduceerd tot de helft kan hij eeuwenlang zo blijven. Wordt hij verkleind tot het formaat van een muis, dan kan die toestand enkele dagen worden gehandhaafd. Indien hij tot de grootte van een bacterie wordt teruggebracht, is het een kwestie van uren. Dan zal hij zijn normale grootte weer terugkrijgen.’

‘Maar dan kan hij opnieuw worden geminiaturiseerd.’

‘Nee, dat kan pas na een behoorlijke rustperiode. Zal ik je iets van de mathematische achtergrond vertellen?’

‘Nee, ik neem op uw gezag alles zó aan.’

Ze waren bij een roltrap aangekomen. Michaels stapte vermoeid steunend uit de scooter. Grant sprong over de zijkant.

Hij leunde tegen de leuning van de roltrap die zich majestueus omhoog bewoog.

‘En wat weet Benes nu precies?’

‘Ze zeggen dat hij beweert het Onzekerheidsprincipe te hebben overwonnen. We moeten dus aannemen dat hij weet hoe je de toestand van miniaturisatie voor onbepaalde tijd kunt handhaven.’

‘U zegt het op een manier alsof u er niet in gelooft.’

Michaels haalde zijn schouders op. ‘Ik ben sceptisch. Als hij zowel de intensiteit als de duur van de miniaturisatie opvoert, kan dat alleen maar ten koste van iets anders gaan, maar al sla je me dood, ik zou niet weten wat dat kan zijn. Misschien betekent dat alleen maar dat ik geen Benes ben. In elk geval zegt hij dat hij het kan en we kunnen niet het risico nemen hem niet te geloven. De Anderen kunnen dat ook niet, vandaar hun poging hem te doden.’

Ze hadden nu het hoogste punt van de roltrap bereikt en Michaels was daar even blijven staan om uit te spreken. Nu draaide hij zich om en liep naar een tweede roltrap die naar de volgende verdieping voerde.

‘Nou Grant, je kunt nu wel begrijpen wat ons te doen staat: Benes redden. Waarom we dat moeten doen: om de kennis die hij bezit. En hoe we het moeten doen: door middel van miniaturisatie.’

‘Waarom door middel van miniaturisatie?’

‘Omdat het bloedstolsel in de hersenen niet van buitenaf te bereiken is. Dat heb ik je al verteld. Dus nu gaan we een onderzeeër miniaturiseren, die in een ader inspuiten en vervolgens zullen we met kapitein Owens als stuurman en ikzelf als loods naar het stolsel varen. Daar zullen Duval en zijn assistente, juffrouw Peterson, opereren.’

Grant sperde zijn ogen wijd open. ‘En ik?’

‘Jij gaat mee als lid van de bemanning. Algemeen toezicht blijkbaar.’

Grant zei heftig: ‘Mij niet gezien. Voor iets dergelijks zal ik me vrijwillig niet lenen. Nog geen minuut.’

Hij draaide zich om en begon de omhooggaande roltrap af te lopen, zonder veel resultaat. Michaels kwam achter hem aan en zei geamuseerd: ‘Het is toch je werk om risico’s te nemen?’

‘Risico’s die ik uit eigen verkiezing neem. Risico’s waaraan ik gewend ben. Risico’s waarop ik voorbereid ben. Als u me evenveel tijd geeft om over miniaturisatie na te denken als u zelf hebt gehad, zal ik het risico nemen.’

‘Maar beste Grant, er wordt je helemaal niet gevraagd het vrijwillig te doen. Ik heb begrepen dat je voor deze taak bent aangewezen. En het belang ervan is je nu duidelijk gemaakt. Per slot van rekening ga ik ook mee en ik ben niet zo jong meer als jij en ik heb ook nooit gevoetbald. Ik zal je eerlijk zeggen dat ik er eigenlijk op had gerekend dat je mij moed zou geven door mee te gaan, want is moed niet jouw handelsartikel?’

‘Als dat waar is ben ik een slecht verkoper,’ mompelde Grant. Onlogisch, enigszins terneergeslagen, zei hij: ‘Ik wil koffie.’

Hij bleef staan en liet zich door de roltrap weer omhoog brengen. Boven, vlakbij de roltrap, was een deur waarop ‘Vergaderzaal’ stond. Daar gingen zij naar binnen.

Grant nam het interieur deel voor deel in zich op. Wat hij het eerst zag was dat op één einde van de lange tafel in het midden van de zaal een koffieautomaat stond met een blad sandwiches ernaast.

Hij begaf zich dadelijk naar dat eind van de tafel en niet eerder dan nadat hij een halve kop hete zwarte koffie had opgedronken, gevolgd door een Grantgrote hap sandwich, registreerde zijn bewustzijn het tweede object.

Dat was de assistente van Duval – juffrouw Peterson, heette ze zo niet? – die er neerslachtig uitzag, maar heel mooi was en verschrikkelijk dicht bij Duval stond. Grant kreeg dadelijk het gevoel dat het hem moeite zou kosten de chirurg sympathiek te vinden en pas toen begon hij de rest van het interieur in zich op te nemen.

Een kolonel zat aan één eind van de tafel, hij zag er boos uit. Met zijn hand draaide hij langzaam een asbak rond, terwijl de as van zijn sigaret op de grond viel. Hij zei nadrukkelijk tegen Duval: ‘Ik heb mijn standpunt volkomen duidelijk gemaakt.’

Grant herkende kapitein Owens die onder het portret van de president stond. De geestdrift en het glimlachende gezicht die Owens op het vliegveld hadden gekenmerkt, waren er nu niet meer en hij had een blauwe plek op zijn wang. Hij zag er nerveus en ontdaan uit en Grant voelde met hem mee.

‘Wie is die kolonel?’ vroeg Grant zachtjes aan Michaels. ‘Donald Reid, mijn opponent aan de militaire zijde van de lijn.’

‘Ik neem aan dat hij de pest heeft aan Duval.’

‘Voortdurend. Hij is de enige niet. Maar weinigen mogen hem.’

Grant had even de neiging te antwoorden, Zij anders wel, maar hij vond het in gedachten nogal kinderachtig klinken en hield zijn mond. God wat een meid! Wat zág ze in die plechtstatige slager?

Reid sprak nu met zachte, zorgvuldig beheerste stem. ‘En afgezien daarvan dokter, wat doet zij hier?’

‘Juffrouw Cora Peterson,’ zei Duval ijzig, ‘is mijn assistente. Waar ik uit hoofde van mijn beroep ga, daarheen gaat zij ook, uit hoofde van datzelfde beroep.’

‘Dit is een gevaarlijke missie…’

‘En juffrouw Peterson heeft vrijwillig aangeboden mee te gaan, in het volle besef van de gevaren.’

‘Er heeft zich ook een aantal mannen vrijwillig beschikbaar gesteld, mannen die iedere kwalificatie om te kunnen helpen bezitten. Het zou allemaal veel eenvoudiger zijn als één van die mannen met u zou meegaan. Ik zal u er één toewijzen.’

‘U zult niets toewijzen kolonel, want als u dat doet, ga ik niet en geen macht ter wereld zal me kunnen dwingen te gaan. Juffrouw Peterson is een derde en vierde arm voor mij. Zij kent mijn werkwijze voldoende om haar werk zonder instructies te kunnen doen, klaar te staan voor ik roep, aan te geven wat nodig is zonder dat het haar wordt gevraagd. Ik wens géén vreemde mee te nemen, waartegen ik moet schreeuwen. Ik kan de verantwoording niet nemen voor het welslagen van mijn operatie, als ik één seconde moet verliezen omdat mijn assistent en ik niet op elkaar zijn ingespeeld en ik zal géén opdracht aanvaarden waarin mij niet de vrije hand wordt gelaten de gang van zaken zodanig te regelen dat de kans op succes het grootst is.’

Grants blik dwaalde weer naar Cora Peterson. Ze zag er pijnlijk verrast uit, maar keek toch naar Duval met een uitdrukking in haar ogen die Grant deed denken aan de uitdrukking die hij eens had waargenomen in de ogen van een jachthond op het ogenblik, dat diens kleine eigenaar thuiskwam uit school. Grant vond het verschrikkelijk irriterend.

De stem van Michaels sneed dwars door het dispuut heen, toen Reid woedend bezig was overeind te komen. ‘Ik zou willen voorstellen Don, dat, omdat hand en oog van dokter Duval de beslissende fase van de operatie beheersen en wij hem in feite toch niet de wet kunnen voorschrijven, wij hem zijn zin geven in dit opzicht – met de aantekening dat we na afloop de noodzakelijke maatregelen zullen nemen hè? Ik wil de verantwoording daarvoor wel nemen.’

Hij bood Reid de gelegenheid zijn gezicht te redden, realiseerde Grant zich en Reid die kookte van woede, zou zich daarbij neer moeten leggen.

Reid sloeg met zijn vlakke hand op de tafel voor hem.

‘Goed. Maar dan graag met vermelding dat ik er tegen was.’ Hij ging met trillende lippen weer zitten.

Duval ging ook zitten, niet in het minst onder de indruk. Grant liep naar de tafel om een stoel voor Cora aan te schuiven, maar ze deed dat zelf al en zat voor hij bij haar was. Michaels zei: ‘Dokter Duval, dit is Grant, de jongeman die met ons mee zal gaan.’

‘Als krachtpatser dokter,’ zei Grant. ‘Mijn enige aanbeveling.’ Duval keek vluchtig op. Een miniem knikje min of meer in de richting van Grant vond hij kennelijk voldoende.

‘En juffrouw Peterson.’

Grant glimlachte stralend. Zij lachte helemaal niet en zei: ‘Hoe maakt u het?’

‘Hallo,’ zei Grant, keek naar wat er over was van zijn tweede sandwich, besefte dat niemand anders at en legde het stuk weer neer.

Op dit ogenblik kwam Carter binnen, hij liep snel en knikte vluchtig naar links en rechts. Hij ging zitten en zei: ‘Wilt u bijschuiven, kapitein Owens? Grant?’

Owens begaf zich wat onzeker naar de tafel en nam plaats tegenover Duval. Grant ging een aantal stoelen bij hem vandaan zitten, zodat hij in staat was, als hij naar Carter keek, Cora’s profiel te bestuderen.

Kon een karwei wel zo verschrikkelijk beroerd zijn als zij er deel van uitmaakte?

Michaels die vlak naast Grant kwam zitten, leunde naar hem over om hem in zijn oor te fluisteren: ‘Het is niet zo’n gek idee er een vrouw bij te hebben. De mannen zullen zich dan misschien meer inspannen. En ik vind het wel leuk ook.’

‘Is dat de reden dat u een lans voor haar brak?’

‘Nee. Duval meent wat hij zegt. Hij zou zonder haar niet gaan.’

‘Is hij zo afhankelijk van haar?’

‘Misschien dat niet. Maar hij is er wel bijzonder op gebrand zijn zin te krijgen. Vooral tegenover Reid. Bepaald geen boezemvrienden.’

Carter zei: ‘Ter zake. U kunt als u wilt, eten of drinken terwijl we vergaderen. Heeft iemand van u een belangrijk punt aan de orde te stellen?’

Grant zei plotseling: ‘Ik ben geen vrijwilliger, generaal. Ik wijs de opdracht van de hand en stel voor dat u een vervanger zoekt.’

‘Je gaat ook niet als vrijwilliger Grant en je verzoek de opdracht af te wijzen is afgewezen. Heren – en juffrouw Peterson – de heer Grant heeft de opdracht de expeditie mee te maken om tal van redenen gekregen. Om maar iets te noemen, hij is de man die Benes bij ons heeft gebracht, een opdracht die hij met de grootst mogelijke bekwaamheid heeft uitgevoerd.’

Alle blikken richtten zich op Grant, die vóélde dat hij met zijn ogen knipperde in de kortstondige verwachting dat er nu een beleefd applausje zou opgaan. Maar dat gebeurde niet en hij herademde.

Carter hernam: ‘Hij is expert op het gebied van communicatiemiddelen en een geoefend kikvorsman. Hij heeft de reputatie vindingrijk en veelzijdig te zijn en hij is uit hoofde van zijn beroep in staat onmiddellijk beslissingen te nemen. Om die reden verleen ik hem hierbij machtiging beslissingen ten aanzien van het te volgen beleid te nemen vanaf het tijdstip van vertrek. Is dat duidelijk?’

Klaarblijkelijk wel en Grant die geërgerd naar de toppen van zijn vingers zat te kijken, zei: ‘De rest van u mag zich dus blijkbaar bezig houden met de eigen werkzaamheden, terwijl ik opdraai voor de onvoorziene gevallen. Het spijt me, maar voor de notulen wens ik op te merken dat ik mijzelf ongeschikt acht voor deze functie.’

‘Van deze opmerking is nota genomen,’ zei Carter glashard, ‘en we gaan verder. Kapitein Owens heeft een experimentele onderzeeër ontworpen voor oceanografisch onderzoek. Dit schip is niet de meest ideale oplossing voor de taak die ons wacht, maar het schip zelf wacht op ons hier en er bestaat geen ander vaartuig dat beter geschikt is. Owens zal natuurlijk zelf de instrumenten van zijn schip, de Proteus, bedienen.

Dokter Michaels zal als loods optreden. Hij heeft het bloedcirculatiesysteem van Benes in kaart gebracht en bestudeerd; aanstonds zullen wij ons daarin verdiepen. Dokter Duval en zijn assistente zullen belast zijn met de eigenlijke operatie, het verwijderen van het bloedstolsel.

U weet allen hoe belangrijk deze onderneming is. We hopen dat de operatie zal slagen en dat u veilig terugkeert. Er bestaat een kans dat Benes sterft tijdens de operatie, maar die kans wordt zekerheid als we de operatie níét uitvoeren. Er is een kans dat het schip verloren gaat, maar ik vrees dat onder de gegeven omstandigheden, schip en bemanning te verwaarlozen offers zijn. De prijs is hoog, maar de winst die wij hopen te behalen – ik doel hierbij niet alleen op de CMDF maar op de gehele mensheid – is groter.’

Grant mompelde binnensmonds: ‘Zet ’m op jongens!’ Cora Peterson verstond het en keek hem heel even doordringend aan vanonder haar donkere wimpers. Grant bloosde.

Carter zei: ‘Laat ze de kaart zien Michaels.’

Michaels drukte op een knop van het instrument voor hem en op de wand werd de driedimensionale kaart van het bloedvatenstelsel van Benes geprojecteerd, dat Grant het laatst in het kantoor van Michaels had gezien. Het beeld scheen op hen af te komen en groter te worden toen Michaels aan een knop draaide. Wat er nu overbleef van het netwerk van bloedvaten, vulde duidelijk de vormen van een hoofd met hals.

De bloedvaten tekenden zich met bijna lichtgevende helderheid af en er verscheen een vierkantennet overheen. Een dunne, donkere pijl sprong in het beeld, bediend door de fotowijzer in de hand van Michaels. Michaels stond niet op, maar bleef op zijn stoel zitten, één arm over de rugleuning.

‘Het klontertje,’ zei hij, ‘zit daar.’ Het was voor Grants ogen niet zichtbaar geweest, tenminste niet voordat het werd aangewezen, maar nu het donkere pijltje nauwkeurig de begrenzingen ervan aangaf, kon Grant het zien: een klein, compact stolsel dat een kleine slagader verstopte.

‘Het betekent geen direct levensgevaar, maar dit deel van de hersenen’ (de pijl danste heen en weer) ‘staat bloot aan druk op de zenuwen en is misschien al beschadigd. Dokter Duval heeft me gezegd dat de beschadigingen onherstelbaar kunnen worden binnen twaalf uur of minder. Een poging om op de gewone manier te opereren zal met zich meebrengen dat de schedel wordt geopend, hetzij hier, of hier of hier. In elk van deze drie gevallen zal de niet te vermijden schade aanzienlijk zijn en het resultaat twijfelachtig.

Het alternatief is dat we proberen het stolsel te bereiken via de bloedbaan. Indien we hier in de nek de halsslagader binnengaan, zijn we op een redelijk rechtstreekse route naar ons doel.’

De pijl die de rode lijn volgde van de slagader te midden van het blauw van de aderen, deed zo’n reisje erg eenvoudig lijken.

Michaels hernam: ‘Als dan de Proteus en zijn bemanning worden geminiaturiseerd en ingespoten…’

Owens verhief plotseling zijn stem. ‘Wacht eens even.’ Zijn stem was metaalscherp. ‘Hoe klein zullen we worden gemaakt?’

‘We zullen klein genoeg moeten zijn om te voorkomen dat de natuurlijke afweerorganismen in het lichaam worden geactiveerd. De totale lengte van het schip zal drie micra zijn.’

‘Hoeveel is dat in millimeters?’ onderbrak Grant. ‘Iets minder dan drie duizendste millimeter. Het schip zal ongeveer de afmeting hebben van een grote bacterie.’

‘Nou,’ zei Owens, ‘als we dan in een slagader komen zullen we worden blootgesteld aan de volle kracht van de slagaderlijke stroom.’

‘Da’s nog geen mijl per uur,’ zei Carter.

‘Vergeet de mijlen per uur maar. We zullen een snelheid hebben van ongeveer honderdduizend maal de lengte van ons schip per seconde. Dat is onder normale omstandigheden evenredig aan een snelheid van ongeveer tweehonderd mijl per seconde. Op onze geminiaturiseerde schaal zullen we tenminste tienmaal sneller gaan dan tot dusver enige astronaut.’

‘Ongetwijfeld,’ zei Carter, ‘maar wat dan nog? Elk rood bloedlichaampje in de bloedstroom gaat even snel en het schip is veel hechter van constructie dan een bloedlichaampje.’

‘Nee, dat is het niet,’ zei Owens driftig. ‘Een rood bloedlichaampje bevat biljoenen atomen, maar de Proteus zal biljoenen maal biljoenen atomen in dezelfde ruimte persen, geminiaturiseerde atomen weliswaar, maar wat zegt dat? We zullen opgebouwd zijn uit een oneindig veel groter aantal dan de rode bloedlichaampjes en daarom zullen we zwakker zijn. Bovendien, een rood bloedlichaampje bevindt zich in een omgeving van atomen die in grootte gelijk zijn aan die waaruit het zelf bestaat; wij zullen in een omgeving zijn die bestaat uit voor ons monsterachtig grote atomen.’

Carter zei:

‘Kun jij dat beantwoorden Max?’

Michaels kuchte. ‘Ik wil niet pretenderen even deskundig te zijn op het gebied van de miniaturisatieproblematiek als kapitein Owens. Ik vermoed dat hij denkt aan het rapport van James en Schwartz, die zeggen dat de brosheid toeneemt met de intensiteit van de miniaturisatie.’

‘Precies,’ zei Owens.

‘Die toename gaat geleidelijk, zoals u weet, en James en Schwartz hebben in de loop van hun analyse enkele simplificerende hypothesen moeten aannemen die misschien niet helemaal juist blijken te zijn. Per slot van rekening, als we voorwerpen vergroten, worden ze zeker niet minder broos.’

‘Kom nou, dat zegt niets, we hebben voorwerpen nooit meer dan honderdvoudig vergroot,’ zei Owens minachtend, ‘en we zitten hier te praten over het ongeveer miljoenvoudig miniaturiseren in lineaire dimensies van een schip. Niemand is ooit bij benadering zover gegaan, vergrotend noch verkleinend. Het is een feit dat niemand ter wereld precies kan voorspellen hoe fragiel we zullen worden of hoe goed we het pulseren van de bloedstroom zullen kunnen weerstaan, zelfs niet hoe we eventueel zouden reageren op de activiteiten van een wit bloedlichaampje. Is het niet zo dokter Michaels?’

‘Och ja,’ zei Michaels.

Carter zei met duidelijk toenemend ongeduld: ‘Volgens mij is het stadium van behoorlijk experimenteren met zo’n drastische miniaturisatie nog niet teneinde. We zijn niet in de gelegenheid een dergelijke experimenteerprogramma af te werken, dus we zullen risico’s moeten nemen. Als het schip het niet overleeft is daar niets aan te doen.’

‘Dat geeft de burger moed,’ mompelde Grant. Cora Peterson leunde naar hem over en fluisterde boos: ‘Alstublieft meneer Grant, u bent niet op het voetbalveld.’

‘O, u kent mijn reputatie, juffrouw?’

‘Ssst.’

Carter vervolgde: ‘We nemen alle voorzorgsmaatregelen die we kunnen nemen. Benes zal in zijn eigen belang sterk worden onderkoeld. Door hem te bevriezen beperken we de zuurstofbehoefte van de hersenen. Dat betekent dat de hartslag drastisch wordt vertraagd, evenals de stroomsnelheid van het bloed.’

Owens zei: ‘Zelfs dan betwijfel ik of we de turbulentie kunnen overleven.’

Michaels zei: ‘Kapitein, als u de wanden van de slagader vermijdt, bevindt u zich in de stroomlagen – vrijwel zonder enige turbulentie. We zullen maar enkele minuten in de slagader zijn en de kleinere aderen leveren geen problemen op. De enige plaats waar we niet tegen de turbulentie opgewassen zouden zijn is het hart zelf, maar daar komen we in de verste verte niet. Mag ik nu verder gaan?’

‘Graag,’ zei Carter.

‘Als we het stolsel hebben bereikt, zal het worden vernietigd door een laserstraal. Het apparaat en de straal ervan worden naar verhouding meegeminiaturiseerd en de straal zal bij juiste toepassing – en dat kan in handen van Duval niet anders – de hersenen op generlei wijze schade toebrengen, of zelfs maar het bloedvat zelf. Het is ook niet nodig het hele stolsel te vernietigen. Het is voldoende het in stukjes te breken. De witte bloedlichaampjes zorgen wel voor de rest. We zullen het gebied dadelijk weer verlaten, we keren terug via aderlijke vaten tot we de basis van de nek hebben bereikt waar we uit de halsader teruggenomen worden.’

Grant zei: ‘Hoe kan iemand weten waar we zijn en wanneer?’

Carter zei: ‘Michaels zal jullie loodsen en ervoor zorgen dat jullie steeds op de juiste tijd op de juiste plaats zijn. Je zult radiocontact met ons hebben…’

‘U weet nog niet of dat lukt,’ wierp Owens ertussen. ‘We zitten met het probleem van de transmissie van de radiogolven over de miniaturisatiekloof heen en zo’n grote kloof is nog nooit door iemand overbrugd.’

‘Dat is waar, maar we proberen het. De Proteus heeft bovendien kernmotoren en we zullen de radioactieve uitstraling kunnen volgen, ook over die kloof heen. U krijgt precies zestig minuten heren.’

Grant zei: ‘Bedoelt u dat we binnen zestig minuten het karwei opgeknapt en het lichaam verlaten moeten hebben?’

‘Juist, zestig minuten. Uw afmetingen zullen daarop zijn ingesteld. U zult ruimschoots tijd hebben. Als u langer blijft, krijgt u automatisch uw normale grootte terug. We kunnen de miniaturisatie niet langer laten voortduren. Als we de kennis van Benes hadden zouden we u voor onbepaalde tijd kunnen miniaturiseren, maar ja, als we zijn kennis bezaten…’

‘Zou deze reis overbodig zijn,’ zei Grant sardonisch. ‘Precies. En als u begint te groeien in het lichaam van Benes, wordt u groot genoeg om de aandacht te trekken van de afweerorganismen en kort daarna Benes doden. U moet ervoor zorgen dat dat niet gebeurt.’

Carter keek om zich heen. ‘Geen opmerkingen meer? In dat geval gaat u nu de voorbereidingen treffen. We willen u graag zo spoedig mogelijk in het lichaam van Benes brengen.’

5  Onderzeeër

De activiteit in de operatiezaal had de climax bereikt, die het beste te vergelijken was met een onhoorbare schreeuw. Iedereen bewoog zich bijna in looppas voort. Alleen de gestalte op de operatietafel lag stil. Over deze gestalte heen lag een zware thermische deken doorweven met talloze holle windingen waarin koelvloeistof circuleerde. En onder de deken lag het naakte lichaam, gekoeld tot een temperatuur waarin leven nog slechts een lome fluistering was.

Het hoofd van Benes was nu geschoren en voorzien van vierkanten als op een zeekaart, met lengte- en breedtegraad aanduidingen. Op zijn in diepe slaap verzonken gezicht lag een tragische uitdrukking.

Op de muur achter hem was weer het bloedcirculatiesysteem geprojecteerd, zodanig vergroot dat borst, hals en hoofd de gehele wand over de volle breedte en van vloer tot plafond vulden. Het was een oerwoud geworden met de grote polsdikke bloedvaten, terwijl de haarvaten met hun uiterst fijne vertakkingen alle tussenruimten vulden.

In de controletoren die boven de operatiezaal hing, keken Carter en Reid toe. Zij konden de op lessenaarhoogte geplaatste, schuin aflopende monitors zien, aan elk waarvan een technicus zat gekleed in CMDF uniform, een symfonie van witte efficiëntie.

Carter liep naar het raam terwijl Reid zacht in een microfoon zei: ‘Breng de Proteus in de miniaturisatieruimte.’

Het was een ongeschreven wet dergelijke orders met zachte stem te geven; elk geluid in de operatiezaal verstomde onmiddellijk. Nog enkele laatste handelingen werden koortsachtig uitgevoerd aan de thermische deken. Elke technicus keek naar zijn monitor met een toewijding alsof hij naar zijn bruid keek waarmee hij eindelijk alleen was. De verpleegsters bogen zich over Benes als grote vlinders met gesteven vleugels. Nu de Proteus gereed gemaakt werd voor miniaturisatie, wist iedere man en vrouw in de operatiezaal dat de laatste fase van het aftellen was ingetreden.

Reid drukte een knop in.

‘Hart!’

De hartsector verscheen gedetailleerd op het tv-scherm dat vlak onder Reid stond opgesteld. Binnen die sector domineerden de ECG-registraties en de hartslag klonk met een doffe, pijnlijk langzame ritmische klap. ‘Wat denk je ervan Henry?’

‘Uitstekend. Blijft constant op tweeëndertig per minuut. Geen abnormale verschijnselen, akoestisch noch elektronisch. De rest moet volgens mij net zo zijn.’

‘Goed.’ Reid schakelde hem uit. Voor een hartspecialist bestonden er geen afwijkingen elders in het lichaam als het hart in orde was.

Hij schakelde de longsector in. De wereld op het scherm bestond plotseling uit ademhalingsregistraties. ‘In orde Jack?’

‘Ja dokter Reid. Ik heb de respiratie tot zes per minuut kunnen terugbrengen. Langzamer kan niet.’

‘Dat verlang ik ook niet. Blijf goed opletten.’

Vervolgens de koeling. Deze sector was uitgebreider dan de rest. Het gehele lichaam viel er noodzakelijkerwijs onder en het overheersende thema hier was de temperatuur. Die werd afgelezen van de ledematen, van verscheidene plaatsen op het lichaam, van gevoelige contactpunten die de temperatuur op een bepaalde onderhuidse diepte opnamen.

Op het scherm verschenen onophoudelijk temperatuurmeldingen, elk voorzien van een eigen bijschrift: ‘circulatie’, ‘respiratie’, ‘hart’, ‘nieren’, ‘maagdarm’ enzovoort.

‘Nog moeilijkheden Sawyer?’ vroeg Reid.

‘Nee dokter. Het gemiddelde is globaal 28°C – 82°F.’

‘Je hoeft het niet om te rekenen voor me, maar bedankt.’

‘Ja dokter.’

Het was alsof Reid de bijtende kou in zijn eigen vitale organen kon voelen. Zestien graden Fahrenheit onder normaal; zestien beslissende graden die de stofwisseling met ongeveer twee derde vertraagden, de zuurstofbehoefte tot een derde terugbrachten, de hartslag, de bloedstroomsnelheid, het levensevenwicht, de druk op het door een geblokkeerde slagader belaagde brein verminderden – en die de omgeving toegankelijker maakten voor het schip dat spoedig de wildernis van het menselijk inwendige zou binnendringen.

Carter kwam bij Reid terug. ‘Alles klaar Don?’

‘Voorzover we dat voor elkaar konden krijgen, in aanmerking genomen dat we dit in een vloek en een zucht moesten improviseren.’

‘Dat betwijfel ik zeer.’

Reid bloosde. ‘Wat wil je daarmee zeggen generaal?’

‘Er hoefde niets te worden geïmproviseerd. Het is voor mij geen geheim dat je al lang een basis hebt gelegd voor biologische experimenten met miniaturisatie. Heb je misschien specifieke plannen ontwikkeld tot een onderzoek van de menselijke bloedcirculatie?’

‘Specifieke niet, nee. Maar mijn groep werkt nu eenmaal aan dat soort problemen. Het is hun werk.’

‘Don…’ Carter aarzelde, ging toen gespannen verder. ‘Als dit mislukt Don, zal er een hoofd moeten rollen voor de trofeeënkamer van het Congres… het mijne komt daarvoor het meest in aanmerking. Als dit slaagt, zullen jij en jouw mensen bewierookt worden als heiligen. Ik zou er in dat geval geen misbruik van maken.’

‘De militairen komen in de eerste plaats zeker? Wil je zeggen, dat ik ze niet voor de voeten moet lopen?’

‘Het zou verstandig zijn dat niet te doen. Nog iets. Wat is er aan de hand met dat meisje Cora Peterson?’

‘Niets. Hoezo?’

‘Je stem was duidelijk genoeg te horen. Ik hoorde wat je zei vlak voordat ik de vergaderzaal binnenkwam. Heb je bepaalde redenen om haar liever niet aan boord te hebben?’

‘Het is een vrouw. Ze is in geval van nood misschien niet betrouwbaar. Bovendien…’

‘Ja?’

‘Als je de waarheid wilt weten, Duval sloeg dat bekende ik-ben-onder-en-boven-de-wet toontje van hem aan en als vanzelf kwam ik daartegen in opstand. In hoeverre vertrouw jij Duval?’

‘Hoe bedoel je, vertrouwen?’

‘Wat is de werkelijke reden dat je Grant mee stuurt op deze tocht? Wie moet hij in de gaten houden?’

Carter zei met een zachte, hese stem: ‘Ik heb tegenover hem niemand genoemd die hij in de gaten zou moeten houden. De bemanning zal zo langzamerhand de sterilisatiegang wel gepasseerd zijn.’

Grant snoof het zwakke ‘ziekenhuis’luchtje op en hij was blij met de gelegenheid die hem geboden was zich snel even te scheren. Het CMDF uniform was ook niet eens zo gek; uit één stuk en getailleerd was het een merkwaardige kruising tussen wetenschappelijke doelmatigheid en vlotte élégance. Het uniform dat ze voor hem hadden gevonden zat wat krap onder de oksels, maar hij hoefde het toch maar een uur te dragen. In ganzenpas liepen hij en de andere leden van de bemanning de gang door die zwak verlicht werd door lampen met sterk ultraviolet licht. Zij droegen donkere brillen tegen de straling.

Cora Peterson liep vlak voor Grant. Hij betreurde in stilte de donkere kleur van de brillenglazen voor zijn ogen, waardoor haar boeiende wijze van lopen niet ten volle tot zijn recht kwam.

Om een praatje aan te knopen zei hij: ‘Is één wandeling hier doorheen nu werkelijk genoeg om ons te steriliseren juffrouw Peterson?’

Zij draaide heel even haar hoofd om en zei: ‘Ik geloof niet dat u als man zich daarover ongerust behoeft te maken.’

Grant glimlachte. Daar had hij om gevraagd. Hij zei: ‘U onderschat mijn naïeve geest juffrouw Peterson en ik vind dat u mij onheus bejegent met uw wereldse wuftheid.’

‘Ik heb u niet willen beledigen.’

De deur aan het eind van de gang ging automatisch open en Grant, even automatisch, haalde haar in en stak zijn hand uit. Ze ontweek die en stapte de drempel over, dicht achter Duval.

Grant zei: ‘Ik ben ook niet beledigd. Maar ik wou alleen maar zeggen dat we niet echt steriel zijn. Microbisch gesproken bedoel ik. We kunnen hoogstens zeggen dat we van buiten steriel zijn. Van binnen stikken we van de bacillen.’

‘Als u het zo stelt,’ wierp Cora tegen, ‘is Benes ook niet steriel. Microbisch gesproken, bedoel ik. Maar elke bacil die we doden is er één minder die we in zijn lichaam zouden kunnen brengen. Onze bacteriën zullen natuurlijk ook geminiaturiseerd worden en we weten niet in hoeverre zulke bacteriën schade kunnen toebrengen als zij in de bloedbaan van een menselijk lichaam komen. Daar staat tegenover dat na één uur eventuele geminiaturiseerde bacillen in de bloedbaan van Benes hun normale grootte zullen aannemen en die expansie zou misschien gevaarlijk kunnen zijn. Hoe minder Benes wordt blootgesteld aan onbekende factoren hoe beter.’ Zij schudde haar hoofd. ‘Er is nog zoveel dat we niet weten. Dit is echt niet de meest geëigende manier om te experimenteren.’

‘Maar we hebben geen keus, of wel soms juffrouw Peterson? En mag ik tussen twee haakjes Cora zeggen, zolang de tocht duurt?’

‘Het maakt mij geen verschil.’

Ze hadden een grote, ronde ruimte betreden die rondom glazen wanden had. De vloer bestond geheel uit zeskantige tegels, ongeveer negentig centimeter in doorsnee, waarvan de oppervlakte geruwd was door halfcirkelvormige dicht opeengeplaatste nokjes. De tegels waren gemaakt van een melkwit, glasachtig materiaal. In het midden van de ruimte lag een tegel die op de kleur na gelijk was aan de andere; die was donkerrood.

Een groot deel van de zaal werd ingenomen door een hoefijzervormig wit vaartuig van ongeveer vijftien meter lengte. Op het voorschip had het een verhoogde kajuit waarvan de voorzijde van glas was en bovenop de kajuit bevond zich een geheel transparante koepel. Het schip rustte op een hydraulische lift en werd nu naar het midden van de ruimte gemanoeuvreerd.

Michaels was naast Grant gaan staan. ‘De Proteus,’ zei hij. ‘Ons thuis ver van huis het eerstvolgende uur of zo.’

‘Dit is een reusachtig grote ruimte,’ zei Grant rondkijkend.

‘Het is onze miniaturisatieruimte. We gebruiken hem voor het miniaturiseren van stukken geschut en kleine atoombommen. Hij kan ook dienen om insecten te deminiaturiseren, begrijp je, mieren opgeblazen tot het formaat van een locomotief om bestudering te vergemakkelijken. Zulke bio-experimenten zijn nog niet officieel toegestaan, maar we hebben zo tussen neus en lippen door wel eens wat in die richting gedaan. Ze zijn bezig de Proteus boven de Nulstandaard te plaatsen, dat is die rode tegel. En dan zullen we wel aan boord gaan denk ik. Zenuwachtig meneer Grant?’

‘Nou en of! En u?’

Michaels knikte met bedroefde instemming. ‘En of!’

De Proteus was nu op zijn slede geplaatst en de hydraulische lift die het schip op zijn plaats had gebracht werd teruggetrokken. Een ladder aan één zijde voerde naar de ingang.

Het schip lag daar in glanzend steriele witheid, van de stompe weinig spectaculaire boeg tot de dubbele straalpijp en opstaande vin achter.

Owens zei: ‘Ik zal eerst instappen. Als ik een seintje geef kan de rest van u binnenkomen.’ Hij beklom de ladder.

‘Het is zijn schip,’ mompelde Grant. ‘Waarom niet?’ Toen zei hij tegen Michaels: ‘Hij lijkt zenuwachtiger te zijn dan wij.’

‘Dat is zijn normale houding. Uiterlijk is hij altijd nerveus. Maar als hij nu zenuwachtig is, heeft hij wel reden. Hij heeft een vrouw en twee jonge dochters. Duval en zijn assistente zijn allebei ongetrouwd.’

‘Ik ook,’ zei Grant. ‘En u?’

‘Gescheiden. Geen kinderen. Dus je begrijpt…’

Owens was nu duidelijk te zien in de koepel. Hij scheen vol aandacht voor iets vlak vóór hem. Toen wenkte hij de anderen om binnen te komen. Michaels reageerde en beklom de ladder. Duval volgde hem. Grant beduidde Cora voor hem naar binnen te gaan.

Allen zaten al toen Grant door het kleine hokje dook dat als toegang diende. Boven in de éénmanskoepel zat Owens achter de instrumenten. Beneden waren nog vier zitplaatsen. De beide achterste die vrij ver uiteen tegenover elkaar stonden, werden ingenomen door Cora en Duval, Cora rechts vlakbij de ladder die naar de koepel voerde, Duval links. In de boeg waren de twee overgebleven plaatsen dicht bijeen. Michaels had die aan de linkerzijde reeds bezet. Grant ging naast hem zitten.

Aan beide zijden bevonden zich werkbanken en een schakelbord met, naar het leek, reserve-instrumenten. Onder de werkbanken waren kastjes. Achterin waren twee kamertjes, het ene was een werkkamer, het andere diende als opslagplaats van voorraden.

Het was nog donker binnen. Michaels zei: ‘We zullen je aan het werk zetten Grant. Onder normale omstandigheden zouden we een verbindingsman in jouw plaats hebben. Iemand van ons bedoel ik. Omdat jij daar ervaring in hebt zul jij de radio bedienen. Dat is geen probleem, hoop ik?’

‘Ik kan het toestel niet erg goed zien op dit ogenblik…’

‘Zeg Owens,’ riep Michaels naar boven. ‘Waar blijft de stroom?’

‘Zo dadelijk. Ik moet even een paar dingen controleren.’

Michaels zei: ‘Ik geloof niet dat er iets bijzonders mee is. Het is het enige apparaat aan boord dat niet door kernenergie wordt gevoed.’

‘Ik verwacht geen moeilijkheden.’

‘Goed! Ontspan je dan. Het zal nog wel een paar minuten duren voor we geminiaturiseerd kunnen worden. De anderen zijn druk bezig en als je er geen bezwaar tegen hebt wou ik wat praten.’

‘Gaat uw gang.’

Michaels ging wat verzitten.

‘We hebben allemaal onze eigen reactie op nervositeit. Sommigen steken een sigaret op – verboden te roken aan boord tussen twee haakjes –’

‘Ik rook niet.’

‘Sommigen drinken of bijten nagels. Ik praat – vooropgesteld natuurlijk dat mijn keel niet helemaal dichtgeknepen is. Op dit moment voel ik dat ik móét praten om niet te stikken. Je vroeg me naar Owens. Maak je je ongerust over hem?’

‘Zou ik daar reden voor moeten hebben?’

‘Ik weet zeker dat Carter vindt van wel. Een achterdochtig man, die Carter. Paranoïde inslag. Ik heb zo’n idee dat Carter heeft zitten broeden over het feit dat Owens de man was die bij Benes in de auto zat tijdens de aanslag.’

Grant zei: ‘Die gedachte is zelfs bij mij opgekomen. Maar is hij steekhoudend? Als u wilt suggereren dat Owens de aanslag op touw gezet heeft, dan heeft hij wel een heel beroerde plaats uitgekozen door in die auto te gaan zitten.’

‘Zoiets wil ik helemaal niet suggereren,’ zei Michaels, terwijl hij heftig zijn hoofd schudde. ‘Ik probeer alleen de gedachtegang van Carter te doorgronden. Veronderstel nu eens dat Owens een vijandig geheim agent is, bekeerd op een van zijn overzeese wetenschappelijke conferenties aan de Andere Zijde…’

‘Wat dramatisch,’ zei Grant droog. ‘Zijn er nog meer aan boord die dergelijke conferenties hebben bezocht?’

Michaels dacht even na. ‘Eigenlijk hebben we dat allemaal. Zelfs het meisje is vorig jaar mee geweest naar een kleine conferentie waar Duval een referaat hield. Maar hoe het ook zij, laten we even aannemen dat Owens degene was die werd bekeerd. Laten we zeggen dat hem de taak werd toegewezen ervoor te zorgen dat Benes werd gedood. Dat zou noodzakelijkerwijs risico voor zijn eigen leven mee kunnen brengen. De bestuurder van de auto die de botsing teweegbracht, wist dat hij zou sterven; de vijf kerels die de geweren afvuurden, wisten dat zij zouden sterven. De mensen schijnen doodgaan geen bezwaar te vinden.’

‘En Owens is nu misschien ook bereid te sterven liever dan ons te laten slagen? Is dat de reden dat hij zo zenuwachtig is?’

‘O nee. Wat je nu veronderstelt is volslagen onaannemelijk. Ik kan me indenken dat Owens bij wijze van spreken bereid zou kunnen zijn zijn leven te geven voor een of ander ideaal, maar niet dat hij het prestige van zijn schip zou willen opofferen door de eerste grote opdracht te laten mislukken.’

‘Dus u denkt dat we hem als verdachte kunnen laten vallen en de mogelijkheid dat er op een kritiek ogenblik iets fout zal gaan kunnen vergeten?’

Michaels lachte zacht, zijn vollemaansgezicht een en al opgewektheid. ‘Natuurlijk. Maar ik wed dat Carter zich een mening heeft gevormd over elk van ons. En dat jij dat ook hebt gedaan.’

Grant zei: ‘Over Duval ook, om maar iemand te noemen?’

‘Waarom niet? Letterlijk iedereen zou voor de Andere Zijde kunnen werken. Niet tegen betaling misschien; ik weet zeker dat niemand hier te koop is, maar uit dwalend idealisme. Miniaturisatie bijvoorbeeld, is op dit ogenblik in de eerste plaats een oorlogswapen en velen hier zijn er pertinent tegen het als zodanig te gebruiken. Een getekende verklaring waarin dat gebruik van miniaturisatie werd afgewezen, is enkele maanden geleden aan de president gezonden; een smeekbede was het om de miniaturisatiewedloop te beëindigen en te komen tot een gecombineerd programma met andere naties tot verdere ontwikkeling van de miniaturisatie en die te benutten voor vreedzame doeleinden zoals research in biologie en vooral geneeskunde.’

‘Wie waren bij die beweging betrokken?’

‘Een heleboel. Duval was één van de luidruchtigste en openhartigste leiders. En het is een feit dat ik die verklaring ook heb getekend. Ik verzeker je dat de ondertekenaars het oprecht meenden. Ook ik meende het oprecht en dat doe ik nog. Je kunt zo redeneren dat als de vinding van Benes die ongelimiteerde miniaturisatie mogelijk zou maken inderdaad uitvoerbaar is, daardoor het gevaar van oorlog en vernietiging in hoge mate zal toenemen. In dat geval zouden Duval of ik Benes graag dood willen zien vóór hij kan spreken. Van mezelf kan ik verklaren gekant te zijn tegen een dergelijke motivering. Althans tegen een zó vergaande consequentie ervan. Wat Duval betreft, zijn zwakke punt is zijn onsympathieke persoonlijkheid. Er zijn er genoeg die hem graag zouden verdenken van ik weet niet wat allemaal.’

Michaels draaide zich wat om in zijn stoel en zei: ‘En dat meisje daar.’

‘Heeft zij ook getekend?’

‘Nee, de verklaring was alleen bedoeld voor de ouderen. Maar waarom is zij hier?’

‘Omdat Duval er op stond. We waren erbij toen dat gebeurde.’

‘Ja, maar hoe komt het dat zij zich beschikbaar stelde zodat hij zijn zin kon doordrijven? Ze is jong en heel leuk om te zien. Hij is twintig jaar ouder dan zij en hij heeft geen oog voor haar – zomin als voor iemand anders trouwens. Kan het zijn dat zij graag meegaat omwille van Duval – of heeft ze misschien een politieke reden?’

Grant zei: ‘Bent u jaloers dokter Michaels?’

Michaels keek verrast. Langzaam trok er een glimlach over zijn gezicht. ‘Weet je, daar heb ik echt nooit bij stilgestaan. Ik wil wedden dat je gelijk hebt, ja. Ik ben niet ouder dan Duval en als ze inderdaad belangstelling heeft voor oudere mannen zou het zeker plezieriger zijn als zij de voorkeur gaf aan mij. Maar zelfs als we ervan uitgaan dat ik vooringenomen ben, dan nog rijzen er vragen over haar motieven.’

De glimlach op het gezicht van Michaels verdween en hij hulde zich weer in sombere ernst.

‘En dan, vergeet niet dat de veiligheid van dit schip niet alleen van onszelf afhangt, maar ook van diegenen buiten het schip die ons tot op zekere hoogte dirigeren. Kolonel Reid was evenzeer vóór de petitie als ieder van ons, maar als militair kon hij zich niet met politieke aangelegenheden inlaten. Toch, al ontbrak zijn naam dan op de petitie, zijn stem ontbrak niet. Hij en Carter hebben er ruzie over gehad. Daarvóór waren zij goede vrienden.’

‘Jammer,’ zei Grant.

‘En Carter zelf. Die paranoia van hem. De spanningen van het werk hier zouden de verstandigsten en evenwichtigsten nog labiel kunnen maken. Ik vraag me af of we er wel helemaal zeker van kunnen zijn dat Carter niet een tikje uit zijn evenwicht…’

‘Denkt u dat?’

Michaels breidde zijn armen uit. ‘Nee natuurlijk niet. Dat zei ik je toch. Dit praten van mij is therapeutisch. Zou je liever zien dat ik hier alleen maar zat te transpireren, of zachtjes te jammeren?’

Grant zei: ‘Nee, dat geloof ik niet. Gaat u maar liever door met praten. Zolang ik naar u luister heb ik geen tijd zelf in paniek te raken. Het komt me voor dat u nu iedereen hebt genoemd.’

‘Helemaal niet. Ik heb met opzet de minst verdachte figuur voor het laatst bewaard. Het is toch min of meer de algemeen geldende regel dat de ogenschijnlijk minst verdachte dus schuldig moet zijn? Is het zo niet?’

‘Uiteraard,’ zei Grant. ‘En de minst verdachte, wie is dat? Of is dit het ogenblik waarop er een schot klinkt en u op de grond ineen zakt vlak voor u de identiteit van de schurk wilt onthullen?’

‘Voor zover ik kan nagaan richt niemand een revolver op mij,’ zei Michaels. ‘Ik denk dat ik nog wel tijd heb. De minst verdachte persoon, dat is toch duidelijk, ben jij zelf Grant. Wie zou er minder verdacht kunnen zijn dan de vertrouwde agent die de opdracht heeft het schip veilig door zijn missie heen te loodsen. Ben je werkelijk te vertrouwen Grant?’

‘Ik weet het echt niet. U hebt er alleen mijn woord voor, maar wat is dat waard?’

‘Precies. Je bent aan de Andere Zijde geweest, vaker en onder veel twijfelachtiger omstandigheden dan wie ook van ons hier aan boord, dat weet ik wel zeker. Stel nou eens dat je op de een of andere manier bent omgekocht.’

‘Dat is een mogelijkheid, zeker,’ zei Grant ongeëmotioneerd, ‘maar ik heb Benes veilig afgeleverd.’

‘Dat heb je, ja, misschien omdat je wist dat hij in het volgende stadium te grazen zou worden genomen, waardoor jij vrij van verdenking zou zijn en geschikt voor volgende opdrachten, zoals deze.’

Grant zei: ‘Ik geloof dat u dit meent.’

