Author: Isaac Asimov; Jean-A. Schalekamp
Date: 1972-08-15 09:20:56+00:00
Keywords: Fantasy; Anthologies; Science Fiction
Description: Door de wereldfaam die Isaac Asimov geniet, zou men bijna vergeten dat ook hij eens een onbekende beginner was. De drie delen 'Vroege werken' tonen ons een nog niet zo geroutineerde, maar des te meer geïnspireerde jonge Asimov. Ze bevatten verhalen uit de jaren 1939-1948 die nog niet eerder gebundeld waren. Vroege werken 1: De dreiging van Callisto Vroege werken 2: Het superneutron Vroege werken 3: De Rode Koningin Elk deel vormt een afgerond geheel. Asimov becommentarieert de verhalen met een keine ontstaansgeschiedenis: over de aanleiding, de kritiek die hij te verwerken kreeg, de schamele d
Publisher: Bruna

Tekst op de achterkant

Isaac Asimov

DE DREIGING VAN CALLISTO

VROEGE WERKEN 1

1939-1940

Door de wereldfaam die Isaac Asimov geniet, zou men bijna vergeten dat ook hij eens een onbekende beginner was. De drie delen 'Vroege werken' tonen ons een nog niet zo geroutineerde, maar des te meer geïnspireerde jonge Asimov. Ze bevatten verhalen uit de jaren 1939-1948 die nog niet eerder gebundeld waren.

Vroege werken 1 De dreiging van Callisto

Vroege werken 2 Het superneutron

Vroege werken 3 De Rode Koningin

Elk deel vormt een afgerond geheel. Asimov becommentarieert de verhalen met een kleine ontstaansgeschiedenis: over de aanleiding, de kritiek die hij te verwerken kreeg, de schamele dollars die hij ervoor ontving.

Voor de liefhebbers voortreffelijke verhalen; voor de fans en kenners een stuk geschiedenis van de Golden Age. Voor hen bevat dit deel tevens een volledige opsomming van de vroege verhalen, met vermelding van Nederlandse titel en uitgave.

Isaac Asimov

De dreiging van Callisto

VROEGE WERKEN 1

1939-1940

A.W. Bruna & Zoon Utrecht/Antwerpen

oorspronkelijke titels

The Early Asimov or, Eleven Years of Trying

© by 1972 by Isaac Asimov
vertaling

Jean Schalekamp
omslagontwerp

Dick Bruna
omslagillustratie

Karel Thole

1977

ISBN 90 229 9069 9

D/1977/0939/124

Ter nagedachtenis aan John Wood Campbell jr. (1910-1971)

om redenen die dit boek overduidelijk zal maken.

De zestig verhalen uit de jaren van Campell

| oorspronkelijke titel (eerste publicatie) | gebundeld in
1. | Cosmic Corkscrew |
2. | The Callistean Menace (1940) | The Early Asimov
3. | Marooned of Vesta (1939) | Asimov's Mysteries
4. | The Irrational Planet |
5. | Ring around the Sun (1940) | The Early Asimov
6. | The weapon |
7. | Paths of Destiny |
8. | Knossos in Its Glory |
9. | The Magnificient Possession (1940) | The Early Asimov
10. | Trends (1939) | The Early Asimov
11. | The Weapon too Dreadful to Use (1939) | The Early Asimov
12. | The Decline and Fall |
13. | Black Friar of the Flame (1942) | The Early Asimov
14. | Robby (Strange Playfellow) (1940) | I, Robot
15. | Half-Breed | The Early Asimov
16. | The secret Sense (1941) | The Early Asimov
17. | Life Before Birth |
18. | The Brothers |
19. | Homo Sol (1940) | The Early Asimov
20. | Half-Breeds of Venus (1940) | The Early Asimov
21. | The Imaginary (1942) | The Early Asimov
22. | The Oak |
23. | Heredity (1941) | The Early Asimov
24. | History (1941) | The Early Asimov
25. | Reason (1941) | I, Robot
26. | Christmas on Ganymede (1942) | The Early Asimov
27. | The Little Man on the Subway | The Early Asimov
28. | Liar! (1941) | I, Robot
29. | Masks |
30. | The Hazing (1942) | The Early Asimov
31. | Super-Neutron (1941) | The Early Asimov
32. | Nightfall (1941) | Nightfall and Other Stories
33. | Not Final (1941) | The Early Asimov
34. | Legal Rites (1950) | The Early Asimov
35. | Robot AL-76 Goes Astray (1942) | The Rest of the Robots
36. | Foundation (1942) | Foundation
37. | Runaround (1942) | I, Robot
38. | Bridle and Saddle (1942) | Foundation
39. | Big Game |
40. | First Law (1956) | The Rest of the Robots
41. | Time Pussy (1942) | The Early Asimov
42. | Victory Unintentional (1942) | The Rest of the Robots
43. | Author! Author! | The Early Asimov
44. | Death Sentence (1943) | The Early Asimov
45. | Catch That Rabbit (1944) | I, Robot
46. | The Big and the Little (1944) | Foundation
47. | The Wedge (1944) | Foundation
48. | Dead Hand (1945) | Foundation and Empire
49. | Blind Alley (1945) | The Early Asimov
50. | Escape (Paradoxical Escape) (1945) | I, Robot
51. | The Mule (1945) | Foundation and Empire
52. | Evidence (1946) | I, Robot
53. | Little Lost Robot (1947) | I, Robot
54. | Now You See It- (1948) | Second Foundation
55. | No Connection (1948) | The Early Asimov

56.

The Endochronic Properties of
Resublimated Thiotimoline (1948)

The Early Asimov

57. | Grow old with me (Pebble in the Sky) | Pebble in the Sky
58. | The Red Queen's Race (1949) | The Early Asimov
59. | Mother Earth (1949) | The Early Asimov
60. | -And Now You Don't (1949,1950) | Second Foundation

| Nederlandse titel | in bundel
1. | Nooit gepubliceerd |

2.

De dreiging van Callisto

De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)

3. | Gestrand in de ruimte | De sprekende steen (Bruna, 1970)

4.

Nooit gepubliceerd

5. | Ring om de zon | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)

6.

Nooit gepubliceerd

7.

Nooit gepubliceerd

8.

Nooit gepubliceerd

9. | Het luisterrijke bezit | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)
10. | Trends | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)
11. | Een wapen, te vreselijk om te gebruiken | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)

12.

Nooit gepubliceerd

13. | Zwarte broeder van de Vlam | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)
14. | Robbie | Ik, robot (Spectrum, 1966)
15. | Halfbloed | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)
16. | Het geheime zintuig | De dreiging van Callisto (Bruna, 1977)

17.

Nooit gepubliceerd

18.

Nooit gepubliceerd

19. | Homo Sol | Het superneutron (Bruna, 1977)

20.

Halfbloeden op Venus

Het superneutron (Bruna, 1977)

21.
21.

Het denkbeeldige
De imaginaire grootheid

Het menselijke nulpunt (Scala,1975)
Het superneutron (Bruna, 1977)

22.

Nooit gepubliceerd

23.

Erfelijkheid

Het superneutron (Bruna, 1977)

24.

Geschiedenis

Het superneutron (Bruna, 1977)

25. | Logica | Ik, robot (Spectrum, 1966)

26.

Kerstmis op Ganymedes

Het superneutron (Bruna, 1977)

27.

De kleine man in de ondergrondse

Het superneutron (Bruna, 1977)

28. | Leugenaar | Ik, robot (Spectrum, 1966)

29.

Nooit gepubliceerd

30.

De ontgroening

Het superneutron (Bruna, 1977)

31.

Het superneutron

Het superneutron (Bruna, 1977)

32.
32.
32.
32.

Wanneer de nacht valt
Zonsondergang
Het vallen van de nacht
Wanneer de nacht valt

Science fiction verhalen 3 (Spectrum, 1964)
Een mooie dag voor een wandeling (Bruna, 1976)
Fontein Science Fiction (Fontein, 1976)
Galerij der Giganten 1 (Deltos Elsevier, 1976)

33.

Niet definitef

Het superneutron (Bruna, 1977)

34.

Wettige riten

Het superneutron (Bruna, 1977)

35. | Robot AL-76 verdwaalt | De komst van de robots (Bruna, 1975)
36. | | De Foundation (Bruna, 1970,1976)

37.

Dronken robot

Ik, robot (Spectrum, 1966)

38.

De Foundation (Bruna, 1970,1976)

39.

Nooit gepubliceerd

40.

Eerste wet

De komst van de robots (Bruna, 1975)

41.

Tijdpoesje

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

42.
42.

Overwinning
Overwinning onopzettelijk

Sprong in de toekomst (Andries Blitz, 1957)
De komst van de robots (Bruna, 1975)

43.

Schrijver! Schrijver!

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

44.

Doodvonnis

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

45. | Vingers | Ik, robot (Spectrum, 1966)

46.

De Foundation (Bruna, 1970,1976)

47.

De Foundation (Bruna, 1970,1976)

48.

De Foundation en het Imperium (Bruna, 1970,1976)

49.

Doodlopende straat

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

50. | Grappenmaker! | Ik, robot (Spectrum, 1966)

51.

Het Muildier

De Foundation en het Imperium (Bruna, 1970,1976)

52. | Bewijs | Ik, robot (Spectrum, 1966)

53.
53.

Robot vermist
Robot vermist

Ik, robot (Spectrum, 1966)
Fontein Science Fiction (Fontein, 1976)

54.

De Tweede Foundation (Bruna, 1970,1976)

55.

Geen verband

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

56.

De endochronische eigenschappen van
geresublimeerd thiotimoline

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

57.

Tussen twee voetstappen

Tussen twee voetstappen (Servire,1952)
Sevire's Science Fiction Omnibus (Sevire, 1953?)

58.

De Rode Koningin

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

59.

Moeder Aarde

De Rode Koningin (Bruna, 1977)

60.

De Tweede Foundation (Bruna, 1970,1976)

De verhalen

De dreiging van Callisto

Ring om de Zon

Het luisterrijke bezit

Trends

Een wapen, te vreselijk om te gebruiken

Zwarte broeder van de Vlam

Halfbloed

Het geheime zintuig

Het begin

Hoewel ik al meer dan honderdtwintig boeken geschreven heb, die bijna over elk onderwerp gaan, van astronomie tot Shakespeare en van wiskunde tot satire, ben ik toch waarschijnlijk wel het best bekend als schrijver van science-fiction.

Als science-fictionschrijver ben ik begonnen, en gedurende de eerste elf jaren van mijn literaire loopbaan heb ik niets anders dan science-fictionverhalen geschreven, uitsluitend voor publicatie in tijdschriften... en voor uiterst geringe honoraria. Het idee om werkelijk echte gedegen boeken te publiceren kwam zelfs nooit in mijn in wezen nederige geest op.

Maar de tijd brak aan waarin ik inderdaad boeken begon te produceren, en toen begon ik het materiaal dat ik eerder voor tijdschriften geschreven had te verzamelen. Tussen 1950 en 1969 verschenen er tien bundels (alle door Double-day uitgegeven). Die bevatten vijfentachtig verhalen (plus vier stuks komische poëzie), oorspronkelijk bestemd voor en gepubliceerd in de science-fictiontijdschriften. Bijna een kwart daarvan was uit die eerste elf jaren afkomstig.

Het zijn de volgende boeken:

I, Robot (1950)

Foundation (1951)

Foundation and Empire (1952)

Second Foundation (1953)

The Martian Way and Other Stories (1955)

Earth is Room Enough (1957)

Nine Tomorrows (1959)

The Rest of the Robots (1964)

Asimov's Mysteries (1968)

Nightfall and Other Stories (1969)

Nu zou je natuurlijk aan kunnen voeren dat dit toch echt wel genoeg is, maar wie dat zegt vergeet de razende honger van mijn lezers (geloofd en geprezen zijn ze!). Ik krijg voortdurend brieven waarin me om lijsten van heel oude verhalen van me gevraagd wordt, zodat de briefschrijvers de tweedehands boekwinkels af kunnen lopen op zoek naar oude tijdschriften. Er zijn mensen die bezig zijn bibliografieën van mijn science-fiction samen te stellen (u moet mij niet vragen waarom) en er alle mogelijke halfvergeten details over willen weten. Ze worden zelfs oprecht kwaad als ze merken dat sommige verhalen uit de beginperiode nooit verkocht werden en niet meer bestaan. Blijkbaar willen ze die ook hebben, en schijnen ze te denken dat ik zo slordig ben geweest een natuurlijke bron te vernietigen.

Zo komt het dat, toen Panther Books in Engeland en Doubleday me het voorstel deden een bundel te maken van mijn vroege verhalen die niet in de bovengenoemde tien boeken opgenomen waren, met de literaire geschiedenis van elk ervan erbij, ik me niet langer verzetten kon. ledereen die me ooit ontmoet heeft weet wel hoe gevoelig ik voor vleierij ben, en als u denkt dat ik (ruw geschat) langer dan een halve seconde weerstand aan dit soort vleierij kan bieden, dan hebt u het helemaal mis.

Gelukkig heb ik een dagboek, dat ik vanaf 1 januari 1938 (de dag voor mijn achttiende verjaardag) bijgehouden heb; daar kan ik data en bijzonderheden uit putten. ( Noot: Dat dagboek begon als het soort geval dat een tiener zou schrijven, maar ontaardde al gauw in iets dat niet meer dan een soort literair register was. Het is voor ieder ander buitengewoon saai, zo saai zelfs dat ieder die wil erin mag lezen. Niemand leest er ooit meer dan twee bladzijden van. Zo nu en dan vraagt iemand me of ik nooit het idee gehad heb dat mijn dagboek eigenlijk mijn innerlijkste gevoelens en emoties weer zou moeten geven, en dan antwoord ik altijd: 'Nee. Nooit!' Wat heeft het uiteindelijk voor zin, schrijver te zijn als ik mijn innerlijkste gevoelens en emoties aan een doodgewoon dagboek moet verspillen?)

Ik begon al te schrijven toen ik heel jong was; elf, geloof ik. De redenen waren duister. Ik zou kunnen zeggen dat het het gevolg was van een redeloze drang, maar dat zou er alleen maar op wijzen dat ik geen reden zou weten te bedenken.

Misschien kwam het wel omdat ik een gretig lezer was in een gezin dat te arm was om boeken te kunnen kopen, zelfs de goedkoopste, en bovendien een gezin dat goedkope boeken als minderwaardige lectuur beschouwde. Ik moest dus wel naar de bibliotheek gaan (mijn eerste bibliotheekkaart haalde mijn vader voor me toen ik zes was) en moest me met twee boeken per week behelpen.

Dat was eenvoudig niet genoeg, en mijn hunkering dreef me tot uitersten. Aan het begin van ieder schooljaar las ik gretig ieder schoolboek door dat me toegewezen werd, en raasde er als een waanzinnige van voor naar achter doorheen. Aangezien ik met een bijzonder sterk geheugen gezegend was en me alles altijd onmiddellijk wist te herinneren, hoefde ik in dat schooljaar niets meer te studeren, maar vóór de week voorbij was, was ik er al doorheen, en wat moest ik dan?

Zo kwam ik toen ik elf was op het idee dat, als ik mijn eigen boeken zou schrijven, ik ze daarna over kon lezen wanneer ik maar wilde. Natuurlijk schreef ik nooit een volledig boekwerk. Ik begon aan een boek en bleef er zo'n beetje aan rommelen tot ik eraan ontgroeid was en weer met een nieuw begon. Al die vroegste geschriften zijn voor altijd verdwenen, hoewel ik me sommige details ervan nog heel goed kan herinneren.

In de lente van 1934 volgde ik een speciale cursus Engels, die aan mijn middelbare school (de Middelbare Jongensschool Brooklyn) gegeven werd en het accent op schrijven legde. De leraar vertegenwoordigde ook de gezamenlijke docenten als adviseur voor het halfjaarlijkse literaire tijdschrift dat door de studenten uitgegeven werd, en het was zijn bedoeling materiaal bijeen te brengen. Ik volgde dus die cursus.

Dat was een vernederende ervaring. In die tijd was ik veertien, en een nogal groene en onnozele veertienjarige ook. Ik schreef niemendalletjes, terwijl alle anderen in de klas (die stuk voor stuk zestien waren) wereldwijze, tragische stemmingsstukken afleverden. Ze staken geen van allen hun minachting voor mij onder stoelen of banken, en hoewel ik er erg het land over in had kon ik er toch niets tegen doen.

Heel even dacht ik dat ik hen de loef afgestoken had toen een van mijn producten voor het halfjaarlijkse tijdschrift aangenomen werd terwijl een groot aantal van de hunne werd afgewezen. Jammer genoeg vertelde de leraar me met een keiharde ongevoeligheid dat het mijne het enige humoristische werkje was dat ingeleverd was, en dat hij, omdat hij er nu eenmaal één niet-tragisch stuk bij moest hebben, wel gedwongen was het te nemen.

Het heette 'Little Brothers', ging over de komst van mijn eigen kleine broertje, vijf jaar eerder, en was mijn allereerste gepubliceerde werkstuk. Ik veronderstel dat het wel in de archieven van de Middelbare Jongensschool te vinden zal zijn, maar ik heb het niet.

Ik vraag me wel eens af wat er van al die grote tragische schrijvers geworden is. Ik kan me niet één naam herinneren en ik ben beslist niet van plan ooit te proberen het te weten te komen; maar ik vraag het me wel eens af.

Pas op 29 mei 1937 (volgens een notitie die ik eens ergens gemaakt heb, maar dat was nog voordat ik mijn dagboek begon, dus ik zou er niet op durven zweren) kwam het vage idee bij me op dat ik eigenlijk eens iets zou moeten schrijven voor beroepspublicatie; iets waarvoor betaald zou worden! Natuurlijk zou dat wel een science-fictionverhaal moeten zijn, want al vanaf 1929 was ik een gretig liefhebber van science-fiction geweest en ik erkende geen enkele andere vorm van literatuur die het in welk opzicht ook waard was me ervoor in te spannen.

Het verhaal dat ik voor dat doel begon te schrijven, het enige verhaal dat ik ooit geschreven heb met de bedoeling 'schrijver' te worden, heette 'Cosmic Corkscrew'.

In dat verhaal zag ik de tijd als een spiraal (dat wil zeggen zoiets als de veer van een spiraalmatras). Je kon van de ene draai rechtstreeks doorsteken naar de volgende en zo via een nauwkeurig afgebakende interval naar de toekomst reizen, maar dan ook geen dag meer of minder dan dat interval lang was. Mijn hoofdpersoon nam die kortere weg door de tijd en trof Aarde volkomen verlaten aan. Alle dierlijk leven was verdwenen; toch wees alles erop dat nog tot voor heel kort leven bestaan had... en was er absoluut geen enkele aanwijzing van wat de oorzaak van die verdwijning geweest was. Het werd in de eerste persoon verteld, vanuit een krankzinnigengesticht, want de verteller werd nadat hij teruggekeerd was en zijn verhaal probeerde te vertellen vanzelfsprekend in een gekkenhuis opgesloten.

In 1937 schreef ik er maar een paar bladzijden aan en verloor toen mijn belangstelling ervoor. Alleen al het feit dat ik publicatie in gedachten had moet me verlamd hebben. Zolang iets wat ik schreef uitsluitend voor mijn eigen ogen bestemd was, kon ik er zorgeloos aan werken. Maar de gedachte aan mogelijke andere lezers drukte als een zwaar gewicht op ieder woord dat ik schreef.

Dus gaf ik het maar op.

Toen, in mei 1938, veranderde het belangrijkste tijdschrift op dit gebied, Astounding Science Fiction, zijn publicatieschema van de derde woensdag van de maand in de vierde vrijdag. Toen het juninummer niet op de gebruikelijke dag kwam, begon ik helemaal weg te kwijnen.

Tegen 17 mei hield ik het niet meer en nam de ondergrondse naar Seventh Avenue 79, waar de uitgeverij, Street & Smith Publications, Inc., toen gevestigd was. (Noot: Ik heb deze geschiedenis wat meer in bijzonderheden verteld in een artikel dat 'Portrait of the Writer as a Boy' heette en als hoofdstuk 17 in mijn essaybundel Science, Numbers and I (Doubleday, 1968) opgenomen werd. Hierin schreef ik, uitsluitend afgaande op mijn geheugen, dat ik Street & Smith opgebeld had. Toen ik mijn dagboek erop nasloeg om feitelijke gegevens voor dit boek te controleren, ontdekte ik tot mijn verbazing dat ik in werkelijkheid dat ritje met de ondergrondse gemaakt had... een buitengewoon vermetel avontuur voor mij in die tijd, waaruit wel blijkt hoe wanhopig ik was.) Daar lichtte een functionaris van de firma me in over het gewijzigde schema, en op 19 mei kwam het juninummer.

De zo nabije ondergang en de extatische opluchting die erop volgde stimuleerden opnieuw mijn verlangen om te schrijven en te publiceren. Ik begon weer aan 'Cosmic Corkscrew' en tegen 19 juni was het af.

Nu was het de vraag wat ik ermee moest doen. Ik had absoluut geen idee wat je met een voor publicatie bestemd manuscript doen moest, en niemand van mijn kennissen had er ook maar enig idee van. Ik sprak er met mijn vader over, die van de werkelijke wereld nauwelijks iets meer af wist dan ik, en hij had ook geen idee.

Maar toen schoot me te binnen dat ik de vorige maand naar Seventh Avenue 79 gegaan was om naar het niet-verschijnen van Astounding te informeren. Ik was niet door de bliksem getroffen toen ik dat gedaan had. Dus waarom dat tochtje niet nog eens overdoen en het manuscript persoonlijk overhandigen?

Het was een angstwekkende gedachte. Die nog angstwekkender werd toen mijn vader me suggereerde dat tot de noodzakelijke voorbereidende maatregelen ook een gladgeschoren gezicht en mijn beste pak hoorden. Dat betekende dat ik er extra tijd voor uit zou moeten trekken en de dag was al een flink eind heen en ik zou op tijd terug moeten zijn voor het bezorgen van het avondblad. (Mijn vader had een snoepwinkel en een krantenkiosk, en het leven was in die tijd erg ingewikkeld voor een kunstzinnig en gevoelig schrijver als ik. We woonden, om maar eens iets te noemen, in een flat waarvan alle kamers achter elkaar lagen en de enige manier om van de huiskamer naar de slaapkamer van mijn ouders of die van mijn zuster of van mijn broer te komen was viamijn slaapkamer. Zo kwam het dat er nogal vaak door mijn slaapkamer gelopen werd, en het feit dat ik weleens in de barensweeën van een schepping zou kunnen zijn betekende voor niemand iets.)

Ik kwam tot een compromis. Ik schoor me, maar deed niet de moeite een ander pak aan te trekken, en daar ging ik. De datum: 21 juni 1938.

Ik was ervan overtuigd dat ik, alleen omdat ik het waagde de redacteur van Astounding Science Fiction te spreken te vragen, vierkant het gebouw uit gesmeten zou worden, en dat ze mijn manuscript in snippers zouden scheuren en die me als een douche van confetti achterna gooien. Maar mijn vader (die het hoog in zijn bol had) was ervan overtuigd dat een schrijver - waarmee hij iedereen met een manuscript bedoelde - met de tegenover een intellectueel verschuldigde eerbied behandeld moest worden. Hij was helemaal niet bang... maar uiteindelijk was ik degene die het gebouw binnen moest gaan.

Terwijl ik al mijn best deed mijn panische angst te verbergen vroeg ik de redacteur te spreken. Het meisje achter het bureau (ik zie de scène nu nog voor me, precies zoals het zich afspeelde) sprak een paar woorden door de telefoon en zei toen: 'Meneer Campbell zal u ontvangen.'

Ze ging me voor door een groot, zolderachtig vertrek vol met reusachtige rollen papier en enorme stapels tijdschriften en helemaal doortrokken van de hemelse geur van goedkoop papier (een geur die me tot op de dag van vandaag in schrijnende details aan mijn jeugd herinnert, zodat ik in tranen van heimwee uitbarst). En daar, in een klein kamertje aan de andere kant, zat meneer Campbell.

John Wood Campbell jr. had een jaar lang voor Street & Smith gewerkt en enkele maanden eerder de leiding van Astounding Stories overgenomen (waarvan hij de naam onmiddellijk in Astounding Science Fiction veranderde). Hij was toen nog pas achtentwintig jaar. Onder zijn eigen naam en onder zijn pseudoniem, Don A. Stuart, was hij een van de beroemdste en hoogst gewaardeerde auteurs van science-fiction, maar hij stond op het punt zijn reputatie als schrijver voor altijd te begraven onder de nog veel grotere vermaardheid die hij als tijdschriftredacteur zou krijgen.

Wel een derde eeuw lang zou hij hoofdredacteur van Astounding Science Fiction en de opvolger daarvan, Analog Science Fact-Science Fiction, blijven. En al die tijd zijn hij en ik vrienden gebleven, maar hoe oud ik ook werd en hoe een eerbiedwaardige en gerespecteerde ster op ons wederzijds gebied ik ook worden zou, ik benaderde hem nooit zonder dat ontzag dat hij me bij onze eerste kennismaking inboezemde.

Hij was een fors gebouwd man, een eigenzinnig man, die onafgebroken rookte en praatte en niets liever deed dan de verschrikkelijkste ideeën produceren, die hij dan op zijn toehoorder afvuurde, waarna hij hem tartte ze te weerleggen. Het viel niet mee Campbells ideeën te weerleggen, ook al waren ze op een volstrekte en krankzinnige manier onlogisch.

Die eerste keer zaten we meer dan een uur te praten. Hij liet me komende uitgaven van het tijdschrift zien (werkelijke toekomstige uitgaven, in cellulosevlees en -bloed zogezegd). Ik zag dat hij een fanbrief van me had afgedrukt in het nummer dat op het punt stond uit te komen, en nog een in het daaropvolgende nummer; hij wist dus dat mijn belangstelling echt was.

Hij vertelde me over zichzelf, over zijn pseudoniem en zijn opvattingen. Hij vertelde me dat zijn vader toen hij zeventien was een van zijn manuscripten naarAmazing Stories gestuurd had en dat het inderdaad gepubliceerd zou zijn, maar het tijdschrift was het kwijtgeraakt en hij had er geen doorslag van. (Op dat punt was ik hem de baas. Ik had het verhaal zelf gebracht en ik had wel een doorslag.) Hij beloofde me ook mijn verhaal diezelfde avond nog te lezen en me de volgende dag al een brief erover te schrijven, om het even of hij het aannam of afwees. Hij beloofde me ook nog dat hij me, in het geval hij het afwees, precies zou vertellen wat er verkeerd aan was zodat ik daar mijn voordeel mee kon doen.

Hij kwam zijn belofte na. Twee dagen later, op 23 juni, kreeg ik al bericht van hem. Het was een afwijzing. (Aangezien dit boek over echte gebeurtenissen gaat en geen fantasie is, kan het u moeilijk verbazen dat mijn eerste verhaal onmiddellijk geweigerd werd.)

Dit schreef ik in mijn dagboek over die afwijzing:

'Om half tien kreeg ik "Cosmic Corkscrew" terug met een beleefde afwijzingsbrief erbij. Hij had iets tegen het trage begin en de zelfmoord aan het eind.'

Wat Campbell ook niet beviel was dat het verhaal in de eerste persoon verteld werd, en de dialoog vond hij nogal stijf, en verder wees hij erop dat de lengte (negenduizend woorden) niet geschikt was: te lang voor een kort verhaal, te kort voor een novelle. Tijdschriften moest je net als een legpuzzel in elkaar passen, zie je, en bepaalde lengten voor afzonderlijke verhalen waren daar weer beter geschikt voor dan andere.

Maar tegen die tijd was ik al niet meer te stuiten. De blijdschap dat ik een uur of meer met John Campbell doorgebracht had, de opwinding op gelijke voet met een idool te zitten praten, hadden me al de ambitie gegeven een nieuw science-fictionverhaal te schrijven, beter dan het eerste, zodat ik nog eens een poging bij hem wagen kon. De prettige afwijzingsbrief - twee kantjes vol - waarin hij mijn verhaal serieus besprak, zonder ook maar een spoor van neerbuigende minzaamheid of minachting, deed mijn blijdschap nog toenemen. Voor het einde van die 23e juni had ik het eerste klad van een nieuw verhaal al half af.

Jaren later vroeg ik Campbell (met wie ik toen inmiddels nauwe vriendschapsbanden aangeknoopt had) waarom hij zich eigenlijk al die moeite voor mij gegeven had, want dat eerste verhaal van me was toch beslist volslagen onmogelijk.

'Dat was het ook,' zei hij eerlijk, want hij vleide je nooit. 'Maar aan de andere kant zag ik iets in jou. Je was geestdriftig en je luisterde en ik wist dat je het nooit op zou geven, hoeveel verhalen ik je ook terug zou sturen. Zolang jij bereid was om hard aan verbetering te werken, was ik bereid om met jou samen te werken.'

Dat was John. Ik was niet de enige schrijver, nieuweling of oudgediende, met wie hij op die manier samen zou werken. Met geduld en vanuit zijn eigen reusachtige vitaliteit en talent, bouwde hij een team van de beste s.f.-schrijvers op die de wereld tot op dat moment ooit gezien had.

Wat er daarna met 'Cosmic Corkscrew' gebeurd is weet ik echt niet. Ik gaf het op en heb het nooit meer ergens anders ter beoordeling heen gestuurd. Ik heb het niet verscheurd en weggegooid, maar het eenvoudig in een of andere bureaula laten liggen tot ik het tenslotte helemaal uit het oog verloor. In elk geval bestaat het niet meer.

Dit schijnt wel een van de voornaamste oorzaken van verdriet onder de archivarissen te zijn, die schijnen te denken dat het eerste verhaal dat ik ooit voor publicatie geschreven heb, hoe slecht het ook geweest mag zijn, een belangrijk document was. Het enige wat ik ervan zeggen kan, beste jongens, is dat het me spijt, maar dat ik in 1938 echt niet kon weten dat mijn eerste poging op een dag wel eens van historisch belang zou kunnen zijn. Ik mag dan een monster van ijdelheid en verwaandheid wezen, maar zo'n monster van ijdelheid en verwaandheid ben ik toch niet.

Bovendien had ik voordat de maand voorbij was mijn tweede verhaal al af, 'Stowaway', en daar concentreerde ik me toen op. Op 18 juli 1938 bracht ik het naar Campbells kantoor, en het duurde nu iets langer voor hij het terugstuurde, maar de weigering kwam op 22 juli. In mijn dagboek schreef ik over de begeleidende brief:

'...het was de aardigste afwijzing die je je maar voor kunt stellen. Je kon het zelfs bijna een gunstige ontvangst noemen. Hij schreef me dat het idee goed was en de plot redelijk. Dialoog en handeling, vervolgde hij, waren niet stijf of houterig (dat was een nogal aangename verrassing voor me) en er kleefde eigenlijk geen enkele bijzondere fout aan het verhaal behalve dat het over het geheel iets amateuristisch, gedwongens, geforceerds had. Het liep niet. Maar daar, schreef hij, zou ik overheen komen zodra ik maar genoeg ervaring had. Hij verzekerde me dat ik mijn verhalen vermoedelijk wel zou kunnen verkopen, maar dat het me waarschijnlijk wel een jaar werk en nog een stuk of twaalf verhalen zou kosten voor ik succes had...'

Het is geen wonder dat ik na zo'n 'afwijzingsbrief' nog steeds laaiend van geestdrift was om verder te schrijven, en ik begon onmiddellijk aan een derde verhaal.

Bovendien had ik nu genoeg moed gekregen om te proberen 'Verstekeling' ergens anders onder te brengen. In die tijd lagen er drie verschillende science-fictiontijdschriften in de kiosken. Astounding was de aristocraat van het stel, chic van uitvoering en met iets van klasse over zich. De twee andere, Amazing Stories en Thrilling Wonder Stories zagen er wat primitiever uit en de verhalen die ze publiceerden bevatten meer handeling en een wat minder ingewikkelde intrige. Ik stuurde 'Stowaway' naar Thrilling Wonder Stories, maar zij stuurden het op 9 augustus 1938 ook direct terug (met een gedrukt briefje erbij).

Tegen die tijd werd ik overigens al helemaal in beslag genomen door mijn derde verhaal, dat, zoals het geval wilde, meer succes had... en sneller. Maar in dit boek neem ik mijn verhalen niet op in de volgorde waarin ze gepubliceerd werden maar in de volgorde waarin ze werden geschreven - wat, neem ik aan, vanuit het standpunt van mijn literaire ontwikkeling gezien van meer belang is. Laten we ons dus nog even bij 'Stowaway' houden.

In de zomer van 1939, toen ik al mijn eerste paar succesjes gekregen had, hield ik me weer met 'Stowaway' bezig, poetste het een beetje op en stuurde het opnieuw naar Thrilling Wonder Stories. Ik had kennelijk zo'n vaag vermoeden dat ze het door de nieuwe luister van mijn naam met enigszins andere ogen zouden lezen dan toen ik nog een volslagen onbekende was. Dat had ik dan wel goed mis. Het werd opnieuw geweigerd.

Toen probeerde ik het met Amazing, en weer werd het afgewezen.

Dat betekende dat het verhaal een fiasco was, of tenminste daar zou het wel op neergekomen zijn als er tegen het eind van de dertiger jaren niet een kleine hausse begonnen was in de science-fiction. Nieuwe tijdschriften werden opgericht, en in de late herfst van 1939 werden er plannen gemaakt om een tijdschrift uit te geven dat Astonishing Stories zou heten en voor een bedrag van tien dollarcent verkocht zou worden. (Astounding kostte twintig dollarcent per nummer.)

Het nieuwe blad zou samen met een zustertijdschrift, Super Science Stories, met een minimaal budget geredigeerd worden door een jeugdige science-fictionenthousiasteling, Frederik Pohl, die toen net twintig was geworden (hij was maar ongeveer een maand ouder dan ik), en die op deze manier zijn begin maakte met wat later een grootse carrière in de science-fiction zou worden.

Pohl was een magere, vriendelijke jongeman met al dunnend haar, een ernstig gezicht en vooruitstekende boventanden, waardoor hij wel iets van een konijn had als hij glimlachte. De economische aspecten van zijn leven waren er de oorzaak van dat hij niet naar de universiteit kon, maar hij was heel wat intelligenter (en wist heel wat meer) dan vrijwel iedere afgestudeerde die ik ooit tegengekomen ben.

Pohl was een vriend van me (en dat is hij nog), en hij heeft misschien meer gedaan om me in mijn literaire loopbaan op weg te helpen dan wie ook, afgezien van Campbell zelf natuurlijk. We waren samen naar bijeenkomsten van fanclubs gegaan. Hij had mijn manuscripten gelezen en was er vol lof over; en nu had hij met grote haast en tegen lage prijs verhalen nodig voor zijn nieuwe tijdschriften.

Hij vroeg me of hij mijn manuscripten nog eens door mocht lezen. Hij begon met een van mijn verhalen voor zijn eerste nummer uit te kiezen. Op 17 november 1939, bijna anderhalf jaar nadat ik 'Stowaway' voor het eerst geschreven had, nam hij het in zijn tweede nummer van Astonishing op. Hij was overigens wel een onverbeterlijke titelveranderaar, en zo plakte hij 'The Callistan Menace' ('De dreiging van Callisto') op het verhaal en onder die titel werd het gepubliceerd.

Hier is het dus, het tweede verhaal dat ik ooit geschreven heb en het allereerste dat ooit voor geld gepubliceerd werd. De lezer moet zelf maar oordelen of Campbells eerder geciteerde kritiek overmatig vriendelijk was en of hij op basis van dit verhaal terecht een beroepscarrière als schrijver voor me voorzag.

'De dreiging van Callisto' verschijnt hier (zoals alle verhalen in dit boek) precies zoals het in het tijdschrift gepubliceerd werd, zonder verdere bewerking; alleen de drukfouten zijn gecorrigeerd.

De dreiging van Callisto

'Verdomde Jupiter!' bromde Ambrose Whitefield boosaardig, en ik knikte instemmend.

'Ik zit nu al vijftien jaar op het Jupiter-satelliettraject,' zei ik, 'en die twee woorden heb ik misschien al wel een miljoen keer gehoord. Het is waarschijnlijk de meest oprechte vloek in het hele Zonnestelsel.'

We waren net afgelost van de wacht over de bedieningsorganen van het verkenningsschip Ceres en liepen met trage stap naar onze twee verdiepingen lager gelegen kamer.

'Verdomde Jupiter... en nog eens verdomme,' hield Whitefield gemelijk vol. 'Hij is te groot voor het Stelsel. Hij blijft daar maar achter ons zitten en trekt en trekt en trekt! We moeten de hele tijd de atomo's af blijven vuren. Ieder uur moeten we onze koers controleren, volledig. Niks rusten, niks kalm aan doen, niks op je gemak! Niks anders dan het rottigste soort werk.'

Op zijn voorhoofd parelden kleine zweetdruppeltjes, die hij met de rug van zijn hand wegveegde. Hij was een jonge kerel, nauwelijks dertig, en aan zijn ogen kon je zien dat hij zenuwachtig was, en zelfs een beetje bang.

En Jupiter was het niet die hem dwars zat, ondanks zijn gevloek. Jupiter was wel de minste van onze kopzorgen. Callisto, die was het! Die kleine maan die bleekblauw op onze visieschermen blonk, die deed Whitefield het zweet uitbreken en had mij al vier nachten van mijn slaap beroofd. Callisto! Onze bestemming!

Zelfs de oude Mac Steeden, de grijze besnorde veteraan die in zijn jonge jaren met de grote Peewee Wilson zelf door de ruimte getrokken was, deed met een afwezig starende blik zijn werk. Vier dagen op weg... en nog tien dagen voor de boeg... en de paniek strekte zijn klamme vingers al naar ons uit.

Als alles normaal verliep waren we echt wel dapper. Wij met ons achten van de Ceres hadden het hoofd geboden aan de purperen lectronics en stekende disinto's van piraten en opstandelingen en aan de vreemde milieus van wel een stuk of zes werelden. Maar om het onbekende het hoofd te bieden, om Callisto, de 'mysteriewereld' van het Zonnestelsel, het hoofd te bieden, daar heb je wel wat meer dan de doorsneedapperheid voor nodig.

Maar één feit was er over Callisto bekend, één grimmig, bloot feit. In een periode van vijfentwintig jaar waren er zeven schepen geland, elk weer beter uitgerust dan het vorige... en niemand had er ooit meer iets van gehoord. De zondagsbladen bevolkten de satelliet met alle mogelijke wezens, van superdinosaurussen tot onzichtbare geesten van de vierde dimensie, maar daarmee werd het mysterie niet opgelost.

Wij waren het achtste schip. Het onze was beter dan alle voorafgaande. Wij waren de eersten die een romp van het pas ontwikkelde beril-wolfram hadden, twee keer zo sterk als de oude stalen rompen. We beschikten over een superzware bewapening en de allernieuwste door atoomkracht aangedreven stuwmotoren.

En toch - waren we alleen maar het achtste, en ieder van ons, zonder uitzondering, was zich daarvan bewust.

Zwijgend ging Whitefield ons verblijf binnen en plofte op zijn kooi neer. Hij had zijn vuisten onder zijn kin gebald en het vel spande wit over zijn knokkels. Ik had de indruk dat hij niet ver van een totale ineenstorting af was. Dit was een geval voor een voorzichtige diplomatieke benadering.

'Wat wij nodig hebben,' zei ik, 'is een flinke, stevige borrel.'

'Wat wij nodig hebben,' antwoordde hij nors, 'is een godvergeten hoop flinke, stevige borrels.'

'Nou, wat weerhoudt ons?'

Hij keek me wantrouwig aan. 'Je weet best dat er geen druppel drank aan boord is. Dat is tegen de marinevoorschriften!'

'Sprankelend groen jabrawater,' zei ik langzaam, en ik liet die woorden uit mijn mond druipen. 'Gerijpt onder de woestijnen van Mars. Gesmolten smaragdsap. Flessen vol! Kratten vol!'

'Waar?'

'Ik weet waar. Wat zeg je daarvan? Een paar glazen - een paar glazen maar - daar zullen we van opkikkeren.'

Een ogenblik glinsterden zijn ogen, toen werden ze weer dof. 'En als de commandant erachter komt? Hij is een echte disciplinemaniak, en op zo'n reis als deze zou het ons wel eens onze strepen kunnen kosten.'

Ik knipoogde grinnikend en zei: 'Het is de geheime voorraad van de commandant zelf. Hij kan er ons niet voor straffen zonder er zichzelf de nek mee om te draaien, de ouwe hyprocriet. Hij is verdomd de beste commandant die er ooit geweest is, maar hij is nou eenmaal gek op zijn smaragdwater.'

Whitefield staarde me lang en strak aan: 'Goed dan. Breng me erheen.'

We slopen naar de voorraadkamer beneden, waar natuurlijk niemand was. De commandant en Steeden zaten aan het instrumentenpaneel, Broek en Charney aan de motoren, en Har-rigan en Tuley lagen in hun eigen kamer te snurken als zaagmachines.

Zo stil als ik kon, louter uit gewoonte, duwde ik verscheidene kratten met voedseltabletten opzij en schoof een verborgen paneeltje vlak boven de vloer open. Ik stak mijn hand erin en haalde er een stoffige fles uit, waarvan de inhoud in het schemerige licht mat zeegroen fonkelde.

'Ga zitten,' zei ik, 'en maak het je gemakkelijk.' Ik haalde twee kommetjes te voorschijn en schonk ze vol.

Whitefield dronk langzaam, met kleine teugjes en zichtbaar tevreden. Zijn tweede sloeg hij in één keer achterover.

'Hoe kwam je er eigenlijk toe je voor deze trip op te geven, Whitey?' vroeg ik. 'Je bent toch nog wel een beetje onervaren voor dit soort dingen.'

Hij wuifde met zijn hand. 'Je weet toch hoe dat gaat. Na een tijdje begint alles een beetje saai te worden. Toen ik van de universiteit kwam gaf ik me op voor zoölogie - een enorm werkterrein sinds de interplanetaire reizen - en kreeg een fijn gemakkelijk baantje op Ganymedes. Maar het was wel saai; ik verveelde me er dood. Daarom ben ik in een opwelling bij de marine gegaan, en in een tweede opwelling gaf ik me voor deze reis op.' Hij slaakte een droefgeestige zucht. 'Maar ik heb er anders wel een beetje spijt van.'

'Zo moet je het niet opvatten, jongen. Ik heb ervaring en ik weet hoe het is. Als je in paniek raakt, ben je al zo goed als verslagen. Kom nou, nog twee maanden en we zijn weer terug op Ganymedes.'

'Ik ben niet bang, als je dat soms denkt,' riep hij kwaad. 'Het is ... het is ...' Er volgde een langdurig zwijgen waarin hij bezorgd naar zijn derde kom keek. 'Nou ja, ik ben gewoon helemaal uitgeput van de pogingen me voor te stellen wat voor den duivel ons daar te wachten staat. Mijn verbeelding maakt overuren en mijn zenuwen liggen bloot.'

'Natuurlijk, natuurlijk,' suste ik hem, 'ik verwijt je niets. Ik denk dat we er allemaal wel zo'n beetje zo aan toe zijn. Maar je moet oppassen. Man, ik herinner me nog dat we op een reis van Mars naar Titan eens ..

Whitefield onderbrak een van mijn meest geliefde heldenverhalen - die ik even goed op kon hangen als wie ook in de dienst - met een por in mijn ribben die mijn adem deed stokken.

Voorzichtig zette hij zijn jabra neer.

'Jé, Jenkins,' stotterde hij, 'ik heb toch nog niet genoeg drank achterovergeslagen om me al dingen te gaan verbeelden, niet?"

'Dat hangt ervan af wat je je verbeeldt.'

'Nou, ik zou erop durven zweren dat ik in die lege kratten daar helemaal in de verste hoek iets zag bewegen.'

'Dat is geen best teken,' zei ik terwijl ik nog een flinke slok nam. 'Je zenuwen slaan op je ogen en nu slaan ze weer op jou terug. Spoken, denk ik, of de dreiging van Callisto die ons alvast op staat te nemen.'

'Ik heb het gezien, ik zweer het je. Er is daar iets levends.' Hij kwam omzichtig naar me toe; zijn zenuwen waren volledig geknapt, en een ogenblik voelde ik me zelfs een beetje benauwd in het schemerige, schimmige licht.

'Je bent stapel,' zei ik hard, en de weerklank van mijn stem kalmeerde me een beetje. Ik zette mijn lege kroes neer en stond op, een tikkeltje onvast. 'Kom, we gaan eens een kijkje in die kratten nemen.'

Whitefield volgde me en samen begonnen we de lichte aluminium kubussen heen en weer te schuiven. We waren geen van beiden voor honderd procent nuchter en maakten heel wat lawaai. Vanuit mijn ooghoek kon ik zien dat Whitefield probeerde de kist die het dichtst bij de muur stond te verplaatsen.

'Die is niet leeg,' bromde hij, terwijl hij hem een heel klein eindje van de vloer tilde.

Binnensmonds mompelend klapte hij het deksel open en keek erin. Een halve seconde lang staarde hij alleen maar en toen liep hij langzaam achteruit. Hij struikelde ergens over en kwam zittend op de grond terecht, nog altijd met wijd open mond naar de kist starend.

Met opgetrokken wenkbrauwen zag ik hem begaan, toen keek ik vluchtig naar de betrokken kist. Het kijken verstolde tot een starre, felle blik en ik stoottenen hese kreet uit die blikkerig door de vier wanden teruggekaatst werd.

Een jongen stak zijn hoofd uit de kist, een roodharig joch van een jaar of dertien met een vies gezicht.

'Hé, dag,' zei de jongen terwijl hij eruit klauterde. We vonden geen van beiden de kracht om antwoord te geven, dus vervolgde hij maar: 'Blij dat jullie me gevonden hebben, zeg. Ik begon al kramp in mijn schouder te krijgen van het opgerold zitten in dat ding daar.'

Whitefield slikte hoorbaar. 'Godallemachtig! Een jonge verstekeling! En dat op een reis naar Callisto!'

'En we kunnen niet terug zonder te verongelukken,' herinnerde ik hem met een verslagen stem. 'Deze tocht naar de Jupitersatelliet is puur vergif.'

'Moet je horen,' richtte Whitefield zich plotseling strijdlustig tegen het jochie. 'Wie ben jij eigenlijk, stuk idioot, en wat doe je hier?'

Het jongetje kromp ineen. 'Ik ben Stanley Fields,' antwoordde hij, een beetje bangig. 'Ik kom uit New Chicago op Ganymedes. Ik... ik ben weggelopen, de ruimte in, net als in de boeken.' Hij wachtte even en vroeg toen levendig: 'Denkt u dat we een gevecht met piraten krijgen op deze reis, meneer?'

Je hoefde er niet aan te twijfelen dat de jongen zijn hersens volgepropt had met goedkope ruimteromannetjes. Als jonge knaap las ik ze zelf ook.

'En hoe zit het met je ouders?' vroeg Whitefield bars.

'Och, ik heb alleen maar een oom. Hem kan het niet veel schelen, denk ik.' Hij was over zijn eerste angst heen en stond nu naar ons te grijnzen.

'Zo, en wat doen we nu?' vroeg Whitefield, terwijl hij me met een volslagen hulpeloze blik aankeek.