Maar Michaels schudde zijn hoofd. ‘Nee, dat doe ik niet. En het spijt me: ik geloof dat ik onaangenaam begin te worden.’ Hij kneep in zijn neus en zei: ‘Ik wou dat ze begonnen te miniaturiseren. Daarna heb ik misschien wat minder tijd om te piekeren.’

Grant voelde zich onzeker. Er verscheen een uitdrukking van onverholen angst op het gezicht van Michaels naarmate het dunne laagje scherts verdween. Hij riep naar boven:

‘Beleven we het nog kapitein?’

‘Alles is klaar, alles is klaar,’ kwam de vlijmscherpe stem van Owens.

Het licht ging aan. Onmiddellijk trok Duval verscheidene laden uit aan zijn kant van het schip en begon de kaarten te bekijken. Cora onderwierp de laser aan een nauwgezet onderzoek.

Grant zei: ‘Mag ik even boven komen Owens?’

‘Je kunt je hoofd hier insteken, als je dat wilt,’ antwoordde Owens. ‘Meer plaats is er niet.’

Grant zei fluisterend: ‘Doe maar rustig aan dokter Michaels. Ik ben een paar minuten weg, dan kunt u als u daar behoefte aan hebt, uw paniekgevoelens even de vrije loop laten zonder dat iemand het ziet.’

De stem van Michaels was schor en de woorden schenen zich met moeite naar buiten te wringen. ‘Zeer attent van je Grant. Als ik normaal geslapen had…’

Grant stond op en liep naar de ladder, grinnikend tegen Cora die koeltjes opzij ging voor hem. Hij ging snel de ladder op, keek omhoog en om zich heen en zei: ‘Hoe weet je hoe je moet varen?’

Owens zei: ‘Ik heb de kaarten van Michaels hier.’ Hij knipte een schakelaar aan en op een van de schermen vlak voor hem verscheen een kopie van het bloedcirculatiesysteem dat Grant al verschillende malen eerder had gezien. Owens raakte nog een schakelaar aan en toen straalden delen van de kaart een wisselend geel-oranje licht uit.

‘Onze geprojecteerde route. Michaels zal me zo nodig aanwijzingen geven en omdat we op kernbrandstof varen, zullen Carter en de anderen ons nauwkeurig kunnen volgen. Zij zullen helpen onze richting te bepalen als jij zorgt voor het radiocontact.’

‘Je hebt daar een behoorlijk ingewikkeld schakelbord.’

‘Ja, verdraaid gewichtig,’ zei Owens met onverholen trots. ‘Voor alles een knop bij wijze van spreken, en het geheel zo compact als ik het maar kon maken. Dit schip zou namelijk voor diepzeeonderzoek worden gebruikt.’

Grant slingerde zich de ladder weer af en opnieuw maakte Cora plaats voor hem. Zij stond in diepe concentratie over haar laser gebogen, waarbij ze gereedschappen hanteerde die eigenlijk voor horlogemakers waren ontworpen.

‘Dat ziet er niet eenvoudig uit,’ zei Grant.

Cora zei kort: ‘Een robijnlaser, als u weet wat dat is.’

‘Ik weet dat er een krachtige straal gebundeld monochroom licht mee wordt geproduceerd maar ik heb geen flauw benul van de werking van het apparaat.’

‘Dan stel ik voor dat u teruggaat naar uw plaats en mij laat werken.’

‘Ja mevrouw. Maar als u soms nog eens een voetbal dicht te rijgen hebt laat u het maar weten.’

Cora legde een kleine schroevendraaier neer, wreef haar in rubber handschoenen gestoken handen tegen elkaar en zei: ‘Meneer Grant?’

‘Ja mevrouw?’

‘Bent u van plan deze gehele onderneming te larderen met uw afschuwelijke gevoel voor humor?’

‘Nee, dat niet, maar – nou, hoe moet ik dan tegen je praten?’

‘Gewoon, als tegen een medelid van de bemanning.’

‘Je bent ook een jonge vrouw.’

‘Dat weet ik meneer Grant, maar wat gaat u dat aan? Het is heus niet nodig me met elke opmerking en elk gebaar ervan te overtuigen, dat u zich van mijn sekse bewust bent. Dat is vermoeiend en onnodig. Als dit allemaal voorbij is en u voelt zich nog steeds geroepen door te gaan met ik weet niet wat voor ritueel u voor jonge vrouwen gewend bent af te draaien, zal ik daarnaar handelen op de wijze die het meest aangewezen lijkt, maar nu…’

‘Goed, dat is een afspraak voor straks.’

‘En meneer Grant?’

‘Ja?’

‘Trekt u het zich niet aan dat u vroeger voetballer bent geweest. Het kan me echt niet schelen.’

Grant slikte en zei: ‘Ik heb zo het gevoel dat mijn gebruikelijk ritueel boter aan de galg zal zijn, maar…’

Ze luisterde niet en verdiepte zich weer in haar laser. Grant kon het niet nalaten te blijven kijken, zijn hand steunend op de werkbank, de geringste beweging van haar feilloos werkende vingers volgend.

‘O, kon je maar eens wat minder efficiënt zijn,’ fluisterde hij; maar gelukkig hoorde ze hem niet, of gaf er althans geen blijk van.

Zonder waarschuwing legde ze haar hand op de zijne en Grant voelde hoe hij even een schok kreeg bij de aanraking van haar warme vingers.

Ze zei: ‘Pardon!’, schoof zijn hand opzij en liet die toen los. Vrijwel dadelijk daarna schakelde ze de laser in en een haarfijn straaltje rood licht schoot eruit op de metalen schijf waarop zijn hand zojuist had gelegen. Een klein gaatje verscheen onmiddellijk in het metaal en er verspreidde zich een zwakke, metaalachtige geur. Had Grants hand daar nog gelegen, dan zou het kleine gaatje nu in zijn duim hebben gezeten.

Grant zei: ‘Je had me wel eens kunnen waarschuwen.’

Cora zei: ‘Er is geen reden voor u om hier te staan.’

Ze tilde de laser op, negeerde zijn aanbod te helpen en begaf zich naar het voorraadkamertje.

‘Ja juf,’ zei Grant onderdanig. ‘Als ik in het vervolg weer eens in uw nabijheid ben, zal ik goed uitkijken waar ik mijn handen laat.’

Cora keek om, als geschrokken en enigszins onzeker. Toen, eventjes maar, glimlachte ze.

Grant zei: ‘Voorzichtig. Er kan wel een barst in je wangen komen.’

De glimlach verdween dadelijk. ‘U hebt het beloofd,’ zei ze ijzig en verdween in het kamertje.

De stem van Owens kwam van boven. ‘Grant! Controleer de radio!’

‘Goed,’ riep Grant. ‘Ik zie je nog wel Cora. Na afloop!’

Hij schoof weer op zijn plaats en keek voor het eerst naar de radio. ‘Dit schijnt een morsesleutel te zijn.’ Michaels keek op. Zijn gezicht was niet zo vaalwit meer. ‘Ja, het is technisch erg moeilijk de menselijke stem over de miniaturisatiekloof heen te brengen. Ik neem aan dat je de code beheerst.’

‘Natuurlijk.’ Hij tikte snel een bericht. Na een pauze klonk door de omroepinstallatie in de miniaturisatieruimte op een geluidssterkte die in de Proteus gemakkelijk te horen was:

‘Bericht ontvangen. Zal bevestigen. Bericht luidde: JUFFROUW PETERSON GLIMLACHTE.’

Cora die juist naar haar plaats terugkeerde, keek woedend en zei: ‘Goeie genade.’

Grant boog zich over de zender en tikte: ‘Juist!’

Het antwoord was ditmaal in morse. Grant luisterde, riep toen luid: ‘Bericht ontvangen van controletoren: GEREEDMAKEN VOOR MINIATURISATIE.’

6  Miniaturisatie

Grant die niet wist hoe hij zich gereed moest maken, bleef zitten waar hij zat. Michaels stond plotseling op en keek om zich heen alsof hij de gehele uitrusting aan een laatste controle onderwierp.

Duval begon na zijn kaarten terzijde te hebben gelegd, aan zijn riemen te friemelen.

‘Zal ik helpen dokter?’ vroeg Cora.

Hij keek op.

‘Hè? O nee. Het is alleen een kwestie van deze gesp op zijn plaats te krijgen. Daar zit hij al.’

‘Dokter…’

‘Ja?’ Hij keek weer op en was plotseling vol bezorgdheid over de moeite die zij kennelijk had met wat zij wilde zeggen. ‘Is er iets niet in orde met de laser juffrouw Peterson?’

‘O nee. Het is alleen maar dat het me spijt dat ik de aanleiding was tot narigheden tussen u en dokter Reid.’

‘Dat was niks. Denk er maar niet meer aan.’

‘En ik dank u dat u gezorgd hebt dat ik mee kon.’

Duval zei ernstig: ‘Het is absoluut noodzakelijk voor mij u erbij te hebben. Ik zou me op niemand anders zo kunnen verlaten als op u.’

Cora ging naar Grant die, na omgekeerd in zijn stoel te hebben gezeten omdat hij naar Duval wou kijken, nu met zijn eigen riemenstel in de knoop zat.

‘Weet u niet hoe dat moet?’ vroeg ze.

‘Het lijkt een ingewikkelder systeem dan bij de normale vliegtuigriemen.’

‘Ja, dat is ook zo. Hier, dit hebt u verkeerd vastgehaakt. Mag ik even?’ Ze leunde over hem heen en Grant keek ineens van dichtbij tegen haar wang aan en ving een vleugje van een licht parfum op. Hij beheerste zich.

Cora zei met zachte stem: ‘Het spijt me dat ik misschien wat vervelend tegen u ben geweest, maar mijn positie hier is moeilijk.’

‘Ik vind die juist verrukkelijk op dit ogenblik – nee, mijn excuses. Dat ontglipte me.’

Ze zei: ‘Ik heb een positie bij de CMDF die volkomen gelijkwaardig is aan die van een aantal mannen, maar bijna bij elke stap die ik zet blijkt het volslagen irrelevante feit van mijn sekse een blok aan mijn been te zijn. Ik ondervind óf te veel aandacht óf te veel vernederende toegeeflijkheid en ik verlang geen van beide. Niet met betrekking tot mijn werk in elk geval. Ik word er helemaal door gefrustreerd.’

Grant had het voor de hand liggende antwoord in gedachten, maar hij sprak het niet uit. Het zou hem wel moeite gaan kosten zich voortdurend te onthouden van het voor de hand liggende; misschien wel meer dan hij zou kunnen opbrengen.

Hij zei: ‘Wat je sekse ook is – en op dit punt zal ik er zorgvuldig voor waken me niet te compromitteren – je bent het kalmst van allemaal uitgezonderd Duval, maar ik geloof niet dat die weet dat hij hier is.’

‘Onderschat hem niet meneer Grant. Hij weet dat wel degelijk, dat verzeker ik u. Als hij kalm is, komt dat doordat hij beseft dat het belang van deze onderneming groter is dan dat van zijn persoonlijke leven.’

‘Vanwege het geheim van Benes?’

‘Nee. Omdat dit de eerste keer zal zijn dat miniaturisatie op deze schaal wordt toegepast en dat het gebeurt met het doel leven te redden.’

Grant zei: ‘Is het wel veilig die laser te gebruiken? Na wat er bijna met mijn duim gebeurd is?’

‘In de handen van dokter Duval zal de straal van die laser het stolsel vernietigen, zonder ook maar een molecuul van het aangrenzende weefsel te raken.’

‘U hebt een hoge dunk van zijn bekwaamheid.’

‘Dat doet de hele wereld. En ik denk er precies zo over en met reden. Ik ben al bij hem vanaf mijn doctoraal.’

‘Ik vermoed dat hij jou niet vernederend toegeeflijk behandelt, of te veel consideratie heeft vanwege je vrouw-zijn.’

‘Nee, inderdaad.’

Ze keerde naar haar plaats terug en gleed in haar riemen in één vloeiende beweging.

Owens riep: ‘Dokter Michaels, we wachten.’

Michaels, die van zijn plaats was gelopen en zich langzaam door de kajuit bewoog, leek een ogenblik afwezig en onzeker. Toen na een snelle blik van de een naar de ander, waarbij hij zag dat iedereen al ingegespt zat, zei hij: ‘O ja,’ ging zitten en maakte zijn eigen riemen vast.

Owens slingerde zich omlaag uit zijn koepel, controleerde snel alle riemen, klom weer omhoog en maakte zijn eigen riemen ook vast. ‘Akkoord meneer Grant. Zeg ze maar dat we klaar zijn.’

Grant deed het en bijna onmiddellijk klonk door de luidspreker:

ATTENTIE PROTEUS ATTENTIE PROTEUS. DIT IS DE LAATSTE GESPROKEN MEDEDELING DIE U KRIJGT TOT EINDE MISSIE. U HEBT ZESTIG MINUTEN DOELTIJD. ZODRA MINIATURISATIE VOLTOOID IS, ZAL DE TIJDMETER VAN HET SCHIP OP ZESTIG STAAN. U ZULT ZICH STEEDS BEWUST MOETEN ZIJN VAN DE STAND VAN DIE METER, DIE MET ÉÉN EENHEID PER KEER ZAL TERUGLOPEN. IN GEEN GEVAL – HERHAAL, IN GEEN GEVAL – MAG U VERTROUWEN OP SUBJECTIEVE GEVOELENS TEN AANZIEN VAN DE VERSTREKEN TIJD. U MOET UIT HET LICHAAM VAN MENEER BENES ZIJN VOOR DE STAND NUL IS BEREIKT. BENT U DAT NIET, DAN ZULT U BENES DODEN, ONGEACHT HET WELSLAGEN VAN DE CHIRURGISCHE INGREEP. GOOD LUCK!

De stem zweeg en om een groeiende nervositeit de kop in te drukken wist Grant niets originelers te zeggen dan: ‘Daar gaat-ie dan!’

Tot zijn eigen verbazing bemerkte hij dat hij het hardop had gezegd.

Michaels naast hem zei: ‘Ja, daar gaat-ie,’ en slaagde erin een zwak glimlachje te produceren.

In de observatietoren zat Carter te wachten. Hij betrapte zichzelf erop dat hij wenste in de Proteus te zitten, liever dan erbuiten. Het zou een moeilijk uur worden en het was gemakkelijker als hij zich op een plaats zou bevinden waar hij van moment tot moment zou weten wat er zich afspeelde.

Hij huiverde bij het plotselinge scherpe tikken van de radioboodschap via een open circuit. De assistent aan het ontvangtoestel sprak rustig: ‘Proteus meldt allen gereed.’

Carter riep: ‘Miniaturisator!’

De juiste schakelaar, gemerkt MIN, op het juiste paneel, werd ingedrukt door de juiste vinger van de juiste technicus. Het lijkt wel een ballet dacht Carter, iedereen op zijn plaats, elke beweging voorgeschreven in een dans waarvan niemand het slot nog kent.

De druk op de knop resulteerde in het langzaam verdwijnen van een wand aan het einde van de miniaturisatieruimte, gevolgd door de verschijning, stukje voor stukje, van een reusachtige schijf met een honingraatachtig oppervlak, bevestigd aan een arm die aan een langs het plafond lopende rail hing. Zij bewoog in de richting van de Proteus en gleed geluidloos, zonder wrijving voort tot boven de Proteus op luchtkussens, die het ophangpunt van de arm enkele millimeters boven de rail hielden.

In de Proteus was de met geometrische openingen bezette schijf duidelijk zichtbaar toen ze als een pokdalig monster naderbij kwam.

Het voorhoofd en de kale schedel van Michaels waren zo nat van transpiratie, dat het niet prettig was om te zien. ‘Dat,’ zei hij met gedempte stem, ‘is de miniaturisator.’

Grant deed zijn mond open maar Michaels voegde er haastig aan toe: ‘Vraag me niet hoe het ding werkt. Owens weet dat wel, ik niet.’

Grant richtte onwillekeurig zijn blik achterwaarts omhoog naar Owens wiens lichaam zich scheen te spannen en onbeweeglijk werd. Eén hand die duidelijk zichtbaar was, hield een stang omklemd die, naar Grant vermoedde, behoorde tot het belangrijkste instrumentarium van het schip; hij omklemde die stang alsof het voelen van iets dat tastbaar en stevig was hem kracht schonk. Of misschien was de aanraking met ongeacht welk deel van het schip dat hij zelf had ontworpen, een troost voor hem. Hij, meer dan wie ook, moest de kracht – of de zwakte – kennen van de koepel die hen gevangen zou houden in een microscopisch stukje normale omgeving.

Grants blik zwierf weg en stuitte op Duval, wiens dunne lippen zich plooiden tot een zwakke glimlach.

‘U kijkt moeilijk, meneer Grant. Is het niet uw beroep in moeilijke situaties te zijn zonder die moeilijk te vinden?’

Verrek! Hoeveel tientallen jaren was het publiek nu al gevoerd met sprookjes over geheime agenten? ‘Nee dokter,’ zei Grant effen. ‘In mijn vak in een moeilijke situatie zijn en die niet moeilijk vinden, is vragen om een snelle dood. Er wordt van ons alleen maar verwacht dat we intelligent reageren, ongeacht onze gevoelens. U bent neem ik aan niet nerveus.’

‘Nee. Ik ben geïnteresseerd. Ik heb een gevoel alsof ik doortrokken ben van – van verwachting. Ik ben ondraaglijk nieuwsgierig en opgewonden maar niet nerveus.’

‘Hoe groot is de kans dat we het niet overleven volgens u?’

‘Klein hoop ik. En in elk geval heb ik de troost van mijn geloof. Ik heb gebiecht en de dood is voor mij niet meer dan het overschrijden van een drempel.’

Grant wist daar geen redelijk antwoord op en deed er het zwijgen toe. Voor hem was de dood een blinde muur met slechts één zijde, maar hij moest toegeven dat hoe logisch hij dat ook vond, het hem op dit ogenblik weinig troost gaf voor de knagende ongerustheid die (zoals Duval terecht had geconstateerd) ook bezit van hem had genomen.

Hij was zich er pijnlijk van bewust dat zijn eigen voorhoofd nat was, misschien wel in dezelfde mate als dat van Michaels en dat Cora naar hem keek op een manier die zijn schaamtegevoel onmiddellijk vertaalde als minachtend.

Hij zei impulsief: ‘En hebt u úw zonden gebiecht juffrouw Peterson?’

Ze zei koel:

‘Op welke zonden doelt u meneer Grant?’

Daar wist hij ook geen antwoord op, dus zakte hij onderuit in zijn stoel en keek naar de miniaturisator die nu pal boven hen hing.

‘Wat voel je als je geminiaturiseerd wordt dokter Michaels?’

‘Niets, neem ik aan. Het is een vorm van beweging, een binnenwaarts gericht ineenschrompelen en als het in een gelijkblijvend tempo geschiedt, ondergaat het gevoel geen grotere prikkels dan wanneer men een roltrap afdaalt die een constante snelheid heeft.’

‘Dat is de theorie waarschijnlijk.’ Grant hield zijn blik op de miniaturisator gevestigd. ‘Wat voelt men in werkelijkheid?’

‘Ik weet het niet. Ik heb het nooit ondervonden. Maar dieren gedragen zich tijdens het miniaturisatieproces niet in het minst gestoord. Zij blijven zonder onderbreking binnen hun normale gedragspatroon, dat heb ik persoonlijk geconstateerd.’

‘Dieren?’ Grant draaide zich om en keek Michaels plotseling verontwaardigd aan. ‘Dieren? Is er ooit wel eens een mens geminiaturiseerd?’

‘Ik vrees,’ zei Michaels, ‘dat we de eer genieten de eersten te zijn.’

‘Wat opwindend. Ik heb nog een vraag. Tot hoever is enig levend wezen – het doet er niet toe wat als het maar leeft – ooit geminiaturiseerd?’

‘Vijftig,’ zei Michaels kortaf.

‘Wat?’

‘Vijftig. Ik bedoel dat de verkleining zodanig is dat de lineaire dimensies een vijftigste zijn van normaal.’

‘Zoals wanneer mijn lengte gereduceerd zou worden tot ongeveer vier centimeter.’

‘Ja.’

‘Maar wij gaan veel verder.’

‘Ja. Tot bijna een miljoen geloof ik. Owens kan je het juiste cijfer wel geven.’

‘Het juiste cijfer interesseert me niet. Waar het om gaat is dat dit een veel intensievere miniaturisatie is dan ooit is beproefd.’

‘Dat klopt. Dat is ook al gezegd – of heb je niet geluisterd?’

‘Kennelijk niet,’ zei Grant grimmig. ‘Sommige dingen dringen een eerste keer niet zo goed tot me door. Maar vertelt u me eens, denkt u dat we al die eer waarmee we door dit pionierswerk worden overladen kunnen verdragen?’

‘Meneer Grant,’ zei Michaels en wist ergens vandaan een vleugje humor op te diepen, dat in zijn woorden doorklonk: ‘Ik vrees dat het zal moeten. We worden al geminiaturiseerd op ditzelfde ogenblik; en blijkbaar voel je het niet.’

‘Goeie God,’ mompelde Grant en keek weer omhoog, bewegingloos, als gebiologeerd.

De bodem van de miniaturisator straalde een kleurloos licht uit, dat hel was zonder te verblinden. Het leek niet met de ogen te worden waargenomen, maar meer met de zenuwen in het algemeen zodat, toen Grant zijn ogen sloot, alle concrete voorwerpen verdwenen terwijl het licht bleef als een alomtegenwoordige onbestemde straling.

Michaels moest hebben gezien dat Grant tevergeefs zijn ogen had gesloten, want hij zei: ‘Het is geen licht. Het is geen elektromagnetische straling zoals wij die kennen. Het is een vorm van energie die niet tot ons normale universum behoort. De tastzenuwen worden erdoor geprikkeld en ons brein registreert die gewaarwording als licht, omdat het geen andere verklaring kent.’

‘Is het ook gevaarlijk?’

‘Niet voorzover wij weten, maar ik moet toegeven dat nog nooit iets of iemand er op deze schaal aan is blootgesteld.’

‘Weer pionieren,’ mompelde Grant.

Duval riep uit: ‘Glorieus! Het is als het licht van de schepping!’ De zeskantige tegels onder het vaartuig weerkaatsten de straling en de Proteus zelf stond binnen zowel als buiten in lichterlaaie. De stoel waarin Grant zat leek wel van vuur gemaakt, maar hij bleef stijf en koud. Zelfs de lucht om hem heen lichtte en hij ademde koud licht.

Zijn medepassagiers en zijn eigen handen waren overgoten door een koude gloed.

Duvals lichtende hand beschreef plotseling een kruisteken in een vonkenschietende beweging en zijn glanzende lippen bewogen.

Grant zei: ‘Wordt u ineens bang dokter?’

Duval zei zachtjes: ‘Een mens bidt niet alleen uit vrees maar ook uit dankbaarheid als hij de grote wonderen Gods aanschouwt.’

Grant moest inwendig toegeven dat hij ook deze slag had gemist. Hij was helemaal niet op dreef.

Owens riep uit: ‘Kijk eens naar de muren.’

Ze dreven weg in alle richtingen met zichtbare snelheid nu, en het plafond bewoog zich omhoog. Alle begrenzingen van de grote ruimte waren gehuld in een steeds dieper wordend duister dat nog donkerder leek doordat het werd waargenomen door een lichtende atmosfeer. De miniaturisator was nu een reusachtig gevaarte geworden waarvan de omtrekken en hoeken niet meer geheel te zien waren. In elke opening van de honingraat was iets van dat onaardse licht zichtbaar, een in slagorde opgesteld leger van even zovele heldere sterren tegen een donkere hemel.

Grant bemerkte dat zijn nervositeit verdween door de opwinding van het kijken ernaar. Met enige moeite wierp hij haastig een blik op de anderen. Allen keken zij omhoog, gehypnotiseerd door het licht, door de reusachtige afstanden die uit het niets werden gecreëerd, door een ruimte die vergroot was tot een wereld, door een wereld die tot niet langer te bevatten proporties was uitgegroeid.

Zonder waarschuwing verzwakte het licht tot dofrood en het radiosignaal klonk in staccato stoten met een scherpe nagalm. Michaels zei: ‘Belinski van Rockefeller zei dat de subjectieve gevoelswaarneming bij miniaturisatie verandering ondergaat. Zijn mening werd door de meerderheid genegeerd, maar dat signaal klonk beslist anders.’

Grant zei: ‘Uw stem niet.’

‘Dat komt omdat jij en ik allebei in dezelfde mate geminiaturiseerd zijn. Ik heb het over gevoelswaarnemingen die de miniaturisatiekloof moeten overbruggen; prikkels van daarbuiten.’

Grant vertaalde en las het bericht voor dat binnen was gekomen: MINIATURISATIE TIJDELIJK GESTAAKT. IS ALLES WEL? ANTWOORD DIRECT!

‘Is iedereen in orde?’ riep Grant spottend. Er volgde geen antwoord, zodat hij zei: ‘Wie zwijgt stemt toe,’ en seinde: ALLES WEL.

Carter bevochtigde de lippen die alsmaar droog bleven. Hij keek in uiterste concentratie toe hoe de miniaturisator zijn gloed begon uit te stralen en hij wist dat ieder ander in de kamer, tot de minst belangrijke technicus toe, hetzelfde deed.

Levende mensen waren nog nimmer geminiaturiseerd. Nog nooit was een voorwerp, zo groot als de Proteus geminiaturiseerd. Nooit tevoren was mens of dier, levend of dood, groot of klein, zo drastisch geminiaturiseerd. De verantwoordelijkheid rustte op zijn schouders. Alle verantwoordelijkheid voor deze voortdurende nachtmerrie berustte bij hem.

‘Daar gaat-ie!’ klonk het fluisterend, bijna opgetogen, van de technicus aan de miniaturisatieknop. De zin kwam duidelijk door via het communicatiesysteem, terwijl Carter de Proteus ineen zag schrompelen.

Dat gebeurde aanvankelijk zo langzaam dat men het gebeuren ervan alleen maar kon afleiden uit het veranderen van de overschaduwing op de zeskantige tegels van de vloer. De tegels die gedeeltelijk zichtbaar waren buiten de begrenzing van het schip kropen er onder vandaan en werden weldra gevolgd door tegels die tot dan toe helemaal niet te zien waren geweest. Rondom de gehele Proteus verschenen de zeshoeken en het miniaturisatietempo nam zodanig toe, dat het schip tenslotte leek te smelten als een stukje ijs op een warm oppervlak. Carter had zeker wel honderd maal miniaturisatie gadegeslagen, maar nog nooit had het hem zo aangegrepen als nu. Het was alsof het schip omlaag stortte in een diep, een peilloos diep gat; vallend in absolute stilte en steeds kleiner wordend naarmate de afstand zich vergrootte tot mijlen, tientallen, honderden mijlen.

Het schip was nu nog slechts een wit insect, liggend op de centrale zeshoek pal onder de miniaturisator, rustend op die ene rode zeshoek te midden van een wereld van witte, de Nulstandaard. De Proteus viel nog steeds, werd nog steeds kleiner en Carter hief, niet zonder enige inspanning, zijn hand op. De gloed van de miniaturisator werd minder hel, zwakte af tot dofrood en het miniaturiseren hield op.

‘Informeer hoe het met hen is voor we verdergaan.’

Ze zouden net zo goed dood kunnen zijn of, wat minstens zo erg was, niet in staat hun taak naar behoren te vervullen. In dat geval hadden ze verloren en konden ze het maar beter direct weten.

De verbindingstechnicus zei: ‘Antwoord ontvangen luidende: “Alles wel”.’

Carter dacht: Als zij niet in staat zijn te opereren, kan het zijn dat zij niet in staat zijn dat te beseffen. Maar er is geen mogelijkheid om dat te controleren. Men kon slechts de schijn ophouden dat alles in orde was als de bemanning van de Proteus meldde dat alles in orde was.

Carter zei: ‘Schip omhoog brengen.’

7  Injectiespuit

Langzaam begon de Nulstandaard uit de vloer op te rijzen, een gladde zeskantige zuil, met rood bovenvlak en witte zijden, die de tweeënhalve centimeter lange Proteus droeg. Toen het bovenvlak zich ruim een meter boven de vloer bevond hield het stijgen op.

‘Klaar voor fase twee meneer,’ klonk de stem van één der technici.

Carter keek snel naar Reid, die knikte.

‘Fase twee,’ zei Carter.

Een paneel gleed open en een grijpermechanisme (een gigantische waldo, zo genoemd door enkele der eerste kerngeleerden naar een figuur uit een sciencefictionverhaal uit omstreeks 1940, had Carter eens gehoord) kwam geluidloos binnen op luchtkussens. Hij was ruim vier meter hoog en bestond uit een driepoot met katrolgeleiders die een verticale arm bestuurden die aan een horizontaal verlengstuk bungelde. De arm zelf was geleed, elk lid werd naar onderen kleiner. In dit geval waren er drie geledingen en het onderste, vijf centimeter lang, was voorzien van stalen haken van ruim een halve centimeter dikte, zodanig gebogen dat zij in elkaar konden grijpen. Op de voet van het apparaat was het CMDF vignet aangebracht en daaronder stond MIN PRECISIE MANIPULATOR.

Drie technici waren gelijktijdig met het grijpermechanisme binnengekomen en achter hen stond een verpleegster met zichtbaar ongeduld te wachten.

Het bruine haar onder haar verpleegsterskapje zag er haastig gekamd uit, alsof ze juist die dag wel wat anders aan haar hoofd had.

Twee van de technici stelden de arm van de waldo in loodrecht boven de gekrompen Proteus. Voor de exacte instelling schenen drie ragdunne lichtbundels vanaf de armdrager op het oppervlak van de Nulstandaard. De afstand van elke bundel vanaf het midden van de Standaard werd omgezet in lichtintensiteit, weergegeven op een klein rond scherm dat in drie segmenten vanuit het middelpunt was verdeeld.

De lichtintensiteit, die van elk der drie bundels duidelijk ongelijk was, onderging subtiele verandering toen de derde technicus aan een knop draaide. Met geoefende hand bracht hij de drie segmenten binnen enkele seconden op gelijke sterkte, zo gelijk, dat de afscheiding tussen de segmenten vervaagde en verdween.

De technicus haalde een schakelaar over en zette de waldo vast. De lichtstraaltjes floepten uit en de bredere bundel van een zoeklicht verlichtte de Proteus door indirecte reflectie.

Een andere regelaar werd nu bediend en de arm zakte naar de Proteus. Langzaam en voorzichtig zakte de arm, terwijl de technicus zijn adem inhield. Hij had waarschijnlijk met meer geminiaturiseerde voorwerpen gewerkt dan iemand anders in het land of mogelijk zelfs ter wereld (ofschoon niemand alle details kende van wat Daarginds gebeurde, natuurlijk), maar dít was nog nooit gedaan.

Hij ging iets optillen dat een vele malen grotere normaal-massa had dan hij ooit eerder had behandeld en wat hij ging optillen bevatte vijf levende mensen. Zelfs een kleine, nauwelijks zichtbare trilling zou voldoende kunnen zijn hen te doden.

De vorkvormige grijpers onderaan openden zich en omvatten langzaam de Proteus. De technicus stopte hun beweging even en trachtte zich door eigen waarneming ervan te vergewissen dat wat zijn instrumenten hem vertelden, waar was. Het schip bevond zich nauwkeurig in het midden van de grijpers. Langzaam sloten zij, stukje bij beetje, met grote precisie, tot zij elkaar onder het schip ontmoetten en een hecht gevlochten ligplaats vormden. De Nulstandaard zakte toen omlaag en liet de Proteus in de klauwen van de waldo hangen.

De Nulstandaard stopte niet op vloerniveau, maar zakte verder. Onder het hangende schip bevond zich enige minuten lang niets anders dan een gat. Toen begonnen glazen wanden op te rijzen vanuit de opening van de Nulstandaard. Toen deze doorschijnende en cilindrische wanden bijna een halve meter boven de vloer waren, werd de spiegel van een heldere vloeistof zichtbaar. Toen de Nulstandaard weer op vloerhoogte was, bleek er een cilinder op te rusten van dertig centimeter doorsnede en ruim een meter hoogte die voor twee derde gevuld was met vloeistof. De cilinder rustte op een ronde kurken plaat, waarop stond te lezen: Fysiologische Zoutoplossing.

De arm van de waldo, die zich tijdens deze verandering niet had bewogen, hing nu boven de oplossing. Het schip bevond zich binnen het bovenste deel van de cilinder, dertig centimeter boven het vloeistofoppervlak.

De arm zakte nu, langzamer en langzamer. Hij stopte toen de Proteus bijna het vloeistofniveau had bereikt en ging vervolgens verder met een snelheid die was verminderd met de factor tienduizend. De katrolgeleiders binnen het onmiddellijk bereik van de technicus draaiden snel, terwijl het schip zo langzaam zakte dat het met het blote oog niet waarneembaar was.

Contact! Het schip zakte verder en verder tot het half ondergedompeld was. De technicus hield het een ogenblik in die positie en toen, langzamer dan ooit, liet hij de klauwen uiteen wijken en, er zorg voor dragend dat de haken afzonderlijk het schip niet zouden raken, lichtte hij de grijpers uit de oplossing. Met een onderdrukt ‘Joho’ hees hij de arm op en zette de waldo vrij. ‘Mooi, laten we maken dat we hier vandaan komen,’ zei hij tegen de twee die ter weerszijden van hem stonden en toen, zich herinnerend wie en waar hij was, riep hij met een geheel andere, officiële stem: ‘Schip in ampul meneer!’

Carter zei: ‘Goed! Informeer naar de bemanning!’

De overbrenging van Standaard naar ampul was voorzichtig genoeg gebeurd, gezien vanuit de normale wereld, maar dat was allerminst het geval geweest aan boord van de Proteus. Grant had het ALLES WEL sein teruggeseind en toen, terwijl hij een kortstondige misselijkheid overwon bij de plotselinge opwaartse ruk op het moment dat de Nulstandaard omhoog begon te gaan, zei hij: ‘Wat nu? Nog meer miniaturisatie? Weet iemand dat?’

Owens zei: ‘We zullen moeten duiken voor het volgende stadium van de miniaturisatie.’

‘Duiken? Waarin?’ Maar Grant kreeg daar geen antwoord op. Hij keek weer naar buiten in het schemerige heelal van de miniaturisatieruimte en ving voor het eerst een glimp op van de reuzen.

Het waren mannen die hun richting uitkwamen, torenhoge mannen in het schemerlicht daarbuiten, mannen die naar beneden en naar boven kleiner werden, alsof men ze zag in reusachtige lachspiegels. Een riemgesp was een metalen vierkant met zijden van zo’n dertig centimeter. Een schoen, ver weg in de diepte, had een spoorwagon kunnen zijn. Een hoofd ver boven hen, leek een berg om de dubbele tunnel van de neusgaten heen. De reuzen bewogen zich vreemd traag.

‘Tijdgevoel,’ mompelde Michaels. Hij keek wat scheel omhoog en toen op zijn horloge.

‘Wat?’ vroeg Grant.

‘Ook een stelling van Belinski: dat het tijdgevoel door miniaturisatie verandert. Normale tijd lijkt langer te worden, uit te rekken als het ware, zodat op dit ogenblik vijf minuten er minstens tien lijken denk ik. Het effect neemt toe met de mate van de miniaturisatie, maar wat het verband precies is kan ik niet zeggen. Belinski had het soort experimentele gegevens nodig dat wij hem nu kunnen geven.’ Hij hield Grant zijn polshorloge voor. ‘Zie je?’

Grant keek erop, toen op zijn eigen. De secondewijzer daarop leek te kruipen. Hij hield het horloge aan zijn oor. Hij hoorde alleen het zachte tikken van het kleine mechanisme, maar de toon ervan scheen lager te zijn geworden.

‘Dit is wel zo goed,’ zei Michaels. ‘We hebben een uur, maar voor ons kunnen het wel verscheidene uren lijken. Een flink aantal misschien.’

‘Bedoelt u dat we ons sneller zullen bewegen?’

‘Voor ons eigen gevoel zullen we ons normaal bewegen, maar voor een waarnemer in de buitenwereld zal dat, vermoed ik, sneller lijken, we zullen méér doen in een bepaalde tijd. Wat natuurlijk ook alweer goed is, de beperkte tijd die we hebben in aanmerking genomen.’

‘Maar…’

Michaels schudde zijn hoofd. ‘Alsjeblieft zeg! Beter dan zo kan ik het niet uitleggen. De biofysica van Belinski begrijp ik geloof ik wel, maar zijn wiskunde is me te machtig. Misschien kan Owens het je vertellen.’

Grant zei: ‘Ik zal het hem na afloop vragen – als ik er dan nog ben.’

Het schip was plotseling weer in het licht, gewoon wit licht.

Een beweging trof Grants oog en hij keek omhoog. Er kwam iets naar beneden, een reusachtig stel grijpers bewoog zich omlaag, één aan elke kant van het schip. Owens riep: ‘Iedereen veiligheidsriemen controleren.’

Grant reageerde daar niet op. Hij voelde een ruk achter zijn rug en draaide zich zover om als het riemenstel toeliet.

Cora zei: ‘Ik controleerde even of u nog vast zat.’

‘Alleen in de omarming van de riemen,’ zei Grant, ‘maar bedankt.’

‘Geen dank.’ Toen wendde ze zich naar rechts en zei bezorgd: ‘Dokter Duval. Uw riemen.’

‘In orde. De uwe?’

Cora had haar riemen losser gemaakt zodat ze bij Grant zou kunnen. Ze maakte ze nu weer vast en maar net bijtijds. De grijpers waren tot beneden ooghoogte gedaald en kwamen naar elkaar toe als een reusachtig, alles vermorzelend, stel kaken.

Grant verstijfde onwillekeurig. De kaken stopten, bewogen toen weer en kwamen in aanraking met het schip. De Proteus trilde en schudde en allen aan boord werden krachtig naar rechts en vervolgens iets minder hardhandig naar links gegooid. Een doordringend, galmend geluid van metaal op metaal vervulde het schip.

Toen heerste er stilte en ondergingen ze heel duidelijk het gevoel boven een leegte te hangen. Het schip zwaaide licht heen en weer en trilde heel zachtjes. Grant keek naar beneden en zag een reusachtig rood oppervlak wegzinken, vaag en donker worden – en verdwijnen. Hij kon met geen mogelijkheid de afstand tot de vloer bepalen vanuit hun huidige schaal van grootte, maar hij had dezelfde sensatie als wanneer hij uit een raam zou leunen op de twintigste verdieping van een torenflat.

Iets dat zo klein was als het schip nu zou als het die afstand viel toch geen ernstige schade kunnen oplopen. De luchtweerstand zou hen tot veilige snelheid terugbrengen – tenminste, als hun geringe afmeting de enige factor was die telde. Maar Grant herinnerde zich nog levendig een punt dat Owens ter sprake had gebracht tijdens de instructie. Hij was op dit ogenblik opgebouwd uit evenveel atomen als een man van normale proporties en niet uit het geringere aantal dat een voorwerp dat wérkelijk zijn tegenwoordige afmetingen had, zou bevatten. Hij was relatief brozer en dat was het schip ook. Een val van deze hoogte zou het schip verpletteren en de bemanning ervan doden.

Hij keek naar de grijpers die het schip vasthielden. Wat zij voor een normaal mens waren interesseerde Grant niet zoveel. Voor hem waren het gebogen stalen pilaren van drie meter doorsnede, die vernuftig een regelmatig gevlochten wieg van staal vormden. Voor het ogenblik voelde hij zich veilig.

Owens riep met een stem die oversloeg van opwinding: ‘Daar komt het.’

Grant keek snel in allerlei richtingen voor hij kon vaststellen wat ‘het’ was.

Het licht schitterde op de gladde, doorschijnende oppervlakte van een cirkel van glas die groot genoeg was om een huis te omgeven. De cirkel kwam gelijkmatig en snel omhoog en ver eronder – loodrecht onder het schip – verscheen plotseling veelkleurig en twinkelend de weerschijn van lichten op een watervlakte.

De Proteus hing boven een meer. De glazen wanden van de cilinder rezen nu aan alle zijden van het schip omhoog en de oppervlakte van het meer leek nauwelijks meer dan vijftien meter onder hen te zijn.

Grant leunde achterover in zijn stoel. Het kostte hem geen moeite te raden wat er nu ging gebeuren. Hij was er derhalve op voorbereid en voelde absoluut geen misselijkheid toen zijn stoel onder hem weg leek te vallen. Het was een gevoel vergelijkbaar met wat hij eens had gehad tijdens een duikvlucht boven de oceaan. Het vliegtuig dat die manoeuvre uitvoerde, was weer opgetrokken, zoals de bedoeling was, maar de Proteus, plotseling een vliegende onderzeeër geworden, deed dat niet.

Grant spande zijn spieren, trachtte toen ze weer te ontspannen om de schok op te vangen met zijn veiligheidsriemen, in plaats van met zijn lichaam. Ze raakten de oppervlakte en de schok kostte hem bijna z’n tanden.

Grant verwachtte door het raam hoog opspattend water te zien. In plaats daarvan zag hij een hoge, logge deining, glad en rond, die zich olieachtig van het schip verwijderde. Daarna, terwijl zij dieper zonken, nog zo’n roller en nog een.

De klauwen van de waldo openden zich, het schip schudde hevig en kwam toen langzaam draaiend tot rust.

Grant slaakte een diepe zucht. Zij lagen aan de oppervlakte van een meer maar het was niet te vergelijken met enig wateroppervlak dat hij ooit had gezien.

Michaels zei:

‘Je verwachtte zeker golven te zien Grant?’

‘Ja inderdaad.’

‘Eerlijk gezegd, ikzelf ook. De menselijke geest reageert merkwaardig Grant. Altijd wil zij zien wat zij in het verleden heeft gezien. We worden geminiaturiseerd en in een klein vat water gestopt. Voor ons lijkt het een meer en dus verwachten we golven, schuim, rollers, noem maar op. Maar waar het ook op mag lijken, het is geen meer, slechts een klein vat water met rimpelingen en geen golven. En hoever je een rimpeling ook vergroot, het wordt nooit een golf!’

‘Toch wel interessant,’ zei Grant. De zware golven die op normale grootte kleine rimpeltjes waren, verwijderden zich nog steeds snel van het schip. Zij werden door de wand van het vat gebroken en veroorzaakten een zware deining, waardoor de Proteus hevig te keer ging.

‘Interessant?’ zei Cora verontwaardigd. ‘Is dat alles wat u weet te zeggen? Het is gewoon overweldigend.’

‘Het werk Zijner handen,’ voegde Duval eraan toe, ‘is vol majesteit, ongeacht de grootte.’

‘Zeker,’ zei Grant, ‘daar ben ik het mee eens. Vol luister en majesteit. Akkoord. Maar je wordt er wel een beetje misselijk van.’

‘Meneer Grant,’ zei Cora. ‘U ziet kans alles naar beneden te halen.’

‘Sorry,’ zei Grant.

De radio liet zich horen en Grant gaf het ALLES WEL signaal. Hij onderdrukte de opwelling te seinen: ‘Allen zeeziek’.

Toch begon zelfs Cora er nu een beetje pips uit te zien. Misschien had hij haar beter niet op de gedachte kunnen brengen.

Owens zei: ‘We zullen op eigen kracht moeten duiken Grant, maak je riemen los en open klep één en twee.’

Grant stond onhandig op, genietend van het gevoel zich vrij te kunnen bewegen al was die vrijheid dan beperkt, en begaf zich naar een vlinderklep op het waterdichte schot waar EEN op stond.

‘Ik zal de andere nemen,’ zei Duval. Hun blikken ontmoetten elkaar een ogenblik en Duval glimlachte aarzelend alsof hij verlegen werd door de onverwachte vertrouwelijkheid. Grant glimlachte terug en dacht verontwaardigd: Hoe kan ze nou gevoelig zijn voor dit brok verstrooidheid?

Nu de kleppen geopend waren, stroomde de vloeistof rondom het schip in de daartoe bestemde kamers en de vloeistof buiten steeg steeds hoger.

Grant beklom de ladder naar de bovenkoepel en zei: ‘Wat denk je ervan Owens?’

Owens schudde zijn hoofd. ‘Moeilijk te zeggen. Wat de instrumenten registreren heeft geen enkele betekenis voor ons. Ze zijn ontworpen voor een echte oceaan. Ik heb de Proteus niet voor een vat water gebouwd.’

‘Als we het daarover gaan hebben, mijn moeder heeft me voor iets als dit ook niet op de wereld gebracht,’ zei Grant. Ze waren nu helemaal ondergedoken. Duval had beide kleppen gesloten en Grant keerde terug naar zijn plaats.

Hij deed zijn riemen weer om met een bijna luxueus gevoel. Eenmaal onder de oppervlakte waren de onregelmatige bewegingen als gevolg van de lichte deining verdwenen en er heerste een gezegende rust.

Carter ontspande zijn ineengestrengelde vingers. Tot dusver was alles goed gegaan. Het ALLES WEL had geklonken vanuit het schip, dat nu een glimmende, kleine capsule was in de zoutoplossing.

‘Fase drie,’ zei hij.

Het licht van de miniaturisator, dat tijdens de tweede fase gedimd was, lichtte nu weer helwit op, maar alleen door de meest centraal gelegen raatopeningen.

Carter keek gespannen toe. Het was moeilijk te zeggen of wat hij zag werkelijkheid was, of het product van zijn opwinding. Nee, het schip werd werkelijk kleiner.

De tweeënhalve centimeter lange larf werd kleiner van omvang en het water in de onmiddellijke omgeving werd waarschijnlijk mee geminiaturiseerd. Het brandpunt van de miniaturisatiebundel was scherp en zuiver en Carter loosde opnieuw een ingehouden zucht van opluchting. Elk nieuw stadium had zijn eigen speciale gevaren.

Vaag dacht hij aan de moeilijkheden die een minder zuiver gerichte bundel veroorzaakt zou hebben, als de helft van de Proteus snel was geminiaturiseerd, terwijl de andere helft, bestraald door de zwakkere buitenzijde van de bundel, langzaam kleiner was geworden, of helemaal niet. Maar dat was niet gebeurd en hij dwong zichzelf het uit zijn gedachten te zetten.

De Proteus was nu nog maar een stipje, en werd nóg kleiner, tot hij nog maar nauwelijks zichtbaar was. Nu lichtte de gehele miniaturisator helder op. Het had geen zin de bundel te richten op iets dat te klein was om te zien.

Heel goed, dacht Carter. En nu de rest.

De hele cilinder met vloeistof kromp in elkaar, steeds sneller tot er tenslotte nog maar een ampul van vijf centimeter hoogte en iets meer dan een centimeter doorsnede over was, met ergens in de geminiaturiseerde vloeistof een infra-geminiaturiseerde Proteus, niet groter dan een flinke bacterie. Het licht van de miniaturisator werd weer gedimd.

‘Neem contact op,’ zei Carter nerveus. ‘We moeten iets van ze horen!’

Zijn adem kwam moeilijk door zijn dichtgeknepen keel totdat opnieuw het ALLES WEL werd doorgegeven. Vier mannen en een vrouw die enkele minuten geleden in levenden lijve en van normale afmetingen voor hem hadden gestaan, waren nu minuscule wezentjes in een schip ter grootte van een bacil – maar ze waren nog steeds in leven.

Hij strekte zijn handen uit. ‘Haal als de donder de miniaturisator weg.’