Ik haalde mijn schouders op. 'We brengen hem naar de commandant. Laat hij er zijn kop maar over breken.'

'En hoe zal hij het opnemen?'

'Dat moet hij weten. Het is toch onze schuld niet. Bovendien valt er gewoon helemaal niets aan te doen.'

Toen pakten we de jongen elk bij een arm en liepen weg, hem tussen ons in slepend.

Commandant Bartlett is een bekwaam officier, een van die knapen met zo'n effen gezicht die maar heel zelden iets van emotie laten blijken. Die zeldzame keren dát het gebeurt is het dus zoiets als een vulkaanuitbarsting op Mercurius - en zolang je een van die twee verschijnselen niet gezien hebt kun je niet zeggen dat je geleefd hebt.

Dit was de druppel die de emmer over deed lopen. Een satelliettocht is altijd afmattend. Het beeld van Callisto daar vóór ons was voor hem nog moeilijker te verdragen dan voor de rest van de bemanning. En nu kwam die jeugdige verstekeling er nog bij.

Het was niet te verdragen! Een half uur vuurde de commandant het ene salvo vloeken na het andere af, en van de allerergste soort. Hij begon met de Zon en werkte toen de hele lijst planeten, satellieten, asteroïden en kometen af, tot en met de meteoren toe. Hij wilde net aan de dichtstbijzijnde vaste sterren beginnen toen hij van louter nerveuze uitputting in elkaar stortte. Hij was zo opgewonden dat hij er geen moment aan dacht ons te vragen wat we eigenlijk in de voorraadkamer aan het doen waren, en daar waren Whitefield en ik terecht dankbaar voor.

Maar commandant Bartlett was niet gek. Nadat hij zich van zijn nerveuze spanning hersteld had, zag hij wel duidelijk in dat wat toch niet te verhelpen valt dan maar verdragen moet worden.

'Laat iemand hem meenemen en een flinke wasbeurt geven,' gromde hij moe, 'en zorgen dat hij me voorlopig niet onder ogen komt.' Toen, een beetje milder, wenkte hij me bij zich. 'Jaag hem niet de stuipen op het lijf door hem te vertellen waar we naar toe gaan. Hij is er lelijk aan toe, dat arme joch.'

Toen we weggingen stuurde de weekhartige huichelaar al een urgent bericht naar Ganymedes om te proberen in contact met de oom van de jongen te komen.

Toen wisten we dat natuurlijk nog niet, maar die jongen was een godsgeschenk: je reinste geluk. Hij leidde onze gedachten tenminste van Callisto af. Hij gaf ons iets anders om aan te denken. De spanning, die aan het eind van die vier dagen haast tot het breekpunt gestegen was, ebde volledig weg.

De natuurlijke vrolijkheid van het joch had iets verfrissends, evenals zijn opgewekte naïviteit. Hij zwief de hele tijd door het schip en stelde de gekste vragen. Hij bleef op ieder moment piraten verwachten. En vooral bleef hij ieder van ons als helden uit de goedkope ruimteromannetjes zien.

Dat laatste streelde onze ego's natuurlijk wel, en maakte dat we ons beste beentje voor zetten. We wedijverden met elkaar wie de hoogste borst op kon zetten en de sterkste verhalen vertellen, de oude Mac Steeden, die in Stanley's ogen een soort halfgod was, brak alle records op het gebied van gewoon en bijzonder liegen.

Ik herinner me vooral het praatfestival dat we op de zevende dag hadden. We waren net voorbij het midden van de reis en begonnen voorzichtig vaart te minderen. We zaten met ons allen (behalve Harrigan en Tuley, die in de machinekamer waren) in de controlekamer. Whitefield begon, met een half oog op de Mathematico, en sprak als gewoonlijk over zoölogie.

'Het is een klein beestje, net een naakte slak,' zei hij, 'dat alleen op Europa aangetroffen wordt. Het heet Carolus Europus maar wij noemden het altijd magneetworm. Het is ongeveer vijftien centimeter lang en heeft een soort leigrijze kleur: het walgelijkste beest dat je je voor kan stellen.

Maar wij hebben die worm zes maanden lang bestudeerd, en ik heb de ouwe Mornikoff nog nooit eerder zo opgewonden gezien. Zie je, het doodde door een soort magnetisch veld. Je zet de magneetworm aan de ene kant van de kamer en laten we zeggen een rups aan de andere. Dan wacht je een minuut of vijf en de rups rolt zich helemaal in elkaar en gaat dood.

En het gekste is dit. Een kikvors, daar komt het niet aan: te groot; maar als je die kikker oppakt en er een soort ijzeren band omheen legt, dan doodt die magneetworm hem zonder meer. Zodoende weten we dat het een soort magnetisch veld is dat het hem doet; de aanwezigheid van ijzer maakt de kracht ervan meer dan vier keer zo groot.'

Zijn verhaal maakte grote indruk op ons. De zware basstem van Joe Broek galmde: 'Ik ben verrekte blij dat die dingen maar tien centimer lang zijn, als het waar is wat je zegt.'

Mac Steeden rekte zich uit en trok toen met overdreven onverschilligheid aan zijn grijze snorharen. 'Jij noemt die worm al ongewoon,' zei hij. 'Hij haalt nog niet bij sommige van de dingen die ik in mijn tijd gezien heb ...' Hij schudde traag zijn hoofd, gravend in zijn herinneringen, en we wisten dat ons een lang en gruwelijk verhaal te wachten stond. Iemand slaakte een diepe zucht, maar Stanley vrolijkte helemaal op zodra hij zag dat de oude veteraan in de stemming was om een verhaal te vertellen.

Steeden merkte de schittering in de ogen van de jongen op en richtte zich direct tot het kereltje: 'Ik was met Peewee Wilson toen het gebeurde. Je hebt toch zeker wel eens van Peewee Wilson gehoord, niet?'

'Ja, nou en of.' Stanley's ogen liepen over van heldenverering. 'Ik heb boeken over hem gelezen. Hij was de grootste ruimtevaarder die ooit bestaan heeft.'

'Nou, daar kun je alle radium van Titan onder verwedden, jongen. Hij was niet langer dan jij, en woog niet veel meer dan honderd pond, maar in welk gevecht ook was hij vijfmaal zijn gewicht aan Venusiaanse duivels waard. En ik en hij waren dikke vrienden. Hij ging nooit ergens heen als ik niet bij hem was. Voor het zwaarste karwei deed hij altijd een beroep op mij.'

Hij zuchtte somber. 'Ik was tot het allerlaatste bij hem. Alleen een gebroken been verhinderde me om ook op zijn laatste reis met hem mee te gaan ..

Hij brak plotseling af en een ijzige stilte maakte zich van ons meester. Whitefields gezicht werd asgrauw, de kapitein vertrok op een rare manier zijn mond en ik voelde mijn hart helemaal naar mijn voetzolen zinken.

Niemand sprak een woord, maar met ons zessen hadden we maar één gedachte. Peewee Wilsons laatste reis had Callisto tot bestemming gehad. Hij was de tweede geweest... en hij was nooit teruggekeerd. Wij waren de achtste.

Stanley staarde verbijsterd van de een naar de ander, maar wij ontweken zijn blik.

Commandant Bartlett was de eerste die weer bij zijn positieven kwam.

'Zeg, Steeden, jij hebt toch nog een oud ruimtepak van Peewee Wilson, niet?' Zijn stem was kalm en bezadigd, maar ik merkte wel dat het hem heel wat inspanning kostte om het zo te houden.

Steedens gezicht verhelderde en hij keek op. Hij had op de punten van zijn knevel zitten kauwen (dat deed hij altijd als hij zenuwachtig was) en nu hingen ze nat en slap naar beneden.

'Nou en of, commandant. Hij heeft het me eigenhandig gegeven, bij God als het niet waar is. Dat was in '23 toen de nieuwe stalen pakken net uitgereikt werden. Toen had Peewee dat oude glasrubber geval van hem niet meer nodig, zodoende mocht ik het hebben... en ik heb het altijd bewaard. Het brengt me geluk.'

'Nou, ik dacht zo dat we dat oude pak misschien voor de jongen in orde konden brengen. Er is geen ander pak dat hem passen zal, en hij heeft er echt wel een nodig.'

De uitgebluste ogen van de veteraan werden hard en hij schudde krachtig zijn hoofd: 'Nee commandant, daar komt niets van in. Niemand raakt dat oude pak aan. Peewee heeft het me zelf gegeven. Eigenhandig! Het is... het is heilig, dat is het.'

Wij waren het onmiddellijk allemaal met de commandant eens, maar Steedens koppigheid nam alleen maar toe en werd hoe langer hoe taaier. Telkens en telkens weer opnieuw herhaalde hij toonloos: 'Dat oude pak blijft waar het is,' en die verklaring zette hij dan kracht bij met een slag van zijn knoestige vuist.

We stonden al op het punt het op te geven toen Stanley, die tot op dat moment discreet gezwegen had, ineens ingreep. 'Alstublieft, meneer Steeden,' zei hij met een nauwelijks merkbare trilling in zijn stem. 'Alstublieft, mag ik het hebben? Ik zal er goed voor zorgen. Ik wed dat Peewee Wilson, als hij nog zou leven, zou zeggen dat ik het hebben mocht.' Zijn blauwe ogen werden troebel en zijn onderlip beefde een beetje. Die jongen was een volmaakt toneelspeler.

Steeden keek wat besluiteloos en begon weer op zijn knevel te bijten. 'Tja,' zei hij. '... Ach, verdomme, jullie zijn ook allemaal tegen me. Vooruit, die jongen mag het hebben, maar verwacht niet van me dat ik het in orde ga brengen! Jullie mogen er voor mijn part allemaal om wakker liggen... maar ik wil er niets meer mee te maken hebben.'

En zo sloeg commandant Bartlett twee vliegen in één klap. Hij leidde onze gedachten van Callisto af op een moment waarop het moreel van de bemanning behoorlijk wankel was, en hij gaf ons voor de rest van de reis iets om over na te denken, want dat oude relikwie van een ruimtepak vernieuwen kostte wel bijna een week werk.

We werkten aan dat stuk antiek met een concentratie die helemaal niet in verhouding stond tot het belang van het werk. In zijn nietigheid vergaten we de gestadig groter wordende bol van Callisto. We soldeerden ieder barstje en blaartje in dat eerbiedwaardige pak. We lapten het kleine verwarmingsapparaat op en installeerden nieuwe wolfram zuurstofcontainers.

Zelfs de commandant voelde zich niet te hoog verheven om ons een handje met het pak te helpen, en Steeden wierp zich na de eerste dag, ondanks zijn tirade in het begin, vol lust op het werk.

Op de dag van de geplande landing kwamen we er mee klaar en Stanley straalde van trots toen hij het aanpaste, terwijl Steeden grijnzend en zijn snor opdraaiend toekeek.

En naarmate de dagen voorbijgingen nam die bleekblauwe cirkel die Callisto was op het visiescherm toe tot hij bijna de hele hemel in beslag nam. De laatste dag was wel heel onbehaaglijk. Afwezig deden we ons werk en vermeden angstvallig de aanblik van de harde, emotieloze satelliet vóór ons.

We doken, in een lange, geleidelijk nauwer wordende spiraal. Door deze manoeuvre had de commandant gehoopt alvast iets over de aard van de planeet en zijn bewoners te weten te komen, maar de informatie die we verkregen was vrijwel geheel negatief. Het hoge percentage kooldioxyde dat in de ijle, koude atmosfeer aanwezig was, was geschikt voor plantaardig leven, zodat er een rijke, zeer gevarieerde vegetatie was. Maar het gehalte aan zuurstof, dat drie procent bedroeg, scheen de mogelijkheid van enig ander dierlijk leven dan de eenvoudigste en traagste soorten wel uit te sluiten. Ook was er nergens enig blijk van steden of van wat voor kunstmatige structuren ook.

Vijfmaal cirkelden we om Callisto heen voor we een groot meer zagen, dat ongeveer de vorm van een paardenhoofd had. In de richting van dat meer begonnen we zachtjes te dalen, want het laatste bericht van de tweede expeditie - die van Peewee Wilson - sprak over een landing bij zo'n meer.

We waren nog bijna een kilometer hoog toen we de blinkende metalen eivorm zagen die de Phobos was, en toen we tenslotte met een zachte bons op de groene stoppelige vegetatie neerkwamen, waren we nauwelijks vijfhonderd meter van het ongelukkige schip verwijderd.

'Eigenaardig,' mompelde de commandant nadat we ons allemaal in de controlekamer verzameld hadden om op verdere bevelen te wachten, 'er schijnt geen enkel teken van geweld te zijn.'

Dat was waar! De Phobos lag daar rustig en ogenschijnlijk onbeschadigd. Zijn ouderwetse stalen romp fonkelde hel in het gele licht van een bijna volle Jupiter, want de schaarse zuurstof van de atmosfeer kon geen roestplekken vormen op zijn buitenkant, die tegen weersinvloeden bestand was.

De commandant ontwaakte uit een somber gepeins en wendde zich tot Charney, die aan de radio zat.

'Heeft Ganymedes al geantwoord?'

'Ja meneer. Ze wensen ons geluk.' Hij zei het zo eenvoudig, maar er liep een koude rilling over mijn ruggengraat.

De commandant vertrok geen spier. 'Heb je geprobeerd contact met de Phobos te krijgen?'

'Geen antwoord, meneer.'

'Drie van ons gaan een onderzoek in de Phobos instellen. Een paar antwoorden moeten daar toch te vinden zijn.'

'Lucifers!' bromde Broek onaandoenlijk.

De commandant knikte ernstig.

Hij verborg acht lucifers in zijn hand, brak er drie van doormidden en strekte toen zonder een woord te zeggen zijn hand naar ons uit.

Charney stapte naar voren en trok als eerste. Zijn lucifer was gebroken en kalm liep hij naar het rek van de ruimtepakken. Tuley volgde en na hem Harrigan en Whitefield. Toen kwam ik, en ik trok de tweede doormidden gebroken lucifer. Ik grijnsde en volgde Charney, en nog geen halve minuut later voegde de oude Steeden zich bij ons.

'Het schip zal jullie steunen, jongens,' zei de commandant rustig, terwijl hij ons de hand drukte. 'Als er iets gevaarlijks op komt dagen, onmiddellijk wegrennen. Geen heldhaftig gedoe nu, want we kunnen het ons niet permitteren iemand te verliezen.'

We inspecteerden onze zak-lectronic en vertrokken. We wisten niet precies wat we er verwachten konden en we wisten niet zeker of onze eerste stappen op de bodem van Callisto misschien niet ook onze laatste zouden zijn, maar geen van ons aarzelde ook maar een ogenblik. In de goedkope ruimteromannetjes is moed een wel heel banaal gerief, maar in het echte leven is het nauwelijks beter. En met behoorlijk veel trots herinner ik me de stevige stappen waarmee wij drieën de bescherming van de Ceres verlieten.

Ik keek maar één keer om en ving een glimp op van Stanley's gezicht dat wit tegen het dikke glas van de patrijspoort gedrukt was. Zelfs van een afstand gezien was zijn opgewondenheid maar al te duidelijk. Arm jochie! Gedurende de laatste twee dagen was hij ervan overtuigd geweest dat we op weg waren om een piratenbolwerk op te ruimen en hij wachtte haast stervend van ongeduld tot het vechten beginnen zou. Vanzelfsprekend voelde niemand van ons ervoor hem teleur te stellen.

De buitenromp van de Phobos doemde voor ons op en overschaduwde ons met zijn machtige vorm. Het reusachtige schip lag daar in het donkergroene stoppelveld, zwijgend als de dood. Een van de zeven die het geprobeerd hadden en niet geslaagd waren. En wij waren de achtste.

Charney verbrak de onbehaaglijke stilte. 'Wat zijn dat voor witte vegen op de romp?'

Hij stak een in metaal gevatte vinger op en wreef ermee over de staalplaat. Toen trok hij zijn vinger terug en keek naar de zachte witte brij die erop zat. Met een onwillekeurige huivering van walging schraapte hij het aan het ruwe gras onder hem af.

'Wat denk jij dat het is?'

Het hele schip was, voor zover we het zien konden - behalve het gedeelte vlak boven de grond - met een dunne laag van de brijachtige massa besmeurd. Het leek op gedroogd schuim... leek op ...

Ik zei: 'Het ziet eruit als slijm dat achtergelaten is door een reuzenslak die uit het meer gekomen is en over het schip is gekropen.'

Dat meende ik natuurlijk niet, maar de twee anderen wierpen een haastige blik op het spiegelgladde meer waar Jupiters spiegelbeeld rimpelloos in blonk. Charney trok zijn hand-lectronic.

'Hé daar!' riep Steeden plotseling, zijn stem scherp en metalig door de radio, 'wat hebben we aan dat geklets. We moeten een manier zien te vinden om in het schip te komen; ergens in de romp moet een opening zijn. Ga jij er aan de rechterkant omheen, Charney, en jij, Jenkins, links. Ik zal kijken of ik op de een of andere manier boven op dat ding kan komen.'

Zorgvuldig bekeek hij de volmaakt gladde ronde romp, stapte achteruit en sprong. Op Callisto woog hij natuurlijk maar twintig pond of minder nog, met pak en al, en daardoor steeg hij wel een meter of tien, twaalf omhoog. Hij sloeg lichtjes tegen de romp aan, en toen hij naar omlaag begon te glijden greep hij zich aan de kop van een klinknagel vast en klauterde naar de top.

Op dat moment wuifde ik naar Charney en vertrok.

'Alles in orde?' klonk de stem van de commandant in mijn oor.

'Alles oké,' antwoordde ik nors, 'tot nu toe.' En terwijl ik dat zei, verdween de Ceres achter de bolle massa van de dode Phobos en was ik volkomen alleen op de mysterieuze maan.

Zwijgend zette ik daarna mijn ronde voort. De 'huid' van het ruimteschip werd door niets onderbroken behalve door de donkere, starende patrijspoorten, waarvan de laatste zich nog een heel eind boven mijn hoofd bevonden. Eén- of tweemaal meende ik Steeden als een aap boven op de gladde romp te zien klauteren, maar dat was misschien alleen maar verbeelding.

Eindelijk kwam ik bij de boeg, die in het volle licht van Jupiter baadde. Daar was de laagste rij patrijspoorten laag genoeg boven de grond om naar binnen te kunnen kijken en toen ik van de ene naar de andere liep had ik het gevoel alsof ik in een schip vol spoken keek, want in het spookachtige licht leken alle voorwerpen alleen maar op trillende schimmen.

Het laatste venster in de rij bleek plotseling van overweldigend belang te zijn. In de gele rechthoek van Jupiterlicht die zich op de vloer afgedrukt had lagen de resten van een man uitgespreid. Zijn kleren waren losjes om hem heen gedrapeerd en zijn hemd was geribbeld alsof de ribben eronder het zo gevormd hadden. In de ruimte tussen de geopende kraag van het hemd en de mecanicienspet was een grijnzende schedel met holle oogkassen te zien. De pet, die scheef op het gladde schedeldak rustte, scheen nog een extra gruwelijk raffinement aan het schouwspel toe te voegen.

Een schreeuw in mijn oren deed mijn hart overslaan. Het was Steeden, die ergens boven op het schip godslasterlijk stond te schreeuwen. Bijna onmiddellijk daarna zag ik zijn onbevallig in staal geklede lichaam glippend en glijdend langs de zijkant van het schip omlaagkomen.

Met lange zwevende stappen renden we naar hem toe en hij wenkte ons verder in de richting van het meer, voor ons uit hollend. Aan de rand van het water bleef hij staan en bukte zich over een half begraven voorwerp. Met twee sprongen waren we bij hem en zagen toen dat het voorwerp een mens in een ruimtepak was, die voorover lag. Hij was bedekt met een dikke laag van het zelfde slijmerige smeer waarmee de Phobos overdekt was.

'Ik zag het van boven op het schip,' zei Steeden, een beetje buiten adem, terwijl hij de in ruimtepak geklede gestalte omdraaide.

Wat we toen zagen was zo erg dat we alle drie tegelijk een kreet slaakten. Door het glasachtige vizier verscheen een melaats gezicht. De gelaatstrekken waren half verrot, uiteengevallen, alsof het bederf al ingevallen was maar door de beperkte luchtvoorraad was opgehouden. Hier en daar was al een stukje grauw bot zichtbaar. Het was het meest weerzinwekkend schouwspel waar ik ooit getuige van geweest ben, hoewel ik er toch heel wat gezien heb die bijna even erg waren.

'Mijn god!' kwam Charney's stem half snikkend. 'Ze gaan gewoon dood en verrotten dan.' Ik vertelde Steeden van het geklede skelet dat ik door de patrijspoort gezien had.

'Wel verdomme, het is een raadsel,' bromde Steeden, 'en het antwoord moet in de Phobos te vinden zijn.' Het was een ogenblik stil. 'Weet je wat,' vervolgde hij. 'Een van ons kan teruggaan en de commandant vragen de Desintegrator te demonteren. Die moet toch licht genoeg zijn om hier op Callisto te hanteren, en met laag vermogen kunnen we hem fijn genoeg afstellen om een gat uit te snijden zonder direct het hele schip naar de andere wereld te blazen. Ga jij maar, Jenkins. Dan kijken Charney en ik intussen even rond of we nog meer van die arme duivels vinden.'

Zonder me verder aan te laten sporen ging ik op weg naar de Ceres, waarbij ik de afstand met lange, ruimteverslindende sprongen aflegde. Ik had al driekwart van de weg afgelegd toen een luide schreeuw, die metaalachtig in mijn oor weergalmde, me plotseling slippend stil deed staan. Vol ontzetting draaide ik me om en verstijfde van schrik toen ik het schouwspel zag dat zich voor mijn ogen afspeelde.

Het oppervlak van het meer brak open in ziedend schuim, en daaruit verhieven zich de voorste gedeelten van iets dat reuzenrupsen bleken te zijn. Ze kropen het land op, vuilgrijze lijven druipend van slijm en water. Ze waren ongeveer één meter twintig lang, dertig centimeter dik en hun wijze van voortbewegen was wel de traagste zuurstofbesparende manier van kruipen. Met uitzondering van één lang, dun uitgroeisel op hun voorkant, waarvan het puntje zwak rood opgloeide, bezaten ze absoluut geen aparte kenmerken.

Terwijl ik stond te kijken namen ze nog in aantal toe, tot de oever één deinende massa van walgelijk grijs vlees geworden was.

Charney en Steeden holden in de richting van de Ceres, maar ze hadden nog niet de helft van de afstand afgelegd toen ze begonnen te strompelen en hun vaart vertraagde zich tot éen blindelings waggelen. Zelfs daar kwam een eind aan, en bijna gelijktijdig vielen ze op hun knieën.

Charney's stem galmde zwak in mijn oor: 'Ga hulp halen! Mijn hoofd barst. Ik kan me niet verroeren! Ik...' Beiden lagen nu doodstil.

Werktuiglijk liep ik naar hen toe, maar een plotselinge scherpe pijnscheut vlak boven mijn slapen deed me wankelen, en een ogenblik bleef ik in verwarring staan.

Toen hoorde ik plotseling een bovenaardse schreeuw van Whitefield komen: 'Kom terug naar het schip, Jenkins! Kom terug! Kom terug!'

Ik draaide me om en gehoorzaamde, want de pijn was toegenomen tot een aanhoudende vlijmende pijn. Ik wankelde en waggelde toen ik de gapende opening van de luchtsluis naderde, en ik geloof dat ik op het punt stond in elkaar te zakken toen ik tenslotte naar binnen viel. Daarna kan ik me een hele tijd lang niets anders herinneren dan chaos.

De eerste duidelijke indruk die ik kreeg was van de controlekamer van de Ceres. Iemand had me mijn ruimtepak uitgetrokken en ik staarde ontzet om me heen naar een toneel van de grootste verwarring. Mijn brein was nog een beetje in de war en ik zag kapitein Bartlett dubbel toen hij zich over mij heen boog.

'Weet jij wat die vervloekte wezens zijn?' Hij wees naar buiten, naar de reuzenrupsen.

Zwijgend schudde ik mijn hoofd.

'Dat zijn de overgrootvaders van de magneetworm waar Whitefield ons laatst van verteld heeft. Herinner jij je de magneetworm nog?'

Ik knikte: 'Die worm die doodt door een magnetisch veld waarvan de kracht door omringend ijzer vergroot wordt.'

'Verdomme ja,' kwam Whitefield opeens met een schreeuw tussenbeide. 'Daar durf ik op te zweren. Als we niet het geluk hadden dat onze romp van beril-wolfram gemaakt is en niet van staal - zoals de Phobos en al die andere - dan zouden we nu tot de laatste man bewusteloos en heel gauw dood zijn.'

'Dan is dat de dreiging van Callisto.' In plotselinge ontzetting verhief ik mijn stem: 'Maar hoe zit het met Charney en Steeden?'

'Die zijn bezweken,' mompelde de commandant grimmig. 'Bewusteloos; misschien al dood. Die smerige wormen kruipen naar hen toe en wij kunnen er niets tegen doen.' Op zijn vingertoppen telde hij alle argumenten af. 'We kunnen er niet in een ruimtepak op af gaan zonder ons eigen doodvonnis te tekenen: ruimtepakken zijn van staal. Niemand kan het daar zonder ruimtepak uithouden. We hebben geen wapens met een straal die fijn genoeg is om de wormen te vernietigen zonder ook Charney en Steeden te verzengen. Ik heb erover gedacht de Ceres wat dichterbij te manoeuvreren en erop af te schieten, maar op planetaire oppervlakten kun je niet zomaar met een ruimteschip gaan manoeuvreren, tenminste niet zonder te pletter te vallen. We..

'Kortom,' viel ik hem met een holle stem in de rede, 'we zullen hier rustig toe moeten blijven kijken hoe ze doodgaan.' Hij knikte en ik wendde me verbitterd af.

Er werd heel lichtjes aan mijn mouw getrokken, en toen ik me omdraaide zag ik Stanley's grote blauwe ogen die strak naar me opkeken. In de opwinding had ik hem helemaal vergeten en nu keek ik hem humeurig aan.

'Wat is er?' snauwde ik.

'Meneer Jenkins!' Zijn ogen waren rood, en ik denk dat hij heel wat liever met piraten te maken gehad zou hebben dan met magneetwormen. 'Meneer Jenkins, misschien zou ik erheen kunnen gaan om meneer Charney en meneer Steeden op te halen.'

Met een zucht wendde ik me af.

'Maar meneer Jenkins, ik zou het toch kunnen. Ik heb gehoord wat meneer Whitefield zei, en mijn ruimtepak is niet van staal. Het is van glasrubber.'

'Die jongen heeft gelijk,' fluisterde Whitefield langzaam, toen Stanley zijn aanbod voor de verzamelde manschappen herhaalde. 'Het niet-versterkte veld kan ons geen kwaad doen, dat is duidelijk. In een pak van glasrubber zou hij veilig zijn.'

'Maar dat pak is puin!' wierp de commandant tegen. 'Het is nooit mijn bedoeling geweest dat die jongen het echt zou gebruiken.' Hij eindigde omsamenhangend en zijn manier van doen was duidelijk heel besluiteloos.

'We kunnen Neal en Mac niet daar buiten laten zonder het te proberen, commandant,' zei Broek flegmatiek.

De commandant nam plotseling een besluit en kwam in actie als een wervelwind. Hij dook op het ruimtepakkenrek af om zelf het gehavende relikwie te pakken en hielp Stanley erin.

'Haal eerst Steeden op,' zei de commandant terwijl hij de laatste bout dichtklikte. 'Hij is ouder en heeft minder weerstand tegen het veld... Veel geluk, jongen, en als je het niet redt, kom dan onmiddellijk terug. Onmiddellijk, hoor je me?'

Bij de eerste stap viel Stanley al languit op de grond, maar door het leven op Ganymedes was hij gewend geraakt aan subnormale zwaartekrachten en hij herstelde zich snel. Hij vertoonde geen spoor van aarzeling toen hij springend naar de twee voorover liggende gestalten liep, en wij haalden opgelucht adem. Het was duidelijk dat het magnetisch veld nog geen invloed op hem had.

Hij droeg nu een van de in ruimtepak geklede gestalten over zijn schouders en kwam met maar iets trager stap naar het schip terug. Terwijl hij zijn last in de luchtsluis liet vallen zwaaide hij voor het raam naar ons en wij zwaaiden terug.

Hij was nog maar nauwelijks opnieuw vertrokken toen we Steeden al binnen hadden. We rukten het ruimtepak van hem af en legden hem op het rustbed, een bleke, hologige figuur.

De commandant luisterde met zijn oor op zijn borst en begon plotseling opgelucht te lachen: 'Die ouwe paai maakt het nog best.'

Toen we dat hoorden dromden we er allemaal blij omheen, allemaal gretig verlangend een vinger op zijn pols te leggen en ons zo zelf van het leven in hem te verzekeren. Een spier vertrok in zijn gezicht en toen een zachte, troebele stem plotseling fluisterde: 'Dus toen zei ik tegen Peewee, ik zei...' was onze laatste twijfel uit de weg geruimd.

Een plotselinge schrille kreet van Whitefield deed ons weer naar het raam terugrennen. 'Er is iets mis met de jongen.'

Stanley was met zijn tweede last al half op weg naar het schip, maar hij wankelde nu, kwam slingerend vooruit.

'Het is niet mogelijk,' fluisterde Whitefield hees, 'het is niet mogelijk. Het veld kan hem niet bereiken!'

'God!' De commandant trok zich woest aan zijn haren: 'Dat verdomde stuk antiek heeft geen radio. Hij kan ons niet vertellen wat er mis is.' Hij draaide zich met een ruk om. 'Ik ga naar hem toe. Veld of geen veld, ik ga hem halen.'

'Wacht even, commandant,' zei Tuley, terwijl hij hem bij zijn arm pakte, 'misschien redt hij het nog.'

Stanley holde weer, maar op een merkwaardige zigzaggende manier, waardoor het wel duidelijk werd dat hij niet zien kon waar hij ging. Twee- of driemaal struikelde hij maar telkens wist hij weer overeind te krabbelen. Eindelijk viel hij tegen de romp van het schip aan en tastte verwilderd naar de gapende luchtsluis. We schreeuwden en baden en zweetten, maar konden hem op geen enkele manier helpen.

En toen verdween hij eenvoudig. Hij was tegen het sluisgat terechtgekomen en naar binnen gevallen.

In recordtijd hadden we hen allebei binnen en bevrijdden ze van hun ruimtepakken. Charney leefde nog, dat zagen we met één oogopslag en daarna lieten we hem zonder complimenten in de steek voor Stanley. De blauwe kleur van zijn gezicht, zijn gezwollen tong, het streepje vers bloed dat van neus naar kin liep zeiden het nodige.

'Er is een lek in het pak gekomen,' zei Harrigan.

'Ga van hem weg,' beval de commandant, 'geef hem lucht.'

We wachtten. Eindelijk wees een zacht gekreun van het kind erop dat het bewustzijn terugkeerde, en we grijnsden eenstemmig.

'Kranig klein kereltje,' zei de commandant. 'Die laatste honderd meter heeft hij puur op zijn zenuwen gelopen en nergens anders op.' Toen, opnieuw: 'Kranig klein kereltje. Daar krijgt hij een marine-onderscheiding voor, al moest ik hem de mijne geven.'

Callisto was een steeds kleiner wordende blauwe bol op het telescherm, een doodgewone wereld zonder mysteries. Stanley Fields, honorair commandant van het goede schipCeres, maakte er een lange neus tegen terwijl hij tegelijkertijd zijn tong uitstak. Een weinig elegant gebaar, maar het symbool van de triomf van de Mens over een vijandig Zonnestelsel.

Commentaar 1

Nu ik het verhaal weer eens overlees (het is voor het eerst dat ik het overlees sinds het gepubliceerd werd) zie ik tot mijn plezier dat mijn jeugdige verstekeling Stanley heet. Dat is de naam van mijn jongere broer, die pas negen was toen ik het verhaal schreef (dezelfde jongere broer die het onderwerp was van mijn opstel op de Middelbare Jongensschool, en die nu adjunct-directeur van Newsday van Long Island is). Waarom ik zo nodig 'echte namen' gebruiken moest weet ik niet, maar ik denk dat haast iedere beginnende schrijver dat doet.

Het zal u opgevallen zijn dat er geen meisjes in dit verhaal voorkomen. Dit is eigenlijk niet zo verbazingwekkend. Op mijn achttiende had ik het druk: ik moest mijn studie afmaken, in de snoepwinkel van mijn vader werken, en daarbij had ik 's morgens en 's avonds ook nog een krantenwijk, zodat ik eigenlijk nooit de tijd voor een afspraakje had. Ik wist hoegenaamd niets van meisjes af (behalve dan de biologische details die ik uit boeken en van andere, beter ingelichte jongens te weten kwam).

Maar tenslotte kreeg ik toch afspraakjes en nam ik meisjes in mijn verhalen op, maar die vroegste leerindrukken waren niet zonder gevolgen gebleven. Tot op de dag van vandaag is het romantische element in mijn verhalen van ondergeschikt belang en het seksuele element vrijwel nihil.

Aan de andere kant vraag ik me af of de bovenstaande verklaring voor het ontbreken van seks in mijn verhalen niet een te grote simplificatie is. Uiteindelijk ben ik ook geheelonthouder en toch merk ik dat mijn figuren Martiaans jabrawater drinken (wat dat ook zijn mag).

Ik wist heel wat van astronomie af maar liet me zelf te veel beïnvloeden door de in de science-fiction van dat tijdperk algemeen gebruikelijke conventies. Alle werelden waren in die tijd net als Aarde en bewoond, dus gaf ik Callisto een atmosfeer die een kleine hoeveelheid vrije zuurstof bevatte. Ik voorzag het ook van stromend water en van zowel plantaardig als dierlijk leven. Dit alles is natuurlijk hoogst onwaarschijnlijk, en het weinige bewijsmateriaal waarover we beschikken schijnt wel uit te wijzen dat Callisto een wereld zonder lucht en water is, net als onze Maan (en vanzelfsprekend wist ik dat zelfs toen al).

Nu terug naar mijn derde verhaal.

Op 30 juli 1938, maar acht dagen na Campbells tweede afwijzing, had ik mijn derde verhaal af, 'Marooned off Vesta". Maar het leek me niet zo gunstig om Campbell vaker dan eens per maand op te zoeken, want ik had zo'n idee dat ik dan op den duur niet meer zo welkom zou zijn. Daarom legde ik 'Marooned off Vesta' opzij en begon andere verhalen te schrijven. Tegen het eind van de volgende maand had ik er nog twee: 'This Irrational Planet' en 'Ring Around the Sun' ('Ring om de Zon').

Mijn eerste drie verhalen, waaronder 'Marooned off Vesta', had ik getypt op een stokoude maar nog volkomen bruikbare Underwood Nr. 5, die mijn vader in 1936 voor tien dollar voor me op de kop getikt had. Maar nadat ik mijn tweede verhaal aan Campbell voorgelegd had kwam mijn vader tot de conclusie dat het me ernst was geworden met mijn schrijverscarrière, en omdat hij vond dat mijn onvermogen om iets te verkopen van geen belang en in elk geval maar tijdelijk was, ging hij op pad om een spiksplinternieuwe schrijfmachine voor me te kopen.

Op 10 augustus 1938 kwam er een Smith-Corona portable het huis binnen en op die nieuwe schrijfmachine schreef ik mijn vierde en vijfde verhaal.

Van de drie leek 'This Irrational Planet' me het zwakste, dus dat legde ik niet aan Campbell voor. Ik stuurde het op 26 augustus regelrecht naar Thrilling Wonder Stories en pas op 24 september werd het afgewezen. Campbell had me verwend, en die vier weken lange wachttijd tussen inzenden en afwijzing maakten me aan het schrikken. Ik belde tijdens die wachttijd zelfs een keer op om verontwaardigd te vragen hoe het nou zat, want ik wist niet dat maar vier weken wachten voor ieder ander dan Campbell in werkelijkheid nog kort was.

Maar de afwijzing, toen die eindelijk kwam, was tenminste een getypte brief en geen gedrukt formulier. Bovendien kwam er de zin in voor: 'Stuur ons nog eens wat op, als u wilt,' en dat gaf me moed. Misschien onderschatte ik het verhaal wel. Opgewekt probeerde ik het bij Campbell, en hij stuurde het binnen zes dagen terug. Daarna werd het door nog vijf andere tijdschriften afgewezen. Ik heb het nooit verkocht, en 'This Irrational Planet' bestaat nu ook niet meer. Ik kan me zelfs de intrige niet meer herinneren, alleen ben ik er vrij zeker van dat de planeet van de titel Aarde zelf was. (De enige andere informatie die ik er nog over heb is dat het een heel kort verhaal was, maar drieduizend woorden. Trouwens de meeste verhalen van die eerste jaren die ik nooit verkocht heb en die niet meer bestaan waren kort. Het langste was het eerste, 'Cosmic Corkscrew'.

De andere twee verhalen die ik in diezelfde maand geschreven had was een beter lot beschoren, maar in het begin leek het daar nog niet op. Op 30 augustus 1938 bracht ik voor de derde maal een bezoek aan Campbell en legde hem 'Marooned off Vesta' en 'Ring om de Zon' voor, en op 8 september werden ze allebei teruggestuurd.

De dag daarna al stuurde ik 'Marooned off Vesta', dat ik het beste van de twee vond, naar Amazing Stories. Het duurde wel anderhalve maand voor ik iets van ze hoorde, maar deze keer was het wachten de moeite waard. Op 21 oktober 1938 kwam er een brief dat het aangenomen was. De brief was van Raymond A. Palmer, die toen redacteur van Amazing was en later zijn grootste roem verwierf als een vooraanstaande figuur in de vliegende-schotelrage en andere vormen van occultisme. Tot op de dag van vandaag heb ik de heer Palmer nooit persoonlijk ontmoet.

Het was de eerste maal dat er iets van me aangenomen werd, op de dag af vier maanden na mijn eerste bezoek aan John Campbell. Tegen die tijd had ik zes verhalen geschreven en negen afwijzingen van allerlei tijdschriften gekregen. De cheque van $64 (één dollarcent per woord) volgde op 31 oktober, en dat was het eerste geld dat ik ooit als beroepsschrijver verdiend had. (Noot: In dit boek ben ik van plan erg veel aandacht te besteden aan het geld dat ik voor mijn verhalen ontving. Dit is niet omdat ik hoofdzakelijk voor geld schrijf of geld (hetzij toen of nu) als bijzonder belangrijk beschouwde (mijn uitgevers zullen hier graag getuigenis van afleggen). Maar het geld dat ik ontving was wel beslissend bij het bepalen van mijn carrière. Het was net genoeg om mijn studie af te maken en toch niet zo veel dat het me in de verleiding bracht die op te geven. U zult dat wel zien naarmate we verder komen.)

Een aantal jaren heb ik die eerste positieve brief van Palmer bewaard, ingelijst aan de muur van mijn slaapkamer. Maar door 's levens wisselvalligheden is ook die verdwenen en ja, het spijt me.

Het verhaal verscheen in het maartnummer van 1939 van Amazing Stories, dat op 10 januari 1939 in de kiosken kwam te liggen, precies acht dagen na mijn negentiende verjaardag. Dat was de eerste maal dat ik als beroepsschrijver in druk verscheen, en ik heb nog steeds een ongeschonden exemplaar van dat nummer. In die tijd bewaarde ik er geen (mijn gevoel voor historisch belang is nogal gebrekkig, zoals ik al uitgelegd heb) maar ik haalde mijn verhaal eruit om het in te laten binden en gooide de rest weg. Gewoonlijk zie ik daar geen been in en ik heb het al die jaren lang dan ook meedogenloos gedaan (zelfs in de beste flats is de ruimte nu eenmaal beperkt als je zo'n vruchtbaar schrijver bent als ik), maar het moment kwam toch waarop ik er spijt van had dat eerste nummer niet ongeschonden bewaard te hebben. De bekende science-fictionfan Forrest J. Ackerman hoorde me eens zeggen dat het me speet en was zo vriendelijk me een exemplaar in uitstekende conditie toe te sturen.

Dat exemplaar bevat tussen haakjes ook nog een autobiografisch stukje achterin, door mijzelf, tiener, geschreven. Toen ik het jaren later nog eens overlas bleek het uiterst gênant te zijn.

'Marooned off Vesta' is hier niet opgenomen, omdat het in Asimov's Mysteries verscheen. (Wat niet betekent dat het een mysterieverhaal was. De reden waarom het juist in die bundel opgenomen werd wordt daarin verklaard. - Ga uw gang maar, koop het boek en bevredig uw nieuwsgierigheid.)

Wat 'Ring om de Zon' betreft, dit werd door Thrilling Wonder Stories afgewezen, maar later, op 5 februari 1939, werd het aangenomen door Future Fiction, een van de nieuwe science-fictiontijdschriften die toen opkwamen.

Het verscheen in het tweede nummer van dat tijdschrift, maar dat kwam pas bijna een jaar nadat het verkocht was in de kiosken te liggen. De betaling (in theorie op het moment van verschijning, in plaats van direct nadat het aangenomen was, zoals Campbells meer geciviliseerde procedure was) werd nog langer uitgesteld. Bovendien bedroeg het honorarium maar een halve cent per woord, zodat de cheque niet meer dan vijfentwintig dollar bedroeg.Astonishing Stories betaalde in die tijd ook maar een halve dollarcent per woord, maar 'De dreiging van Callisto' was het langste verhaal - 6500 woorden - zodat dat me netto $32,50 opbracht.

Toch voelde ik me niet afgezet. Ik wist toen al heel goed dat in de nog vroegere geschiedenis van de science-fictiontijdschriften honoraria van een kwart dollarcent per woord heel gewoon waren, en dat niet op het moment van verschijning, maar (zoals men zei) pas na een rechtsgeding. Bovendien waren het schrale tijden, en vijfentwintig dollar was voor mij zoiets als vijf maanden zakgeld (zonder gekheid).

In die tijd was de redacteur van Future Fiction Charles D. Hornig. Een enkele keer zocht ik hem wel eens op zijn kantoor op om te vragen wanneer een verhaal zou verschijnen, of wanneer ik een cheque mocht verwachten, maar ik kan me niet herinneren hem daar ooit aangetroffen te hebben. In werkelijkheid heb ik hem tot op de dag van vandaag voor zover ik weet nog nooit ontmoet.

Ring om de Zon

Jimmy Turner neuriede vrolijk, zij het een beetje schor, toen hij de ontvangstkamer binnenkwam.

'Is de Ouwe Zuurpruim er?' vroeg hij, een vraag die hij vergezeld deed gaan van een knipoogje waarop de knappe secretaresse dankbaar bloosde.

'Ja; en hij verwacht je.' Ze wenkte hem naar de deur waarop in vette zwarte letters geschreven stond: 'Frank McCutcheon, Algemeen Directeur Verenigde Ruimteposterijen.'

Jim ging naar binnen. 'Goeiendag schipper, wat nu?'

'O, verrek, ben jij het?' McCutcheon keek op van achter zijn bureau, hoorbaar op een stinkende, lange dunne sigaar kauwend. 'Ga zitten.'

McCutcheon staarde hem aan van onder een paar ruige grijze wenkbrauwen. De Ouwe Zuurpruim, zoals hij bij alle leden van de Verenigde Ruimteposterijen welluidend bekend stond, had zolang zelfs de oudste medewerker zich herinneren kon nog nooit gelachen, hoewel hij volgens een zeker gerucht als kind wel geglimlacht had toen hij zijn vader uit een appelboom zag vallen. Op dit moment maakte zijn gelaatsuitdrukking dat dat gerucht wel wat overdreven leek.

'Moet je horen, Turner,' blafte hij, 'de Verenigde Ruimteposterijen openen een nieuwe lijn en jij bent uitgezocht om de weg te banen.' Zonder op Jimmy's grimas te letten vervolgde hij: 'Vanaf nu wordt de postdienst op Venus het hele jaar door uitgevoerd.'

'Wat! Ik heb altijd gedacht dat het een financiële strop opleverde om de post voor Venus te bezorgen als hij niet aan deze kant van de Zon was.'

'Natuurlijk,' gaf McCutcheon toe, 'als we de gewone routes volgen. Maar misschien zouden we dwars door het Zonnestelsel heen kunnen reizen als we maar dicht genoeg bij de Zon konden komen. En daar begint jouw taak! Ze hebben een nieuw schip uitgezonden met een speciale uitrusting om de Zon tot op minder dan twintig miljoen mijl te naderen en voor onbepaalde tijd op die afstand te blijven.'

Zenuwachtig onderbrak Jimmy hem: 'Wacht eens eventjes, Z... meneer McCutcheon, ik kan u niet helemaal volgen. Wat is dat voor schip?'

'Hoe moet ik dat weten? Ik ben niet uit een laboratorium gevlucht. Uit wat ze me verteld hebben maak ik op dat het een soort veld uitzendt dat de stralingen van de Zon in de omgeving van het schip afbuigt. Snap je? Het wordt allemaal in een andere richting geleid. Geen hitte kan je bereiken. Je kunt daar altijd blijven en het frisser hebben dan in New York.'

'O ja?' Jimmy was nogal sceptisch. 'Is het getest, of hebben ze dat onbelangrijke detail voor mij overgelaten?'

'Natuurlijk is het getest, maar niet onder echte Zonnecondities.'

'Dan gaat de zaak niet door. Ik heb ruimschoots genoeg voor de Verenigde gedaan, maar dit is wel de limiet. Ik ben niet gek, nog niet.'

McCutcheon verstrakte. 'Moet ik je aan de eed herinneren die je aflegde toen je hier in de dienst kwam, Turner? "Onze vlucht door de ruimte ..." '

"'... mag slechts door de dood tegengehouden worden",' voltooide Jimmy. 'Dat weet ik even goed als u en ik wil er ook wel even bij opmerken dat het wel erg makkelijk is om dat in een comfortabele leunstoel te citeren. Als u zo idealistisch bent, doe het dan zelf. Wat mij betreft gaat de zaak nog steeds niet door. En als u wilt kun u me eruit schoppen. Ik kan makkelijk andere baantjes krijgen,' zei hij, terwijl hij luchtig met zijn vingers knipte.

McCutcheon liet zijn stem tot een zijdeachtig gefluister dalen. 'Kom nou, Turner, niet zo haastig. Je hebt nog niet eens alles gehoord wat ik te zeggen heb. Als stuurman krijg je Roy Snead.'

'Wat! Snead! Kom nou, die ophakker zou nog in geen miljoen jaar het lef hebben om zo'n karweitje op zich te nemen. Kom mij niet met sprookjes aan mijn lijf.'

'Tja, de kwestie is dat hij het al aangenomen heeft. Ik dacht dat jij misschien met hem mee zou kunnen gaan, maar ik denk dat hij gelijk had. Hij bleef maar volhouden dat jij terug zou krabbelen. En ik dacht eerst van niet.'

McCutcheon wenkte hem de deur uit en boog zich onverschillig weer over het rapport dat hij toen Jimmy binnenkwam had zitten bestuderen. Jimmy draaide zich om, aarzelde, keerde toen terug.