Het laatste zwakke licht van de miniaturisator werd gedoofd terwijl hij snel weggleed.

Een lege ronde plaat boven het hoofd van Carter werd nu verlicht en toonde in zwart het getal 60.

Carter knikte naar Reid. ‘Neem het over Don. We hebben vanaf nu zestig minuten.’

8  Injectie

Het licht van de miniaturisator was weer aangeflitst toen ze eenmaal onder de waterspiegel waren en de vloeistof rondom het schip was veranderd in een glinsterende, ondoorzichtige melk, maar er gebeurde verder niets dat vanuit de Proteus kon worden waargenomen. Als de ondoorzichtigheid zich verder uitbreidde en het schip bezig was kleiner te worden was dat nergens uit af te leiden.

Grant, zomin als de anderen, praatte gedurende die fase. Het scheen een eeuwigheid te duren. En toen ging het licht van de miniaturisator uit en Owens riep: ‘Is iedereen in orde?’

Duval zei: ‘Ik voel me uitstekend.’ Cora knikte. Grant stak geruststellend zijn hand op. Michaels haalde even de schouders op en zei: ‘Ik voel me best.’

‘Goed! Ik denk dat we nu volledig geminiaturiseerd zijn,’ zei Owens.

Hij knipte een schakelaar aan die hij nog niet had aangeraakt. Vol spanning wachtte hij een ogenblik tot een klok daarop zou reageren. Dat gebeurde, de wijzerplaat werd verlicht, en scherp en donker verscheen het getal 60. Een zelfde klok was beneden in het schip voor de andere vier zichtbaar.

De radio tikte scherp en Grant antwoordde met het ALLES WEL signaal. Een ogenblik lang was het alsof een soort climax was bereikt.

Grant zei: ‘Ze zeggen buiten dat we volledig geminiaturiseerd zijn. Je had goed geraden, Owens.’

‘Nou alsjeblieft,’ zei Owens, en zuchtte hoorbaar.

Grant dacht: De miniaturisatie is achter de rug, maar onze opdracht nog niet. Die begint pas. Zestig. Zestig minuten.

Hardop zei hij: ‘Owens, waarom trilt het schip zo. Is er iets niet in orde?’

Michaels zei: ‘Ik voel het ook. Het is een onregelmatige trilling.’

‘Ik voel het ook,’ zei Cora.

Owens kwam omlaag uit zijn koepel. Hij veegde zijn voorhoofd af met een grote zakdoek.

‘Daar kunnen we niets tegen doen. Het is de beweging van Brown.’

Michaels stak vertwijfeld zijn handen omhoog om zijn onwetendheid te demonstreren. ‘Mijn hemel,’ zei hij.

Grant zei: ‘Wat voor beweging?’

‘De beweging van Brown, als je het met alle geweld wilt weten. Robert Brown een achttiende-eeuws Schots botanicus, was de eerste die het verschijnsel waarnam. We worden aan alle kanten gebombardeerd door watermoleculen. Normaal merken we dat niet omdat de moleculen dan minuscuul klein zijn. Wij zijn zelf erg klein geworden en de verhoudingen liggen nu anders. Tot dusver treffen we het nog niet zo slecht. Het water om ons heen is gedeeltelijk met ons mee geminiaturiseerd. Maar als we straks in de bloedbaan komen, zal elke watermolecuul, bij onze huidige schaal, zo ongeveer een milligram wegen. Ze zullen dan nog altijd te klein zijn om ons individueel schade te kunnen toebrengen, maar ze zullen ons bij duizenden tegelijk van alle zijden raken en dat gebeurt niet gelijkmatig over het schip verdeeld. Op een gegeven ogenblik kunnen er rechts verscheidene honderden meer zijn dan links en de gecombineerde kracht van die extra honderden zal ons naar links dwingen. Het volgend ogenblik worden we misschien wat omlaag gedrukt en ga zo maar door. De vibratie die we nu voelen is het gevolg van zulke ongeregelde moleculaire bombardementen. Het zal later nog wel erger worden.’

‘Wel ja,’ kreunde Grant. ‘Misselijkheid, wees welkom.’

‘Het zal op zijn hoogst een uur duren,’ zei Cora boos. ‘Ik wou dat u zich wat meer als een volwassene gedroeg.’

Michaels zei met duidelijke bezorgdheid: ‘Kan het schip dat gebeuk doorstaan Owens?’

Owens zei: ‘Ik denk het wel. Ik heb geprobeerd van te voren enkele berekeningen te maken. Afgaande op wat ik nu voel, geloof ik dat mijn uitkomsten er niet zo ver naast waren. Dit kunnen we wel hebben.’

Cora zei: ‘Zelfs als het schip zou worden beschadigd of verpletterd, moet het toch wel lang genoeg stand kunnen houden. Als alles goed gaat, kunnen we binnen vijftien minuten het stolsel bereiken en verwijderen, en daarna doet het er eigenlijk niet zoveel meer toe.’

Michaels sloeg met zijn vuist op de leuning van zijn stoel.

‘Jufrouw Peterson, praat toch geen onzin. Wat zou er gebeuren, denkt u, als we erin zouden slagen het stolsel te bereiken, het te vernietigen, Benes te genezen, om daarna de Proteus tot schroot te laten rammeien? En dan praat ik niet over onze dood die op zich zelf onbelangrijk zou zijn maar het zou wel de dood van Benes betekenen.’

‘Dat begrijpen wij wel,’ onderbrak Duval stijfjes.

‘Uw assistente blijkbaar niet. Als dit schip in gruzelementen wordt geslagen, juffrouw Peterson, krijgt, als de zestig – nee negenenvijftig – minuten om zijn, elk afzonderlijk stukje, hoe klein ook, weer zijn normale afmeting. Zelfs als het schip in atomen uiteen valt, wordt elke atoom vergroot en overal in het lichaam van Benes zouden zich stukjes van ons en het schip bevinden.’

Michaels slaakte een zucht die veel weghad van minachtend snuiven. Hij vervolgde: ‘Het is gemakkelijk genoeg ons uit het lichaam van Benes te verwijderen als we nog uit één geheel bestaan. Als het schip in stukken is geslagen, zal het onmogelijk zijn om elk stukje uit het lichaam van Benes te spoelen. Wat ze ook proberen, er zal altijd genoeg achterblijven om hem te doden op het tijdstip van de deminiaturisatie. Begrijpt u?’

Cora kroop kleintjes in elkaar. ‘Daar had ik niet aan gedacht.’

‘Nou denkt u er dan eens over,’ zei Michaels. ‘Jij ook Owens. En ik vraag nu nog eens of je denkt dat de Proteus de beweging van Brown zal kunnen doorstaan? Ik bedoel niet alleen maar tot het tijdstip waarop we het stolsel verwijderd hebben. Ik bedoel tot we het stolsel hebben bereikt, vernietigd en we teruggekeerd zijn! Denk goed na Owens. Als je denkt dat het schip het niet kan doorstaan hebben we niet het recht verder te gaan.’

‘Nou nou,’ interrumpeerde Grant, ‘houdt u nu eens op met schreeuwen dokter Michaels, en geeft u kapitein Owens de kans om iets te zeggen.’

Owens zei koppig: ‘Ik wist het nog niet zeker tot ik de Brown-beweging voelde die we nu ondergaan. Maar ik ben er nu van overtuigd dat we zestig minuten de volle kracht van de moleculaire beweging kunnen verdragen.’

‘De vraag is: Moeten we het risico nemen alleen op grond van de overtuiging van kapitein Owens?’

‘Zeker niet,’ zei Grant, ‘de vraag is of ik af zal gaan op het oordeel van kapitein Owens. Vergeet niet dat generaal Carter heeft gezegd dat ik de beleidsbeslissingen moet nemen. Ik accepteer de verklaring van Owens, al was het alleen maar omdat we niemand kunnen raadplegen die gezaghebbender is of een grotere kennis van het schip bezit.’

‘Goed dan,’ zei Michaels, ‘wat is je beslissing?’

‘Ik leg me neer bij het oordeel van Owens. We gaan door met onze opdracht.’

Duval zei: ‘Ik ben het met je eens Grant.’

Michaels, min of meer rood aangelopen, knikte met zijn hoofd. ‘Uitstekend Grant, ik wilde alleen maar een logische gevolgtrekking maken.’ Hij ging zitten.

Grant zei: ‘Het was een zeer logische gevolgtrekking en ik ben blij dat u er onze aandacht op heeft gevestigd.’ Hij bleef bij het raam staan.

Cora kwam even later bij hem staan en zei zachtjes: ‘Wat u zei klonk heel flink meneer Grant.’

Grant glimlachte bitter. ‘Dat komt alleen maar omdat ik zo goed kan toneelspelen Cora. Als iemand anders de verantwoordelijkheid voor de beslissing genomen had, zou ik mijn uiterste best hebben gedaan om hem van gedachten te doen veranderen. Ik ben in wezen namelijk wél laf maar ik probeer laffe beslissingen te vermijden.’

Cora keek hem een ogenblik nadenkend aan. ‘Ik krijg de indruk meneer Grant, dat u uw uiterste best doet om uzelf slechter voor te doen dan u in werkelijkheid bent.’

‘O dat weet ik niet. Ik heb er slag van…’

Op dat ogenblik maakte de Proteus zware slagzij, eerst naar de ene toen naar de andere kant.

God, dacht Grant, we worden gesluisd.

Hij pakte Cora bij haar elleboog en duwde haar naar haar plaats. Toen slaagde hij er met moeite in zelf te gaan zitten, terwijl Owens slingerend en strompelend probeerde de ladder te beklimmen terwijl hij schreeuwde: ‘Verdomme, ze hadden ons wel eens kunnen waarschuwen!’

Grant zette zich schrap in zijn stoel en zag dat de tijdmeter nu 59 aangaf. Een lange minuut, dacht hij. Michaels had gezegd dat het tijdgevoel bij miniaturisatie werd vertraagd en hij had kennelijk gelijk. Er zou meer tijd zijn om te denken en te handelen.

En tevens meer tijd je de toestand te realiseren en in paniek te raken.

De Proteus ging nog heviger te keer, ze schokte en stootte. Zou het schip in stukken breken nog voor de eigenlijke opdracht was begonnen?

Reid ging op Carters plaats bij het raam zitten. De ampul gevuld met een paar millimeter gedeeltelijk geminiaturiseerd water, waarin de volledig geminiaturiseerde en totaal onzichtbare Proteus ondergedoken lag, glansde op de Nulstandaard als een zeldzaam juweel op een fluwelen kussen.

Hoewel dit beeld Reid voor de geest kwam, putte hij er geen troost uit. De berekeningen waren nauwkeurig geweest en de miniaturisatietechniek kon afmetingen produceren die volledig klopten met de precisieberekening. Die berekening was echter uitgevoerd in enkele uren tijds, waarin haastig en onder hoge druk was gewerkt met behulp van een computerprogramma dat niet was gecontroleerd.

Weliswaar kon de afmeting als die niet helemaal juist was nog worden gecorrigeerd, maar de tijd daarvoor zou moeten worden onttrokken aan de zestig minuten – en over vijftien seconden zouden dat er negenenvijftig zijn.

‘Fase vier,’ zei hij.

De waldo was al boven de ampul gegleden, de grijper ingesteld op een horizontale in plaats van een verticale greep. Weer werd het apparaat gecentreerd, opnieuw zakte de arm en kwamen de grijpers uiterst voorzichtig bij elkaar.

De ampul werd vastgehouden op de zachtzinnige en toch stevige manier, waarop een leeuwin haar klauw op haar weerspannige welp legt.

Nu was de beurt aan de verpleegster. Zij stapte kwiek naar voren, haalde een klein doosje uit haar zak en deed dat open. Ze pakte er een glazen staafje uit en hield het behoedzaam vast aan het platte uiteinde, dat trompetvormig in een dun halsstuk uitliep. Ze plaatste het verticaal boven de ampul en liet het er een fractie van een centimeter in glijden, totdat de luchtweerstand het op zijn plaats hield. Ze draaide het voorzichtig rond en zei:

‘Zuiger past.’

(Op zijn hoge uitkijkpost glimlachte Reid opgelucht en Carter knikte goedkeurend).

De verpleegster wachtte en de waldo hief langzaam zijn arm op. Heel, heel gelijkmatig kwamen de ampul met de zuiger omhoog. Ongeveer acht centimeter boven de Nulstandaard stopte de arm.

Zo voorzichtig als ze kon verwijderde de zuster de kurken bodemplaat van de ampul, waardoor een klein nippeltje zichtbaar werd in het midden van de vlakke bodem. De kleine opening in het midden van de nippel was afgesloten met een dun plastic vlies, dat het bij de geringste druk zou begeven, maar de opening hermetisch afsloot zolang het niet werd verwijderd. Met een snelle beweging haalde de verpleegster een roestvrij stalen naald uit het doosje en schoof hem over de nippel.

‘Naald past,’ zei ze.

Wat eerst een ampul was was nu een injectiespuit geworden.

Een tweede stel grijpers van de waldo werden om de greep van de zuiger geplaatst en vervolgens vastgezet. De hele waldo met de injectiespuit in zijn klauwen gleed nu gelijkmatig in de richting van de twee grote dubbele deuren, die bij zijn nadering open gingen.

Niemand kon met het blote oog enige beweging zien in de vloeistof die bewegingloos werd vervoerd door de onmenselijk gelijkmatig voortbewegende machine. Zowel Carter als Reid begrepen echter heel goed, dat zelfs door microscopische beweging de bemanning van de Proteus heen en weer geslingerd zouden worden in een soort orkaan.

Toen de waldo de operatiezaal binnengleed en bij de tafel stopte, gaf Carter daarom het bevel: ‘Maak contact met de Proteus!’

Het antwoord was ALLES WEL MAAR LICHTELIJK GEKLUTST en Carter kon niet nalaten even te grinniken. Benes lag op de operatietafel, en vormde het tweede belangstellingsobject in de zaal. De thermische deken bedekte hem tot zijn sleutelbeen. Dunne rubber slangetjes leidden van de deken naar het centrale koelaggregaat onder de operatietafel.

In een onregelmatige halve cirkel achter het geschoren en van vierkanten voorziene hoofd van Benes, bevond zich een aantal gevoelige detectors die de uitstraling van radioactiviteit moesten registreren.

Een team chirurgen en hun assistenten, met gazen maskers voor, stond bij Benes, hun ogen plechtig gevestigd op de naderende waldo. De tijdmeter sprong in het oog op een van de muren en verschoof op dat ogenblik net van 59 naar 58.

De waldo stopte naast de operatietafel.

Twee van de detectors kwamen van hun plaats alsof ze plotseling tot leven waren gekomen. Gehoorzamend aan de lange afstandsbesturing door een snelwerkend technicus, stelden zij zich op ter weerszijden van de injectiespuit, één naast de ampul, de andere bij de naald.

Een klein scherm op het paneel van de technicus kwam tot groenachtig leven toen er een echo op verscheen, vervaagde, sterker werd, opnieuw vervaagde enzovoort.

De technicus zei: ‘Proteus radioactiviteit ontvangst goed.’

Carter sloeg zijn handen met een stevige klap ineen en reageerde met grimmige voldoening. Alweer was er een moeilijke hindernis genomen. Het ging hier niet zozeer om het registreren van radioactiviteit, maar om de uitstraling van radioactieve deeltjes die geminiaturiseerd waren en die door hun ongelooflijk kleine, infra-atomische afmeting aan een normale detector ontsnapt zouden zijn. De deeltjes moesten daarom eerst een deminiaturisator passeren en de noodzakelijke koppeling tussen deminiaturisator passeren en de noodzakelijke koppeling tussen deminiaturisator en detector had men in de koortsachtige drukte van de vroege ochtenduren moeten improviseren.

De waldo met de zuiger van de injectiespuit in zijn greep, drukte de zuiger nu met gelijkmatig toenemende druk omlaag. Het dunne plastic vlies tussen ampul en naald brak en na een ogenblik vormde zich een heel klein druppeltje aan de punt van de naald. Het viel omlaag in een klein bekken dat eronder was geplaatst; een tweede en een derde druppel volgden.

De zuiger zakte met het waterniveau in de ampul. En toen veranderde de echo op het scherm voor de technicus.

‘Proteus in naald,’ riep hij.

De zuiger stopte.

Carter keek naar Reid. ‘Kunnen we?’

Reid knikte. Hij zei: ‘We kunnen nu inspuiten.’

De injectiespuit werd in een scherpe benedenwaartse hoek gebracht door de grijpers, en de waldo kwam weer in beweging. Ditmaal gleed hij in de richting van een plek op de hals van Benes, die nu haastig door een verpleegster met alcohol werd gebet. Op de huid van de hals was een kleine cirkel getekend, binnen die cirkel een kruis en de punt van de injectienaald bewoog zich naar het snijpunt van de gekruiste lijnen. De detectors volgden.

Een ogenblik aarzelde hij toen hij de hals raakte. Toen doorboorde hij de huid en drong naar binnen, de zuiger bewoog even en de detectortechnicus riep: ‘Proteus geïnjecteerd.’

De waldo gleed haastig weg. De groep detectors kwam naderbij, als gretig tastende voelsprieten en nestelden zich overal op gezicht en hals van Benes.

‘Gereed om te volgen,’ riep de detectortechnicus en raakte een schakelaar aan. Een half dozijn schermen, elk met de echo op een andere plaats, lichtte op. De informatie van deze schermen werd ergens anders verwerkt door een computer die de reusachtige kaart van het bloedvatenstelsel van Benes beheerste. Op die kaart verscheen een heldere stip in de halsslagader. In die ader was de Proteus ingespoten.

Carter dacht er over te gaan bidden maar hij wist niet hoe. Op die kaart daar leek het maar een uiterst geringe afstand van de verlichte stip naar het bloedstolsel in de hersenen.

Hij keek toe hoe de tijdmeter versprong naar 57, volgde toen de onmiskenbare en tamelijk snelle beweging van de lichtstip door de ader in de richting van het hoofd en het bloedstolsel. Een ogenblik lang sloot hij de ogen en dacht: Alstublieft. Als er een hogere macht bestaat, alstublieft hélp ons!

Grant riep ademloos: ‘We zijn naar Benes gebracht. Ze zeggen dat ze ons in de naald gaan brengen en vervolgens in zijn hals zullen inspuiten. Ik heb hen verteld dat we een beetje geklutst zijn. Tjonge – een beetje geklutst!’

‘Goed,’ zei Owens. Hij voerde strijd met zijn instrumenten in ten poging het heftig bewegen van het schip tegen te gaan. Hij had niet veel succes.

Grant zei: ‘Hoor eens even, waarom – waarom moeten we in die – eh – naald?’

‘Daar zitten we meer besloten. Het bewegen van de naald zal nauwelijks enige merkbare invloed op ons hebben. En – eh – nog iets, we hebben liever zo min mogelijk geminiaturiseerd water in Benes.’

Cora zei: ‘Ojé.’

Haar haar was losgegaan en toen ze tevergeefs probeerde het naar achteren en uit haar ogen te strijken, viel ze bijna. Grant probeerde haar op te vangen, maar Duval had haar bovenarm al in een stevige greep.

Even plotseling als het onregelmatige schokken was begonnen, hield het weer op.

‘We zijn in de naald,’ zei Owens opgelucht. Hij draaide de buitenlichten van het schip aan.

Grant keek door de voorruit. Er was weinig te zien. De zoutoplossing voor hen flonkerde als een wolk vuurvliegjes. Ver boven en onder hen zag hij de gebogen begrenzing van iets dat helderder glansde. De wanden van de naald?

Een snel opkomende ongerustheid knaagde aan hem. Hij keerde zich naar Michaels.

‘Dokter…’

De ogen van Michaels waren gesloten. Ze openden zich traag en zijn hoofd draaide zich in de richting van de stem. ‘Ja Grant.’

‘Wat ziet u?’

Michaels tuurde vooruit, spreidde zijn handen en zei: ‘Geglinster.’

‘Ziet u ook dat het lijkt of alles danst?’

‘Ja inderdaad. Alles danst.’

‘Betekent dat dat onze ogen zijn aangetast door de miniaturisatie?’

‘Nee nee Grant.’ Michaels zuchtte vermoeid. ‘Als je bang bent voor blindheid vergeet dat dan maar. Kijk maar om je heen hier in de Proteus. Kijk naar mij. Is hier iets niet in orde?’

‘Nee.’

‘Nou dan. Hier binnen zie je geminiaturiseerde lichtgolven met een evenredig geminiaturiseerde retina, dus alles is in orde. Maar als geminiaturiseerde lichtgolven zich voortplanten in een minder, of in het geheel niet geminiaturiseerde wereld, worden ze niet gemakkelijk teruggekaatst. In feite dringen ze door de voorwerpen heen. We zien alleen maar periodiek optredende reflecties, hier en daar. Vandaar dat alles daarbuiten voor onze ogen danst.’

‘Ik snap het. Dank u doc,’ zei Grant.

Michaels zuchtte weer. ‘Ik hoop dat ik gauw mijn zeebenen krijg. Het flikkerende licht samen met de beweging van Brown bezorgen me hoofdpijn.’

‘Daar gaan we!’ riep Owens plotseling.

Ze gleden nu vooruit. Dat was duidelijk te voelen. De ver van hen verwijderde gebogen wanden van de injectienaald leken concreter naarmate de incidentele reflecties van geminiaturiseerd licht op de wanden vervormden en samensmolten. Het was alsof zij op een roetsjbaan zaten en omlaag gleden langs een eindeloze helling.

Voor hen uit scheen de vaste wand uit te komen in een klein cirkeltje van flikkerlichtjes. De cirkel werd langzaam groter, daarna sneller, opende zich vervolgens in een reusachtige afgrond – en toen was alles om hen heen één en al flikkerlichtjes.

Owens zei: ‘We zijn nu in de halsslagader.’

De tijdmeter gaf 56 aan.

9  Arterie

Duval keek opgetogen om zich heen. ‘Denk het je even in,’ zei hij. ‘In een menselijk lichaam, in een ader. Owens! Doe de binnenverlichting uit man! Laat ons Gods werk zien.’

De binnenverlichting ging uit maar een vreemd spookachtig licht stroomde van buitenaf binnen, de vlekkerige weerkaatsing van het geminiaturiseerde licht van de scheepslampen voor en achter.

Owens had de Proteus nagenoeg tot stilstand gebracht met het oog op de slagaderlijke bloedstroom en liet het schip meedrijven.

Hij zei: ‘U kunt de veiligheidsriemen wel losmaken.’

Duval was in een wip uit zijn stoel en Cora was dadelijk bij hem. Zij stortten zich op het raam in een soort extatische bewondering. Michaels stond wat bedachtzamer op, wierp een blik op de beide anderen en vestigde zijn aandacht toen op zijn kaart die hij nauwgezet ging bestuderen.

Hij zei kort: ‘Uitstekend precisiewerk.’

‘Dacht u dat we de arterie hadden kunnen missen?’ vroeg Grant.

Een ogenblik keek Michaels afwezig naar Grant. Toen zei hij: ‘ – eh – nee! Dat was erg onwaarschijnlijk. Maar we hadden voorbij een hoofdaftakking kunnen binnenkomen, dan waren we niet in staat geweest tegen de slagaderlijke stroom op te tornen en zouden we tijd hebben verloren met het kiezen van een andere route. Het schip is nu precies waar het moet zijn.’

Zijn stem beefde.

Grant zei opbeurend: ‘Tot dusver gaat het wel goed.’

‘Ja.’ Er volgde een pauze. Toen zei hij haastig: ‘Deze plaats heeft drie voordelen: een gemakkelijke inspuiting, een grote stroomsnelheid en de kortste weg, zodat we onze bestemming met zo min mogelijk oponthoud kunnen bereiken.’

‘Prachtig.’ Grant knikte en wendde zich naar het raam. Bijna dadelijk werd hij gegrepen door al het wonderlijke dat hij zag. De wand in de verte leek een halve mijl bij hen vandaan te zijn en glansde af en toe helder amberkleurig, want ze werd grotendeels aan het gezicht onttrokken door de enorme hoeveelheid voorwerpen die voorbij het schip dreven. Het was een exotisch aquarium van reusachtige afmetingen dat zij voor zich zagen, een aquarium dat geen vissen, maar veel merkwaardiger voorwerpen vertoonde. Grote rubber banden, die in het midden ingedeukt waren, overheersten in aantal. Ze hadden ongeveer tweemaal de doorsnede van het schip, en waren oranje-strokleurig. Ze schitterden en glansden bij tussenpozen, alsof ze bezet waren met diamanten.

Duval zei: ‘De kleur is niet helemaal goed. Als het mogelijk zou zijn de lichtgolven te deminiaturiseren op het moment dat zij het schip verlaten en de teruggekaatste reflectie te miniaturiseren, zouden we heel wat verder zijn. Het is belangrijk een juiste reflectie te verkrijgen.’

Owens zei: ‘U hebt volkomen gelijk dokter en het werk dat door Johnson en Antoniani is gedaan wijst erop dat dit inderdaad uitvoerbaar zou kunnen zijn. Helaas is de techniek nog niet bruikbaar in de praktijk, maar zelfs als dat wel zo was hadden we het schip niet in één nacht voor dat doel geschikt kunnen maken.’

‘Nee dat geloof ik ook niet,’ zei Duval.

‘Maar al is de reflectie dan misschien niet zuiver,’ zei Cora met van ontzag vervulde stem, ‘dit heeft toch zeker een geheel aparte schoonheid. Het zijn net zachte, afgeplatte ballonnen bezaaid met miljoenen sterren.’

‘Het zijn in werkelijkheid rode bloedlichaampjes,’ zei Michaels tegen Grant. ‘Rood zijn ze in grote hoeveelheden, maar elk afzonderlijk zijn ze strokleurig. Die je nu ziet, komen regelrecht van het hart en vervoeren hun lading zuurstof naar het hoofd en dan vooral naar de hersenen.’

Grant bleef vol verbazing naar buiten kijken. Behalve de bloedlichaampjes waren er ook kleinere voorwerpen, plat en schotelvormig, talrijk in aantal. (Bloedplaatjes, dacht Grant, bij wie de vorm van de voorwerpen de herinnering wakker riep aan zijn colleges fysiologie).

Een van de bloedplaatjes bonsde zachtjes tegen het schip aan. Het was zo dichtbij dat Grant de opwelling moest onderdrukken zijn hand uit te steken en het te pakken. Het werd langzaam platgedrukt, bleef een ogenblik aan het schip kleven en bewoog zich toen van het schip af. Kleine stukjes bleven aan het raam plakken – een veeg, die geleidelijk werd weggespoeld.

‘Het brak niet,’ zei Grant.

‘Nee,’ zei Michaels. ‘Als het gebroken was, was er misschien een klein stolsel omheen gevormd. Niet genoeg om schade aan te richten, zullen we hopen. Toch, als we groter waren, zouden we wel eens in moeilijkheden kunnen komen. Kijk daar eens!’

Grant keek in de richting van de wijzende vinger. Hij zag kleine staafvormige voorwerpen, die andere voorwerpen en afvalstoffen voortduwden en vooral rode bloedlichaampjes, véél rode bloedlichaampjes. Toen ontdekte hij het voorwerp waarnaar Michaels wees.

Het was kolossaal groot, melkachtig van kleur en pulserend. Het was granuleus en in de melkachtige massa zaten zwarte glittertjes, flonkerende stukjes die zo diepzwart waren, dat zij leken te gloeien met een onwezenlijk en verblindend licht. In het binnenste van de massa bevond zich een donkere plek, vaag zichtbaar door de melkachtige omgeving, die een vaste, onveranderlijke vorm had. De omtrekken van het hele ding waren niet goed te onderscheiden, maar plotseling strekte het een melkachtige arm uit in de richting van de slagaderwand en de massa scheen daar in te vloeien. Het was nu niet duidelijk meer te zien omdat het aan het gezicht werd onttrokken door de voorwerpen dichterbij.

‘Wat was dat in vredesnaam?’ vroeg Grant.

‘Een witte bloedcel natuurlijk. Er zijn er niet zoveel van; tenminste niet in vergelijking met de rode bloedlichaampjes. Er zijn ongeveer zeshonderdvijftig rode tegen één witte. De witte zijn echter veel groter en zij kunnen zich zelfstandig verplaatsen. Sommige kunnen zich zelfs helemaal uit een bloedvat werken. Het zijn vreesaanjagende dingen als je ze op deze schaal ziet. Ik zou er niet graag van nog dichterbij kennis mee willen maken.’

‘Worden ze niet de aasgieren van het lichaam genoemd?’

‘Ja. Wij hebben weliswaar de afmeting van een bacterie, maar we hebben een metalen huid en geen organische celwand. Ik veronderstel dat de witte cellen dat verschil wel kunnen voelen en dat zij niet op ons zullen reageren zolang wij de weefsels om ons heen maar niet beschadigen.’

Grant probeerde zijn gerichte aandacht wat te spreiden en deed een poging het panorama in zijn geheel te overzien. Hij deed een paar stappen terug en kneep zijn ogen half dicht.

Het was een dans! Elk voorwerp sidderde. Hoe kleiner het voorwerp, hoe duidelijker de trilling. Het leek een gigantisch, ongeregeld ballet waarvan de choreograaf gek geworden was en de dansers gevangen werden gehouden in de greep van een krankzinnige, eeuwigdurende dans.

Grant sloot zijn ogen helemaal. ‘Voel je het? De beweging van Brown bedoel ik.’

Owens antwoordde: ‘Ja ik voel het. Het is niet zo erg als ik had verwacht. De bloedstroom heeft een veel grotere viscositeit dan de fysiologische zoutoplossing waar we eerst in zaten en die hoge graad van viscositeit beteugelt de beweging.’

Grant voelde het schip onder zijn voeten op een luie manier bewegen, niet zo heftig als toen ze nog in de injectiespuit zaten. Het eiwitgehalte van het vloeibare deel van het bloed, de ‘plasma proteïne’ (de term dook op in Grants geheugen) beschermde het schip.

Dat was niet gek. Hij fleurde er door op. Misschien viel het allemaal nog wel mee.

Owens zei:

‘Ik stel voor dat u nu allen naar uw plaatsen gaat. We bereiken nu gauw een aftakking van de arterie en ik ga langs de andere wand varen.’

De anderen namen plaats in hun stoel, maar konden niet genoeg krijgen van wat zich om het schip afspeelde.

‘Wat geweldig jammer dat we hier maar een paar minuten tijd voor hebben,’ zei Cora. ‘Dokter Duval wat zijn dat?’

Een aantal heel kleine structuurtjes, aaneengeklit tot een nauwe spiraalvormige buis, dreven voorbij. Er volgden er nog meer. Ze zetten uit en trokken samen terwijl ze voorbijgingen.

‘Hé,’ zei Duval, ‘die kan ik niet thuisbrengen.’

‘Een virus misschien,’ opperde Cora.

‘Wat te groot voor een virus dacht ik en zeer zeker anders dan enig virus dat ik ooit heb gezien. Owens, zijn we erop ingericht monsters mee te nemen?’

Owens zei: ‘We kunnen het schip verlaten als dat moet dokter, maar we kunnen niet stoppen voor monsters.’

‘Kom nou, zo’n kans krijgen we misschien nooit meer.’ Duval kwam geprikkeld overeind. ‘Laten we daarvan wat aan boord gaan halen. Juffrouw Peterson, u…’

Owens zei: ‘Dit schip heeft een opdracht dokter.’

‘Het is toch niet erg als we…’ begon Duval, maar werd in de rede gevallen door de stevige greep van Grants hand op zijn schouder.

‘Als u er geen bezwaar tegen hebt dokter,’ zei Grant, ‘laten we hier dan niet verder over argumenteren. We hebben een opdracht uit te voeren en we kunnen niet stoppen of daarvoor van de route afwijken, of zelfs maar langzamer varen om iets op te pikken. Ik neem aan, dat u dat begrijpt en er verder van af zult zien!’

In het onzekere, flakkerende licht dat werd weerkaatst door de slagaderlijke wereld buiten het schip, was duidelijk te zien dat Duval de wenkbrauwen fronste.

‘O best,’ zei hij vrij bot, ‘ze zijn nu toch al weg.’

Cora zei: ‘Als we deze opdracht eenmaal tot een goed einde hebben gebracht dokter Duval, zullen er methodes worden ontwikkeld om miniaturisatie onbeperkt te doen voortduren. We kunnen dan deelnemen aan een echt onderzoek.’

‘Ja, daar hebt u misschien wel gelijk in.’

Owens zei:

‘Arteriewand rechts.’

De Proteus had een grote boog beschreven en de wand leek nu niet verder bij hen vandaan dan ongeveer dertig meter. De enigszins geribde, amberkleurige laag endotheelweefsel waaruit de binnenbekleding van de slagader bestond, was tot in de kleinste details duidelijk zichtbaar.

‘Ha,’ zei Duval, ‘wat een manier om arteriosclerose te onderzoeken. Je kunt de aangetaste plekken tellen.’

‘Zou je ze dan ook kunnen weghalen?’ vroeg Grant.

‘Natuurlijk. Denk je de toekomst eens in. Een schip kan door een aangetast bloedvatenstelsel worden gestuurd om overal de sclerosehaarden los te maken en te vernietigen, de bloedvaten te doorboren en te verwijden. Maar het zou wel een kostbare behandeling zijn.’

‘Misschien zou het geautomatiseerd kunnen worden,’ zei Grant. ‘Misschien kunnen kleine huishoudrobots door de bloedvaten worden gestuurd om de rommel op te ruimen. Of misschien kan elk mens op jeugdige leeftijd worden ingespoten met een permanent leger van zulke bloedvatschoonmakers – mijn god, kijk eens wat een eind.’

Ze waren nu nog dichter bij de arteriewand gekomen en het schip kreeg het zwaarder te verduren in de woelige beroering die bij de wand heerste. Maar als ze voor zich uit keken, konden ze zien hoe de wand zich uitstrekte, mijlenver aan één stuk naar het scheen, voor hij afboog.

Michaels zei: ‘Het bloedcirculatiesysteem is, zoals ik je al eens eerder heb gezegd, ongeveer honderdduizend mijl lang, als je alle vaten, ook de allerkleinste, achter elkaar legt.’

‘Da’s heel wat,’ zei Grant.

‘Honderdduizend mijl op niet geminiaturiseerde schaal. Bij onze huidige schaal is het,’ hij hield even op om na te denken, ‘meer dan drie triljoen mijl lang – dat is een half lichtjaar. Als we op onze huidige grootte alle bloedvaten van Benes zouden afreizen, zou de afstand van die reis bijna gelijk zijn aan een reis naar een ster.’

Hij keek afgetobd om zich heen. Noch hun veiligheid tot dusver, noch de schoonheid van hun omgeving, had hem blijkbaar gerustgesteld.

Grant deed zijn best opgewekt te zijn. ‘Die beweging van Brown valt in elk geval erg mee,’ zei hij.

‘Ja,’ zei Michaels. En daarna: ‘Ik stelde me wel wat aan toen we het daarstraks over de beweging van Brown hadden.’

‘Dat deed Duval ook toen we het over het nemen van monsters hadden. Ik geloof dat we geen van allen helemaal onszelf zijn.’

Michaels slikte. ‘Dat was weer typisch Duval om voor specimina te willen stoppen.’

Hij schudde zijn hoofd en wendde zich naar de kaarten op het gebogen plateau tegen een van de wanden. De kaart met de bewegende stip erop was een kopie van de veel grotere in de controletoren en de kleinere uitvoering in de koepel van Owens. Hij zei: ‘Wat is onze snelheid Owens?’

‘Vijftien knopen in onze schaal.’

‘Natuurlijk in onze schaal,’ zei Michaels humeurig. Hij haalde zijn rekenliniaal uit het daarvoor bestemde vakje en maakte een snelle berekening. ‘We zijn over twee minuten bij de aftakking. Blijf op deze afstand van de wand als je draait. Dan kom je veilig in het midden van de zij-ader en kun je zonder verdere vertakkingen rustig de haarvaten binnenvaren. Duidelijk?’

‘Volkomen duidelijk!’

Grant wachtte, steeds de blik gericht op het schouwspel buiten het raam. Een ogenblik lang ving hij de schaduw op van Cora’s profiel en hij keek ernaar, maar het uitzicht intrigeerde hem meer dan de gebogen lijn van haar kin.

Twee minuten? Hoe lang zou dat zijn? Twee minuten volgens zijn geminiaturiseerde tijdgevoel? Of twee minuten volgens hun tijdmeter? Hij draaide zijn hoofd om om er op te kijken. Er stond 56 op en terwijl hij keek, vervaagde het getal en verscheen, heel gedecideerd 55 erop, zwakjes eerst, daarna donkerder.

Plotseling schokte het schip en Grant werd bijna uit zijn stoel geslingerd.

‘Owens!’ riep hij uit. ‘Wat gebeurt er?’

Duval zei: ‘Zijn we ergens op gevaren?’

Grant baande zich met enige moeite een weg naar de ladder en slaagde erin die te beklimmen. Hij zei: ‘Wat is er aan de hand?’

‘Ik weet het niet.’ Het gezicht van Owens was vertrokken van inspanning. ‘Het schip luistert niet.’

De stem van Michaels klonk gespannen van beneden: ‘Kapitein Owens, wijzig uw koers. We naderen de wand.’

‘Ik… dat weet ik,’ hijgde Owens. ‘We zitten in de een of andere stroming.’

Grant zei: ‘Blijf proberen. Doe je best.’

Hij slingerde zich omlaag en met zijn rug tegen de ladder, terwijl hij zich schrap probeerde te zetten tegen het stampen van het schip, zei hij: ‘Hoe kan hier nu een zijdelingse stroming zijn. We gaan toch mee met de slagaderlijke stroming?’

‘Ja,’ zei Michaels met nadruk, zijn gezicht wasachtig bleek, ‘er kan hier niets zijn waardoor we opzij worden gedrukt.’ Hij wees naar buiten op de arteriewand, die nu heel dichtbij was en nog steeds dichterbij kwam. ‘Er moet iets niet in orde zijn met de instrumenten. Als we de wand raken en die beschadigen, kan er een stolsel om ons heen komen wat ons gevangen zal houden, of de witte bloedlichaampjes komen in actie.’

Duval zei: ‘Maar dit is onmogelijk in een gesloten systeem. De wetten van de hydrodynamica…’

‘Een gesloten systeem?’ De wenkbrauwen van Michaels gingen met een ruk omhoog. Met enige inspanning strompelde hij naar zijn kaarten, kreunde toen: ‘Het heeft geen zin. Ik zou de kaart verder moeten vergroten en dat kan ik hier niet. In godsnaam Owens, blijf van die wand weg.’

‘Verrek man,’ schreeuwde Owens terug, ‘ik probeer niet anders. Geloof me, er is hier een stroming waar ik niet tegenop kan.’

‘Probeer dan er niet rechtstreeks tegenin te gaan,’ riep Grant. ‘Laat het schip maar gaan en bepaal je ertoe te trachten evenwijdig met de wand te blijven.’

Ze waren nu dicht genoeg bij de wand om elk detail ervan te kunnen zien. De strengen verbindingsweefsel, die de wand in hoofdzaak steunden, waren net spanten, ze hadden iets weg van gotische bogen, geelachtig van kleur en overdekt met een glimmende vetachtige substantie.

De verbindende strengen rekten uit en bogen uiteen, alsof de hele structuur zich vergrootte, bleven op het ruimste punt een ogenblik in rust en bewogen dan weer naar elkaar toe, waarbij het wandoppervlak tussen de spanten rimpelde. Grant hoefde niets te vragen om te weten dat wat hij zag, het pulseren van de arteriewand was synchroon met de hartslag.

Het worstelende schip kreeg het nog zwaarder te verduren. De wand was weer dichterbij gekomen en begon er rafelig uit te zien. De strengen hingen hier en daar los, alsof zij nog veel langer dan de Proteus een woedende stroom hadden weerstaan en bezig waren te bezwijken onder de druk. Ze zwaaiden heen en weer als kabels van een gigantische brug, sloegen tegen het raam en slierten er vochtig langs, waarbij hun sprankelende gele kleur zich vermengde met de dansende bundels van de scheepslampen.

De nadering van de volgende deed Cora een schrille kreet van ontzetting slaken.

Michaels schreeuwde: ‘Kijk uit Owens.’

Duval mompelde: ‘De arterie is beschadigd.’

Maar de stroom bewoog zich snel om de levende steunpilaar heen, sleepte het schip met zich mee en smeet het in een weemakende slagzij, waardoor iedereen over en door elkaar tegen de linkerwand werd geworpen.

Grant, die zijn linkerarm pijnlijk had gestoten, greep Cora met zijn andere hand en slaagde erin haar overeind te trekken. Recht vooruit turend probeerde hij er achter te komen wat hij door het flikkerende licht kon zien.

Hij schreeuwde: ‘Draaikolk! Op je plaatsen, allemaal. Maak je riemen vast.’

Alle voorwerpen buiten het schip leken op dit ogenblik in rust omdat zij allemaal gevangen waren in dezelfde draaiende stroom, die maakte dat de wand ineenvloeide tot een gele onherkenbare achtergrond.

Duval en Michaels worstelden zich naar hun plaats en rukten aan hun riemen.

Owens schreeuwde: ‘Een soort opening recht vooruit.’

Grant zei met klem tegen Cora: ‘Schiet óp. Trek jezelf omlaag in je stoel.’

‘Dat probeer ik,’ hijgde ze.

Wanhopig, omdat hij zich maar net staande kon houden in het heftig slingerende schip, duwde Grant haar omlaag en probeerde haar riemen te grijpen.

Het was al te Iaat. De Proteus werd gegrepen door de draaikolk en werd opgetild en rondgeslingerd alsof hij in een mallemolen zat.

Grant zag kans in een reflexbeweging een stang te grijpen en hij strekte zijn hand uit naar Cora. Ze was tegen de grond gesmeten. Haar vingers klemden zich om de armleuning van haar stoel en spanden zich tevergeefs.

Grant wist dat zij het niet zouden volhouden en hij probeerde wanhopig haar te pakken te krijgen, maar hij kwam een halve armlengte tekort. Zijn eigen hand gleed van de stang, terwijl hij zijn andere naar haar uitstrekte.

Duval streed een hopeloze strijd in zijn eigen stoel, maar de centrifugale kracht drukte hem omlaag. ‘Hou vast juffrouw Peterson, ik zal proberen u te helpen.’

Met grote inspanning had hij zijn veiligheidsriemen bereikt, terwijl Michaels toekeek met ogen star van ontzetting, en Owens, vastgenageld in zijn koepel, was helemaal niet te zien. Cora’s benen kwamen van de grond als gevolg van het centrifugaaleffect. ‘Ik kan niet…’

Grant liet zijn eigen houvast los omdat hij nu eenmaal geen andere mogelijkheid zag. Hij gleed zigzaggend over de vloer, haakte een been om de voet van een stoel met zo’n kracht dat hij het bijna kneusde, slaagde erin zijn arm daar ook heen te trekken en met zijn rechterarm greep hij Cora om haar middel toen haar vingers loslieten.

De Proteus tolde nu sneller en helde naar voren over. Grant kon de krampachtige houding van zijn lichaam niet lang volhouden en zijn been schoot los van de stoelpoot. Zijn arm, die al gekneusd en pijnlijk was door een vroegere onzachte aanraking met de wand, ving de extra belasting op met een pijn alsof de arm zou breken. Cora klemde zich aan zijn schouder en greep wanhopig de stof van zijn uniform vast.

Grant slaagde erin kreunend uit te brengen: ‘Heeft iemand… al kunnen nagaan wat er aan de hand is?’

Duval, die nog steeds tevergeefs met zijn riemen worstelde zei:

‘Het is een fistel – een arterioveneuze fistel.’

Met moeite richtte Grant zijn hoofd op en keek weer uit het raam. De beschadigde arteriewand kwam ten einde, recht voor hen uit. Het gele flikkeren hield op en een rafelige, duistere opening werd zichtbaar. Het gat reikte zo hoog en zo diep als zijn beperkte uitzicht toeliet en de rode bloedlichaampjes en alle andere voorwerpen verdwenen erin. Zelfs de vreesaanjagende vormeloze witte cellen werden snel door het gat gezogen.

‘Nog een paar seconden,’ hijgde Grant. ‘Nog een paar… Cora.’

Met een laatste schok, die een dergelijke pijn veroorzaakte dat Grant bijna van z’n stokje ging, schoten ze door het gat en het schip gleed langzaam in een plotseling rustige omgeving.

Grant liet zijn houvast los en bleef zwaar hijgend liggen. Gaandeweg kreeg Cora de macht over haar benen terug en stond op. Duval had zijn riemen los gemaakt. ‘Meneer Grant hoe is het ermee?’

Hij knielde naast Grant neer.

Cora knielde ook, betastte voorzichtig Grants arm en kneep er even in. Grants gezicht vertrok van pijn. ‘Raak die arm niet aan!’

‘Is hij gebroken?’ vroeg Duval.

‘Dat weet ik niet.’ Langzaam en voorzichtig probeerde hij hem te buigen; toen omvatte hij de biceps van zijn linkerarm met zijn rechterhand en drukte stevig.

‘Misschien niet. Maar ook al is hij niet gebroken, dan nog zal het weken duren voor ik zoiets weer kan doen.’

Michaels was ook opgestaan. Zijn gezicht was bijna onherkenbaar van opluchting. ‘We hebben het gehaald. En we leven nog. Hoe staat het met het schip, Owens?’

‘Helemaal in orde geloof ik,’ zei Owens. ‘Niet één rood lichtje op het paneel. De Proteus heeft meer te verduren gekregen dan waarvoor hij is gemaakt en hij heeft het gehouden.’ Zijn stem liet duidelijk horen dat hij buitengewoon trots was op zichzelf en zijn schip.

Cora zat nog steeds hulpeloos naast Grant. Geschrokken zei ze: ‘Je bloedt!’

‘O ja? Waar?’

‘Je zij. Er komt bloed door je uniform.’

‘O dat. Ik had wat moeilijkheden aan de Andere Zijde. Dat is alleen maar een kwestie van een nieuw verband. Heus, het is niets. Alleen maar bloed.’

Cora keek ongerust en ritste toen zijn uniform open. ‘Ga zitten,’ zei ze. ‘Probeer alsjeblieft rechtop te gaan zitten.’ Ze schoof haar arm onder zijn oksels en kreeg hem met enige moeite overeind, toen trok ze handig en voorzichtig zijn uniform over zijn schouders omlaag.

‘Dat doe ik wel voor je,’ zei ze, ‘… en dank je. Het is waanzinnig weinig voor wat je… maar dank je.’

Grant zei: ‘Goed, laten we afspreken dat jij mij ook eens een dienst bewijst. Help me even in mijn stoel wil je?’

Hij kwam met veel moeite overeind, Cora hielp hem aan de ene, Michaels aan de andere kant. Duval was na één blik op hen naar het raam gehinkt.

Grant zei: ‘Wat gebeurde er nu eigenlijk?’

Michaels zei: ‘Een arterioven… nou ja, laat ik het zó zeggen. Er was sprake van een abnormale verbinding tussen een slagader en een kleine ader. Dat komt wel eens voor, gewoonlijk als gevolg van een verwonding. Bij Benes is deze ontstaan toen hij gewond raakte in de auto vermoed ik. Het resultaat is een imperfectie, een soort ondoelmatige afwijking, maar in dit geval niet ernstig. Het is microscopisch, een minuscuul stroompje’

‘Een minuscuul stroompje. Dit!’

‘Op onze geminiaturiseerde schaal is het natuurlijk een gigantische draaikolk.’

‘Stond hij niet aangegeven op een van je bloedcirculatiekaarten Michaels?’ vroeg Grant.

‘Dat moet wel. Ik zou hem waarschijnlijk wel op de kaart hier aan boord kunnen vinden als ik die voldoende kon vergroten. De moeilijkheid is dat ik mijn eerste analyse in drie uur tijd heb moeten doen en ik heb de fistel daarbij over het hoofd gezien. Ik heb geen excuus.’

Grant zei: ‘Dat betekent alleen maar wat verloren tijd. Bepaal een andere route en laat Owens vertrekken. Hoe laat is het Owens?’ Hij keek automatisch op de tijdmeter terwijl hij het vroeg. Hij las: 52, en Owens zei:

‘Tweeënvijftig.’

‘Meer dan genoeg tijd,’ zei Grant.

Michaels zat Grant met opgetrokken wenkbrauwen aan te kijken. Hij zei: ‘We hebben geen tijd Grant. Je hebt niet begrepen wat er gebeurd is. We zijn uitgeschakeld. De zaak is mislukt. We kunnen het stolsel niet meer bereiken, begrijp je dat dan niet? We moeten vragen of ze ons uit het lichaam willen halen.’

Cora zei ontzet: ‘Maar er gaan dagen overheen voor het schip weer geminiaturiseerd kan worden. Benes zal sterven.’

‘Er kan niets worden gedaan. We gaan nu naar de halsader. We kunnen niet terugkeren door de fistel want we konden niet tegen die stroom op, zelfs niet op de diastolische momenten van het hart tussen de hartslagen in. De enige andere route, die waarbij we de veneuze stroom volgen, leidt door het hart en dat is je reinste zelfmoord.’

Grant zei dof: ‘Is dat zeker?’

Owens zei somber: ‘Hij heeft gelijk Grant. Alles is mislukt.’

10  Hart

In de controletoren was de hel losgebroken. De echo die de positie van het schip aangaf op het overzichtsscherm was nauwelijks van plaats veranderd, maar het detailscherm had zich drastisch gewijzigd.

Carter en Reid draaiden zich om bij het geluid van een monitorsignaal.

‘Meneer,’ het gezicht op het scherm was opgewonden.’ Proteus uit de koers. Ze hebben een echo opgepikt in Kwadrant 23 Lijn B.

Reid rende naar het raam dat uitzag over de kaartenkamer. Er was op die afstand natuurlijk niets te zien, alleen maar hoofden die zich over kaarten bogen in duidelijk gespannen concentratie.

Carter liep rood aan. ‘Verrek, schei uit met dat gezanik over kwadranten. Waar zijn ze?’

‘In de halsader meneer, varend in de richting van de bovenste holle ader.’

‘In een áder!’ Een ogenblik lang waren Carters eigen aderen alarmerend goed te zien. ‘Wat doen ze voor de donder in een ader Reid!’

Reid kwam snel aanlopen.

‘Hoe zijn ze in een ader terechtgekomen?’

‘Ik heb de mensen bij de kaart opdracht gegeven een arterio-veneuze fistel te lokaliseren. Ze zijn zeldzaam en niet gemakkelijk te vinden.’

‘Een wát…’

‘Directe verbinding tussen kleine slagader en een kleine ader. Het bloed sijpelt van de slagader in de ader en…’

‘Wisten ze dan niet dat daar een fistel zat?’

‘Kennelijk niet. En, Carter…’

‘Wat?’

‘Zo’n fistel kan op hun schaal een heel woeste stroom zijn. Ze hebben het misschien niet overleefd.’

Carter draaide zich om naar de rij televisieschermen. Hij drukte de aangewezen knop in. ‘Al bericht van de Proteus?’

‘Nee meneer,’ was het haastige antwoord.

‘Nou roep ze dan op man! Probeer iets van ze te weten te komen. En geef het dadelijk aan mij door.’

Het wachten was een kwelling. Seconden lang hield Carter zijn adem in. Het bericht kwam. ‘Proteus antwoordt meneer.’

‘Godzijdank,’ mompelde Carter. ‘Geef me het bericht.’

‘Ze zijn een arterio-veneuze fistel gepasseerd meneer. Ze kunnen niet terug en ze kunnen niet vooruit met de stroom mee. Ze vragen toestemming om uit het lichaam te worden genomen meneer.’

Carter liet beide vuisten op zijn bureau neerkomen. ‘Nee! Om de donder niet!’

Reid zei: ‘Maar generaal ze hebben gelijk.’

Carter keek op de tijdmeter. Die gaf 51 aan. Hij zei met trillende lippen: ‘Ze hebben nog éénenvijftig minuten en ze blijven daar éénenvijftig minuten. Als dat ding daar op nul staat, zullen we ze eruit halen. En geen minuut eerder, tenzij de opdracht is volbracht.’

‘Maar het is hopeloos, verdomme. God weet hoe hun schip te lijden heeft gehad. We zullen vijf man de dood in jagen.’

‘Misschien wel. Dat is het risico dat zij én wij lopen. Maar uit het verslag zal later tenminste zonneklaar blijken dat wij het niet hebben opgegeven zolang er nog maar een fractie van een theoretische kans op succes bestond.’

De ogen van Reid waren koud en de haren van zijn snor schenen overeind te gaan staan. ‘Carter je denkt alleen aan je éígen belang. Als ze sterven, zal ik getuigen dat jij ze in het lichaam hebt gelaten toen er redelijkerwijs gesproken al geen hoop meer was.’

‘Dat risico neem ik op de koop toe,’ zei Carter. ‘Vertel me nu eens even – jij hebt de leiding van de medische afdeling – waarom kunnen ze niet verder?’

‘Ze kunnen niet terug door de fistel vanwege de stroom. Dat is een fysieke onmogelijkheid, hoeveel bevelen je ook geeft. Bloeddruk is niet te regelen met legerorders.’

‘Waarom kunnen ze geen andere route kiezen?’

‘Alle routes naar het stolsel vanuit hun huidige positie leiden door het hart. De turbulentie in het hart zou hen ogenblikkelijk verpletteren en dat risico kunnen we niet nemen.’

‘We…’

‘Dat kunnen we níét Carter. Niet zozeer om het leven van die mensen, al is dat al reden genoeg. Maar als het schip wordt stukgeslagen zullen we nooit alle stukken uit het lichaam kunnen verwijderen en op een gegeven ogenblik zullen die fragmenten deminiaturiseren en Benes doden. Als we de mensen er nu uit halen, kunnen we proberen Benes van buitenaf te opereren.’

‘Dat is hopeloos.’

‘Niet zo hopeloos als de situatie op dit ogenblik.’

Een ogenblik dacht Carter na. Toen zei hij zacht: ‘Reid, vertel me eens, hoelang kunnen we het hart van Benes stilzetten zonder hem te doden?’

Reid staarde hem aan. ‘Niet lang.’

‘Dat weet ik wel. Ik vraag je om een exacte tijdsduur.’

‘Nou, hij is in coma en zijn lichaamstemperatuur is onderkoeld, maar rekening houdend met de dubieuze toestand waarin zijn brein verkeert zou ik zeggen niet langer dan zestig seconden. Op zijn hoogst.’

Carter zei: ‘De Proteus kan toch wel in minder dan zestig seconden het hart passeren of niet?’

‘Ik weet het niet.’

‘Dat zullen ze dan moeten proberen. Als we het onmogelijke niet aan durven, zullen we het bijna-onmogelijke moeten proberen, hoe riskant het ook is. Welke problemen zijn er verbonden aan het stilzetten van het hart?’

‘Geen enkel. Je kunt het met een naakte dolk doen, om Hamlet te citeren. De kunst is het om het weer op gang te brengen.’

‘Dat, beste kolonel, is jouw probleem en jouw verantwoordelijkheid.’ Hij keek naar de tijdmeter, die op 50 stond. ‘We verknoeien onze tijd. Laten we doorgaan. Zet jij je hartmensen aan het werk, ik zal de bemanning van de Proteus laten instrueren.’

De verlichting in de Proteus was aan. Michaels, Duval en Cora, nogal gehavend, stonden rondom Grant.

Grant zei: ‘En dat is dan dat. Ze zetten het hart van Benes stil door middel van een elektrische schok op het ogenblik dat wij daar aankomen en ze brengen het weer op gang als we er doorheen zijn.’

‘Brengen het weer op gang!’ barstte Michaels uit. ‘Zijn ze gek geworden? Dat kan Benes in zijn toestand niet verdragen.’

‘Ik vermoed,’ zei Grant, ‘dat zij het als een laatste kans beschouwen om onze opdracht tot een goed einde te brengen.’

‘Als dat onze enige kans is lukt het ons nooit.’

Duval zei: ‘Ik heb ervaring met open hartchirurgie Michaels. Er is een mogelijkheid. Het hart is taaier dan wij denken. Owens hoeveel tijd hebben we nodig om het hart te passeren?’

Owens keek omlaag uit zijn koepel. ‘Dat heb ik net zitten berekenen Duval. Als we geen oponthoud hebben, kunnen we het klaarspelen binnen de 57 seconden.’

Duval haalde de schouders op. ‘Dan hebben we nog drie seconden speling.’

Grant zei: ‘Laten we dan maar gauw verder gaan.’

Owens zei: ‘We drijven op dit ogenblik al met de stroom mee in de richting van het hart. Ik zal de motoren op volle kracht laten draaien. Ik moet ze toch testen. Ze hebben het zwaar te verduren gehad.’

Het gedempte zoemen van de motoren werd wat hoger van toon en de opgevoerde snelheid overheerste het flauwe, onregelmatige trillen van de beweging van Brown.

‘Lichten uit,’ zei Owens, ‘laten we ons vooral wat ontspannen in de tijd dat ik deze schuit naar het hart breng.’

En toen de binnenverlichting uit was begaven ze zich allemaal weer naar de ramen, zelfs Michaels.

De aanblik van de wereld buiten was totaal veranderd. Ze zagen nog steeds bloed. Het bevatte nog dezelfde stukken en brokken, al de fragmenten en moleculaire groeperingen, de bloedplaatjes en rode bloedlichaampjes, maar het verschil – het verschil…

Ze waren nu in de bovenste holle ader, de belangrijkste ader die van hoofd en hals kwam, en waarin alle zuurstof ontbrak. De rode bloedlichaampjes hadden hun zuurstof afgestaan en bevatten nu niet langer oxihemoglobine die helderrode combinatie van hemoglobine en zuurstof, maar uitsluitend hemoglobine. Hemoglobine is van zichzelf blauwpurper van kleur en in de ongelijkmatige reflectie van de geminiaturiseerde lichtgolven van het schip lichtte elk bloedlichaampje nu eens blauw op, dan weer groen, met daar tussendoor een veelvuldig terugkerend purper. Al het andere nam de kleur van deze zuurstofarme bloedlichaampjes aan.

De bloedplaatjes gleden in schaduwen gehuld voorbij en tweemaal passeerde het schip, gelukkig op grote afstand, een traag voortdrijvende witte bloedcel die nu de kleur van groenachtig roomijs had.

Grant keek nog eens naar het in eerbiedige aanbidding opgeheven profiel van Cora’s gezicht, dat er in de blauwachtige schaduw oneindig mysterieus uitzag. Zij was de ijskoningin van een polair gebied, verlicht door een blauwgroen ochtendgloren, dacht Grant dweepziek en had ineens een gevoel van leegte en verlangen.

Duval mompelde: ‘Glorieus!’ Maar daarbij keek hij niet naar Cora.

Michaels zei: ‘Ben je klaar Owens? Ik ga je door het hart loodsen.’

Hij begaf zich naar zijn kaarten en knipte een klein lampje aan dat onmiddellijk het sombere blauw minder diep maakte waarmee de Proteus in geheimzinnigheid was gehuld.

‘Owens,’ riep hij. ‘Hartkaart A-2. Nadering rechter atrium. Heb je dat?’

‘Ja, dat heb ik.’

Grant zei: ‘Zijn we al bij het hart?’

‘Luister zelf maar,’ zei Michaels knorrig. ‘Niet kijken. Luisteren!’

Een ademloze stilte daalde over de aanwezigen in de Proteus. Ze hoorden een geluid dat klonk als het verre bulderen van artillerie. Het was alleen maar het ritmisch trillen van de scheepsvloer, langzaam en afgemeten, maar toenemend in intensiteit. Een doffe bons gevolgd door een tweede; een pauze, daarna een herhaling, luider steeds luider.

‘Het hart!’ zei Cora. ‘Dat is het.’

‘Inderdaad,’ zei Michaels, ‘zeer sterk vertraagd.’

‘En we horen het niet zuiver,’ zei Duval ontevreden. ’De geluidsgolven zijn van te grote omvang om ons oor te kunnen prikkelen. Ze veroorzaken secundaire vibraties in het schip, maar dat is niet hetzelfde. Bij een behoorlijke exploratie van het lichaam…’

‘In de toekomst misschien dokter,’ zei Michaels.

‘Het klinkt als geschut,’ zei Grant.

‘Ja, maar dan wel geschut dat een flink vuurgordijn legt; twee biljoen hartslagen in zeventig jaar,’ zei Michaels. ‘Meer nog.’

‘En elke slag,’ voegde Duval er aan toe, ‘is de dunne scheiding tussen ons en de Eeuwigheid; elke slag geeft ons weer tijd om in het reine te komen met…’

‘Deze slagen die we nu horen,’ zei Michaels, ‘zullen ons regelrecht naar de Eeuwigheid sturen en ons helemaal geen tijd geven. Hou nu allemaal je mond. Ben je klaar Owens?’

‘Ik wel. Dat wil zeggen, ik zit achter mijn instrumenten en ik heb de kaart voor me. Maar hoe vind ik hier de weg?’

‘We kunnen niet verkeerd varen, zelfs al zouden we willen. We zijn nu in de bovenste holle ader op het punt waar die zich verenigt met de onderste. Heb je dat?’

‘Ja.’

‘Goed. Over enkele seconden gaan we de rechter atrium binnen, de eerste kamer van het hart – ze kunnen nu maar beter het hart stilzetten. Grant geef onze positie door.’

Grant had een ogenblik alles om zich heen vergeten, gefascineerd als hij was door het uitzicht voor hen. De holle ader is de grootste ader van het lichaam die in zijn laatste fase al het bloed uit het gehele lichaam, met uitzondering van de longen, verwerkt. Naarmate hij zich verwijdde en overging in de atrium ging hij over in een reusachtige, resonerende ruimte waarvan de wanden zich in de verte verloren, zodat het leek alsof de Proteus op een duistere, onmetelijke oceaan voer. De hartslag was nu een langzaam, schrikaanjagend dreunen en bij elke regelmatige bons werd het schip opgetild en schudde het.

Bij de tweede roep van Michaels schrok Grant op en draaide zich om naar zijn radiozender.

Owens riep uit: ‘Valvula tricuspidalis vooruit.’

De anderen keken in de richting die hij aanwees. Aan het eind van een geweldig lange gang konden ze hem in de verte zien. Drie helder rode vliezen, die vaneen weken en trillend openzwaaiden met de stroomrichting mee. Een spleet gaapte en werd groter, terwijl elk van de klepvliezen naar zijn eigen zijde fladderde. Daarachter lag de rechter ventrikel, één van de beide hoofdkamers van het hart.

Het bloed stroomde de ruimte binnen, alsof het er met kracht ingezogen werd. De Proteus werd met die stroom meegevoerd zodat de opening met reusachtige snelheid naderbij kwam en groter werd.

De stroom was echter gelijkmatig en het schip ondervond er nauwelijks enige hinder van.

Toen klonk het donderend geweld van de ventrikels, de grote uit louter spierweefsel bestaande hartkamers, toen die zich samentrokken in systole. De vliezen van de drieslippige klep bolden in de richting van het schip en gingen langzaam dicht met een vochtig, smakkend geluid, waardoor de wand voor hen werd afgesloten en een lange, verticale groef vertoonde die bovenaan in tweeën gedeeld werd.

De rechter hartkamer lag aan de andere zijde van de gesloten klep. Als die samentrok, kon het bloed niet terugstromen door de atrium en werd in plaats daarvan in en door de longslagader gepompt.

Grant riep uit boven de nagalm van de hartslag: ‘Dit wordt de laatste slag, zeggen ze.’

Michaels zei: ‘Dat is dan maar goed ook anders is het ook onze laatste hartslag. Zodra de klep weer opengaat, schiet je er met volle kracht doorheen Owens.’

Zijn gezicht zag er zeer vastberaden uit, merkte Grant afwezig op – helemaal niet angstig meer.

De radioactief gevoelige detectors die om hoofd en hals van Benes hadden gezwermd concentreerden zich nu op zijn borstkas. De kaarten van het vaatstelsel op de wand waren uitgebreid tot de hartstreek en stelden maar een deel van het hart voor, de rechteratrium. De echo die de positie van de Proteus aanduidde, was geleidelijk de holle ader afgezakt tot in de atrium die bezig was uit te zetten toen zij er binnenvoeren en daarna weer was samengetrokken.

De stroom had het schip in één ruk bijna de gehele lengte van de atrium meegevoerd in de richting van de drieslippige klep, die net dicht ging toen ze er vlak voor waren. Op een oscillografische scanner werd elke hartslag omgezet in een vibrerende elektronische bundel en nauwlettend gadegeslagen.

Het elektroshock apparaat stond opgesteld en de elektrodes zweefden boven de borstkas van Benes.

De laatste hartslag zette in. De elektronenbundel op de oscillograaf begon zich in opwaartse richting te bewegen. De linker hartkamer ontspande zich om nieuw bloed toe te laten en tijdens die ontspanning zou de drieslippige klep opengaan.

‘Nu,’ riep de technicus aan de hartindicator.

De twee elektrodes daalden neer op de borstkas, een naald op een van de wijzerplaten op het hartpaneel sprong dadelijk op rood en een zoemer ging doordringend over. Hij werd snel tot zwijgen gebracht. De oscillografische registraties stierven weg. Een simpel bericht ging naar de controletoren. Het luidde: ‘Hartslag gestopt.’

Carter drukte grimmig de stopwatch in zijn hand in en de seconden begonnen met ondraaglijke snelheid weg te tikken.

Vijf paar ogen keken vooruit naar de drieslippige klep. Owens stond klaar om de motoren op volle kracht te schakelen. De hartkamer was bezig te ontspannen en de halvemaanvormige klep aan het eind van de longslagader ergens daarbinnen moest nu vrijwel gesloten zijn. Er kon geen bloed in de hartkamer terugstromen uit de arterie; de klep zorgde daar wel voor. Het geluid dat het sluiten ervan veroorzaakte, maakte de lucht hevig aan het trillen.

En naarmate de hartkamer voortging zich te ontspannen, moest het bloed van een andere kant binnenkomen, uit de rechter atrium.

De drieslippige klep begon open te klapperen in de richting van de hartkamer.

De machtige spleet tussen de plooien voor hen uit werd breder, werd een doorgang, en tenslotte een reusachtige opening.

‘Nu,’ schreeuwde Michaels. ‘Nu! Nu!’

Zijn woorden gingen verloren in het geluid van de hartslag en de aanzwellende motoren. De Proteus schoot vooruit door de opening de hartkamer in. Binnen enkele seconden zou die kamer zich samentrekken en in de hevige beroering daarna zou het schip gekraakt worden als een luciferdoosje en ze zouden allemaal dood zijn – en drie kwartier later zou Benes ook dood zijn.

Grant hield zijn adem in. De diastolische slag rommelde weg in de stilte!

Daarna volgde doodse stilte. Duval riep: ‘Dat moet ik zien!’

Hij was al op de ladder en zijn hoofd verscheen in de koepel, de enige plaats in het schip van waaruit je een duidelijk onbelemmerd achteruitzicht had.

‘Het hart staat stil,’ riep hij. ‘Kom eens kijken.’

Cora nam zijn plaats in en daarna Grant.

De drieslippige klep hing slap half open. De binnenoppervlakte was bekleed met reusachtige verbindingsvezels die hem verbonden met de binnenoppervlakte van de hartkamer; vezels die de klepdelen terugtrokken als de hartkamer zich ontspande en die ze stevig op hun plaats hielden als de samentrekking van de hartkamer ze naar elkaar toe dwong, waarbij ze er voor zorgden dat de klepdelen niet te ver doorzwaaiden en een omgekeerde opening vormden.

‘De architectuur is fantastisch,’ zei Duval. ‘Het moet een schitterend gezicht zijn die klep van hieruit dicht te zien gaan.’

‘Als je dat nu zou zien dokter, zou het het laatste zijn wat je zag,’ zei Michaels. ‘Topsnelheid Owens en links aanhouden naar de halvemaanvormige klep toe. We hebben dertig seconden om uit dit doodsoord te komen.’

Als het een doodsoord was en dat was het ongetwijfeld, was het er een van sombere schoonheid. De wanden werden geschoord door machtige, in wortels uitlopende vezels die stevig aan de verre wand waren gehecht. Het was alsof zij in de verte een gigantisch woud zagen van grillige, bladerloze bomen, zij kronkelden zich in allerlei bochten, en vormden het complexe stelsel dat de meest vitale spier van het menselijk lichaam verstevigt en beschermt.

Die spier, het hart, is een dubbele pomp die goed moet functioneren vanaf de geboorte tot aan de dood en het werkt regelmatig en onvermoeibaar onder alle omstandigheden. Het menselijk hart is het grootste hart in het dierenrijk. Het hart van geen ander zoogdier hoe oud dat zoogdier ook wordt, maakt meer dan een biljoen slagen, maar na een biljoen hartslagen is de mens nog pas aan het begin van de middelbare leeftijd, in de bloei van zijn leven. Er hebben mannen en vrouwen lang genoeg geleefd om het aantal van drie biljoen te overschrijden.

De stem van Owens verbrak de stilte. ‘Nog maar negentien seconden dokter Michaels. Ik zie nog geen spoor van de klep.’

‘Hou in godsnaam vol. Je richting is goed. En we zullen hopen dat die klep open is.’

Grant zei gespannen: ‘Daar is hij. Is dat hem niet? Die opening?’

Michaels keek op van zijn kaart en wierp een vluchtige blik in de aangewezen richting. ‘Ja dat is hem. En hij is gedeeltelijk open ook, genoeg voor ons. De systolische hartslag zou juist inzetten toen het hart werd uitgeschakeld. Nou dan, doe allemaal stevig je riemen aan. We gaan met een klap die opening door, maar de hartslag komt pal achter ons aan en wanneer die komt…’

‘Als die komt,’ zei Owens zachtjes.

‘Wannéér die komt,’ herhaalde Michaels, ‘komt er een reusachtige golf bloed. We zullen daar zover mogelijk vóór moeten blijven.’

Wanhopig maar vastbesloten liet Owens het schip vooruitschieten naar de kleine opening in het midden van de boogvormige spleet (vandaar ‘halvemaan’) die de gesloten klep aanduidde.

In de operatiezaal werd zwijgend en onder hoogspanning gewerkt. Het chirurgische team dat zich over Benes boog, was even bewegingloos als hij. Het koude lichaam van Benes en het stilstaande hart maakten dat ieder der aanwezigen de nabijheid van de dood voelde. Alleen de rusteloos sidderende detectors bleven over als tekenen van leven.

In de controlekamer zei Reid: ‘Het is duidelijk dat ze tot dusver veilig zijn. Ze zijn de drieslippige klep gepasseerd en volgen een gebogen baan met als doel de halvemaanvormige klep. Het is geen toevallige baan, maar een weloverwogen route die door de motoren snel wordt afgelegd.’

‘Ja,’ zei Carter, terwijl hij de wijzer op zijn stopwatch niet uit het oog verloor.

‘Nog vierentwintig seconden.’

‘Ze zijn er nu bijna.’

‘Nog vijftien seconden,’ zei Carter onverbiddelijk.De harttechnici aan het elektroshock apparaat maakten zich onopvallend gereed.

‘Koers regelrecht naar de halvemaanvormige klep.’

‘Zes seconden nog. Vijf. Vier…’

‘Ze gaan er door.’ En terwijl hij sprak klonk waarschuwend een zoemer.

‘Hartslag opwekken,’ klonk het door een van de luidsprekers en een rode knop werd ingedrukt. Een gangmaker kwam in actie en een ritmische golf potentieel verscheen op een scherm in de vorm van een bundel pulserend licht.

De oscillograaf die de hartslag registreerde bleef dood. De snelheid van de gangmaker werd opgevoerd, terwijl vele ogen gespannen toekeken.

‘Het móét weer op gang komen,’ zei Carter, die met gespannen spieren naar voren leunde.

De Proteus voer de opening binnen die eruit zag als een mond waarvan de even geopende lippen zich plooiden tot een reusachtige, aarzelende glimlach. Het schip wrong zich tussen de taaie membraanweefsels door, bleef even steken zodat de motoren een ogenblik hoog gierden – en schoot er toen doorheen.

‘We zijn uit de hartkamer,’ zei Michaels, terwijl hij over zijn voorhoofd wreef en vervolgens naar zijn hand keek die nat was geworden, ‘en we zijn in de longslagader. Op volle kracht verder Owens. De hartslag zal over drie seconden moeten inzetten.’

Owens keek achterom. Hij was de enige die dat kon doen, terwijl de anderen hulpeloos in hun stoelen zaten vastgebonden met alleen uitzicht vooruit.

De halvemaanvormige klep verdween, terwijl ze nog steeds gesloten werd gehouden door de vezels die met hun wijdvertakte uitlopers de slippen van de klep als zuignappen vasthielden.

Owens zei: ‘De hartslag komt niet. Hij komt niet… wacht, daar is hij.’ De twee delen van de klep ontspanden zich; de vezelsteunen gaven mee en de gespannen wortels rimpelden en werden slap.

De opening gaapte, de golf bloed rolde op hen af en het donderende brr – oe – mmm van de systole bereikte hen.

De vloedgolf van het bloed haalde de Proteus in en joeg het schip met levensgevaarlijke snelheid voor zich uit.

11  Haarvat

De eerste hartslag brak de spanning in de controletoren. Carter hief beide armen omhoog en schudde zijn vuisten in een zwijgend aanroepen van de goden. ‘Het is waarachtig gelukt. We hebben ze erdoor gekregen!’

Reid knikte. ‘Je hebt ditmaal gewonnen generaal. Ik zou het lef niet hebben gehad ze opdracht te geven door het hart te gaan.’

Het wit van Carters ogen was bloeddoorlopen. ‘Ik had niet het lef ze er níét doorheen te sturen. Nou ja, als ze nu maar de slagaderlijke stroom de baas kunnen…’ Zijn stem verhief zich voor de microfoon. ‘Maak contact met de Proteus zodra de snelheid van het schip afneemt.’

Reid zei: ‘Ze zijn weliswaar weer terug in het slagaderlijk stelsel, maar niet op weg naar de hersens. De oorspronkelijke injectie werd gedaan in één van de grote slagaders die van de linker hartkamer naar de hersenen voert. De longslagader gaat van de rechter hartkamer – naar de longen.’

‘Dat betekent vertraging. Dat weet ik,’ zei Carter. ‘Maar we hebben nog tijd.’ Hij wees op de tijdmeter die 48 aangaf.

‘Goed, maar we kunnen ons nu beter concentreren op het ademhalingscentrum.’

Hij voerde de noodzakelijke wijziging uit en het interieur van de respiratiepost werd zichtbaar op het monitorscherm.

Reid zei: ‘Wat is de respiratiesnelheid?’

‘Terug op zes per minuut kolonel. Ik dacht een ogenblik dat we het niet zouden halen.’

‘Wij ook. Hou hem zo. Je zult ook het schip in de gaten moeten gaan houden. Het kan nu elk ogenblik in jouw sector komen.’

‘Bericht van de Proteus,’ klonk een andere stem. ‘ALLES WEL – eh, meneer? Er is nog meer. Wilt u het voorgelezen hebben?’

Carter keek dreigend. ‘Natuurlijk wil ik het horen.’

‘Ja meneer. Het luidt: WOU DAT U HIER WAS EN IK DAAR’

Carter zei: ‘O ja? Nou, vertel Grant maar dat ik honderdmaal liever zou zien dat hij… nee, vertel hem maar niets. Vergeet het maar.’

Met het eindigen van de hartslag was de golfbeweging over gegaan in een redelijke stroomsnelheid en de Proteus voer weer rustig verder, rustig genoeg om de lichte, onregelmatige beweging van Brown te voelen.

Grant voelde het met opluchting, want het was alleen maar merkbaar op de kalme ogenblikken en juist aan die ogenblikken had hij zo’n behoefte.

Zij hadden weer allemaal hun riemen losgemaakt en Grant die bij het raam zat zag dat het uitzicht in grote trekken overeenkwam met dat in de halsader. Dezelfde blauw-groen-violette bloedlichaampjes domineerden. De verre wanden waren misschien wat meer gegolfd, met de lijnen in de richting van de stroom.

Ze passeerden een opening.

‘Nee, die niet,’ zei Michaels aan de lessenaar waar hij ijverig met zijn kaarten bezig was. ‘Kun je mijn aanduidingen volgen daarboven Owens?’

‘Ja doc.’

‘Goed. Tel dan de vertakkingen die ik aangeef. Straks gaan we rechtsaf. Duidelijk?’

Grant keek toe hoe de vertakkingen met steeds kortere tussenpozen kwamen en zich links en rechts, onder en boven afsplitsten, terwijl de vaargeul waarin zij voeren steeds smaller werd, en de wanden steeds duidelijker zichtbaar.

‘Ik zou hier niet graag verdwalen,’ peinsde Grant hardop.

‘Je kunt hier niet verdwalen,’ zei Duval. ‘Alle wegen leiden naar de longen in dit deel van het lichaam.’

De stem van Michaels werd eentonig. ‘Omhoog en rechtsaf nu Owens. Rechtuit en dan, eh, vierde links.’

Grant zei: ‘Toch niet nog meer arterio-veneuze fistels hoop ik, Michaels.’

Michaels haalde ongeduldig zijn schouders op, te geconcentreerd om iets te zeggen.

Duval zei: ‘Dat is niet aannemelijk. Het zou wel heel toevallig zijn als we er twee tegen kwamen. Bovendien naderen we de capillairen.’

De stroomsnelheid van het bloed was sterk verminderd, evenals de snelheid van de Proteus.

Owens zei: ‘Het bloedvat vernauwt zich dokter Michaels.’

‘Dat moet ook. De capillaire vaten zijn de kleinste van allemaal; microscopisch klein. Ga verder Owens.’

In het licht van de boeglampen was te zien dat de wanden hun groeven en plooien verloren en gladder werden naarmate ze dichter bij elkaar kwamen. De gele kleur werd fletser en tenslotte waren de wanden geheel kleurloos. De wand werd bedekt met een mozaïek van veelhoeken met gebogen zijden, die elk een ietwat verdikt middengedeelte hadden.

Cora zei: ‘Wat mooi. Je kunt de afzonderlijke cellen van de capillaire wand zien. Kijk Grant.’ Toen vroeg ze alsof het haar ineens te binnen schoot: ‘Hoe is het met je zij?’

‘O, best. Prima zelfs. Je hebt een uitstekend verband aangelegd, Cora. We staan toch nog steeds op zo goede voet dat ik Cora mag zeggen?’

‘Ik geloof dat het wel wat ondankbaar zou zijn als ik daar bezwaar tegen maakte.’

‘En nutteloos ook.’

‘Hoe is het met je arm?’

Grant raakte die voorzichtig aan: ‘Doet pijn als de hel.’

‘Wat vervelend voor je.’

‘Je hoeft geen medelijden te hebben. Als je me de een of andere dag – als we die mogen beleven – heel erg dankbaar wilt zijn.’

Cora klemde haar lippen op elkaar en Grant voegde er haastig aan toe: ‘Dat is mijn manier om luchthartig te doen. Hoe voel jij je?’

‘Uitstekend. Mijn zij is een beetje stijf. En ik ben niet beledigd. Maar luister eens Grant.’

‘Als jij spreekt Cora, luister ik.’

‘Zwachtels behoren niet tot de allerlaatste vindingen op medisch gebied, weet je en een verband is geen wondermiddel tegen alle kwalen. Heb je iets tegen het infectiegevaar gedaan?’

‘Ik heb er wat jodium op gedaan.’

‘Goed, maar zul je naar een dokter gaan als we dit achter de rug hebben?’

‘Duval?’

‘Je weet best wat ik bedoel.’

Grant zei: ‘Goed, ik zal het doen.’

Hij draaide zich om en keek weer naar de celmozaïeken. De Proteus kroop nu centimeter voor centimeter door het haarvat.

In het licht van de schijnwerpers waren vage vormen te zien achter de celwanden.

Grant zei: ‘De wand lijkt wel doorschijnend.’

‘Dat is niet zo verwonderlijk,’ zei Duval. ‘Die wanden zijn minder dan een vierhonderdste millimeter dik. Ze zijn heel poreus ook. Het leven is afhankelijk van het materiaal dat door die wanden heen dringt en door de even dunne wanden van de alveoli.’

‘De wat?’

Maar Duval gaf geen antwoord. Hij scheen meer geïnteresseerd te zijn in wat hij buiten zag. Cora haastte zich de vraag te beantwoorden.

Ze zei: ‘De lucht komt de longen binnen via de trachea, je weet wel – de luchtpijp. Die splitst zich, net als de bloedvaten, in steeds kleinere buisjes die tenslotte uitmonden in de microscopisch kleine kamertjes diep in de longen. De lucht is dan van de rest van het lichaam gescheiden door een dun vlies, een membraan dat even dun is als de wanden van de capillaire vaten. Die kamertjes zijn de alveoli. Er zijn er ongeveer zeshonderd miljoen van in de longen.’

‘Een gecompliceerd mechanisme.’

‘Maar schitterend mooi. De zuurstof dringt door het vlies van de alveoli en de haarvaten. Zij komt dan in de bloedbaan terecht en wordt opgepikt door de rode bloedlichaampjes. Intussen wordt stikstof afgegeven in omgekeerde volgorde, van bloed naar longen. Daar zit dokter Duval op te wachten. Daarom gaf hij geen antwoord.’

‘Verontschuldigingen zijn overbodig. Ik weet wat het is om geheel door iets in beslag genomen te worden, zodat je al het andere vergeet.’ Hij grijnsde breed. ‘Maar ik vrees wel dat dokter Duval door andere zaken in beslag wordt genomen dan ik.’

Cora kleurde, maar een uitroep van Owens voorkwam haar antwoord.

‘Recht vooruit!’ riep hij. ‘Kijk eens wat dáár komt.’

Aller ogen keken in die richting. Een blauwgroen bloedlichaampje bewoog zich schoksgewijs voor hen uit, schurend langs de wanden aan beide zijden van het haarvaat. Een lichte strokleur verscheen aan zijn randen en breidde zich naar het midden uit totdat het helemaal die kleur aangenomen had. Nog meer blauwgroene bloedlichaampjes die hen passeerden veranderden op gelijke wijze van kleur. De schijnwerpers vóór beschenen uitsluitend strokleurige lichaampjes en die kleur verdiepte zich in de verte tot oranjerood.

‘Zie je,’ zei Cora opgewonden, ‘als ze de zuurstof opnemen wordt de hemoglobine omgezet in oxihemoglobine en wordt het bloed helderrood. Dat wordt nu teruggevoerd naar de linker hartkamer en het zuurstofrijke bloed wordt van daaruit door het hele lichaam gepompt.’

‘Bedoel je dat we nog eens het hart zullen moeten passeren?’ zei Grant, dadelijk ongerust.

‘O nee,’ zei Cora. ‘Nu we eenmaal in het capillaire stelsel zijn, kunnen we binnendoor gaan.’ Maar erg overtuigd klonk haar stem niet.

Duval zei: ‘Kijk toch eens naar dit wonder. Kijk toch naar dit door God gegeven wonder.’

Michaels zei stijf: ‘Het is alleen maar een uitwisseling van gassen. Een mechanisch proces, dat zich voltrekt door de toevallige krachten van een evolutie over een periode van drie biljoen jaren.’

Duval draaide zich driftig om. ‘Wil je volhouden dat dit toeval is, dat dit prachtige mechanisme, met zijn op duizenden punten uitgebalanceerde perfectie, die alle precies in elkaar grijpen, uit niets anders ontstaat dan de toevallige botsing van atomen?’

‘Dat is precies wat ik je wou vertellen,’ zei Michaels.

Ze stonden als kemphanen tegenover elkaar, maar werden plotseling gestoord door het schorre geluid van een zoemer.

Owens zei: ‘Wat voor de donder…’

Hij knipte ongeduldig een schakelaar aan en uit, maar de naald op een van zijn meters draaide snel terug naar een rode horizontale streep. Hij schakelde de zoemer uit en riep: ‘Grant!’

‘Wat is er?’

‘Er is iets mis. Controleer het instrumentenpaneel daar vlak bij je eens.’

Grant liep snel naar het paneel dat Owens aanwees, Cora volgde hem.

Grant zei: ‘Er is hier een klok waarvan de wijzer staat in de rode gevarenzone. Onder die klok staat: TANK LINKS. Klaarblijkelijk vermindert de druk in de linkertank.’

Owens keek achterom en kreunde. ‘En hoe. We verliezen luchtbellen in de bloedbaan. Grant, kom vlug naar boven.’ Hij begon zijn riemen los te maken.

Grant haastte zich naar de ladder en maakte zo goed en zo kwaad als het ging plaats voor Owens, die zich langs hem heen wrong naar beneden.

Cora zag de luchtbelletjes door het kleine achterraam. Ze zei: ‘Luchtbellen in de bloedbaan kunnen dodelijk zijn…’

‘Deze niet,’ zei Duval haastig. ‘Op onze geminiaturiseerde schaal produceren we luchtbellen die te klein zijn om gevaar op te leveren.’

‘Het gevaar voor Benes doet nu niet ter zake,’ zei Michaels grimmig. ‘Wij hebben lucht nodig.’

Owens riep omhoog naar Grant, die aanstalten maakte om achter het instrumentenbord te gaan zitten: ‘Kom nergens aan, let alleen maar op eventuele rode lichtjes op het bord.’

Hij zei in het voorbijgaan tegen Michaels: ‘Er moet ergens een klep vastzitten. Iets anders kan ik niet bedenken.’

Hij liep naar het achterste deel van het schip en opende een paneel met een instrumentje dat hij uit de zak van zijn uniform haalde. Een ingewikkeld doolhof van draden van circuitonderbrekers werd zichtbaar.

De geroutineerde vingers van Owens tastten rond, controlerend en eliminerend met een gemak en een snelheid die de ontwerper van het schip verrieden. Hij schakelde een hefboom uit, opende snel het schakelaarhuis en liet het met een klik weer op zijn plaats vallen, liep toen naar voren om naar de hulpinstrumenten onder de ramen in de boeg van het schip te kijken.

‘Er moet buiten iets kapot zijn gegaan toen we de halsslagaderwand raakten, of toen die golf bloed ons een opduvel gaf.’

‘Is de klep te gebruiken?’ vroeg Michaels.

‘Ja. Hij is iets geforceerd denk ik, en toen hij daarnet werd opengeduwd, waarschijnlijk door de beweging van Brown, bleef hij openstaan. Ik heb hem nu weer bijgesteld en we zullen er verder geen last meer mee hebben, alleen…’

‘Alleen wat?’ zei Grant.

‘Ik vrees dat dit het einde betekent. We hebben niet genoeg lucht om de reis af te maken. Als dit een gewone onderzeeër was, zou hij nu naar de oppervlakte moeten om de zuurstofvoorraad aan te vullen.’

‘Maar wat moeten we dan nu doen?’ vroeg Cora.

‘Naar buiten. Het is het enige wat we kunnen doen. We moeten nu dadelijk vragen of ze ons uit het lichaam halen, anders wordt het schip binnen tien minuten onbestuurbaar en vijf minuten later zullen we stikken.’

Hij ging naar de ladder. ‘Ik zal het overnemen Grant. Ga jij maar naar de zender en geef het nieuws door.’

Grant zei: ‘Wacht even. Hebben we geen reservelucht?’

‘Die is ontsnapt. Alles. Als die lucht straks deminiaturiseert, zal het een veel groter volume vormen dan Benes. Hij zal erdoor worden gedood.’

‘Nee, dat is niet waar,’ zei Michaels. ‘De geminiaturiseerde moleculen van de verloren lucht, zullen normaal de weefsels passeren en door Benes worden uitgeademd. Er zal nog maar heel weinig in het lichaam zijn achtergebleven als de deminiaturisatietijd is aangebroken. Toch vrees ik dat Owens gelijk heeft. We kunnen niet verder.’

‘Maar wacht eens,’ zei Grant. ‘Waarom kunnen we niet naar de oppervlakte?’

‘Ik heb net al gezegd…’ begon Owens ongeduldig.

‘Ik bedoel niet dat we uit het lichaam worden genomen. Ik bedoel wérkelijk naar de oppervlakte. Daar. Vlak voor ons. Voor onze neus zien we bloedlichaampjes zuurstof opnemen. Kunnen we dat ook niet doen? Er zijn alleen maar dunne membraanweefsels tussen onszelf en een oceaan van lucht. Laten we die lucht gaan halen.’

Cora zei: ‘Grant heeft gelijk.’

‘Nee dat heeft hij niet,’ zei Owens. ‘Wat dacht je dat we waren? Onze longen zijn niet groter dan een fractie van een bacterie. De lucht aan de andere zijde van dat membraan weefsel is ongeminiaturiseerd. Elke zuurstofmolecuul daar is verdorie haast zo groot dat we hem kunnen zien. Denk je dat we die in onze longen kunnen hebben?’

Grant was uit het veld geslagen. ‘Maar…’

‘We kunnen niet wachten Grant. Je zult contact met de controlekamer moeten opnemen.’

Grant zei: ‘Nog niet. Zei je niet dat dit schip oorspronkelijk is gebouwd voor diepzeeonderzoek? Wat zou er onder water mee worden gedaan?’

‘We hoopten diepzeespecimina te miniaturiseren om mee naar boven te nemen, zodat ze daar rustig zouden kunnen worden onderzocht.’

‘Nou, dan moet je een miniaturisatie-uitrusting aan boord hebben. Die heb je er gisteravond toch niet uitgehaald?’

‘Natuurlijk hebben we die uitrusting. Maar alleen voor gebruik op kleine schaal.’

‘Hoe groot is de schaal die we nodig hebben? Als we lucht naar de miniaturisator voeren, kunnen we de afmeting van de moleculen reduceren en vervolgens in onze tanks brengen.’

‘Daar hebben we geen tijd voor,’ wierp Michaels tegen.

‘Als we geen tijd meer hebben, zullen we vragen of ze ons uit het lichaam nemen. Laten we tot zolang proberen wat we kunnen. Ik veronderstel dat je een snorkel aan boord hebt Owens?’

‘Ja.’ Owens leek volkomen van zijn stuk gebracht door Grants snelle en indringende manier van spreken.

‘We kunnen zo’n snorkel toch wel door de wanden van een haarvat en de longen steken zonder Benes in gevaar te brengen?’

‘Bij onze afmeting zou ik denken van wel,’ zei Duval. ‘Goed dan, we leiden de snorkel van de long naar de miniaturisator van het schip en brengen een slang aan van de miniaturisator naar de luchtvoorraadtank. Kun je dat improviseren?’

Owens dacht even na, scheen enthousiast te worden voor het plan en zei: ‘Ja, dat denk ik wel.’

‘Als Benes inademt, zal er voldoende druk zijn om onze tanks voor ons te vullen. Denk er wel aan dat de miniaturisatie onze paar minuten respijt langer doet schijnen. In elk geval moeten we het proberen.’

Duval zei: ‘Daar ben ik het mee eens. We moeten het proberen. In ieder geval. Nú!’

Grant zei: ‘Bedankt voor de steun dokter.’

Duval knikte: ‘En bovendien, als we dit proberen, doen we het samen. Owens kan beter bij de instrumenten blijven maar ik zal wel met Grant mee naar buiten gaan.’

‘Aha,’ zei Michaels. ‘Ik vroeg me al af wat je in je schild voerde. Ik snap het nu. Je wilt een kans hebben buiten onderzoekingen te doen.’

Duval kreeg een kleur, maar Grant kwam er snel tussen: ‘Wat het motief ook is, het is beslist een goed idee. Eigenlijk kunnen we beter allemaal naar buiten gaan. Behalve Owens natuurlijk. De snorkel is achter?’

‘In de voorraadruimte,’ zei Owens. Hij zat weer achter de instrumenten en tuurde recht vooruit. ‘Als je weet hoe hij er uit ziet, kun je je niet vergissen.’

Grant ging snel naar het voorraadkamertje, zag de snorkel dadelijk en strekte zijn hand uit naar de stapels onderwateruitrusting.

Toen hield hij vol afgrijzen in en schreeuwde: ‘Cora!’

Ze stond dadelijk achter hem. ‘Wat is er?’

Grant probeerde zijn woede te beheersen. Het was voor het eerst dat hij zonder bewondering naar het meisje keek. Hij voelde zich alleen maar diep ongelukkig op dit ogenblik. Hij wees en zei: ‘Kijk daar eens naar!’

Ze keek en werd doodsbleek. ‘Ik begrijp het niet.’

De laser boven de werkbank hing los aan een haak, de plastic kap was er af.

‘Heb je niet de moeite genomen hem vast te zetten?’ vroeg Grant scherp.

Cora knikte heftig. ‘Ja zeker! Ik héb hem vastgezet! Ik zweer het. Hemel…’

‘Hoe kan hij dan…’

‘Ik wéét het niet. Hoe kan ik dat nou weten?’

Duval stond achter haar, zijn ogen samen geknepen, zijn gezicht grimmig. Hij zei: ‘Wat is er met de laser gebeurd juffrouw Peterson?’

Cora draaide zich om naar hen. ‘Ik weet het niet. Waarom keren jullie je allemaal tegen mij? Ik zal hem dadelijk proberen. Ik zal controleren…’

‘Nee!’ brieste Grant. ‘Zet hem alleen maar neer en zorg ervoor dat hij niet weer van zijn plaats gegooid kan worden. We moeten nu voor we iets anders doen, eerst voor zuurstof zorgen.’

Hij begon de pakken uit de delen.

Owens was omlaag gekomen uit de koepel. Hij zei: ‘De instrumenten van het schip zijn geblokkeerd. We gaan hier in dit haarvat toch nergens heen… mijn god, de laser!’

‘Begint u nou ook niet nog eens,’ schreeuwde Cora met ogen die vol tranen stonden.

Michaels zei onhandig: ‘Kom Cora, het helpt niks als je je laat gaan. Straks zullen we dit wel eens zorgvuldig uitzoeken. Hij moet losgeslagen zijn in die draaikolk. Het is duidelijk een ongeluk.’

Grant zei: ‘Kapitein Owens, wil je dit uiteinde van de snorkel op de miniaturisator aansluiten. De rest trekt zijn pakken aan en ik hoop dat iemand me gauw wil vertellen hoe ik het mijne aan moet doen. Ik heb het nog nooit gedaan.’

Reid zei: ‘Het is geen vergissing? Ze gaan niet meer vooruit?’