'Wacht eens eventjes, meneer McCutcheon; bedoelt u soms dat Roy echt gaat?' McCutcheon knikte, ogenschijnlijk nog steeds in andere zaken verdiept, en Jimmy barstte uit: 'Wat, die vieze-vuile scharminkelige sukkel met zijn uitgestreken smoel! Dus hij denkt dat ik te bescheten ben om te gaan! Nou, dat zal ik hem dan eens laten zien! Ik neem dat karwei op me en ik durf er tien dollars tegen een Venusdubbeltje onder te verwedden dat hij zich op het laatste ogenblik ziek meldt.'

'Uitstekend!' McCutcheon stond op en drukte hem de hand: 'Ik dacht wel dat je verstandig zou worden. Majoor Wade heeft alle details. Ik denk dat je over een week of zes vertrekt en aangezien ik morgen naar Venus ga, zul je me daar waarschijnlijk wel zien.'

Jimmy vertrok, nog steeds ziedend, en McCutcheon belde de secretaresse. 'Ach, juffrouw Wilson, wilt u me Roy Snead even op de visor geven.'

Het duurde een paar minuten en toen gloeide het rode seinlichtje op. De visor klikte aan en de donkere, parmantige kop van Snead verscheen op het visiescherm.

'Hallo Snead,' bromde McCutcheon. 'Je hebt die weddenschap verloren, Turner heeft het karwei aangenomen. Ik dacht dat hij zich kapot zou lachen toen ik hem zei dat jij gezegd had dat hij niet zou gaan. Stuur me die twintig dollar, alsjeblieft.'

'Wacht eens eventjes, meneer McCutcheon.' Sneads gezicht was donker van woede: 'Hoe kwam je erbij om die afgestompte imbeciel te vertellen dat ik niet ga? Dat moet je wel gedaan hebben, bedrieger. Ik zal er zijn, maar ik durf er nog twintig onder te verwedden dat hij toch nog van mening verandert. Maar ik zal er zijn.' Roy Snead zat nog te sputteren toen McCutcheon het apparaat afzette.

De algemeen directeur leunde achterover in zijn stoel, smeet zijn stukgekauwde sigaar weg en stak een nieuwe op. Zijn gezicht bleef nors, maar er klonk duidelijk een tevreden toontje in zijn stem door toen hij zei: 'Ha! Ik dacht wel dat ik ze daarmee over zou halen.'

Het was een moe, zweterig koppel dat het goede schip Helios dwars door de baan van Mercurius joeg. Ondanks de oppervlakkige vriendschap die hen door al die weken alleen in de ruimte opgedrongen was, spraken Jimmy Turner en Roy Snead nauwelijks met elkaar. Als je bij die latente vijandigheid ook nog de hitte van de opgeblazen zon en de kwellende onzekerheid over het uiteindelijke resultaat van de tocht voegt, dan is het geen wonder dat ze een diep ongelukkig stel vormden.

Jimmy tuurde vermoeid naar de chaos van wijzerplaten voor hem en bromde, terwijl hij een vochtige haarlok uit zijn ogen wegveegde: 'Hoe hoog staat de thermometer nu, Roy?'

'Honderdvijfentwintig graden Fahrenheit en hij stijgt nog,' kwam het snauwerige antwoord.

Jimmy liet een reeks vloeken horen: 'Het koelsysteem werkt op zijn maximum, de romp van het schip weerkaatst 95% van de Zonnestraling en toch is het nog meer dan honderdtwintig graden.' Hij zweeg een ogenblik. 'De gravometer wijst aan dat we nog ongeveer vijfendertig miljoen mijl van de Zon zijn. Nog vijftien miljoen mijl voordat het afbuigingsveld effect begint te krijgen. De temperatuur zal waarschijnlijk nog tot 150 graden stijgen. Dat is een leuk vooruitzicht! Controleer de exsiccators eens. Als we de lucht niet volmaakt droog houden maken we het niet lang meer.'

'Binnen de baan van Mercurius, denk je dat eens in!' Sneads stem klonk hees. 'Niemand is ooit zo dicht bij de zon geweest. En we komen er nog dichter bij.'

'Er zijn er heel wat even dicht bij geweest en nog dichter zelfs,' bracht Jimmy hem in herinnering, 'maar die waren stuurloos geworden en zijn in de zon geland. Friedlander, Debuc, Anton ...' Zijn stem stierf weg tot een broeierig zwijgen.

Roy bewoog zich ongemakkelijk in zijn stoel. 'Hoe doeltreffend is dat afbuigingsveld eigenlijk, Jimmy? Jouw opgewekte ideeën zijn niet erg kalmerend, weet je.'

'Nou, het is getest onder de zwaarste omstandigheden die laboratoriumtechnici maar konden bedenken. Ik heb hen bezig gezien. Het werd ondergedompeld in een straling die bij benadering die van de zon op een afstand van twintig miljoen mijlen is. Het veld werkte als een amulet. Het licht werd eromheen afgebogen zodat het schip onzichtbaar werd. De mannen in het schip beweerden dat alles er buiten onzichtbaar werd en dat geen graadje hitte hen bereikte. Het is anders wel gek dat het veld alleen bij bepaalde stralingskrachten werkt.'

'Nou, in elk geval wou ik dat we het al achter de rug hadden,' zei Roy met een woeste blik in zijn ogen. 'Als die Ouwe Zuurpruim soms van plan is me dit als geregeld traject te geven ... nou, dan raakt hij zijn toppiloot kwijt.'

'Dan raakt hij zijn twee toppiloten kwijt,' verbeterde Jimmy.

Ze vervielen tot zwijgen en de Helios raasde verder.

De temperatuur steeg: 130, 135, 140. Toen, drie dagen later, terwijl het kwik trillend op 148 stond, kondigde Roy aan dat ze de kritieke gordel naderden, de gordel waarin de zonnestraling voldoende intensiteit bereikte om het veld van energie te voorzien.

Ze wachtten allebei, koortsachtig geconcentreerd, met kloppende slapen.

'Zou het plotseling gebeuren?'

'Weet ik niet. Afwachten maar.'

Door de patrijspoorten waren alleen de sterren zichtbaar. De Zon, driemaal zo groot als vanaf Aarde gezien, goot zijn verblindende stralen op ondoorschijnend metaal uit, want op dit speciaal ontworpen schip gingen de patrijspoorten automatisch dicht zodra ze door een krachtige straling getroffen werden.

En toen begonnen de sterren te verdwijnen. Langzaam verbleekten eerst de zwakste - daarna de heldere sterren: Polaris, Regulus, Arcturus, Sirius. De ruimte was nu gelijkmatig zwart.

'Het werkt,' bracht Jimmy er hijgend uit. De woorden waren nog maar nauwelijks over zijn lippen toen de op de Zon gerichte patrijspoorten openklapten. De Zon was verdwenen!

'Ha, ik begin al wat af te koelen.' Jimmy Turner was in de wolken. 'Man, het werkte echt als een amulet. Weet je, als ze dat afbuigingsscherm nou eens op alle stralingskrachten af konden stemmen, dan zouden we de volmaakte onzichtbaarheid bereiken. Daar zou je een handig oorlogswapen van kunnen maken.' Hij stak een sigaret op en leunde wellustig achterover in zijn stoel.

'Maar intussen vliegen we blind,' zei Roy nadrukkelijk.

Jimmy grinnikte neerbuigend. 'Maak je daar maar geen zorgen over, Platgezicht. Ik heb overal voor gezorgd. We zijn nu in een baan om de zon. Over twee weken zijn we aan de andere kant en dan jaag ik de raketten op volle toeren en razen we deze gordel uit, regelrecht op Venus af.' Hij was werkelijk heel zelfvoldaan.

'Laat dat maar aan Jimmy Koppie-Koppie Turner over. Ik krijg ons er in twee maanden doorheen, in plaats van de normale zes. Je vliegt met de toppiloot van de Verenigde, man.'

Roy lachte hatelijk. 'Als je jou zo hoort lijkt het wel of jij al het werk gedaan hebt. Het enige wat jij doet is het schip laten lopen op de koers die ik uitgezet heb. Jij bent de mecanicien; ik ben het brein.'

'O ja? Ieder groentje van de pilotenschool kan een koers uitzetten. Maar je hebt een man nodig om hem te navigeren.'

'Oké, zo denk jij erover. Maar wie krijgt meer betaald, de navigator of de man die de koers uitzet?'

Daar had Jimmy niet van terug en Roy stapte triomfantelijk de stuurhut uit. Zonder zich iets van dit alles aan te trekken raasde de Helios verder.

Twee dagen lang verliep alles in alle rust; toen, op de derde dag, inspecteerde Jimmy de thermometer en krabde zich op zijn hoofd; hij keek bezorgd. Roy kwam binnen, zag wat er gebeurde en trok verbaasd zijn wenkbrauwen op.

'Is er iets mis?' Hij boog zich over hem heen en las de hoogte van de dunne rode kolom af. 'Maar 100 graden. Dat is toch niet iets om wakker van te liggen. Naar jouw gezicht te oordelen leek het wel of er iets met het afbuigingsveld mis gegaan was en hij weer steeg.' Hij wendde zich met een ostentatieve geeuw af.

'O, hou toch op, stomme aap.' Jimmy's voet ging omhoog in een halfslachtige poging hem een schop te geven. 'Ik zou me heel wat prettiger voelen als de temperatuur wel steeg. Dat afbuigingsveld werkt veel te goed naar mijn zin.'

'Hè! Wat bedoel je nou?'

'Dat zal ik je uitleggen, en als je heel goed luistert zul je me misschien wel begrijpen. Dit schip is gebouwd als een thermosfles. Het neemt alleen met de grootste moeite warmte op en op dezelfde manier verliest het warmte.' Hij zweeg een ogenblik om zijn woorden goed te laten bezinken. 'Bij normale temperaturen hoort dit schip niet meer dan twee graden per dag te verliezen zolang er geen warmtebronnen van buiten aan te pas komen. Misschien dat in de temperatuur waar wij in geweest zijn het warmteverlies tot vijf graden per dag op kan lopen. Snap je me?'

Roy's mond stond wagenwijd open en Jimmy ging verder. 'Maar dit verdomde schip heeft vijftig graden verloren in nog geen drie dagen.'

'Maar dat is onmogelijk.'

'Maar toch is het zo,' zei Jimmy, met ironische nadruk op ieder woord. 'Ik zal je eens vertellen wat er mis is. Het is dat verdomde veld. Dat werkt als een afstotende agens ten opzichte van elektromagnetische stralingen en op de een of andere manier versnelt het het warmteverlies van ons schip.'

Roy raakte in gedachten verzonken en begon snel te rekenen. 'Als het waar is wat je zegt,' zei hij tenslotte, 'dan bereiken we binnen vijf dagen het vriespunt en brengen dan een hele week door in wat op winterweer neerkomt.'

'Precies. Zelfs als we er rekening mee houden dat het warmteverlies afneemt naarmate de temperatuur lager wordt, dan eindigen we waarschijnlijk toch nog met het kwik ergens tussen de dertig en veertig graden onder nul.'

Roy slikte met een ongelukkig gezicht. 'En dat op twintig miljoen mijl van de zon!'

'Dat is nog niet eens het ergste,' verklaarde Jimmy. 'Dit schip heeft, net als alle andere schepen die voor reizen binnen de baan van Mars gebruikt worden, geen verwarming. De zon schijnt als een gek en ze kunnen op geen enkele manier warmte verliezen behalve door ontoereikende straling, dus daarom hebben ze de ruimteschepen naar Mars en Venus altijd speciaal uitgerust met koelsystemen. Wij hebben bijvoorbeeld een uiterst doeltreffend koelapparaat.'

'Dan zitten we behoorlijk in de pekel. Want het zelfde geldt voor onze ruimtepakken.'

Ondanks de nog altijd verzengende temperatuur liepen er al bij voorbaat een paar rillingen over hun rug.

'Zeg, ik ben niet van plan dit te verdragen,' barstte Roy uit. 'Ik stel voor dat we hier nu regelrecht vandaan gaan en naar de Aarde koersen. Meer kunnen ze toch niet van ons verwachten.'

'Ga je gang! Jij bent de piloot. Kun jij op deze afstand van de Zon een koers uitzetten en garanderen dat we niet in de Zon vallen?'

'Godallemachtig! Daar had ik niet aan gedacht.'

Ze waren allebei ten einde raad. Radiocommunicatie was al onmogelijk geweest vanaf het moment waarop ze de baan van Mercurius gepasseerd waren. De zon had net het maximum in de zonnevlekkencyclus bereikt en kosmische storingen deden alle pogingen teniet.

Dus zat er niets anders op dan maar af te wachten.

De volgende paar dagen deden ze niets anders dan de thermometer in het oog houden, met zo nu en dan een onderbreking van een paar minuten als een van beiden toevallig op een nog niet gebruikte verwensing kwam om meneer Frank McCutcheon naar het hoofd te slingeren. Eten en slapen waren dingen waar ze aan toegaven, maar niet van genoten.

En intussen raasde de Helios maar verder, zonder zich ook maar iets aan te trekken van de ellendige toestand waarin de inzittenden zich bevonden.

Zoals Roy voorspeld had daalde de temperatuur tegen het eind van hun zevende dag in de afbuigingsgordel tot beneden het met 'vriespunt' aangegeven rode streepje. Ze voelden zich allebei buitengewoon ongelukkig toen dit gebeurde, ook al hadden ze het verwacht.

Jimmy had ongeveer vierhonderd liter water uit de tank getapt. Daarmee had hij haast iedere emmer, bak of kan aan boord gevuld.

'Zo voorkomen we misschien dat de buizen springen als het water bevriest,' verklaarde hij. 'En als ze toch springen, wat waarschijnlijk wel gebeuren zal, dan kunnen we maar beter zorgen dat we volop water hebben. We moeten hier nog een week blijven, zie je.'

En op de volgende dag, de achtste, bevroor het water. Daar stonden de emmers, overvol met ijs, koud en ijzig blauw. Ze stonden er troosteloos naar te kijken. Jimmy brak er een open.

'Keihard bevroren,' zei hij somber en wikkelde nog een laken om zich heen.

Het viel nu moeilijk nog aan iets anders dan de voortdurend erger wordende kou te denken. Roy en Jimmy hadden, nadat ze al drie of vier hemden en een even groot aantal broeken over elkaar aangetrokken hadden, ieder laken en iedere deken aan boord van het schip in gebruik genomen.

Ze bleven zo lang als ze konden in bed liggen, en als ze er wel uit móesten, dan kropen ze dicht bij elkaar bij de kleine oliebrander om een beetje warmte te krijgen. Maar al gauw werd hun zelfs dat twijfelachtige genoegen ontzegd want, zoals Jimmy opmerkte: '... de olievoorraad is buitengewoon beperkt en we zullen de brander nodig hebben om water en eten te ontdooien.'

Ze waren prikkelbaar en botsingen kwamen vaak voor, maar de gemeenschappelijke ellende weerhield hen ervan elkaar werkelijk naar de keel te vliegen. Maar op de tiende dag gebeurde het toch dat die twee verenigd door een gemeenschappelijke haat, plotseling vrienden werden.

De temperatuur aarzelde ergens in de buurt van het nulpunt, bezig het besluit te nemen naar nog lagere regionen af te dalen. Jimmy zat in een hoekje in elkaar gedoken aan de tijd in New York te denken toen hij zich over de augustushitte beklaagde, en hij vroeg zich af hoe hij dat ooit had kunnen doen. Intussen had Roy lang genoeg met stijve vingers gemanipuleerd om te kunnen berekenen dat ze die kou nog precies 6.354 minuten zouden moeten verdragen.

Vol walging bekeek hij de cijfers en las ze aan Jimmy voor. Die keek woest en gromde: 'Zoals ik me voel maak ik het nog geen 54 minuten, laat staan 6.354.' Toen, ongeduldig: 'Ik wou dat jij iets wist te bedenken om ons hier uit te halen.'

'Als we niet zo dicht bij de zon waren, konden we misschien de staartraketten starten om wat sneller te gaan.'

'Ja, en als we dan eens in de zon terechtkwamen, dan zouden we het lekker warm hebben. Mooie hulp ben jij!'

'Nou, jij bent anders degene die zichzelf Koppie-Koppie Turner noemt. Bedenk jij dan iets. Als je jou hoort praten lijkt het wel of het allemaal mijn schuld is.'

'Dat is het ook, ezelsveulen! Mijn eigen gezonde verstand heeft me al die tijd al gezegd dat ik niet aan die stompzinnige reis mee moest doen. Toen McCutcheon het me voorstelde heb ik vierkant geweigerd. Ik wist wel beter.' Jimmy was erg verbitterd. 'En wat gebeurde er toen? Jij idiote klootzak die je bent, jij zegt ja en stort je hals over kop in iets waar een verstandig mens zich wel voor zou wachten. En toen moest ik natuurlijk wel meedoen.

'Weet jij wat ik had moeten doen?' zei Jimmy, en zijn stem klom de hele toonladder op. 'Ik had jou alleen moeten laten gaan en terwijl jij hier zat te bevriezen zelf bij een loeiend vuur gaan zitten en me lekker verkneuteren. Dat wil zeggen, als ik geweten had wat er te gebeuren stond.'

Een gekwetste en verbaasde uitdrukking verscheen op Roy's gezicht. 'O ja? Dus zo zit het in elkaar! Nou, het enige wat ik ervan zeggen kan is dat jij in elk geval een genie bent in het verdraaien van feiten, al kun je dan verder niets. De waarheid is dat jij zo ongelooflijk stom was om ja te zeggen en ik de arme zielepoot die er door de dwang der omstandigheden bij gesleept werd.'

Jimmy's gezicht was een en al verachting. 'Je bent kennelijk gek geworden van de kou, hoewel ik toe moet geven dat er niet veel voor nodig is om je van het beetje verstand dat je hebt te beroven.'

'Moet je horen,' antwoordde Roy heftig. 'Op 10 oktober heeft McCutcheon me op de visor opgeroepen om me te vertellen dat jij ja gezegd had en dat je je rot gelachen had omdat ik zo'n lafaard was om te weigeren. Ontken je dat soms?'

'Ja, dat ontken ik, en onvoorwaardelijk. Op 10 oktober heeft Zuurpruim mij verteld dat jij besloten had te gaan en met hem gewed had dat...'

Jimmy's stem stierf plotseling weg en een geschokte uitdrukking verscheen op zijn gezicht. 'Zeg ... weet je wel zeker dat McCutcheon jou gezegd heeft dat ik erin toegestemd had mee te gaan?'

Een ijzig, klam gevoel omklemde Roy's hart toen hij door kreeg wat Jimmy bedoelde, een gevoel waarbij de verdoving van de kou helemaal in het niet verzonk.

'Absoluut zeker,' antwoordde hij, 'daar durf ik op te zweren. Daarom ben ik juist meegegaan.'

'Maar hij zei tegen mij dat jij ja gezegd had en daarom ben ik meegegaan.' Jimmy voelde zich ineens verschrikkelijk dom.

Ze vervielen allebei in een langdurig, onheilspellend zwijgen dat tenslotte verbroken werd door Roy, die met een van emotie trillende stem sprak.

'Jimmy, we zijn allebei het slachtoffer van een verachtelijke, smerige, gemene, verraderlijke rotstreek.' Zijn ogen sperden zich wijd open van woede. 'We zijn bedrogen, bestolen ...' De woorden stokten hem in zijn keel maar hij bleef zinloze klanken mompelen, die op een verterende woede wezen.

Jimmy was kalmer, maar niet minder wraakzuchtig: 'Je hebt gelijk, Roy; McCutcheon heeft ons een vuile streek geleverd. Hij heeft de dieptepunten van de menselijke ongerechtigheid bereikt. Maar we zullen hem wel krijgen. Als we er over 6.300 en nog wat minuten doorheen zijn, hebben we nog een appeltje te schillen met meneer McCutcheon.'

'Wat gaan we met hem doen?' Roy's ogen gloeiden van een bloeddorstige vreugde.

'Zo op het eerste ogenblik zou ik zeggen laten we gewoon op hem af stormen en hem in hele kleine stukjes scheuren.'

'Niet gruwelijk genoeg. Wat zou je ervan denken hem in olie te koken?'

'Dat lijkt me wel redelijk, ja; maar misschien kost het te veel tijd. Laten we hem een doodgewoon ouderwets pak op zijn lazer geven - met boksbeugels.'

Roy wreef in zijn handen. 'We zullen nog tijd genoeg krijgen om een stuk of wat echte geschikte maatregelen te bedenken. Die vieze vuile godvergeten pokkenteringhond ...' De rest van zijn tirade was nauwelijks voor publicatie geschikt.

En gedurende nog vier dagen bleef de temperatuur dalen. Op de veertiende en laatste dag bevroor het kwik, en de harde dunne rode pijl wees met zijn bevroren vinger naar veertig graden onder nul.

Op die verschrikkelijke laatste dag hadden ze de oliebrander aangestoken en ze gebruikten de hele schaarse voorraad olie op. Huiverend en meer dan half bevroren zaten ze dicht tegen elkaar aan gedoken en probeerden van de allerlaatste druppel warmte nog te profiteren.

Jimmy had verscheidene dagen geleden in een donker hoekje een paar oorkleppen gevonden, en die veranderden nu ieder uur van eigenaar. Ze zaten allebei bedolven onder een berg dekens hun verkilde handen en voeten warm te wrijven. Met iedere minuut die voorbijging werd hun conversatie, die vrijwel uitsluitend McCutcheon tot onderwerp had, vinniger.

'Altijd weer moet hij die driedubbel vervloekte leuze van de Ruimteposterijen aanhalen: "Onze vlucht door de ..." ' Jimmy stikte haast van machteloze woede.

'Ja, en altijd zit hij maar stoelen te verslijten in plaats van hier te komen en mannenwerk te doen, de rotzak,' stemde Roy in.

'Nou ja, over twee uur moeten we buiten het afbuigingsgebied komen. Dan nog drie weken en we zijn op Venus,' zei Jimmy niesend.

'Voor mij kan het niet gauw genoeg zijn,' antwoordde Snead, die de afgelopen twee dagen behoorlijk had lopen snotteren. 'Ik maak nooit meer een ruimtereis behalve misschien een die me naar Aarde terugbrengt. Hierna ga ik mijn brood verdienen met bananen kweken in Midden-Amerika. Daar kan een mens tenminste fatsoenlijk warm worden.'

'Misschien komen we wel nooit meer van Venus af, na wat we met McCutcheon gaan doen.'

'Nee, daar heb je gelijk in. Maar dat zit wel goed. Op Venus is het zelfs nog warmer dan in Midden-Amerika en dat is het enige waar ik me nog om bekommer.'

'Moeilijkheden met de wet krijgen we ook niet,' zei Jimmy, en weer nieste hij. 'Op Venus is levenslang de zwaarste straf voor moord met voorbedachten rade. De rest van mijn leven in een fijne warme droge cel. Kun je je iets fijners voorstellen?'

De kleine wijzer op de chronometer draaide rond in zijn gelijkmatige tempo; de minuten tikten voorbij. Roy's handen zweefden teder boven de handel die de rechter staartraketten in werking zou stellen, waardoor de Helios weg van de zon en van die verschrikkelijke afbuigingszone gedreven zou worden.

En eindelijk kon Jimmy geestdriftig 'Los!' roepen. 'Laat hem maar razen!'

Met een donker, galmend gebrul startten de raketten. De Helios trilde van voor- tot achtersteven. De piloten voelden hoe de versnelling hen in hun stoelen achteruitdrukte en ze waren blij. Over enkele minuten zou de zon weer schijnen en zouden ze het warm krijgen, opnieuw die gezegende hitte voelen.

Het gebeurde voor ze zich ervan bewust waren. Ineens was er een korte lichtflits, en toen een geknars en een klik, de patrijspoorten aan de zonzijde die dichtklapten.

'Kijk,' riep Roy, 'de sterren! We zijn eruit!' Hij wierp een blik vol extatisch geluk op de thermometer. 'Zo ouwe jongen, van nu af aan gaan we weer omhoog.' Hij trok de dekens nog wat dichter om zich heen, want de kou was er nog.

Er zaten twee mannen in het kantoor van Frank McCutcheon in de afdeling Venus van de Verenigde Ruimteposterijen: McCutcheon zelf en de bejaarde, witharige Zebulon Smith, de uitvinder van het afbuigingsveld. Smith was aan het woord.

'Maar meneer McCutcheon, het is werkelijk van groot belang dat ik precies te weten kom hoe mijn afbuigingsveld gewerkt heeft. Ze zullen u toch zeker wel alle mogelijke informatie overgeseind hebben.'

McCutcheons gezicht was een studie in onbuigzame strengheid toen hij het puntje van een van zijn kwartjessigaren afbeet en hem opstak.

'Dat, mijn waarde meneer Smith,' zei hij, 'is nu precies wat ze niet doen. Vanaf het moment waarop ze zich ver genoeg van de Zon verwijderd hadden om communicatie mogelijk te maken heb ik voortdurend om informatie over het praktisch nut van het veld verzocht. Ze weigeren domweg te antwoorden. Ze zeggen dat het functioneerde en dat ze in leven zijn en dat ze de details wel zullen geven als ze op Venus aankomen. Dat is alles!'

Zebulon Smith slaakte een zucht van teleurstelling. 'Is dat niet een beetje ongewoon; insubordinatie zogezegd? Ik dacht dat ze verplicht waren volledig te zijn in hun rapporten en alle gevraagde details te geven.'

'Dat zijn ze ook. Maar dit zijn mijn toppiloten en ze zijn nogal onbeheerst. We moeten ze wat laten betijen. Bovendien heb ik hen door een trucje zover gekregen om met deze reis mee te gaan, een heel riskante reis zoals u wel weet, en daarom ben ik geneigd wat toegeeflijk te zijn.'

'Nou, dan zal er niets anders voor me op zitten dan te wachten.'

'Och, lang zal het niet duren,' verzekerde McCutcheon hem. 'Ze moeten vandaag binnenkomen, en ik verzeker u dat ik u, zodra ik contact met hen opgenomen heb, de volledige details zal zenden. Uiteindelijk hebben ze twee weken op een afstand van twintig miljoen mijl van de Zon overleefd, dus uw uitvinding is een succes. Dat moet u toch wel reden tot tevredenheid geven.'

Smith was nauwelijks vertrokken of McCutcheons secretaresse kwam binnen met een ietwat verbijsterde uitdrukking op haar gezicht.

'Er is iets mis met de twee piloten van de Helios, meneer McCutcheon,' vertelde ze hem. 'Ik heb net een bulletin van majoor Wade in Pallas City gekregen, waar ze geland zijn. Ze weigerden de feestelijkheden bij te wonen die voor hen georganiseerd waren, maar hebben in plaats daarvan onmiddellijk een raket hierheen genomen, zonder de reden op te willen geven. Toen majoor Wade hen tegen probeerde te houden werden ze gewelddadig, zegt hij.' Ze legde het bericht op zijn bureau.

McCutcheon keek het vluchtig door. 'HmmmI Ze schijnen inderdaad wel verduiveld onbeheerst te zijn. Goed, stuur ze naar me toe zodra ze aankomen. Ik snauw het er wel uit.'

Een uur of drie later misschien drong het probleem van de twee zich misdragende piloten zich opnieuw aan hem op, deze keer door een plotselinge opschudding in de ontvangstkamer. Hij hoorde het donkere, woedende stemgeluid van twee mannen en vervolgens de schrille protesten van zijn secretaresse. Plotseling vloog de deur open en stapten Jim Turner en Roy Snead binnen.

Roy sloot kalm de deur achter zich en ging er met zijn rug tegenaan staan.

'Laat niemand me storen tot ik er mee klaar ben,' zei Jimmy tegen hem.

'Voorlopig komt er niemand door deze deur,' antwoordde Roy grimmig, 'maar denk erom, je hebt me beloofd nog wat voor mij over te laten.'

Al die tijd zei McCutcheon niets, maar toen hij zag dat Turner achteloos een paar boksbeugels uit zijn zak haalde en die met een vastbesloten gezicht om zijn hand deed, kwam hij tot de conclusie dat het nu toch wel tijd werd een eind aan de komedie te maken.

'Dag jongens,' zei hij, met een voor hem ongebruikelijke hartelijkheid. 'Blij jullie weer te zien. Ga zitten.'

Jimmy negeerde het aanbod. 'Hebt u nog iets te zeggen, een laatste verzoek misschien, voor ik met de operatie begin?' Hij knarsetandde met een onaangenaam krassend geluid.

'Nou, als je het zo stelt,' zei McCutcheon, 'dan zou ik weleens precies willen weten wat dit nou eigenlijk allemaal te betekenen heeft... als ik niet té onredelijk ben. Misschien werkte de afbuiger niet goed en hebben jullie een warm tochtje gehad?'

Het enige antwoord daarop was een luid gesnuif van Roy en een kille starende blik van Jimmy.

'In de eerste plaats,' zei die laatste, 'wat was de bedoeling van die smerige, walgelijke rotstreek die je ons geleverd hebt?'

McCutcheon trok verbaasd zijn wenkbrauwen op. 'Bedoel je soms die kleine leugentjes om bestwil die ik jullie vertelde om jullie zover te krijgen mee te gaan? Kom nou, dat was toch niets. Doodgewone zakelijke praktijken, dat is alles. Kom nou, ik haal elke dag veel ergere dingen uit en de mensen beschouwen dat als een doodnormale gang van zaken. Bovendien, wat voor last hebben jullie ervan gehad?'

'Vertel hem eens van ons "plezierige tochtje", Jimmy,' drong Roy aan.

'Dat is nou precies wat ik van plan ben,' kwam het antwoord. Hij wendde zich naar McCutcheon en begon de martelaar te spelen. 'Eerst werden we op die verdomde tocht gebraden bij een temperatuur die tot 150 graden opliep maar dat was te verwachten en daar klagen we dus niet over; we waren maar half zo ver van de Zon als Mercurius.

Maar daarna kwamen we in de gordel terecht waar het licht om ons heen afgebogen werd; de binnenkomende straling nam af tot nul zodat we warmte begonnen te verliezen, en dat niet met maar een graden per dag zoals we in de pilotenschool geleerd hebben.' Hij wachtte even om een paar nieuwe verwensingen uit te braken die hij zojuist bedacht had, en vervolgde toen:

'In drie dagen tijd waren we tot honderd gedaald en in een week tot het vriespunt. Toen hebben we een week lang, zeven eindeloze dagen, onze baan bij een temperatuur onder het vriespunt gevolgd. Het was zo koud dat op de laatste dag het kwik bevroor.' Turners stem verhief zich zo dat hij oversloeg, en Roy bij de deur kreeg een vlaag van zelfmedelijden zodat zijn adem met een hoorbaar snokkend geluid stokte. McCutcheon bleef ondoorgrondelijk.

Jimmy ging verder. 'Daar zaten we dus zonder verwarmingsapparaten, zonder ook maar enige vorm van warmte, we hadden zelfs geen warme kleren. We bevroren gewoon, verdomme; we moesten ons eten ontdooien en ons water smelten. We waren volkomen verstijfd, konden ons niet bewegen. Het was een hel, dat wil ik u wel vertellen, maar dan in negatieve temperatuur.' Hij zweeg, kon geen woorden meer vinden.

Roy Snead nam het van hem over. 'We waren op twintig miljoen mijl van de Zon en ik kreeg last van bevroren oren. Bevroren, ja.' Kwaadaardig schudde hij zijn vuist onder McCutcheons neus. 'En dat was uw schuld. U hebt ons erin geluisd! Terwijl wij zaten te bevriezen namen we ons voor terug te komen en het u betaald te zetten en we zijn van plan ons daar aan te houden.' Hij wendde zich tot Jimmy. 'Ga je gang, begin maar, wil je? We hebben al genoeg tijd verspild.'

'Wacht even, jongens,' zei McCutcheon eindelijk. 'Ik wil dit eerst eventjes goed begrijpen. Jullie bedoelen dus dat het afbuigingsveld zo goed functioneerde dat het alle straling weghield en het beetje warmte dat er nog in het schip was wegzoog?' Jimmy bromde kortaf ten teken van instemming.

'En daardoor hebben jullie een week lang zitten vernikkelen van de kou?' vervolgde McCutcheon.

Opnieuw het korte gebrom.

En toen gebeurde er iets heel vreemds en ongewoons. McCutcheon, de Ouwe Zuurpruim, de man zonder lachspieren, glimlachte. Hij ontblootte zowaar zijn tanden tot een grijns. En wat meer is, de grijns werd hoe langer hoe breder tot er tenslotte een roestig, lang ongebruikt gebleven gegrinnik te horen was dat hoe langer hoe luider werd tot het zich tot een volwassen lach ontwikkelde, en de lach tot een gebulk. In één stentoriaanse uitbarsting maakte McCutcheon een leven lang van knorrige somberheid goed.

De muren weergalmden, de ruiten rammelden, en dat homerische gelach bleef maar doorgaan. Roy en Jimmy stonden er met wijd open mond bij, totaal perplex. Een verbijsterde boekhouder stak in een vlaag van vermetelheid zijn hoofd door de deuropening en bleef als versteend staan. Anderen verdrongen zich in de buurt van de deur en fluisterden vol ontzag. McCutcheon had gelachen!

Geleidelijk nam de lachlust van de oude directeur af. Hij eindigde met een aanval van ademnood en keerde zijn toppiloten, wier verbazing allang plaatsgemaakt had voor verontwaardiging, tenslotte een purperen gezicht toe.

'Jongens,' zei hij, 'dat was de beste mop die ik ooit gehoord heb. Beschouw je salaris maar als verdubbeld, van jullie allebei.' Hij grinnikte nog na als een wekker en had ook nog een prachtige hikaanval gekregen.

De twee piloten bleven onverschillig voor dat prachtige voorstel. 'Wat is er eigenlijk zo verschrikkelijk grappig aan?' wilde Jimmy weten, 'ik voor mij zie niet wat er te lachen valt.'

McCutcheons stem was honingzoet: 'Nou jongens, voor ik wegging heb ik aan elk van jullie verscheidene gestencilde papieren met speciale instructies gegeven. Wat is daarmee gebeurd?'

Er ontstond plotseling een verlegen stilte.

'Ik weet het niet. De mijne zijn zeker zoek geraakt,' slikte Roy.

'Naar de mijne heb ik nooit gekeken; ik heb ze vergeten.' Jimmy was oprecht verslagen.

'Zie je wel,' riep McCutcheon triomfantelijk uit, 'het kwam allemaal door jullie eigen stommiteit.'

'Hoe komt u daar bij?' wilde Jimmy weten. 'Majoor Wade heeft ons alles verteld wat we over het schip moesten weten, en bovendien geloof ik dat er niet veel is wat u ons over het besturen van een ruimteschip zou kunnen vertellen.'

'O nee? Wade heeft kennelijk vergeten jullie op de hoogte te stellen van een onbelangrijk detail dat je in mijn instructies gevonden zou hebben. De kracht van het afbuigingsveld was verstelbaar. Toevallig was het op zijn maximumkracht afgesteld toen jullie vertrokken, dat is alles.' Hij begon weer zachtjes te grinniken. 'Als jullie dus de moeite genomen hadden om die blaadjes even door te lezen, dan zou je geweten hebben dat één kleine beweging aan een klein handeltje,' met zijn duim maakte hij het bijpassende gebaar, 'het veld tot op iedere gewenste graad verzwakt zou hebben en precies zoveel straling doorgelaten had als nodig was.'

En nu begon het gegrinnik weer luider te worden. 'En jullie hebben een week lang zitten vernikkelen van de kou, alleen omdat jullie te stom waren om een hefboompje over te halen. En dan komen jullie toppiloten mij hier verwijten maken. Ik lach me rot!' en daar begon hij weer, terwijl een paar heel schaapachtige jongemannen elkaar steelse blikken toewierpen.

Toen McCutcheon weer normaal werd, waren Jimmy en Roy verdwenen.

In een smalle steeg naast het gebouw stond een kleine jongen van tien jaar met wijd open mond en intense overgave te kijken naar twee jongemannen die in een eigenaardige en nogal ontstellende bezigheid verwikkeld waren: ze trapten elkaar. En het waren nog gemene trappen ook!

Commentaar 2

Toen ik 'Ring om de Zon' schreef had ik erg veel op met de twee hoofdpersonen, Turner en Snead. Ik herinner me nog dat ik het idee had opgevat nog meer verhalen over het stel te schrijven. Dit was een begrijpelijke gedachte, want aan het eind van de dertiger jaren waren er een aantal 'series' van verhalen over een bepaalde figuur of figuren in omloop. Campbell zelf had een paar verrukkelijke verhalen geschreven waarin twee mannen, die Penton en Blake heetten, de hoofdrol speelden, en mijn grootste wens was een imitatie van het duo Penton-Blake te maken.

Het schrijven van series had ook een praktische waarde. In de eerste plaats had je al een duidelijk omschreven achtergrond die je van het ene verhaal op het andere overbracht, zodat de helft van het werk al voor je gedaan was. Ten tweede, als de series populair werden, konden nieuwe verhalen die erin pasten moeilijk afgewezen worden.

Maar de serie met Turner en Snead schreef ik niet. Ik heb het zelfs nooit geprobeerd. Die tijd zou later komen, na twee jaar, toen ik een paar figuren had die er erg veel op leken, Powell en Donovan, die in vier verhalen voorkwamen en inderdaad een rol in een heel succesvolle serie speelden.

Tegen het eind van augustus 1938 had ik vijf verhalen geschreven, waarvan er tenslotte drie gepubliceerd werden. Niet kwaad!

Maar toen volgde er een onvruchtbare periode. Ik was bezig mijn derde studiejaar af te maken en probeerde zonder succes tot de medische faculteit toegelaten te worden. De situatie in Europa was verontrustend. Het was de tijd van de capitulatie in München, en voor een joodse tiener hadden de snelle, onfeilbare overwinningen van Hitler iets schokkends.

De volgende drie verhalen kostten me niet één maand, zoals de drie voorgaande, maar drie maanden. En ze lagen allemaal, zelfs op de meest toegeeflijke markt, nog duidelijk beneden de grenzen der verkoopbaarheid. Het waren 'The Weapon', 'Paths of Destiny', en 'Knossos in lts Glory.' Campbell wees ze stuk voor stuk heel kort na elkaar af, en alle drie maakten ze zonder succes de ronde. Toen kwam er een tijd, bijna drie jaar later, waarin Astonishing belangstelling voor The Weapon' scheen te hebben, maar dat ging toch niet door en de andere twee kwamen daar zelfs nog niet aan toe.

Alle drie verhalen zijn nu voor altijd verdwenen. Van twee ervan herinner ik me absoluut niets meer, maar 'Knossos in lts Glory' was een ambitieuze poging om de mythe van Theseus opnieuw te vertellen in science-fictiontermen. De minotaurus was een buitenaards wezen dat op het oude Kreta landde met de beste bedoelingen, en ik herinner me nog dat ik een verschrikkelijk hoogdravend proza schreef in een poging mijn Kretenzen te laten praten zoals ik me voorstelde dat figuren uit Homerus hoorden te praten. Campbell, altijd weer even vriendelijk, schreef in zijn afwijzing dat mijn werk 'beslist vooruitging, vooral als ik me niet forceerde met het oog op effect'.

Toen ik bezig was met het schrijven van 'Knossos in lts Glory' had ik net mijn cheque voor 'Marooned off Vesta' ontvangen en was ik dus een beroepsschrijver. Dat monterde me aardig op en tegen het eind van november schreef ik 'Ammonium', dat (evenals 'Ring om de Zon') ook weer een poging tot humor was.

Maar ik had zo'n idee dat het bij Campbell niet in de smaak zou vallen, en heb het hem nooit laten zien. In plaats daarvan stuurde ik het naar Thrilling Wonder Stories. Toen ze het afwezen, verloor ik de moed en trok het terug. Pas nadat Future Fiction 'Ring om de Zon' opgenomen had dacht ik dat ik het met dit verhaal toch maar weer eens moest proberen.

Op 23 augustus 1939 stuurde ik het naar Future Fiction, die het opnamen, maar de titel in The Magnificent Possession' ('Het luisterrijke bezit') veranderden.

Het luisterrijke bezit

Op dit ogenblik dacht Walter Sills er, zoals hij al zo vaak eerder gedaan had, over na hoe moeilijk en vreugdeloos het leven eigenlijk was. Hij liet zijn blik door zijn gore scheikundige laboratorium gaan en grinnikte cynisch - werken in zo'n smerig hol, leven van zo nu en dan een paar ertsanalyses die nauwelijks genoeg opbrachten voor de allernoodzakelijkste uitrusting, terwijl anderen, die misschien niet half zoveel waard waren als hij, voor grote industriële concerns werkten en een makkelijk leventje leidden.

Hij keek door het raam naar de Hudsonrivier, die rozig getint was in de gloed van de wegstervende zon, en vroeg zich somber af of deze laatste experimenten hem dan toch eindelijk de roem en het succes zouden bezorgen waar hij op uit was, of alleen maar weer een nieuw vals alarm waren.

De niet afgesloten deur ging krakend op een kier open en het vrolijke gezicht van Eugene Taylor vertoonde zich plotseling. Sills wuifde en nu werd ook Taylors lichaam zichtbaar en kwam het laboratorium binnen.

'Hallo, ouwe zuiplap,' klonk de luide, zorgeloze groet. 'Hoe staat het leven?'

Sills schudde zijn hoofd om de uitbundigheid van de ander. 'Ik wou dat ik jouw bespottelijke levensopvatting had, Gene. Als je het dan weten wilt, het gaat belabberd. Ik heb geld nodig, en hoe meer ik nodig heb, des te minder heb ik.'

'Nou, ik heb toch zeker ook geen geld, of wel soms?' vroeg Taylor. 'Maar waarom zou je je daar zorgen over maken? Je bent al vijftig, en zorgen hebben je niets anders opgeleverd dan een kale kop. Ik ben dertig, en ik hou mijn prachtige bruine haren liever.'

De scheikundige grinnikte. 'Ik krijg mijn geld heus wel, Gene. Laat dat maar aan mij over.'

'Die nieuwe ideeën van je, belooft dat wel wat?'

'O ja? Ik heb je er niet veel over verteld, wel? Nou ja, kom maar hier, dan zal ik je laten zien wat voor vorderingen ik gemaakt heb.'

Taylor volgde Sills naar een tafeltje waar een rekje met reageerbuisjes op stond; een daarvan was tot op ruim een centimeter hoogte gevuld met een blinkende metaalachtige substantie.

'Een mengsel van natrium en kwik, of natriumamalgaam zoals het genoemd wordt,' legde Sills uit, terwijl hij er naar wees.

Hij pakte een flesje met het etiket 'Ammoniumchloride-opl.' van de plank en goot er een beetje van in het buisje. Onmiddellijk begon het natriumamalgaam in een weinig compacte, sponsachtige substantie te veranderen.

'Dat is ammoniumamalgaam,' merkte Sills op. 'Het ammoniumradicaal (NH_4) werkt hier als een metaal en verbindt zich met het kwik.' Hij wachtte tot de actie zich voltooid had en goot toen de bovendrijvende vloeistof eraf.

'Ammoniumamalgaam is niet erg duurzaam,' verklaarde hij Taylor, 'daarom moet ik snel te werk gaan.' Hij pakte een flacon met een strogele, lekker geurende vloeistof en vulde daar het reageerbuisje mee bij. Toen hij het begon te schudden verdween het ammoniumamalgaam en in plaats daarvan rolde er een druppeltje van een metaalachtige vloeistof over de bodem.

Taylor staarde met open mond naar het reageerbuisje. 'Wat is er gebeurd?'

'Deze vloeistof is een samengesteld derivaat van hydrazine, dat ik ontdekt heb en ammonaline heb genoemd. De formule ervan heb ik nog niet uitgewerkt, maar dat is niet van belang. Waar het om gaat is dat het de eigenschap heeft het ammonium uit het amalgaam op te lossen. Die paar druppeltjes op de bodem zijn zuiver kwik; het ammonium is opgelost.'

Taylor reageerde niet en Sills begon geestdriftig te worden. 'Zie je de gevolgtrekkingen niet? Ik ben al half op weg naar het isoleren van zuiver ammonium, iets wat nog nooit gelukt is! Als ik dat eenmaal bereikt heb betekent het roem, succes, de Nobelprijs en wie weet wat nog meer.'

'Wauw!' Taylor staarde er nu met heel wat meer eerbied naar. 'Dat gele spul ziet er voor mij anders helemaal niet zo belangrijk uit.' Hij greep ernaar, maar Sills hield het van hem weg.

'Ik ben nog lang niet klaar, Gene. Ik moet het nog in zijn vrije metaalachtige staat zien te krijgen, en dat lukt me tot nu toe nog niet. Iedere keer als ik de ammonaline probeer uit te dampen, breekt het ammonium af tot duurzame ammoniak en waterstof... Maar ik krijg het voor elkaar - ik krijg het voor elkaar!'

Twee weken later speelde zich de epiloog van de voorgaande scène af. Taylor kreeg een gehaast, dringend telefoontje van zijn vriend de scheikundige en verscheen zenuwachtig en vol verwachting in het laboratorium.

'Heb je het?'

'Ik heb het - en het is nog geweldiger dan ik dacht! Er zitten miljoenen aan vast, echt.' Sills' ogen straalden van verrukking.

'Ik heb er tot nu toe vanuit een verkeerd uitgangspunt aan gewerkt,' legde hij uit. 'Door het oplosmiddel te verhitten werd altijd weer het opgeloste ammonium afgebroken, daarom heb ik het door bevriezing afgescheiden. Dat werkt op dezelfde manier als pekel dat, als het langzaam bevroren wordt, tot nieuw ijs bevriest, doordat het zout eruit kristalliseert. Gelukkig bevriest ammonaline al bij 18 graden Celsius en het hoeft dus niet sterk afgekoeld te worden.'

Hij wees met een weids gebaar naar een klein bekerglas dat in een kistje met glazen wanden stond. Het bekerglas bevatte bleke, strogele, naaldvormige kristallen, die bedekt waren met een dun laagje van een tamelijk doffe, geelachtige substantie.

'Waarom dat kistje?' vroeg Taylor.

'Ik heb het met argon gevuld om het ammonium (dat is de gele substantie op de ammonaline) zuiver te houden. Het is zo actief dat het op alles behalve een gas van het heliumtype zal reageren.'

Taylor gaf blijk van zijn verwondering en sloeg zijn voldaan glimlachende vriend op de rug.

'Wacht even, Gene, het mooiste moet nog komen.'

Hij ging Taylor voor naar de andere kant van de kamer en Sills' trillende vinger wees naar een tweede luchtdicht glazen kistje waar een brok metaal van een blinkende, gele kleur in lag te fonkelen en te schitteren.

'Dat, vriend, is ammoniumoxyde - (NH_4)2O - gevormd door volkomen droge lucht over vrij ammoniummetaal te leiden. Het is volmaakt inert (het verzegelde kistje bevat bij voorbeeld een beetje chloor, en toch is er geen enkele reactie). Het is even goedkoop te vervaardigen als aluminium, misschien zelfs nog goedkoper, en toch lijkt het nog meer op goud dan goud zelf. Zie je de mogelijkheden?'

'Ja wat dacht je?' barstte Taylor uit. 'Het zal het hele land veroveren. Je kunt ammonium sieraden krijgen, en met ammonium geplateerd tafelgerei, en nog wel een miljoen andere dingen. En verder, wie weet hoeveel ontelbare industriële toepassingen het nog kan krijgen? Je bent rijk, Walt, je bent rijk!'

'Wij zijn rijk,' verbeterde Sills hem vriendelijk. Hij liep naar de telefoon. 'Hier zullen de kranten van horen. Ik ga gelijk beginnen van de roem te profiteren.'

Taylor fronste zijn voorhoofd: 'Misschien kun je het beter geheimhouden, Walt.'

'O, over het procédé laat ik niets los. Ik zal ze alleen maar het globale idee geven. Bovendien zitten we safe; de patentaanvrage is nu al in Washington.'

Maar Sills vergiste zich! Het artikel in de krant betekende voor hen allebei het begin van twee heel, heel koortsachtige dagen.

J. Throgmorton Bankhead is wat men gewoonlijk een grootindustrieel noemt. Als hoofd van de Super Chroom- en Verzilveringsmaatschappij verdiende hij die titel ongetwijfeld; maar voor zijn geduldige en lankmoedige vrouw was hij alleen maar een humeurige echtgenoot met een slechte spijsvertering, vooral aan de ontbijttafel... en hij zat nu aan de ontbijttafel.

Terwijl hij woedend met zijn ochtendblad ritselde, sputterde hij tussen twee hapjes beboterde toost: 'Die man brengt het land naar de ondergang.' Ontzet wees hij naar een paar vette, zwarte koppen. 'Ik heb het al eerder gezegd en ik zeg het nu weer dat die man stapelmesjokke is. Hij zal zijn zin niet krijgen ...'

'Joseph, alsjeblieft,' smeekte zijn vrouw, 'je loopt helemaal paars aan. Denk toch om je hoge bloeddruk. Je weet toch wel wat de dokter gezegd heeft: lees het nieuws uit Washington niet meer als het je zo ergert. Luister nu eens, lieve, de keukenmeid, weet je wel. Ze is...'

'De dokter is een godvergeten idioot, en jij ook,' schreeuwde J. Throgmorton Bankhead. 'Ik zal al het nieuws lezen dat ik wil en paars aanlopen ook als ik daar zin in heb.'

Hij bracht de kop koffie naar zijn mond en nam een kritische slok. Terwijl hij daar mee bezig was, viel zijn blik op een wat onbeduidender krantenkopje meer onder aan de pagina: 'Geleerde ontdekt surrogaat voor goud.' De koffiekop bleef in de lucht zweven terwijl hij haastig het artikel doornam. 'Dit nieuwe metaal,' luidde het gedeeltelijk, 'is volgens de ontdekker voor de toepassing in goedkoop maar prachtig juwelierswerk veel beter dan chroom, nikkel of zilver. "Een kantoorbediende die twintig dollar per week verdient," zei professor Sills, "zal van ammonium tafelzilver eten dat er indrukwekkender uitziet dan het gouden serviesgoed van een Nabob van India." Er is geen...'

Maar J. Throgmorton Bankhead las al niet meer. Visioenen van een geruïneerde Super Chroom- en Verzilveringsmaatschappij dansten voor zijn ogen; en terwijl ze dansten viel de kop koffie uit zijn handen zodat de hete vloeistof over zijn broekspijpen spatte.

Geschrokken sprong zijn vrouw op: 'Wat is er, Joseph; wat is er?'

'Niets,' schreeuwde Bankhead. 'Niets. Ga in godsnaam weg, wil je?'

Woedend stapte hij de kamer uit en liet zijn vrouw achter, die onmiddellijk de krant na begon te zoeken naar wat het toch zijn kon dat hem zo in verwarring gebracht had.

Bob's Tavern in 15th Street is gewoonlijk op alle uren van de dag wel behoorlijk vol, maar op de morgen waar we het over hebben was er niemand op vier à vijf nogal armoedig geklede mannen na, die om de welgedane, deftige gestalte van Peter Q. Hornswoggle gegroept stonden, een eminent ex-congreslid.

Peter Q. Hornswoggle was als gewoonlijk weer heel welbespraakt. En als gewoonlijk betrof zijn thema het leven van een congreslid.

'Ik herinner me een toepasselijk geval,' zei hij, 'waarin dat zelfde argument in het Huis naar voren werd gebracht, en waarop ik als volgt van repliek diende: "De eminente heer uit Nevada ziet in zijn verklaringen één hoogst belangrijk aspect van het probleem over het hoofd. Hij beseft niet dat het in het belang van de hele natie is dat er spoedig aandacht geschonken wordt aan de appelschillers van dit land; want, heren, van het welzijn van de appelschillers hangt de toekomst van de hele fruitindustrie af en op de fruitindustrie berust de hele economie van deze grootse, roemrijke natie, de Verenigde Staten van Amerika".'

Hornswoggle zweeg een ogenblik, sloeg in één teug een halve pint bier achterover en zei toen met een triomfantelijke glimlach: 'Ik aarzel niet te zeggen, heren, dat na deze verklaring het hele Huis van Afgevaardigden in een wild, luidruchtig applaus losbarstte.'

Een van de verzamelde luisteraars schudde langzaam en verwonderd zijn hoofd. 'Het moet wel fantastisch zijn om zo te kunnen oreren, senator. U moet wel een sensatie geweest zijn.'

'Ja, nou en of,' stemde de barman in, 'het is een grof schandaal dat u bij de laatste verkiezingen verslagen werd.'

Een kleine schok ging door het gewezen congreslid en op een zeer waardige toon begon hij: 'Ik heb uit betrouwbare bronnen vernomen dat de toepassing van omkoperij in die campagne tot ongekende...' Zijn stem stierf plotseling weg, want zijn blik was op een artikel in de krant gevallen, die één van zijn toehoorders in zijn hand had. Hij griste de krant weg en las het zwijgend door, waarop plotseling een idee in zijn ogen blonk.

'Vrienden,' zei hij, zich weer tot hen richtend, 'ik geloof dat ik jullie verlaten moet. Er valt onmiddellijk dringend werk te verrichten op het stadhuis.' Hij boog zich naar de barman over en fluisterde: 'Heb jij soms vijfentwintig cent voor me? Ik kom net tot de ontdekking dat ik mijn portefeuille in het kantoor van de burgemeester heb laten liggen. Ik betaal het je beslist morgen terug.'

Met het met tegenzin gegeven kwartje in zijn hand geklemd verliet Peter Q. Hornswoggle de bar.

In een klein, schemerig verlicht kamertje ergens in de lagere regionen van First Avenue, was Michael Maguire, bij de politie beter bekend onder de veel welluidender naam Mike de Slak, bezig onder het neuriën van een onwelluidend liedje zijn trouwe revolver schoon te maken. De deur ging op een kier open en Mike keek op.

'Ben jij dat, Slappy?'

'Ja, maat.' Een klein, verschrompeld mannetje kwam schuchter naar binnen. 'Ik heb het avondblad voor je meegebracht. De smerissen denken nog steeds dat Bragoni het geflikt heeft.'

O ja? Dat is goed.' Hij boog zich onverschillig over de revolver. 'Verder nog iets aan de hand?'

'Belneent! Een of andere mesjokkene griet heeft zich van kant gemaakt, dat is alles.'

Hij gooide Mike de krant toe en vertrok. Mike leunde achterover en bladerde het blad verveeld door.

Een kop trok zijn aandacht en hij las het korte artikeltje dat er onder stond. Toen hij klaar was, gooide hij de krant naast zich neer, stak een sigaret op en begon wat diep denkwerk te verrichten. Toen maakte hij de deur open.

'Hé, Slappy, kom eens hier. Er valt een karweitje te doen.'

Walter Sills was gelukkig, dolgelukkig. Hij liep door zijn laboratorium, koning van alles wat hij overzag, trots rondstappend als een pauw, zich koesterend in zijn nieuwe roem. Eugene Taylor zat naar hem te kijken, zelf nauwelijks minder gelukkig.

'Wat geeft dat voor gevoel, beroemd te zijn?' wilde Taylor weten.

'Als een miljoen dollar; en voor die prijs ben ik van plan het geheim van het ammoniummetaal te verkopen. Van nu af aan zal ik kunnen leven als een vorst.'

'Laat de praktische details maar aan mij over, Walt. Vandaag moet ik contact opnemen met Staples van de Adelaar Staalfabrieken. Van hem krijg je wel een behoorlijke prijs.'

Er werd gebeld, en Sills maakte een sprongetje. Hij holde naar de deur om open te doen.

'Woont Walter Sills hier?' De fors gebouwde, dreigend fronsende bezoeker keek hooghartig om zich heen.

'Ja, ik ben Sills. U wilde me spreken?'

'Ja. Mijn naam is J. Throgmorton Bankhead en ik vertegenwoordig de Super Chroom- en Verzilveringsmaatschappij. Ik zou even een onderhoudje met u willen hebben.'

'Kom erin. Kom erin! Dit is Eugene Taylor, mijn compagnon. U kunt vrijuit spreken waar hij bij is.'

'Uitstekend.' Bankhead liet zich zwaar in een stoel zakken. 'U vermoedt zeker wel waarom ik u op ben komen zoeken.'

'Ik neem aan dat u in de kranten over het nieuwe ammoniummetaal gelezen hebt.'

'Inderdaad. Ik kom eens kijken of er iets waars in dat verhaal zit en om uw procédé te kopen als er een is.'

'U kunt het zelf bekijken, meneer.' Sills ging de magnaat voor naar de plaats waar het met argon gevulde bakje van de paar gram zuivere ammonium stond. 'Dat is het metaal. Hier rechts heb ik het oxyde, een oxyde dat merkwaardigerwijs nog meer metaal is dan het metaal zelf. Het is het oxyde dat de kranten goudsurrogaat noemen.'

Op Bankheads gezicht was geen spoortje van het beklemmende gevoel te zien dat hij onderging toen hij vol ontzetting naar het oxyde keek. 'Haal het er eens uit, in de open lucht,' zei hij, 'en laat het me eens bekijken.'

Sills schudde het hoofd. 'Dat kan ik niet, meneer Bankhead. Dit zijn de eerste exemplaren van ammonium en ammoniumoxyde die ooit bestaan hebben. Het zijn museumstukken. Ik kan er makkelijk meer voor u maken, als u wilt.'

'Dat zult u ook wel moeten doen, als u verwacht dat ik er mijn geld in steek. U overtuigt me en ik ben eventueel bereid uw patent te kopen voor... ach, laten we zeggen duizend dollar.'

"Duizend dollar!' riepen Sills en Taylor gelijktijdig uit.

'Een heel behoorlijke prijs, heren.'

'Een miljoen zou meer in de richting komen,' schreeuwde Taylor verontwaardigd. 'Deze ontdekking is een goudmijn.'

'Een miljoen, toe maar! Jullie dromen, heren. De kwestie is dat mijn firma al jarenlang het ammonium op het spoor is, en we staan nu juist op het punt het probleem op te lossen. Jammer genoeg zijn jullie ons net ongeveer een week vóór, en daarom wil ik uw patent kopen om mijn firma een hoop last te besparen. U begrijpt natuurlijk wel dat als u mijn aanbod weigert, ik gewoon verder mijn gang zou kunnen gaan en het metaal volgens mijn eigen procédé vervaardigen.'

'Dan zullen we u een proces aandoen,' zei Taylor.

'Hebt u het geld voor een langdurig en kostbaar proces?' Er gleed een gemene glimlach over Bankheads gezicht. 'Ik wel, ziet u. Maar om u te bewijzen dat ik niet onredelijk ben, zal ik mijn aanbod tot tweeduizend verhogen.'

'U hebt onze prijs gehoord,' antwoordde Taylor onaandoenlijk, 'en daar hebben we niets meer aan toe te voegen.'

'Goed dan, heren.' Bankhead liep al naar de deur. 'Denk er nog maar eens over na. Ik weet zeker dat jullie op mijn aanbod in zullen gaan.'

Hij opende de deur en onthulde zo de symmetrische gedaante van Peter Q. Hornswoggle, die in verrukte concentratie voor het sleutelgat gebukt zat. Bankhead lachte honend en het gewezen congreslid sprong ontsteld op en maakte haastig twee of drie buigingen, want iets beters wist hij zo gauw niet te bedenken.

De financier liep verachtelijk langs hem en Hornswoggle kwam binnen, sloeg met een klap de deur achter zich dicht en bleef tegenover de beide verbijsterde vrienden staan.

'Die man, waarde heren, is een boosdoener van grote rijkdom, een economische royalist. Hij behoort tot de soort vraatzuchtige roofdieren die de ondergang van dit land zijn. U hebt er goed aan gedaan zijn aanbod af te wijzen.' Hij plaatste zijn hand op zijn brede borst en glimlachte hen welwillend toe.

'Wie bent u voor den duivel?' bracht Taylor, die plotseling van zijn aanvankelijke verbazing bekwam, er met schorre stem uit.

'Ik?' Hornswoggle was van zijn stuk gebracht. 'Wel... eh ... ik ben Peter Quintus Hornswoggle. U kent me toch zeker wel. Ik heb vorig jaar in het Huis van Afgevaardigden gezeten.'

'Nooit van u gehoord. Wat wilt u?'

'Wel allemachtig! Ik lees net in de kranten van uw fantastische ontdekking en nu kom ik u nederig mijn diensten aanbieden.'

'Wat voor diensten?'

'Tja, uiteindelijk bent u geen van beiden mannen van de wereld. Met uw nieuwe vinding zult u een makkelijke prooi zijn voor iedere gewetenloze zelfzuchtige figuur die maar op komt dagen, iemand als Bankhead bijvoorbeeld. En een praktisch zakenman zoals ik, iemand die ervaring heeft en weet wat er in de wereld te koop is, zou voor u van onschatbare waarde zijn. Ik zou uw zaken kunnen behartigen, voor de details zorgen, erop toezien dat..

'En dat allemaal natuurlijk voor niets, hè?' vroeg Taylor sardonisch.

Hornswoggle kreeg een krampachtige hoestbui. 'Nou ja, ik had natuurlijk zo gedacht dat me wel een klein passend aandeel in uw ontdekking toegekend zou worden.'

Sills, die er al die tijd zwijgend bij had gezeten, stond plotseling op. 'Maak dat je wegkomt! Heb je me gehoord? Eruit, voor ik de politie bel.'

'Kom nou, professor Sills, niet zo opgewonden alstublieft,' zei Hornswoggle, terwijl hij zich achterwaarts terugtrok in de richting van de deur, die Taylor voor hem openhield. Nog steeds protesterend liep hij naar buiten en vloekte binnensmonds toen de deur voor zijn neus dichtgeslagen werd.

Sills liet zich met een vermoeid gebaar in de dichtstbijzijnde stoel zakken. 'Wat moeten we doen, Gene? Hij biedt maar tweeduizend. Een week geleden zou dat meer geweest zijn dan ik ooit had durven hopen, maar nu ...'

'Vergeet het maar. Die kerel blufte alleen maar. Moet je horen, ik ga nu regelrecht naar Staples toe. We verkopen het hem voor wat we krijgen kunnen (dat moet natuurlijk ruimschoots voldoende zijn) en als er dan moeilijkheden met Bankhead komen, nou ja, dat is dan Staples' zaak.' Hij klopte de ander op zijn schouder. 'Onze moeilijkheden zijn nu vrijwel achter de rug.'

Maar jammer genoeg vergiste Taylor zich; hun moeilijkheden begonnen pas.

Aan de overkant van de straat hield een heimelijke figuur met kraaloogjes, die boven de hoog opgeslagen kraag van zijn jas uit tuurden, zorgvuldig het huis in het oog. Een nieuwsgierige politieman zou hem misschien als Slappy Egan herkend hebben als hij de moeite genomen had om te kijken, maar niemand nam die moeite en daardoor kon Slappy ongehinderd blijven staan.

'Verrek,' mompelde hij in zichzelf, 'dat wordt een makkie. De hele werkplaats op de benedenverdieping, het achterraam is met een tandenstoker open te wrikken, geen alarm, niks.' Hij grinnikte en liep weg.

Maar Slappy was niet de enige die zulke ideeën had. Terwijl Peter Q. Hornswoggle wegliep zwierven er ook eigenaardige gedachten door die zware schedel van hem - gedachten die een zeker aantal nogal ongewone handelingen met zich mee brachten.

En J. Throgmorton Bankhead was al even actief. Aangezien hij tot die manhaftige soort behoorde die als doordouwers bekend staan en hij absoluut geen scrupules kende als het erom ging hoe hij iets moest doordouwen, en zeker niet van plan was een miljoen dollar voor het geheim van het ammonium te betalen achtte hij het nodig een beroep op een zeker iemand uit zijn kennissenkring te doen.

Hoewel die kennis een heel nuttig persoon was, was hij ook wel een beetje een onguur sujet, en daarom achtte Bankhead het raadzaam om bij zijn bezoek aan hem uiterst voorzichtig en op zijn hoede te zijn. Maar het gesprek dat erop volgde eindigde voor beiden op aangename wijze.

Walter Sills schokte met een plotselinge schrik wakker uit een onrustige slaap. Hij luisterde even ongerust, boog zich toen over Taylor heen en stootte hem aan. Hij werd beloond door een paar onsamenhangende neusgeluiden.

'Gene, Gene, word eens wakker! Kom, sta op!'

'Hè? Wat is er? Wat maak je toch een drukte..

'Hou je mond! Luister, hoor je dat?'

'Ik hoor niets. Laat me met rust, wil je?'

Sills legde zijn vinger op zijn lippen, en de ander hield zich stil. Beneden in het laboratorium waren duidelijk schuifelende geluiden te horen.

Taylor sperde zijn ogen wijd open en de slaap week nu helemaal van hem. 'Inbrekers!' fluisterde hij.

Ze kropen allebei uit bed, trokken kamerjas en pantoffels aan en liepen op hun tenen naar de deur. Taylor had een revolver bij zich en ging als eerste de trap af.

Ze waren misschien ongeveer halverwege de trap gekomen toen er van beneden plotseling een verbaasde schreeuw kwam, gevolgd door een reeks harde geluiden van een ranselpartij. Dit duurde enkele ogenblikken en toen kwam er een luid gerinkel van glaswerk.

'Mijn ammonium!' riep Sills met verslagen stem, en hij stormde hals over kop langs Taylors grijpende armen heen de trap af.

De scheikundige rende het laboratorium in, op de voet gevolgd door zijn vloekende compagnon, en knipte de lichten aan. Twee worstelende figuren knipperden uilachtig in het plotselinge licht en lieten elkaar los.

Taylors revolver hield hen onder schot. 'Zo, zo, dat is een verrassing,' zei hij.

Een van de twee kwam van tussen een chaos van gebroken bekerglazen en flacons wankelend overeind en slaagde erin, zijn hand koesterend om een wond op zijn pols gelegd, een nog altijd deftige buiging met zijn welgedane lichaam te maken. Het was Peter Q. Hornswoggle.

'Het lijdt geen twijfel,' zei hij, terwijl hij zenuwachtig het muurvast in Taylors hand liggende vuurwapen in het oog hield, 'dat de omstandigheden verdacht lijken, maar ik kan alles heel makkelijk verklaren. Ziet u, ondanks de zeer ruwe behandeling die ik ondervonden heb nadat ik u mijn zo redelijke voorstel gedaan had, koesterde ik nog steeds een grote, vriendelijk bedoelde belangstelling voor u beiden.

Daarom, omdat ik een man van de wereld ben, en de ongerechtigheden van de mens ken, besloot ik vannacht bij uw huis een oogje in het zeil te houden, want ik zag wel dat u verzuimd had de nodige voorzorgsmaatregelen tegen inbrekers te nemen. U kunt zich dus mijn verbazing wel voorstellen toen ik dit snode individu,' hij wees naar de platneuzige woesteling die nog half versuft op de vloer lag, 'door het achterraam naar binnen zag sluipen.

Onmiddellijk riskeerde ik lijf en leden door de misdadiger te volgen, en stelde wanhopige pogingen in het werk om uw grote ontdekking te redden. Ik ben werkelijk van mening dat ik veel waardering verdien voor wat ik gedaan heb. Ik ben ervan overtuigd dat u mij nu als een waardevolle figuur zult beschouwen om zaken mee te doen en uw antwoorden op mijn eerdere voorstellen zult herzien.'

Taylor hoorde het allemaal met een cynische glimlach aan. 'Je kunt zeker wel erg vlot liegen, niet, P. Q.?'

Hij zou er nog uitvoeriger en krachtiger op doorgegaan zijn als de andere inbreker niet plotseling luid protesterend zijn stem verheven had. 'Kelere, baas, die dikke knoeier daar probeert me alleen maar voor Jan Lul te zetten. Ik doe ook alleen maar wat me opgedragen wordt, baas. Een knaap heeft me aangenomen om hier naar binnen te gaan en de brandkast leeg te jatten en ik probeerde alleen maar een beetje eerlijke poen te verdienen. Gewoon een brandkassie kraken, baas, ik ben echt niet van plan om iemand kwaad te doen.

En net toen ik aan het karwei zou gaan - beetje op temperatuur komen zogezegd - komt me dat kleine kereltje naar binnen kruipen met een beitel en een soldeerlamp en stiefelt regelrecht op de brandkast af. Nou moet ik natuurlijk niks van concurrentie hebben, dus ik zit voor hem te spinsen en toen...'

Maar Hornswoggle had zich in ijzige hooghartigheid opgericht. 'Het valt nog te bezien of het woord van een gangster wel opweegt tegen dat van iemand die, zoals ik naar waarheid zeggen kan, in zijn tijd met de meest eminente leden van het grote...'

'Stil jullie allebei,' schreeuwde Taylor, terwijl hij dreigend met de revolver zwaaide. 'Ik ga de politie bellen en dan moeten jullie die maar lastig vallen met je verhaaltjes. Zeg, Walt, is alles in orde?'

'Ik geloof van wel!' Sills kwam terug van zijn inspectietocht door het laboratorium. 'Ze hebben alleen maar wat leeg glaswerk omgegooid. De rest is onbeschadigd.'

'Uitstekend,' begon Taylor, en toen verslikte hij zich vol ontzetting.

Door het portaal kwam een doodkalm individu binnenstappen, zijn hoed diep over zijn ogen getrokken. Een op deskundige wijze gemanipuleerde revolver bracht een aanzienlijke verandering in de situatie teweeg.

'Oké,' bromde hij tegen Taylor, 'laat die blaffer maar vallen!' De ander liet het wapen met tegenzin uit zijn vingers glijden en met een harde klap kwam het op de vloer terecht.

De nieuwe bedreiging nam de vier anderen met een sardonische blik op. 'Zo zo! Dus er waren nog twee die me die vlieg af probeerden te vangen. Het schijnt hier wel een hele populaire tent te zijn.'

Sills en Taylor keken stompzinnig toe, terwijl Hornswoggles tanden energiek begonnen te klapperen. De eerste gangster stapte bangig achteruit, mompelend: 'Godallemachtig, dat is Mike de Slak.'

'Ja ja,' kraste Mike, 'Mike de Slak. Heel wat kerels kennen me en weten dat ik er geen been in zie de trekker over te halen als ik daar zin in heb. Kom op, Kale, aan het werk. Je weet wel, het gaat om dat namaakgoud van je. Kom op, voor ik tot vijf tel.'

Sills liep langzaam naar de oude brandkast in de hoek. Mike stapte zorgeloos achteruit om hem de ruimte te geven, maar daarbij streek hij met zijn mouw langs een plank. Een klein flesje met een oplossing van sodiumsulfaat wankelde en viel.

Sills kreeg plotseling een ingeving en schreeuwde: 'Mijn God, kijk uit! Dat is nitroglycerine!'

Het flesje kwam met een enorm gerinkel van gebroken glas op de grond terecht en onwillekeurig gaf Mike een schreeuw en sprong vol ontzetting opzij. En terwijl hij dat deed, vloog Taylor in een schitterende stormaanval op hem af. Op hetzelfde ogenblik deed Sills een greep naar Taylors wapen om de twee anderen onder schot te houden. Maar dat hoefde al niet meer. Al bij het allereerste begin van de verwarring waren ze haastig verdwenen in de nacht waar ze uit voortgekomen waren.

Taylor en Mike de Slak rolden om en om over de vloer van het laboratorium, elkaar omstrengelend in een wanhopige worsteling, terwijl Sills over en om hen heen sprong en om een ogenblik van betrekkelijke rust bad waarin hij de revolver plotseling in onzachte aanraking met de schedel van de gangster kon brengen.

Maar dat moment kwam niet. Plotseling deed Mike een uitval, trof Taylor met een verdovende klap onder zijn kin en rukte zich los. Sills gaf éen schreeuw van ontsteltenis en haalde de trekker over, zijn revolver op de vluchtende gedaante gericht. Maar hij schoot helemaal mis en Mike ontkwam ongedeerd. Sills deed geen poging hem te volgen.

Een flinke plas koud water bracht Taylor weer bij bewustzijn. Versuft schudde hij zijn hoofd terwijl hij de rommel om hem heen overzag.

'Oef!' zei hij. 'Wat een nacht!'

Sills steunde: 'Wat moeten we nu doen, Gene? Ons leven loopt gevaar. Ik had nooit aan de mogelijkheid gedacht dat er dieven zouden komen, anders zou ik nooit iets van mijn ontdekking aan de krant verteld hebben.'

'Ach, nou ja, het kwaad is toch al gebeurd; het heeft geen zin er nu nog over te gaan jammeren. Moet je horen, het eerste wat we nu moeten doen is weer gaan slapen. Vannacht vallen ze ons toch niet meer lastig. Morgen ga je naar de bank en deponeer je de papieren met de bijzonderheden van het procédé in de kluis (wat je natuurlijk al veel eerder had moeten doen). Staples komt hier om 3 uur 's middags; we sluiten het zaakje af en dan zullen we eindelijk voor altijd gelukkig kunnen leven.'

De scheikundige schudde somber zijn hoofd. 'Het ammonium heeft tot nu toe al heel wat opwinding veroorzaakt. Ik wou haast dat ik er nooit van gehoord had, en ik voel er eigenlijk nog meer voor maar weer aan mijn ertsanalyses te gaan zitten.'

Terwijl Walter Sills zich door de stad naar zijn bank jachtte, vond hij geen reden om iets aan die wens te veranderen. Zelfs het troostende, vertrouwde schudden van zijn stokoude, gedeukte automobiel wist hem niet op te vrolijken. Van een leven dat gekenmerkt werd door een vredige monotonie was hij een periode van krankzinnige opwinding binnengetreden, en die verandering bevredigde hem helemaal niet.

Rijkdom heeft al net als armoede zijn eigen speciale problemen, merkte hij diepzinnig in zichzelf op, terwijl hij de wagen voor het twee verdiepingen hoge, marmeren bankgebouw liet stoppen. Behoedzaam stapte hij uit, strekte zijn verkrampte benen en stevende op de draaideur af.

Maar zo ver kwam hij niet. Twee potige exemplaren van het menselijk ras kwamen aan weerszijden van hem lopen en Sills voelde een heel hard voorwerp pijnlijk hard tegen zijn ribben drukken. Onwillekeurig opende hij zijn mond, en als onmiddellijke reactie hoorde hij een ijzige stem in zijn oren: 'Rustig aan, Kale, anders krijg je wat je verdient voor die verdomde rotstreek die je me vannacht geleverd hebt.'

Sills huiverde en werd kalm. Zonder moeite herkende hij de stem van Mike de Slak:

'Waar zijn de bijzonderheden?' vroeg Mike, 'en vlug een beetje.'

'Binnenzak,' kwaakte Sills beverig.

Mikes maat stak met een behendig gebaar zijn hand in de aangewezen zak en rukte er drie of vier foliovelletjes uit.

'Is dat het, Mike?'

Een haastige taxatie en een knikje: 'Ja, we hebben het. Goed, Baldy, ga je gang!' Een plotselinge duw en de twee gangsters sprongen in hun wagen en reden snel weg, terwijl de scheikundige languit op het trottoir terechtkwam. Behulpzame handen hielpen hem overeind.

'Het is wel in orde,' wist hij er hijgend uit te brengen. 'Ik ben gestruikeld, dat is alles. Ik heb me geen pijn gedaan.' Toen was hij weer alleen, liep de bank binnen en liet zich op de dichtstbijzijnde bank neervallen, een totale ineenstorting nabij. Er was geen twijfel aan: het nieuwe leven was niets voor hem.

Maar hij had er toch op voorbereid moeten zijn. Taylor had de mogelijkheid dat zoiets gebeuren zou al voorzien. En zelf had hij gedacht dat een auto hem gevolgd was. Maar in zijn verbazing en schrik had hij bijna alles bedorven.

Hij haalde zijn magere schouders op, nam zijn hoed af en haalde een paar opgevouwen velletjes papier onder de zweet-band uit. Het kostte hem vijf minuten om ze in een kluis te deponeren en de onnoemelijk sterke stalen deur dicht te zien slaan. Hij voelde zich opgelucht.

'Ik vraag me af wat ze zullen doen,' mompelde hij op weg naar huis in zichzelf, 'als ze proberen de instructies op het papier dat ze wel in handen gekregen hebben op te volgen.' Hij tuitte zijn lippen en schudde zijn hoofd. 'Als ze dat doen zal er een kolossale explosie volgen.'

Toen Sills thuiskwam zag hij dat er drie politieagenten op hun gemak over het trottoir voor het huis heen en weer liepen.

'Politiebewaking,' legde Taylor in het kort uit, 'dan krijgen we tenminste geen last meer zoals vannacht.'

De scheikundige vertelde wat er voor de bank gebeurd was en Taylor knikte grimmig. 'Goed, ze zijn nu schaakmat gezet. Staples komt hier over twee uur, en tot zolang zorgt de politie wel dat er niets mis gaat. Daarna,' hij haalde zijn schouders op, 'is het Staples' zaak.'

'Moet je luisteren, Gene,' zei de scheikundige plotseling, 'ik maak me zorgen over het ammonium. Ik heb de platteermogelijkheden ervan nog niet getest, en dat zijn nu juist de belangrijkste punten, zie je. Hoe moet het als Staples komt en we merken dat we niets dan wat waardeloos spul hebben.'

'Hmm.' Taylor streek met zijn hand over zijn kin. 'Daar heb je gelijk in. Maar ik zal je zeggen wat we kunnen doen. Laten we voordat Staples komt iets platteren - een lepel bijvoorbeeld - gewoon voor ons eigen genoegen.'

'Het is werkelijk erg vervelend,' klaagde Sills gemelijk. 'Als die ellendige bandieten er niet geweest waren, hadden we niet op zo'n slordige, onwetenschappelijke manier te werk hoeven te gaan.'

'Nou ja, laten we eerst maar gaan eten.'

Na hun middagmaal begonnen ze. In koortsachtige haast werden de toestellen opgesteld. In een kubusvormig vat, waarvan de ribben elk ongeveer dertig centimeter maten, werd een verzadigde oplossing van ammonaline gegoten. Een oude gebutste lepel was de kathode en een massa van ammoniumamalgaam (van de rest van de oplossing gescheiden door een geperforeerde glazen wand) de anode. Drie in serie geschakelde batterijen zorgden voor de stroomvoorziening.

Geanimeerd legde Sills uit: 'Het werkt volgens hetzelfde principe als gewoon verkoperen. Het ammoniumion wordt, als de elektrische stroom erdoor gevoerd wordt, aangetrokken door de kathode, die zich in de lepel bevindt. Normaal gesproken zou het afbreken, niet duurzaam zijn, maar dat is niet het geval als het in ammonaline opgelost wordt. Die ammonaline wordt zelf enigszins geïoniseerd en daardoor wordt zuurstof aan de anode afgegeven.

Zoveel weet ik in elk geval van de theorie. Laten we nu eens kijken wat er in de praktijk gebeurt.'

Hij maakte contact terwijl Taylor met ademloze belangstelling toe stond te kijken. Een ogenblik lang was er geen enkel effect te zien. Er kwam een teleurgestelde uitdrukking op Taylors gezicht.

Toen pakte Sills hem bij zijn mouw. 'Kijk eens!' siste hij. 'Let op de anode!'

Het was waar, langzaam vormden zich gasbellen op het sponsachtige ammoniumamalgaam. Ze verplaatsten nu hun aandacht naar de lepel.

Geleidelijk begonnen ze een verandering op te merken. Het metalige uiterlijk werd doffer, de zilverkleur verloor langzaam zijn witheid. Een laag van een duidelijke, maar doffe gele kleur werd opgebouwd. Vijftien minuten lang werd de stroom erdoorheen gejaagd en toen verbrak Sills met een zucht van tevredenheid het circuit.

'Het platteert voortreffelijk,' zei hij.

'Goed zo! Laten we het eruit halen! Het bekijken!'

'Wat?' Sills was ontzet. 'Het eruit halen! Man, dat is zuivere ammonium. Als ik het aan de gewone lucht bloot zou stellen zou de waterdamp het in minder dan geen tijd tot NH_4OH oplossen. Dat kunnen we niet doen.'

Hij sleepte een nogal omvangrijk apparaat naar de tafel. 'Dit is een container voor geperste lucht,' zei hij. 'Ik voer het door calciumchloridedrogers en blaas dan de volkomen droge zuurstof (veilig verdund met viermaal zijn eigen volume aan stikstof) regelrecht in het oplosmiddel.'

Hij bracht het mondstuk van de straalpijp even onder de lepel in de oplossing en stelde een trage luchtstroom in. Het werkte als tovenarij. Haast bliksemsnel begon de gele laag te flonkeren en te glimmen, met een bijna etherische schoonheid te blinken.

De twee mannen zagen met bonzend hart en hijgende ademhaling toe. Sills sloot de luchttoever af en een tijdje stonden ze zonder iets te zeggen naar de wonderlijk mooie lepel te kijken.

Toen fluisterde Taylor hees: 'Haal hem eruit. Ik wil hem betasten! Mijn God! Hij is schitterend!'

Met eerbiedig ontzag liep Sills naar de lepel toe, pakte hem met een tang beet en haalde hem uit de vloeistof waar hij in lag.

Wat onmiddellijk hierna volgde kan nooit volledig beschreven worden. Later, toen opgewonden verslaggevers hen meedogenloos met vragen bestookten, konden noch Taylor noch Sills zich ook maar iets herinneren van wat er in die volgende paar minuten gebeurd was.

Wat er gebeurde was dat op het zelfde ogenblik waarop de met ammonium vergulde lepel aan de buitenlucht blootgesteld werd de afgrijselijkste stank die ooit iemand zich zelfs maar voor heeft kunnen stellen hun neusgaten binnendrong! Een stank die niet te beschrijven is, een verschrikkelijk brouwsel van de hel dat de hele kamer in een louter afgrijselijke nachtmerrie onderdompelde.

Met één verstikte snik liet Sills de lepel vallen. Ze stonden allebei te hoesten en te kokhalzen, woest aan hun keel en mond te rukken, te schreeuwen, te huilen, te niezen!

Taylor sprong op de lepel af en keek verwilderd om zich heen. De stank werd geleidelijk krachtiger en met hun woeste inspanningen waren ze er al in geslaagd het hele laboratorium te vernielen en het vat met ammonaline om te gooien. Er viel maar één ding te doen, en dat deed Taylor. De lepel vloog middenin Twelfth Avenue uit het open raam. Hij kwam op het trottoir terecht, vlak voor de voeten van een van de politiemannen, maar dat kon Taylor niet schelen.

'Trek je kleren uit. We zullen ze moeten verbranden,' bracht Sills er hijgend uit. 'Dan moeten we iets over het laboratorium spuiten, geeft niet wat, als het maar een sterke geur heeft. Zwavel verbranden. Vloeibare broom halen.'

Ze stonden allebei in de grootste verwarring aan hun kleren te rukken toen het tot hen doordrong dat er iemand door de deur, die ze niet afgesloten hadden, naar binnen kwam. Er was wel gebeld, maar ze hadden het geen van beiden gehoord. Het was Staples, de één meter tachtig lange staalkoning met de leeuwenmanen.

Eén stap in het portaal richtte zijn waardigheid volledig te gronde. Hij stortte met een hartverscheurende snik ineen en even later werd Twelfth Avenue vergast op het schouwspel van een bejaarde, rijke geklede man die zo snel als zijn voeten hem dragen konden in noordelijke richting rende, terwijl hij onder het lopen zoveel van zijn kleren van zich af wierp als hij durfde.

De lepel zette zijn verschrikkelijke werk voort. De drie politiemannen hadden zich allang in een verachtelijke vlucht teruggetrokken, en nu drong een razend, verward geschreeuw van de straat tot de verdoofde en gekwelde zintuigen van de beide onschuldige, lijdende veroorzakers van al die verwarring door.

Mannen en vrouwen stroomden uit de naburige huizen, paarden sloegen op hol. Brandweerauto's kwamen met luid rinkelende bellen de straat inrijden, maar werden daar onmiddellijk door hun bestuurders in de steek gelaten. Hele eskadrons politiemannen kwamen... en gingen.

Sills en Taylor gaven het tenslotte maar op, en met niet meer dan hun broek aan renden ze hals over kop naar de Hudson. Ze hielden pas stil toen ze tot aan hun nek in het water stonden, met niets dan heerlijke zuivere lucht boven hen.

Taylor keek Sills verbijsterd aan. 'Maar hoe kon het die afgrijselijke stank afgeven? Je zei toch dat het stabiel was en stabiele vaste lichamen hebben geen geur. Daar heb je toch damp voor nodig, niet?'

'Heb je wel eens muskus geroken?' steunde Sills. 'Dat geeft voor onbepaalde tijd een geur af zonder noemenswaardig aan gewicht te verliezen. Zoiets zijn we nu tegen het lijf gelopen.'

Zwijgend stonden ze zo een tijdje te piekeren, telkens huiverend als de wind een ongeregelde vlaag van de ammoniumdamp naar hen overwaaide, en toen zei Taylor zacht: 'Als ze er tenslotte achter komen dat de oorzaak van de moeilijkheden in de lepel zit, en te weten komen wie hem gemaakt heeft, dan ben ik bang dat ze ons een proces aan zullen doen - of misschien wel in de gevangenis stoppen.'

Sills trok een lang gezicht. 'Ik wou dat ik dat vervloekte spul nooit gezien had! Het heeft ons niets dan ellende gebracht.' Zijn gekwelde geest hield het niet meer en hij snikte hardop.

Taylor klopte hem treurig op zijn rug. 'Zo erg is het natuurlijk ook weer niet. De ontdekking zal je toch beroemd maken en dan zul je je eigen prijs kunnen eisen en in ieder industrieel lab in het land werken. Bovendien zul je dan zo zeker als wat de Nobelprijs winnen.'

'Dat is waar.' Sills glimlachte weer. 'En misschien vind ik ook nog wel een manier om die stank tegen te gaan. Dat hoop ik.'

'Dat hoop ik ook,' zei Taylor gevoelvol. 'Laten we teruggaan. Ik denk dat ze nu zo langzamerhand wel kans gezien zullen hebben om die lepel weg te halen.'

Commentaar 3

Het moet iedereen die 'Het luisterrijke bezit' gelezen heeft toch wel duidelijk zijn dat ik in die tijd als hoofdvak scheikunde studeerde. Als zogenaamde humor is het, nu ik het weer eens overlees, veel gênanter dan 'Ring om de Zon'. Stel u voor, een congreslid dat Hornswoggle heet en gangsters die een bespottelijke, helemaal verkeerd gespelde versie van Brooklyn-slang spreken.

'Het luisterrijke bezit' was het enige van de eerste negen door mij geschreven verhalen die Campbell nooit te zien gekregen heeft, en daar ben ik blij om.

Begin december schreef ik een verhaal dat ik 'Ad Astra' noemde en op 21 december 1938 (de tweeënveertigste verjaardag van mijn vader, hoewel ik me niet herinneren kan dat ik dat in wat voor opzicht ook als een voorteken beschouwde) ging ik naar Campbell om het hem aan te bieden. Het was mijn zevende bezoek aan zijn kantoor, want ik had nog geen maand overgeslagen, en het was het negende verhaal dat ik hem voorlegde.

'Ad Astra' is het eerste verhaal dat ik geschreven heb waarvan ik me zelfs na zo lang nog nauwkeurig de omstandigheden van de inspiratie herinneren kan die er de aanleiding toe was. Die herfst diende ik met succes een aanvraag in voor een baantje van de National Youth Administration (NYA) om me door mijn studie heen te helpen. Als ik me goed herinner kreeg ik vijftien dollar per maand voor een paar uur typen. Dat typen deed ik voor een socioloog die een boek aan het schrijven was over het maatschappelijk verzet tegen technologische vernieuwingen. Hieronder was alles begrepen, van het verzet van de eerste priesterschappen in Mesopotamië tot de verspreiding van de kennis van lezen en schrijven onder de grote massa van de bevolking en de bezwaren tegen het vliegtuig van hen die het vliegen van iets dat zwaarder-dan-de-lucht als onmogelijk beschouwden.

Vanzelfsprekend kwam het idee in me op dat ik weleens een verhaal zou kunnen schrijven waarin het maatschappelijk verzet tegen de ruimtevlucht een kleine rol speelde. Daarom gebruikte ik 'Ad Astra' als titel. Die titel kwam van het Latijnse spreekwoord 'Per aspera ad astra' ('Door moeilijkheden naar de sterren').

Voor het eerst deed Campbell iets meer dan het alleen maar afwijzen. Op 29 december kreeg ik een brief van hem waarin hij me vroeg bij hem te komen om het verhaal tot in bijzonderheden met hem te bespreken.

Op 5 januari 1939 bezocht ik Campbell voor de achtste maal, en voor het eerst op zijn speciaal verzoek. Wat hem in het verhaal bleek te bevallen was het maatschappelijk verzet tegen de ruimtevlucht, de ruimtevlucht zelf was natuurlijk al zoiets gewoons.

Nogal ontmoedigd, want ik had nog nooit een verhaal moeten herzien om het aan redactionele specificatie te laten voldoen, ging ik aan het werk. Op 24 januari bracht ik hem het herziene verhaal en op 31 januari kwam ik tot de ontdekking wat Campbells systeem bij het aannemen van verhalen was. Hoewel zijn afwijzingen gewoonlijk gepaard gingen van uitvoerige, nuttige brieven, bestond het aannemen alleen maar uit een cheque, zonder ook maar één begeleidend woordje. Hij was van mening dat de cheque welsprekend genoeg was. In dit geval was het een cheque voor negenenzestig dollar, want het verhaal telde zesduizend negenhonderd woorden en Campbell betaalde die tijd één cent per woord.

Dat was de eerste keer dat ik iets aan Campbell verkocht, nadat ik het zeven maanden geprobeerd had en achtmaal achter elkaar afgewezen was. Het verhaal verscheen een half jaar later, en toen zag ik dat Campbell de titel (eigenlijk wel terecht, denk ik) veranderd had in 'Trends'.

Trends

John Harman zat achter zijn bureau te piekeren toen ik die dag het kantoor binnenkwam. Dat was toen al een heel gewone aanblik geworden, hem daar zo naar de Hudson te zien staren, met zijn hand onder zijn hoofd, zijn gezicht vertrokken door een frons - veel te gewoon. Het was toch eigenlijk niet eerlijk dat die kleine vechtersbaas zich daar zo dag in dag uit op zat te vreten, terwijl hem juist de lof en de bewieroking van de hele wereld toekwam.

Ik liet me in een stoel vallen. 'Hebt u het hoofdartikel in de Klaroen van vandaag gelezen, chef?'

Hij richtte een paar vermoeide, bloeddoorlopen ogen op me. 'Nee. Wat zeggen ze nu weer? Roepen ze weer Gods wraak over me af?' Zijn stem droop van bitter sarcasme.

'Ze gaan nu nog een beetje verder, chef,' antwoordde ik. 'Hoor dit maar eens:

"Morgen is het de dag van John Harmans poging om de hemelen te ontwijden. Morgen zal deze man, in spijt van de wereldopinie en het wereldgeweten, God tarten.

Het is de mens niet gegeven overal te gaan waar eerzucht en begeerte hem leiden. Er zijn dingen die hem voor altijd ontzegd zijn, en het streven de sterren te bereiken behoort daartoe. Evenals Eva wil John Harman van de verboden vrucht eten, en evenals Eva zal hij daar de gepaste straf voor ondergaan.

Maar woorden zijn hier niet genoeg. Als we toestaan dat deze man Gods wraak over zich afroept, dan is dat een zonde van de hele mensheid en niet van Harman alleen. Door hem toe te staan zijn boze voornemens uit te voeren, maken we ons zelf tot medeplichtigen aan de misdaad, en zal de goddelijke wraak op ons allen zonder onderscheid neerkomen.

Daarom is het absoluut noodzakelijk dat er onmiddellijk stappen genomen worden om Harman te beletten morgen in zijn zogenaamde raketschip op te stijgen. Doordat de regering weigert zulke stappen te nemen, zou zij weleens tot gewelddadige actie kunnen dwingen. Als zij geen maatregelen neemt om het raketschip in beslag te nemen of Harman gevangen te zetten, zou onze woedende burgerij het wel eens nodig kunnen achten de zaak zelf ter hand te nemen..."

Harman sprong woedend uit zijn stoel, griste de krant uit mijn handen en smeet hem woest in de hoek. 'Dit is een openlijke oproep tot een lynchpartij,' tierde hij. 'Kijk dit eens!'

Hij gooide me vijf of zes enveloppen toe. Eén blik zei me al genoeg.

'Nog meer dreigementen met de dood?' vroeg ik.

'Ja, precies. Ik zal voor een nog sterkere politiepatrouille om het gebouw heen moeten zorgen en voor een escorte van motorpolitie voor als ik morgen naar het proefterrein aan de overkant van de rivier moet.'

Met opgewonden stap begon hij door de kamer te ijsberen. 'Ik weet niet wat ik doen moet, Clifford. Ik heb bijna tien jaar aan de Prometheus gewerkt. Ik heb gezwoegd, er een fortuin aan geld aan besteed, er alles wat het leven de moeite waard maakt voor opgegeven - en waarvoor? Om een troep godsdienstwaanzinnigen de kans te geven de openbare mening zo tegen me op te zetten dat zelfs mijn leven niet meer veilig is.'

'U bent uw tijd vooruit, chef,' zei ik, terwijl ik met een berustend gebaar mijn schouders ophaalde, waarop hij zich razendsnel woest naar me omdraaide.

'Wat bedoel je met "mijn tijd vooruit"? We zijn in 1973. De wereld is nu al een halve eeuw gereed voor ruimtereizen. Vijftig jaar geleden spraken en droomden de mensen van de dag waarop de mens zich van de Aarde bevrijden kon en de diepten van de ruimte kon peilen. Vijftig jaar lang is de wetenschap stap voor stap naar dit doel voortgeschreden, en nu... nu ben ik eindelijk zover, en waarachtig, daar kom jij me vertellen dat de wereld nog niet gereed voor me is.'

'De twintiger en dertiger jaren waren jaren van anarchie, verval en wanbestuur als u uw geschiedenis niet vergeten bent,' bracht ik hem vriendelijk in herinnering. 'Die kunt u niet als criteria nemen.'

'Weet ik, weet ik. Je gaat nu natuurlijk de eerste wereldoorlog van 1914 en de tweede van 1940 erbij halen. Dat is al oude koek voor me; mijn vader vocht in de tweede en mijn grootvader in de eerste. Toch waren dat de tijden waarin de wetenschap bloeide. Toen waren de mensen nog niet bang; op de een of andere manier droomden ze en durfden ze. Als het op technische en wetenschappelijke zaken aankwam bestond er niet zoiets als conservatisme. Geen theorie was te radicaal om er mee voor den dag te kunnen komen, geen ontdekking te revolutionair om te publiceren. Tegenwoordig wordt de wereld door pure verrotting uitgehold nu een grootse visie als ruimtereizen als een "tarten van God" begroet wordt.'