‘Nee meneer,’ kwam de stem van de technicus. ‘Ze bevinden zich aan de buitenzijde van de rechterlong en daar blijven ze.’

Reid wendde zich tot Carter. ‘Ik heb er geen verklaring voor.’

Carter onderbrak zijn boze geijsbeer een ogenblik en wees met zijn duim op de tijdmeter die 42 aangaf. ‘We hebben een kwart van de totaal beschikbare tijd verbruikt en we zijn verder van dat verdomde stolsel af dan toen we begonnen. We zouden er nu al uit moeten zijn.’

‘Klaarblijkelijk,’ zei Reid koud, ‘rust er een vloek op ons werk.’

‘En een reden om geintjes te maken is volgens mij niet aanwezig, kolonel.’

‘Volgens mij ook niet. Maar wat verwacht je dat ik zal doen om je tevreden te stellen?’

‘Laten we tenminste proberen erachter te komen waardoor ze worden opgehouden.’ Hij sloot het betrokken circuit en zei: ‘Maak contact met de Proteus.’

Reid zei: ‘Ik vermoed dat het de een of andere mechanische storing is.’

‘Jij vermoedt!’ zei Carter met bijtend sarcasme. ‘Ik denk niet dat ze gestopt zijn om eens rustig te gaan zwemmen.’

12  Long

Alle vier, Michaels, Duval, Cora en Grant, hadden nu hun nauwsluitende, antiseptisch witte zwempakken aan. Ze hadden allemaal een zuurstofcilinder op hun rug, een schijnwerper op hun voorhoofd, zwemvliezen aan hun voeten en een radiozender en ontvanger aan hun respectieve monden en oren.

‘Je zou het kunnen vergelijken met onderwatersport,’ zei Michaels, terwijl hij zijn helm recht zette, ‘en ik heb nog nooit aan onderwatersport gedaan. Om het dan voor het eerst te moeten doen in iemands bloedbaan…’

De radio van het schip liet een dringend getik horen.

Michaels zei: ‘Zou je die niet liever beantwoorden?’

‘En in gesprek raken?’ zei Grant ongeduldig. ‘Als we klaar zijn hebben we tijd om te praten. Hier, help eens.’

Cora plaatste de helm met het plastic scherm over Grants hoofd en liet hem met een klik in de sluiting vallen.

Grants stem, die nu vervormd was, klonk in haar oor: ‘Bedankt, Cora.’

Ze knikte hem ernstig toe.

Een voor een maakten ze gebruik van het ontsnappingsluik. Iedere keer moest kostbare lucht worden gebruikt om het luik weer vrij van bloedplasma te maken.

Grant merkte al peddelend, dat hij zich in een vloeistof bevond die nog minder helder was dan het smerige water aan een willekeurig strand. De vloeistof was vol ronddrijvende rommel, donkere plekken en stukken. De Proteus vulde de halve diameter van het haarvat en rode bloedlichaampjes schuurden erlangs. Soms passeerden de kleinere bloedplaatjes die meer ruimte overlieten.

Grant zei ongerust: ‘Als er bloedplaatjes breken tegen de Proteus kunnen we wel een stolsel veroorzaken.’

‘Misschien,’ zei Duval. ‘Maar dat is hier niet zo gevaarlijk in een capillair vat.’

Ze konden Owens in het schip zien. Hij hief zijn hoofd op en ze zagen zijn bezorgde gezicht. Hij knikte en wuifde zonder geestdrift, terwijl hij probeerde zich in zodanige bochten te wringen dat hij zichtbaar bleef tussen de eindeloze stroom bloedlichaampjes. Hij zette de helm van zijn eigen zwemuitrusting op en zei in de microfoon:

‘Ik geloof dat ik het hier nu wel voor elkaar heb. Ik heb althans mijn best gedaan. Zijn jullie zover dat ik de snorkel naar buiten kan brengen?’

‘Ga je gang,’ zei Grant.

Hij kwam uit het speciaal daarvoor bestemde luik, als een cobra uit de mand van een fakir.

Grant greep hem vast.

Michaels fluisterde gesmoord: ‘Donders.’ Toen zei hij luider: ‘Denken jullie er allemaal eens goed aan hoe klein de diameter van die slang is. Hij lijkt even dik als je arm, maar hoe dik is dat in werkelijkheid?’

‘Doet dat er iets toe?’ vroeg Grant kortaf. Hij had de snorkel nu stevig vast en zwom ruggelings in de richting van de capillaire wand, zonder acht te slaan op de pijnlijke spieren van zijn linkerarm.

‘Pak ze eens vast als je wilt en help trekken.’

Michaels zei: ‘Het heeft geen zin. Begrijp je het dan niet? Ik had er eerder aan moeten denken, maar de lucht kan niet door dat ding heen.’

‘Wat?’

‘Niet vlug genoeg. Ongeminiaturiseerde luchtmoleculen zijn heel groot vergeleken met de opening van die snorkel. Dacht je dat er lucht door een buisje kan stromen dat zo klein is dat je het nauwelijks door een microscoop kunt zien?’

‘De lucht zal onder druk van de long staan.’

‘Wat dan nog? Wel eens gehoord van een langzaam lek in een autoband? Het gaatje waar de lucht door ontsnapt in zo’n band is waarschijnlijk niet kleiner dan dat en staat onder aanzienlijk hogere druk dan de long kan leveren en toch is het een langzaam lek. God,’ hij keek heel neerslachtig, ‘ik wou dat ik hier eerder aan had gedacht.’

Grant brulde:

‘Owens!’

‘Ik hoor je wel. Je hoeft niet zo te schreeuwen.’

‘Het interesseert me niet of je mij hoort, maar of je gehoord hebt wat Michaels zei.’

‘Ja dat heb ik.’

‘Heeft hij gelijk? Jij weet van ons allemaal het meest van miniaturisatie, al ben je geen expert. Heeft hij gelijk?’

‘Ja en nee,’ zei Owens.

‘Wat voor de donder moet dat betekenen?’

‘Dat betekent: ja, de lucht zal maar heel langzaam door de snorkel gaan tenzij ze wordt geminiaturiseerd en: nee, we hoeven ons geen zorgen te maken als we er in slagen de lucht te miniaturiseren. Ik kan het miniaturisatieveld uitbreiden via de snorkel, de lucht bij het uiteinde ervan miniaturiseren en die erdoor zuigen met…’

‘Zal die uitbreiding ons geen schade doen?’ onderbrak Michaels.

‘Nee. Ik stel hem in op een gefixeerd miniaturisatiemaximum en klaar zijn we.’

‘En hoe zit het met het omringende bloed en het longweefsel?’ vroeg Duval.

‘Er is een grens aan de selectiviteit die ik kan bereiken,’ gaf Owens toe. ‘Het is maar een kleine miniaturisator die ik hier heb, maar ik kan hem instellen op gassen, of liever gezegd, op substanties van geringe dichtheid. Maar ergens zal er wel wat schade worden aangericht. Het is te hopen dat het niet te veel zal zijn.’

‘We zullen het moeten riskeren, er zit niets anders op,’ zei Grant. ‘Laten we maar doorgaan. We hebben geen uren de tijd.’

Vier paar armen omvatten de snorkel, vier paar benen maakten zwembewegingen en de snorkel bereikte de capillaire wand. Een ogenblik aarzelde Grant. ‘We zullen er doorheen moeten snijden. Duval!’

Duvals lippen krulden. ‘Het is niet nodig de chirurg erbij te halen. Op deze microscopische schaal kun jij dat ook. Je hebt er geen bekwaamheid voor nodig.’

Hij trok een mes uit een kleine schede aan zijn middel en keek ernaar. ‘Daar zitten ongetwijfeld geminiaturiseerde bacteriën op. Te zijner tijd zullen ze in de bloedbaan deminiaturiseren maar dan weten de witte bloedlichaampjes er wel raad mee. Ziektekiemen zullen het in elk geval niet zijn.’

‘Ga alsjeblieft verder dokter,’ drong Grant aan. Duval maakte een keurige insnijding tussen twee van de cellen waaruit het haarvat was opgebouwd. De mooie snede opende zich. De dikte van de wand was misschien normaal een vierhonderdste millimeter, maar op hun geminiaturiseerde schaal beliep de dikte al gauw een paar meter. Duval stapte in de snede en baande zich al snijdend, een weg door het weefsel waarbij hij intercellulaire verbindingsvezels verbrak. De wand was tenslotte doorgesneden en de cellen weken vaneen, als de randen van een gapende wond.

Achter de wand was nog een celwand, die Duval ook netjes en nauwkeurig bewerkte. Hij keerde terug en zei:

‘Het is een microscopisch kleine opening. Er zal hoegenaamd geen bloedverlies zijn.’

‘Helemaal geen bloedverlies,’ zei Michaels nadrukkelijk. ‘De lekkage komt van de andere kant.’

En inderdaad scheen een luchtbel zich door de opening te stulpen. De uitstulping werd groter en bleef toen steken. Michaels legde zijn hand erop. Een deel van de oppervlakte werd ingedrukt, maar zijn hand ging er niet doorheen.

‘Oppervlaktespanning!’ zei hij.

‘Wat?’ wilde Grant weten.

‘Ik zeg oppervlaktespanning. Elk vloeibaar oppervlak vertoont een soort huideffect. Voor iets met de afmetingen van een mens, een ongeminiaturiseerde mens, is het effect niet waarneembaar, maar insecten kunnen dank zij dat effect op water lopen. In onze geminiaturiseerde toestand is het nog veel sterker. We zullen hier misschien niet eens doorheen kunnen komen.’

Michaels trok zijn mes en stak het diep in de vloeibare, maar tegelijkertijd gasvormige oppervlakte, net zoals Duval daarvóór in de celwand had gesneden. Het mes nam een deel van de oppervlakte in een punt mee naar binnen en brak er toen doorheen.

‘Het is alsof je in sponsrubber snijdt,’ zei Michaels licht hijgend. Hij sneed omlaag en een opening werd heel even zichtbaar, doch vulde zich vrijwel dadelijk weer op.

Grant probeerde hetzelfde en stak zijn hand in de opening voor die zich weer sloot. Hij schrok even toen de watermoleculen zich om zijn hand sloten.

‘Daar zit behoorlijk wat kracht achter.’

Duval zei somber: ‘Als je de grootte van die moleculen op onze schaal zou berekenen zou je staan te kijken. Je zou ze met een vergrootglas kunnen zien. In feite…’

Michaels zei: ‘In feite spijt het je dat je geen vergrootglas hebt meegebracht. Maar ik zal je eens wat vertellen Duval: je zou niet veel zien. Je zou de golfeigenschappen, zowel als de eigenschappen van de atoom- en subatoomdeeltjes vergroten. Alles wat je zou zien, zelfs bij de reflectie van geminiaturiseerd licht, zou te wazig zijn om er veel aan te hebben.’

Cora zei: ‘Is dat de reden waarom we hier eigenlijk niets goed scherp zien? Ik dacht dat het kwam omdat we alles door het bloedplasma heen zien.’

‘Dat is zeer zeker een factor. Maar daar komt bij dat de korrel, om het zo maar te noemen, van de wereld om ons heen groter wordt naarmate wij kleiner worden. Het is eigenlijk net alsof je van heel dichtbij een ouderwetse krantenfoto bekijkt. Je ziet de punten afzonderlijk waardoor het geheel wazig wordt.’

Grant luisterde niet naar de conversatie. Zijn arm was door de oppervlakte heen en hij maaide ermee heen en weer om ruimte te maken voor zijn andere arm en zijn hoofd. Een moment sloot de massa zich om zijn hals en hij had even het gevoel alsof hij zou stikken.

‘Hou mijn benen even vast,’ riep hij.

Duval zei: ‘Ik heb ze.’

Zijn lichaam was er nu half door en hij kon door de opening kijken die Duval in de wanden had gemaakt. ‘Goed. Trek me maar weer omlaag.’ Hij kwam terug en de oppervlakte sloot zich achter hem met het geluid van een kurk die uit een fles wordt getrokken.

Hij zei: ‘Nu moeten we eens zien wat we met de snorkel kunnen doen. Eén, twee, hup.’

Het was volslagen zinloos. Het stompe uiteinde van de snorkel maakte niet eens een indruk in de huid van de dicht aaneengesloten watermoleculen op de luchtbel. Messen sneden de huid aan flarden, zodat delen van de snorkel er doorheen gingen, maar zodra men de oppervlakte los liet, kreeg de oppervlaktespanning de overhand en duwde de snorkel er weer uit.

Michaels hijgde van inspanning. ‘Ik geloof niet dat we het voor elkaar krijgen.’

‘Het zal wel moeten,’ zei Grant. ‘Luister, ik ga er in; helemaal naar binnen. Als jullie dan de snorkel er doorheen duwen zal ik hem grijpen en eraan trekken. Al duwend en trekkend…’

‘Je kunt daar niet in gaan, Grant,’ zei Duval. ‘Je zult naar binnen worden gezogen en verloren zijn.’

Michaels zei: ‘We kunnen een reddingslijn gebruiken. Die hebben we bij de hand, Grant.’

Hij wees op de keurig opgerolde lijn op de linkerheup van Grant. ‘Duval, breng deze lijn naar het schip en maak hem vast, dan zullen wij Grant erin helpen.’

Duval nam enigszins onzeker het eind aan dat hem werd toegestoken en zwom ermee terug naar het schip.

Cora zei: ‘Maar hoe kom je terug? Veronderstel nu eens dat je niet meer door de oppervlaktespanning heen kunt komen?’

‘Dat kan ik vast wel. Bovendien, laten we de toestand niet moeilijker maken dan nodig is door al met probleem nummer twee aan te komen als we nog met het eerste bezig zijn.’

Owens, in het schip, keek vol spanning toe terwijl Duval naar hem toe zwom.

‘Hebben jullie mij buiten nodig?’ vroeg hij.

‘Ik denk het niet,’ antwoordde Duval. ‘Bovendien moet jij bij de miniaturisator blijven.’ Hij bevestigde de reddingslijn aan een kleine ring aan de wand van het schip en zwaaide met zijn arm. ‘Voor elkaar, Grant.’

Grant zwaaide terug. De tweede maal dat hij door de oppervlakte heendrong ging sneller, want hij had nu de slag beet. Eerst een snede, dan een arm (au, die gekneusde spieren), dan de andere; dan een krachtige duw tegen de oppervlakte met zijn armen en een trap van zijn gevinde voeten en hij schoot erdoor als een sinaasappelpit tussen duim en wijsvinger. Hij bevond zich tussen de twee kleverige wanden van de intercellulaire incisie. Hij keek naar het gezicht van Michaels, dat duidelijk zichtbaar was, zij het enigszins vertekend door de gebogen oppervlakte van de luchtbel.

‘Duw hem er maar door Michaels.’

Door de oppervlakte heen kon hij bewegende ledematen onderscheiden, een zwaaiende arm met een mes erin. En toen werd het stompe, metalen uiteinde van de snorkel gedeeltelijk zichtbaar. Grant knielde en greep het vast. Zich schrap zettend met zijn rug tegen de ene wand van de spleet en met zijn voeten tegen de andere, trok hij. De oppervlakte werd meegetrokken en hield rondom de snorkel tegen. Grant werkte zich omhoog terwijl hij hijgde: ‘Duwen! Duwen!’

Eindelijk brak de oppervlakte door, waardoor de snorkel vrij kwam. In de slang bleef een stukje ‘luchthuid’ kleven.

Grant zei: ‘Ik ga hem nu hoger de alveolus binnentrekken.’

Michaels zei: ‘Als je de alveolus bereikt, wees dan voorzichtig. Ik weet niet in hoeverre je last zult hebben van het in- en uitademen, maar de kans is groot dat je in een orkaan terechtkomt.’

Grant wurmde zich omhoog. Met korte rukken trok hij de snorkel achter zich aan, steeds als hij even houvast vond voor zijn grijpende vingers en schoppende voeten in het zachte, meegevende weefsel.

Zijn hoofd kwam nu voorbij de wand van de alveolus en plotseling was hij in een andere wereld. Het licht van de Proteus scheen door een reusachtig weefselstructuur heen en de alveolus leek een grot van kolossale afmetingen, waarvan in de verte de wanden vochtig glansden.

Om hem heen was de bodem grillig oneffen en er lagen rotsblokken van allerlei afmetingen en kleuren, die iriserend schitterden, waarbij de flauwe weerkaatsing van het geminiaturiseerde licht ze een onwerkelijke schoonheid gaf. Hij kon nu zien dat de randen van de blokken wazig bleven, wat niet veroorzaakt kon worden door de langzaam wervelende lucht.

Grant zei: ‘Het ligt hier vol rotsblokken.’

‘Stof en gruis vermoedelijk,’ kwam de stem van Michaels. ‘Stof en gruis. De erfenis van ons geciviliseerde leven, van het inademen van onzuivere lucht. De longen hebben eenrichtingverkeer; het stof kan wel heen maar niet terug.’

Owens wierp ertussen: ‘Probeer de snorkel boven je hoofd te houden, wil je? Ik heb liever niet dat hij verstopt raakt!’

Grant tilde de snorkel hoog op. ‘Laat me weten als je genoeg hebt, Owens,’ hijgde hij.

‘Ja.’

‘Gaat het?’

‘Nou en of. Ik heb het veld stroboscopisch ingesteld, zodat hij werkt met snelle stoten al naar gelang de… enfin, dat doet er ook niet toe. Waar het om gaat is dat het veld geen ogenblik lang genoeg actief is om vloeibare of vaste stoffen schadelijk aan te tasten, maar gassen worden in een hoog tempo geminiaturiseerd. Ik heb het veld uitgebreid tot de atmosfeer van de operatiezaal.’

‘Is dat veilig?’ vroeg Grant.

‘Het is de enige manier om voldoende lucht te krijgen. We moeten duizenden malen meer lucht hebben dan alles wat in de longen van Benes zit en het allemaal miniaturiseren. Of het veilig is? Goeie hemel man, ik zuig op dit ogenblik dwars door het weefsel van Benes heen zonder zelfs maar zijn ademhaling aan te tasten. O, als ik alleen maar een grotere snorkel had.’

De stem van Owens klonk net zo opgewekt en vrolijk als van een jongen die zijn eerste afspraakje maakt.

De stem van Michaels zei in het oor van Grant: ‘Ondervind je enige hinder van Benes’ ademhaling?’

Grant keek snel naar het membraan van de alveolus. Dat leek strak en gespannen onder zijn voeten en hij vermoedde dat hij getuige was van het zeer langzame slot van een inademing. (Langzaam was die toch al, langzamer door de onderkoeling, nog langzamer door de tijdvervorming als gevolg van de miniaturisatie) .

‘Nee, dat is in orde,’ zei hij. ‘Helemaal geen last.’ Maar nu ving Grants oor een zacht schrapend geluid op. Het werd langzaam luider en Grant besefte dat de uitademing begon. Hij plantte zijn voeten stevig neer en greep de snorkel goed vast.

Owens zei jubelend: ‘Dit werkt prachtig. Zoiets is nog nooit vertoond.’

De luchtverplaatsing werd nu merkbaar rondom Grant naarmate de longen voortgingen met hun steeds toenemende ineenschrompelende beweging en het schrapende geluid van de uitademing werd sterker. Grant voelde hoe zijn benen de vloer van de alveolus loslieten. Op normale schaal was de luchtstroming in de alveolus nauwelijks merkbaar wist hij, maar op geminiaturiseerde schaal had hij het gevoel dat hij midden in een opkomende windhoos zat.

Grant greep wanhopig de snorkel vast, hij sloeg zijn armen en benen er omheen. De snorkel werd omhoog getrokken en hij ging mee. Zelfs de rotsblokken – stofblokken – raakten los van de vloer en rolden heen en weer.

De wind nam geleidelijk in kracht af toen de uitademing langzaam ophield en Grant liet opgelucht de snorkel los.

Hij zei: ‘Hoe gaat het Owens?’

‘Bijna klaar. Hou nog een paar seconden vol, wil je Grant?’

‘Best ja.’

Hij telde bij zichzelf: twintig… dertig… veertig. De inademing begon en luchtmoleculen drongen tegen hem aan. De wand van de alveolus spande zich weer en hij struikelde en viel op zijn knieën.

‘Vol!’ riep Owens. ‘Kom maar terug.’

‘Trek de snorkel terug,’ schreeuwde Grant. ‘Snel. Voor Benes opnieuw uitademt.’

Hij duwde en zij trokken. Even werd het moeilijk toen het uiteinde van de snorkel de oppervlakte van de luchtbel bereikte. Hij bleef er een ogenblik stevig in vastzitten en werd er toen doorheen getrokken.

Grant had te lang gewacht. Nu de snorkel er veilig doorheen was, maakte hij aanstalten zich in de spleet te storten, maar het begin van de uitademing gooide hem omver. Een ogenblik zat hij tussen twee stofblokken geklemd en hij merkte, toen hij zich ertussen uit wrong, dat zijn scheenbeen oppervlakkig geschaafd was. (Het was zeker de moeite waard om later aan je kleinkinderen te vertellen dat je je scheenbeen opengehaald had aan een microscopisch stofdeeltje).

Waar was hij? Hij schudde aan de reddingslijn om hem vrij te maken van een of ander uitsteeksel en trok hem strak. Het zou het eenvoudigst zijn de lijn terug te volgen naar de spleet. De reddingslijn liep over de top van het blok en Grant klom snel naar boven. De toenemende kracht van de uitademing hielp hem daarbij en hij werkte zich zonder moeite omhoog. Hij wist dat de spleet net aan de andere kant van het blok lag en hij had er ook omheen kunnen gaan, als de uitademing de route er overheen niet gemakkelijker had gemaakt en bovendien, (waarom zou hij het niet eerlijk toegeven?) deze manier was veel opwindender.

Het blok verrolde onder zijn voeten toen de uitademing zijn hoogtepunt had bereikt en Grant werd opgetild. Een ogenblik lang zweefde hij hoog in de lucht en zag de spleet vlak achter het blok, precies waar hij hen had verwacht. Hij hoefde slechts een paar seconden te wachten tot de uitademing zou ophouden en dan zou hij Snel de spleet zien te bereiken en dan naar de bloedbaan en het schip.

En op hetzelfde ogenblik voelde hij hoe hij onweerstaanbaar omhoog werd getrokken; de reddingslijn kwam achter hem aan en het eind ervan schoot met een ruk los uit de spleet die een halve seconde later uit het gezicht verdwenen was.

De snorkel was uit de spleet naar de alveolus getrokken en Duval bracht hen terug naar het schip.

Cora zei ongerust: ‘Waar blijft Grant?’

‘Hij is nog daarboven,’ zei Michaels en tuurde in de aangeduide richting.

‘Waarom komt hij niet terug?’

‘Hij komt wel. Hij komt wel. Er zal wel enig overleg voor nodig zijn.’ Hij tuurde weer omhoog. ‘Benes is aan het uitademen. Als dat eenmaal voorbij is zal hij wel terugkomen.’

‘Moeten we zijn reddingslijn niet pakken en hem terugtrekken?’

Michaels stak een arm uit en hield haar tegen. ‘Als je dat doet en je trekt net op het ogenblik dat er een inademing begint, waardoor hij omlaag wordt gedrukt, kun je hem verwonden. Hij vertelt ons wel wat we moeten doen als hij hulp nodig heeft.’

Rusteloos keek Cora nog even toe en schoot toen weg naar de reddingslijn. ‘Nu,’ zei ze, ‘wil ik…’

En op datzelfde ogenblik bewoog de lijn en schoot kronkelend omhoog, het eind schoot voorbij en verdween in de opening.

Cora gilde en baande zich wanhopig een weg in de richting van de spleet.

Michaels volgde haar. ‘Je kunt niets doen,’ hijgde hij. ‘Doe geen dwaze dingen.’

‘Maar we kunnen hem daar niet laten. Wat zal er met hem gebeuren?’

‘We zullen via de radio wel van hem horen.’

‘Die kan defect zijn.’

‘Waarom zou hij?’

Duval voegde zich bij hen. Hij zei met verstikte stem: ‘Hij ging onder mijn ogen los. Ik wist niet wat ik zag.’

Alle drie keken ze hulpeloos omhoog.

Michaels riep aarzelend: ‘Grant! Grant! Hoor je me?’

Grant vloog tuimelend en tollend omhoog, de nutteloze reddingslijn die nog steeds aan zijn middel zat slingerde achter hem aan. Zijn gedachten waren even verward als zijn vlucht. Ik kom niet terug, was de gedachte die domineerde. Ik kom niet terug. Zelfs als ik radiocontact houd kan ik niet op die golflengte komen.

Of wel?

‘Michaels,’ riep hij. ‘Duval.’

Eerst hoorde hij niets, toen een zwak, krakend geruis en een soort verwrongen kreet, die iets weg had van ‘Grant!’

Hij probeerde het opnieuw. ‘Michaels! Hoor je me? Hoor je me?’

Weer dat geluid. Hij kon er niets uit opmaken.

Ergens in zijn verwarde brein dook de gedachte op dat, ofschoon geminiaturiseerde lichtgolven doordringender waren dan normale, geminiaturiseerde radiogolven minder ver schenen te dragen.

Er was blijkbaar nog maar heel weinig bekend over miniaturisatie. De Proteus en bemanning waren zo onfortuinlijk pioniers te zijn in een gebied dat onbekend was; van een fantastische reis kon je zeker wel spreken.

En binnen die reis maakte Grant nu een eigen reisje, vliegend door een onmetelijke ruimte, in een microscopisch luchtkamertje in de long van een stervende man.

Zijn snelheid minderde. Hij had de top van de alveolus bereikt en was binnengedrongen in de holle stengel waaraan de alveolus vastzat. Het ver verwijderde licht van de Proteus was heel zwak. Zou hij het kunnen volgen? Zou hij proberen zich in de richting van het licht voort te bewegen?

Hij raakte de wand van de luchtbuis en bleef vastplakken als een vlieg op vliegenpapier. En even wanhopig begon hij zich los te worstelen.

Beide benen en een arm zaten in minder dan geen tijd vast. Hij hield op en dwong zichzelf tot nadenken. De uitademing was afgelopen en de inademing zou beginnen. De luchtstroom zou hem omlaag duwen. Hij kon beter daar op wachten.

Hij voelde de wind komen en hoorde hem ruisen. Langzaam trok hij zijn arm los en boog zijn lichaam naar de wind toe. Die duwde hem omlaag en zijn benen kwamen daarbij ook los.

Hij viel van een hoogte die op zijn geminiaturiseerde schaal duizelingwekkend was. Uit ongeminiaturiseerd oogpunt bezien zou hij wel als een veer omlaag zweven, maar naar zijn gevoel was hij een schietlood. Het was een gelijkmatige, onversnelde val, want de grote luchtmoleculen (bijna groot genoeg om te zien, had Michaels gezegd) moesten opzij worden gedrukt terwijl hij viel en dat verbruikte de energie, die anders tot vergroting van de valsnelheid zou hebben geleid.

Een bacterie even groot als hij, kon deze afstand veilig vallen, maar hij, geminiaturiseerde mens, was opgebouwd uit vijftig triljoen geminiaturiseerde cellen en dat maakte hem waarschijnlijk bros genoeg om te pletter te vallen tot geminiaturiseerd stof.

Intuïtief stak hij bij die gedachte zijn handen uit toen de wand van de alveolus dichterbij kwam. Hij schampte er langs; de sponsachtige wand gaf mee en hij veerde terug nadat hij zich er even aan vastgegrepen had. Zijn valsnelheid was in elk geval vertraagd.

Verder omlaag. Ergens onder hem was een lichtpuntje, nauwelijks groter dan een speldenknop. Zijn blik bleef er vol hoop op gevestigd.

Nog verder omlaag. Hij trapte wild met zijn voeten om enkele uitstekende stofblokken te ontwijken. Op een haar na schoot hij er langs en raakte weer een sponsachtig deel. Hij viel nog steeds. Hij maaide wild met armen en benen in een poging zich zelf in de richting van het licht te manoeuvreren en hij dacht wel dat het hem lukte, maar zeker was hij er niet van.

Tenslotte rolde hij de laagste helling van de alveoluswand af. Hij wierp zijn reddingslijn om een uitsteeksel en slaagde er maar ternauwernood in vast te houden.

Het lichtpuntje had zich tot een helder schijnsel uitgebreid ongeveer een meter of veertig van hem vandaan. Dat móést de spleet zijn en, hoe dichtbij hij ook was, zonder hulp van het licht had hij hem nooit kunnen vinden.

Hij wachtte tot de inademing zou ophouden. In de korte pauze tussen in- en uitademing, moest hij bij de spleet zien te komen.

Nog voor de inademing geheel ten einde was, struikelde en klauterde hij over de stofblokken naar de spleet. Het alveolusvlies stond aan het einde van de inademing strakgespannen, maar na enkele seconden verloor het zijn spanning toen de eerste tekenen van de naderende uitademing zich voordeden.

Grant werkte zich in de spleet die in een zee van licht baadde. Hij trapte tegen de rubberachtige oppervlaktehuid. Een mes sneed er doorheen, een hand greep zijn enkel stevig vast. Hij voelde dat hij omlaag werd getrokken, juist op het moment dat de opwaartse luchtstroom begon.

Omlaag ging hij, andere handen pakten hem vast en toen was hij weer terug in het haarvat. Grant was buiten adem. Tenslotte zei hij: ‘Bedankt! Ik ben op het licht afgegaan! Ik zou er anders nooit gekomen zijn.’

Michaels zei: ‘We konden je via de radio niet bereiken.’

Cora glimlachte tegen hem. ‘Het was een idee van dokter Duval. Hij liet de Proteus tot voor de opening varen en de schijnwerpers er pal in schijnen. En hij heeft de opening ook groter gemaakt.’

Michaels zei: ‘Laten we teruggaan naar het schip. We hebben nu meer dan genoeg tijd verloren.’

13  Pleura

Reid riep uit: ‘Er komt een bericht door, Al.’

‘Van de Proteus?’ Carter rende naar het raam.

‘Ja, niet van je vrouw.’

Carter wuifde ongeduldig met zijn hand. ‘Geduld, beste jongen. Spaar alle geintjes maar op dan zullen we ze straks een voor een doornemen.’

Het bericht kwam door: ‘Meneer, Proteus meldt GEVAARLIJK LUCHTVERLIES, LUCHT BIJGETANKT STOP MET SUCCES.’

‘Bijgetankt?’ riep Carter uit.

Reid zei fronsend: ‘Ik veronderstel dat ze lucht uit de longen bedoelen. Ze zijn tenslotte bij de longen en op hun schaal betekent dat kubieke meters lucht. Maar…’

‘Maar wat?’

‘Ze kunnen die lucht niet gebruiken. Die is ongeminiaturiseerd.’

Carter keek de kolonel geprikkeld aan. Hij blafte in de microfoon: ‘Herhaal de laatste zin van het bericht.’

‘LUCHT BIJGETANKT STOP MET SUCCES.’

‘Staat er “met succes”?’

‘Ja meneer.’

‘Roep ze weer op en laat het bericht bevestigen.’

Hij zei tegen Reid: ‘Als ze zeggen “met succes” moet ik aannemen dat het ze gelukt is.’

‘De Proteus heeft een miniaturisator aan boord.’

‘Dat verklaart hoe ze het hebben gedaan. Later krijgen we wel een uiteenzetting.’

Van de verbindingsafdeling kwam de stem weer: ‘Bericht bevestigd meneer.’

‘Varen ze weer?’ vroeg Carter, nadat hij een andere verbinding tot stand had gebracht.

Een korte pauze volgde. Toen het antwoord: ‘Ja meneer. Ze bewegen zich nu door de pleurabladen.’

Reid knikte. Hij keek omhoog naar de tijdmeter, die 37 aangaf en zei: ‘De pleurabladen bestaan uit een dubbel vlies dat de longen omgeeft. Ze zullen wel in de ruimte ertussen zitten, een gemakkelijke weg, een snelweg zelfs, regelrecht naar de hals.’

‘En dan zijn ze weer op hetzelfde punt terug waar vandaan ze een half uur geleden zijn vertrokken,’ zei Carter knarsetandend. ‘En wat dan?’

‘Dan kunnen ze het capillaire stelsel weer binnengaan en een route naar de halsslagader volgen, wat erg veel tijd kost; of ze kunnen het slagaderlijk stelsel vermijden door via de lymfevaten te gaan en dat brengt weer andere problemen met zich mee. Michaels is de loods; ik neem aan dat die wel weet wat hij moet doen.’

‘Kun je hem advies geven? Trek je in godsnaam niets van het protocol aan.’

Reid schudde zijn hoofd. ‘Ik weet niet zeker welke koers het beste is en hij is ter plaatse. Hij kan beter dan ik beoordelen of het schip opnieuw het geweld van de arteriële stroom kan doorstaan. We moeten het aan hen overlaten generaal.’

‘Ik wou dat ik wist wat ik eraan kon doen,’ zei Carter. ‘Ik zweer je dat ik de verantwoordelijkheid zou nemen als ik deskundig genoeg was.’

‘Dat is precies zoals ik er ook over denk,’ zei Reid, ‘en waarom ik de verantwoordelijkheid afwijs.’

Michaels bekeek de kaarten. ‘Best Owens, dit is niet waar ik heen wil, maar het is ook wel goed. We zijn er nu eenmaal en we hebben een begin gemaakt. Zet koers naar de spleet.’

‘De longen in?’ zei Owens verontwaardigd.

‘Nee nee.’ Michaels sprong ongeduldig op van zijn stoel en klom de ladder op totdat zijn hoofd in de koepel stak. ‘We gaan tussen de pleurabladen varen. Schakel de motoren maar in dan zal ik je wel loodsen.’

Cora hurkte bij de stoel van Grant. ‘Hoe heb je het klaargespeeld?’

Grant zei: ‘Het was op het kantje af.’ Toen ging hij ongeduldig door: ‘Ik dacht aldoor: waarom ben ik hier voor de donder?’

Cora zei: ‘Maar dat weet je toch wel…’

Grant zei: ‘Nee. Jullie vieren worden door duidelijke motieven gedreven, niet door vage woorden. Owens is zijn schip aan het testen; Michaels is loods in een menselijk lichaam; Duval bewondert het werk van Gods handen en jij…’

‘Ja?’

Grant zei zachtjes: ‘Jij bewondert Duval.’

Cora kreeg een kleur. ‘Hij is het waard, heus. Weet je, nadat hij had voorgesteld met de schijnwerpers van het schip in de spleet te schijnen zodat jij een baken zou hebben, heeft hij verder niets meer gedaan. Hij heeft geen woord tegen je gezegd toen je terug was. Dat is typerend voor hem. Hij redt iemands leven, is meteen daarna onbehouwen tegen hem en wat men zich later herinnert, is die onbehouwenheid en niet het feit dat hij een leven heeft gered. Maar zijn manier van doen doet niets aan zijn eigenlijke waarde af.’

‘Nee. Dat is waar, hoewel die er wel door wordt verdoezeld.’

‘Hoe dan ook, ik moet nu met de laser aan de gang.’ Ze wierp een snelle blik op Michaels die naar zijn plaats terugkeerde.

‘De laser? Goeie god, die had ik vergeten. Probeer de schade zoveel mogelijk te beperken, wil je?’

Haar stem die gedurende het korte gesprek zo vrolijk had geklonken klonk zorgelijk toen ze zei: ‘O, als ik dat nu maar kan.’

Ze ging naar het achterschip. Michaels volgde haar met zijn ogen. ‘Hoe is het met de laser?’ zei hij.

Grant schudde zijn hoofd. ‘Die gaat ze nu bekijken.’

Michaels scheen te aarzelen of hij nog wat zou zeggen. Hij schudde heel even zijn hoofd. Grant sloeg hem gade maar zei niets.

Michaels nestelde zich in zijn stoel en zei tenslotte: ‘Wat vind jij van onze huidige toestand?’

Grant, die tot dusver in beslag was genomen door Cora, keek door het raam naar buiten. Ze schenen nu tussen twee muren te varen die de Proteus aan linker- en rechterkant bijna raakten, geelachtig glanzende muren van evenwijdige vezels, die eruit zagen als reusachtige, aaneengerijde boomstammen.

De vloeistof om hen heen was helder, er dreven geen voorwerpen in en vrijwel geen afvalstoffen. De vloeistof was in volstrekte rust en de Proteus schoot er gelijkmatig en met grote snelheid doorheen, slechts af en toe in zijn vaart gestoord door de zwak voelbare beweging van Brown.

‘De beweging van Brown,’ zei Grant, ‘is hier heviger.’

‘Deze vloeistof heeft minder viscositeit dan het bloedplasma, zodat de beweging nauwelijks wordt geremd. We blijven hier echter niet lang.’

‘Zijn we dan niet in de bloedstroom?’

‘Dacht je dat? Dit is de ruimte tussen de vliezige pleurabladen die de longen omgeven. Het vlies aan die kant is aan de ribben bevestigd. We moeten een reusachtige, zachtglooiende verdikking kunnen zien als we er een passeren. Het andere vlies zit aan de longen vast. Als je de namen wilt weten: het zijn respectievelijk het borstvlies en het longvlies.’

‘De namen interesseren me niet zo.’

‘Dat had ik ook eigenlijk niet verwacht. We zijn nu in een dun laagje smerend vocht tussen de pleurabladen. Als de longen zich tijdens de inademing uitzetten, komen ze tegen de ribben aan en deze vloeistof fungeert dan als stootkussen en vangt de schok op. Het laagje is zó dun, dat men altijd aangenomen heeft dat ze tegen elkaar aan zitten, maar omdat wij zo klein zijn, kunnen wij in de vloeistof tussen de bladen doorglippen.’

‘Hebben wij er geen last van als de longwand tegen de ribben drukt?’

‘We worden afwisselend enigszins voortgestuwd en afgeremd. Niet voldoende om er last van te ondervinden.’

‘Hé,’ zei Grant. ‘Hebben deze vliezen iets uitstaande met pleuritis?’

‘Jazeker. Als de pleurabladen geïnfecteerd en ontstoken zijn, is ademhalen uiterst pijnlijk en als je hoest…’

‘Wat gebeurt er als Benes hoest?’

Michaels haalde de schouders op. ‘Dat zou voor ons, in onze omstandigheden, wel eens fataal kunnen zijn denk ik. We zouden in stukken breken. Maar er is geen reden dat hij zou hoesten. Hij is onderkoeld en zwaar verdoofd en zijn pleurabladen zijn – neem dat maar van mij aan – in goede conditie.’

‘Maar als we ze irriteren…’

‘Daar zijn we te klein voor.’

‘Weet je dat zeker?’

‘We kunnen alleen maar spreken in termen van waarschijnlijkheid. De waarschijnlijkheid dat Benes zou hoesten is op dit ogenblik te verwaarlozen.’ Zijn gezicht stond volkomen kalm.

‘Juist,’ zei Grant en keek achterom om te zien wat Cora aan het doen was.

Zij en Duval waren in de werkruimte, hun hoofden gebogen over de werkbank. Grant stond op en ging naar de deuropening. Michaels volgde hem.

Op een plaat opaalglas verlicht door een lamp daaronder, lag de gedemonteerde laser, elk onderdeel stak scherp en duidelijk af tegen het licht.

‘Wat is er nu precies kapot?’ vroeg Duval gedecideerd.

‘Alleen deze onderdeeltjes dokter en deze contactdraad. Dat is alles.’

Nadenkend bekeek Duval de onderdelen, hij raakte ze een voor een met een behoedzame vinger aan en schoof ze opzij. ‘Het struikelblok is dus deze vernielde transistor. Dat betekent dat we de lamp niet kunnen gebruiken en dat betekent eveneens het einde van de laser.’

Grant interrumpeerde: ‘Zijn er geen reserveonderdelen?’

Cora keek op. Haar blik dwaalde schuldbewust weg van Grants dwingende ogen. Ze zei: ‘Geen vaste, ingebouwde onderdelen. We hadden wel een tweede laser meegebracht, maar wie kon nu denken… als hij niet los was geraakt…’

Michaels zei somber: ‘Meen je dat dokter Duval? Is de laser onbruikbaar?’

Een zweem van ongeduld klonk door in de stem van Duval. ‘Ik meen altijd wat ik zeg. Laat me nu even met rust.’ Hij scheen in gedachten verzonken.

Michaels haalde zijn schouders op. ‘Dat is dan dat. We zijn door het hart gegaan, we hebben onze luchttanks gevuld in de longen en dat allemaal voor niets. We kunnen niet verder.’

‘Waarom niet?’ wilde Grant weten.

‘Natuurlijk kúnnen we wel verder. Maar dat heeft geen zin Grant. Zonder laser kunnen we niets doen.’

Grant zei: ‘Dokter Duval, is het mogelijk de operatie uit te voeren zonder laser?’ ‘Ik ben aan het denken,’ snauwde Duval.

‘Denk dan hardop!’ snauwde Grant terug.

Duval keek op. ‘Nee, het is onmogelijk de operatie zonder laser uit te voeren.’

‘Maar eeuwenlang is er geopereerd zonder laser. Je hebt een opening in de longwand gemaakt met je mes; dat was een operatie. Kun je dat stolsel niet met je mes wegsnijden?’

‘Natuurlijk kan ik dat, maar niet zonder de zenuw te beschadigen en een gehele hersenkwab in gevaar te brengen. De laser is een oneindig veel delicater werktuig dan een mes. Vooral in dit geval, zou opereren met een mes slagerswerk zijn vergeleken bij een laseroperatie.’

‘Maar je zou het leven van Benes met je mes kunnen redden?’

‘Dat denk ik wel, waarschijnlijk wel. Maar niet zijn geestvermogen. In feite weet ik vrijwel zeker dat een operatie met een mes Benes er weliswaar door zou halen, maar niet zonder hersenschade. Zou je dat soms willen?’

Grant wreef langs zijn kin. ‘Ik zal je eens wat zeggen. We zijn op weg naar dat stolsel. Als we daar aankomen en we hebben alleen maar een mes, dan gebruik je dat mes, Duval. Als we onze messen kwijtraken, gebruik je je tanden, Duval. Als jij het niet doet, doe ik het. We kunnen falen, maar we geven het niet op. Laten we intussen eens naar dat verdomde ding kijken.’

Hij wrong zich tussen Duval en Cora in en nam de transistor op, die precies op de top van zijn wijsvinger paste.

‘Is dit de defecte?’

‘Ja,’ zei Cora.

‘Als deze gerepareerd of vervangen wordt kun je dan de laser weer gebruiken?’

‘Ja, maar ik zie geen kans om die transistor te repareren.’

‘En als ik nu eens een andere transistor had van ongeveer deze afmeting en sterkte en een draad die dun genoeg is. Zou je die dan kunnen monteren?’

‘Ik geloof niet dat ik dat zou kunnen. Het vereist zo’n absolute precisie.’

‘Jij zou het misschien niet kunnen, maar hoe staat het met dokter Duval? Jij zou het met je getrainde vingers wel voor elkaar kunnen krijgen, ondanks de beweging van Brown.’

‘Ik zou het kunnen proberen met assistentie van juffrouw Peterson. Maar we hebben de onderdelen niet.’

Grant zei: ‘Jawel. Ik kan ze leveren.’

Hij greep een zware metalen schroevendraaier en ging doelbewust terug naar de kajuit voor in het schip. Hij liep naar zijn radiozender en begon zonder aarzelen een wand ervan los te schroeven.

Michaels kwam achter hem staan en greep zijn elleboog. ‘Wat ga je doen Grant?’

Grant schudde zich los. ‘Ik moet het binnenwerk hebben.’

‘Bedoel je dat je de radio uit elkaar gaat halen?’

‘Ik heb een transistor en een draad nodig.’

‘Maar dan hebben we geen verbinding meer met de buitenwereld.’

‘Nou en?’

‘Als het zover is dat we uit het lichaam gehaald moeten worden… Grant, luister…’

Grant zei ongeduldig: ‘Nee. Ze kunnen ons volgen via onze radioactiviteit. Die radio is alleen maar goed voor kletspraatjes en daar hebben we geen behoefte aan. We zullen wel moeten trouwens. We hebben de keus tussen de radio of de dood van Benes.’

‘In godsnaam man, roep dan Carter op en leg het hem voor.’

Grant dacht even na. ‘Ik zal hem oproepen. Maar alleen om hem te vertellen dat er geen verdere berichten komen.’

‘Als hij je beveelt het schip gereed te maken om te worden teruggenomen…’

‘Zal ik weigeren.’

‘Maar als hij je bevéélt…’

‘Hij kan ons met geweld terughalen, maar zonder mijn medewerking. Zolang we aan boord van de Proteus zijn, neem ik de beleidsbeslissingen. We hebben nu al te veel achter de rug om er mee op te houden dus we gaan verder naar het stolsel, wat er ook gebeurt en wat Carter ook beveelt.’

Carter schreeuwde: ‘Herhaal laatste bericht.’

‘OFFEREN RADIO OP VOOR REPARATIE LASER, DIT LAATSTE BERICHT.’

Reid zei uitdrukkingloos: ‘Ze verbreken de verbinding.’

Carter zei: ‘Wat is er voor de duivel met de laser gebeurd?’

‘Dat moet je mij niet vragen.’

Carter liet zich zwaar in zijn stoel vallen. ‘Laat eens koffie brengen Don, wil je? Als ik het ongestraft zou kunnen doen, bestelde ik een dubbele whisky-soda en nog twee er achteraan. Alles loopt tegen!’

Reid wenkte dat er koffie moest komen. Hij zei: ‘Sabotage misschien.’

‘Sabotage?’

‘Ja, en hou je maar niet van de domme, generaal. Je hebt van het begin af rekening gehouden met die mogelijkheid, want waarom heb je anders Grant mee gestuurd?’

‘Na wat er met Benes was gebeurd op weg hierheen…’

‘Weet ik wel. En ik vertrouw Duval ook niet helemaal, evenmin als dat meisje trouwens.’

‘Zij zijn te vertrouwen,’ zei Carter met een grimas. ‘Kan niet anders. Iedereen hier móét betrouwbaar zijn. Het is onmogelijk nóg meer veiligheidsmaatregelen te nemen.’

‘Precies. Geen enkele veiligheidsmaatregel is helemaal afdoende.’

‘Al deze mensen wérken hier.’

‘Grant niet,’ zei Reid.

‘Wat?’

‘Grant werkt hier niet. Hij is een buitenstaander.’

Carter glimlachte wrang. ‘Hij staat in dienst van de regering.’

Reid zei: ‘Dat weet ik. En agenten kunnen dubbel spel spelen. Jij hebt Grant op de Proteus gezet en prompt begint er een serie tegenslagen – of wat althans de schijn heeft een serie tegenslagen te zijn.’

De koffie werd gebracht. Carter zei: ‘Dat is belachelijk. Ik ken de man. Het is geen vreemde voor me.’

‘Wanneer heb je hem voor het laatst gezien? Wat weet je van hem?’

‘Zet het maar uit je hoofd. Het is onmogelijk.’ Maar hij zag er ongerust uit terwijl hij de room door zijn koffie roerde.

Reid zei: ‘Best. Ik dacht alleen maar hardop.’

Carter zei: ‘Zitten ze nog steeds tussen de pleurabladen?’

‘Ja!’

Carter keek naar de tijdmeter die 32 aangaf en schudde wanhopig zijn hoofd.