Hij liet langzaam zijn hoofd zakken en wendde zich af om zijn bevende lippen en de tranen in zijn ogen te verbergen. Toen richtte hij zich plotseling weer op, met een felle gloed in zijn ogen: 'Maar ik zal ze iets laten zien. Ik ga er mee door, ondanks hel, hemel en aarde. Ik heb er te veel in gestoken om het nu te laten schieten.'

'Maak u niet zo druk, chef,' raadde ik hem aan. 'Hier zult u morgen niets mee opschieten als u in dat schip stapt. Uw kansen om er levend uit te komen zijn toch al niet te best, dus hoe zullen ze zijn als u helemaal buiten u zelf van opwinding en zorgen op stap gaat?'

'Je hebt gelijk. Laten we er niet meer aan denken. Waar zit Shelton eigenlijk?'

'In het instituut, om ervoor te zorgen dat ze ons die speciale fotografische platen sturen.'

'Hij is al een hele tijd weg, niet?'

'Niet zo erg lang; maar moet u horen, chef, er is wel iets mis met hem. Ik mag hem niet.'

'Onzin! Hij is al twee jaar bij me en ik heb geen klachten.'

'Al goed.' Ik spreidde berustend mijn handen uit. 'Als u niet naar me wilt luisteren, dan niet. Maar even goed heb ik hem betrapt op het lezen van een van die verschrikkelijke pamfletten die Otis Eldredge uitgeeft. U kent ze wel: "Wacht u, o mensheid, want het oordeel nadert. De straf voor uw zonden is op handen. Hebt berouw en wordt behouden." En meer van dat geijkte gelul.'

Harman snoof vol walging. 'Goedkope wauwelende dweper! Ik veronderstel dat de wereld nooit aan zijn soort ontgroeien zal - niet zolang er nog genoeg imbecielen rondlopen. Maar je kunt Shelton niet veroordelen alleen omdat hij het leest. Ik heb ze zelf weleens gelezen.'

'Hij zegt dat hij het van het trottoir opgeraapt heeft en het alleen uit "zinloze nieuwsgierigheid" heeft gelezen, maar ik weet zeker dat ik het hem uit zijn portefeuille heb zien halen. Bovendien gaat hij elke zondag naar de kerk.'

'Is dat soms een misdaad? Dat doet iedereen tegenwoordig!'

'Jawel, maar niet naar het Twintigste-eeuwse Evangelisch Genootschap. Dat is van Eldredge.'

Dat schokte Harman. Het was kennelijk voor het eerst dat hij daar van hoorde. 'Zeg, dat is wel wat, niet? In dat geval zullen we hem in de gaten moeten houden.'

Maar daarna gebeurde er van alles en vergaten we de hele Shelton ... tot het te laat was.

Er was die laatste dag voor de proef niet veel meer te doen, en ik liep op mijn gemak naar de kamer ernaast, waar ik Harmans laatste rapport voor het instituut doornam. Het was mijn taak eventuele vergissingen of fouten die erin geslopen konden zijn te verbeteren, maar ik ben bang dat ik niet erg grondig te werk ging. Om de waarheid te zeggen kon ik me niet concentreren. Om de paar minuten verviel ik in gepeins.

Het leek zo raar, al die herrie over een ruimtereis. Toen Harman, ongeveer zes maanden eerder, voor het eerst de naderende voltooiing van de Prometheus bekend gemaakt had, was men in wetenschappelijke kringen in de wolken geweest. Vanzelfsprekend waren ze in hun verklaringen nog wel voorzichtig en zeiden alles onder voorbehoud, maar er was toch sprake van oprechte geestdrift.

Maar de grote massa's dachten er anders over. Voor u mensen van de eenentwintigste eeuw lijkt het misschien vreemd, maar het kan zijn dat we dit in die dagen van 1973 aan hadden moeten zien komen. De mensen waren toen nog niet zo progressief. Jarenlang was er al een ommezwaai naar de godsdienst geweest, en toen de kerken zich eenstemmig tegen Harmans raket opstelden, nou, toen had je de poppen aan het dansen.

Eerst beperkte het verzet zich tot de kerken en dachten we nog dat er vanzelf wel een eind aan zou komen. Maar dat gebeurde niet. De kranten maakten zich er meester van en verbreidden letterlijk het evangelie. In opmerkelijk korte tijd werd de arme Harman een gevloekte voor de wereld, en toen begonnen zijn moeilijkheden.

Elke dag ontving hij dreigementen met de dood, en waarschuwingen voor goddelijke wraak. Hij kon niet veilig meer op straat komen. Tientallen sekten deden hem, hoewel hij tot geen enkele ervan behoorde - hij was een van de weinige vrijdenkers van die dagen, wat ook weer een punt van beschuldiging tegen hem was - in de ban en plaatsten hem onder speciaalinterdict. En het ergste van alles was nog wel dat Otis Eldredge en zijn Evangelisch Genootschap de bevolking begonnen op te hitsen.

Eldredge was een zonderling figuur, een van die genieën, op hun manier tenminste, die van tijd tot tijd op plegen te duiken. Doordat hij met een gouden tong en een vocabularium van vuur en zwavel begiftigd was kon hij een hele menigte hypnotiseren. Twintigduizend mensen waren als was in zijn handen als hij ze maar binnen gehoorsafstand kon krijgen. En vier maanden lang hield hij donderpreken tegen Harman; vier maanden lang rolde er een ononderbroken stroom van aanklachten in oratorische razernij uit zijn mond. En vier maanden lang bleef de woede van de wereld toenemen.

Maar Harman liet zich niet ontmoedigen. In zijn kleine, ternauwernood één meter zestig lange lijf had hij genoeg lef voor vijf kerels van één meter tachtig. Hoe harder de wolven huilden, hoe steviger hij op zijn standpunt bleef staan. Met een haast goddelijke - duivelse, zeiden zijn vijanden - koppigheid weigerde hij ook maar een duimbreed te wijken. Toch was zijn uiterlijke vastberadenheid voor mij, die hem kende, niet meer dan een onvolkomen verheling van het grote verdriet en de bittere teleurstelling in hem.

Op dat moment stoorde de bel me in mijn gedachten en verbaasd kwam ik overeind. Er kwam maar zelden bezoek in die tijd.

Ik keek uit het raam en zag een lange, gezette figuur die met brigadier Cassidy stond te praten. Ik herkende hem onmiddellijk als Howard Winstead, hoofd van het instituut. Harman haastte zich naar buiten om hem te begroeten en na een korte uitwisseling van beleefdheden gingen ze allebei het kantoor binnen. Ik volgde hen naar binnen, want ik was er nogal nieuwsgierig naar wat Winstead, die meer politicus dan wetenschapsmens was, hier gebracht kon hebben.

Aanvankelijk scheen Winstead zich niet erg op zijn gemak te voelen; helemaal niet zichzelf. Hij ontweek Harmans blik op een verlegen manier en mompelde een paar banaliteiten over het weer. Toen kwam hij met een directe, ondiplomatieke openhartigheid ter zake.

'John,' zei hij, 'als we de proef eens een tijdje uitstelden?'

'Je bedoelt eigenlijk de zaak helemaal laten varen, niet? Nou, dat doe ik niet, en dat is definitief.'

Winstead hief zijn hand op. 'Wacht nou even, John, doe nou niet direct zo opgewonden. Laat me mijn standpunt eerst even uiteenzetten. Ik weet dat het instituut je de vrije hand gelaten heeft, en ik weet dat je zeker de helft van de onkosten uit je eigen zak betaald hebt, maar... je kunt er niet mee doorgaan.'

'O nee, kan ik niet?' Harman snoof honend.

'Nee, luister nu eens, John, jij kent je wetenschap, maar je menselijke aard ken je niet, en ik wel. Dit is niet de wereld van de "dolle decennia", of je je dat nu realiseert of niet. Na 1940 hebben zich ingrijpende veranderingen voorgedaan.' Hij ging over tot wat kennelijk een zorgvuldig voorbereide toespraak was.

'Na de eerste wereldoorlog, zie je, heeft de wereld zich in zijn geheel van de godsdienst afgewend en zich van de conventies tot de vrijheid gekeerd. De mensen waren vol walging en gedesillusioneerd, cynisch en wereldwijs. Eldredge noemt hen "slecht en zondig". In weerwil daarvan bloeide de wetenschap; sommigen beweren dat die altijd het beste gedijt in zulke onconventionele tijdperken. Van het standpunt van de wetenschap uit gezien was het een gouden eeuw.

Maar je kent de politieke en economische geschiedenis van die periode. Het was een tijd van politieke chaos en internationale anarchie; een op zelfmoord gericht, hersenloos, krankzinnig tijdperk - dat tenslotte uitliep op de tweede wereldoorlog. En precies zoals de eerste wereldoorlog tot een periode van wereldwijsheid en cynisme leidde, betekende de tweede een terugkeer tot de godsdienst.

De mensen walgden van de "dolle decennia". Ze hadden er genoeg van en waren vooral bang voor een terugkeer naar die periode. Om die mogelijkheid uit de weg te ruimen heten ze de levenswijzen van die decennia varen. Hun beweegredenen, zie je, waren begrijpelijk en alleszins lofwaardig. Alle vrijheid, alle sofisticatie, alle gebrek aan conventies waren verdwenen, helemaal weggevaagd. We leven nu in een tweede Victoriaans tijdperk; en dat is ook vanzelfsprekend, want de menselijke geschiedenis volgt altijd een slingerbeweging en deze keer zwaait de slinger naar religie en conventies.

Er is maar één ding van die tijden van een halve eeuw geleden overgebleven. Dat is het respect van de mensheid voor de wetenschap. We hebben het drankverbod; roken voor vrouwen is buiten de wet gesteld; cosmetica zijn verboden; laag uitgesneden jurken en korte rokken worden als ongehoord beschouwd; echtscheiding wordt afgekeurd. Maar de wetenschap is nog niet aan banden gelegd - nog niet.

De wetenschap dient dus omzichtig te werk te gaan, zich ervan te weerhouden de mensen te prikkelen. Het zal heel makkelijk zijn hen wijs te maken - en Otis Eldredge is er in een van zijn toespraken al gevaarlijk dicht bij gekomen - dat de wetenschap al de gruwelen van de tweede wereldoorlog teweeggebracht heeft. De wetenschap heeft de cultuur overvleugeld, zullen ze zeggen, de technologie heeft de sociologie overvleugeld, en dit gebrek aan evenwicht was het dat zo op een haar na de wereld vernietigd heeft. Op de een of andere manier ben ik er toe geneigd te geloven dat ze het wat dat aangaat nog niet zo ver mis hebben.

Maar weet je wat er gebeuren zou als het werkelijk ooit zo ver mocht komen? Dan zou het wetenschappelijk onderzoek wel eens verboden kunnen worden; of, als ze niet zo ver gaan, zal het toch in elk geval zo streng gereglementeerd worden dat het in zijn eigen verval verstrikt. Het zal een ramp worden waarvan de mensheid zich in geen duizend jaren zou herstellen.

En jouw proefvlucht zou dit alles wel eens kunnen verhaasten. Jij drijft het publiek tot een stadium van geïrriteerdheid waarin het moeilijk zal zijn het weer te kalmeren. Ik waarschuw je, John. De gevolgen zullen op jouw hoofd neerkomen.'

Er volgde een ogenblik van volmaakte stilte; toen dwong Harman zich tot een glimlach. 'Kom nou, Howard, je laat je bang maken door schaduwen op de muur. Wil je me soms wijsmaken dat je serieus gelooft dat de wereld op het punt staat voor de tweede keer in de donkere middeleeuwen te duiken? De intelligente mensen staan toch per slot van rekening aan de kant van de wetenschap, niet?'

'Als dat al zo is, dan zijn er voor zover ik zien kan niet veel meer van over.' Winstead haalde een pijp uit zijn zak en vulde hem langzaam met tabak terwijl hij vervolgde: 'Eldredge heeft twee maanden geleden een Verbond der Rechtschapenen opgericht - V.R. noemen ze het - en dat heeft zich ongelofelijk sterk uitgebreid. Alleen in de Verenigde Staten zijn er al twintig miljoen leden. Eldredge bluft dat na de volgende verkiezingen het Congres van hem zal zijn; en daar schijnt meer waarheid dan grootspraak in te zitten. Er is al ijverig gelobbyd om er een wetsontwerp door te krijgen dat experimenten met raketten buiten de wet stelt, en in Polen, Portugal en Roemenië zijn verboden tot wet verheven. Ja, John, we zijn al gevaarlijk dicht bij een openlijke vervolging van de wetenschap.' Hij rookte nu met snelle, nerveuze trekjes.

'Maar als ik slaag, Howard, als ik slaag! Wat dan?'

'Bah! Je weet hoe je kansen staan. Volgens je eigen schattingen is de kans dat je er levend van af komt maar één op tien.'

'En wat betekent dat? Dat de volgende man die het probeert van mijn fouten zal leren, en de kansen toe zullen nemen. Zo werkt de wetenschappelijke methode.'

'De domme massa weet niets van wetenschappelijke methoden af; en wil er ook niets van weten. Nou, wat zeg je nu? Zul je het afgelasten?'

Harman sprong overeind, zodat zijn stoel met een klap omviel. 'Weet je wel wat je van me vraagt? Wil je soms dat ik mijn levenswerk, mijn droom, zomaar opgeef? Denk je soms dat ik van plan ben op mijn luie gat te gaan zitten wachten tot dat geachte publiek van jou welwillend wordt? Denk je soms dat ze nog tijdens mijn leven zullen veranderen?

Hier komt mijn antwoord: Ik heb het onvervreemdbare recht om kennis na te streven. De wetenschap heeft het onvervreemdbare recht om vorderingen te maken en zich te ontwikkelen zonder daarbij gehinderd te worden. Als de wereld mij hindert, dan heeft die wereld ongelijk; ik heb gelijk. En er zal heel wat moeten gebeuren voor ik van mijn rechten af zal zien.'

Winstead schudde verdrietig zijn hoofd. 'Je hebt gelijk, John, als je over "onvervreemdbare" rechten spreekt. Wat jij een "recht" noemt is alleen maar een voorrecht waar men het algemeen over eens is. Wat de gemeenschap aanvaardt is goed; wat ze niet aanvaardt is verkeerd.'

'Zou jouw vriend Eldredge het met zo'n definitie eens zijn als het over zijn "rechtschapenheid" gaat?' vroeg Harman bitter.

'Nee, dat zou hij niet, maar dat doet niet ter zake. Neem eens het geval van die Afrikaanse stammen die kannibalen waren. Ze werden opgebracht als kannibalen, hebben een lange traditie van kannibalisme achter zich, en hun gemeenschap aanvaardt het kannibalisme. Voor hen is het kannibalisme goed, en waarom niet? Zo zie je hoe betrekkelijk het hele begrip is, en hoe zinloos jouw opvatting van het "onvervreemdbare" recht om experimenten uit te voeren is.'

'Weet je, Howard, je bent je roeping misgelopen toen je geen advocaat werd. Harman begon nu echt kwaad te worden. 'Je hebt nu ieder door en door versleten argument aangevoerd dat maar te bedenken valt. In godsnaam man, wil je soms beweren dat het een misdaad is te weigeren om met de grote hoop mee te lopen? Sta jij soms totale eenvormigheid, alledaagsheid, orthodoxie, banaliteit voor? Onder het programma dat jij daar uitstippelt zou de wetenschap nog veel eerder sterven dan onder een regeringsverbod.'

Harman stond op en richtte zijn wijsvinger beschuldigend op de ander. 'Jij pleegt verraad aan de wetenschap en aan de traditie van die roemrijke rebellen als Galilei, Darwin, Einstein en hun gelijken. Mijn raket vertrekt morgen volgens plan in weerwil van jou en alle pompeuze leeghoofden in de Verenigde Staten. Zo is het, en ik weiger nog langer naar je te luisteren. Je kunt dus maar het beste verdwijnen.'

Het hoofd van het instituut wendde zich met een rood gezicht tot mij. 'Jij bent mijn getuige, jongeman, dat ik deze koppige idoot, deze... deze onbesuisde fanaticus gewaarschuwd heb.' Hij sputterde nog een beetje na en liep toen met grote stappen naar buiten, als een toonbeeld van vurige verontwaardiging.

Zodra hij weg was wendde Harman zich tot mij: 'Zo, en wat denk jij ervan? Je bent het zeker met hem eens.'

Daar was maar één antwoord op mogelijk en dat gaf ik: 'U betaalt me niet om iets anders te doen dan uw bevelen op te volgen, chef. Ik blijf bij u.'

Juist op dat moment kwam Shelton binnen en Harman stuurde ons allebei weg om voor de zoveelste maal de berekeningen voor de vluchtbaan na te gaan, terwijl hij zelf naar bed ging.

De volgende dag, 15 juli, brak aan met een weergaloze pracht, en Harman, Shelton en ik waren in een haast vrolijke stemming toen we de Hudson overstaken naar de plaats waar de Prometheus - omringd door een behoorlijke politiebewaking - in glanzende grootsheid lag.

Eromheen, door touwen op een zo op het oog wel veilige afstand gehouden, deinde een menigte van kolossale omvang. De meesten waren vijandig, op een rauwe manier. Inderdaad, gedurende één uiterst kort ogenblik, toen ons escorte van motoragenten de mensenmassa's voor ons uiteen deed gaan, overtuigden het geschreeuw en de verwensingen die tot ons doordrongen me er bijna van dat we naar Winstead hadden moeten luisteren.

Maar Harman schonk er na één hooghartig spottend lachje om iemand die schreeuwde: 'Daar gaat John Harman, die zoon van Belial,' niet de minste aandacht aan. Kalm gaf hij ons de nodige instructies voor onze inspectietaak. Ik testte de dertig centimeter dikke buitenwanden en de luchtsluizen op lekken, verzekerde me er toen van dat de luchtververser functioneerde. Shelton controleerde het afweerscherm en de brandstoftanks. Tenslotte probeerde Harman het onhandige ruimtepak, constateerde dat het paste en kondigde aan dat hij gereed was.

Er ging een beweging door de menigte. Op een haastig opgericht, geïmproviseerd podium van houten planken in de menigte verhief zich een markante figuur. Lang en mager; met een uitgemergeld, ascetisch gezicht; diepliggende, brandende ogen, die voortdurend rond tuurden en half dichtgeknepen waren; dat alles bekroond door een zware massa witte manen; dat was Otis Eldredge. De menigte herkende hem direct en velen begonnen te juichen. De geestdrift nam toe en al spoedig schreeuwde de hele onstuimige menigte zich schor voor hem.

Hij hief een hand op om stilte, wendde zich naar Harman, die hem verbaasd en met afkeer bekeek, en richtte een lange benige wijsvinger op hem:

'John Harman, zoon van de duivel, gebroed van Satan, je bent hier gekomen met een snood plan. Je staat op het punt te vertrekken om een godslasterlijke poging te doen de sluier te doorboren waarachter het de mens verboden is te gaan. Je wilt proeven van de verboden vrucht van Eden en wacht je ervoor te proeven van de vruchten der zonde.'

De menigte bracht een daverend gejuich voort en hij vervolgde: 'De vinger Gods rust op je, John Harman. Hij zal niet toestaan dat Zijn werken bezoedeld worden. Vandaag zul je sterven, John Harman.' Zijn stem werd steeds krachtiger en zijn laatste woorden sprak hij met een werkelijk profetische gloed.

Harman wendde zich met een verachtelijk gebaar af. Met luide, heldere stem richtte hij zich tot de brigadier van politie: 'Zou het ook mogelijk zijn, agent, om die toeschouwers te verwijderen? De proefvlucht zou wel eens met de nodige vernieling gepaard kunnen gaan als gevolg van de luchtdruk bij het starten van de raket, en ze dringen me te veel op.'

De politieman antwoordde op scherpe, onvriendelijke toon: 'Als u bang bent dat ze u lastig vallen, zeg het dan, meneer Harman. Maar u hoeft u geen zorgen te maken, we houden ze wel tegen. En wat het gevaar betreft... van dat ding daar ...' Hij snoof luidruchtig in de richting van de Prometheus, waarmee hij een storm van gejuich en geroep uitlokte.

Harman zei niets meer, maar klom zwijgend in het schip. En terwijl hij daarmee bezig was, daalde er een griezelig soort stilte over de menigte; een tastbare spanning. Er werd geen enkele poging gedaan het schip te bestormen, iets dat ik als onvermijdelijk beschouwd had. Integendeel, Otis Eldredge zelf schreeuwde iedereen toe achteruit te gaan.

'Laat de zondaar over aan zijn zonden,' riep hij. ' "Mij is de wrake," zei de Heer.'

Toen het moment naderde stootte Shelton me aan. 'Laten we hier weggaan,' fluisterde hij met een vreemd gespannen stem. 'De gasstoten van die raket zijn puur vergif.' Nog terwijl hij dit zei zette hij het op een lopen, en wenkte me angstig hem te volgen.

We hadden de rand van de menigte nog niet bereikt toen er een schrikwekkend geraas achter me losbarstte. Een golf gloeiendhete lucht vloog over me heen. Vlakbij mijn oor klonk het angstaanjagend sissende gefluit van een langsrazend voorwerp, en ik werd met kracht tegen de grond geslagen. Enkele ogenblikken lang lag ik daar versuft, met galmende oren en een gevoel alsof mijn hoofd rondtolde.

Toen ik wankelend weer overeind kwam, zag ik om me heen een verschrikkelijk schouwspel. Blijkbaar was de hele brandstofvoorraad van de Prometheus in één klap ontploft, en waar een ogenblik geleden het schip nog gelegen had was nu alleen maar een gapend gat. De grond was bezaaid met wrakstukken. De kreten van de gewonden waren hartverscheurend, en de verminkte lichamen - maar ik zal maar niet proberen daar een beschrijving van te geven.

Een zwak gekreun aan mijn voeten trok mijn aandacht. Eén blik, en mijn adem stokte van ontzetting, want het was Shelton, zijn achterhoofd één bloederige massa.

'Ik heb het gedaan.' Zijn stem klonk hees en triomfantelijk maar toch zo zwak dat ik het nauwelijks horen kon. 'Ik heb het gedaan. Ik heb de compartimenten van de vloeibare zuurstof opengebroken en toen de vonk door het acetylidemengsel sloeg is het hele vervloekte ding ontploft.' Hij hijgde een beetje en probeerde zich te bewegen maar slaagde er niet in. 'Ik denk dat ik door een wrakstuk geraakt ben, maar dat kan me niet schelen. Ik zal sterven in de wetenschap dat...'

Zijn stem was niet meer dan een schurend gereutel, en op zijn gezicht lag de extatische uitdrukking van de martelaar. Toen stierf hij, en ik kon het niet over mijn hart verkrijgen hem te veroordelen.

Op dat moment pas dacht ik aan Harman. Ambulances uit Manhattan en Jersey City waren op het toneel van de ramp verschenen, en een ervan had zich naar een bosje ongeveer vijfhonderd meter verder gehaast, waar een versplinterd fragment van het voorste compartiment van de Prometheus in de kruinen van de bomen hing. Ik hinkte er zo snel als ik kon heen, maar ze hadden Harman er al uitgehaald en reden luid bellend weg voordat ik hen bereiken kon.

Daarna bleef ik niet langer. Nu dacht de in paniek geraakte menigte aan niets anders dan aan de doden en gewonden, maar als ze weer tot zichzelf kwamen en hun gedachten op wraak richtten, dan zou mijn leven geen cent waard zijn. Ik dacht beter blô Jan dan dô Jan en verdween in alle stilte.

Toen bracht ik een koortsachtige week door. Al die tijd was ik ondergedoken in het huis van een vriend, want mijn leven was me te veel waard om me op straat te vertonen en herkend te worden. Harman zelf lag in het ziekenhuis van Jersey City, met niet meer dan wat oppervlakkige snijwonden en kneuzingen, dank zij de achterwaarts gerichte kracht van de explosie en het reddende groepje bomen dat de val van de Prometheus brak.

Op hem kwam het zwaarste gewicht van de woede der wereld neer.

New York, en ook de rest van de wereld, werd dol van woede. Iedere krant in de stad kwam zonder uitzondering uit met reusachtige koppen: '28 DODEN, 73 GEWONDEN - De prijs van de Zonde,' in bloedrode letters afgedrukt. De hoofdartikelen huilden om Harmans leven en eisten dat hij wegens moord gearresteerd en berecht zou worden.

De gevreesde roep 'Lyncht hem!' klonk door de vijf stedelijke districten en uit alle richtingen staken duizenden de rivier over en kwamen in Jersey City samen. Aan het hoofd van de menigte ging Otis Eldredge, bende benen in het gips, die de mensenmassa's tijdens hun mars vanuit een open auto toesprak. Het was een waar leger.

Burgemeester Carson van Jersey City riep iedere beschikbare politieman op en belde als een razende naar Trenton om de Staatsmilitie. New York versperde bij bruggen en tunnels alle uitvalswegen van de stad - maar pas nadat vele duizenden de stad verlaten hadden.

Die zestiende juli werden er hevige gevechten geleverd op de kust van Jersey. De politie, die ver in de minderheid was, knuppelde er zonder onderscheid des persoons op los maar werd geleidelijk hoe langer hoe verder teruggedreven. Bereden politiemannen reden meedogenloos op het gepeupel in maar werden louter door overmacht overweldigd en in de pan gehakt. Pas toen er van traangas gebruik gemaakt werd kwam de menigte tot stilstand - maar zelfs toen trokken ze zich nog niet terug.

De volgende dag werd de staat van beleg afgekondigd en trok de Staatsmilitie Jersey City binnen. Dat betekende het einde van de lynchers. Eldredge werd voor een bespreking bij de burgemeester ontboden en na afloop daarvan gaf hij zijn volgelingen bevel uiteen te gaan.

In een verklaring aan de pers zei burgemeester Carson: 'John Harman moet de straf voor zijn misdaad ondergaan, maar het is absoluut noodzakelijk dat dit op wettige wijze gebeurt. Het recht moet zijn loop hebben, en de staat New Jersey zal alle noodzakelijke maatregelen nemen.'

Tegen het eind van de week had het leven weer zo'n beetje zijn normale loop hernomen en Harman verdween uit de openbare belangstelling. Nog twee weken en er werd nauwelijks meer een woord over hem in de kranten geschreven, behalve dan zo nu en dan een toespeling op hem in de besprekingen van het nieuwe antiraketwetsontwerp van Zittman, dat zojuist eenstemmig door de beide huizen van het Congres aangenomen was.

Zelf bleef hij nog in het ziekenhuis. Er was nog geen wettelijke actie tegen hem ondernomen, maar het begon er op te lijken dat een soort opsluiting voor onbepaalde tijd 'voor zijn eigen veiligheid' zijn uiteindelijke lot zou zijn. Daarom ging ik tot actie over.

Temple Hospital ligt in een eenzame, afgelegen wijk van Jersey City, en op een donkere nacht zonder maan kostte het me geen enkele moeite onopgemerkt de terreinen van het ziekenhuis binnen te dringen. Met een gemak dat me zelf verbaasde sloop ik door een raam op de benedenverdieping naar binnen, sloeg een slaperige assistent buiten westen en liep naar kamer 15E, die volgens de boeken als Harmans kamer geregistreerd stond.

'Wie daar?' Harmans verbaasde schreeuw klonk als muziek in mijn oren.

'Ssst! Stil! Ik ben het, Cliff McKenny.'

'Jij! Wat doe jij hier?'

'Proberen u hier uit te krijgen. Als ik dat niet doe zult u hier waarschijnlijk voor de rest van uw leven moeten blijven. Kom op, laten we gaan.'

Nog terwijl we spraken haastte ik hem in zijn kleren en in minder dan geen tijd slopen we door de gang. We zaten al veilig en wel in mijn wagen voordat Harman zijn verwarde zinnen weer voldoende bij elkaar had om vragen te kunnen stellen.

'Wat is er na die dag gebeurd?' was zijn eerste vraag. 'Ik kan me vanaf het moment dat ik de raketmotoren startte niets meer herinneren totdat ik in het ziekenhuis bijkwam.'

'Hebben ze u niets verteld?'

'Geen donder,' vloekte hij. 'Ik heb me er schor naar gevraagd.'

Toen vertelde ik hem de hele geschiedenis vanaf de explosie. Hij sperde zijn ogen open in geschokte verbazing toen ik hem van de doden en gewonden vertelde, en ze vulden zich met een wilde woede toen hij van Sheltons verraad hoorde. De geschiedenis van de opstootjes en de poging tot lynchen ontlokten een gedempte vloek aan zijn op elkaar geklemde lippen.

'Vanzelfsprekend brulden de kranten "moord",' vervolgde ik, 'maar dat konden ze u niet in uw schoenen schuiven. Ze probeerden het met doodslag, maar er waren te veel getuigen die gehoord hadden dat u verzocht had de menigte te verwijderen en dat de brigadier dat vierkant weigerde. Dat sprak u natuurlijk van alle schuld vrij. De brigadier zelf is bij de ontploffing gedood, dus hem konden ze niet tot zondebok maken.

Maar zo lang Eldredge om uw kop roept bent u nooit veilig. Het zou het beste zijn als u ervandoor ging zolang u nog kunt.'

Harman knikte. 'Eldredge heeft de explosie overleefd, niet?'

'Ja, pech. Hij heeft allebei zijn benen gebroken, maar er is meer voor nodig om hem zijn mond te laten houden.'

Er ging nog een week voorbij voordat ik ons toekomstige toevluchtsoord gevonden had: de boerderij van mijn oom in Minnesota. Daar bleven we in een eenzame, afgelegen landelijke gemeenschap tot het rumoer om Harmans verdwijning geleidelijk weggestorven was en de oppervlakkige speurtochten naar ons ophielden. Dat zoeken duurde trouwens maar kort, want de autoriteiten schenen meer opgelucht dan ongerust over de verdwijning.

Rust en vrede deden wonderen voor Harman. In zes maanden tijd leek hij een nieuw mens: geheel bereid om een nieuwe poging tot ruimtereizen te overwegen. Zelfs alle tegenslag van de wereld scheen hem nog niet tegen te kunnen houden als hij eenmaal zijn zinnen op iets gezet had.

'De fout die ik die eerste keer gemaakt had,' zei hij me op een winterdag, 'was dat ik het experiment bekendgemaakt had. Ik had rekening moeten houden met de stemming van de bevolking, zoals Winstead zei. Maar deze keer' - hij wreef in zijn handen en staarde peinzend in de verte - 'zal ik zorgen dat ik hen vóór ben. Het experiment zal in het geheim uitgevoerd worden, in het striktste geheim.'

Ik lachte gimmig: 'Dat zal wel nodig zijn ook. Weet u dat alle toekomstige experimenten met raketten, zelfs volledig theoretisch onderzoek, als een misdaad beschouwd wordt waar de doodstraf op staat?'

'Je bent dus bang?'

'Natuurlijk niet, chef. Ik stel alleen maar een feit vast. En dan is er nog een feit. Wij kunnen alleen met ons tweeën geen schip bouwen, ziet u.'

'Daar heb ik al aan gedacht en ik heb een uitweg gevonden, Cliff. Wat meer is, ik kan ook voor de financiële aspecten zorgen. Maar je zult er wel wat voor moeten reizen.

In de eerste plaats zul je naar Chicago moeten, daar de firma Roberts & Scranton opzoeken en alles wat er nog van mijn vaders erfenis over is opnemen, en die,' voegde hij er in een treurig terzijde aan toe, 'is voor meer dan de helft aan het eerste schip opgegaan. Dan zorg je zo veel mensen van de oude ploeg te vinden als je kunt: Harry Jenkins, Joe O'Brien, Neil Stanton, allemaal. En kom zo gauw mogelijk terug. Ik heb genoeg van al dat uitstel.'

Twee dagen later vertrok ik naar Chicago. De instemming van mijn oom te verkrijgen was zo makkelijk als wat. 'Wie a zegt moet ook b zeggen,' bromde hij, 'dus ga je gang maar. Ik zit nu toch al in de rotzooi dus dat beetje zal er ook nog wel bij kunnen.'

Het kostte me heel wat reizen en nog meer vlotte praatjes en overredingskracht voor het me lukte vier man zo ver te krijgen om te komen: de drie die Harman genoemd had en nog een,
een zekere Saul Simonoff. Met dat kleine ploegje en met het half miljoen dat Harman nog over had van de miljoenen die zijn vader hem naar men beweerde nagelaten had, gingen we aan het werk.

De bouw van de Nieuwe Prometheus is een verhaal op zichzelf; een lang verhaal van vijf jaren van ontmoediging en onzekerheid. Stukje bij beetje, door dwarsliggers te kopen in Chicago, berilstalen platen in New York, een vanadiumcel in San Francisco, en allerlei onderdelen tot in de verste uithoeken van het land, bouwden we het zusterschip van de ongelukkige Prometheus.

De moeilijkheden waarvoor we kwamen te staan waren haast onoverkomelijk. Om te voorkomen dat we achterdocht zouden wekken, moesten we onze aankopen over verschillende tijdsperiodes uitspreiden, en er ook nog voor zorgen dat de opdrachten in verschillende plaatsen uitgevoerd werden. Hiervoor hadden we de medewerking van verscheidene vrienden nodig, die toen natuurlijk nog niet wisten waarvoor de aankopen precies gebruikt werden.

We moesten onze eigen brandstof synthetisch bereiden, tien ton in totaal, en dat was misschien nog wel het moeilijkste werk; in elk geval kostte het de meeste tijd. En tenslotte, toen Harmans geld begon te slinken, kwamen we voor ons grootste probleem te staan: de noodzaak te bezuinigen. Van het begin af aan hadden we al geweten dat we de Nieuwe Prometheus nooit zo groot en zo ingewikkeld konden maken als het eerste schip geweest was, maar al gauw bleek dat we de uitrusting ervan zouden moeten beperken tot op een punt dat griezelig dicht bij de gevaarlijn lag. Het afweerscherm was nauwelijks voldoende en alle pogingen tot een systeem van radiocommunicatie werden noodgedwongen in de steek gelaten.

En terwijl we daar in de binnenlanden van Noord-Minnesota jaar in jaar uit aan het zwoegen waren, draaide de wereld verder, en Winsteads profetieën bleken verbijsterend dicht bij de waarheid gekomen te zijn.

De gebeurtenissen van die vijf jaar - van 1973 tot 1978 - de periode die de climax vormde van wat we tegenwoordig het nieuw-victoriaanse tijdperk noemen, zijn bij de schooljeugd van nu heel goed bekend. Wat er in die jaren gebeurde lijkt als we er nu op terugkijken wel haast ongelofelijk.

Het verbod van alle onderzoek op het gebied van ruimtereizen kwam heel in het begin, maar was niet meer dan een aanhef vergeleken bij de antiwetenschappelijke maatregelen die in de daaropvolgende jaren genomen werden. De volgende congresverkiezingen, die van 1974, hadden een Congres tot resultaat waarin Eldredge het Huis volledig beheerste en in de Senaat bij stemmingen de doorslag gaf.

Vanaf dat moment lieten ze geen tijd verloren gaan. Tijdens de eerste zitting van het drieënnegentigste Congres werd het beroemde wetsontwerp van Stonely-Carter aangenomen. Dit zorgde voor de instelling van het Federal Scientific Research Investigatory Bureau - het FSRIB - dat volmacht kreeg om uitspraak te doen over de wettigheid van alle wetenschappelijk onderzoek in het land. Ieder laboratorium, om het even of het industrieel of academisch was, moest van tevoren aan dit nieuwe bureau inlichtingen verstrekken over alle geplande research, waarin dit bureau absoluut alles wat niet zijn goedkeuring weg kon dragen verbieden kon en dit ook deed.

Het onvermijdelijke beroep op het Hooggerechtshof kwam op 9 november 1974, in het geval van Westly versus Simmons, waarin Joseph Westly van Stanford op grond van het feit dat de wet van Stonely-Carter ongrondwettig was zijn recht verdedigde om zijn onderzoekingen op atoomgebied voort te zetten.

Of wij die zaak, geïsoleerd als we waren, daar te midden van de sneeuwjachten van het middenwesten, volgden! We lieten ons allemaal de kranten van Minneapolis en St. Paul toesturen - die ons altijd twee dagen te laat bereikten - en verslonden ieder woord dat er over gedrukt was. Gedurende die twee maanden van spanning lag het werk aan deNieuwe Prometheus helemaal stil.

Aanvankelijk gingen er geruchten dat het hof de wet ongrondwettig zou verklaren, en in iedere grote stad werden gigantische demonstraties tegen die mogelijkheid gehouden. Het Verbond der Rechtschapenen wierp zijn machtige invloed in de strijd, en zelfs het Hooggerechtshof moest toegeven. Het stemde met vijf tegen vier vóór de grondwettigheid. De wetenschap verstikt door de stem van één man.

En dat de wetenschap verstikt was, daar was geen twijfel meer aan. De leden van het bureau waren mannen van Eldredge, die hem met hart en ziel toegedaan waren, en niets dat geen direct industrieel nut had kwam er door.

'De wetenschap is te ver gegaan,' zei Eldredge omstreeks die tijd in een befaamde redevoering. 'We moeten haar definitief een halt toeroepen, en de wereld weer tot zichzelf laten komen. Alleen daardoor en door vertrouwen in God mogen we hopen een algehele, duurzame welvaart te bereiken.'

Maar dit was een van Eldredges laatste verklaringen. Hij was nooit meer volledig hersteld van de gebroken benen die hij op die noodlottige dag in juli 1973 opgelopen had, en door het inspannende leven dat hij daarna geleid had had zijn gestel te veel geleden. Op 2 februari 1976 overleed hij te midden van een uitbarsting van rouw die sinds de moord op Lincoln niet meer geëvenaard was.

Zijn dood had geen onmiddellijk effect op de loop der gebeurtenissen. Naarmate de jaren voorbijgingen werden de voorschriften van het FSRIB zelfs nog strenger. Zo verhongerd en verstikt was de wetenschap geworden, dat opnieuw de universiteiten zich gedwongen zagen filosofie en de klassieken als voornaamste studies in te stellen... en dat het aantal studenten tot het laagste niveau sinds het begin van de twintigste eeuw daalde.

Deze omstandigheden heersten min of meer in de hele beschaafde wereld, bereikten in Engeland zelfs nog lagere niveaus en waren misschien nog het minst deprimerend in Duitsland, dat als laatste land onder de neo-victoriaanse invloed kwam.

Het dieptepunt voor de wetenschap kwam in de lente van 1978, nauwelijks een maand voor de voltooiing van de Nieuwe Prometheus, toen het zogenaamde 'Paas-edict' aangenomen werd: zo genoemd omdat het op de dag voor Pasen werd uitgevaardigd. Hierdoor werden alle vormen van onafhankelijk onderzoek of experiment streng verboden. Hierna behield het FSRIB zich het recht voor zulk onderzoek uitsluitend toe te staan als er speciaal om verzocht werd.

Die Paaszondag stonden John Harman en ik voor het glanzende metaal van de Nieuwe Prometheus; ik in de zwartste stemming, en hij bijna vrolijk.

'Zo, Clifford, beste jongen,' zei hij, 'de laatste ton brandstof, nog een paar laatste schoonheidsfoutjes herstellen, en ik ben klaar voor mijn tweede poging. Deze keer zullen er geen Sheltons bij ons zijn.' Hij neuriede een psalm. Dat was het enige wat de radio in die tijd speelde, en zelfs wij rebellen zongen ze louter en alleen omdat ze zo vaak herhaald werden.

Ik bromde bitter: 'Het heeft toch geen zin, chef. Tien tegen één dat u ergens in de ruimte aan uw eind komt, en zelfs als u terug mocht komen wordt u hoogstwaarschijnlijk opgehangen. We kunnen niet winnen.' Ik schudde droevig mijn hoofd.

'Kom nou! Deze toestand kan toch niet blijven duren, Cliff.'

'Ik denk het wel. Winstead had gelijk die keer. De slinger zwaait, en al vanaf 1945 heeft hij in ons nadeel gezwaaid. Wij zijn onze tijd vooruit... of ten achter.'

'Spreek me niet over die idioot Winstead. Jij maakt de zelfde vergissing als hij. Tendensen zijn kwesties van eeuwen en millennia, niet van jaren of decennia. Vijfhonderd jaar lang hebben we ons nu in de richting van de wetenschap bewogen. Dat kun je niet in dertig jaar omkeren.'

'Wat doen we dan eigenlijk?' vroeg ik sarcastisch.

'We maken nu een tijdelijke reactie door die volgt op een periode van te snelle vooruitgang in de dolle decennia. Precies zo'n reactie vond er in de tijd van de romantiek plaats - het eerste Victoriaanse tijdperk - die volgde op de te snelle vooruitgang van de achttiende eeuwse tijd van de rede.'

'Denkt u dat werkelijk?' Zijn kennelijke zelfverzekerdheid schokte me.

'Natuurlijk. Deze periode vertoont een volmaakte overeenkomst met de bij vlagen optredende "revivals" waar ruim een eeuw geleden de kleine stadjes in Amerika's Bijbelzone door getroffen werden. Een week lang werd misschien iedereen bekeerd en heerste er de deugd. Dan vervielen ze een voor een weer tot zonde en nam de duivel de heerschappij weer over.

Inderdaad zijn er zelfs nu symptomen dat de mensen weer terugvallen. Het V.R. heeft zich na de dood van Eldredge aan de ene kibbelpartij na de andere overgegeven. Er zijn al een half dozijn scheuringen geweest. Zelfs de uitersten waartoe de machthebbers vervallen zullen ons van nut zijn, want het land zal er gauw genoeg van krijgen.'

En daarmee kwam er een eind aan de discussie - waarbij ik als gewoonlijk weer een totale nederlaag leed.

Een maand later was de Nieuwe Prometheus helemaal klaar. Hij was bij lange na niet zo prachtig en flonkerend als het oorspronkelijke model, en droeg heel wat sporen van een geïmproviseerde werkwijze, maar we waren er trots op, trots en triomfantelijk.

'Ik ga het nog eens proberen, mannen' - Harmans stem was hees, en zijn kleine lichaam trilde van geluk - 'en het kan best zijn dat ik het niet klaarspeel, maar dat kan me niet schelen.' Zijn ogen straalden van blijde verwachting. 'Eindelijk zal ik dan door de leegte schieten, en zal de droom van de mensheid werkelijkheid worden. Om de Maan heen en weer terug; het eerste om de andere zijde te zien. Het is de moeite waard om het te proberen.'

'U zult geen brandstof genoeg hebben om op de Maan te landen, chef, dat is jammer,' zei ik.

Bij die woorden ging er een pessimistisch gefluister door het groepje dat om hem heen stond, maar daar lette hij niet op.

'Vaarwel,' zei hij. 'Tot ziens.' En met een vrolijke grijns klom hij in het schip.

Een kwartier later zaten we met ons vijven om de tafel in de huiskamer, fronsend en in gedachten verzonken, voortdurend naar buiten starend naar de plek waar een verbrand stuk grond de plaats aangaf waar enkele minuten geleden nog de Nieuwe Prometheus had gelegen.

Simonoff bracht de gedachte onder woorden die door ons allemaal heen spookte: 'Misschien zou het beter voor hem zijn als hij niet terugkwam. Ik denk niet dat ze hem erg hartelijk ontvangen zullen.' En daar knikten we allemaal somber op.

Wat klinkt die voorspelling me nu dwaas in de oren, nu ik er na dertig jaar op terugkijk.

De rest van het verhaal is eigenlijk niet meer van mij, want ik zag Harman pas weer terug een maand nadat zijn gedenkwaardige tocht met een veilige landing geëindigd was.

Bijna zesendertig uur na de start flitste een krijsend projectiel over Washington en begroef zich vlak aan de overkant van Potomac in de modder.

Binnen een kwartier waren er al onderzoekers op het terrein van de landing gearriveerd en nog een kwartier later was de politie er, want het bleek dat het projectiel eenraketschip was. Onwillekeurig vol ontzag staarden ze naar de vermoeide man met de verkreukelde en gehavende kleren die, bijna op het punt in elkaar te zakken, naar buiten kwam wankelen.

Het was doodstil toen hij zijn vuist naar de starende toeschouwers balde en hen toeschreeuwde: 'Ga je gang maar, hang me maar op, idioten. Maar ik heb de Maan bereikt, en dat kunnen jullie niet ophangen. Haal het FSRIB er maar bij. Misschien zullen zij verklaren dat de vlucht illegaal was en dus niet bestaat.' Hij lachte zwakjes en zakte plotseling in elkaar.

Iemand riep: 'Breng hem naar een ziekenhuis. Hij is ziek.' Volledig buiten bewustzijn werd Harman in een politieauto gegooid en afgevoerd, terwijl de politie de wacht om het raketschip hield.

Regeringsfunctionarissen kwamen er bij en onderwierpen het schip aan een onderzoek, lazen het logboek, inspecteerden de tekeningen en foto's die hij van de Maan genomen had, en vertrokken tenslotte zwijgend. De menigte zwol aan en het gerucht verspreidde zich dat een man de Maan bereikt had.

Merkwaardig genoeg wekte de gebeurtenis maar weinig wrevel op. De mensen waren onder de indruk en vol ontzag; de menigte fluisterde en wierp nieuwsgierige blikken op de vage sikkel van de wassende Luna, die nauwelijks zichtbaar was in het helle zonlicht. Over dat alles lag een onbehaaglijke wade van stilte, de stilte van de besluiteloosheid.

Later in het ziekenhuis, onthulde Harman zijn identiteit, en de wispelturige wereld werd wild van geestdrift. Zelfs Harman zelf was stomverbaasd over die snelle verandering in de stemming van de wereldopinie. Het leek haast ongelofelijk, en toch was het waar. Latente ontevredenheid, gecombineerd met een heldenverhaal over de mens die tegen een overweldigende overmacht strijdt - het soort sprookje dat de mensenziel al vanaf de oertijd in opwinding had gebracht - maakte dat iedereen plotseling meegesleept werd in een voortdurend sterker wordende stroom van antivictorianisme. En Eldredge was dood - niemand kon hem vervangen.

Kort daarna bezocht ik Harman in het ziekenhuis. Hij zat rechtop in de kussens en was nog half bedolven onder papieren, telegrammen en brieven. Hij grijnsde naar me en knikte. 'Zo Cliff,' fluisterde hij, 'de slinger is weer teruggezwaaid.'

Commentaar 4

Eigenlijk was 'Trends', hoewel het het tweede verhaal was dat ik verkocht, het derde dat gepubliceerd werd. Het werd niet alleen voorafgegaan door 'Marooned off Vesta', maar ook door nog een ander verhaal dat (om kort te gaan) na 'Trends' geschreven en verkocht was maar eerder gedrukt werd. Maar die twee vroegere verhalen werden in Amazing gepubliceerd en op de een of andere manier valt het me moeilijk ze mee te tellen. Voor mij is het eerste verhaal dat ik aan Campbell verkocht en dat in Astounding gepubliceerd werd mijn eerste belangrijke gepubliceerde verhaal. Dit is nogal ondankbaar van me tegenover Amazing, maar ik kan er ook niets aan doen.