Grant had de radio gedemonteerd die nu in onderdelen voor hem lag. Cora bekeek de transistors één voor één, draaide ze om, woog ze op haar hand en scheen er haast in te willen kruipen.

‘Deze,’ zei ze weifelend, ‘zal wel geschikt zijn denk ik, maar die draad is veel te dik.’

Duval legde de draad in kwestie naast het stukje van de beschadigde oorspronkelijke draad op de verlichte matglazen plaat en vergeleek ze met een sombere blik.

Grant zei: ‘Er is geen betere. Je zult het ermee moeten doen.’

‘Dat is gemakkelijk gezegd,’ zei Cora. ‘Je kunt mij wel zo’n opdracht geven, maar die draad laat zich niet bevelen, hoe hard je er ook tegen schreeuwt;’

‘Goed. Goed.’ Grant probeerde na te denken, maar kwam er niet uit.

Duval zei: ‘Nou, wacht eens even. Met een beetje geluk kan ik hem misschien dun genoeg schrapen. Juffrouw Peterson, geef me eens een scalpel nummer elf.’

Hij zette de draad uit het apparaat van Grant (dat nu létterlijk draadloos was) tussen twee kleine klemmen vast en hield er een vergrootglas voor. Hij greep de scalpel die Cora binnen zijn bereik had gelegd en begon langzaam te schrapen.

Zonder op te kijken zei hij: ‘Wees zo goed te gaan zitten Grant. Het helpt niets als je over mijn schouder staat te snuiven.’

Grant deinsde even achteruit, ving toen Cora’s smekende blik op. Hij zei niets en ging terug naar zijn plaats.

Michaels begroette hem vreugdeloos vanuit zijn stoel. ‘De chirurg is aan het werk,’ zei hij. ‘Met een scalpel in zijn hand is hij meteen in zijn element. Verknoei je tijd niet met kwaad op hem te worden.’

Grant zei: ‘Ik ben niet kwaad op hem.’

Michaels zei: ‘Dat ben je natuurlijk wel, tenzij je me wilt vertellen dat je het mens-zijn hebt opgegeven. Duval heeft de gave – de door God geschonken gave zou hij zelf zeggen – om mensen tegen zich in te nemen met een enkel woord, een enkele blik, een enkel gebaar. En alsof dat nog niet genoeg is, is die jongedame er ook nog.’

Grant draaide zich ongeduldig om naar Michaels. ‘Wat is er met de jongedame?’

‘Kom nou Grant. Moet ik een voordracht houden over jongens en meisjes?’

Grant fronste zijn voorhoofd en draaide zich weer om.

Michaels zei zachtjes, ietwat bedroefd: ‘Je zit met haar in je maag, is het niet?’

‘Hoezo, in mijn maag?’

‘Het is een aardig meisje; heel mooi om te zien. En toch ben je uit hoofde van je beroep achterdochtig.’

‘Nou?’

‘Nou! Wat is er met de laser gebeurd? Was dat een ongeluk?’

‘Dat zou kunnen.’

‘Ja, het zou kunnen.’ Michaels fluisterde. ‘Maar was het dat?’

Grant fluisterde ook, na een snelle blik over zijn schouder. ‘Beschuldig je juffrouw Peterson ervan deze opdracht te saboteren?’

‘Ik? Natuurlijk niet. Daarvoor heb ik geen bewijs. Maar ik verdenk jou ervan dat jij haar daarvan in stilte beschuldigt en dat je dat niet prettig vindt. Vandaar dat je ermee in je maag zit.’

‘Waarom juffrouw Peterson?’

‘Waarom niet? Niemand zou er enige aandacht aan schenken als ze aan de laser prutste. Het is haar afdeling. En als ze van plan is te saboteren, zoekt ze haar kans op haar eigen terrein – de laser.’

‘Wat haar onmiddellijk en automatisch verdacht zou maken – zoals al het geval lijkt te zijn,’ zei Grant heftig.

‘Ik begrijp het. Je bent kwaad.’

Grant zei: ‘Kijk eens. We zitten met zijn allen in een betrekkelijk klein schip en het lijkt logisch dat we stuk voor stuk voortdurend nauwlettend door de anderen worden geobserveerd, maar dat is niet zo. We zijn zo in beslag genomen door wat er buiten te zien is, wij allemaal, dat elk van ons teruggelopen kan zijn naar de voorraadkamer om alles met de laser te doen wat hij of zij maar wilde zonder dat iemand het merkte. Jij of ik kunnen het gedaan hebben. Ik zou jou niet hebben gezien. Jij zou mij niet hebben gezien.’

‘Of Duval?’

‘Of Duval. Ik schakel hem niet uit. Het kan ook nog werkelijk een ongeluk geweest zijn.’

‘En je reddingslijn die losschoot? Is dat ook een ongeluk?’

‘Wil jij dan iets anders beweren?’

‘Nee, dat wil ik niet. Ik kan je wel op enkele dingen wijzen, als je er tenminste voor in de stemming bent.’

‘Dat ben ik niet, maar ga toch je gang maar.’

‘Duval was degene die je reddingslijn heeft vastgeknoopt.’

‘En blijkbaar een slordige knoop heeft gelegd,’ zei Grant.

‘Maar er stond ook een geweldige spanning op die lijn. Enorm.’

‘Een chirurg kan toch zeker knopen leggen.’

‘Dat is onzin. Chirurgische knopen zijn geen zeemansknopen.’

‘Misschien niet. Daarentegen is het ook mogelijk, dat de lijn met opzet zodanig was geknoopt dat hij kon losschieten. Of misschien is hij weer losgeknoopt.’

Grant knikte. ‘Goed. Maar alweer was het zo, dat iedereen geconcentreerd was op wat er rondom gebeurde. Jij of juffrouw Peterson, kan snel naar het schip teruggezwommen zijn, de knoop hebben losgemaakt en zijn teruggekeerd zonder dat iemand het zag. Zelfs Owens kan het schip voor dat doel verlaten hebben.’

‘Ja, maar Duval had de beste gelegenheid. Vlak voor de lijn losschoot, ging hij terug naar het schip met de snorkel. Hij zei dat de lijn onder zijn ogen losschoot. We weten dus uit zijn eigen mond dat hij daar op die tijd was.’

‘En toch kan het een ongeluk geweest zijn. Wat is zijn motief? De laser was al vernield en het enige wat hij bereikte door de reddingslijn los te maken, was mij in gevaar te brengen. Als het hem om de opdracht te doen was, waarom zou hij zich dan druk maken om mij?’

‘O Grant! O Grant!’ Michaels glimlachte en schudde zijn hoofd.

‘Nou, zeg het maar. Van dat gegrom word ik niets wijzer.’

‘Veronderstel nu eens dat het de jongedame was die de laser voor haar rekening nam. En veronderstel verder dat Duval speciaal in jou was geïnteresseerd; veronderstel dat hij jou kwijt wilde, dat het saboteren van de opdracht voor hem op de tweede plaats kwam.’

Sprakeloos staarde Grant hem aan.

Michaels ging verder. ‘Duval gaat misschien toch niet zó geheel en al in zijn werk op dat hij niet ziet dat zijn assistente zich voor jou interesseert. Je bent een knappe jonge kerel, Grant en je hebt haar voor ernstig letsel behoed toen we in die draaikolk zaten; misschien heb je zelfs haar leven gered. Duval is daar getuige van geweest en moet haar reactie hebben gezien.’

‘Er was geen reactie. Ze stelt geen belang in mij.’

‘Ik heb naar haar gekeken toen jij op drift was in de alveolus. Ze was radeloos. Wat toen voor iedereen duidelijk was, was dat misschien al veel eerder voor Duval – dat zij zich tot jou voelt aangetrokken. En misschien heeft hij zich daarom van jou willen ontdoen.’

Grant beet nadenkend op zijn onderlip en zei toen: ‘Goed. En het luchtverlies? Was dat een ongeluk?’

Michaels haalde de schouders op.

‘Ik weet het niet. Suggereer je dat Owens daar verantwoordelijk voor zou kunnen zijn?’

‘Inderdaad. Hij kent het schip. Hij heeft het ontworpen. Hij kan met de instrumenten knoeien. En hij alleen controleerde eventuele gebreken.’

‘Dat is inderdaad zo.’

‘En als we nou toch bezig zijn,’ vervolgde Grant met stijgende woede, ‘die arterio-veneuze fistel, hoe zit het daarmee? Was dat een vergissing, of wist jij dat die er was?’

Michaels leunde achterover in zijn stoel en keek onthutst. ‘Goeie hemel, daar had ik niet aan gedacht. Ik zweer je Grant, dat ik waarachtig net zat te denken dat er niets is gebeurd dat in mijn richting wijst. Ik realiseerde me, dat ik een verdachte ben in het geval van de laser, of de reddingslijn, of de klep van het luchtreservoir of in alle drie de gevallen, maar dat in elk van deze gevallen het veel waarschijnlijker is dat iemand anders het heeft gedaan. Alleen van de fistel had niemand anders af kunnen weten dan ik.’

‘Precies.’

‘Behalve dan natuurlijk, dat ik niet wist dat het ding daar zat. Maar dat kan ik niet bewijzen.’

‘Nee.’

Michaels zei: ‘Lees je wel eens detectives Grant?’

‘Toen ik jonger was heb ik er heel wat gelezen. Nu…’

‘Nu je er zelf een bent, hoef je niet meer. Ja, dat kan ik me wel voorstellen. In detectiveverhalen is het altijd zo eenvoudig. Een kleine aanwijzing leidt naar een bepaalde persoon, uitsluitend naar die persoon, maar alleen de detective heeft dat door. In werkelijkheid kan je, met aanwijzingen alle kanten uit.’

‘Of geen enkele kant uit,’ zei Grant beslist. ‘Het is best mogelijk dat we met een reeks ongelukken en tegenslagen te maken hebben.’

‘Het zou kunnen,’ gaf Michaels toe.

Van geen van beiden klonk het echter erg overtuigend. Of overtuigd.

14  Lymfe

De stem van Owens klonk vanuit de koepel: ‘Dokter Michaels kijk eens vooruit. Moet ik daarin?’

Ze voelden dat de Proteus vaart minderde.

Michaels mompelde: ‘Ik klets te veel. Ik had moeten opletten.’

Vlak vóór hen was een buisvormige opening. De dunne wanden waar ze tegen aankeken, waren rafelig en hielden haast ongemerkt op. De opening was maar net wijd genoeg voor de Proteus.

‘Akkoord,’ riep Michaels, ‘vaar er maar in.’

Cora had de werkbank verlaten en keek nieuwsgierig naar voren, maar Duval bleef ijverig en onvermoeibaar doorwerken.

‘Dat moet een lymfe zijn,’ zei ze.

Zij waren er binnengevaren en de wanden rondom waren niet dikker dan die van het haarvat dat zij enige tijd geleden hadden verlaten.

Evenals in de haarvaten waren de wanden duidelijk opgebouwd uit cellen die de vorm hadden van platte veelhoeken, elk met een afgeronde kern in het midden. De vloeistof waar zij in voeren, was vrijwel gelijk aan die in de ruimte tussen de pleurabladen, sprankelend en geelachtig in de schijnwerpers van de Proteus waardoor de wandcellen eveneens geel getint werden. De kernen waren donkerder van kleur, bijna oranje.

Grant zei: ‘Spiegeleieren! Het lijken net spiegeleieren! Wat is een lymfe?’

‘De lymfen vormen in zekere zin een aanvullend circulatiestelsel,’ zei Cora. ‘Er wordt vocht uit de hele fijne capillairen geperst en dat vocht verzamelt zich in lichaamsholten en tussen de cellen. Deze tussenvloeistof wordt afgevoerd door kleine buisjes, lymfen, die zoals je net zag aan het uiteinde open zijn. Deze buisjes worden geleidelijk groter, tot de grootste de omvang hebben van aderen. Al de lymfevloeistof…’

‘Dat is de vloeistof om ons heen?’ vroeg Grant.

‘Ja. Al de lymfevloeistof wordt verzameld in het grootste lymfevat van allemaal, de borstbuis, die naar de ondersleutelbeenader bovenin de borstkas voert en op die wijze wordt het lymfevocht weer in het hoofdcirculatiestelsel gebracht.’

‘En waarom zijn we het lymfestelsel binnengegaan?’

Michaels leunde achterover.

‘Nou,’ zei hij, ‘het is een rustig binnenwater. Er is geen pompeffect van het hart. Weefseldruk en spanning van de spieren houdt de vloeistof in beweging en van geen van beide is erg veel sprake op het ogenblik. Dus kunnen we verzekerd zijn van een rustige tocht naar het brein.’

‘Waarom zijn we dan niet dadelijk in een lymfevat gebracht?’

‘Ze zijn klein. Een slagader is een veel beter object voor een injectienaald; en we rekenden erop dat de slagaderlijke stroom ons binnen enkele minuten naar het doel zou brengen. Dat is anders gelopen en we zouden als we van hieruit weer naar een slagader gingen heel wat tijd verliezen. Bovendien, als we de slagader bereikten, zou het schip het daarin wel eens zwaarder te verduren kunnen hebben dan nu, en dan het kan verdragen.’

Hij spreidde een nieuw stel kaarten uit en riep: ‘Owens, volg je kaart 72-D?’

‘Ja dokter Michaels.’

‘Let goed op dat je de koers volgt die ik heb uitgezet. Die voert door zo min mogelijk klieren.’

Grant zei: ‘Wat is dat daar voor ons?’

Michaels keek op en schrok. ‘Vaart minderen,’ riep hij.

De Proteus remde krachtig. Door een wand van de wijder wordende buis kwam een vormloze massa, melkachtig, granulair en op de een of andere wijze vreesaanjagend. Maar terwijl ze ernaar keken, werd de massa kleiner en verdween uit het gezicht.

‘Verder maar,’ zei Michaels. Hij zei tegen Grant: ‘Ik was even bang dat die witte cel onze kant zou uitkomen maar gelukkig ging hij daarheen. Sommige witte cellen worden gevormd in de lymfeklieren die een belangrijk afweercentrum tegen ziekten vormen. Ze maken niet alleen witte bloedlichaampjes maar ook antilichamen.’

‘En wat zijn dat?’

‘Eiwitmoleculen die de eigenschap hebben combinaties te kunnen vormen met allerlei vreemde lichamen die het lichaam binnendringen: ziektekiemen, vergiften, vreemde eiwitten.’

‘En met ons?’

‘En met ons ook, denk ik, onder bepaalde omstandigheden.’

Cora deed een duit in het zakje. ‘Bacteriën worden in de klieren tegengehouden en daar vernietigd door de witte cellen. De klieren zwellen op en worden pijnlijk. Je kent het wel, kinderen krijgen zwellingen onder de oksel of achter het oor.’

‘En dat zijn in werkelijkheid gezwollen lymfeklieren?’

‘Precies.’

Grant zei: ‘Het lijkt me een goed idee uit de buurt van die lymfeklieren te blijven.’

Michaels zei: ‘We zijn klein. De antistoffen van Benes zijn niet gevoelig voor ons en we hoeven maar één reeks klieren te passeren. Het is riskant natuurlijk, maar alles wat we nu doen is riskant. Of,’ het klonk uitdagend, ‘ga je me opdragen het lymfevatenstelsel te verlaten?’

Grant schudde zijn hoofd. ‘Nee. Dat niet, tenzij iemand anders een beter alternatief weet.’

‘Daar is het,’ zei Michaels, Grant zachtjes aanstotend. ‘Zie je het?’

‘Die schaduw daar voor ons?’

‘Ja. Dit lymfevat is een van de vele die in de klier samenkomen; de klieren zijn samengesteld uit sponsachtig membraanweefsel en kronkelige gangen. Het zit er vol lymfocyten…’

‘Wat zijn dat?’

‘Eén van de soorten witte cellen. Ze zullen ons hoop ik geen last bezorgen. Elke willekeurige bacterie in het circulatiestelsel komt op een gegeven ogenblik in een lymfeklier terecht. Daar raakt hij verstrikt in de nauwe, kronkelige kanaaltjes…’

‘En wij?’

‘Wij zijn een bestuurd lichaam Grant, dat een vast doel voor ogen heeft, terwijl bacteriën zich doelloos laten meedrijven. Je ziet het verschil. Eenmaal gevangen in een lymfeklier wordt een bacterie door antilichamen onschadelijk gemaakt of, als dat niet lukt, door witte cellen.’

De schaduw was nu heel dichtbij. De goudkleurige lymfevloeistof werd donkerder en troebel. Voor hen uit leek een muur te zijn.

‘Heb je de koers Owens?’ riep Michaels.

‘Ja, maar het wordt me wel gemakkelijk gemaakt ergens een verkeerd kanaal in te varen.’

‘Zelfs als je dat zou doen, denk er dan aan dat we op dit ogenblik globaal bezien omhoog gaan. Houd de wijzer van de gravitometer zo constant mogelijk op de lijn, dan kun je niet verkeerd varen.’

De Proteus maakte een scherpe bocht en plotseling was alles grijs. De bundels van de schijnwerpers weerkaatsten uitsluitend donkere of lichtere nuances grijs. Van tijd tot tijd zagen ze kleine staafjes, korter dan het schip en veel dunner; in trossen samenklittende ronde voorwerpen, heel klein en met vage omtrekken.

‘Bacteriën,’ mompelde Michaels. ‘Ik zie ze te gedetailleerd om de juiste soort te herkennen. Is dat niet vreemd? Te veel detail.’

De Proteus voer nu langzamer en volgde de vele kronkels en bochten van het kanaal bijna aarzelend.

Duval stapte naar de deur van het werkkamertje. ‘Wat is er aan de hand? Ik kan zo niet werken als het schip geen vaste koers houdt. De beweging van Brown is al erg genoeg.’

‘Sorry dokter,’ zei Michaels koud. ‘We passeren een lymfeklier en beter dan zo kunnen we het niet voor je maken.’

Duval keek boos en draaide zich weer om.

Grant tuurde vooruit. ‘Het is een tamelijk verwarde boel daar, dokter Michaels. Wat is dat voor spul, dat er uitziet als zeewier?’

‘Reticulaire vezels,’ zei Michaels.

Owens zei:

‘Dokter Michaels.’

‘Ja?’

‘Dat vezelige spul wordt dikker. Ik zal er niet doorheen kunnen manoeuvreren zonder wat schade aan te richten.’

Michaels keek nadenkend. ‘Maak je daarover maar geen zorgen. De schade die we toebrengen zal in elk geval minimaal zijn.’

Een stuk vezels scheurde los toen de Proteus zich er langs wrong, het glibberde langs het raam en verdween.

‘Geeft niet Owens,’ zei Michaels bemoedigend, ‘het lichaam kan zulke schade zonder moeite herstellen.’

‘Ik maak me geen zorgen over Benes,’ zei Owens. ‘Ik maak me zorgen over het schip. Als deze rommel de uitlaten verstopt raakt de motor oververhit. En het blijft aan ons vastkleven. Kun je het verschil in motorgeluid niet horen?’

Grant kon dat niet en keek weer vol aandacht naar buiten. Het schip voer door een woud van ranken. Ze glansden roodachtig bruin in het schijnwerperlicht en er ging iets dreigends van uit.

‘We zijn er gauw genoeg door,’ zei Michaels, maar zijn stem had een ondertoon van ongerustheid.

Ze kregen wat meer ruimte en Grant hoorde dat het geluid van de motoren anders klonk dan eerst; wat heser en gedempter alsof de uitlaat dicht zat.

Owens schreeuwde: ‘Recht vooruit!’

Een staafbacterie sloeg klef tegen het schip aan. De bacterie boog met de ronding van het raam mee, veerde terug in zijn vorm en kwam los van het raam. Hij liet een veeg achter, die er langzaam afspoelde.

Er waren er nog meer voor hen uit.

‘Wat gebeurt er?’ zei Grant nieuwsgierig.

‘Ik denk,’ zei Michaels, ‘ik dénk dat we getuige zijn van de strijd tussen antilichamen en bacteriën. Witte cellen zijn er niet bij betrokken. Kijk eens! Let eens op de buitenkant van de bacterie. Het is moeilijk bij dit licht, maar kun je het zien?’

‘Nee, jammer genoeg niet.’

Duvals stem klonk achter hem. ‘Ik kan ook niets zien.’

Grant draaide zich om. ‘Is de draad al op dikte, dokter?’

‘Nog niet,’ zei Duval. ‘Ik kan niet werken in zo’n troep. Ik zal moeten wachten. Wat hoor ik over antilichamen?’

Michaels zei: ‘Als je toch niet werkt kunnen we de binnenverlichting wel uitdoen. Owens!’

De lichten gingen uit en de enige verlichting kwam van buiten, een spookachtig, grijs en roodbruin, flikkerend licht dat de gezichten van hen allemaal een dreigende uitdrukking gaf.

‘Wat gebeurt er buiten?’ vroeg Cora.

‘Dat probeer ik nu juist uit te leggen,’ zei Michaels. ‘Let eens op de omtrekken van de bacteriën voor ons.’

Grant deed zijn best, hij kneep zijn ogen half dicht. Het licht was onvast en flikkerend. ‘Je bedoelt die kleine voorwerpen die eruitzien als hagelkorrels.’

‘Precies. Dat zijn antilichaammoleculen, oftewel eiwitten en groot genoeg voor ons om ze te kunnen zien. Daar gaat er één vlakbij. Kijk eens!’

Eén van de kleine antilichamen draaide langs het raam. Van dichtbij leek het helemaal niet op een hagelkorrel. Het was wat groter en had wel iets weg van een klein, kluwentje spaghetti. Dunne sliertjes als fijne lichtglinsteringen, staken er hier en daar uit.

‘Wat doen ze?’ vroeg Grant.

‘Elke bacterie heeft een celwand, die is opgebouwd uit op specifieke wijze verbonden atomische groeperingen. Voor ons zien de diverse wanden er glad en ongetekend uit, maar als we nog kleiner waren – zo klein als moleculen – konden we zien dat elke wand een mozaïekpatroon vertoont en dat dit mozaïek verschilt van en kenmerkend is voor elke bacteriesoort. De antilichamen kunnen zich precies aanpassen aan dit mozaïek en als ze eenmaal sleutelposities op de wand bezetten is het met de bacterie gedaan; het is dan net zoiets als wanneer je neus en mond van iemand dichthoudt en hem laat stikken.’

Cora zei opgewonden: ‘Je kunt ze zien samenklitten. Wat… wat afschuwelijk.’

‘Heb je medelijden met de bacteriën, Cora?’ zei Michaels glimlachend.

‘Nee, maar de antilichamen zien er zo boosaardig uit, de manier waarop ze zich op hun prooi storten.’

Michaels zei: ‘Je moet ze geen menselijke emoties geven. Het zijn maar moleculen die blindelings hun weg gaan. Interatomische krachten trekken ze tegen die delen van de wand waar ze passen en houden ze daar. Het is vergelijkbaar met een magneet die een ijzeren staafje aantrekt. En je zegt toch ook niet dat de magneet het ijzer boosaardig aanvalt.’

Nu hij wist waar hij naar moest kijken kon Grant zien wat er gebeurde. Een bacterie die zich blindelings door een wolk wachtende antilichamen bewoog, scheen ze te lokken, ze naar zich toe te trekken. In een oogwenk was zijn oppervlakte er vlokkig mee overdekt. De antilichamen sloten zich zij aan zij aaneen, hun slierten omstrengelden de bacterie.

Grant zei: ‘Sommige antilichamen lijken onverschillig. Ze raken de bacterie niet aan.’

‘De antilichamen hebben een specifieke bindingsfunctie,’ zei Michaels. ‘Elk is erop gebouwd te passen bij het mozaïekpatroon van een bepaalde bacteriesoort, of een bepaalde eiwitmolecuul. Op dit ogenblik passen de meeste antilichamen bij de ons omringende bacteriën. De aanwezigheid van deze speciale bacteriën heeft de snelle aanmaak van dit speciale soort antilichaam bevorderd. Hoe deze stimulering teweeg wordt gebracht weten we nog steeds niet.’

‘Goeie hemel,’ riep Duval. ‘Kijk daar eens.’ Een van de bacteriën was nu geheel en al bekleed met antilichamen die elke onregelmatigheid ervan hadden gevolgd, zodat de bacterie er net zo uitzag als eerst, maar dan met een goed passend wollig jasje aan.

Cora zei: ‘Ze passen precies.’

‘Nee, dat bedoel ik niet. Zie je niet dat de intermoleculaire bindingen tussen de antilichaammoleculen een zekere druk uitoefenen op de bacterie? Dat is nooit duidelijk geweest, zelfs niet bij gebruikmaking van elektronenmicroscopie, waarmee we alleen maar dode voorwerpen zien.’

Er viel een stilte over de bemanning van de Proteus, die nu langzaam langs de bacterie voer. De antilichaambekleding verstrekte en trok samen en de bacterie binnenin kronkelde. Opnieuw verstrakte de bekleding en toen nog eens, en plotseling schrompelde de bacterie ineen en gaf zich gewonnen. De antilichamen sloten hechter aaneen en wat eerst een staaf was geweest, werd nu een onbestemd, eivormig voorwerp.

‘Ze hebben de bacterie gedood. Ze hebben hem letterlijk doodgedrukt,’ zei Cora vol weerzin.

‘Belangwekkend,’ mompelde Duval. ‘Wat een mogelijkheden tot research kan de Proteus ons bieden.’

Grant zei: ‘Weet je zeker, dat we veilig zullen zijn voor de antilichamen?’

Michaels zei: ‘Dat lijkt me wel. We zijn niet van het soort waarvoor antilichamen zijn gecreëerd.’

‘Ben je daar wel zeker van? Ik heb het gevoel dat ze voor elke vorm geschikt gemaakt kunnen worden, mits ze op de juiste wijze worden geprikkeld.’

‘Waarschijnlijk heb je wel gelijk. Toch is het duidelijk dat wij ze niet prikkelen.’

Owens riep uit: ‘Nog meer vezels voor ons, dokter Michaels. We zijn al behoorlijk overdekt met dat spul. Onze snelheid wordt duidelijk minder.’

Michaels zei: ‘We zijn bijna door de klier heen, Owens.’

Van tijd tot tijd trilde het schip als een kronkelende bacterie er tegenaan sloeg. Het gevecht nam in hevigheid af en de bacteriën waren duidelijk de verliezers. De Proteus baande zich weer moeizaam een weg door de vezels.

‘Rechtuit,’ zei Michaels. ‘Nog éénmaal linksaf en dan zijn we in het efferente vat.’

Owens zei: ‘We slepen de vezels achter ons aan. De Proteus lijkt net een langharige hond.’

Grant zei: ‘Hoeveel lymfeklieren krijgen we nog op onze route naar het brein?’

‘Nog drie. Eén is misschien te vermijden. Ik weet het niet helemaal zeker.’

‘Dat gaat niet. We verliezen te veel tijd. We redden het niet als we door nog drie van deze klieren heen moeten. Is er geen – geen kortere weg?’

Michaels schudde zijn hoofd. ‘Geen die niet nog grotere problemen oplevert. Maar we kunnen het heus wel halen via de klieren. Die vezels spoelen er wel af en als we niet naar de bacteriële oorlogvoering blijven kijken, kunnen we sneller opschieten.’

‘En bij de eerstvolgende gelegenheid,’ zei Grant fronsend, ‘zullen we een gevecht zien waarbij witte cellen zijn betrokken.’

Duval liep naar de kaarten van Michaels en zei: ‘Waar zijn we nu Michaels?’

‘Precies hier,’ zei Michaels, terwijl hij de chirurg nauwlettend gadesloeg.

Duval dacht een ogenblik na en zei: ‘Laat me even oriënteren. We zijn nu in de hals nietwaar?’

‘Ja.’

Grant dacht: In de hals? Dus weer terug op hun uitgangspunt.

Hij keek naar de tijdmeter. Die wees 28 aan. Meer dan de helft van de tijd was om en ze waren weer terug op het punt vanwaar ze waren vertrokken.

Duval zei: ‘Kunnen we niet alle klieren vermijden en bovendien een kortere weg volgen als we hier ergens afslaan en regelrecht naar het binnenoor koersen? Daar vandaan is het een afstand van niets naar het stolsel.’

Michaels rimpelde zijn voorhoofd totdat het op een wasbord ging lijken en zuchtte. ‘Op de kaart lijkt dat prachtig. Je zet snel een koers uit en klaar ben je. Maar weet je wat het betekent om door het binnenoor te gaan?’

Duval zei: ‘Nee. Wat dan?’

‘Het oor mijn waarde dokter, is zoals ik jou niet hoef te vertellen, een instrument dat geluidsgolven concentreert en versterkt. Door het minste geluid van buiten, ontstaan geweldige trillingen in het binnenoor. Op onze geminiaturiseerde schaal zullen die trillingen ons doden!’

Duval keek nadenkend.

‘Ja, inderdaad.’

Grant zei: ‘Is het binnenoor altijd in trilling?’

‘Ja, tenzij er een zodanige stilte heerst, dat geen geluid de gehoordrempel overschrijdt. Maar zelfs dan zullen we op onze schaal wel een zekere beweging kunnen waarnemen.’

‘Erger dan de beweging van Brown?’

‘Misschien niet.’

Grant zei: ‘Het geluid moet van buiten komen. Als wij door het binnenoor gaan zal het geluid van de scheepsmotor of van onze stemmen toch geen invloed hebben, of wel?’

‘Nee, ik weet wel zeker van niet. Het binnenoor is niet afgestemd op onze geminiaturiseerde trillingen.’

‘Nou dan, als de mensen in de operatiezaal volkomen stilte in acht nemen…’

‘Hoe wil je ze zover krijgen?’ wilde Michaels weten. Toen, bijna wreed: ‘Jij hebt de radio gedemonteerd, zodat we geen contact met hen kunnen opnemen.’

‘Maar zij kunnen ons volgen. Ze zullen merken dat we koers zetten naar het binnenoor. Ze zullen de noodzaak voor absolute stilte inzien.’

‘O ja?’

‘Dacht je van niet?’ zei Grant ongeduldig. ‘De meesten van hen zijn medici. Zij zullen het begrijpen.’

‘Zou je een dergelijk risico willen nemen?’

Grant keek om zich heen. ‘Wat vindt de rest van jullie ervan?’

Owens zei: ‘Ik volg elke koers die voor me wordt uitgezet, maar ik stel zelf geen koers vast.’

Duval zei: ‘Ik weet het nog niet.’

Michaels zei: ‘Maar ik weet het wél. Ik ben ertegen.’

Grant keek even naar Cora, die zweeg.

‘Goed,’ zei hij. ‘Ik heb de verantwoordelijkheid. We gaan naar het binnenoor. Zet de koers uit Michaels.’

Michaels zei: ‘Hoor nou even…’

‘De beslissing is gevallen Michaels. Bepaal de route.’

Michaels kreeg een kleur en haalde toen de schouders op. ‘Owens,’ zei hij koud. ‘We gaan linksaf op het punt dat ik nu aangeef…’

15  Oor

Carter nam afwezig zijn koffiekopje op. Druppels koffie vielen op zijn broekspijp. Hij zag het, maar schonk er geen aandacht aan. ‘Wat bedoel je met “ze zijn afgebogen”?’

‘Ik ben geneigd aan te nemen dat ze vinden dat de lymfeklier te veel tijd heeft gekost en dat ze er niet nog meer willen passeren.’

‘Goed. Waar gaan ze dan nu heen?’

‘Ik weet het nog niet zeker, maar ik krijg de indruk dat ze koers zetten naar het binnenoor. Ik weet eigenlijk niet of ik daar wel zo gelukkig mee ben.’

Carter zette zijn kopje neer en schoof het opzij. Hij had het nog niet uit gedronken. ‘Waarom niet?’ Hij wierp een snelle blik op de tijdmeter. Die gaf 27 aan.

‘Het zal moeilijk zijn. We zullen voorzichtig moeten zijn met geluid.’

‘Waarom?’

‘Dat kun je toch op je vingers natellen, Al? Het oor reageert op geluid. De cochlea vibreert. Als de Proteus in de buurt is, wordt het schip ook in trilling gebracht en die trilling zou wel eens verpletterend kunnen zijn.’

Carter leunde naar voren in zijn stoel en keek strak in de rustige ogen van Reid. ‘Waarom gaan ze daar voor de donder dan heen?’

‘Ik vermoed omdat ze van mening zijn dat dat de enige route is, waarlangs ze snel genoeg hun bestemming kunnen bereiken. Maar het is ook mogelijk dat ze gek geworden zijn. We kunnen het op geen enkele manier controleren, omdat we niet meer met ze in contact staan.’

Carter zei: ‘Zijn ze er al? In het binnenoor bedoel ik?’

Reid raakte een schakelaar aan en stelde snel een vraag. Hij draaide zich om. ‘Zo goed als.’

‘Weten de mensen daar beneden in de operatiezaal dat ze absoluut stil moeten zijn?’

‘Ik neem aan van wel.’

‘Jij néémt aan. Wat hebben we daaraan?’

‘Ze zullen er niet lang zijn.’

‘Ze zullen er lang genoeg zijn. Hoor eens even, je vertelt de mensen daar beneden… nee, het is al te laat om het risico te nemen. Geef me een stuk papier en roep iemand van buiten. Het doet er niet toe wie. Iemand.’

Een gewapende man van de veiligheidsdienst kwam binnen en salueerde.

‘Ach man, schei uit,’ zei Carter vermoeid. Hij beantwoordde de groet niet. Hij had in blokletters op het papier gekrabbeld: STILTE! ABSOLUTE STILTE ZOLANG PROTEUS IN OOR IS.

‘Neem dit mee,’ zei hij tegen de veiligheidsman. ‘Je gaat naar de operatiezaal en laat het aan iedereen zien. Let erop dat het wordt gelezen. Als je enig gerucht maakt vermoord ik je. Als je één woord zegt, snij ik je buik open. Begrepen?’

‘Ja meneer,’ zei hij, maar met een verbijsterde, geschrokken uitdrukking op zijn gezicht.

‘Schiet op dan. Haast je. Verdomme, trek je schoenen uit.’

‘Wat meneer?’

‘Trek ze uit. Je gaat op je kousenvoeten naar binnen.’ Zij bleven vanuit de observatiekamer toekijken, de eindeloze seconden tellend, totdat de soldaat op zijn kousenvoeten de operatiezaal binnenkwam. Hij ging van de een naar de ander, hield het stuk papier omhoog en maakte met zijn duim een beweging in de richting van de controlekamer. De een na de ander knikte grimmig. Geen van hen verzette een voet van zijn of haar plaats.

Het leek een ogenblik alsof een algemene verlamming van iedereen in de zaal bezit had genomen.

‘Blijkbaar begrijpen ze het,’ zei Reid. ‘Zelfs zonder instructies.’

‘Ik feliciteer ze,’ zei Carter, woedend. ‘Nou luister, jij neemt contact op met de kerels aan de instrumentenpanelen. Er mogen geen zoemers klinken of bellen of gongen of weet ik wat. En ook maar geen lichtsignalen laten flitsen. Ik wil niet dat iemand schrikt en een onwillekeurig geluid maakt, al is het maar een kreun.’

‘Ze zijn er in een paar seconden doorheen.’

‘Misschien,’ zei Carter, ‘en misschien ook niet. Schiet op!’

Reid schoot op.

De Proteus was een uitgestrekt gebied van zuivere vloeistof binnengevaren. Op enkele antilichamen na die van tijd tot tijd voorbij schoten, was er niets te zien, behalve het schitteren van de scheepslampen. Ze hoorden een zwak geluid dat onder de gehoorgrens lag en dat klonk alsof het schip over een wasbord voer. Toen opnieuw. En nog eens.

Michaels riep: ‘Owens, doe de kajuitverlichting eens uit, wil je?’

Buiten was alles dadelijk veel duidelijker te zien. ‘Zien jullie dat?’ vroeg Michaels.

De anderen tuurden. Grant zag helemaal niets.

‘We zijn hier in de ductus cochlearis,’ zei Michaels. ‘In de kleine, spiraalvormige buis in het binnenoor die ervoor zorgt dat wij kunnen horen. Deze hier regelt het gehoor voor Benes. Hij doet dat door met verschillende trillingen op geluid te reageren. Zie je?’

Nu zag Grant het. Het leek alsof er een grote vlakke schaduw langs hen heen schoot.

‘Het is een geluidsgolf,’ zei Michaels. ‘Tenminste, bij wijze van spreken. Een drukgolf, die we op de een of andere wijze met ons geminiaturiseerde licht kunnen zien.’

‘Betekent dat dat er iemand praat?’ vroeg Cora.

‘O nee. Als er iemand praatte, of een werkelijk geluid maakte, zou dat hier een orkaan veroorzaken. Maar zelfs bij absolute stilte pikt de cochlearis nog geluid op; het bonzen in de verte van de hartslag, het schuren van het bloed door de kleine aderen en de slagaderen van het oor, enzovoort. Heb je nooit een schelp tegen je oor gehouden om zogenaamd naar het ruisen van de zee te luisteren? Wat je dan in werkelijkheid hoorde, was het versterkte geluid van je eigen zee: de bloedstroom.’

Grant zei: ‘Is er gevaar aan verbonden?’

Michaels haalde de schouders op. ‘Niet meer dan nu – als er niemand praat.’

Duval, weer in het werkkamertje bezig, opnieuw gebogen over de laser, zei: ‘Waarom minderen we vaart? Owens!’

Owens zei: ‘Er is iets niet in orde. De motor verliest vermogen en ik weet niet waarom.’

Langzamerhand kregen ze het gevoel alsof ze in een liftschacht afdaalden toen de Proteus naar de bodem van de buis zakte. Ze raakten de bodem met een lichte schok en Duval legde zijn scalpel neer. ‘Wat nu?’

Owens zei bekommerd: ‘De motor raakte oververhit en ik moest hem stilzetten. Ik denk…’

‘Ja?’

‘Het moeten die vezels wel zijn. Dat verrekte zeewier. Het moet de inlaatopeningen hebben verstopt. Ik zou niet weten wat hier anders de oorzaak van kan zijn.’

‘Kun je ze er niet uitblazen?’ vroeg Grant gespannen.

Owens schudde zijn hoofd. ‘Met geen mogelijkheid. Het zijn inlaatpijpen. Ze kunnen alleen maar zuigen, niet blazen.’

‘Nou dan zit er maar éen ding op,’ zei Grant. ‘Het moet van buitenaf worden verwijderd en dat betekent weer duiken.’

Met gefronste wenkbrauwen stapte hij in zijn duikuitrusting.

Cora keek ongerust uit het raam.

Ze zei: ‘Er zijn antilichamen daarbuiten.’

‘Niet veel,’ zei Grant kortaf.

‘Maar als ze aanvallen, wat dan?’

‘Niet waarschijnlijk,’ zei Michaels. ‘Ze zijn niet gevoelig voor de menselijke vorm. En zolang er maar geen schade wordt toegebracht aan de weefsels zelf, zullen de antilichamen passief blijven.’

‘Zie je,’ zei Grant, maar Cora schudde haar hoofd.

Duval, die een ogenblik had meegeluisterd, boog zijn hoofd om de draad te bekijken die hij aan het afschrapen was en vergeleek hem bedachtzaam met de oorspronkelijke draad. Daarna draaide hij hem langzaam in zijn handen rond om vast te stellen of de dikte overal gelijk was.

Grant ging via het ontsnappingsluik van het schip naar buiten en belandde op de rubberachtige elasticiteit Van de slakkenhuisgang. Hij keek treurig naar het schip. Het was niet meer schoon en glad. Het zag er nu ruig en begroeid uit. Hij werkte zich trappend in de lymfevloeistof naar de boeg van het schip. Owens had volkomen gelijk. De inlaatopeningen zaten vol vezels.

Grant greep twee handenvol en trok. Ze kwamen moeilijk los, vele braken af op de oppervlakte van de inlaatfilters.

De stem van Michaels bereikte hem door zijn kleine ontvanger: ‘Hoe gaat het?’

‘Verdraaid beroerd,’ zei Grant.

‘Hoelang heb je er voor nodig? De tijdmeter staat op 26.’

‘Het zal wel wat tijd kosten.’ Grant rukte wanhopig, maar de viscositeit van de vloeistof vertraagde zijn bewegingen en het leek net alsof de vezels zich verzetten.

In het schip zei Cora gespannen: ‘Zou het niet beter zijn als enkelen van ons hem gingen helpen?’

‘Och, nou,’ begon Michaels weifelend.

‘Ik ga helpen.’ Ze greep haar zwemuitrusting.

Michaels zei: ‘Best. Ik ook. Owens kan beter bij de instrumenten blijven.’

Duval zei: ‘En ik denk dat ik ook maar beter hier kan blijven. Ik heb de laser bijna weer in orde.’

‘Natuurlijk dokter Duval,’ zei Cora. Ze schoof haar gezichtsmasker op zijn plaats.

Het bleef een lastig karwei zelfs toen ze met zijn drieën aan het werk waren. Ze trokken als bezetenen aan de vezels, rukten ze los en lieten ze wegdrijven in de trage stroom. Het metaal van de filters werd zichtbaar en Grant duwde enkele weerspannige stukjes in de inlaat.

‘Ik hoop niet dat dit kwaad kan, maar ik kan ze er niet uitkrijgen. Owens, wat gebeurt er als enkele van deze vezels in de inlaat komen; er binnenin, bedoel ik?’

De stem van Owens zei in zijn oor: ‘Dan zullen ze verkolen in de motor en die vuil maken. Dat betekent een smerig karwei als we dit achter de rug hebben.’

‘Als we zover komen kan het me niets schelen, al zou je dit hele stinkende schip moeten afkrabben.’ Grant duwde tegen de vezels die niet boven de filters uitkwamen en trok aan de andere. Cora en Michaels deden hetzelfde.

Cora zei: ‘We krijgen het wel voor elkaar.’

Michaels zei: ‘Maar we zijn heel wat langer in de cochlea dan we hadden verwacht. Elk ogenblik kan een geluid…’

‘Hou je mond,’ zei Grant geprikkeld, ‘schiet een beetje op.’

Carter maakte een beweging alsof hij zich de haren uit het hoofd wou trekken, maar hij beheerste zich. ‘Nee nee nee NEE!’ riep hij. ‘Ze liggen alweer stil.’

Hij wees op het bericht dat op een stuk papier geschreven was en in zijn richting omhoog werd gehouden bij een van de televisieschermen.

‘Hij heeft er in ieder geval aan gedacht niet te praten,’ zei Reid. ‘Waarom denk je dat ze gestopt zijn?’

‘Hoe voor de duivel moet ik dat nu weten? Misschien pauzeren ze even om een kopje koffie te drinken. Misschien hebben ze besloten wat te gaan zonnebaden. Misschien dat het meisje…’

Hij onderbrak zichzelf.

‘Enfin, ik weet het niet. Het enige wat we weten is dat we nog vierentwintig minuten hebben.’

Reid zei: ‘Hoe langer ze in het binnenoor blijven, hoe zekerder de kans wordt dat de een of andere grappenmaker een geluid zal maken… zal niezen… of wat ook.’

‘Je hebt gelijk.’ Carter dacht na, zei toen zachtjes: ‘O, alle goden. Het zijn altijd de eenvoudige oplossingen die we over het hoofd zien. Roep die boodschappenjongen eens binnen.’

De veiligheidsman kwam weer binnen. Deze keer salueerde hij niet.

Carter zei: ‘Heb je je schoenen nog uit? Mooi. Breng dit naar beneden en laat het aan een van de verpleegsters zien. Je weet het nog van je buik opensnijden?’

‘Ja meneer.’

Het bericht luidde: WATTEN TEGEN OREN VAN BENES.

Carter stak een sigaar op en sloeg door het controleraam de veiligheidsman gade toen die binnenkwam, even aarzelde en vervolgens met snelle, voorzichtige stappen naar een van de verpleegsters liep.

Ze glimlachte naar Carter en maakte een cirkeltje van haar duim en wijsvinger.

Carter zei: ‘Ik moet ook overal aan denken.’

Reid zei: ‘Dat zal het geluid alleen maar dempen. Niet tegenhouden.’

‘Je weet wat ze zeggen over een half ei,’ zei Carter.

De verpleegster trok haar eigen schoenen uit en was met twee stappen bij een van de tafels. Voorzichtig opende ze een nieuw pak watten en haalde er ongeveer een halve meter uit.

Ze trok er een handvol af met de ene hand en greep nog een handvol met de andere. De watten lieten niet gemakkelijk los. Ze trok harder. Haar hand schoot uit en raakte een schaar die op de tafel lag.

Hij schoot van de tafel en belandde op de harde vloer. De voet van de verpleegster drukte de schaar vertwijfeld neer, maar te laat om te voorkomen dat er een scherpe, metaalharde slag had geklonken.

Het gezicht van de dodelijk geschrokken verpleegster werd rood van afgrijzen; iedereen in de zaal draaide zich om en staarde haar aan, Carter liet zijn sigaar vallen en zeeg verslagen neer in zijn stoel.

‘Afgelopen!’ zei hij.

Owens schakelde de motor in en controleerde voorzichtig de instrumenten. De naald op de temperatuurmeter die zich een heel stuk in de gevarenzone had bevonden, vrijwel vanaf het ogenblik dat zij het slakkenhuis waren binnengekomen, zakte nu.

Hij zei: ‘Het ziet er goed uit. Zijn jullie klaar daar?’

Grants stem klonk in zijn oor. ‘Er is niet veel meer achtergebleven. Maak je maar klaar om te vertrekken. We komen binnen.’

En op datzelfde ogenblik verging de wereld. Een stormram beukte tegen de Proteus die hoog werd opgetild. Owens greep een paneel en hield zich er wanhopig aan vast, terwijl hij naar een onweersgerommel in de verte luisterde. Beneden hield Duval al even wanhopig de laser vast, trachtend die te beschermen tegen een dol geworden wereld. Buiten voelde Grant dat hij hoog in de lucht werd gegooid, alsof hij door een reusachtige vloedgolf werd gegrepen. Hij rolde om en om en werd toen tegen de wand van het slakkenhuis gesmeten. Toen liet de wand hem weer los en leek tegelijk naar voren te komen.

Ergens in een wonderbaarlijk rustig hoekje van zijn brein wist Grant dat op normale schaal de wand nu met snelle trillingen reageerde op een of ander scherp geluid, maar van louter schrik bleef die gedachte onder de oppervlakte van zijn bewuste denken.

Grant probeerde wanhopig de Proteus te vinden, maar hij ving slechts even een glimp op van de weerschijn van de scheepslampen tegen een verafgelegen stuk van de wand.

Cora hield juist op het ogenblik dat het geweld losbarstte, een uitstekend deel van de Proteus vast. Instinctief verstevigde ze haar greep en een ogenblik lang werd ze door de Proteus meegesleept als door een op hol geslagen paard. Het benam haar de adem en toen haar greep werd losgerukt, gleed ze voort over de vloer van het membraan waarop het schip had gelegen.

De schijnwerpers van het schip beschenen de weg voor haar en hoewel ze vol afgrijzen probeerde haar vaart te remmen, was het nutteloos.

Ze werd meegesleurd in de richting van een deel van het orgaan van Corti, wist ze, het eigenlijke centrum van het gehoor. Tot het complex van het orgaan behoorden onder meer de haarcellen, vijftienduizend in totaal. Ze kon er nu reeds enkele van onderscheiden; elk met zijn fijne, microscopisch kleine, hoog oprijzende trilhaar. Een aantal trilde zachtjes al naar gelang de toonhoogte en de intensiteit van de geluidsgolven die het binnenoor bereikten.

Maar dit waren dingen die ze gedurende de colleges fysiologie zou denken; frasen uit de normale wereld. Hier zag ze een steile afgrond met daarachter een reeks hoge, slanke zuilen, die statig en gracieus heen en weer wiegden, niet alle tegelijk, maar een voor een, alsof een golf zich voortplantte. Cora viel glijdend en draaiend over de rand van de afgrond in een wereld van zwaaiende zuilen en trillende wanden. De schijnwerper op haar hoofd scheen doelloos her en der terwijl ze omlaag tuimelde. Ze voelde dat haar riemenstel ergens in vasthaakte en ze sloeg met een grote zwaai tegen een stevig, elastisch voorwerp. Ze bengelde met haar hoofd naar beneden maar durfde zich niet te bewegen uit angst dat het uitsteeksel het zou begeven.

Ze zwaaide heen en weer, hangend tegen een zuil – een microscopische trilhaar in het orgaan van Corti – die majestueus van links naar rechts zwaaide.

Ze slaagde er nu weer in adem te halen en ze hoorde haar naam roepen. Iemand riep haar. Voorzichtig probeerde ze een geluidje. Maar aangemoedigd door haar eigen stem schreeuwde ze zo hard als ze kon: ‘Help! Allemaal! Help!’

De eerste verschrikkelijke schok was voorbij en Owens had het schip weer in zijn macht in een nog steeds woelige zee. Het geluid was misschien intens geweest, maar snel wegstervend. Dat alleen was hun redding geweest. Als het nog even langer had aangehouden…

Duval, de laser behoedzaam onder een arm, zittend met zijn rug tegen de muur en zijn benen krampachtig tegen een steun van de werkbank geklemd, schreeuwde: ‘Alles in orde?’

‘Ik geloof, dat we het hebben gehaald,’ hijgde Owens. ‘De instrumenten functioneren normaal.’

‘Dan moeten we maar gauw gaan.’

‘We moeten de anderen nog oppikken.’

Duval zei: ‘O ja. Dat had ik vergeten.’

Voorzichtig liet hij zich omrollen, steunde met een hand op de vloer en kwam langzaam overeind. Hij hield nog steeds de laser omklemd.

‘Haal ze binnen.’

Owens riep: ‘Michaels! Grant! Juffrouw Peterson!’

‘Ik kom eraan,’ antwoordde Michaels. ‘Ik gelóóf dat ik het er heelhuids heb afgebracht.’

De Proteus lag nu weer stil en Grant, zwaar ademend en flink door elkaar geschud, zwom met krachtige slagen in de richting van het schijnwerperlicht.

Hij riep: ‘Cora!’

Ze antwoordde schril: ‘Help! Allemaal! Help!’ Grant keek in alle richtingen. Hij schreeuwde vertwijfeld: ‘Cora! Waar ben je?’

Haar stem in zijn oor zei: ‘Kan ik je niet precies zeggen. Ik zit vast tussen de haarcellen.’

‘Waar zijn die? Michaels, waar zijn de haarcellen?’

Grant kon Michaels die het schip vanuit een andere richting naderde zien, zijn lichaam was een vage schaduw in de lymfevloeistof en zijn kleine schijnwerper wierp een smalle baan licht voor hem uit.

Michaels zei: ‘Wacht even, ik moet me oriënteren.’ Hij draaide snel rond en schreeuwde toen: ‘Owens, schakel de schijnwerpers eens in op gespreid licht.’

Onmiddellijk verspreidde het licht zich en Michaels zei: ‘Deze kant uit! Owens, volg me! We hebben het licht nodig.’

Grant volgde de snelzwemmende Michaels en zag de afgrond en de zuilen voor zich.

‘Daarin?’ vroeg hij onzeker.

‘Moet wel,’ antwoordde Michaels.

Ze waren nu aan de rand, het schip was achter hen en het licht viel in de spelonkachtige ruimte met zijn zuilenrij die nog steeds zachtjes heen en weer bewoog.

‘Ik zie haar niet,’ zei Michaels.

‘Ik wel,’ zei Grant wijzend. ‘Is ze dat niet? Cora! Ik zie je. Beweeg je arm eens, zodat ik er zeker van kan zijn.’

Ze wuifde.

‘Goed. Ik kom je halen. Je bent er in een mum van tijd uit.’

Cora wachtte en voelde iets tegen haar knie, een uiterst zwakke en lichte aanraking, als van de vleugel van een vlieg. Ze keek naar haar knie maar ze zag niets.

Toen voelde ze hetzelfde tegen haar schouder, en nog eens.

Ineens kon ze ze onderscheiden, een paar maar – de kleine wolballetjes met hun trillende, uitstekende sprieten. De eiwitmoleculen van de antilichamen. Het leek wel alsof ze haar oppervlakte aan het onderzoeken waren, haar aftastten, haar proefden om te beslissen of ze gevaarlijk was of niet. Er waren er maar enkele, maar er kwamen er meer aandrijven tussen de zuilen vandaan. Bij de omlaaggerichte schijnwerpers van de Proteus kon ze ze nu duidelijk zien in de glinsterende reflectie van geminiaturiseerd licht. Elke spriet lichtte op als een zonnestraaltje.

Ze schreeuwde: ‘Kom vlug. Er zijn hier overal antilichamen.’ In haar gedachten zag ze weer duidelijk hoe de antilichamen de bacterie hadden overdekt totdat er niets meer van te zien was en hem vervolgens hadden verpletterd toen de intermoleculaire krachten de antilichamen naar elkaar toe dwongen. Een antilichaam had haar elleboog geraakt en hechtte zich daar vast. Ze schudde haar arm vol afgrijzen om hem kwijt te raken, zodat haar hele lichaam schudde en in de zuil drong.

Het antilichaam liet zich niet afschudden. Een tweede voegde zich erbij en ze pasten keurig naast elkaar met ineengestrengelde sprieten.

‘Antilichamen,’ mompelde Grant.

Michaels zei: ‘Ze moet voldoende schade hebben toegebracht aan het omringende weefsel om hen te verleiden hun opwachting bij haar te maken.’

‘Kunnen ze haar kwaad doen?’

‘Niet dadelijk. Ze zijn niet gevoelig voor haar. Er zijn geen antilichamen die speciaal voor haar uitwendige vorm zijn gecreëerd. Maar enkele zullen zich louter toevallig ergens vasthechten aan haar en dat zal de formatie van meer van dat soort stimuleren. Dan komen ze in zwermen.’

Grant kon ze nu zien, zwermen waren het nu al, die zich op haar neerlieten als een wolk kleine vliegjes.

Hij zei: ‘Michaels, ga jij terug naar het schip. Eén man riskeren is genoeg. Ik haal haar er wel op de één of andere manier uit. Als het me niet lukt is het aan jullie om wat er van ons over is terug te brengen naar het schip. Onder geen beding moeten we hier worden achtergelaten, zodat we straks ook hier zullen deminiaturiseren.’

Michaels aarzelde, toen zei hij: ‘Wees voorzichtig,’ draaide zich om en haastte zich terug naar de Proteus. Grant ging verder en dook naar Cora. De turbulentie die zijn nadering teweegbracht, deed de antilichamen snel ronddraaien en op en neer dansen.

‘Laten we je gauw hier vandaan halen Cora,’ hijgde hij.

‘O Grant. Vlug.’

Hij trok woest aan haar zuurstofcilinders die in een zuil waren gedrongen en zich erin hadden vastgehaakt. Dikke stralen van een stroperige substantie vloeiden nog steeds uit de breuk en misschien waren de antilichamen daar op af gekomen.

‘Beweeg je niet, Cora. Laat me even… ha!’ Cora’s enkel raakte beklemd tussen twee vezels en hij trok ze uiteen. ‘Nou, kom mee.’

Beiden maakten een halve salto en zwommen weg. Cora’s lichaam was donzig overdekt door antilichamen, maar het grootste deel lieten ze achter zich. Toen, geleid door wie weet wat voor equivalent van reuk op microscopische schaal, begonnen ze te volgen; eerst enkele, toen veel meer, toen de gehele, aangroeiende zwerm.

‘We halen het nooit,’ hijgde Cora.

‘Jawel,’ zei Grant. ‘Doe je best.’

‘Maar ze hechten zich nog steeds aan me vast. Ik ben bang, Grant.’

Grant keek naar haar over zijn schouder en bleef toen iets achter haar. Haar rug was half overdekt door een mozaïek van wolballetjes. Ze hadden de aard van haar oppervlakte nu wel gedetermineerd, dat deel althans.

Hij wreef snel over haar rug, maar de antilichamen klemden zich vast, lieten zich pletten door de aanraking van zijn hand en veerden dadelijk daarna weer terug in hun oorspronkelijke vorm. Enkele begonnen nu Grants lichaam af te tasten en te ‘proeven’.

‘Sneller Cora!’

‘Maar ik kan niet…’

‘Dat kun je wel. Hou je aan mij vast.’

Ze schoten omhoog, over de bovenrand van de steile wand heen naar de wachtende Proteus.

Duval hielp Michaels naar binnen door het luik. ‘Wat gebeurt er daarbuiten?’

Michaels trok zijn helm van zijn hoofd en hijgde: ‘Juffrouw Peterson zat gevangen tussen de haarcellen van Hensen. Grant probeert haar er nu uit te halen, maar er zit al een hele zwerm antilichamen op haar.’

Duvals ogen verwijdden zich. ‘Wat kunnen we doen?’

‘Ik weet het niet. Misschien kan hij haar eruit krijgen. Anders moeten we verder.’

Owens zei: ‘Maar we kunnen ze niet daar achterlaten.’

‘Natuurlijk niet,’ zei Duval, ‘we moeten er heen, wij alle drie en…’ Toen scherp: ‘Waarom ben jij hier terug Michaels? Waarom ben je niet daarbuiten?’

Michaels keek vijandig naar Duval. ‘Omdat ik daar weinig kon doen. Ik heb noch de spieren van Grant, noch zijn reactievermogen. Ik zou een blok aan Grants been zijn geweest. Als je wilt helpen, ga er dan zelf heen.’

Owens zei: ‘We moeten ze terughalen, levend of… of… hoe dan ook. Over ongeveer een kwartier zullen ze deminiaturiseren.’

‘Goed dan,’ schreeuwde Duval. ‘Trek je zwemspullen aan en laten we naar buiten gaan.’

‘Wacht,’ zei Owens. ‘Ze komen eraan. Ik ga het luik bedienen.’

Grants hand greep stevig het wiel van het luik vast terwijl het seinlampje erboven rood aanflitste. Hij plukte aan de antilichamen op Cora’s rug en kneep van één ervan de wolachtige vezels fijn tussen duim en wijsvinger. Hij voelde hoe de zachte veerkrachtige vezeltjes meegaven tot ze een draadachtige kern vormden die niet verder in te drukken was.

Hij dacht: Dit is een peptideketen. Vage herinneringen aan de colleges kwamen weer boven. Eens was hij in staat geweest de chemische formule op te schrijven voor een deel van een peptideketen en hier zag hij nu de werkelijkheid. Als hij een microscoop had, zou hij dan de afzonderlijke atomen kunnen zien? Nee, Michaels had gezegd dat die zouden vervagen.

Hij tilde de antilichaammolecuul op. Die hield zich eerst stevig vast, maar liet toen zuigend los. Aangrenzende moleculen die zich eraan hadden vastgehecht, werden mee getrokken. Een heel stuk kwam los en Grant sloeg het op zijn vlakke hand een eind weg. Ze bleven bij elkaar en kwamen terug, zoekend naar hun aanhechtingspunt.

Ze hadden geen hersens, zelfs niet iets dat er op leek en het was verkeerd ze te zien als monsters, of roofdieren, of zelfs als vliegjes. Het waren slechts moleculen waarvan de atomen zodanig waren gerangschikt dat zij zich hechtten op oppervlakten die bij de hunne pasten, louter door de werking van de interatomische krachten. Een term kwam boven uit een verborgen hoekje van zijn geheugen: ‘Van der Waals-krachten’. Meer was het niet.

Hij bleef trekken aan de pluizige deken op Cora’s rug. Ze riep uit:

‘Ze komen terug, Grant. Laten we naar binnen gaan.’

Grant keek om. Ze voelden de aanwezigheid van Cora en Grant. Samengeklitte stukken en slierten doken op boven de rand van de afgrond en kwamen hun richting uit.

Grant zei: ‘We moeten wachten…’ Het licht werd groen. ‘Mooi zo. Nu.’ Hij slingerde als bezeten het wiel rond.

De antilichamen waren overal om hen heen, maar richtten hun aanvallen hoofdzakelijk op Cora. Zij was gevoelig geworden voor hen, ze aarzelden niet meer. Ze hechtten zich aan haar en aan elkaar vast, overdekten haar schouders en vormden een wollig patroon over haar buik. Ze aarzelden bij de ongelijke, driedimensionale welving van haar borsten, alsof ze daar nog niet goed raad mee wisten.

Grant had geen tijd om Cora te helpen bij haar doelloos plukken aan de antilichamen. Hij trok de deur van het luik open, duwde Cora erin en wrong zich achter haar naar binnen. De ruimte bood ternauwernood plaats aan hen allebei. Hij duwde met kracht tegen de deur van het luik, terwijl antilichamen binnen bleven stromen. De deur sloot weliswaar, maar de honderden taaie kernen verstopten de opening tussen deur en wand. Hij spande zijn rug en slaagde erin het wiel rond te draaien dat de deur op zijn plaats bracht. Een dozijn kleine wolballetjes, zo zacht en knuffelig als je ze stuk voor stuk bekeek, wriggelden zwakjes in de kier tussen de deur en de wand. Maar honderden andere vulden de vloeistof om hen heen.

De vloeistof werd er door middel van luchtdruk uitgeperst en ze hoorden het sissen van de lucht, maar op dat ogenblik was Grants enige zorg de antilichamen los te trekken. Enkele zetten zich op zijn eigen borst vast, maar dat deed er niet toe. Cora’s middenrif was er helemaal mee bezet, evenals haar rug. Ze hadden een band rondom haar lichaam gevormd van borst tot dij.

Ze zei: ‘Ze beginnen in te snoeren, Grant.’ Door haar masker heen kon hij de angst op haar gezicht zien en hij hoorde hoeveel moeite het haar kostte te spreken.

Het water zakte snel, maar ze konden niet wachten. Grant roffelde op de binnendeur.

‘Ik… ik… kan niet adem…’ hijgde Cora.

De deur ging open, de resterende vloeistof stroomde in de hoofdruimte van het schip. Duvals hand schoot door de opening, greep Cora’s arm en trok haar naar binnen. Grant volgde.

Owens zei: ‘Goeie hemel, moet je ze zien.’ Met een uitdrukking van walging op zijn gezicht en een gevoel van opkomende misselijkheid begon hij aan de antilichamen te plukken, net als Grant.

Een reep trok los, toen nog een en nog een. Halflachend zei Grant: ‘Het gaat nu gemakkelijk. Je borstelt ze er zó af.’

Allemaal hielpen ze nu mee. De antilichamen vielen in de paar centimeter vloeistof op de vloer van het schip en bewogen zwak.

Duval zei: ‘Ze zijn erop gemaakt in de lichaamsvloeistof hun werk te doen natuurlijk. Als ze eenmaal door lucht worden omringd, verandert de aard van de moleculaire aantrekking.’

‘Zolang ze hier maar af zijn. Cora…’

Cora ademde in, diep en bevend.

Behoedzaam verwijderde Duval haar helm, maar het was Grants arm waar ze zich aan vastgreep toen ze plotseling in tranen uitbarstte.

‘Ik was zó bang,’ snikte ze.

‘Dat waren we allebei,’ verzekerde Grant haar. ‘Wil je nu eens ophouden te denken dat het een schande is om bang te zijn? Vrees heeft een doel, weet je.’ Hij streelde voorzichtig haar haar. ‘Vrees doet de adrenaline stromen, zodat je zoveel sneller en langer kunt zwemmen en zoveel meer kunt verdragen. Een doelmatig vreesmechanisme is een goede basis voor heldhaftig gedrag.’

Duval duwde Grant ongeduldig opzij. ‘Voelt u zich goed, juffrouw Peterson?’

Cora haalde diep adem en zei met moeite: ‘Heel goed dokter.’

Owens zei: ‘We moeten maken dat we hier vandaan komen.’

Hij zat in de koepel. ‘We hebben hoegenaamd geen tijd meer over.’

16  Brein

In de controlekamer kwamen de televisieontvangers eensklaps weer tot leven. ‘Generaal Carter…’

‘Ja, wat nu weer?’

‘Ze varen weer meneer. Ze hebben het oor verlaten en zijn in hoog tempo op weg naar het stolsel.’

‘Ha! Ze hebben het dus overleefd!’ Hij keek naar de tijdmeter, die op 12 stond. ‘Twaalf minuten.’ Afwezig zocht hij naar zijn sigaar. Hij vond hem op de vloer waar hij hem had laten vallen en er toen op was gaan staan. Hij raapte hem op, keek ernaar en gooide hem vol afschuw van zich af.

‘Twaalf minuten. Kunnen ze het nog halen Reid?’

Reid lag onderuit gezakt in zijn stoel en zag er verslagen uit. ‘Ze kunnen het wel halen. Ze kunnen misschien zelfs nog wel het stolsel verwijderen. Maar…’

‘Maar?’

‘Maar ik weet niet of ze er ooit op tijd uit komen. We kunnen niet in de hersenen doordringen om ze eruit te halen. In dat geval hadden we beter meteen in de hersenen kunnen doordringen om het stolsel van buitenaf te verwijderen. Dat betekent dat ze naar het brein moeten en vervolgens naar een punt waar ze er wél uitgehaald kunnen worden. Als ze dat niet doen…’

Carter zei opstandig: ‘Ik heb me twee koppen koffie en een sigaar laten brengen en ik heb nog niet één slok of één trek…’

‘Ze bereiken de basis van de hersenen, meneer,’ kwam het bericht.

Michaels zat weer achter zijn kaart. Grant stond achter hem en keek met hem mee. ‘Is dat het stolsel daar?’

‘Ja,’ zei Michaels.

‘Het lijkt nog een heel eind weg. We hebben nog maar twaalf minuten.’

‘Het is niet zo ver als het lijkt. We kunnen er nu regelrecht heen varen. Binnen een minuut hebben we de basis van de hersenen bereikt en daar vandaan zijn we in minder dan geen tijd…’

Een plotselinge overvloed aan licht omringde het schip aan alle kanten. Grant keek ontsteld op en zag buiten een reusachtige wand, die een melkwit licht doorliet.

‘Het trommelvlies,’ zei Michaels. ‘Aan de andere zijde ervan is de buitenwereld.’

Een ondraaglijk, knagend heimwee beving Grant. Hij had bijna vergeten dat er een buitenwereld bestond. Het kwam hem op dit ogenblik voor alsof hij al zijn leven lang een eindeloze reis maakte door een wereld van bloedvaten en monsters, een Vliegende Hollander van het bloedvatenstelsel… Maar daar was het, het licht van de wereld daarbuiten, gefilterd door het trommelvlies.

Michaels zei, gebogen over de kaart: ‘Jij gaf me toch vanuit de haarcellen opdracht naar het schip terug te keren, Grant?’

‘Ja zeker Michaels. Ik wou jou aan boord van het schip hebben, niet bij de haarcellen.’

‘Dat moet je Duval dan maar eens vertellen. Zijn houding…’

‘Waar maak je je druk over? Zijn houding is toch altijd onplezierig.’

‘Ditmaal was hij beledigend. Ik wil me niet voordoen als een held…’

‘Ik zal wel voor je getuigen.’

‘Dank je Grant. En – hou Duval in de gaten.’

Grant lachte. ‘Natuurlijk.’

Duval kwam naderbij, bijna alsof hij voelde dat er over hem werd gepraat, en zei bruusk: ‘Waar zijn we Michaels?’

Michaels keek hem bitter aan en zei: ‘We komen zo dadelijk de subarachnoïde holte binnen. Dat is pal onder de hersenen,’ voegde hij eraan toe in de richting van Grant.

‘Goed. Dan kunnen we het best binnendringen langs de oculomotor zenuw.’

‘Best,’ zei Michaels. ‘Als je langs die weg het stolsel het gunstigst kunt bereiken zullen we het zo doen.’

Grant verwijderde zich en boog zijn hoofd om de voorraadruimte binnen te gaan waar Cora op een krib lag.

Ze maakte aanstalten om overeind te komen maar hij stak zijn hand op. ‘Niet doen. Blijf maar liggen.’ Hij ging op de grond naast haar zitten, met opgetrokken knieën en zijn armen er omheen geslagen. Hij glimlachte tegen haar.

Ze zei: ‘Ik ben nu weer in orde. Ik stel me gewoon aan door hier te blijven liggen.’

‘Waarom zou je niet? Je bent de mooiste aanstelster die ik ooit heb gezien. Laten we ons samen maar even aanstellen, als je dat tenminste niet te onwelvoeglijk vindt klinken.’

Ze glimlachte op haar beurt. ‘Ik kan onmogelijk gaan jammeren dat je te brutaal bent. Per slot van rekening schijn je er je beroep van te maken mijn leven te redden.’

‘Dat hoort allemaal bij een buitengewoon sluwe en subtiel gevoerde campagne om je aan mij te verplichten.’

‘Dat ben ik. Zeer beslist!’

‘Later zal ik je daar op een geschikt ogenblik aan herinneren.’

‘Ja, doe dat alsjeblieft. Maar zonder gekheid Grant, dánk je.’

‘Ik vind het leuk dat je me bedankt, maar het is mijn werk. Dat is de reden waarom ik werd meegestuurd. Weet je niet meer: ik neem de beleidsbeslissingen en heb de verantwoording voor noodgevallen.’

‘Maar dat is nog niet alles?’

‘Het is meer dan genoeg,’ protesteerde Grant. ‘Ik duw snorkels in longen, trek zeewier uit inlaatopeningen en het grootste deel van de tijd zit ik achter mooie vrouwen aan.’

‘Toch is dat niet alles. Je bent hier om dokter Duval in de gaten te houden, waar of niet?’

‘Waarom denk je dat?’

‘Omdat het zo is. De hogere echelons van de CMDF vertrouwen dokter Duval niet. Dat hebben ze nooit gedaan.’

‘Waarom niet?’

‘Omdat het een stugge naïeve man is die helemaal in zijn werk opgaat. Hij beledigt anderen, niet omdat hij dat wil, maar omdat hij waarachtig niet weet dat hij het doet. Hij weet gewoon niet dat er buiten zijn werk nog andere dingen bestaan…’

‘Zelfs niet dat hij een mooie assistente heeft?’

Cora bloosde.

‘Ik veronderstel… zelfs dat niet. Maar hij waardeert mijn werk, echt waar.’

‘En hij zou je werk toch wel blijven waarderen, als iemand anders jóú waardeerde?’

Cora keek een andere kant op en ging vastberaden verder: ‘Maar het is géén verrader. Een moeilijkheid is dat hij voorstander is van vrije uitwisseling van informatie met de Andere Zijde en dat ook zegt, omdat hij niet weet hóé hij zijn mening onder stoelen of banken zou moeten steken. En als anderen het niet met hem eens zijn, vertelt hij ze dat ze gek zijn.’

Grant knikte. ‘Ja, ik kan me dat wel voorstellen. En dan vindt iedereen hem een fijne kerel natuurlijk, omdat de mensen het nu eenmaal heerlijk vinden om te horen dat ze idioten zijn.’

‘Nou ja, zo is hij nu eenmaal.’

‘Hoor eens. Blijf je daar nu geen zorgen zitten maken. Ik wantrouw Duval niet meer dan ieder ander.’

‘Michaels wel.’

‘Dat weet ik. Michaels heeft ogenblikken waarin hij iedereen wantrouwt, aan boord van dit schip zowel als daarbuiten. Hij wantrouwt zelfs mij. Maar ik geef je de verzekering dat het me echt niet zoveel kan schelen.’

Cora keek verontrust. ‘Bedoel je dat Michaels denkt dat ik met opzet de laser heb vernield? Dat dokter Duval en ik – samen –’

‘Ik geloof dat hij dat als een mogelijkheid ziet.’

‘En jij, Grant?’

‘Ik zie het ook als een mogelijkheid.’

‘Maar geloof je dat?’

‘Het is een mogelijkheid, Cora. Eén uit vele. Sommige mogelijkheden zijn waarschijnlijker dan andere. Laat die kant van de zaak maar aan mij over, lieverd.’

Voor ze antwoord kon geven, verhief de boze stem van Duval zich: ‘Nee nee nee. Geen sprake van Michaels. Ik laat me niet door een stommeling vertellen wat ik moet doen.’

‘Stommeling! Zal ik jou eens vertellen wat je bent, jij stuk…’

Grant was de deur al uit, Cora volgde hem.

Grant zei: ‘Hou op jullie allebei. Wat is er aan de hand?’

Duval draaide zich om en zei woedend: ‘Ik heb de laser weer in orde. De draad heb ik tot de juiste dikte afgeschraapt; hij is bevestigd aan de transistor; en het geheel zit op zijn plaats. Dat heb ik net aan deze stommeling verteld…’ Hij draaide zijn gezicht naar Michaels en beet hem toe: ‘Stommeling, zei ik,’ en ging toen door: ‘omdat hij me ernaar vroeg.’

‘Nou, goed,’ zei Grant. ‘Wat is daar voor bezwaar tegen?’

Michaels zei verhit: ‘Als dat stuk ongeluk zegt dat het zo is, hoeft het nog niet zo te zijn. Hij heeft een paar dingen aan elkaar vastgemaakt. Dat kan ik ook. Iedereen kan dat. Hoe weet hij dat die laser werkt?’

‘Omdat ik het wéét. Ik werk al twaalf jaar met lasers. Ik weet wanneer ze het doen.’

‘Nou, laat ons dat dan zien, dokter. Laat ons delen in je kennis. Gebruik hem!’

‘Nee! De laser werkt, of hij werkt niet. Als hij niet werkt, kan ik hem met geen mogelijkheid in orde krijgen, omdat ik alles eraan heb gedaan wat ik kan. Dat betekent dat we niet slechter af zullen zijn als ik wacht tot we het stolsel hebben bereikt en er dan achter komen dat hij niet werkt. Maar als hij het wel doet, en dat zal hij, blijft het toch een provisorisch gerepareerd apparaat. Ik weet niet hoelang hij het zal blijven doen; een dozijn stoten op zijn hoogst. Ik wil al die stoten bewaren voor het stolsel. Ik wens er geen van hier te verspillen. Ik wil niet dat onze opdracht mislukt omdat ik de laser heb getest.’

‘Ik zeg je, dat je die laser eerst moet testen,’ zei Michaels. ‘Als je het niet doet dan zal ik je uit de CMDF laten gooien, op zo’n manier, dat je carrière naar de haaien is… dat zweer ik je Duval!’

‘Daar maak ik me dan wel eens zorgen over als we terug zijn. Intussen is dit mijn laser en ik doe ermee wat ik wil. Jij kunt me niet bevelen iets te doen wat ik niet wil en Grant kan dat net zomin.’

Grant schudde zijn hoofd. ‘Ik geef je geen bevel om wat dan ook te doen dokter Duval.’

Duval knikte kort en draaide zich om.

Michaels keek hem na.

‘Ik krijg hem nog wel.’

‘Hij handelt in dit geval verstandig, Michaels,’ zei Grant. ‘Weet je zeker dat je je niet om persoonlijke redenen op hem kwaad maakt?’

‘Omdat hij me een lafaard en een stommeling noemt? Wordt er van me verwacht dat ik het daarom een fijne vent vind? Maar het doet er niet toe of ik hem persoonlijk niet of wel mag Ik geloof dat hij een verrader is.’

Cora zei boos: ‘Dat is helemaal niet waar.’

‘Ik betwijfel,’ zei Michaels ijzig, ‘of jij een betrouwbaar getuige bent in deze. Maar dat geeft ook niet. We zijn nu bijna bij het stolsel en dan leren we Duval wel kennen.’

‘Hij zal dat stolsel verwijderen,’ zei Cora, ‘als de laser werkt.’

‘Als hij werkt,’ zei Michaels. ‘En als dat zo is, zou het me niet verbazen als hij Benes doodt – en niet per ongeluk.’

Carter had zijn jasje uitgetrokken en zijn mouwen opgerold. Hij lag languit in zijn stoel, steunend op zijn stuitbeen en had weer een sigaar in zijn mond. Hij trok er niet aan.

‘In de hersenen?’ zei hij.

Reids snor had tenslotte de strijd opgegeven. Hij wreef in zijn ogen. ‘Zo goed als bij het stolsel. Ze liggen stil.’

Carter keek naar de tijdmeter die op 9 stond.

Hij voelde zich leeg, de fut was eruit, de adrenaline, de spanning, het leven zelf. Hij zei: ‘Denk je dat ze het halen?’

Reid schudde zijn hoofd: ‘Nee, ik denk het niet.’

Over negen minuten, misschien tien, zouden de mensen met schip en al op normale grootte voor hen staan, het lichaam van Benes uiteenscheurend als ze er niet bijtijds uit waren.

Carter dacht eraan wat de kranten van de CMDF heel zouden laten als dit project mislukte. Hij hoorde de woorden al die gesproken zouden worden door de politici in het land en aan de Andere Zijde. Hoeveel zou de CMDF hiermee achterop raken? Hoeveel maanden, jaren, zou het kosten om deze slag te boven te komen?

Vermoeid begon hij in gedachten zijn ontslagbrief op te stellen.

‘We zijn nu de hersenen zelf binnengedrongen,’ kondigde Owens met beheerste opwinding aan. Hij deed de lichten van het schip weer uit. Ze waren zó vol bewondering voor wat ze voor zich zagen dat een ogenblik iedereen alles om zich heen vergat.

Duval mompelde: ‘Wat schitterend. De hoogste prestatie van de Schepper.’

Grant was het op dat moment met hem eens. Er is ter wereld niets te vinden zo intens gecompliceerd als het menselijk brein, en niettemin geperst in zo’n kleine volume.

Het was stil rondom. De cellen die ze konden zien waren puntig en ongelijk. Vezelige dendrieten staken er hier en daar uit als braamstruiken. Terwijl ze door de vloeistof in de holten tussen de cellen voortgleden, konden ze de wirwar boven zich zien en op een gegeven ogenblik voeren ze onder een complex van dendrieten door die hen deden denken aan de grillige takken van een rij oude bomen.

Duval zei: ‘Zie je, ze raken elkaar niet. Je kunt de synapsen duidelijk zien; steeds die ruimte die chemisch overbrugd moet worden.’

Cora zei: ‘Het lijkt wel of ze vol lichtjes zitten.’

Michaels zei en de boosheid klonk nog in zijn stem door: ‘Louter gezichtsbedrog. De reflectie van geminiaturiseerd licht speelt ons parten. Het is niet in overeenstemming met de werkelijkheid.’

‘Hoe weet je dat?’ wilde Duval dadelijk weten. ‘Dit is een belangrijk gebied voor verdere studie. De reflectie van geminiaturiseerd licht moet natuurlijk enigszins afwijken al naar gelang de moleculaire opbouw van de cel. Deze soort reflectie zal, dat voorspel ik, een machtiger middel worden om de microdetails van de cel te bestuderen dan enig bestaand instrument. Het kan best zijn, dat de technieken die uit onze reis voortkomen, veel belangrijker zullen zijn dan wat er met Benes gebeurt.’

‘Is dat je excuus dokter?’ vroeg Michaels.

Duval liep rood aan. ‘Verklaar je nader!’

‘Niet nu,’ zei Grant gebiedend. ‘Niet één woord meer heren.’

Duval haalde diep adem en keerde zich weer naar het raam.

Cora zei: ‘Maar hoe dan ook, zie je die lichten? Kijk naar boven. Let op die dendriet als hij dichterbij komt.’

‘Ik zie het,’ zei Grant. De schitterreflecties kwamen niet zoals elders in het lichaam het geval geweest was, dan eens van hier, dan van daar, zodat ze de indruk van een wolk vuurvliegjes wekten. Nee, hier gleed een lichtpuntje langs de gehele dendriet en kwam er al een nieuw, nog voor het eerste zijn weg had afgelegd.

Owens zei: ‘Weet je waar het aan doet denken? Heeft iemand wel eens films gezien van ouderwetse lichtreclames met gloeilampen? Met golven licht en donker die voorbijglijden?’

‘Ja,’ zei Cora. ‘Daar lijkt het precies op. Maar waarom?’

Duval zei: ‘Er gaat een depolarisatiegolf langs een zenuw als die wordt geprikkeld. De ionenconcentraties veranderen; sodium-ion komt de cel binnen. Dit wijzigt de intensiteit van de lading binnen en buiten en verlaagt het elektrisch potentieel. Op de een of andere wijze moet dat de reflectie van geminiaturiseerd licht beïnvloeden – precies wat ik wilde stellen – en wat we zien is de depolarisatiegolf.’

Nu Cora op het verschijnsel had gewezen, of omdat ze nog steeds dieper in het brein doordrongen, konden ze de bewegende golf lichtpuntjes overal zien, glijdend langs de cellen, stijgend en dalend langs vezels, samensmeltend tot een onvoorstelbaar gecompliceerd geheel, dat op het eerste gezicht systeemloos leek en toch een geordende indruk maakte.

‘Wat we zien,’ zei Duval, ‘is het wezen van de mens. De cellen zijn de tastbare hersenen, maar die bewegende lichtpuntjes vertegenwoordigen het denken, de menselijke geest.’

‘Is dat het wezen van de mens?’ zei Michaels scherp. ‘Ik zou menen dat dat de ziel was. Waar is de menselijke ziel Duval?’

‘Omdat ik je die niet kan aanwijzen denk je zeker dat die niet bestaat?’ vroeg Duval. ‘Waar is het genie van Benes? Je zit nu in zijn brein. Wijs me zijn genie maar aan.’

‘Genoeg!’ zei Grant.

Michaels riep naar Owens boven. ‘We zijn er bijna. Steek over naar de capillair op het aangegeven punt. Gewoon dwars er doorheen.’

Duval zei peinzend: ‘Dat is het overweldigende ervan. We bevinden ons niet zomaar in de geest van een mens. Dit alles om ons heen is de geest van een wetenschappelijk genie; iemand die ik bijna op één lijn zou willen stellen met Newton.’

Hij zweeg een ogenblik, toen citeerde hij:

…Where the statue stood
Of Newton with his prism and silent face.
The marble index of a mind…

Grant viel in, op eerbiedige fluistertoon:

…forever
Voyaging through strange seas of thought, alone. [1]

Het was even stil, toen zei Grant: ‘Denk je dat Wordsworth ooit hieraan gedacht heeft, of gedacht zou kunnen hebben, toen hij sprak van “onbekende zeeën van denken”? Dit is letterlijk de zee van het denken, nietwaar? En onbekend is die zee ook.’

Cora zei: ‘Ik heb nooit gedacht dat jij dichterlijk was Grant!’

Grant knikte. ‘Alleen spieren, geen geest. Dat typeert mij.’

‘Je hoeft niet beledigd te zijn.’

Michaels zei: ‘Als jullie klaar zijn met gedichten prevelen heren, kijk dan even voor je uit.’

Hij wees. Ze waren weer in de bloedstroom, maar de rode bloedlichaampjes (blauwachtig van kleur) dreven zonder gerichte beweging rond, ze trilden zwak als gevolg van de beweging van Brown. Voor hen uit was een schaduw. Een woud van dendrieten was zichtbaar door de doorschijnende wand van het haarvat; elke vezel, elk twijgje, met zijn eigen lichtstroom, die zich nu echter veel langzamer bewoog, steeds langzamer. En voorbij een zeker punt waren er geen lichtpuntjes meer.

De Proteus stopte. Korte tijd was het stil, toen zei Owens zachtjes: ‘Dat is onze bestemming geloof ik.’

Duval knikte: ‘Ja. Het stolsel.’

_____________

[1] De dichtregels zijn ontleend aan The Prelude, een autobiografisch gedicht van William Wordsworth (1770-1850). Vertaling van het citaat:

…Waar het standbeeld stond
Van Newton met zijn scherp en stil gezicht.
De marm’ren index van een geest, eeuwig
Bevarend vreemde zeeën van denken, alleen.

(Vert.)

17  Stolsel

Duval zei: ‘Let eens op hoe de zenuwwerking vlakbij het stolsel eindigt. Dat is een zichtbaar bewijs van beschadiging van de zenuw; misschien is het onherstelbaar. Ik zou er geen eed op durven doen dat we Benes nu nog kunnen helpen, zelfs al halen we het stolsel weg.’

‘Mooi staaltje denkwerk dokter,’ zei Michaels sarcastisch. ‘Daar ben je wel mee gedekt, is het niet?’

‘Schei uit Michaels,’ zei Grant koud.

Duval zei: ‘Zwemspullen aan, juffrouw Peterson. We moeten onmiddellijk aan het werk. En trek het pak binnenste buiten aan. De antilichamen zijn aan je gewend en misschien zijn ze in de buurt.’

Michaels glimlachte vermoeid. ‘Doe geen moeite. Het is te laat.’ Hij wees op de tijdmeter, die juist bezig was langzaam van 7 naar 6 te kruipen. Hij zei: ‘Jullie kunnen onmogelijk de operatie uitvoeren en nog voldoende tijd overlaten om het punt in de halsader waar we uit het lichaam worden genomen te bereiken. Zelfs als je erin slaagt het stolsel te verwijderen, zullen we toch hier deminiaturiseren en Benes doden.’

Duval onderbrak het aantrekken van zijn pak niet. Cora evenmin.

Duval zei: ‘Nou, dan maakt het voor hem niets uit of we niet opereren.’

‘Nee, maar voor ons wel. We zullen aanvankelijk maar langzaam groter worden. Het zal misschien een minuut duren om een afmeting te bereiken die de aandacht van een witte cel zal trekken. Er zullen er miljoenen in de omgeving van de verwonding zijn. We worden verzwolgen.’

‘Nou?’

‘Ik betwijfel of de Proteus of wijzelf de druk kunnen weerstaan die een witte bloedcel uitoefent. Niet in onze geminiaturiseerde staat en niet na alles wat het schip en wij achter de rug hebben. We zullen weliswaar voortdurend groter worden, maar als we onze normale grootte weer hebben bereikt, zijn we een verpletterd schip met verpletterde mensen.’

‘Wacht eens even,’ kwam Grant boos tussenbeide. ‘Owens, hoeveel tijd kost het om dat punt te bereiken?’

Owens zei zachtjes: ‘Twee minuten!’

‘Dat geeft ons vier minuten. Misschien meer. Is het niet zo, dat deminiaturisatie na zestig minuten een wat erg voorzichtige schatting is? Bestaat de mogelijkheid dat we langer geminiaturiseerd blijven dan was verwacht, als het spanningsveld langer blijft bestaan?’

‘Misschien,’ zei Michaels effen. ‘Maar hou jezelf niet voor de gek. Een minuut langer. Twee minuten op zijn hoogst. We kunnen niet om het Onzekerheidsprincipe heen.’

‘Goed. Twee minuten. En zou het deminiaturiseren niet langer kunnen duren dan de tijd waarop we rekenen?’ Duval zei: ‘Het zou een minuut of twee kunnen duren als we geluk hebben.’

Owens wierp ertussen: ‘Dat is dan het gevolg van het feit dat de grondstructuur van ons hele universum nu eenmaal weinig exact is. Met wat geluk, als alles meeloopt…’

‘Maar niet meer dan een minuut of twee,’ zei Michaels. ‘Op zijn hoogst.’

‘Goed,’ zei Grant, ‘we hebben vier minuten, plus misschien twee minuten extra, plus misschien een minuut van langzame deminiaturisatie, voor we Benes schade doen. Dat is dan zeven minuten. Ga je gang Duval.’

‘Het enige wat je zult bereiken, verdomde idioot is dat Benes wordt gedood en wij erbij,’ schreeuwde Michaels. ‘Owens, breng ons naar het afvoerpunt.’

Owens aarzelde.

Grant liep snel naar de ladder en klom naar de koepel van Owens. Hij zei bedaard: ‘Schakel de motoren uit Owens. Zet ze af.’

De vinger van Owens ging naar een schakelaar en bleef er aarzelend boven hangen. Grants hand schoot er snel heen en draaide de schakelaar met een krachtige beweging in de UIT-stand.

‘Nou naar beneden. Kom mee naar beneden.’

Hij trok Owens half uit zijn stoel en beiden kwamen beneden.

De gehele handeling had maar enkele seconden geduurd en Michaels had met open mond toegekeken, te verrast om zich te verroeren.

‘Wat heb je voor de donder gedaan?’ vroeg hij.

‘Het schip blijft hier,’ zei Grant, ‘totdat de operatie is beëindigd. Nou Duval, aan het werk.’

Duval zei: ‘Haal de laser juffrouw Peterson.’ Beiden hadden nu hun zwempak aan. Dat van Cora met de naden naar buiten zag er slordig uit.

Ze zei: ‘Ik zal er wel onmogelijk uitzien.’

Michaels zei: ‘Zijn jullie gek? Jullie allemaal? Er is geen tijd meer. Dit is gewoon zelfmoord. Luister naar me.’ Hij schuimbekte bijna van woede. ‘Je kunt niets meer bereiken.’

Grant zei: ‘Owens, bedien het luik voor ze.’

Michaels wierp zich naar voren, maar Grant greep hem vast, draaide hem een slag rond en zei: ‘Laat me je niet moeten slaan dokter Michaels. Mijn handen jeuken en ik hoop niet dat ik ze moet gebruiken want als ik sla, sla ik zó hard dat je kaak gebroken is, dat beloof ik je.’

Michaels hief zijn vuisten op, alsof hij bereid was de uitdaging aan te nemen. Maar Duval en Cora waren in de ontsnappingsruimte verdwenen en Michaels gooide het over een andere boeg.

‘Luister Grant, zie je dan niet wat er gebeurt? Het zal zo gemakkelijk zijn. Even de laser laten uitschieten en wie doet hem wat? Als je mijn raad opvolgt kunnen we Benes in leven laten, het lichaam verlaten en het morgen opnieuw proberen.’

‘Morgen is hij misschien niet meer in leven en wijzelf kunnen een hele tijd niet meer geminiaturiseerd worden, hebben ze mij gezegd.’

‘Hij zóú nog kunnen leven morgen; hij zal zeer zeker dood zijn als je Duval niet tegenhoudt. Andere mensen kunnen morgen in onze plaats wel worden geminiaturiseerd.’

‘Met een ander schip? De Proteus is het aangewezen schip voor een karwei als dit, er is geen beter schip voorhanden.’

De stem van Michaels werd schril. ‘Grant ik zeg je dat Duval een vijandelijk agent is.’

‘Dat geloof ik niet,’ zei Grant.

‘Waarom niet? Omdat hij zo vol vrome clichés zit? Is dat niet alleen maar camouflage? Of ben je beïnvloed door zijn maîtresse, dat goedkope…’

Grant zei: ‘Maak die zin niet af Michaels! Luister. Er zijn geen aanwijzingen dat hij een vijandelijk agent is en ik heb geen reden om dat te geloven.’

‘Maar ik zég je…’

‘Dat weet ik. Maar ik geloof toevallig wel dat jij de vijandelijke agent bent, dokter Michaels.’

‘Ik?’

‘Ja. Ik heb daar ook geen doorslaggevende bewijzen voor; niets dat een rechtbank als zodanig zal accepteren, maar ik heb zo’n idee dat als de veiligheidsdienst eenmaal met je klaar is, die bewijzen er wel zullen zijn.’

Michaels rukte zich uit Grants greep los en staarde hem vol afgrijzen aan. ‘Natuurlijk, nou zie ik het. Jij bent de agent, Grant. Owens, heb je het nog niet door? Zeker al een keer of twaalf konden we er veilig uit komen, toen het duidelijk was dat we geen kans van slagen hadden, maar hij wou het niet. Hij hield ons iedere keer hier. Daarom werkte hij zo hard om onze luchtvoorraad aan te vullen in de long. Daarom… help me Owens. Help me.’

Owens stond besluiteloos.

Grant zei: ‘De tijdmeter staat bijna op vijf. We hebben nu drie minuten meer. Geef me drie minuten Owens. Je weet dat Benes niet zal leven tenzij we het stolsel wegnemen in die drie minuten. Ik zal naar buiten gaan om ze te helpen en jij blijft bij Michaels en zorgt ervoor dat hij niets kan doen. Als ik niet terug ben als de tijdmeter op twee staat, vaar dan weg van hier en red het schip en jezelf. Benes zal sterven en wij misschien ook. Maar jij zult veilig zijn en kunt Michaels aanklagen.’

Owens zei niets.

Grant zei: ‘Drie minuten.’ En hij begon zijn pak aan te trekken. De tijdmeter stond op 5.

Owens zei tenslotte: ‘Drie minuten dan. Goed. Maar niet meer dan drie minuten.’

Michaels ging vermoeid zitten. ‘Je geeft ze de vrije hand Benes te doden Owens, maar ik heb gedaan wat ik kon. Mijn geweten is zuiver.’

Grant werkte zich naar buiten door het luik.

Duval en Cora zwommen snel in de richting van het stolsel, hij met de laser, zij met de energieset.

Cora zei: ‘Ik zie geen witte cellen, u wel?’

‘Ik let er niet op,’ zei Duval kortaf.

Hij keek peinzend voor zich uit. Het licht van de scheepsschijnwerpers en van hun helmlampen werd verzwakt door de wirwar van vezels die het stolsel omgaven net voorbij het punt waar de zenuwimpulsen ophielden. De wand van de arteriole was geschaafd en werd niet helemaal afgesloten door het stolsel dat een deel van de zenuwvezels en cellen stevig omsloot.

‘Als we het stolsel kunnen afbreken en de druk opheffen, zonder de zenuw zelf te raken,’ mompelde Duval, ‘zijn we al een heel eind. ‘We zullen alleen maar een roofje op de wand van de arteriole lafen zitten om hem af te sluiten. Nou, laten we eens zien.’

Hij manoeuvreerde zich in een geschikte positie en tilde de laser op.

‘Als dit ding nou maar werkt.’

Cora zei: ‘Dokter Duval, herinnert u zich dat u hebt gezegd dat de meest economische werkwijze van bovenaf is.’

‘Dat herinner ik me zeker,’ zei Duval grimmig, ‘en daar ga ik dat stolsel ook nauwkeurig raken.’

Hij drukte het trekkercontact van de laser in. Gedurende een uiterst kort ogenblik verscheen flitsend een dunne straal geconcentreerd licht.

‘Hij doet het,’ zei Cora blij.

‘Ditmaal wel,’ zei Duval. ‘Maar hij zal het een aantal keren moeten doen.’

Een ogenblik lang werd het stolsel scherp afgetekend zichtbaar tegen het heldere licht van de laserstraal en een spoor van kleine belletjes gaf de weg ervan aan. Nu was de duisternis zwarter dan eerst.

Duval zei: ‘Doe één oog dicht juffrouw Peterson, zodat de retina zich niet opnieuw hoeft aan te passen.’