Het julinummer 1939 van Astounding wordt door latere fans soms beschouwd als de mijlpaal die het begin van het zogenaamde gouden tijdperk van de science-fiction aangaf, een periode die het grootste deel van de veertiger jaren omvatte. In die tijd voerden Campbells opvattingen de boventoon in het tijdschrift, en de auteurs die hij opleidde en verder ontwikkelde schreven met het vuur van de jeugd. Ik wou dat ik zeggen kon dat 'Trends' de mijlpaal was die het begin van dat gouden tijdperk aangaf, maar dat kan ik niet. Het verschijnen van het verhaal in dat nummer berustte op louter toeval.

Werkelijk van belang was dat de belangrijkste novelle in het julinummer van 1939 'Black Destroyer' was, van A. E. van Vogt, een eerste verhaal van een nieuw auteur, terwijl in het volgende nummer, augustus 1939, een korte vertelling voorkwam die 'Lifeline' heette, van Robert A. Heinlein, ook een eerste product van een nieuw auteur.

In latere tijden zouden Van Vogt, Heinlein en ik algemeen onder de topauteurs van het gouden tijdperk gerekend worden, maar Van Vogt en Heinlein waren dat al van het allereerste begin af.

Stuk voor stuk schoten ze als de sterren van het belangrijkste tijdschrift omhoog zodra hun eerste verhaal verschenen was, en hun status verflauwde tijdens de rest van het gouden tijdperk geen moment. Ik daarentegen (en dit is geen valse bescheidenheid) klom maar geleidelijk omhoog. Ik werd een tijd lang nauwelijks opgemerkt en men begon mij zó geleidelijk als belangrijk auteur te beschouwen dat ik, ondanks de gezonde hulp van de ijdelheid waarmee ik gezegend ben, zelf de laatste was die dat merkte.

'Trends' is in sommige opzichten een amusant verhaal. Het situeert de eerste ruimtevluchten naar de Maan in de zeventiger jaren. In die tijd dacht ik dat het erg gedurfd was wat ik schreef, maar later bleek dat ik nog met een goede tien jaar achter de werkelijkheid aankwam, want wat ik beschreef werd, bovendien met een oneindig grotere geraffineerdheid, al in de zestiger jaren gedaan. Mijn beschrijving van de eerste pogingen tot ruimtevluchten was, achteraf bekeken, natuurlijk ongelofelijk naïef.

Maar in één opzicht is het verhaal toch wel ongewoon. In recente jaren heeft Phil Klass (een sciencefictionschrijver die onder het pseudoniem 'William Tenn' publiceert) me erop gewezen dat dit het eerste verhaal in de geschiedenis was dat enigerlei vorm van verzet tegen het begrip ruimteonderzoek voorzag. In alle andere verhalen was het grote publiek óf onverschillig óf geestdriftig. Hierdoor lijk ik op een unieke wijze enorm scherpzinnig, maar aangezien ik al uitgelegd heb wat de aard van het boek was waaraan ik voor de NYA werkte, kan ik het me niet als een verdienste aanrekenen dat ik zo briljant zou zijn. (Wat drommels!)

Let ook op de verwijzing naar de 'tweede (wereldoorlog) van 1940'. Ik herinner me dat ik het verhaal twee maanden na München geschreven had. Ik geloofde toen niet dat dit 'vrede voor onze tijd' betekende, zoals Neville Chamberlain beweerd had. Ik schatte dat er over anderhalf jaar oorlog zou komen, en weer bleef ik bij de werkelijkheid achter.

'Trends' is, tussen haakjes, een van de weinige verhalen die ik in de eerste persoon geschreven heb, en de verteller heet Clifford McKenny. (Waar mijn voorliefde voor Ierse achternamen in die tijd op gebaseerd was, ben ik nooit te weten kunnen komen.) Maar achter die voornaam gaat een heel verhaal schuil.

Na mijn angst in mei 1938 dat Astounding ter ziele zou zijn begon ik iedere maand brieven naar het tijdschrift te sturen, waarin ik de verhalen aan een minutieuze beoordeling onderwierp. (Ik hield daarmee op nadat ik zelf verhalen begon te verkopen.) Die brieven werden allemaal gepubliceerd, en in feite had ik zelfs al in 1935 een brief aan Astounding geschreven die gepubliceerd werd. Twee gevestigde science-fictionschrijvers schreven me persoonlijk terug in antwoord op de opmerkingen die ik over hun verhalen gemaakt had. Het waren Russell R. Winterbotham en Clifford D. Simak.

Met beiden onderhield ik correspondentie, in het begin nog heel regelmatig, en in latere jaren met lange tussenpozen. De vriendschap die daar ondanks de grote afstand uit voortkwam was blijvend. Russ Winterbotham heb ik persoonlijk maar één keer ontmoet, namelijk op de Science-fiction Wereldconferentie in Cleveland in 1966. Hij stierf in 1971. Cliff Simak heb ik driemaal ontmoet, het laatst op de Science-fiction Wereldconferentie in Boston in 1971, waar hij eregast was.

Simaks eerste brief aan mij was een antwoord op een in Astounding gepubliceerde brief van mij waarin ik een laag waarderingscijfer gegeven had aan zijn verhaal 'Rule 18' in het julinummer van 1938. Simak vroeg me in zijn brief om meer bijzonderheden zodat hij over mijn kritiek na kon denken en er misschien van profiteren. (Ik wou dat ik zo vriendeliik en redelijk kon reageren op negatieve kritieken!)

Ik las het verhaal nog eens over om een behoorlijk antwoord te kunnen geven en merkte toen tot mijn verbazing dat er helemaal niets mee mis was. Wat hij gedaan had was het verhaal schrijven in afzonderlijke scènes die niet door duidelijke overgangspassages met elkaar verbonden waren. Ik was niet gewend aan die techniek, zodat het verhaal een onrustige en incoherente indruk op me maakte. De tweede keer begreep ik wat hij deed en realiseerde ik me niet alleen dat het verhaal absoluut niet onsamenhangend was, maar dat het bovendien een vlotte en snelle voortgang had die onmogelijk geweest zou zijn als al die saaie conventionele overgangen er in opgenomen waren.

Ik schreef Simak om het hem uit te leggen, en nam de zelfde techniek in mijn eigen verhalen over. Wat meer is, ik probeerde voor zover mogelijk gebruik te maken van iets dat erg veel op Simaks koele, onversierde stijl leek.

Ik heb science-fictionschrijvers wel eens horen spreken over de invloed op hun stijl van zulke literaire figuren van groot prestige als Kafka, Proust en Joyce. Dit kan een pose zijn of het kan werkelijkheid zijn, maar ik voor mij beweer zulke dingen niet. Ik heb science-fiction leren schrijven door aandachtig science-fiction te lezen, en een van de belangrijkste invloeden op mijn stijl was Clifford Simak.

Simak was bijzonder bemoedigend in die angstige maanden waarin ik een verhaal probeerde te verkopen. Op de dag waarop ik mijn eerste verhaal verkocht had ik al een brief - dichtgeplakt en van een postzegel voorzien - klaar liggen om naar hem te sturen. Ik scheurde de envelop open om het nieuws er aan toe te voegen, en een envelop met postzegel vernielen, wat het verlies van verscheidene dollarcents betekende, was niet iets waar ik in die tijd lichtvaardig toe over ging.

Ik ben er daarom altijd blij om geweest dat in het eerste verhaal dat ik aan Campbell verkocht de ik-figuur naar Clifford Simak genoemd was.

Nog iets over 'Trends':

In mijn eerste besprekingen met Campbell had hij er wel eens op gewezen hoe belangrijk het was een naam te hebben die niet vreemd was en niet moeilijk uit te spreken, en hij had me toen voorgesteld een doodgewone Angelsaksische naam als pseudoniem te gebruiken. Maar op dat punt wilde ik van geen wijken weten. Mijn naam was mijn naam en die zou dus boven mijn verhalen staan.

Toen 'Trends' verkocht was, vermande ik me zelf voor wat, dacht ik, een strijd met Campbell zou worden die me zelfs wel eens mijn kostbare verkoop zou kunnen kosten. - Dat gebeurde nooit. Misschien kwam het omdat mijn naam al onder twee verhalen in Amazing verschenen was, of misschien zag Campbell wel in dat ik toch niet in een pseudoniem toe zou stemmen, maar in elk geval bracht hij het nooit meer ter sprake.

Nu wilde het geval dat mijn tegenzin tegen een pseudoniem juist een geluk was, want de naam Isaac Asimov bleek uiterst opvallend. Niemand kan die naam voor het eerst zien zonder te glimlachen om de vreemde klank ervan; en iedereen die hem voor de tweede maal zag zou zich onmiddellijk die eerste keer herinneren. Ik ben ervan overtuigd dat op zijn minst een deel van mijn latere populariteit voortkwam uit de omstandigheid dat mijn lezers de naam snel herkenden en zich van mijn verhalen als eenheid bewust werden.

Trouwens de slang beet hier in haar eigen staart. In latere jaren kwam ik herhaaldelijk lezers tegen die er van overtuigd waren dat de naam een pseudoniem was, bedoeld om een zekere opvallendheid te bereiken, en dat mijn echte naam wel zoiets als John Smith zou zijn. Het viel soms niet mee hen uit de droom te helpen.

Terwijl ik bezig was Trends' voor Campbell te reviseren, werkte ik ook nog aan een ander verhaal, 'The Weapon Too Dreadful to Use' ('Het wapen, te verschrikkelijk om te gebruiken'). Dat legde ik niet aan Campbell voor. Óf ik wilde niet te veel bij hem aandringen vlak nadat ik al een verhaal aan hem verkocht had, óf ik vermoedde dat het verhaal niet goed genoeg voor hem was en ik wilde de goede indruk die 'Trends' misschien gemaakt had niet bederven. Welk van die motieven het ook geweest mag zijn (ik kan het me werkelijk niet herinneren), ik besloot het eerst naar Amazing te sturen. Per slot van rekening was dat ook een markt die één cent per woord betaalde, en misschien dacht ik ook wel dat ik hen nog een kans moest geven, nu ik iets aan Campbell verkocht had.

Op 6 februari 1939 stuurde ik 'Het wapen, te verschrikkelijk om te gebruiken' naar Amazing en op 20 februari kreeg ik een briefje dat ze het aangenomen hadden. Het kan best zijn dat Amazing het kocht omdat ze snel een verhaal nodig hadden, want het verscheen al in het meinummer, dat drie weken nadat ik het verkocht had in de kiosken kwam te liggen. Daardoor werd het mijn tweede gepubliceerde verhaal, want het verscheen twee maanden vóór 'Trends'.

Een wapen, te vreselijk om te gebruiken

Karl Frantor vond het uitzicht verschrikkelijk naargeestig. Uit laaghangende wolken viel de eeuwige mistige regen; een korte gedrongen, rubberachtige vegetatie strekte zich met zijn sombere, roodbruine kleur naar alle richtingen uit. Nu en dan fladderde een hinkelvogel met woeste vleugelbewegingen boven hen, een klaaglijk gekrijs uitstotend.

Karl wendde zijn hoofd om en staarde naar de kleine koepel van Afrodopolis , de grootste stad op Venus.

'God,' mompelde hij, 'zelfs de koepel is nog beter dan die afschuwelijke wereld hier buiten.' Hij trok zijn met gummi geïmpregneerde jas dichter om zich heen. 'Ik zal blij zijn als ik weer naar Aarde terugga.'

Hij wendde zich naar de tengere gestalte van Antil, de Venusiaan: 'Wanneer komen we bij de ruïnes, Antil?'

Er kwam geen antwoord en Karl zag de traan die over de groene, rimpelige wangen van de Venusiaan rolde. Een andere traan glinsterde in de grote, lemurachtige ogen; zachte, ongelofelijk mooie ogen.

De stem van de Aardmens werd zachter. 'Sorry, Antil, het was niet mijn bedoeling iets kwaads van Venus te zeggen.'

Antil richtte zijn groene gezicht naar Karl: 'Dat was het niet, mijn vriend. Het spreekt vanzelf dat je in een vreemde wereld niet veel vindt dat je bewondering wekt. Maar ik hou van Venus, en ik huil omdat ik me overstelpt voel door zijn schoonheid.' De woorden kwamen vloeiend, maar met de onvermijdelijke vervorming veroorzaakt door stembanden die niet geschikt zijn voor hardklinkende talen.

'Ik weet dat het voor jou onbegrijpelijk is,' vervolgde Antil, 'maar voor mij is Venus een paradijs, een gouden land... ik kan niet goed uitdrukken wat ik voor Venus voel.'

'Toch zijn er die beweren dat alleen Aardmensen lief kunnen hebben.' Karls medegevoelen was sterk en oprecht.

De Venusiaan schudde triest zijn hoofd. 'Er zijn nog veel andere dingen, buiten het vermogen om emoties te ondergaan, dat jullie ons ontzeggen.'

Karl ging haastig op een ander onderwerp over. 'Zeg, Antil, maakt Venus zelfs op jou dan geen sombere indruk? Jij bent op Aarde geweest en je zou het dus moeten weten. Hoe kan deze oneindigheid van bruin en grijs de vergelijking doorstaan met de levendige, warme kleuren van Aarde?'

'Voor mij is dit nog veel mooier. Je vergeet dat mijn kleurgevoel zo enorm veel anders is dan het jouwe. (Noot: Het Venusiaanse oog kan tussen twee tinten onderscheiden, waarvan de golflengten even weinig van elkaar verschillen als vijf Angström-eenheden. Ze zien duizenden kleuren waarvoor de Aardmensen blind zijn. - Schrijver.) Hoe kan ik je de schoonheden, de rijkdom aan kleuren uitleggen die in dit landschap zo in overvloed voorkomen?' Hij zweeg weer, ging helemaal op in de wonderen waar hij over gesproken had, terwijl voor de Aardbewoner het doodse, melancholieke grijs onveranderd bleef.

'Eens,' zei Antil, en zijn stem kwam als van iemand in een droom, 'zal Venus weer van de Venusianen zijn. Dan zullen de Aardbewoners ons niet langer overheersen, en zal de roem van onze voorouders tot ons terugkeren.'

Karl lachte. 'Kom nou, Antil, je spreekt als een lid van de Groene Bendes, die de regering zoveel last bezorgen. Ik dacht dat jij niet in geweld geloofde.'

'Dat doe ik ook niet, Karl,' Antils ogen waren ernstig en er lag een zekere angst in zijn blik, 'maar de extremisten winnen aan kracht en ik vrees het ergste. En als... als de openlijke opstand tegen Aarde uitbreekt, dan moet ik me bij hen aansluiten.'

'Maar je bent het niet met hen eens.'

'Nee, natuurlijk,' hij haalde zijn schouders op, een gebaar dat hij van de Aardmensen geleerd had, 'met geweld kunnen we niets winnen. Jullie zijn met vijf miljard en wij met nauwelijks honderd miljoen. Jullie hebben hulpbronnen en wapens terwijl wij niets van dat alles hebben. Het zou een dolzinnig avontuur zijn en zelfs als we zouden winnen zouden we misschien zoveel haat nalaten dat er nooit meer vrede tussen onze beide planeten zou kunnen zijn.'

'Waarom zou je je dan bij hen aansluiten?'

'Omdat ik een Venusiaan ben.'

De Aardmens barstte in lachen uit. 'Vaderlandsliefde schijnt op Venus al even irrationeel te zijn als op Aarde. Maar kom, laten we naar de ruïnes van jullie oude stad gaan. Zijn we er al bijna?'

'Ja,' antwoordde Antil, 'het is nu nog maar iets meer dan een Aardse mijl. Maar denk erom dat je niets mag verstoren. De ruïnes van Ash-taz-tor zijn heilig voor ons, want ze zijn het enige nog bestaande overblijfsel uit de tijd toen ook wij nog een groot ras vormden, in plaats van de gedegenereerde rest ervan.'

Zwijgend liepen ze verder, zwoegend door de zachte aarde onder hun voeten, de kronkelende wortels van de slangenboom ontwijkend, terwijl ze in een wijde boog om de tuimelwingerd heen liepen waar ze zo nu en dan langskwamen.

Antil vatte tenslotte het gesprek weer op.

'Arm Venus.' Zijn rustige, weemoedige stem klonk triest. 'Vijftig jaar geleden kwamen de Aardmensen met beloften van vrede en overvloed... en wij geloofden hen. We lieten hen de smaragdmijnen zien en het juju-kruid en hun ogen schitterden van begeerte. Er kwamen er meer en meer, en hun aanmatiging nam toe. En nu...'

'Het is jammer, Antil,' zei Karl, 'maar je bent toch echt wel een beetje té gevoelig op dat punt.'

'Te gevoelig! Hebben we soms stemrecht? Hebben we ook maar enige vertegenwoordiging in het Venusiaanse Provinciale Congres? Zijn er soms geen wetten tegen Venusianen die in de zelfde stratobussen rijden als Aardmensen, of in het zelfde hotel eten, of in het zelfde huis leven? Zijn soms niet alle universiteiten voor ons afgesloten? Hebben de Aardlingen zich soms niet de beste en vruchtbaarste delen van de planeet toegeëigend? Is er soms ook maar één recht dat de Aardbewoners ons op onze eigen planeet toekennen?'

'Wat je zegt is volkomen waar, en ik betreur het. Maar net zulke omstandigheden hebben ook eens op Aarde bestaan met betrekking tot de zogenaamde "inferieure rassen", en mettertijd werden alle diskwalificaties uit de weg geruimd tot er nu een volkomen gelijkheid heerst. Vergeet ook niet dat de intelligente mensen van Aarde aan jullie kant staan. Heb ik bijvoorbeeld ooit blijk gegeven van ook maar enig vooroordeel tegen een Venusiaan?'

'Nee, Karl, dat weet je best. Maar hoeveel intelligente mensen zijn er? Op Aarde heeft het lange, vermoeiende millennia vol oorlogen en lijden gekost voordat de gelijkheid der rassen er gevestigd was. Maar als Venus nu eens weigert om zoveel duizenden jaren te wachten?'

Karl fronste zijn voorhoofd: 'Je hebt natuurlijk gelijk, maar toch moeten jullie wachten. Wat kun je anders doen?'

'Ik weet het niet, ik weet het niet.' Antils stem stierf langzaam weg.

Plotseling wilde Karl dat hij niet aan die tocht naar de ruïnes van het mysterieuze Ash-taz-tor begonnen was. Dat eentonige landschap, dat om dol te worden was, en de gerechtvaardigde grieven van Antil hadden hem enorm gedeprimeerd. Hij stond al op het punt de hele zaak op te geven toen de Venusiaan zijn van zwemvliezen voorziene vingers ophief om naar een bergje aarde voor hen te wijzen.

'Dat is de ingang,' zei hij, 'Ash-taz-tor ligt al ontelbare duizenden jaren onder de grond begraven, en alleen Venusianen kennen het. Jij bent de eerste Aardmens die het ziet.'

'Ik zal het strikt geheim houden, Antil. Dat heb ik beloofd.'

'Kom dan maar mee.'

Antil duwde de weelderige vegetatie opzij, onthulde zo een smalle ingang tussen twee grote keien en wenkte Karl hem te volgen. Ze kropen een nauwe, vochtige gang in. Uit zijn buidel haalde Antil een kleine atomietlamp, die met zijn parelachtig witte gloed de muren van druipende steen bescheen.

'Deze gangen en holen,' zei hij, 'werden drie eeuwen geleden gegraven door onze voorouders, die de stad als een heilige plaats beschouwden. Maar de laatste tijd hebben we haar verwaarloosd. Ik was sinds heel, heel lang de eerste die er een bezoek bracht. Misschien is dat ook weer een teken van onze degeneratie.'

Over een afstand van meer dan honderd meter liepen ze rechtdoor; toen waaierden de gangen uit in een zeer hoge koepel. Karls adem stokte toen hij het schouwspel voor hem zag. Daar lagen de overblijfselen van gebouwen, architectonische wonderen zoals ze op Aarde sinds de dagen van het Athene van Pericles niet meer geëvenaard waren. Maar ze waren allemaal tot ruïnes uiteengevallen, zodat er alleen maar een vage aanduiding van de pracht van de stad overgebleven was.

Antil ging hem voor over de open ruimte en dook in een volgende gang die over een afstand van bijna een kilometer dwars door aarde en rots kronkelde. Hier en daar scheidden zich zijgangen af, en een- of tweemaal ving Karl een glimp van verwoeste bouwwerken op. Hij zou ze wel onderzocht hebben als Antil hem niet op het pad gehouden had.

Weer kwamen ze boven, deze keer voor een laag, zich in alle richtingen uitstrekkend gebouw dat van een gladde, groene steensoort gebouwd was. De rechtervleugel was volledig ingestort, maar de rest scheen nauwelijks aangetast.

De ogen van de Venusiaan straalden; zijn tengere gestalte rechtte zich vol trots. 'Dit hier komt overeen met een modern museum van kunsten en wetenschappen. Hier binnen zul je de voorbije grootheid en cultuur van Venus zien.'

Met een geweldig gevoel van opgewondenheid stapte Karl naar binnen: de eerste Aardmens die ooit deze prestaties uit de Oudheid te zien kreeg. Hij zag dat het interieur verdeeld was in een reeks diepe nissen, die zich vanuit de lange middelste zuilengalerij vertakten. Het plafond was één grote schildering die vaag zichtbaar was in het schijnsel van de atomietlamp.

Helemaal verzonken in verwonderde aandacht zwierf de Aardmens door de nissen. De beeldhouwwerken en schilderingen om hem heen gaven hem een uitzonderlijk gevoel van vreemdheid, een bovenaardsheid die hun schoonheid nog verdubbelde.

Karl begreep dat iets essentieels in de Venusiaanse kunst hem ontging, eenvoudig door het ontbreken van een gemeenschappelijke achtergrond van zijn eigen cultuur en de hunne, maar de technische uitmuntendheid van het werk kon hij wel waarderen. Vooral het coloriet van de schilderingen bewonderde hij, iets dat alles wat hij ooit op Aarde gezien had verre overtrof. Hoe gebarsten, verschoten en geschilferd ze ook waren, ze hadden toch een nuancering en een harmonie die ronduit schitterend was.

'Wat zou Michelangelo er niet voor gegeven hebben om over de fantastische kleurperceptie van het Venusiaanse oog te beschikken,' zei hij tegen Antil.

Antils borst zwol van geluk. 'Ieder ras heeft zijn eigen attributen. Ik heb vaak gewild dat mijn oren de lichte klanken en toonhoogten konden onderscheiden zoals naar men beweert de Aardmensen dat kunnen. Misschien zou ik dan kunnen begrijpen wat er toch zo aangenaam aan die Aardse muziek van jullie is. Zoals het nu is is het alleen maar verschrikkelijk monotoon voor me.'

Ze liepen verder, en met de minuut werd Karls dunk van de Venusiaanse cultuur hoger. Er waren lange smalle stroken van een dun metaal, samengebonden, en overdekt met de strepen en ovalen van het Venusiaanse schrift - duizenden en nog eens duizenden. Karl wist dat die wel eens geheimen zouden kunnen bevatten waarvoor de wetenschapsmensen van Aarde de helft van hun leven over zouden hebben om ze te weten.

Maar toen Antil op een klein, ongeveer vijftien centimeter hoog voorwerpje wees en zei dat het volgens de inscriptie een soort atoomconvertor was met een capaciteit die vele malen hoger lag dan die van welk gangbaar model op Aarde ook, barstte Karl uit.

'Waarom openbaren jullie die geheimen niet aan Aarde? Als ze wisten wat jullie in voorbije eeuwen gepresteerd hebben, zouden de Venusianen een heel wat hogere rang innemen dan nu het geval is.'

'Ze zouden van onze kennis uit het verleden gebruik maken, ja,' antwoordde Antil bitter, 'maar ze zouden nooit hun worggreep op Venus en zijn bevolking verslappen. Ik hoop dat je je belofte van strikte geheimhouding niet vergeet.'

'Nee, ik zal er niet over praten, maar toch geloof ik dat je je vergist.'

'Ik denk het niet,' zei Antil, terwijl hij zich omdraaide om de nis te verlaten, maar Karl riep hem toe nog even te wachten.

'Gaan we niet in dat kleine kamertje hier?' vroeg hij.

Antil draaide zich snel om, met starende blik. 'Kamertje? Over wat voor kamer heb je het? Hier is geen kamer.'

Karl trok verbaasd zijn wenkbrauwen op terwijl hij zwijgend naar de smalle spleet wees die tot halverwege de achterwand omhoogreikte.

De Venusiaan mompelde iets en liet zich toen op zijn knieën zakken, terwijl zijn gevoelige vingers de spleet betastten.

'Help me even, Karl. Ik denk dat het nooit de bedoeling geweest is dat deze deur geopend werd. Er wordt tenminste nergens melding van gemaakt dat hij hier zou zijn, en ik ken de ruïnes van Ash-taz-tor misschien beter dan wie ook van mijn volk.'

Met hun tweeën duwden ze tegen het stukje muur aan, dat onder kreunend protest een klein eindje terugweek, en toen plotseling helemaal meegaf zodat ze hals over kop in het kleine, vrijwel lege kamertje erachter vielen. Ze krabbelden weer overeind en staarden om zich heen.

De Aardmens wees op gebroken, gerafelde roeststrepen op de vloer en langs de lijn waar deur en muur samenkwamen. 'Jouw volk schijnt die kamer op een behoorlijk doeltreffende manier verzegeld te hebben. Alleen de roest van eeuwen heeft de banden verbroken. Het lijkt wel of ze hier een soort geheim opgeborgen hebben.'

Antil schudde zijn groene hoofd. 'De laatste keer dat ik hier was was er geen spoor van een deur te zien. Hoewel...' hij hief de atomietlamp hoog op en keek snel de kamer door, 'er schijnt hier trouwens toch niets te zijn.'

Hij had gelijk. Behalve een onopvallende langwerpige kist die laag op zes korte dikke poten stond, was er in de ruimte niets anders dan ongelofelijke hoeveelheden stof en de duffe, haast verstikkende stank van een langdurig afgesloten graf.

Karl liep op de kist toe, probeerde hem uit de hoek waar hij stond weg te schuiven. Hij kreeg er geen beweging in, maar het deksel gleed onder zijn duwende vingers weg.

'Het deksel kan er af, Antil! Kijk!' Hij wees naar een ondiep vak in de kist, dat een vierkante plaat van een glasachtige substantie bevatte en vijf vijftien centimeter lange cilinders die wel iets van vulpennen hadden.

Antil gaf een kreet van verrukking toen hij die dingen zag en voor het eerst sinds Karl hem kende ging hij over tot een sissend Venusiaans koeterwaals. Hij nam de glazen plaat op en bekeek hem onderzoekend. Karl, wiens nieuwsgierigheid gewekt was, volgde zijn voorbeeld. De plaat was overdekt met dicht op elkaar aangebrachte veelkleurige stippen, maar er scheen toch geen reden voor Antils uitzonderlijke vreugde te zijn.

'Wat is het, Antil?'

'Het is een volledig document in onze oude ceremoniële taal. Tot nu toe hebben we nooit meer dan onsamenhangende fragmenten gevonden. Dit is een kolossale vondst.'

'Kun je het ontcijferen?' Karl bekeek het voorwerp nu met nog meer respect.

'Ik denk het wel. Het is een dode taal en ik ken er niet veel meer dan een mondjevol van. Zie je, het is een kleurentaal. Ieder woord wordt aangegeven door een combinatie van twee en soms drie gekleurde stippen. Maar de kleurverschillen zijn uiterst subtiel, en een Aardbewoner zou, zelfs als hij de sleutel tot de taal kende, een spectroscoop moeten gebruiken om haar te kunnen lezen.'

'Kun je er nu aan werken?'

'Ik denk het wel, Karl. De atomietlamp benadert heel dicht het normale daglicht, en het zou me dus geen moeite moeten kosten. Maar het kan wel een hele tijd duren; daarom kun jij misschien beter gewoon doorgaan met je onderzoek. Er is geen risico dat je verdwaalt, zolang je maar in het gebouw blijft.'

Karl vertrok, met medeneming van een tweede atomietlamp, en liet Antil, de Venusiaan, achter, over het oude manuscript gebogen om het langzaam en moeizaam te ontcijferen.

Twee uren gingen voorbij voordat de Aardmens terugkeerde; maar toen het zover was, was Antil nauwelijks van houding veranderd. Alleen lag er nu een uitdrukking van afgrijzen over het gezicht van de Venusiaan, die er eerder niet geweest was. De luidruchtige binnenkomst van de Aardmens bracht geen enkele reactie bij hem teweeg. Als versteend zat hij daar in een roerloze, starende schrik.

Karl kwam met een sprong naast hem. 'Antil, Antil, is er iets?'

Antil draaide langzaam zijn hoofd om, alsof hij het door een taai-kleverige vloeistof bewoog, en zijn ogen staarden zonder iets te zien naar zijn vriend. Karl pakte de ander bij zijn magere schouders en schudde hem meedogenloos door elkaar.

De Venusiaan kwam weer tot zichzelf. Hij worstelde zich uit Karls greep los en sprong overeind. Uit de kist in de hoek haalde hij de vijf cilindervormige voorwerpen, waarbij hij ze met een eigenaardig soort schroom vasthield, en deponeerde ze in zijn buidel. Daar stopte hij ook de plaat in die hij ontcijferd had.

Toen hij dit gedaan had legde hij het deksel weer op de kist en wenkte Karl het vertrek te verlaten. 'We moeten nu gaan. We zijn al te lang gebleven.' Zijn stem had een vreemde, angstige klank die de Aardmens een onbehaaglijk gevoel bezorgde.

Zwijgend keerden ze op hun schreden terug tot ze weer op de doorweekte oppervlakte van Venus stonden. Het was nog dag, maar de schemering was niet ver meer. Karl begon hoe langer hoe meer honger te krijgen. Ze zouden op moeten schieten als ze voor het vallen van de nacht in Afrodopolis terug wilden zijn. Karl sloeg de kraag van zijn waterdichte overjas op, trok zijn met gummi geïmpregneerde pet laag over zijn voorhoofd en ging op weg.

Kilometer na kilometer stapten ze voort en toen verrees opnieuw de overkoepelde stad boven de grijze horizon. De Aardmens kauwde op vochtige broodjes met ham en verlangde hevig naar de comfortabele droogte van Afrodopolis. En al die tijd volhardde de anders altijd zo vriendelijke Venusiaan in een onaandoenlijk zwijgen, zonder zijn vriend zelfs maar een blik waardig te keuren.

Karl aanvaardde dit berustend. Hij had veel meer achting voor Venusianen dan de grote meerderheid van de Aardmensen, maar zelfs hij voelde toch wel een vage verachting voor het ultraemotionele karakter van Antil en zijn soort. Die broeierige stilte was alleen maar een uiting van gevoelens die in Karl misschien tot niet meer dan een zucht of een frons geleid zouden hebben. Doordat hij dit besefte, deed Antils stemming hem nauwelijks iets.

Maar als hij aan die niet aflatende angst in Antils ogen dacht dan voelde hij zich toch wel een beetje onbehaaglijk worden. Dat was begonnen na de vertaling van die zonderlinge plaat. Wat voor geheim konden de wetenschappelijke voorouders van de Venusianen in die boodschap onthuld hebben?

Met een zekere schroom wist Karl zich er tenslotte toe te brengen hem te vragen: 'Wat stond er eigenlijk op die plaat, Antil? Het moet wel erg interessant zijn, lijkt me, als je rekent dat je hem meegenomen hebt.'

Antils antwoord was niet meer dan een teken om haast te maken, waarna de Venusiaan met verdubbelde snelheid de duisternis indook. Karl wist niet wat hij er van denken moest en voelde zich een beetje gekwetst. Gedurende de rest van de tocht deed hij geen poging meer om een gesprek op gang te brengen.

Maar toen ze bij Afrodopolis aankwamen, verbrak de Venusiaan zijn zwijgen. Zijn gerimpelde gezicht, vertrokken en hevig ontdaan, wendde zich tot Karl met de uitdrukking van iemand die tot een pijnlijk besluit gekomen is.

'Karl,' zei hij, 'wij zijn altijd vrienden geweest, en daarom wil ik je een vriendelijk advies geven. Jij vertrekt volgende week naar Aarde. Ik weet dat je vader een hoge positie heeft onder de raadgevers van de planetaire president. Zelf zul je waarschijnlijk in een niet zo verre toekomst een belangrijk persoon worden. Om die reden verzoek ik je met klem ieder atoompje van je invloed te gebruiken om een matiging in de houding van Aarde ten opzichte van Venus te bewerkstelligen. Ik van mijn kant, als edelman van de grootste stam op Venus, zal mijn uiterste best doen om alle pogingen tot geweld te onderdrukken.'

De ander fronste zijn voorhoofd. 'Er schijnt iets achter dit alles te steken. Ik begrijp er niets van. Wat wil je nu eigenlijk zeggen?'

'Alleen dit. Als de omstandigheden niet verbeteren - en wel spoedig - zal Venus in opstand komen. In dat geval zal ik geen andere keus hebben dan haar mijn diensten aan te bieden, en dan zal Venus niet langer weerloos zijn.'

Die woorden amuseerden de Aardmens alleen maar. 'Kom nou, Antil. Je vaderlandsliefde is bewonderenswaardig en je grieven zijn gerechtvaardigd, maar melodrama en chauvinisme dat is allemaal niets voor mij. Ik ben boven alles realist.'

Er klonk een verschrikkelijke ernst in de stem van de Venusiaan door. 'Geloof me, Karl, als ik zeg dat niets reëler is dan wat ik je nu verteld heb. In het geval van een Venusiaanse opstand kan ik niet instaan voor de veiligheid van Aarde.'

'De veiligheid van Aarde!' De enormiteit hiervan verblufte Karl.

'Ja,' vervolgde Antil, 'want ik zou me dan wel eens gedwongen kunnen zien Aarde te vernietigen. Zo staat het er voor.' Met die woorden draaide hij zich op zijn hielen om en dook in het struikgewas op weg naar het kleine Venusiaanse dorp buiten de grote koepel.

Vijf jaren gingen voorbij, jaren van woelige onrust, en Venus bewoog zich in zijn slaap als een ontwakende vulkaan. De kortzichtige Aardse meesters van Afrodopolis , Venusia en andere overkoepelde steden sloegen opgewekt alle waarschuwingen van gevaar in de wind. Wanneer ze al aan de kleine groene Venusianen dachten was het met een verachtelijke grimas, alsof ze wilden zeggen: 'O, DIE schepsels!'

Maar 'die schepsels' werden tenslotte tot het uiterste gedreven en de nationalistische Groene Bendes werden met de dag luidruchtiger. Toen, op een grijze dag, die niet anders was dan de grijze dagen die er aan voorafgingen, zwermden grote massa's inlanders in georganiseerde opstand op de steden af.

De kleinere koepels, plotseling overrompeld, vielen. In snelle opeenvolging werden New Washington, Mount Vulcan en St. Denis ingenomen, samen met het hele oostelijke continent. Voordat het tot de verbijsterde Aardmensen doordrong wat er gebeurde was de helft van Venus al niet meer van hen.

Aarde, geschokt en verbluft door die plotselinge noodtoestand - die men vanzelfsprekend toch wel had moeten voorzien - stuurde wapens en voorraden naar de nog resterende belegerde steden en begon een reusachtige ruimtevloot uit te rusten om het verloren gebied te heroveren.

Aarde was geërgerd maar niet bang, want men wist dat door overrompeling verloren gebied makkelijk weer te herwinnen was, en dat terrein dat nu nog niet verloren was gegaan nooit meer verloren zou gaan. Of, tenminste, dat dachten ze.

Stel u dus de verbijstering van de leiders van Aarde voor toen er geen stilstand kwam in de Venusiaanse opmars. Venusia City was in ruime mate voorzien van wapen- en voedselvoorraden; haar buitenste verdedigingsstelsels waren opgesteld, de manschappen op hun posten. Een klein legertje naakte, ongewapende inlanders naderde en eiste onvoorwaardelijke overgave. Venusia weigerde hooghartig, en de berichten naar Aarde waren heel vrolijk als ze het over de ongewapende inlanders hadden die zich zo roekeloos door het succes hadden laten bedwelmen.

Toen, plotseling, kwamen er geen berichten meer door, en de inlanders namen Venusia in.

Wat er in Venusia gebeurd was herhaalde zich, telkens en telkens weer, in wat eigenlijk onneembare vestingen hadden moeten zijn. Zelfs Afrodopolis zelf, met een half miljoen inwoners, viel voor een zielige vijfhonderd Venusianen. En dit ondanks het feit dat de verdedigers de beschikking hadden over ieder wapen dat op Aarde bekend was.

De Aardregering hield de feiten achter en Aarde zelf had geen flauw vermoeden van de vreemde gebeurtenissen op Venus; maar in de besloten raadsvergaderingen fronsten de staatslieden hun voorhoofd toen ze naar de eigenaardige woorden van Karl Frantor luisterden, de zoon van de minister van Onderwijs.

Jan Heersen, minister van Oorlog, stond aan het slot van het rapport woedend op.

'Wilt u dat wij de willekeurige verklaring van zo'n halfgek groentje serieus nemen en vrede met Venus sluiten op zijn voorwaarden? Dat is beslist en volstrekt onmogelijk. Wat die vervloekte beesten nodig hebben is een stalen vuist. Onze vloot zal hen uit het universum wegvagen, en het wordt tijd dat dit eens gebeurt.'

'Dat wegvagen zal misschien nog niet meevallen, Heersen,' zei de grijze Frantor senior, die snel zijn zoon te hulp kwam. 'Velen van ons hebben al lang geleden beweerd dat de regeringspolitiek ten opzichte van de Venusianen helemaal verkeerd was. Wie weet wat voor aanvalsmiddelen ze gevonden hebben en wat ze er uit wraak mee zullen doen?'

'Sprookjes!' riep Heersen uit. 'Jij behandelt die groentjes alsof het mensen zijn. Het zijn dieren en ze zouden dankbaar moeten zijn voor de weldaden van de beschaving die we hen gebracht hebben. Vergeet niet dat we hen heel wat beter behandelen dan sommige van onze eigen Aardse rassen in het begin van onze geschiedenis behandeld werden, de rode indianen bij voorbeeld.'

Karl Frantor kwam opnieuw met opgewonden stem tussenbeide. 'We moeten een onderzoek instellen, heren! Het dreigement van Antil is te ernstig om het zomaar naast ons neer te leggen, hoe dwaas het ook klinken mag, en als we de Venusiaanse veroveringen in aanmerking nemen klinkt het allesbehalve dwaas. Ik stel voor dat u me met admiraal Von Blumdorff als een soort afgezant zendt. Laat me deze zaak tot de bodem uitzoeken voor we hen aanvallen.'

De zwaarmoedige Aardpresident, Jules Debuc, sprak nu voor de eerste maal. 'Frantors voorstel is tenminste redelijk. Het zal uitgevoerd worden. Nog tegenwerpingen?'

Die waren er niet, hoewel Heersen zijn voorhoofd fronste en woedend snoof. En zo ging Karl Frantor een week later met de ruimtearmada van Aarde mee toen die naar de binnenplaneet vertrok.

Het was wel een vreemde planeet Venus die Karl na een afwezigheid van vijf jaar begroette. De planeet zelf was niet veranderd, doorweekt als altijd, met nog steeds dezelfde naargeestige monotonie van wit en grijs en overal verspreid de overkoepelde steden - en toch, hoe anders.

Waar eerst de hooghartige Aardbewoners zich in minachtende luister tussen de kruipende Venusianen bewogen hadden, voerden nu de inlanders onbetwist de heerschappij.Afrodopolis was volledig een inlandse stad geworden, en in het kantoor van de gewezen gouverneur zat... Antil.

Karl bekeek hem twijfelachtig, wist nauwelijks wat hij zeggen moest. 'Ik dacht al dat jij zo'n beetje de spil was waar alles om draaide,' bracht hij er tenslotte uit. 'Jij... de pacifist.'

'Het was niet mijn keus. De omstandigheden hebben voor me gekozen,' antwoordde Antil. 'Maar jij! Jou had ik niet als woordvoerder van je planeet verwacht.'

'Tegen mij heb je jaren geleden die idiote bedreiging geuit, en ik was toen het meest pessimistisch wat jullie opstand betrof. Ik kom, zie je, maar niet alleen.' Zijn hand maakte een vage beweging naar omhoog, waar ruimteschepen bewegingloos en dreigend rondhingen.

'Kom je me bedreigen?'

'Nee! Alleen om je bedoelingen en je voorwaarden aan te horen.'

'Dat is snel gedaan. Venus eist zijn onafhankelijkheid en wij beloven vriendschap, samen met een vrij en onbelemmerd handelsverkeer.'

'En jij verwacht dat wij dat allemaal zonder strijd aanvaarden.'

'Dat hoop ik, ter wille van Aarde zelf.'

Karl fronste zijn voorhoofd en leunde geërgerd achterover in zijn stoel.

'In godsnaam, Antil, de tijd voor mysterieuze toespelingen en schrikbeelden is voorbij. Leg je kaarten op tafel. Hoe hebben jullie Afrodopolis en de andere steden met zo veel gemak kunnen veroveren?'

'We werden ertoe gedwongen, Karl. We wilden het niet.' Antils stem was schril van opwinding. 'Ze wilden onze billijke voorwaarden voor de overgave niet aanvaarden en begonnen hun tonietkanonnen af te vuren. Wij... wij moesten toen het... het wapen wel gebruiken. Later hebben we het merendeel van hen af moeten maken... uit genade.'

'Ik begrijp het niet. Wat is dat voor wapen waar je het over hebt?'

'Herinner je je die keer in de ruïnes van Ash-taz-tor nog, Karl? De verborgen kamer; de oude inscriptie; de vijf staafjes.'

Karl knikte somber. 'Ik dacht het wel, maar ik was er niet zeker van.'

'Het was een verschrikkelijk wapen, Karl.' Antil sprak gehaast, alsof alleen de gedachte er aan al niet te verdragen was. 'De ouden hebben het ontdekt, maar ze hebben er nooit gebruik van gemaakt. Ze hebben het zelfs verstopt, en waarom ze het niet vernietigd hebben is me een raadsel. Ik wou dat ze het vernietigd hadden; dat wou ik echt. Maar ze hebben het niet gedaan en ik heb het gevonden en het moeten gebruiken - voor het welzijn van Venus.'

Zijn stem stierf weg tot een gefluister, maar met kennelijke krachtsinspanning wist hij zich zover te vermannen dat hij eet» verklaring kon geven. 'Die kleine onschuldige staafjes die je toen gezien hebt, Karl, zijn in staat een krachtveld van onbekende aard te produceren (de ouden waren zo verstandig te weigeren om zich daar nader over uit te laten) dat het vermogen heeft het brein van de geest los te koppelen.'

'Wát?' Karl staarde hem met open mond van verbazing aan. 'Waar heb je het nou over?'

'Wel, je weet natuurlijk wel dat het brein niet meer dan de zetel van de geest is, en niet de geest zelf. De aard van de "geest" is een mysterie, dat zelfs aan onze voorouders onbekend was; maar wat het ook zijn mag, het gebruikt het brein als tussenschakel voor de verbinding met de wereld van de materie.'

'O juist. En jullie wapen scheidt de geest van het brein - maakt de geest hulpeloos - een ruimtepiloot zonder besturingsmechanismen.'

Antil knikte plechtig. 'Heb je wel eens een dier gezien waarvan de hersens weggenomen waren?' vroeg hij plotseling.

'O ja, dat wel, een hond, tijdens mijn biologiecursus aan de universiteit.'

'Kom mee, dan zal ik je een ontbreind mens laten zien.'

Karl volgde de Venusiaan naar een lift. Terwijl hij omlaagzoefde naar de laagste verdieping - die van de gevangenis - verkeerde hij in een staat van hevige opwinding. Hij werd niet alleen heen en weer geslingerd tussen afgrijzen en woede, maar voelde ook afwisselend de aandrang om redeloos op de vlucht te slaan, en het haast onbedwingbare verlangen om de Venusiaan naast hem te doden. In een soort verbijstering stapte hij uit de lift en volgde Antil door een sombere gang die zigzaggend tussen rijen kleine getraliede cellen door liep.

'Daar.' Antils stem schudde Karl wakker alsof het een plotselinge straal ijskoud water was. Hij keek in de richting die de van zwemvliezen voorziene hand aanwees en staarde vol gefascineerde weerzin naar de menselijke gedaante die hem daar vertoond werd.

Wat de uiterlijke gedaante betrof was het zonder enige twijfel menselijk - maar desondanks niet-menselijk. Het (Karl kon het zich niet als een 'hij' voorstellen) zat volledig afgestompt op de vloer, de grote starende ogen onafgebroken op de blinde muur voor hem gericht. Ogen die volkomen zielloos waren, slap neerhangende lippen waar het speeksel afdroop, vingers die zich doelloos bewogen. Vol walging wendde Karl haastig zijn hoofd af.

'Hij is niet direct ontbreind.' Antils stem klonk zacht. 'Organisch is zijn brein nog volledig en ongedeerd. Het is alleen ... uitgeschakeld.'

'Hoe leeft het dan, Antil? Waarom sterft het niet?'

'Omdat het autonome systeem onaangetast blijft. Zet hem overeind en hij zal in evenwicht blijven. Geef hem een duwtje en hij zal zijn evenwicht terugvinden. Zijn hart klopt. Hij
ademt. Als je voedsel in zijn mond stopt, zal hij het doorslikken, hoewel hij zou sterven van honger voordat hij de vrijwillige handeling, voedsel te eten dat voor hem neergezet was, uit zou voeren. Het is leven, een vorm van leven; maar het zou beter dood kunnen zijn, want de uitschakeling is permanent.'

'Dat is afgrijselijk ... afgrijselijk.'

'Het is nog erger dan je denkt. Ik ben er van overtuigd dat ergens in dat omhulsel van menselijkheid de geest nog ongedeerd bestaat. Machteloos gevangen in een lichaam dat ze niet kan controleren, hoe erg moet de kwelling voor die geest niet zijn?'

Karl verstrakte plotseling. 'Jullie zullen Aarde niet overwinnen door niets dan abominabele wreedheid. Dit is een ongelofelijk wreed wapen maar niet dodelijker dan welk van tien of twaalf van onze wapens ook. Jullie zullen hier voor boeten.'

'Toe nou, Karl, je hebt nog geen miljoenste idee van de dodelijkheid van het uitschakelingsveld. Het veld is niet afhankelijk van ruimte, en misschien zelfs niet van tijd, zodat de reikwijdte ervan haast tot in het oneindige uitgebreid kan worden. Weet je dat er maar één ontlading van het wapen nodig was om ieder warmbloedig wezen in Afrodopolishulpeloos te maken?' Antils stem werd hoog en gespannen. 'Weet je dat ik in staat ben de HELE AARDE in het veld te dompelen - en IN EEN KLAP van al jullie krioelende miljarden kopieën te maken van die levend-dode vleesklomp daar?'

Karl herkende zijn eigen stem niet toen hij er krassend uitbracht: 'Beest! Ben jij de enige die het geheim van dit vervloekte veld kent?'

Antil barstte in een hol gelach uit: 'Ja, Karl, de schuld rust helemaal op mij alleen. Maar door mij te doden, daar zou je niets mee opschieten. Als ik sterf zijn er anderen die weten waar ze de inscriptie moeten vinden, anderen die niet mijn medeleven met Aarde kennen. Ik ben volmaakt veilig voor jou, Karl, want mijn dood zou het einde van jouw wereld betekenen.'

De Aardmens was volkomen gebroken. Er was nu geen spoortje twijfel aan de macht van de Venusiaan meer bij hem overgebleven. 'Ik geef toe,' mompelde hij, 'ik geef toe. Wat moet ik mijn volk vertellen?'

'Noem hen mijn voorwaarden, en zeg hen wat ik zou kunnen doen als ik wilde.'

Karl deinsde voor de Venusiaan terug alsof alleen al zijn aanraking de dood betekende. 'Dat zal ik hen zeggen,' zei hij.

'Zeg hen ook dat Venus niet wraakzuchtig is. Wij willen ons wapen niet gebruiken, want het is te vreselijk om te gebruiken. Als zij ons onze onafhankelijkheid op onze eigen voorwaarden willen geven, en ons bepaalde redelijke voorzorgsmaatregelen tegen een vernieuwde slavernij in de toekomst toestaan, dan zullen we al onze vijf wapens en de verklarende inscriptie stuk voor stuk in de zon slingeren.'

De stem van de Aardbewoner kwam niet boven een toonloos gefluister uit: 'Dat zal ik hen zeggen.'

Admiraal Von Blumdorff was al even Pruisisch als zijn naam, en zijn militaire code was de simpele code van de brute kracht. Het was dus volkomen begrijpelijk dat zijn reacties op Karls rapport explosief waren en van een sarcastische spot.

'Jij godverlaten idioot,' raasde hij tegen de jongeman. 'Dat komt er nu van al dat gepraat, van woorden, van flauwe kul. Jij waagt het bij me terug te komen met dat ouwe-wijven-sprookje van mysterieuze wapens en ongehoorde kracht? Zonder ook maar enig bewijs neem je alles wat dat verdomde groentje je vertelt zonder verder onderzoek aan, en je geeft je verachtelijk over. Had jij dan niet kunnen bedreigen, had jij niet kunnen bluffen, had jij niet kunnen liegen?'

'Hij heeft niet gedreigd, gebluft of gelogen,' antwoordde Karl heftig. 'Wat hij zei was de zuivere waarheid. Als u die ontbreinde man gezien had ...'

'Bah! Dat is nog wel het meest onvergeeflijke aspect van de hele vervloekte zaak. Ze laten je een krankzinnige zien, een volkomen normale zwakzinnige en zeggen dan "Dit is ons wapen!", en jij neemt dat zonder meer aan! Hebben ze nog iets anders gedaan dan praten? Hebben ze je het wapen gedemonstreerd? Hebben ze het je zelfs maar laten zien?'

'Natuurlijk niet. Het wapen is dodelijk. Ze zullen geen Venusiaan gaan doden om mij een plezier te doen. En wat betreft het laten zien van het wapen, nou, zou u de vijand de troef laten zien die u achter de hand hebt? En nu moet u eens een paar vragen van mij beantwoorden. Waarom is Antil zo zeker van zichzelf? Hoe heeft hij heel Venus zo makkelijk kunnen veroveren?'

'Ik moet toegeven dat ik dat niet verklaren kan, maar bewijst dat soms dat hun uitleg de juiste is? Hoe dan ook, ik heb balen van dit geklets. We vallen nu aan, en de theorieën kunnen naar de hel lopen. Ik zal hen eens met onze tonietprojectielen kennis laten maken, dan kun jij zien hoe hun bluf op hun lelijke smoelen terugslaat.'

'Maar admiraal, u moet mijn rapport aan de president doorgeven.'

'Dat zal ik, nadat ik Afrodopolis naar de andere wereld geholpen heb.'

Hij draaide zich om naar de centrale omroepeenheid. 'Attentie, alle schepen! Gevechtsformatie! Over vijftien minuten duiken we op Afrodopolis neer met vuur uit alle toniets.' Toen wendde hij zich tot de ordonnans. 'Laat commandant Larsen Afrodopolis er van op de hoogte stellen dat ze vijftien minuten hebben om de witte vlag te hijsen.'

De minuten die vanaf dat ogenblik voorbij tikten waren zenuwslopend en vol spanning voor Karl Frantor. Hij zat in stilte voorovergebogen, zijn hoofd in zijn handen veiborgen, en het zwakke geklik van de chronometer na iedere minuut klonk als een donderslag in zijn oren. Binnensmonds fluisterend telde hij die klikken mee - 8 - 9 - 10. God!

Nog maar vijf minuten tot een zekere dood! Of was het wel een zekere dood? Had Von Blumdorff soms gelijk? Was het niet meer dan een vermetele bluf van de Venusianen?

Een ordonnans kwam het vertrek binnen stormen en salueerde. 'De groentjes hebben net geantwoord, meneer.'

'Zo.' Von Blumdorff boog zich gretig naar voren.

'Ze zeggen: "Verzoeken vloot dringend niet aan te vallen. Zo ja, dan zijn wij niet verantwoordelijk voor de gevolgen." '

'Is dat alles?' kwam de gekrenkte schreeuw.

'Ja meneer.'

De admiraal barstte in een zwavelige stroom van godslasteringen los. 'Wat een duivelse brutaliteit van ze,' schreeuwde hij. 'Ze durven tot het einde toe te bluffen.'

En toen hij klaar was klikte de vijftiende minuut, en de machtige armada kwam in beweging. In bliksemsnelle, ordelijke vlucht schoten ze op de sombere lijkwade van wolken af die de tweede planeet omhulde. Von Blumdorff grijnsde met een akelige, waarderende grijns om het ontzagwekkende schouwspel dat zich over het televisorscherm ontplooide... tot de mathematisch nauwkeurige gevechtsformatie plotseling uiteenviel.

De admiraal staarde en wreef in zijn ogen. De hele voorste helft van de vloot was plotseling dol geworden. Eerst weifelden de schepen; toen veranderden ze ineens van koers en schoten er in de krankzinnigste hoeken vandoor.

Vervolgens kwamen er oproepen binnen van de nog normale helft van de vloot, rapporten dat de linkervleugel niet meer op radiocontact reageerde.

De aanval op Afrodopolis werd onmiddellijk afgebroken zodra het bevel uitging de schepen die amok gemaakt hadden buit te maken. Von Blumdorff liep stampvoetend op en neer en rukte aan zijn haren. Karl Frantor riep somber: 'Dat is hun wapen,' en viel toen weer terug in zijn zwijgzaamheid.

Van Afrodopolis kwam geen woord.

Twee uur achter elkaar bestreed het restant van de Aardse vloot hun eigen schepen. Ze volgden de doelloze banen van de getroffen schepen, naderden ze en enterden ze. Zo samengebundeld door onbuigzame kracht werden de stuwstoten van de raketten gebruikt om de krankzinnige vlucht van de anderen weer in evenwicht te brengen en er een eind aan te maken. Ruim twintig schepen van de vloot werden nooit gepakt; sommige bleven in een of andere baan om de zon draaien, andere schoten ervandoor, de onbekende ruimte in, en een paar vielen er op Venus te pletter.

Toen de resterende schepen van de linkervleugel bezocht werden, bleven de ploegen die er aan boord gingen vol afgrijzen staan. In ieder schip vijfenzeventig starende geestloze menselijke omhulsels. Geen enkel mens was er overgebleven.

Enkelen van de eersten die de schepen binnendrongen krijsten van afgrijzen en vluchtten in paniek weg. Anderen kokhalsden alleen maar en keken snel een andere kant uit. Eén officier nam met één blik de hele situatie op, trok kalm zijn atomopistool en bestraalde er iedere ontbreinde mee die hij zag.

Toen admiraal Von Blumdorff het ergste hoorde was hij een verslagen man, een zielig, lusteloos wrakstuk van de trotse, snoevende figuur die hij vroeger geweest was. Een van de ont-breinden werd bij hem gebracht, en hij deinsde waggelend achteruit.

Karl Frantor keek hem met roodomrande ogen aan: 'Zo, admiraal, bent u nu tevreden?'

Maar de admiraal gaf geen antwoord. Hij trok zijn pistool en voor iemand hem tegen kon houden schoot hij zichzelf door zijn hoofd.

Weer stond Karl Frantor voor een vergadering van de president en zijn kabinet, voor een ontmoedigde, bange groep mensen. Zijn rapport was overduidelijk en liet geen twijfel over de handelwijze die nu gevolgd diende te worden.

President Debuc staarde naar de ontbreinde die als bewijsstuk meegebracht was. 'Het is afgelopen,' zei hij. 'We zullen ons onvoorwaardelijk over moeten geven, ons aan hun genade overleveren. Maar eens...' zijn ogen vlamden van wraakzucht.

'Nee, meneer de president!' galmde Karls stem, 'dat eens zal nooit komen. Wij moeten de Venusianen geven wat we hun verschuldigd zijn: vrijheid en onafhankelijkheid. Laten we het verleden laten rusten, onze doden hebben slechts geboet voor een halve eeuw van slavernij op Venus. Hierna moet er een nieuwe orde in het Zonnestelsel komen, de geboorte van een nieuwe dag.'

De president boog peinzend zijn hoofd en keek toen weer op. 'U hebt gelijk,' antwoordde hij vastberaden, 'er zal geen gedachte aan wraak zijn.'

Twee maanden later werd het vredesverdrag getekend en werd Venus wat het daarna altijd gebleven is: een onafhankelijke, soevereine mogendheid. En tegelijk met de ondertekening van het verdrag flitste een wervelend stipje naar de zon. Dat was... het wapen, te vreselijk om te gebruiken.

Commentaar 5

Amazing Stories helde in die tijd zwaar over naar avontuur en actie en moest weinig hebben van te veel wetenschappelijke uiteenzettingen in de loop van het verhaal. Ik schreef natuurlijk zelf toen al het soort science-fiction dat op speciale wijze beschreven wetenschappelijke extrapolatie inhield. Wat Raymond Palmer in dit geval deed was enkele van mijn wetenschappelijke vertogen weglaten en in voetnoten een gecondenseerde versie plaatsen van passages die hij er niet uit kon laten zonder de intrige geweld aan te doen. Dit was een buitengewoon ongerijmde methode, waar ik me toen erg over opwond. Ik nam de enige wraak die me ter beschikking stond. Ik verplaatste, als het om de volgorde ging waarin ik verhalen inzond, Amazing helemaal onderaan de lijst.

Maar wat ik me het best van dit verhaal herinner is wel de opmerking die Fred Pohl erover maakte. Het verhaal eindigt met de vrede tussen Aarde en Venus, waarbij Aarde belooft Venus' onafhankelijkheid te ontzien, en Venus zijn wapen te vernietigen. Toen hij het gepubliceerde verhaal gelezen had zei Fred: 'En nadat het wapen vernietigd was, vaagde Aarde de Venusianen van het oppervlak van hun planeet weg.'

Hij had natuurlijk helemaal gelijk. Ik was toen nog zo naïef te veronderstellen dat woorden en goede bedoelingen voldoende waren. (Fred merkte ook nog op dat het wapen dat te vreselijk was om te gebruiken in werkelijkheid toch gebruikt werd. Ook in dat geval had hij gelijk, en dat maakte dat ik een hekel kreeg aan titels die te lang en te ingewikkeld waren. Vanaf die tijd heb ik steeds naar kortere titels gestreefd, zelfs titels van één woord, iets wat Campbell consequent aanmoedigde, misschien wel omdat korte titels beter op de omslag en de titelpagina van een tijdschrift passen.)

Als ik dacht dat één verkocht verhaal aan Campbell een expert van me gemaakt had in de wetenschap van wat hij hebben wilde en hem dat ook te kunnen leveren, dan had ik het wel helemaal mis. In februari 1939 schreef ik een verhaal dat ik 'The Decline and Fall' noemde. Op 21 februari legde ik het aan Campbell voor en op de vijfentwintigste, heel snel, had ik het weer terug. Daarna maakte het zonder succes de verschillende rondes en het werd nooit gepubliceerd. Het bestaat nu niet langer en ik kan me er niets meer van herinneren.

Op 4 maart 1939 begon ik aan mijn tot op dat moment meest ambitieuze literaire project. Het was een novelle (waarin ik een belangrijke figuur naar Russell Winterbotham noemde), die op zijn minst tweemaal zo lang moest worden als al mijn voorgaande verhalen. Ik noemde het verhaal 'Pilgrimage'. Het was mijn eerste poging tot het schrijven van 'toekomstgeschiedenis', dat wil zeggen, een verhaal over een tijd die nog ver in de toekomst lag, geschreven alsof het een historische roman was. Het was ook mijn eerste poging om een verhaal op melkwegschaal te schrijven.

Ik was heel opgewonden terwijl ik er aan bezig was en had op de een of andere manier het gevoel dat het een 'epos' was. (Toch herinner ik me dat Winterbotham er nogal twijfelachtig tegenover stond toen ik hem in een brief de plot beschreef.) Op 21 maart 1939 bracht ik het met hooggespannen verwachtingen naar Campbell, maar op de vierentwintigste kwam het al terug met een brief waarin stond: 'Je hebt hier een basisidee waar je misschien een interessant verhaal van zou kunnen maken, maar zoals het nu is is het niet sterk genoeg.'

Deze keer was ik niet van plan het er bij te laten. Op de zevenentwintigste ging ik weer naar Campbell toe en wist hem zo te bepraten dat hij me het verhaal liet reviseren om de zwakke plekken die hij er in vond te versterken. De tweede versie bracht ik op 25 april, en ook daar mankeerde volgens hem nog het een en ander aan, maar deze keer was het Campbell die om een revisie vroeg. Ik probeerde het nog eens en de derde versie werd op 9 mei ingezonden en op de zeventiende weer afgewezen. Campbell gaf toe dat er nog altijd een mogelijkheid was het verhaal te redden, maar na drie vergeefse pogingen kon ik het beter een maand of wat laten liggen, zei hij, en het daarna vanuit een geheel nieuw standpunt nog eens bekijken.

Ik deed wat hij gezegd had en wachtte twee maanden (de minimum tijd die ik als 'een maand of wat' kon interpreteren) en op 8 augustus bracht ik hem de vierde versie.

Deze keer aarzelde Campbell tot 6 september, en toen wees hij het definitief af op grond van het feit dat Robert A. Heinlein hem zojuist een belangrijke korte roman (later als 'If This Goes On' gepubliceerd) had voorgelegd die een religieus thema bevatte. Aangezien 'Pilgrimage' ook een religieus thema had, kon John het niet gebruiken. Twee verhalen achter elkaar over zo'n gevoelig onderwerp, dat was er eentje te veel.

Ik had het verhaal vier keer geschreven, maar ik kon Campbells standpunt wel waarderen. Campbell zei dat Heinleins verhaal het beste van de twee was en ik begreep wel dat je moeilijk van een redacteur kon verwachten dat hij het slechtste nemen zou en het beste afwijzen, alleen omdat het zo'n zwaar werk geweest was het slechtste te schrijven.

Maar niets belette me te proberen het ergens anders kwijt te raken. Ik bleef het twee jaar lang proberen, en in die tijd herschreef ik het nog twee keer en gaf het een nieuwe titel: 'Galactic Crusade'.

Tenslotte verkocht ik het aan een van die tijdschriften die in het kielzog van Campbells succes met Astounding als paddestoelen uit de grond schoten. Dit was Planet Stories, dat in de veertiger jaren van zich zou doen spreken als een tehuis voor de 'ruimteopera,' het sensatieverhaal van de interplanetaire oorlog. Mijn verhaal behoorde tot die soort, en het trok de redacteur van Planet, Malcolm Reiss, wel aan.

Maar het religieuze aspect ervan zat hem toch wel dwars. Of ik het verhaal nog eens door wilde nemen, vroeg hij me op 18 augustus 1941 tijdens een lunch, en iedere directe zinspeling op godsdienst eruithalen. En of ik me er vooral van wilde weerhouden om wie ook van mijn figuren als 'priester' te betitelen. Zuchtend stemde ik toe, en reviseerde het verhaal voor de zesde maal. Op 7 oktober 1941 nam hij het aan en na tweeënhalf jaar, waarin het tienmaal afgewezen was, werd het eindelijk gepubliceerd.

Maar wat deed Reiss nadat hij me al die moeite van die speciale haal-de-godsdienst-eruit-revisie had laten doen? Hij gaf het (zonder me erover te raadplegen natuurlijk) een nieuwe titel en noemde het verhaal 'Black Friar of the Flame' ('Zwarte broeder van de Vlam').

Ik zou nog twee punten over dit verhaal willen vermelden voor ik het breng.

Ten eerste was het het enige verhaal dat ik ooit aan Planet verkocht heb.

Ten tweede was het geïllustreerd door Frank R. Paul. Paul was de meest vooraanstaande van alle science-fiction-illustrators van het pre-Campbell-tijdperk, en voor zover ik weet was dit de enige keer dat onze wegen zich beroepshalve kruisten.

Maar ik heb hem wel een keer uit de verte gezien. Op 2 juli 1939 woonde ik de eerste Science-fiction Wereldconventie bij, die in Manhattan gehouden werd. Frank Paul was er eregast. Het was de eerste maal dat ik in het openbaar als beroepsschrijver erkend werd in plaats van alleen maar als liefhebber. Met drie gepubliceerde verhalen op mijn krediet (Trends' was net verschenen) werd ik het podium op geduwd om een applausje in ontvangst te nemen. Campbell zat op een stoel aan het gangpad en ik herinner me dat hij me verrukt naar het podium toe wuifde.

Ik zei een paar woorden, waarin ik me zelf de 'slechtste science-fictionschrijver die nog niet gelyncht is' noemde. Dat meende ik natuurlijk niet, en ik betwijfel of ook maar iemand een moment gedacht heeft dat ik het meende.

Zwarte broeder van de vlam

De ogen van Russell Tymball vulden zich met een sombere voldoening toen hij naar de zwartgeblakerde wrakstukken staarde van wat een paar uren eerder nog een kruiser van de Lhasinuïsche vloot geweest was. De verwrongen dwarsspanten, in alle richtingen verspreid, waren sprekende getuigen van de verschrikkelijke kracht van de klap waarmee het neergekomen was.

De korte, dikke Aardmens ging zijn eigen slanke stratoraket weer binnen en wachtte. Zijn vingers draaiden minuten lang doelloos een lange sigaar om en om voor hem aanstak. Door de omhoogkringelende rook versmalden zijn ogen zich tot spleetjes en hij bleef in gedachten verzonken zitten.

Op het geluid van een gedempt geroep kwam hij overeind. Twee mannen sprongen naar binnen nadat ze nog een laatste heimelijke blik achter zich geworpen hadden. De deur werd zachtjes gesloten, en een van hen stapte direct naar de bedieningsapparaten. Het troosteloze woestijnlandschap lag al haast onmiddellijk ver onder hen, en de zilveren boeg van de stratoraket richtte zich naar de oude wereldstad New York.

Minuten gingen voorbij voordat Tymball sprak: 'Alles veilig?'

De man aan de bedieningsorganen knikte. 'Geen tirannenschip in de buurt. Het is wel duidelijk dat de Grahul geen radiobericht om hulp uit heeft kunnen zenden.'

'Hebben jullie het document?' vroeg de ander gretig.

'Dat was makkelijk te vinden. Het heeft niets geleden.'

'We hebben ook nog iets anders gevonden,' zei de tweede man bitter, 'het laatste rapport van Sidi Peller.'

Een ogenblik lang verzachtte Tymballs ronde gezicht zich en iets dat op pijn leek sloop in zijn gelaatsuitdrukking. Toen verhardde het zich weer: 'Hij is gestorven! Maar het was voor Aarde, en daarom was het geen dood. Het was martelaarschap!'

Zwijgen, en toen triest: 'Laat me het rapport eens zien, Petri.'

Hij nam het velletje papier dat hem overhandigd werd op, vouwde het open en las het langzaam voor:

'Op 4 september met succes kruiser Grahul van de tirannenvloot binnengedrongen. Heb me gedurende overtocht van Pluto naar Aarde verborgen weten te houden. Op 5 september document waar het om gaat gevonden en in bezit genomen. Heb zojuist raketmotoren uitgeschakeld. Sluit dit rapport bij document in. Lang leve Aarde!'

Tymballs stem klonk vreemd ontroerd toen hij die laatste woorden las. 'De Lhasinuïsche tirannen hebben nooit een groter man tot martelaar gemaakt dan Sidi Peller. Maar we zullen het hen betaald zetten, en met rente. Het menselijk ras is nog niet helemaal gedegenereerd.'

Petri staarde uit het raam. 'Hoe heeft Peller dat allemaal kunnen doen? Eén man... met succes als blinde passagier in een kruiser meevaren en voor de neus van de hele bemanning het document stelen en het schip onklaar maken. Hoe heeft hij dat kunnen doen? En we zullen het nooit te weten komen; behalve dan de naakte feiten in zijn rapport.'

'Hij had zijn instructies,' zei Willums, terwijl hij de besturingsorganen vastzette en zich omdraaide. 'Ik heb ze zelf voor hem naar Pluto gebracht. Pak het document! Laat deGrahul in de Gobi verongelukken! En hij heeft het gedaan! Dat is alles!' Hij haalde met een vermoeid gebaar zijn schouders op.

De neerslachtige stemming nam nog toe, tot Tymball zelf er met een gegrom een eind aan maakte. 'Denk er niet meer aan. Hebben jullie overal voor gezorgd bij het wrak?'

De beide anderen knikten eenstemmig. Petri's stem was zakelijk: Teder spoor van Peller is verwijderd en gedeatomiseerd. Ze zullen nooit de aanwezigheid van een mens in de wrakstukken kunnen ontdekken. Het document zelf hebben we door de van tevoren geprepareerde kopie vervangen en zorgvuldig en onherkenbaar verbrand. Het werd zelfs met precies dezelfde hoeveelheid zilverzouten doordrenkt die in het officiële zegel van de tirannenkeizer voorkomen. Ik durf er mijn kop onder te verwedden dat geen Lhasinu ooit zal vermoeden dat het neerstorten geen ongeluk was of dat het document er niet door vernietigd werd.'

'Uitstekend! Er gaan op zijn minst vierentwintig uur over heen voor ze het wrak vinden. Prima werk. Geef me nu het document eens.'

Hij streelde het metalloïde kistje haast met eerbied. Het was zwartgeblakerd en verwrongen, maar nog een beetje warm. En toen, met een woeste draai van zijn pols, rukte hij het deksel eraf.

Het document dat hij eruitnam ontrolde zich met een ritselend geluid. In de linker benedenhoek was het reusachtige zilveren zegel van de Lhasinuïsche keizer zelf - de tiran, die vanuit Vega over één derde van de Melkweg heerste. Het was gericht aan de onderkoning van Sol.

Ernstig bekeken de drie Aardmensen de fraaie lettertekens. Het scherphoekige Lhasinuïsche schrift schitterde roodachtig in het licht van de ondergaande zon.

'Had ik gelijk?' fluisterde Tymball.

'Als altijd,' gaf Petri toe.

Het werd niet echt nacht. De zwartpurperen tint van de hemel verdiepte zich nauwelijks merkbaar en de sterren werden onmerkbaar helderder, maar afgezien daarvan vertoonde de stratosfeer geen verschil tussen afwezigheid en aanwezigheid van zonlicht.

'Heb je al besloten wat de volgende stap zal zijn?' vroeg Willums aarzelend.

'Ja... lang geleden al. Ik ben van plan morgen Paul Rane op te zoeken; met dit,' en hij wees op het document.

'Loara Paul Kane!' riep Petri.

'Die... die loarist!' klonk het gelijktijdig uit de mond van Willums.

'De loarist,' beaamde Tymball. 'Hij is onze man!'

'Zeg maar liever dat hij de lakei van de Lhasinu is,' bracht Willums er met moeite uit. 'Kane - de leider van het loarisme - en dus de leider van de verraderlijke mensen die onderwerping aan de Lhasinu prediken.'

'Dat is waar.' Petri was bleek maar rustiger. 'De Lhasinu zijn de vijanden die we kennen en hen moeten we in een eerlijk gevecht ontmoeten - maar de loaristen zijn ongedierte. Grote ruimte! Ik zou me nog liever aan de genade van de onderkoning van de tirannen zelf overgeven dan iets te maken hebben met die snuffelende studenten in oude geschiedenis, die de oude glorie van Aarde ophemelen en verantwoordelijk zijn voor haar tegenwoordige vernedering.'

'Je oordeelt te hard.' Een vage glimlach speelde om Tymballs lippen. 'Ik heb al eerder met die leider van het loarisme onderhandeld. O ja ...' hij bracht de kreten van ontzetting die opstegen tot zwijgen, 'ik ben er natuurlijk heel discreet over geweest. Zelfs jullie tweeën wisten er niets van, en zoals je ziet heeft Kane me nog niet verraden. Die onderhandelingen zijn niet gelukt, maar ik ben wel een beetje wijzer geworden. Luister!'

Petri en Willums kwamen aarzelend dichterbij, en Tymball vervolgde op krachtige, zakelijke toon: 'De eerste galactische campagne van de Lhasinu eindigde tweeduizend jaar geleden vlak na de verovering van Aarde. Na die tijd is de agressie niet opnieuw begonnen, en de onafhankelijke menselijke planeten van de Melkweg zijn heel tevreden met de handhaving van de status quo. Ze zijn te zeer in zichzelf verdeeld om een hervatting van de strijd toe te juichen. Het loarisme is alleen geïnteresseerd in zijn eigen voortbestaan tegen het opdringen van nieuwere denkwijzen in, en het is voor hen niet van groot belang of nu Lhasinu of de mens de aarde regeert, zolang het loarisme zelf maar bloeit. Inderdaad zijn wij - de nationalisten - wat dat betreft misschien wel een veel groter gevaar voor hen dan de Lhasinu.'

Willums glimlachte grimmig. 'Dat zou ik denken.'

'Dus, als we daarvan uitgaan, is het logisch dat het loarisme een verzoeningspolitiek volgt. En toch, als het in hun belang was, zouden ze zich onmiddellijk bij ons aansluiten. En dit,' hij tikte op het document voor hem, 'zal hen ervan overtuigen aan welke zijde hun belangen liggen.'

De beide anderen zwegen.

Tymball vervolgde: 'We hebben niet veel tijd. Niet meer dan drie jaar, misschien zelfs niet meer dan twee. En toch weten jullie hoe de kansen op succes voor een opstand nu liggen.'

'We zouden het doen,' snauwde Petri, en toen, op gedempte toon, 'als de enige Lhasinu met wie we te maken hadden maar die van Aarde waren.'

'Precies. Maar zij kunnen een beroep op Vega doen om hulp, en wij kunnen op niemand een beroep doen. Geen enkele van de menselijke planeten zou ook maar een vinger uitsteken om ons te verdedigen, al evenmin als ze vijfhonderd jaar geleden gedaan hebben. En daarom moeten we het loarisme aan onze kant zien te krijgen.'

'En wat heeft het loarisme vijfhonderd jaar geleden tijdens de Bloedige Opstand gedaan?' vroeg Willums, met een bittere haat in zijn stem. 'Ze hebben ons in de steek gelaten om hun eigen kostbare huid te redden.'

'Wij zijn niet in een positie om daar op terug te komen,' zei Tymball. 'We zullen nu hun hulp krijgen, en daarna, als alles voorbij is, zullen we met hen afrekenen ..

Willums keerde naar de bedieningsorganen terug. 'New York over vijftien minuten!' riep hij. En toen: 'Maar toch bevalt het me nog steeds niet. Wat kunnen die smerige loaristen doen? Uitgedroogde zakken die voor niets anders geschikt zijn dan verraad en banaliteiten!'

'Ze zijn de laatste éénmakende kracht van de mensheid,' antwoordde Tymball. 'Zwak en hulpeloos nu, dat is waar, maar de enige kans voor Aarde.'

Ze daalden nu schuin af naar de dichtere, lagere atmosfeer, en het fluiten van de lucht langs de romp werd schriller van toon. Toen ze door een grijze wolkenlaag heendrongen startte Willums de remraketten. Daar aan de horizon was de grootse, diffuse gloed van New York City.

'Let er op dat onze passen volledig in orde zijn voor de Lhasinuïsche inspectie en verberg het document. Ze zullen ons trouwens toch niet doorzoeken.'

Loara Paul Kane leunde achterover in zijn fraai bewerkte stoel. De slanke vingers van zijn ene hand speelden met de ivoren presse-papier op zijn bureau. Zijn ogen ontweken die van de kleinere, rondere man voor hem, en zijn stem, als hij sprak, kreeg een plechtige klank.

'Ik kan het niet riskeren u nog langer te beschermen, Tymball. Ik heb dat tot nu toe gedaan om de band van gemeenschappelijke menselijkheid die er tussen ons is, maar...' zijn stem stierf weg.

'Maar?' drong Tymball aan.

Kanes vingers draaiden de presse-papier om en om. 'De Lhasinu zijn strenger geworden dit afgelopen jaar. Ze zijn bijna arrogant.' Hij keek plotseling op. 'Ik ben niet helemaal vrij in mijn doen en laten, ziet u, en ik heb niet zoveel macht en invloed als u schijnt te denken.'

Hij sloeg zijn ogen weer neer, en een ongeruste klank kwam in zijn stem. 'De Lhasinu vermoeden iets. Ze beginnen de handelingen van een hecht netwerk van een ondergronds complot te bespeuren, en wij kunnen het ons niet permitteren daar in verwikkeld te raken.'

'Dat weet ik. Zo nodig zijn uw mensen volkomen bereid om ons op te offeren, zoals uw voorganger vijf eeuwen geleden de patriotten opofferde. Opnieuw zal het loarisme zijn nobele rol spelen.'

'Wat hebben die opstanden van jullie voor nut?' kwam het vermoeide antwoord. 'Zijn de Lhasinu zoveel verschrikkelijker dan de oligarchie van mensen die over Santanni of de dictator die over Trantor heerst? Al zijn de Lhasinu dan niet menselijk, ze zijn tenminste intelligent. Het loarisme moet in vrede met de heersers leven.'

En nu glimlachte Tymball. Er was geen humor in die glimlach, veel meer een spottende ironie, en uit zijn mouw haalde hij een kaartje.

'Denkt u dat? Hier, lees dit maar eens. Het is een verkleinde fotokopie van - een -, niet aanraken - lees het zoals ik het houd, en...'

De rest van zijn opmerkingen werd overstemd door een plotselinge schorre kreet van de ander. Kanes gezicht vertrok zich op verontrustende wijze tot een masker van afgrijzen, terwijl hij wanhopig naar de reproductie greep die hem voorgehouden werd.

'Hoe komt u daaraan?' Hij herkende ternauwernood zijn eigen stem.

'Wat doet dat ertoe? Ik heb het, niet? En toch heeft het het leven van een dapper man gekost en een schip van zijner kruipende eminenties marine. Je kunt geloof ik wel zien dat er geen twijfel is aan de echtheid ervan.'

'Nee ... nee!' Kane bracht een bevende hand naar zijn voorhoofd. 'Dat zijn de handtekening en het zegel van de keizer. Het is onmogelijk die na te maken.'

'U ziet wel, excellentie,' er klonk sarcasme in die titel door, 'dat de hervatting van de galactische campagne een kwestie van twee - of drie - jaren in de toekomst is. De eerste stap van de campagne komt binnen een jaar - en met betrekking tot die eerste stap,' er kwam ineens een giftige minzaamheid in zijn stem, 'is deze instructie naar de onderkoning gezonden.'

'Ik moet even nadenken. Ik moet nadenken.' Kane liet zich in zijn stoel terugvallen.

'Is dat nog nodig?' riep Tymball meedogenloos. 'Dit is niets anders dan de vervulling van mijn voorspelling van een half jaar geleden, waar u toen niet naar wilde luisteren. Aarde als menselijke wereld moet vernietigd worden; haar bevolking in groepen over alle Lhasinuïsche delen van de Melkweg verspreid; ieder spoor van menselijke bewoning vernietigd.'

'Maar Aarde! Aarde, het tehuis van het menselijk ras; het begin van onze beschaving.'

'Precies! Het loarisme is al stervende en de verwoesting van Aarde zal het doden. En als het loarisme verdwenen is, is ook de laatste eenmakende kracht vernietigd, en de menselijke planeten, onoverwinnelijk zolang ze verenigd waren, zullen één voor één in de tweede galactische campagne weggevaagd worden. Behalve als...'

De stem van de ander was toonloos.

'Ik weet al wat u gaat zeggen.'

'Niet meer dan ik al eerder gezegd heb. De mensheid moet zich verenigen, en dat kan ze alleen rondom het loarisme. Ze moet een zaak hebben om voor te vechten, en die zaak moet de bevrijding van Aarde zijn. Ik zal hier op Aarde de vonk slaan en u moet het menselijk deel van de Melkweg in een kruitvat veranderen.'

'U wilt een totale oorlog - een galactische kruistocht,' zei Kane fluisterend, 'maar u zou toch beter moeten weten dan ik dat een totale oorlog al die duizenden jaren onmogelijk is geweest.' Hij lachte plotseling hard: 'Weet u wel hoe zwak het loarisme tegenwoordig is?'

'Niets is zo zwak of het kan weer versterkt worden. Ook al is het loarisme sinds zijn grote dagen tijdens de eerste galactische campagne verzwakt, u hebt toch altijd nog uw organisatie en uw discipline; de beste in de hele Melkweg. En uw leiders zijn over het geheel genomen capabele mensen, dat moet ik u nageven. Een grondig gecentraliseerde groep van capabele mannen, die wanhopig werken, kan veel doen. Moet veel doen, want ze hebben geen keus.'

'Laat me met rust,' zei Kane gebroken. 'Ik kan nu niets meer doen. Ik moet nadenken.' Zijn stem stierf weg, maar één vinger wees naar de deur.

'Wat hebben we aan gedachten?' riep Tymball geïrriteerd. 'Daden hebben we nodig!' En met die woorden vertrok hij.

Het was een verschrikkelijke nacht geweest voor Kane. Zijn gezicht was bleek en afgetrokken; zijn ogen waren hol en schitterden koortsig. Toch sprak hij luid en vastberaden.

'Wij zijn bondgenoten, Tymball.'

Tymball glimlachte somber, nam Kanes uitgestoken hand heel even aan en liet hem toen weer los: 'Alleen uit noodzaak, excellentie. Ik ben niet uw vriend.'

'En ik niet de uwe. Toch kunnen we misschien samenwerken. Mijn eerste bevelen zijn al uitgegaan en de centrale raad zal ze bekrachtigen. Van die kant tenminste verwacht ik geen moeilijkheden.'

'Hoe snel zal ik resultaten kunnen verwachten?'

'Wie zal het zeggen? Het loarisme heeft nog propagandafaciliteiten. Er zijn nog mensen die zullen luisteren uit eerbied, en anderen uit angst, en nog weer anderen louter en alleen door de kracht van de propaganda zelf. Maar wie kan het weten? De mensheid heeft geslapen, en het loarisme ook. Er zijn maar weinig anti-Lhasinuïsche gevoelens, en het zal niet meevallen die uit het niets op te wekken.'

'Haat is nooit moeilijk op te wekken,' en Tymballs vollemaansgezicht leek merkwaardig hard. 'Emotionaliteit! Propaganda! Openlijk opportunisme zonder scrupules! En zelfs in zijn verzwakte staat is het loarisme nog rijk. De massa's mogen zich dan door woorden om laten kopen, maar de hooggeplaatsten, de belangrijke figuren zullen iets van het gele metaal eisen.'

Kane wuifde vermoeid met zijn hand: 'U verkondigt niets nieuws. Die schandelijke gedragslijn kenmerkte de menselijke politiek al in de nevelige dageraad van de geschiedenis, toen alleen deze arme Aarde nog menselijk was en zelfs die zich al in elkaar beoorlogende segmenten splitste.' Toen, bitter: 'Te denken dat we tot de tactiek van die barbaarse tijd terug moeten keren.'

De samenzweerder haalde cynisch zijn schouders op: 'Weet u iets beters?'

'En zelfs zo, met al die laagheid, kan het nog mislukken.'

'Niet als we onze plannen goed voorbereiden.'

Loara Kane stond op en stak zijn gebalde vuisten voor zich uit: 'Dwaas! U en uw plannen! Die sluwe, heimelijke, arglistige, slinkse plannen van u! Denkt u soms dat samenzwering opstand is, of opstand overwinning? Wat kunt u doen? Informaties uitvissen en heimelijk bij de wortels wroeten, dat kunt u, maar u kunt geen opstand leiden. Ik kan organiseren en voorbereiden, maar ik kan ook geen opstand leiden.'

Tymball huiverde: 'Voorbereiding... een volmaakte voorbereiding...

"... is niets, dat kan ik u wel zeggen. Je kunt ieder chemisch ingrediënt hebben dat je nodig hebt, en al de juiste voorwaarden, en toch is het mogelijk dat er geen reactie komt. In de psychologie - en vooral in de massapsychologie - moet je evenals in de scheikunde een katalysator hebben.'

'Wat ter ruimte bedoelt u?'

'Kunt u een opstand leiden?' riep Kane. 'Een kruistocht is een oorlog van emoties. Kunt u die emoties controleren? Wat? U, de samenzweerder, zou nog geen seconde het licht van een openlijke oorlogvoering kunnen verdragen. Kan ik de opstand leiden? Ik, een oude man, een man van vrede? Wie moet er dan de leider, de psychologische katalysator worden die het doffe leem van die kostbare "voorbereiding" van u ter hand neemt en er leven in blaast?'

Russell Tymballs kaakspieren trilden: 'Defaitisme! Zo gauw?'

Het antwoord kwam scherp: 'Nee! Realisme!'

Er volgde een boze stilte en Tymball draaide zich op zijn hielen om en liep weg.

Het was middernacht, scheepstijd, en de avondfeestelijkheden naderden hun hoogtepunt. De grote salon van het superlijnschip Flaming Nova was vol met wervelende, lachende, flonkerende figuren, die vrolijker werden naarmate de nacht vorderde.

'Dit doet me denken aan de driemaal verdoemde feestjes die mijn vrouw me op Lacto bij laat wonen,' mompelde Sammel Maronni tegen zijn kameraad. 'Ik dacht dat ik er eens een tijdje van af zou zijn, tenminste hier in de hyperruimte, maar dat is blijkbaar toch niet het geval.' Hij kreunde zachtjes en staarde met een lichtelijk afkeurende blik naar de verzamelde menigte.

Maronni was gekleed volgens de laatste mode, van purperen hoofdband tot hemelsblauwe sandalen, en het was hem aan te zien dat hij zich buitengewoon slecht op zijn gemak voelde. Zijn gezette figuur was in een schitterend rode en verschrikkelijk strakke tuniek geperst, en uit de rukken die hij zo nu en dan aan zijn brede riem gaf bleek wel dat hij zich er maar al te zeer van bewust was dat het slecht paste.

Zijn metgezel, die langer en slanker was, droeg zijn vlekkeloos witte uniform met het gemak van een lange ervaring, en zijn imponerende gestalte vormde een sterk contrast met de wel ietwat bespottelijke verschijning van Sammel Maronni.

De Lactonische exporteur was zich hiervan bewust. 'Wel verdomme, Drake, fijn baantje heb je hier. Je kleedt je als een grand seigneur en je hoeft niets anders te doen dan er goed uitzien en groeten te beantwoorden. Wat krijg je daar eigenlijk voor betaald?'

'Niet genoeg.' Kapitein Drake trok één grijze wenkbrauw op en staarde de Lactoniër guitig aan. 'Ik wou dat jij mijn baantje eens een week of zo kon overnemen. Daarna zou je wel anders piepen. Als je denkt dat het een leventje op rozen is om voor dikke douairières en gekrulde societysnobs te zorgen, nou ga dan je gang maar.' Hij mompelde een ogenblik kwaadaardig in zichzelf en maakte toen een beleefde buiging voor een met juwelen behangen oude feeks die met een bête glimlach langskwam. 'Daar heb ik grijze haren en rimpels in mijn voorhoofd van gekregen, bij Rigel.'

Maronni nam een lange Karen-sigaar uit zijn vestzakje en stak hem wellustig op. Hij blies een wolk appelgroene rook in het gezicht van de gezagvoerder en glimlachte schelms.

'Ik heb nog nooit gehoord van een man die zijn eigen baan niet afkamde, zelfs als het zo'n makkelijk baantje als dat van jou is, ouwe bedrieger. Aha, als ik me niet vergis komt de luisterrijke Ylen Surat op ons af.'

'O, roze duivels van Sirius! Ik durf gewoon niet te kijken. Komt die ouwe heks werkelijk onze kant op?'

'Nou en of - en ik zou zeggen dat je geluk hebt! Ze is een van de rijkste vrouwen op Santanni en nog weduwe ook. Ik denk dat ze op het uniform afkomen. Jammer dat ik al getrouwd ben.'

Kapitein Drake vertrok zijn gezicht tot een allerverschrikkelijkste grimas: 'Ik hoop dat ze een kroonluchter op haar kop krijgt.'

En met die woorden draaide hij zich om, terwijl zijn gelaatsuitdrukking op slag veranderde in een van minzame verrukking: 'Zo, mevrouw Surat, ik dacht al dat ik vanavond nooit de kans zou krijgen om u te zien.'

Ylen Surat, voor wie de leeftijd van zestig al een voorbije ervaring was, giechelde meisjesachtig: 'Stil toch, ouwe flirt, anders vergeet ik nog dat ik hier gekomen ben om je een standje te maken.'

'Er is toch niets mis hoop ik?' Het werd Drake bang om het hart. Hij had al eerder ervaring gehad met de klachten van mevrouw Surat. Gewoonlijk was er wel iets mis.

'Er is een heleboel mis. Ik heb net gehoord dat we over vijftig uur op Aarde zullen landen - als ik dat woord zo goed uitspreek.'

'Volkomen juist,' antwoordde kapitein Drake.

'Maar dat stond niet als halte aangegeven toen we aan boord gingen.'

'Nee, dat was het inderdaad niet. Maar, ziet u, het is niet meer dan een routinekwestie. Tien uur na de landing vertrekken we alweer.'

'Maar dat is onverdraaglijk. Het bezorgt me een vertraging van een hele dag. Ik moet absoluut binnen een week op Santanni zijn en de dagen zijn kostbaar. Nou, van Aarde heb ik nog nooit gehoord. Mijn reisgids,' ze haalde een in leer gebonden boek uit haar reticule en sloeg woedend de pagina's om, 'maakt er zelfs geen melding van. Ik weet zeker dat niemand ook maar enig belang heeft bij een tussenlanding daar. Als u erbij blijft de tijd van de passagiers te verspillen met een volmaakt nutteloos oponthoud, dan zal ik het met de president-directeur van de lijn opnemen. Ik wil u erop attent maken dat ik thuis wel over enige invloed beschik.'

Gezagvoerder Drake zuchtte hoorbaar. Het was niet voor het eerst dat hij op Ylen Surats 'enige invloed' attent was gemaakt. 'Mijn beste mevrouwtje, u hebt natuurlijk gelijk, volkomen gelijk, volmaakt gelijk - maar ik kan er niets aan doen. Alle schepen op de lijnen naar Sirius, Alpha Centauri en 61 Cygni moeten een tussenlanding op Aarde maken. Dat is volgens een interstellaire overeenkomst, en zelfs de president-directeur van de lijn, hoezeer uw argument hem ook aan zou spreken, zou hier niets aan kunnen doen.'

'Bovendien,' viel Maronni, die het de tijd achtte om de belaagde kapitein te hulp te komen, 'geloof ik dat we twee passagiers hebben die inderdaad op Aarde moeten zijn.'

'Dat is waar ook. Dat was ik vergeten.' Gezagvoerder Drakes gezicht klaarde een beetje op. 'Precies! We hebben dus ook nog een concrete reden om er te landen.'

'Twee passagiers op meer dan vijftienhonderd! Wat een reden!'

'U bent onbillijk,' zei Maronni luchtig. 'Per slot van rekening ligt de oorsprong van het menselijk ras op Aarde. Dat weet u toch zeker wel?'

Ylen Surat trok een paar kennelijk valse wenkbrauwen op. 'Is het werkelijk?'

De wezenloze uitdrukking op haar gezicht veranderde in een van minachting: 'O, nou ja, dat was duizenden en duizenden jaren geleden. Dat is toch niet belangrijk meer.'

'Maar wel voor de loaristen, en de twee die op Aarde willen landen zijn loaristen.'

'Wilt u zeggen dat er in dit verlichte tijdperk nog steeds mensen bestaan die "onze oude cultuur" bestuderen?' zei de weduwe spottend. 'Want daar hebben ze het toch steeds over?'

'Daar heeft Filip Sanat het steeds over,' lachte Maronni. 'Een paar dagen geleden heeft hij juist over dat onderwerp nog een lange preek tegen me gehouden. En het was nog interessant ook. Er zat heel wat waars in wat hij zei.'

Hij knikte even en vervolgde: 'Hij heeft een goeie kop, die Filip Sanat. Hij had een uitstekend geleerde of zakenman kunnen worden.'

'Als je het over meteoren hebt hoor je ze langsfluiten,' zei de gezagvoerder plotseling, en hij maakte een hoofdbeweging naar rechts.

'Wel heb ik van mijn leven!' zei Maronni verbaasd. 'Daar heb je hem. Maar... maar wat ter ruimte doet hij hier?

Filip Sanat viel inderdaad nogal uit de toon zoals hij daar in de verte in de omlijsting van de deuropening stond. Zijn lange, donker purperen tuniek - kenmerk van de loaristen - lag als een sombere vlek op een voor het overige vrolijk tafereel. Zijn ernstige ogen wendden zich naar Maronni en als teken van herkenning hief hij zijn hand op.

Verbaasde dansers gingen werktuiglijk opzij toen hij langskwam, waarna ze hem lange, nieuwsgierige blikken na wierpen. Je kon het kielzog van gefluister dat hij op zijn pad achterliet horen. Maar Filip Sanat lette er niet op. Strak voor zich uit kijkend, en met een onaandoenlijke, bewegingloze uitdrukking op zijn gezicht, voegde hij zich bij kapitein Drake, Sammel Maronni en Ylen Surat.

Filip Sanat groette de beide mannen hartelijk en maakte vervolgens, nadat ze hem voorgesteld hadden, een ernstige buiging voor de weduwe, die hem verbaasd en met onverholen minachting bekeek.

'Neem me niet kwalijk dat ik u stoor, kapitein Drake,' zei de jongeman zacht. 'Ik wil alleen weten hoe laat we de hyperruimte verlaten.'

De kapitein trok een dikke zakchronometer te voorschijn. 'Over een uur. Niet later.'

'En dan zijn we ...?'

'Even buiten de baan van planeet IX.'

'Dat moet dan Pluto zijn. Komt Sol in zicht als we de normale ruimte binnendringen?'

'Als u in de juiste richting kijkt wel, ja, naar de boeg van het schip.'

'Dank u.' Filip Sanat maakte aanstalten om te vertrekken, maar Maronni hield hem tegen.

'Wacht even, Filip, je gaat ons toch niet verlaten, wel? Ik weet zeker dat mevrouw Surat hier je dolgraag een heleboel vragen zou willen stellen. Ze heeft net erg veel belangstelling voor het loarisme getoond.' Het knipoogje van de Lactoniër was overduidelijk.

Filip Sanat wendde zich beleefd tot de weduwe die, een ogenblik uit het veld geslagen, sprakeloos was, maar zich toen weer herstelde.