Weer een straal en toen die voorbij was deed Cora haar open oog dicht en het gesloten oog open. Ze zei opgewonden: ‘Het gaat, dokter Duval. Ik heb geen last van schitteren meer en alles wordt minder donker.’

Grant kwam naar hen toe zwemmen. ‘Hoe gaat het Duval?’

‘Niet slecht,’ zei Duval. ‘Als ik er nu overdwars doorheen kan snijden en de druk op een bepaald knelpunt kan wegnemen, geloof ik dat de zenuw in zijn geheel ontlast zal zijn.’

Hij zwom naar één kant.

Grant riep hem na: ‘We hebben minder dan drie minuten.’

‘Stoor me niet,’ zei Duval.

Cora zei: ‘Het is in orde Grant. Hij krijgt het voor elkaar. Heeft Michaels nog moeilijkheden gemaakt?’

‘Een beetje,’ zei Grant grimmig. ‘Owens bewaakt hem.’

‘Bewaakt hem?’

‘Voor het geval dat…’

Aan boord van de Proteus wierp Owens een snelle blik naar buiten. ‘Verdraaid als ik weet wat ik moet doen,’ mompelde hij.

‘Gewoon hier blijven staan en de moordenaars hun werk laten doen,’ zei Michaels sarcastisch. ‘Ze zullen je hier verantwoordelijk voor stellen Owens.’

Owens zweeg.

Michaels zei: ‘Je kunt niet geloven dat ik voor de vijand werk.’

Owens zei: ‘Ik geloof helemaal niets. Laten we op het tijdsein van twee minuten wachten en als ze dan niet terug zijn vertrekken we. Wat is daar verkeerd aan?’

‘O best,’ zei Michaels.

Owens zei: ‘De laser werkt. Ik zag de lichtflits. En weet je…’

‘Wat?’

‘Het stolsel. Ik zie de lichtpuntjes van de zenuwwerking in de richting waar eerst niets te zien was.’

‘Ik zie niks,’ zei Michaels, terwijl hij naar buiten tuurde.

‘Ik wel,’ zei Owens. ‘Ik zeg je, het lukt. En ze zullen terugkomen. Het gaat erop lijken dat je het mis had Michaels.’

Michaels haalde de schouders op. ‘Fijn, zoveel te beter. Als ik het mis heb en Benes blijft leven, zou ik niets beters kunnen wensen. Alleen,’ zijn stem klonk ontsteld: ‘Owens!’

‘Wat?’

‘Er is iets mis met het ontsnappingsluik. Die verdomde idioot van een Grant moet te opgewonden zijn geweest om het goed te sluiten. Als het opwinding was…’

‘Maar wat is er mis? Ik zie niets.’

‘Ben je dan blind? Er sijpelt vloeistof door. Kijk maar naar die kier.’

‘Het is hier al nat sinds Cora en Grant aan de antilichamen ontkwamen. Weet je niet meer…’

Owens keek omlaag naar het luik. De hand van Michaels had zich gesloten om de schroevendraaier die Grant had gebruikt om de radio te demonteren en met kracht liet hij het handvat neerkomen op het hoofd van Owens.

Met een onderdrukte kreet zakte Owens in elkaar.

Haastig sloeg Michaels opnieuw toe en begon de slappe gestalte onzacht zijn zwemuitrusting aan te trekken. Het zweet stond in grote druppels op zijn kale hoofd. Hij opende het ontsnappingsluik en gooide Owens in de ruimte erachter. Snel liet hij de ruimte vollopen met water, opende toen de buitendeur vanaf het instrumentenpaneel, wat hem een kostbaar ogenblik kostte omdat hij naar de schakelaar moest zoeken.

Eigenlijk had hij het schip nu even moeten laten stijgen om er zeker van te zijn dat Owens buiten was, maar er was geen tijd. Geen tijd, dacht hij, geen tijd.

Als een razende sprong hij de ladder op naar de koepel en bestudeerde de instrumenten. Ergens moest iets zijn om de motoren op gang te brengen. Ha, daar! Een golf van triomf voer door hem heen toen hij van verre het dreunen van de machines weer voelde beginnen.

Hij keek in de richting van het stolsel. Owens had gelijk gehad. Een stroom lichtpuntjes doorliep snel de gehele lengte van een zenuwconcentratie, die tot dan toe in duister gehuld was geweest.

Duval richtte de laser met snelle stoten en korte tussenpozen.

Grant zei: ‘Ik denk dat we er zowat zijn dokter. De tijd is om.’

‘Ik ben net klaar. Het stolsel is afgebroken. Nog één stukje. Ha… meneer Grant, de operatie is een succes.’

‘En we hebben misschien nog drie minuten om eruit te komen, misschien maar twee. Terug naar het schip…’

Cora zei: ‘Daar komt iemand aan.’

Grant draaide zich om en schoot in de richting van de doelloos zwemmende figuur. ‘Michaels!’ riep hij. Toen: ‘Nee, het is Owens. Wat…’

Owens zei: ‘Ik weet het niet. Hij heeft me een tik gegeven denk ik. Ik weet niet hoe ik hier gekomen ben.’

‘Waar is Michaels?’

‘Aan boord vermoed ik…’

Duval riep: ‘De motoren van het schip zijn gestart!’

‘Wat!’ zei Owens geschrokken. ‘Wie…’

‘Michaels,’ zei Grant. ‘Natuurlijk zit hij aan de instrumenten.’

‘Waarom heb je het schip verlaten Grant?’ vroeg Duval.

‘Dat is dezelfde vraag die ik mezelf stel. Ik had gehoopt dat Owens…’

‘Het spijt me,’ zei Owens, ‘ik geloofde er niet helemaal in dat hij een vijandelijke agent was. Ik kon nauwelijks…’

Grant zei: ‘De moeilijkheid is dat ik er zelf ook niet helemaal zeker van was. Nu, natuurlijk…’

‘Een vijandelijk agent!’ zei Cora vol afgrijzen.

Toen klonk de stem van Michaels. ‘Maak dat je wegkomt, jullie allemaal. Binnen twee minuten zijn de witte cellen er en tegen die tijd ben ik op weg naar buiten. Het spijt me, maar jullie hebt de gelegenheid om met me mee te gaan voorbij laten gaan.’

Het schip hing nu hoog boven hen en beschreef een ruime bocht.

‘Hij heeft de motoren op volle kracht,’ zei Owens.

‘Ik denk,’ zei Grant, ‘dat hij op de zenuw af koerst.’

‘Dat is precies wat ik ga doen Grant,’ klonk de stem van Michaels grimmig. ‘Nogal dramatisch, vind je ook niet? In de eerste plaats zal ik het werk vernielen van die hoogdravende heilige Duval, niet eens zozeer om dat werk zelf als wel om een zodanige schade aan te richten dat er onmiddellijk een leger witte cellen ten tonele zal verschijnen. Die zullen wel raad met jullie weten.’

Duval schreeuwde: ‘Luister! Denk eens na! Waarom doe je dit? Denk aan je land!’

‘Ik denk aan de mensheid,’ schreeuwde Michaels woedend terug. ‘Ongelimiteerde miniaturisatie in handen van de mensheid zal de wereld vernietigen. Als jullie idioten niet kunt inzien dat…’

De Proteus dook nu op zojuist vrijgemaakte zenuwgroep af.

Grant zei wanhopig: ‘De laser! Geef me die laser!’

Hij rukte het instrument met kracht uit Duvals handen. ‘Waar zit het contact? Laat maar, ik heb het al.’

Hij werkte zich omhoog en probeerde vóór het duikende schip te komen.

‘Geef me de maximum energie,’ riep hij tegen Cora. ‘Alle energie die erin zit.’

Hij richtte zorgvuldig en een potlooddikke straal licht spoot uit de laser en flikkerde toen uit.

Cora zei: ‘De laser heeft het begeven Grant.’

‘Hier dan, hou jij hem maar vast. Maar ik geloof dat ik de Proteus heb geraakt.’

Het was moeilijk te zeggen. In het halfduister konden ze niet duidelijk zien.

‘Je hebt het roer geraakt,’ zei Owens. ‘Je hebt mijn schip vernietigd.’ Achter zijn masker waren zijn wangen plotseling nat.

‘Wat je ook geraakt hebt,’ zei Duval, ‘het schip schijnt niet erg goed bestuurbaar te zijn.’

De Proteus deinde op en neer, de lampen beschreven een wijde boog. Het schip werd omlaag getrokken, sloeg door de wand van de arteriole, miste de zenuw op een handbreedte en dook omlaag in een woud van dendrieten. Daar bleef het steken, kwam weer vrij en bleef opnieuw steken totdat het stil lag, een metalen bobbel verstrikt in dikke, gladde vezels. ‘Hij miste de zenuw,’ zei Cora.

‘Hij heeft schade genoeg aangericht,’ gromde Duval. ‘Daar ontstaat misschien een nieuw stolsel – of misschien ook niet. Ik hoop van niet. In elk geval zullen de witte cellen nu komen. We kunnen er beter vandoor gaan.’

‘Waarheen?’ vroeg Owens.

‘Als we de oogzenuw volgen, kunnen we met een minuut of minder bij het oog zijn. Volg me.’

‘We kunnen het schip niet achterlaten,’ zei Grant. ‘Het zal deminiaturiseren.’

‘We kunnen het toch niet meenemen,’ zei Duval. ‘We hebben peen andere keus dan te proberen ons eigen leven te redden.’

‘We kunnen misschien toch nog iets doen,’ hield Grant aan. ‘Hoeveel tijd hebben we nog?’

Duval zei met nadruk: ‘Geen seconde meer! Ik geloof dat we nu al beginnen te deminiaturiseren. Over een minuut of zo zijn we groot genoeg om de aandacht van een witte cel te trekken.’

‘Deminiaturiseren? Nu? Ik voel niets.’

‘Je voelt het ook niet. Maar de omgeving is iets kleiner dan eerst. Laten we gaan.’

Duval keek even snel rond om zich te oriënteren. ‘Volg me,’ zei hij toen weer en zwom weg.

Cora en Owens volgden en na een laatste aarzeling zwom Grant achter hen aan.

Hij had gefaald. In laatste instantie had hij gefaald omdat hij, nog niet helemaal overtuigd dat Michaels een vijand was, had geaarzeld.

Hij moest zichzelf maar aangeven dacht hij bitter, als een stommeling die onbekwaam was voor zijn taak.

‘Maar ze varen niet,’ zei Carter woest. ‘Ze blijven daar bij het stolsel. Waarom? Waarom? Waarom?’ De tijdmeter gaf 1 aan.

‘Het is nu te laat voor ze om er nog uit te komen,’ zei Reid. Er kwam een bericht binnen van de elektro-encefalografische sectie. ‘Meneer, volgens de EEG registraties functioneren de hersenen van Benes weer normaal.’

Carter schreeuwde: ‘Dan is de operatie geslaagd. Waarom blijven ze daar rondhangen?’

‘We kunnen geen antwoord op die vraag krijgen.’

De tijdmeter kroop naar 0 en er ging een luide alarmschel over. De gehele ruimte werd vervuld van het schrille sinistere geluid.

Reid verhief zijn stem om zich verstaanbaar te maken. ‘We moeten ze eruit halen.’

‘Dat zal de dood van Benes betekenen.’

‘Als we ze er niet uithalen, zal Benes evengoed sterven.’

Carter zei: ‘Als er nog iemand buiten het schip is kunnen we die er niet uit krijgen.’

Reid haalde de schouders op. ‘Dat kunnen we niet helpen. De witte cellen krijgen ze misschien te pakken, of anders zullen ze ongestoord kunnen deminiaturiseren.’

‘Maar Benes zal sterven.’

Reid leunde naar Carter over en schreeuwde: ‘Daar is niets aan te doen. Niets! Benes is dood. Wil je het risico nemen nog vijf mensen onnodig de dood in te jagen?’

Carter leek ineen te schrompelen. Hij zei: ‘Geef het bevel.’

Reid ging naar de microfoon. ‘Verwijder de Proteus,’ zei hij kalm en liep toen naar het raam dat over de operatiezaal uitzag.

Michaels was half bij bewustzijn toen de Proteus tot rust kwam in de dendrieten. De plotselinge koersverandering die was gevolgd op de heldere flits van de laser – het moest de laser zijn geweest – had hem met grote kracht tegen het instrumentenpaneel geworpen. In zijn rechterarm voelde hij alleen maar een verschrikkelijke pijn. Die moest gebroken zijn. Een deel van de scheepswand was doorboord en het gat werd alleen maar afgesloten door de oppervlaktespanning van het plasma.

De lucht die hij nog over had zou voldoende zijn voor de ongeveer twee minuten die hem nog resteerden tot aan de de-miniaturisatie. Vaag drong het tot hem door, dat de dendrietkabels iets dunner waren geworden. Ze konden niet werkelijk gekrompen zijn, dus moest hij bezig zijn uit te zetten. Als hij zijn normale afmetingen weer had, kon er voor zijn arm worden gezorgd. De anderen zouden uitgeschakeld en gedood worden door de witte cellen. Hij zou zeggen… zou iets zeggen… iets, dat het beschadigde schip zou verklaren. En in elk geval zou Benes dood zijn en die zou de formule voor ongelimiteerde miniaturisatie met zich meenemen in zijn graf. Er zou vrede zijn… vrede…

Hij keek naar de dendrieten, terwijl zijn lichaam slap over het instrumentenpaneel bleef hangen. Zou hij zich kunnen bewegen? Was hij verlamd? Was zijn rug ook gebroken, net als zijn arm?

Suffig overwoog hij de mogelijkheden. Hij voelde hoe zijn bevattingsvermogen en bewustzijn hem in de steek lieten, toen er een melkachtig waas voor de dendrieten schoof.

Melkachtig waas?

Een witte cel!

Natuurlijk was het een witte cel. Het schip was groter dan de mensen buiten in het plasma en het bevond zich op de plaats van de beschadiging. Het schip zou het eerst de aandacht van een witte cel trekken.

Het raam van de Proteus was bedekt met een sprankelende melk. De melk drong het plasma binnen bij de breuk in het achterschip en trachtte door de oppervlaktespanning heen te breken.

Het op een na laatste geluid dat Michaels hoorde, was toen de romp van de Proteus, bros van structuur door de opbouw uit geminiaturiseerde atomen en al tot het uiterste beproefd door wat het schip had moeten ondergaan, krakend versplinterde onder de aanval van de witte cel. Het laatste geluid dat hij hoorde, was zijn eigen lachen.

18  Oog

Cora zag de witte cel op vrijwel hetzelfde ogenblik als Michaels.

‘Kijk,’ riep ze vol afschuw.

Ze hielden in en draaiden zich om om te kijken. De witte cel was ontzagwekkend. In doorsnee was hij vijfmaal zo groot als de Proteus, misschien nog groter. Voor de mensen die toekeken, was het een berg melkachtig, huidloos, pulserend protoplasma. De grote, kwabbige kern, een melkachtige schaduw binnenin de substantie, leek een kwaadaardig, onregelmatig gevormd oog en de vorm wijzigde zich elk ogenblik en veranderde voortdurend. Een deel stulpte uit in de richting van de Proteus.

Grant maakte een plotselinge onwillekeurige beweging in de richting van de Proteus.

Cora greep zijn arm. ‘Wat ga je doen Grant?’

Duval zei opgewonden: ‘We kunnen hem onmogelijk redden. Je zult je eigen leven erbij inschieten.’

Grant schudde heftig zijn hoofd. ‘Ik denk niet aan hem. Maar aan het schip.’

Owens zei treurig: ‘Je kunt het schip ook niet redden.’

‘Maar we zouden het er misschien uit kunnen krijgen, zodat het buiten het lichaam zonder gevaar groter kan worden. Luister, zelfs als het wordt verpletterd door de witte cel, zelfs als het wordt verpulverd tot atomen, zal elke geminiaturiseerde atoom deminiaturiseren; het schip is nu al bezig te deminiaturiseren. Het doet er niets toe of Benes wordt gedood door een schip dat nog intact is of door een hoop schroot.’

Cora zei: ‘Je kunt het schip er niet uit krijgen. O Grant, ga niet dood. Niet na alles. Alsjeblieft.’

Grant glimlachte tegen haar. ‘Geloof me Cora, ik heb alle reden om niet dood te gaan. Jullie drieën gaan verder. Laat mij een sportieve poging wagen.’

Hij zwom terug. Zijn hart bonsde van bijna ondraaglijke weerzin tegen het monster dat hij naderde. Er waren nog andere op de achtergrond, verder weg, maar hij wilde deze; deze ene die de Proteus omgaf.

Toen hij dichterbij kwam kon hij de oppervlakte zien. Een deel in profiel scheen helder door, maar binnenin bevonden zich granulen en vacuolen. Een ingewikkeld mechanisme, te ingewikkeld nog om zelfs nu door de biologen in details te worden begrepen en toch was dat hele mechanisme ondergebracht in één enkel microscopisch klein stukje levende stof. De Proteus zat er helemaal in, een versplinterde, donkere schaduw, omsloten door een vacuole. Grant dacht dat hij een ogenblik het gezicht van Michaels had gezien in de koepel, maar dat kon ook wel verbeelding zijn geweest.

Hij was nu bij de rijzende en dalende, kolossale oppervlakte, maar hoe moest hij de aandacht van de cel trekken? Hij had geen ogen of gevoel of geest of iets dat hem doelbewust deed handelen. Het was een automatische machine van protoplasma, geschapen om op een bepaalde wijze te reageren op verwondingen. Hoe? Grant wist het niet. Toch kon een witte cel vaststellen wanneer er een bacterie in de omgeving was. Op de een of andere cellulaire wijze wist hij dat. Hij had het geweten toen de Proteus dichtbij was en had erop gereageerd door het schip te omvloeien.

Grant was veel kleiner dan de Proteus, veel kleiner dan een bacterie, zelfs nu nog. Was hij al groot genoeg om opgemerkt te worden? Hij had zijn mes in de hand en liet het diep in het materiaal zinken. Er gebeurde niets. Er kwam geen bloed, want er is geen bloed in een witte cel. Toen, langzaam, verscheen er een uitstulping van het binnenste protoplasma op de plaats van het beschadigde membraan en dat deel ervan trok weg.

Grant stootte opnieuw toe. Hij wilde de cel niet doden; hij geloofde ook niet dat hij dat zou kunnen op zijn huidige grootte.

Maar was er een manier om de aandacht van de witte cel te trekken?

Hij liet zich een eindje wegdrijven en zag met stijgende opwinding een uitstulping die in zijn richting wees. Hij dreef verder weg en de uitstulping volgde. Hij was opgemerkt. De manier waarop dat was gebeurd kende hij niet, maar de witte cel, mét de Proteus, volgde hem.

Hij zwom nu sneller weg. De witte cel volgde, maar (hoopte Grant vurig) niet snel. Grant had beredeneerd dat hij niet op snelheid was gebouwd, dat hij zich voortbewoog als een amoebe, door een deel van zijn substantie uit te stulpen en zichzelf daarin te laten vloeien. Onder normale omstandigheden vocht een witte cel met bewegingloze voorwerpen, met bacteriën, of met vreemde, levenloze deeltjes. Zijn amoeboïde wijze van voortbewegen was daar snel genoeg voor. Nu zou hij te maken hebben met een voorwerp dat vaart kon zetten. (Genoeg vaart, hoopte Grant). Met toenemende snelheid zwom hij naar de anderen die nog steeds op hem wachtten en toekeken.

Hij hijgde: ‘Schiet op, vooruit! Ik geloof dat hij volgt.’

‘Andere ook,’ zei Duval grimmig.

Grant keek om zich heen. In de verte krioelde het van witte cellen. Wat één had opgemerkt, hadden ze allemaal opgemerkt.

‘Hoe…’

Duval zei: ‘Ik zag je op de witte cel inhakken. Als je hem beschadigd hebt, zijn er chemische stoffen in de bloedstroom terecht gekomen die de witte cellen uit alle aangrenzende gebieden hebben aangetrokken.’

‘Dan, in godsnaam, zwémmen!’

Het chirurgische team stond rondom het hoofd van Benes, terwijl Carter en Reid van bovenaf toekeken. Carters stemming werd van ogenblik tot ogenblik neerslachtiger. Het was voorbij. Alles voor niets. Alles voor niets. Alles voor…

‘Generaal Carter! Meneer!’ De stem klonk dringend, schel.

De stem sloeg over van opwinding.

‘Ja?’

‘De Proteus, meneer. Hij is in beweging.’

Carter schreeuwde: ‘Staak chirurgische ingreep!’

Elk lid van het chirurgische team keek in stomme verbazing omhoog.

Reid trok Carter aan zijn mouw. ‘De beweging kan wel alleen het gevolg zijn van langzaam voortgaande deminiaturisatie van het schip. Als je ze er nu niet uit haalt, krijgen ze witte cellen achter zich aan.’

‘Wat voor beweging?’ schreeuwde Carter. ‘Wat voor richting?’

‘Langs de nervus opticus meneer.’

Carter keerde zich heftig om naar Reid. ‘Waar gaat dat heen? Wat wil dat zeggen?’

Reids gezicht klaarde op. ‘Dat betekent een nooduitgang waar ik niet aan had gedacht. Ze zetten koers naar het oog en willen eruit via de traanbuis. Ze kunnen het misschien halen. Ze zouden het net kunnen redden, met op zijn hoogst beschadiging van één oog. Laat iemand een objectglaasje van een microscoop halen. Carter, kom mee naar beneden.’

De nervus opticus was een bundel vezels, die elk afzonderlijk leken op een streng saucijsjes.

Duval hield even op met zwemmen om zijn hand te leggen op de verbinding tussen twee van de ‘saucijsjes’.

‘Een knoop van Ranvier,’ zei hij verwonderd. ‘Ik kan hem aanraken.’

‘Blijf hem niet aanraken,’ hijgde Grant. ‘Zwem liever door.’

De witte cellen moesten zich een weg banen door het dichte netwerk en deden dat minder gemakkelijk dan de zwemmers. Ze hadden zich door de wand van het bloedvat in de tussenvloeistof gestulpt en werkten zich tussen de openingen in de zenuwvezels door.

Grant keek aldoor angstig bezorgd om om zeker te zijn dat dé witte cel hen nog volgde. Die met de Proteus in zijn binnenste. Hij kon de Proteus niet meer zien. Als die al aanwezig was in de dichtstbijzijnde witte cel, was hij er zo diep in begraven dat hij niet meer te zien was. Als de witte cel achter hem niet dé witte cel was, zou Benes ondanks alles toch nog gedood worden.

De zenuwen glinsterden, steeds als de bundel van de helmlichten ze ergens raakte en de lichtglinsteringen gleden snel van hen af langs de zenuw.

‘Lichtimpulsen,’ mompelde Duval. ‘De ogen van Benes zijn niet helemaal gesloten.’

Owens zei: ‘Alles wordt nu bepaald kleiner. Zien jullie dat?’

Grant knikte. ‘Dat doe ik zeker.’ De witte cel was nog maar de helft van het monster dat hij eerst was, minder misschien nog.

‘We hebben nog maar seconden,’ zei Duval.

Cora zei: ‘Ik kan haast niet meer.’

Grant draaide zich naar haar om. ‘Jawel, dat kun je wel. We zijn nu in het oog. Er is nog maar de dikte van een traan tussen ons en de veilige buitenwereld.’ Hij sloeg zijn arm om haar middel en trok haar voort; de laser en energieset nam hij van haar over.

Duval zei: ‘Hier doorheen en dan zijn we in de traanbuis.’

Ze waren nu groot genoeg om de tussenruimte waarin zij zwommen bijna geheel te vullen. Naarmate zij groter werden, nam hun snelheid toe en werden de witte cellen minder vreesaanjagend.

Duval schopte door de membraanwand heen, die voor hen was opgedoken. ‘Hier doorheen,’ zei hij. ‘Juffrouw Peterson, u eerst.’

Grant duwde haar er doorheen en volgde haar. Toen kwam Owens en tenslotte Duval.

‘We zijn eruit!’ zei Duval met beheerste opwinding. ‘We zijn uit het lichaam.’

‘Wacht,’ zei Grant, ‘ik wil die witte cel er ook uit hebben. Anders…’

Hij wachtte een ogenblik, en schreeuwde toen van opwinding. ‘Daar is hij. Alle goden, het is de goeie ook nog.’

De witte cel vloeide door de opening die de schoen van Duval had gemaakt, maar wel met moeite. De Proteus, of wat er van over was, was duidelijk door de substantie heen te zien. Het schip was zover uitgezet, dat het bijna de halve grootte van de witte cel had en het arme monster onderging een plotselinge aanval van indigestie. Maar het worstelde moedig verder. Nu het eenmaal gestimuleerd was, kon het niet anders. De drie mannen en de vrouw dreven omhoog in een koker van opstijgende vloeistof. De witte cel die zich nauwelijks bewoog, dreef met hen mee. De gladde, gebogen wand aan één zijde was transparant. Niet vaag doorschijnend zoals de wand van een haarvat, maar werkelijk transparant. Er waren geen tekenen van celmembranen of kernen.

Duval zei: ‘Dat is de cornea. De andere wand is het onderste ooglid. We moeten ver genoeg weg zijn om volledig te kunnen deminiaturiseren en we hebben nog maar enkele seconden om dat klaar te spelen.’

Enkele meters boven hen (op hun toch nog wel erg kleine schaal) was een horizontale spleet zichtbaar.

‘Daar doorheen,’ zei Duval.

‘Het schip is op de oppervlakte van het oog,’ kwam de triomfantelijke kreet.

‘Goed,’ zei Reid. ‘Rechteroog.’

Een technicus leunde voorover met het objectglaasje tot bij het oog van Benes. Een vergrotende lens stond ervoor opgesteld. Langzaam met een speciale klem, werd het onderste ooglid gepakt en omlaaggetrokken.

‘Daar is het,’ zei de technicus fluisterend. ‘Net een vuiltje.’

Handig zette hij het glaasje tegen het oog en een traan met het vuiltje erin gleed erop.

Iedereen ging achteruit.

Reid zei: ‘Iets dat groot genoeg is om te zien, wordt heel snel nog veel groter. Uit elkaar!’

De technicus zette het glaasje voorzichtig op de grond en liep toen vlug achteruit.

De verpleegsters reden de operatietafel snel door de grote, dubbele deuren en met steeds grotere snelheid groeiden de stofjes op het glaasje uit tot volle grootte.

Drie mannen, een vrouw en een hoop metalen fragmenten, verbogen en in elkaar gedrukt, waren daar waar een ogenblik tevoren niets was geweest.

Reid mompelde: ‘Nog acht seconden over.’

Maar Carter zei: ‘Waar is Michaels? Als Michaels nog in Benes zit…’ Hij haastte zich achter de verdwijnende operatietafel aan, gekweld door de gedachte dat ze tóch een nederlaag hadden geleden.

Grant trok zijn helm af en riep hem terug. ‘Het is in orde generaal. Dat is wat er over is van de Proteus en ergens binnenin zul je wat er van Michaels over is terugvinden. Misschien niet meer dan een organische gelei met wat stukjes bot erin.’

Grant was nog steeds niet helemaal gewend aan de normale wereld. Hij had met enkele onderbrekingen, vijftien uur geslapen en hij ontwaakte vol verbazing in een wereld die licht en ruim was.

Hij ontbeet in bed in gezelschap van de glimlachende Carter en Reid.

Grant zei: ‘Krijgt de rest ook deze behandeling?’

Carter zei: ‘Alles wat voor geld te koop is – tenminste, een poosje. Owens is de enige die we hebben laten gaan. Hij wilde naar zijn vrouw en kinderen en we hebben hem losgelaten, maar pas nadat hij ons een kort verslag van de gebeurtenissen had gedaan. Het ziet ernaar uit, Grant, dat het succes van de onderneming voornamelijk aan jou te danken is.’

‘Als je alleen op wat feiten afgaat misschien wel,’ zei Grant. ‘Als je me wilt voordragen voor een onderscheiding en promotie, graag. Als je me wilt voordragen voor een jaar betaalde vakantie héél graag. Maar de opdracht is een succes geworden door ons allemaal. Zelfs Michaels heeft ons het grootste deel van de reis efficiënt geloodst.’

‘Michaels,’ zei Carter peinzend. ‘Je begrijpt dat deze zaak onder ons blijft. De officiële lezing zal zijn dat hij omkwam bij het vervullen van zijn plicht. Het doet ons helemaal geen goed als bekend wordt dat een verrader in de CMDF is doorgedrongen. En ik vraag me af of hij een verrader wás.’

Reid zei: ‘Ik kende hem goed genoeg om te kunnen zeggen dat hij dat niet was. Althans niet in de gewone betekenis van het woord.’

Grant knikte. ‘Dat ben ik met je eens. Hij was niet het type van de schurk. Hij nam er de tijd voor om Owens zijn zwempak aan te trekken voor hij hem het schip uit duwde. De witte cellen mochten hem doden, maar zelf kon hij het niet. Nee – ik denk dat hij het geheim van ongelimiteerde miniaturisatie een geheim wilde laten blijven in het belang van de mensheid.’

Reid zei: ‘Hij was vóór vreedzaam gebruik van miniaturisatie. Dat ben ik ook. Maar wat heeft het voor zin om…’

Carter interrumpeerde: ‘Er is hier duidelijk sprake van een man die onder te hoge spanning heeft geleefd. We maken dit soort dingen al mee sinds de uitvinding van de atoombom. Er zijn altijd mensen die denken dat nieuwe gevaarlijke ontdekkingen, door geheimhouding genegeerd kunnen worden. Maar ze vergeten dat op een bepaald moment de tijd rijp is voor iets nieuws en dat je dat niet tegen kunt gaan. Als Benes was gestorven zou de formule voor ongelimiteerde miniaturisatie volgend jaar zijn gevonden of over vijf jaar of iets dergelijks. Alleen zouden Zij in dat geval de eersten geweest kunnen zijn.’

‘En nu zijn Wij de eersten,’ zei Grant, ‘en wat gaan Wij ermee doen? Ons einde zoeken in een laatste oorlog? Misschien had Michaels wel gelijk.’

Carter zei droog: ‘Of misschien zal het gezonde, menselijke verstand aan beide zijden zegevieren. Tot dusver is dat het geval geweest.’

Reid zei: ‘Als dit verhaal over de fantastische reis van de Proteus door de nieuwsmedia verspreid wordt zal het vreedzaam gebruik van miniaturisatie zo worden gedramatiseerd dat we allemaal het militaire monopolie op de miniaturisatietechniek kunnen aanvechten. En misschien met succes.’

Carter keek grimmig, nam een sigaar en zei: ‘Vertel eens Grant, wanneer begon je argwaan te koesteren?’

‘Ik wantrouwde hem eigenlijk niet,’ zei Grant. ‘Het was allemaal het resultaat van een chaos van gedachten. In de eerste plaats, generaal, heb je mij mee laten gaan omdat je Duval niet vertrouwde.’

‘O; nou… wacht eens even…’

‘Iedereen aan boord wist dat. Behalve Duval misschien. Dat gaf me een voorsprong – in de verkeerde richting. Maar je was er kennelijk niet helemaal zeker van want je had me niet gewaarschuwd voor wie of wat dan ook, dus ik voelde er niet zoveel voor om zelf wel op vage aanwijzingen af te gaan. De mensen aan boord van het schip waren erg belangrijk en ik wist dat, als ik er één zou grijpen en me zou vergissen, jij je handen van me af zou trekken en mij ervoor zou laten opdraaien.’

Reid glimlachte even en Carter kreeg een kleur en had het ineens erg druk met zijn sigaar.

Grant zei: ‘Ik neem je dat natuurlijk niet kwalijk. Het is een deel van mijn werk om ergens voor op te draaien – maar alleen als het moet. Dus wachtte ik tot ik zekerheid had, en die zekerheid heb ik eigenlijk nooit echt gekregen.

We zijn achtervolgd door een reeks ongelukken, of wat ongelukken konden zijn. De laser werd beschadigd en juffrouw Peterson heeft dat kunnen doen. Maar waarom dan zo onhandig? Zij weet wel tien manieren om zodanig met de laser te knoeien dat hij er volkomen gaaf uitziet en toch niet goed werkt. Ze kan het apparaat zodanig instellen dat er een geringe afwijking optreedt, net genoeg om de zenuw te doden of Benes zelf. Zoals de laser er nu uitzag wees alles op een ongeluk of het werk van iemand anders dan juffrouw Peterson.

En dan het geval van die reddingslijn. Toen ik in de longen was schoot hij los, wat bijna mijn dood tot gevolg had. Duval was hier de aangewezen verdachte, maar Duval stelde voor de schijnwerpers van het schip op de opening te richten waardoor ik terug kon komen. Waarom eerst proberen mij te doden om vervolgens als redder op te treden? Dat klopt niet. Dat was ook óf een ongeluk of mijn reddingslijn was losgemaakt door iemand anders dan Duval.

We raakten onze luchtvoorraad kwijt en daar had Owens de hand in kunnen hebben. Maar toen we de voorraad lucht gingen aanvullen, improviseerde Owens een luchtminiaturisatie-installatie die wonderen verrichtte. Hij had dat net zo goed na kunnen laten; niemand van ons had hem van sabotage beschuldigd. Waarom eerst moeite doen om lucht kwijt te raken en je dan een ongeluk werken om die weer terug te krijgen? Ook dat was een ongeluk, of er was met de luchtvoorziening geknoeid door iemand anders dan Owens.

Mezelf kon ik buiten beschouwing laten en dus bleef Michaels over.’

Carter zei: ‘Je redeneerde dat hij verantwoordelijk was geweest voor al die ongelukken.’

‘Nee, het kunnen ongelukken geweest zijn. Dat zullen we nooit weten. Maar als er sprake was van sabotage, komt Michaels het eerst in aanmerking, omdat hij de enige was die geen reddingspogingen heeft gedaan; daarbij kon hij heel goed subtiel te werk zijn gegaan bij eventuele sabotageplannen. Dus laten we nu Michaels eens onder de loep nemen.

De eerste hindernis die we moesten nemen was de arterio-veneuze fistel. Dat was óf een strop, of Michaels had ons er doelbewust heengeloodst. In het laatste geval was er ook maar één dader mogelijk: Michaels. Ik heb hem dat op een gegeven ogenblik ook gezegd. Hij alleen kon ons erheen leiden, alleen hij was door zijn kennis van Benes’ bloedvatenstelsel in staat een microscopische fistel op te merken; en hij was in eerste instantie degene die exact aangaf waar de ader geïnjecteerd moest worden.’

Reid zei: ‘Toch kan dat wel een ongeluk geweest zijn; hij kan te goeder trouw, een fout hebben gemaakt.’

‘Dat is waar! Maar, terwijl bij al de andere ongelukken degenen die ervan verdacht konden worden de aanstichter te zijn, alle mogelijke moeite deden ons erdoor te slepen, bepleitte Michaels nadat we in de veneuze circulatie waren beland, het beëindigen van de opdracht. Hij deed dat daarna bij elke crisis. En hij was de enige die dat deed. Maar toch was dát, volgens mij, niet doorslaggevend.’

‘Nou wat was dat dan wel?’ vroeg Carter.

‘Toen het zaakje begon en we werden geminiaturiseerd en vervolgens ingespoten in de halsslagader, was ik bang. We voelden ons om het zacht uit te drukken, geen van allen erg op ons gemak, maar Michaels was degene die het bangst was. Hij was bijna verlamd van angst. Ik aanvaardde dat toen. Ik beschouwde het niet als een schande. Zoals ik zei; ik kneep hem zelf behoorlijk en eigenlijk was ik wel blij dat ik niet de enige was. Máár…’

‘Maar?’

‘Toen we eenmaal door de arterio-veneuze fistel heen waren, vertoonde Michaels geen spoor van vrees meer. Op ogenblikken dat wij allemaal zenuwachtig waren, was hij het niet. Hij was omgeslagen als een blad aan de boom. In het begin heeft hij me op alle mogelijke manieren duidelijk gemaakt wat een lafaard hij was – om zijn duidelijk zichtbare angst te verklaren – maar tegen het eind van de reis was hij verschrikkelijk beledigd toen Duval liet doorschemeren dat hij hem een lafaard vond. Die verandering van houding vond ik steeds merkwaardiger.

Het scheen me toe dat er een speciale reden voor zijn aanvankelijke vrees moest zijn. Zolang hij zich samen met ons voor gevaren geplaatst zag, was hij een moedig man. Hij was kennelijk alleen bang als hij er alleen voor stond. Het feit dat hij de angst niet met anderen kon delen, de noodzaak de dood alleen onder ogen te zien, maakte hem tot een lafaard.

Tenslotte waren wij in het begin allemaal bang, alleen al door het geminiaturiseerd worden, hoewel dat goed verliep. Daarna verwachtten we allemaal dat we naar het stolsel zouden gaan, het zouden verwijderen en het lichaam zouden verlaten binnen tien minuten.

Maar Michaels is de enige geweest die wist dat het zo niet zou gaan. Hij alleen heeft geweten dat er moeilijkheden zouden komen en dat we op het punt stonden in een draaikolk te raken. Owens had bij de instructie gesproken over de brosheid van het schip en Michaels moet de dood onder ogen hebben gezien.

Geen wonder dat hij een instorting nabij was.

Toen we heelhuids door de fistel heen waren, was hij buiten zichzelf van opluchting. Daarna was hij er zeker van dat we de opdracht niet tot een goed einde konden brengen en werd hij rustiger. Bij elke volgende moeilijkheid die we met succes het hoofd boden, werd hij bozer. Hij had geen reden meer bang te zijn, hij was alleen maar boos.

Tegen de tijd dat we in het oor zaten was ik ervan overtuigd dat Michaels en niet Duval onze man was. Ik wilde hem beletten Duval ertoe te brengen de laser vooraf te testen. Ik gaf hem bevel zich te verwijderen toen ik bezig was juffrouw Peterson te redden van de antilichamen. Maar toen maakte ik tenslotte toch een fout. Ik bleef niet bij hem tijdens de eigenlijke operatie en dat verschafte hem de gelegenheid zich meester te maken van het schip. Maar ik had nog steeds een laatste restje twijfel…’

‘Dat het misschien toch Duval was?’ zei Carter.

‘Ik vrees van wel ja. Dus ging ik naar buiten om bij de operatie te zijn hoewel ik toch niets had kunnen doen, zelfs als Duval inderdaad een verrader was geweest. Als ik die laatste stommiteit niet had begaan, had ik het schip onbeschadigd terug kunnen brengen met een levende Michaels aan boord.’

‘Och,’ Carter stond op, ‘het is nog goedkoop voor deze prijs. Benes leeft en wordt langzaam beter. Maar ik weet niet of Owens er ook zo over denkt. Hij treurt om zijn schip.’

‘Dat kan ik me heel goed voorstellen,’ zei Grant. ‘Het was een fijn schip. Eh – luister eens – waar is juffrouw Peterson, weet je dat misschien?’

Reid zei: ‘Ze is al op en zal wel ergens in de buurt zijn. Ze had kennelijk meer weerstand dan jij.’

‘Ik bedoel, is ze hier ergens in de CDMF?’

‘Ja. In Duvals kantoor, denk ik.’

‘O,’ zei Grant, plotseling teneergeslagen. ‘Nou, ik ga me eens wassen en scheren en dan maak ik dat ik hier vandaan kom.’

Cora schoof de papieren bij elkaar. ‘Ik ben heel blij met die vrije dagen dokter Duval, als u vindt dat het rapport kan wachten tot na het weekend.’

‘Ja natuurlijk,’ zei Duval. ‘Ik geloof dat we allemaal wel wat vrije dagen kunnen gebruiken. Hoe voelt u zich?’

‘Ik voel me best.’

‘Het is wel een ervaring geweest, hè?’

Cora glimlachte en liep naar de deur.

Een deel van Grants hoofd verscheen om de deur. ‘Juffrouw Peterson?’

Cora schrok hevig, herkende Grant en liep glimlachend naar hem toe. ‘In de bloedbaan was het Cora.’

‘Is het nog Cora?’

‘Natuurlijk. Ik hoop dat het dat altijd zal blijven.’

Grant aarzelde. ‘Je zou mij Charles kunnen noemen. Je zou zelfs op een dag zover kunnen komen dat je me Goeie Ouwe Charlie noemt.’

‘Ik zal het proberen Charles.’

‘Wanneer ben je klaar met je werk?’

‘Ik ben klaar en heb nu twee dagen vrij.’

Grant dacht even na, wreef over zijn pasgeschoren kin en knikte toen in de richting van Duval die over zijn bureau gebogen zat.

‘Heb je een bepaalde band met hem?’ vroeg hij tenslotte.

Cora zei ernstig: ‘Ik bewonder zijn werk. Hij waardeert het mijne.’ En ze haalde haar schouders op.

Grant zei: ‘Mag ik jóú bewonderen?’

Ze aarzelde en glimlachte toen. ‘Wanneer je maar wilt en zolang je maar wilt. Als… als ik jou zo nu en dan ook eens mag bewonderen.’

‘Laat me maar weten wanneer, dan neem ik een pracht van een pose aan.’

Ze lachten samen. Duval keek op, zag ze in de deuropening staan, glimlachte even en wuifde even met zijn hand dat zowel een begroeting als een afscheid kon betekenen.

Cora zei: ‘Ik ga even mijn gewone kleren aantrekken en dan wou ik Benes opzoeken. Goed?’

‘Laten ze bezoekers toe?’

Cora schudde haar hoofd. ‘Nee, maar wij zijn geen gewone bezoekers.’

De ogen van Benes waren open. Hij probeerde te glimlachen. Een verpleegster fluisterde bezorgd: ‘Heel eventjes maar. Hij weet niet wat er is gebeurd dus zegt u er maar niets van.’

‘Ik begrijp het,’ zei Grant.

Tegen Benes zei hij met een zachte stem: ‘Hoe is het met u?’

Benes probeerde opnieuw te glimlachen. ‘Ik weet het niet. Erg moe. Ik heb hoofdpijn en mijn rechteroog doet pijn, maar ik schijn het overleefd te hebben.’

‘Fijn!’

‘Er is meer voor nodig dan een klap tegen het hoofd om een geleerde te doden,’ zei Benes. ‘Al die wiskunde maakt een schedel zo hard als graniet.’

‘Daar zijn we heel blij om,’ zei Cora zachtjes.

‘Nou moet ik eens goed bedenken wat ik hier kwam vertellen. Ik ben nog een beetje wazig, maar het komt al weer boven. Ik heb het allemaal nog in mijn hoofd. Allemaal.’ En nu glimlachte hij werkelijk.

En Grant zei: ‘Het zou u verbazen als u wist wat er allemaal in uw hoofd zit, professor.’

De verpleegster liet hen uit en Grant en Cora gingen, hand in hand, een wereld binnen die er plotseling niet meer vreesaanjagend uitzag. Integendeel.

Appendix

adrenaline

een afscheidingsproduct van het bijniermerg.Het stimuleert de hartwerking en vehoogt in het algemeen de arbeidsmogelijkheid van het organisme

alveolus  (mv. alveoli) | longblaasje, het uiteinde van de fijnste vertakkingen (bronchioli) van de luchtpijp

amoebe

onregelmatig klompje protoplasma met celkern. Leeft in water, heeft geen bepaalde vorm, maar verandert voortdurend van vorm door op de ene plaats uit te stulpen en op andere in te stulpen. Zo beweegt het zich ook voort

arterie | slagader
arteriole | kleine slagader
arteriosclerose | slagaderverkalking
atrium | een der voorkamers van het hart, ook boezem genaamd
biofysica | natuurkunde van de levende natuur
capillairen | of haarvaten, de fijnste vertakkingen van de bloedvaten
carbondioxide | koolzuur, verbinding van koolstof en zuurstof
cellen van Hensen | bepaalde haarcellen in de cochlea
cerebraal | verstandelijk
cochlea | het ‘slakkenhuis’ van het oor, een benige buis die als een spiraal met 2½ winding om een spil ligt
coma | toestand van diepe bewusteloosheid
contractie | samentrekking
cornea | hoornvlies van het oog

dendrieten

uitlopers van een zenuwcel die de prikkels geleiden

diastole | ontspannen toestand van hartkamer(s)
diode | gelijkrichtende radiolamp met twee elektroden
ECG | elektrocardiogram: grafische voorstelling van de veranderingen die optreden tijdens het samentrekken van de hartspier
efferent vat | uitgaand vat (bv. bloed- of lymfe vat uit een orgaan)
endotheel | weefsel dat veel inwendige lichaamsholten bekleedt, o.a. het hart

Esculaap

(Griekse mythologie) God der geneeskunde. Aan hem zijn gewijd: hond, haan, geit en slang

fistel | buisvormige, abnormale opening, waardoor zich etter en andere afscheidingen ontlasten. Ook: kunstmatige etterwond
fysicus | natuurkundige

fysioloog

beoefenaar van de wetenschap der levensverschijnselen van de levende natuur

granule | korrel
hemoglobine | rode bloedkleurstof die de eigenschap heeft gemakkelijk zuurstof te binden en weer af te staan
Hensen (cellen van) | zie onder cellen
hydrodynamica | leer van de beweging van vloeistoffen
hypofyse | hersenaanhangsel
hypothermia | hyp(o) (Grieks): onder; thermo (Grieks): warm; dus: onderkoeling
ion | positief of negatief elektrisch geladen atoom of groepje aan elkaar gebonden atomen
nervus opticus | gezichtszenuw
neurofysioloog | fysioloog, gespecialiseerd in het zenuwstelsel
oculomotor zenuw | zenuw die zorgt voor beweging van de ogen
oscillograaf | instrument voor het registreren van golfbewegingen
paramoia | vorm van krankzinnigheid
peptideketen | eiwitmolecuul, of brokstuk ervan
plasma | het vloeibare, kleurloze bestanddeel van het bloed en de melk
pleura | dubbel vlies dat de longen omgeeft
proteïne | eiwitstoffen
Proteus | (Gr. myth.) voorspellende zeegod, die verschillende gedaanten kon aannemen
protoplasma | eiwitachtige stof, de levende stof der dierlijke en plantaardige cellen
pulseren | slaan, kloppen, ritmisch bewegen als van pols of hart
reticulaire vezels | netvormig bindweefsel
retina | netvlies van het oog
sodium ion | natriumatoom met positieve lading
stroboscopisch | periodiek veranderend
synaps | aanrakingsplaats tussen zenuwcellen
systole | samengetrokken toestand hartkamer(s)
tricuspidalis | zie valvula –
vacuole | ruimte in het protoplasma van een cel, buiten de kern, meestal gevuld met celvocht
valvula tricuspidalis | drieslippige hartklep; zeilklep
ventrikel | hartkamer
viscositeit | kleverigheid, stroperigheid, dikvloeibaarheid van vloeistoffen

Van der Waalskrachten

de krachten die optreden tussen ongeladen moleculen en die bijvoorbeeld een rol spelen bij het vloeibaar maken van gassen

Table of Contents

- Inhoud
- 1 Vliegtuig
- 2 Auto
- 3 Hoofdkwartier
- 4 Instructie
- 5 Onderzeeër
- 6 Miniaturisatie
- 7 Injectiespuit
- 8 Injectie
- 9 Arterie
- 10 Hart
- 11 Haarvat
- 12 Long
- 13 Pleura
- 14 Lymfe
- 15 Oor
- 16 Brein
- 17 Stolsel
- 18 Oog
- Appendix