'Zeg eens, jongeman,' barstte ze uit, 'zijn er werkelijk nog steeds mensen als u over? Loaristen bedoel ik.'

Filip Sanat schrok en keek de vragenstelster vrij lomp aan, maar verloor zijn tong niet. Met kalme beslistheid zei hij: 'Er zijn inderdaad nog steeds mensen die trachten de cultuur en de levenswijze van de oude Aarde in stand te houden.'

Kapitein Drake kon het niet nalaten een tikkeltje ironisch te zijn: 'Zelfs de cultuur van de Lhasinuïsche meesters?'

Ylen Surat uitte een onderdrukt kreetje. 'Bedoelt u dat Aarde een Lhasinuïsche wereld is? Is het werkelijk? Is het werkelijk?' Ze verhief haar stem tot een verschrikt gepiep.

'Jazeker,' antwoordde de gezagvoerder, die niet wist hoe hij het had, en al spijt van zijn woorden had. 'Wist u dat niet?'

'Kapitein,' zei de vrouw met iets hysterisch in haar stem, 'u mag niet landen. Als u wel landt zal ik moeilijkheden maken -een heleboel moeilijkheden. Ik wil niet blootgesteld worden aan horden van die verschrikkelijke Lhasinu - die afzichtelijke reptielen van Vega.'

'U hoeft niet bang te zijn, mevrouw Surat,' merkte Filip Sanat koeltjes op. 'De overgrote meerderheid van de bevolking van Aarde is heel menselijk. Alleen die ene procent die er regeert is Lhasinuïsch.'

'O...' Een korte stilte en toen, verwonderd: 'Nou, ik kan me niet voorstellen dat Aarde zo belangrijk kan zijn, als het niet eens door mensen geregeerd wordt. Loarisme! Tijdverspilling, dat noem ik het!'

Sanats gezicht werd plotseling rood, en een ogenblik scheen hij vergeefs naar woorden te zoeken. Toen hij eindelijk sprak, was het op opgewonden toon: 'U beziet het wel heel oppervlakkig. Het feit dat de Lhasinu op Aarde heersen heeft niets te maken met het fundamentele probleem van het loarisme dat...'

Hij draaide zich abrupt om en liep weg.

Sammel Maronni haalde lang en diep adem terwijl hij de verdwijnende figuur nakeek. 'U hebt hem op een gevoelige plek geraakt, mevrouw Surat, ik heb hem nog nooit eerder zo van een twistgesprek of terwijl hij iets uit probeerde te leggen weg zien lopen.'

'Hij ziet er niet kwaad uit,' zei kapitein Drake.

Maronni grinnikte: 'Bij lange na niet. We zijn van de zelfde planeet, die jonge knaap en ik. Hij is een typische Lactoniër, net als ik.'

De weduwe schraapte knorrig haar keel: 'O, laten we in godsnaam over iets anders praten. Het lijkt wel of dat individu een schaduw over de hele zaal geworpen heeft. Waarom dragen ze toch die afschuwelijke purperen gewaden? Zo onelegant!'

Loara Broos Porin keek op toen zijn jeugdige acoliet binnenkwam.

'En?'

'Over nog geen vijfenveertig minuten, Loara Broos.'

Sanat liet zich in een stoel vallen en steunde met een rood aangelopen, fronsend gezicht op één gebalde vuist.

Porin keek de ander met een hartelijke glimlach aan: 'Heb je weer ruzie gehad met Sammel Maronni, Filip?'

'Nee, dat niet precies.' Hij ging met een ruk rechtop zitten. 'Maar wat heeft het voor zin, Loara Broos? Daar, op het bovendek zijn honderden mensen bijeen, zorgeloos, vrolijk gekleed, lachend, pret makend; en daar buiten is Aarde, die genegeerd wordt. Wij tweeën als enigen van het hele gezelschap op het schip stappen daar af om de wereld van onze oude tijden in ogenschouw te nemen.'

Zijn ogen ontweken die van de oudere man en zijn stem kreeg een bittere klank: 'En eens landden er iedere dag duizenden mensen uit ieder hoekje van de Melkweg op aarde. De grote dagen van het loarisme zijn voorbij.'

Loara Broos lachte. Je zou zo'n hartelijke lach in zijn spichtige gezicht niet voor mogelijk gehouden hebben. 'Dat is nou toch zeker wel de honderdste keer dat ik je dat heb horen zeggen. Belachelijk! De dag zal komen waarop men zich Aarde opnieuw herinneren zal. De mensen zullen er opnieuw heenstromen. Bij duizenden en miljoenen zullen ze komen.'

'Nee! Het is voorbij!'

'Bah! De onheilsprofeten van de ondergang hebben dat door de hele geschiedenis heen al telkens en telkens weer opnieuw verkondigd. Ze moeten nog steeds bewijzen dat ze gelijk hadden.'

'Dat zal deze keer gebeuren.' Sanats ogen gloeiden plotseling van woede: 'Weet je waarom? Omdat Aarde ontwijd wordt door de reptielenveroveraars. Een vrouw - een stomme, ijdele, oppervlakkige vrouw - zei me net: "Ik kan me niet voorstellen dat aarde zo belangrijk kan zijn als het niet eens door mensen geregeerd wordt." Zij zei wat miljarden al onbewust gezegd moeten hebben, en ik kon niet de woorden vinden om de hare te weerleggen. Het was het enige argument waar ik geen antwoord op wist.'

'En wat zou jouw oplossing dan zijn, Filip? Kom, heb je er al een bedacht?'

'Hen van Aarde verdrijven! Er opnieuw een menselijke planeet van maken! We hebben hen tweeduizend jaar geleden tijdens de eerste galactische campagne bestreden, en hen tot staan gebracht toen het erop leek dat ze de hele Melkweg op zouden slokken. Laten we zelf een tweede campagne voeren en hen naar Vega terugslingeren.'

Porin zuchtte en schudde zijn hoofd: 'Jonge heethoofd die je bent! Er is nog nooit een jonge loarist geweest die geen vuurvreter was wat dat betreft. Je groeit er wel boven uit. Je groeit er wel boven uit. Luister, jongen!' Loara Broos stond op en pakte de ander bij zijn schouders: 'De mens en Lhasinu hebben verstand, en zijn de enige twee intelligente rassen van de Melkweg. Ze zijn broeders in brein en geest. Leef in vrede met hen. Heb geen haat; dat is de onredelijkste van alle emoties. Tracht juist te begrijpen.'

Filip Sanat staarde onaandoenlijk naar de grond en gaf er geen blijk van het gehoord te hebben. Zijn mentor klakte vriendelijk berispend met zijn tong.

'Ach, als je wat ouder bent zul je het wel begrijpen. Denk er nu verder niet meer aan, Filip. Vergeet niet dat de ambitie van iedere echt loarist voor jou op het punt staat in vervulling te gaan. Over twee dagen zullen we op Aarde aankomen en zul je haar grond onder je voeten voelen. Is dat niet genoeg om je gelukkig te maken? Denk je eens even in! Bij je terugkomst zul je beloond worden met de titel "Loara". Je zult een van hen zijn die Aarde bezocht heeft. De gouden zon zal op je schouder bevestigd worden.'

Porins hand kroop naar de gele bol op zijn eigen tuniek, zwijgende getuige van zijn drie vorige bezoeken aan Aarde.

'Loara Filip Sanat,' zei Sanat langzaam, met een schittering in zijn ogen. 'Loara Filip Sanat. Dat klinkt prachtig, niet? En het duurt niet lang meer.'

'Zo, zie je wel, je voelt je al veel beter. Maar kom, over enkele ogenblikken zullen we de hyperruimte verlaten en Sol zien.'

Nog terwijl hij sprak begon de dikke, verstikkende mantel van hyperstof die zich zo hecht aan de flanken van de Flaming Nova vastklemde die merkwaardige veranderingen te ondergaan die het begin van de ondergang naar de normale ruimte aangaven. De zwartheid werd een beetje lichter en concentrische ringen in allerlei schakeringen van grijs joegen elkaar met geleidelijk toenemende snelheid aan de andere zijde van de patrijspoort achterna. Het was een griezelig en tegelijkertijd luisterrijk gezichtsbedrog dat de wetenschap nooit heeft kunnen verklaren.

Porin knipte de lichten in de kamer uit en samen zaten ze rustig in het duister naar de zwakke fosforescentie van die voortrazende rimpelingen te kijken, die snel in een vage nevel overgingen. Toen, met een angstaanjagende geluidloze schielijkheid scheen die hele structuur van hyperstof tot een wervelend gekkenhuis van schitterende kleuren uiteen te spatten. En toen was alles weer vredig. De sterren flonkerden kalm tegen de gewelfde achtergrond van de normale ruimte.

En hoog in de hoek van de patrijspoort schitterde de helderste vonk van de hemel met een stralende gele vlam die de gezichten van de twee mannen tot bleke, wasachtige maskers verlichtte. Dat was Sol!

De geboortester van de mens was zo ver dat hij geen waarneembare schijf vertoonde, maar toch was hij verreweg het helderste object dat er te zien was. In zijn zwakke gele licht bleven de twee mannen in rustig gepeins bijeen zitten, en Filip Sanat werd kalmer.

Twee dagen later landde de Flaming Nova op Aarde.

Filip Sanat vergat het verrukkelijke opwindende gevoel dat hem aangegrepen had zodra zijn sandalen voor het eerst in aanraking met de stevige groene bodem van Aarde kwamen, toen hij voor het eerst een glimp van een Lhasinuïsche functionaris opving.

Ze leken werkelijk menselijk - of tenminste humanoïde.

Op het eerste gezicht overheersten de meer menselijke kenmerken al het andere. De lichaamsbouw verschilde op geen enkel essentieel punt van die van de mens. Het tweebenige, tweearmige lichaam; de tamelijk goed geproportioneerde armen en benen; de duidelijk gevormde nek, ze sprongen allemaal verbazend goed in het oog. Pas na enkele ogenblikken merkte je de kleinere details op die het verschil tussen de twee rassen aangaven.

De voornaamste daarvan waren de schubben die het hoofd en een brede zone langs de ruggegraat tot halverwege de heupen bedekten. Het gezicht zelf, met zijn platte, brede, lichtelijk geschubde neus en lidloze ogen was nogal weerzinwekkend, maar absoluut niet dierlijk. Hun kleren waren schaars en eenvoudig, en hun manier van spreken klonk prettig in het gehoor. En, wat het belangrijkste was, de intelligentie die in hun donkere, stralende ogen blonk werd absoluut niet verheeld.

Porin merkte met onverholen voldoening Sanats verbazing op toen hij de eerste glimp van de Vegaanse reptielen opving.

'Zie je wel,' zei hij, 'hun uiterlijk is helemaal niet monsterachtig. Waarom zou er dan haat zijn tussen de mens en Lhasinu?'

Sanat gaf geen antwoord. Natuurlijk had zijn oude vriend gelijk. Het woord 'Lhasinu' was in zijn gedachten zolang geassocieerd geweest met de woorden 'vreemd' en 'monster', dat hij tegen alle wetenschap en rede in onbewust verwacht had een of andere griezelige levensvorm te zien.

Maar, sterker nog dan het beschaamde gevoel dat dit besef bij hem teweegbracht, was dezelfde nooit aflatende haat die tot woede uitgroeide toen ze het onderzoek van een hooghartig Engels sprekende Lhasinu ondergingen.

De volgende morgen vertrokken ze naar New York, de grootste stad van de planeet. In de historische sfeer van wijsheid van die ongelofelijk oude wereldstad vergat Sanat een dag lang de moeilijkheden van de Melkweg daar buiten. Het was een geweldig moment voor hem toen hij eindelijk voor een torenhoog bouwsel stond en bij zichzelf zei: 'Dit is het Gedenkteken.'

Het Gedenkteken was het grootste monument van Aarde, opgedragen aan de geboorteplaats van het menselijk ras, en nu was het woensdag, de dag van de week waarop twee mannen 'de Vlam bewaakten'. Twee mannen, alleen in het Gedenkteken, hielden de wacht over het flakkerende gele vuur dat een symbool was van menselijke moed en menselijk initiatief - en Porin had er al voor gezorgd dat de keus die dag op hem zelf en Sanat zou vallen, omdat ze twee pas gearriveerde loaristen waren.

En zo, in het wegstervende schemerlicht, zaten ze alleen in de reusachtige Vlamzaal van het Gedenkteken. In het sombere halfduister, alleen verlicht door het grillige schijnsel van een dansende gele vlam, daalde een kalme vrede op hen neer.

Er was iets in de broeierige atmosfeer van de ruimte dat iedere mentale verwarring volkomen wegvaagde. Er was iets in de trillende schaduwen zoals ze tussen de pilaren van de lange zuilengalerij aan weerszijden bewogen, dat op een hypnotische manier betoverde.

Langzamerhand zonk hij in een halve sluimering weg, en met slaperige ogen keek hij strak naar de Vlam, tot die een levend wezen van licht werd dat een vage, zwijgende gestalte naast hem weefde.

Maar heel kleine geluidjes zijn al voldoende om een dromerij te verstoren, vooral als ze een contrast vormen met een tot dan toe intense stilte. Sanat verstrakte plotseling en pakte Porins elleboog in een woeste greep.

'Luister eens,' siste hij kalm.

Porin schrok heftig uit een vredige dagdroom op, keek met een ongeruste, strakke blik naar zijn jonge vriend en hield toen, zonder een woord te zeggen, zijn hand voor zijn oor. De stilte was zwaarder dan ooit, als een tastbare mantel. Toen, in de verte, een uiterst zwak schrapen van voeten over marmer. Een zacht gefluister, op de grens van de waarneembaarheid, en toen opnieuw stilte.

'Wat is dat?' vroeg hij verbijsterd aan Sanat, die al opgestaan was.

'Lhasinu!' bracht Sanat er met moeite uit, zijn gezicht een masker van haat en verontwaardiging.

'Onmogelijk!' Porin deed al zijn best om zijn stem kalm en vast te doen klinken, maar onwillekeurig beefde hij. 'Dat zou wel iets ongehoords zijn. We verbeelden het ons alleen maar. Onze zenuwen zijn overgevoelig geworden door die stilte, dat is alles. Misschien is het een functionaris van het Gedenkteken.'

'Na zonsondergang, op woensdag?' kwam Sanats schrille stem. 'Dat is even illegaal als het binnendringen van Lhasinuïsche hagedissen, en nog veel onwaarschijnlijker. Het is mijn plicht als wachter van de Vlam om hier een onderzoek naar in te gaan stellen.'

Hij maakte aanstalten om naar de in schaduwen gehulde deur te lopen, en Porin pakte hem bang bij zijn pols: 'Niet doen, Filip. Laten we dit maar vergeten tot de zon opkomt. Je kunt nooit weten wat er gebeuren zal. Wat kun je doen, zelfs als Lhasinu het Gedenkteken binnengedrongen zijn? Als je...'

Maar Sanat luisterde al niet meer. Ruw rukte hij zich uit de wanhopige greep van de ander los: 'Blijf hier! De Vlam moet bewaakt worden. Ik kom zo terug.'

Hij was al halverwege de uitgestrekte zaal met de marmeren vloer. Voorzichtig liep hij naar de glazen deur toe die toegang gaf tot de donkere wenteltrap die door het schemerige duister naar de verlaten hoekjes van de toren omhoogkronkelde.

Hij het zijn sandalen van zijn voeten glijden en sloop de trap op, waarbij hij nog één laatste blik naar de zacht stralende Vlam wierp, en naar de nerveuze, bange figuur die ernaast stond.

De beide Lhasinu staarden om zich heen in het parelachtige licht van de atomolamp.

'Naargeestig oud gebouw,' zei Threg Ban Sola. Zijn polscamera klikte driemaal. 'Pak een paar van die boeken daar langs de muren. Die kunnen als extra bewijs dienen.'

'Vind je dat we dat kunnen doen?' vroeg Cor Wen Hasta. 'Die menselijke apen zullen ze misschien missen.'

'Wat zou dat!' kwam het onverschillige antwoord. 'Wat kunnen ze doen? Hier, ga zitten!' Hij wierp een haastige blik op zijn chronometer. 'We krijgen vijftig punten voor iedere minuut die we blijven, dus kunnen we net zo goed nog wat langer blijven.'

'Pirat For is een idoot. Hoe kwam hij erbij dat we de weddenschap niet aan zouden gaan?'

'Ik denk dat hij van die soldaat gehoord heeft die vorig jaar in stukken gescheurd is omdat hij een Europees museum geplunderd had,' zei Ban Sola. 'De mensen moesten daar niets van hebben, hoewel het loarisme walgelijk rijk is, dat weet Vega. De mensen werden natuurlijk gestraft, maar de soldaat was dood. Hoe dan ook, wat Pirat For niet weet is dat er op woensdag niemand in het Gedenkteken is. Dit gaat hem geld kosten.'

'Vijftig punten per minuut. En het is nu al zeven minuten.'

'Driehonderdvijftig punten. Ga toch zitten. Dan gaan we een spelletje kaarten en zien intussen ons geld toenemen.'

Threg Ban Sola nam een versleten pak kaarten uit zijn zak, die, hoewel ze typisch en in wezen Lhasinuïsch waren, toch onmiskenbaar de sporen van hun menselijke oorsprong droegen.

'Zet dat atomolicht op tafel dan ga ik tussen het licht en het raam zitten,' vervolgde hij gebiedend, terwijl hij de kaarten schudde. 'Ha! Ik verzeker je dat geen Lhasinu ooit in zo'n atmosfeer gespeeld heeft. Man, dat zal het genot van het spel nog verdriedubbelen.'

Cor Wen Hasta ging zitten en stond toen weer op: 'Hoorde jij ook iets?' Hij staarde naar de schaduwen achter de half geopende deur.

'Nee.' Ban Sola fronste zijn voorhoofd en ging verder met schudden. 'Je begint toch zeker niet bang te worden?'

'Natuurlijk niet. Maar evengoed, als ze ons eens betrapten in die verdomde toren, dan zou het wel eens minder leuk kunnen zijn.'

'Geen kans. Die schaduwen maken je schrikachtig.' Hij deelde de kaarten uit.

'Weet je,' zei Wen Hasta, terwijl hij zorgvuldig zijn kaarten bestudeerde, 'het zou ook niet zo fijn zijn als de onderkoning hier lucht van kreeg. Ik heb zo'n idee dat hij beledigers van de loaristen niet licht aan zou pakken; kwestie van politiek. Op Sirius, waar ik diende voor ik overgeplaatst werd, had het schuim...'

'Schuim, ja, zeg dat wel,' bromde Ban Sola. 'Ze planten zich voort als vliegen en vechten met elkaar als dolle stieren. Moet je die schepsels eens bekijken!' Hij keerde zijn kaarten om en begon te betogen. 'Ik bedoel, moet je ze eens wetenschappelijk en helemaal onpartijdig bekijken. Wat zijn het? Alleen maar zoogdieren! Zoogdieren die in zeker opzicht wel kunnen denken; maar evengoed toch zoogdieren. Dat is alles.'

'Weet ik. Ben je wel eens op een van de menselijke werelden geweest?'

Ban Sola glimlachte: 'Dat zou wel eens gauw kunnen gebeuren.'

'Verlof?' en Hasta toonde een beleefde verbazing.

'Verlof, mijn schubben! Met mijn schip! En met vuur uit alle kanonnen!'

'Hoe bedoel je?' Er was plotseling een schittering in Wen Hasta's ogen.

Ban Sola's grijns werd geheimzinnig. 'Dit mag eigenlijk niemand weten, zelfs wij officieren niet, maar je weet hoe iets soms uit kan lekken.'

Wen Hasta knikte: 'Weet ik.' Beiden waren instinctmatig zachter gaan praten.

'Enfin. De tweede campagne kan nu ieder ogenblik beginnen.'

'Nee!'

'Waarachtig wel! En we beginnen hier. Bij Vega, in het paleis van de vice-koning fluisteren ze over niets anders. Er zijn officieren die zelfs al een weddenschap begonnen zijn over de juiste datum van de eerste stap. Ik heb er zelf een van honderd punten op twintig tegen een. Maar ik heb alleen maar op de dichtstbijzijnde week ingezet. Je kunt ze ook van honderdvijftig tegen een krijgen, als je lef genoeg hebt om een speciale dag uit te kiezen.'

'Maar waarom hier op deze melkwegvergeten planeet?'

'Strategie van het ministerie van Binnenlandse Zaken.' Ban Sola boog zich naar voren. 'In de positie waarin we nu zijn staan we tegenover een numeriek superieure vijand die hopeloos in zichzelf verdeeld is. Als we ze zo kunnen houden, kunnen we ze een voor een overweldigen. De menselijke werelden zouden natuurlijk nog liever zichzelf de keel doorsnijden dan met elkaar samenwerken.'

Wen Hasta grinnikte instemmend: 'Dat is typisch zoogdierengedrag. De evolutie zal wel gelachen hebben toen ze een aap hersens gaf.'

'Maar Aarde is van speciaal belang. Het is het middelpunt van het loarisme, omdat hier de oorsprong van de mensen ligt. Het komt overeen met ons eigen Vegastelsel.'

'Meen je dat? Maar dat kun je toch niet menen? Dit kleine vliegenpoepje van twee bij vier?'

'Dat beweren ze tenminste. Ik ben er toen niet bij geweest, dus ik kan het niet weten. Maar hoe dan ook, als we Aarde kunnen vernietigen, kunnen we het loarisme vernietigen dat hier geconcentreerd is. Volgens de historici was het het loarisme dat aan het eind van de eerste campagne de werelden tegen ons verenigde. Geen loarisme: dan is de laatste angst voor samenwerking van de vijand uit de weg geruimd; en de overwinning een peulenschilletje.'

'Verdomde slim! Hoe gaan we dat aanpakken?'

'Nou, het gerucht gaat dat ze van plan zijn ieder mens op Aarde, geen een uitgezonderd, op te pakken en over de onderworpen werelden te verspreiden. Dan kunnen wij verder alles dat op Aarde nog naar de zoogdieren ruikt uit de weg ruimen en er een volledige Lhasinuïsche wereld van maken.'

'Maar wanneer?'

'Dat weten we nog niet; vandaar de weddenschap. Maar niemand heeft op een periode van meer dan twee jaar in de toekomst gewed.'

'Hoera voor Vega! Ik wed twee tegen een dat ik eerder dan jij een menselijke kruiser doorzeef, als het zover is.'

'Top,' riep Ban Sola. 'Ik zet vijftig punten in.'

Ze stonden op om als bekrachtiging van de weddenschap el-kaars vuisten aan te raken, en Wen Hasta keek grijnzend op zijn chronometer: 'Nog een minuut en we hebben al duizend punten te goed. Arme Pirat For. Wat zal hij kreunen. Laten we nu maar gaan; nog meer zou afpersing zijn.'

Zachtjes lachend vertrokken de beide Lhasinu, en hun lange mantels ruisten zacht achter hen aan. De iets donkerder schaduw die zich boven aan de trap tegen de muur aandrukte merkten ze niet op, hoewel ze er haast rakelings langsstreken toen ze er voorbijkwamen. Ook voelden ze de brandende ogen niet die zich op hen richtten toen ze geluidloos de trap afliepen.

Loara Broos Porin sprong met een snik van opluchting overeind toen hij de gedaante van Filip Sanat zag die door de zaal op hem toe kwam strompelen. Hij holde hem gretig tegemoet, pakte allebei zijn handen stevig vast.

'Waar bleef je zo lang, Filip? Je hebt geen idee wat ik me in dat uur allemaal in mijn hoofd gehaald heb. Als je nog vijf minuten langer weggebleven was, zou ik krankzinnig geworden zijn van spanning en onzekerheid. Maar wat is er aan de hand?'

Het duurde verscheidene ogenblikken voordat Loare Broos, die in zijn wilde opluchting niets gezien had, de bevende handen, de verwarde haren en de koortsig glinsterende ogen van de ander had opgemerkt; maar toen het zover was, keerde al zijn angst weer terug.

Ontzet keek hij naar Sanat en durfde ternauwernood zijn vraag te stellen, uit angst voor het antwoord dat hij krijgen zou. Maar hij hoefde de ander niet aan te sporen. In korte, hortende zinnen vertelde hij van het gesprek dat hij afgeluisterd had en zijn laatste woorden stierven weg in een wanhopig zwijgen.

Loara Broos was haast angstaanjagend bleek, en tweemaal probeerde hij iets te zeggen maar het lukte hem niet meer uit te brengen dan wat schor gehijg. Toen, eindelijk: 'Maar dit betekent de dood van het loarisme! Wat moeten we doen?'

Filip Sanat lachte, zoals mensen lachen als ze er eindelijk van overtuigd zijn dat er niets meer te lachen valt. 'Wat kunnen we doen? Kunnen we de centrale raad inlichten? Je weet maar al te goed hoe machteloos die is. De diverse menselijke regeringen? Je kunt je wel voorstellen hoe doeltreffend die in zichzelf verdeelde idioten zouden zijn.'

'Maar het kan niet waar zijn! Het kán gewoon niet!'

Sanat zweeg enkele ogenblikken lang, en toen vertrok zijn gezicht zich als in opperste pijn en met een stem die zwaar was van hartstocht schreeuwde hij: 'Ik wil het niet! Hoor je me? Het zal niet gebeuren! Ik zal het tegenhouden!'

Het was makkelijk te zien dat hij zijn zelfbeheersing geheel verloren had; dat een woeste emotie hem voortdreef. Porin, met grote zweetdruppels op zijn voorhoofd, pakte hem om zijn middel: 'Ga zitten, Filip, ga zitten! Ben je soms gek aan het worden?'

'Nee!' Met een onverwachte duw deed hij Porin achterover in zijn stoel tuimelen, terwijl de Vlam als razend flikkerde en flakkerde in de luchtstroom: 'Ik begin juist verstandig te worden. De tijd voor idealisme en compromissen en onderdanigheid is voorbij! De tijd voor een krachtig optreden is gekomen! We zullen vechten en, bij de ruimte, we zullen overwinnen!'

Hij vloog de zaal uit.

Porin hinkte achter hem aan: "Filip! Filip!' Voor de deuropening bleef hij in angstige wanhoop staan. Hij kon niet verder gaan. Al vielen de hemelen, dan nog moest iemand de Vlam bewaken.

Maar... maar wat was Filip Sanat van plan? En ineens flitsten er visioenen door Porins gekwelde brein, visioenen van een zekere nacht, vijfhonderd jaar geleden, toen een zorgeloos woord, een klap, een schot een brand over de hele Aarde ontstoken hadden, die tenslotte in menselijk bloed geblust werd.

Loara Paul Kane was die nacht alleen. Er was niemand in het privékantoor; het vage blauwe licht boven het streng-eenvoudige bureau was de enige verlichting in het vertrek. Zijn magere gezicht werd door het akelige licht beschenen, en hij zat peinzend met zijn kin in zijn handen.

Toen werd hij plotseling door een luid geraas in zijn rust gestoord: de deur vloog open en een verward uitziende Russell Tymball sloeg de hem vastgrijpende handen van wel een stuk of zes mannen van zich af en stormde het vertrek binnen. Kane duizelde van ontzetting over die onstuimige binnenkomst en zijn ene hand vloog omhoog naar zijn keel terwijl zijn ogen zich wijd opensperden van angst. Zijn gezicht was één bange vraag.

Tymball zwaaide kalmerend met zijn hand. 'Alles goed. Laat me eerst even op adem komen.' Zijn adem piepte een beetje en hij ging voorzichtig zitten voor hij verder ging: 'Uw katalysator is er al, Loara Paul, en raad eens waar. Hier op Aarde! Hier in New York! Op nog geen kilometer van de plaats waar we nu zitten!'

Loara Paul Kane keek Tymball met half dichtgeknepen ogen aan: 'Bent u soms gek?'

'Niet voor zover ik weet. Ik zal het u vertellen, als u er geen bezwaar tegen hebt een paar lichten aan te doen. U lijkt wel een geest in dat blauwe licht.' De kamer lichtte wit op in de felle gloed van de atomo's, en Tymball vervolgde: 'Ferni en ik kwamen net van de vergadering. Net toen het gebeurde liepen we langs het Gedenkteken, en u kunt het lot danken voor het gelukkige toeval waardoor we precies op het juiste moment op de juiste plaats waren.

Toen we langskwamen, schoot er een figuur uit de zijingang, sprong de marmeren trappen aan de voorkant op en schreeuwde: "Mensen van Aarde!" Iedereen draaide zich om om te kijken - u weet wel hoe druk het om elf uur in de sector van het Gedenkteken is - en in minder dan twee seconden had hij een menigte om zich heen.'

'Wie was de spreker, en wat deed hij in het Gedenkteken? Het is namelijk woensdagnacht.'

'Tja,' Tymball zweeg een ogenblik om na te denken, 'nu u het zegt, hij moet een van de twee wachters geweest zijn. Hij was loarist, in de tuniek kon je je niet vergissen. Hij was ook geen Aardbewoner!'

'Droeg hij de gele bol?'

'Nee.'

'Dan weet ik wie hij was. Hij is de jonge vriend van Porin. Ga verder.'

'Daar stond hij!' Tymball liet zich meeslepen door zijn onderwerp. 'Hij stond een meter of zeven boven straatniveau. U hebt geen idee wat een imponerende indruk hij maakte met de gloed van de luxietlampen die zijn gezicht verlichtte. Hij was knap, maar niet op een atletische, gespierde manier. Hij was meer het ascetische type, als u begrijpt wat ik bedoel. Bleek, mager gezicht, brandende ogen, lange bruine haren.

En toen hij begon te spreken! Het heeft geen zin om er een beschrijving van te geven; om het werkelijk te kunnen waarderen had u hem moeten horen. Hij begon de massa van de Lhasinuïsche plannen te vertellen; hij schreeuwde wat ik gefluisterd had. Hij wist ze kennelijk uit goede bron, want hij ging er tot in de details op in - en zoals hij het bracht! Hij maakte dat het echt en angstaanjagend klonk. Zelfs mij maakte hij er bang mee; hij joeg me de stuipen op het lijf met wat hij vertelde; en de menigte, die was na de tweede zin al helemaal gehypnotiseerd. Stuk voor stuk was hun telkens en telkens weer opnieuw de 'Lhasinuïsche bedreiging" ingehamerd, maar dit was de eerste keer dat ze luisterden - echt luisterden.

Toen begon hij de Lhasinu af te breken. Hij herhaalde alle bekende variaties over hun beestachtigheid, hun perfiditeit, hun misdadigheid - alleen gebruikte hij een vocabularium waardoor ze door de diepste modder van een Venusiaanse oceaan gehaald werden. En iedere keer als hij weer een naam op hen losliet, stond de menigte op zijn achterste benen en stootte een gebrul uit. Het begon op een catechismus te lijken. "Moeten we dit zo door laten gaan?" riep hij. "Nooit!" schreeuwde de menigte. "Moeten we toegeven?" "Nooit!" "Zullen we verzet bieden?" "Tot het einde!" "Weg met de Lhasinu!" schreeuwde hij. "Doodt hen!" loeiden ze.

Ik loeide ook mee, even hard als alle anderen, ik vergat me zelf volledig.

Ik weet niet hoelang dit al geduurd had toen de Lhasinuïsche wachters op begonnen te dringen. De menigte keerde zich tegen hen, terwijl de loarist hen verder aanvuurde. Hebt u wel eens een volksmassa om bloed horen brullen? Nee? Dat is het afschuwelijkste geluid dat u zich voor kunt stellen. De wachters dachten er ook zo over, want na één blik op wat er vóór hen was draaiden ze zich om en renden voor hun leven, ondanks het feit dat ze bewapend waren. De menigte was toen al aangegroeid tot duizenden en duizenden.

Maar twee minuten later loeiden de alarmsirenes - voor het eerst in honderd jaar. Ik kwam eindelijk tot mezelf en ging op de loarist af, die geen moment met zijn tirade was opgehouden. Het was duidelijk dat we hem niet in handen van de Lhasinu mochten laten vallen.

De rest was een en al verwarring. Eskadrons gemotoriseerde politie voerden charges op ons uit, maar op de een of andere manier lukte het Ferni en mij de loarist beet te pakken, hem er ongemerkt uit te halen en hier te brengen. Ik heb hem in de kamer van het personeel, gekneveld en vastgebonden, om hem kalm te houden.'

Gedurende de laatste helft van het verhaal had Kane zenuwachtig door de kamer geijsbeerd, waarbij hij zo nu en dan in diep gepeins verzonken bleef staan. Kleine bloedvlekjes verschenen op zijn onderlip.

'U denkt toch niet dat het opstootje uit de hand zal lopen?' vroeg hij. 'Een voortijdige explosie...'

Tymball schudde krachtig zijn hoofd: 'Ze zijn de boel al aan het opruimen. Toen die jonge knaap eenmaal verdwenen was, had de menigte toch geen animo meer.'

'Er zullen wel veel doden of gewonden zijn, maar ... Enfin, breng die jonge stokebrand maar binnen.' Kane ging weer achter zijn bureau zitten en zette zijn gezicht in de plooi, zodat het althans een schijn van rust uitstraalde.

Filip Sanat zag er allerbelabberdst uit toen hij voor zijn superieur knielde. Zijn tuniek was in flarden, zijn gezicht vol bloedige schrammen, maar het vuur van de vastberadenheid blonk nog even schitterend in zijn felle ogen. Russell Tymball bekeek hem ademloos alsof de magie van het afgelopen uur nog niet helemaal verdwenen was.

Kane strekte vriendelijk zijn arm uit: 'Ik heb van je wilde escapade gehoord, mijn jongen. Wat heeft je tot zo'n dwaze daad gedreven? Het had je heel goed je leven kunnen kosten, om nog maar te zwijgen van de levens van duizenden anderen.'

Voor de tweede maal die nacht herhaalde Sanat het gesprek dat hij afgeluisterd had: dramatisch en tot in de kleinste bijzonderheden.

'Juist, juist,' zei Kane met een grimmige glimlach, toen Sanat zijn verhaal besloot, 'en denk je dat wij hier niets van af wisten? Al heel lang zijn we ons aan het voorbereiden tegen dit gevaar, en jij hebt bijna al onze zorgvuldig beraamde plannen in de war geschopt. Door jouw voortijdige beroep zou je onze zaak wel eens onherstelbare schade toegebracht kunnen hebben.'

Filip Sanat werd rood: 'Vergeef me mijn onervaren geestdrift...'

'Precies,' riep Kane uit. 'Maar, op de juiste wijze geleid, zou je ook een grote hulp voor ons kunnen zijn. Jouw welsprekendheid en je jeugdig vuur zouden, mits in goede banen geleid, wonderen kunnen verrichten. Zou je bereid zijn je aan die taak te wijden?'

Sanats ogen flitsten: 'Moet u dat nog vragen?'

Loara Paul Kane lachte en wierp een triomfantelijke zijdelingse blik op Russell Tymball: 'Je zult het er goed afbrengen. Over twee dagen vertrek je naar de buitensterren. Verscheidene van mijn eigen mannen zullen met je meegaan. En nu ben je moe. We zullen je ergens heen brengen waar je je kunt wassen en je wonden verzorgen. Dan moest je maar liever wat gaan slapen, want in de komende dagen zul je al je kracht nodig hebben.'

'Maar... maar Loara Broos Porin... mijn vriend bij de Vlam?'

'Ik zal onmiddellijk iemand naar het Gedenkteken sturen. Hij zal Loara Broos vertellen dat je in veiligheid bent en voor de rest van de nacht als tweede wachter dienen. Ga nu!'

Maar juist toen Sanat, opgelucht en dolgelukkig, zich oprichtte om weg te gaan, sprong Russell Tymball van zijn stoel en pakte de pols van de oudste loarist in een krampachtige greep.

'Grote ruimte! Luister eens!'

Het schrille, klaaglijke gehuil dat tot in het heiligste der heiligen van Kanes kantoren doordrong zei al genoeg. Kanes gezicht was plotseling hevig ontdaan.

'Dat is de staat van beleg!'

Zelfs uit Tymballs lippen was het bloed weggetrokken: 'Uiteindelijk hebben we toch nog verloren. Ze maken gebruik van de verwarring van vannacht om de eerste slag te slaan. Ze zitten achter Sanat aan, en ze zullen hem te pakken krijgen. Zelfs een muis zou nog niet door het kordon kunnen sluipen dat ze nu om de stad heen gaan leggen.'

'Maar ze mogen hem niet te pakken krijgen.' Kanes ogen fonkelden. 'We zullen hem via de gang naar het Gedenkteken brengen. Het Gedenkteken zullen ze niet durven ontwijden.'

'Dat hebben ze al gedaan,' kwam Sanats hartstochtelijke kreet. 'Ik ga me niet voor de hagedissen verstoppen. Laten we vechten.'

'Stil,' zei Kane, 'en volg me zonder een woord te zeggen.'

Een paneel in de muur schoof opzij, en daarheen wenkte Kane.

En toen het paneel zich geluidloos weer achter hen gesloten had, zodat ze in het kille licht van een atomozaklantaarn stonden, mompelde Tymball zacht: 'Als ze klaar zijn zal zelfs het Gedenkteken geen bescherming bieden.'

New York was in heftige beroering. Het Lhasinuïsche garnizoen was op volle sterkte gemobiliseerd en in staat van beleg geplaatst. Niemand mocht de stad in. Niemand mocht eruit. Door de voornaamste avenues rolden de grondwagens van het leger, terwijl erboven de stratowagens zweefden, die de luchtwegen bewaakten.

De menselijke bevolking bewoog zich rusteloos. Ze sijpelden door de straten, verzamelden zich tot kleine groepjes die uiteengingen zodra de Lhasinu naderden. De betovering van Sanat was nog niet geweken, en hier en daar stonden fronsende mannen woedend met elkaar te fluisteren.

De atmosfeer knetterde van de spanning.

De onderkoning van New York begreep dat. Hij zat achter zijn bureau in het paleis, dat zich met zijn torenspitsen boven Washington Heights verhief. Terwijl hij uit het raam naar de rivier de Hudson zat te staren, die donker beneden langs het paleis stroomde, richtte hij zich tot de geüniformeerde Lhasinu voor hem.

'Er moet werkelijke actie komen, commandant. Daar hebt u gelijk in. En toch moet, zo mogelijk, een openlijke breuk nog vermeden worden. We hebben een jammerlijk gebrek aan manschappen en we beschikken op de hele planeet over niet meer dan vijf derderangs oorlogsschepen.'

'Het is niet onze kracht, maar hun eigen angst die hen machteloos houdt, excellentie. Hun geest is in de afgelopen eeuwen volledig gebroken. Het gepeupel zou voor één enkele eenheid gardesoldaten al op de loop gaan. Dat is juist de reden waarom we nu hard toe moeten slaan. De bevolking is in opstand gekomen en dus moeten ze onmiddellijk de zweep voelen. De tweede campagne kan evengoed vannacht beginnen.'

'Ja,' de onderkoning vertrok zijn gezicht tot een lelijke grimas. 'We zijn overrompeld, maar de... eh... demagoog moet als voorbeeld gesteld worden. U hebt hem natuurlijk al.'

De commandant glimlachte somber: 'Nee. Die menselijke hond had machtige vrienden. Hij is loarist, ziet u. Kane...'

'Werkt Kane ons tegen?' Twee rode stipjes gloeiden in de ogen van de onderkoning. 'Die idioot durft! De troepen zullen de rebel arresteren, of hij wil of niet... en hem ook, als hij er bezwaar tegen maakt.'

'Excellentie!' De stem van de kapitein had een metalen klank gekregen. 'We hebben redenen om aan te nemen dat de rebel zich misschien in het Gedenkteken schuilhoudt.'

De onderkoning richtte zich half op. Besluiteloos fronste hij zijn voorhoofd en ging toen weer zitten: 'Het Gedenkteken! Dat kan moeilijkheden opleveren!'

'Dat hoeft niet!'

'Er zijn dingen die die mensen niet zullen verdragen.' Zijn stem stierf weg, onzeker.

De commandant sprak op besliste toon: 'De brandnetel die stevig beetgepakt wordt zal niet steken. Als het snel gebeurt -een misdadiger zou uit de Zaal van de Vlam zelf gesleept kunnen worden - doden we met één klap het hele loarisme. Na die allerergste uitdaging zou er geen strijd meer kunnen zijn.'

'Bij Vega! Vervloekt als u geen gelijk hebt. Goed! Bestorm het Gedenkteken!'

De commandant maakte een stramme buiging, draaide zich om en verliet het paleis.

Filip Sanat ging opnieuw de Zaal van de Vlam binnen, zijn magere gezicht strak van woede: 'In de hele sector patrouilleren de hagedissen. Alle avenues die naar het Gedenkteken leiden zijn afgesloten.'

Russell Tymball wreef over zijn kaak: 'Ja, ze zijn niet gek. Ze hebben ons in het nauw gedreven, en het Gedenkteken zal hen niet tegenhouden. Het kan trouwens best zijn dat ze besloten hebben dat dit de dag zal zijn.'

Filip fronste zijn voorhoofd en zijn stem was donker van woede: 'En wij wachten hier zeker rustig af, niet? Beter vechtend te sterven, dan verborgen te sterven.'

'Nog beter helemaal niet te sterven, Filip,' antwoordde Tymball rustig.

Het was een ogenblik stil. Loara Paul Kane zat naar zijn vingers te staren.

Eindelijk zei hij: 'Als u nu het sein zou geven om toe te slaan, Tymball, hoe lang zou u het dan uit kunnen houden?'

'Tot er voldoende Lhasinuïsche versterkingen zouden kunnen komen om ons te verpletteren. Het Aardse garnizoen, met inbegrip van de hele Zonnepatrouille, is niet groot genoeg om ons tegen te houden. Zonder hulp van buiten kunnen we op zijn minst zes maanden lang afdoende vechten. Jammer genoeg is daar geen sprake van.' Zijn kalmte was onverstoorbaar.

'Waarom is er geen sprake van?'

En zijn gezicht liep plotseling rood aan, toen hij woedend overeind sprong: 'Omdat het geen kwestie is van alleen maar op een knopje drukken. De Lhasinu zijn zwak. Mijn mensen weten dat, maar Aarde niet. De hagedissen hebben één wapen: angst! We kunnen hen niet verslaan als we niet de bevolking achter ons hebben, al was het maar passief.' Zijn mond vertrok zich: 'U kent de praktische problemen niet die ermee gepaard gaan. Tien jaar lang nu heb ik plannen gemaakt, gewerkt, geprobeerd. Ik heb een leger; en een tamelijk grote vloot in de Appalachen. Ik zou op alle vijf de continenten tegelijk de raderen in beweging kunnen zetten. Maar wat voor nut zou het hebben? Het zou zinloos zijn. Als ik New York had, op dit ogenblik - als ik de rest van Aarde kon bewijzen dat de Lhasinu niet onoverwinnelijk zijn.'

'Als ik de angst uit de harten van de mensen kon verdrijven?' zei Kane zacht.

'Dan zou ik New York al met het aanbreken van de dageraad in handen hebben. Maar er zou een wonder moeten gebeuren.'

'Misschien! Denkt u dat u door het kordon heen zou kunnen breken en bij uw mannen komen?'

'Als het moest zou ik het kunnen. Wat bent u van plan?'

'Dat zult u weten wanneer het gebeurt.' Er gleed een woeste glimlach over Kanes gezicht. 'En wanneer het gebeurt, sla dan toe!'

Plotseling had Tymball een tonietpistool in zijn hand, terwijl hij achteruitliep. Zijn dikke ronde gezicht was helemaal niet vriendelijk: 'Ik zal het erop wagen, Kane. Vaarwel!'

De commandant stapte arrogant de verlaten marmeren trappen van het Gedenkteken op. Hij werd geflankeerd door twee gewapende adjudanten.

Een ogenblik bleef hij staan voor de reusachtige dubbele deur die voor hem opdoemde, en staarde naar de slanke zuilen opzij van hem, die zich sierlijk ten hemel verhieven.

Er lag een licht sarcasme in zijn glimlach: 'Indrukwekkend, dit alles, niet?'

'Zeker, commandant!' kwam het dubbele antwoord.

'En geheimzinnig donker ook, afgezien dan van het vage geel van hun Vlam. Zien jullie het licht ervan?' Hij wees naar het in lood gevatte glas van de onderste ramen, waarin een flakkerende glans te zien was.

'Zeker, commandant!'

'Het is donker, en geheimzinnig, en indrukwekkend... en het staat op het punt in puin te vallen.' Hij lachte, en plotseling liet hij in een galmend salvo het stompe eind van zijn sabel op het metalen beeldhouwwerk van de deur neerkomen.

Het echode door de lege ruimte daar binnen en klonk hol in de nacht, maar er kwam geen antwoord.

De adjudant links van hem bracht zijn televisor naar zijn oor en ving een zwak geluid van stemmen op. Hij salueerde: 'Commandant, de mensen dringen naar de sector op.'

De commandant lachte honend: 'Laat ze maar! Geef bevel de kanonnen in gereedheid te brengen en ze in langsrichting op de avenues te richten. Ieder mens die probeert door het kordon heen te breken zal meedogenloos weggestraald worden.'

Het bars geblafte bevel werd in de televisor gemompeld, en honderd meter verder brachten Lhasinuïsche gardesoldaten de kanonnen in stelling en richtten ze zorgvuldig. Een zacht, beginnend gemompel steeg op, een gemompel van angst. Mensen drongen achteruit.

'Als de deur niet opengaat,' zei de kapitein bars, 'zal hij vernietigd worden.' Weer hief hij zijn sabel, en weer was er het gedonder van metaal op metaal.

Langzaam, geluidloos, zwaaide de deur open, en de commandant herkende de strenge, in purper geklede figuur die voor hem stond.

'Wie stoort daar het Gedenkteken in de nacht van de wacht over de Vlam?' vroeg Loara Paul Kane plechtig.

'Heel dramatisch, Kane. Ga opzij!'

'Terug!' De woorden galmden luid en helder. 'Geen Lhasinu zal het Gedenkteken naderen.

'Geef ons onze gevangene over, en we zullen weggaan. Weiger, en we zullen hem met geweld nemen.'

'Het Gedenkteken geeft geen gevangene over. Het is onschendbaar. U zult niet binnenkomen.'

'Opzij!'

'Ga terug!'

De Lhasinu liet een diep gegrom uit zijn keel horen, maar toen drong een vaag rumoer tot hem door. De straten om hem heen waren leeg, maar een blok verder in alle richtingen was de smalle linie van Lhasinuïsche troepen, op post bij hun kanonnen, en daar achter waren de mensen. Ze waren in dichte, luidruchtige drommen samengepakt en het wit van hun gezichten glansde bleek in het schijnsel van de chromolichten.

'Wat grauwt dat schuim nog?' zei de commandant knarsetandend bij zichzelf. Zijn taaie huid rimpelde zich bij de kaken en de schubben op zijn hoofd gingen recht overeind staan. Hij wendde zich tot de adjudant met de televisor. 'Geef bevel tot een salvo over hun hoofden heen.'

De nacht werd in tweeën gespleten door de purperen energiestoten en de Lhasinu lachte hardop om de stilte die volgde.

Hij wendde zich tot Kane, die op de drempel was blijven staan. 'U ziet wel dat als u soms hulp van uw volk verwacht, ze u teleur zullen stellen. Het volgende salvo zal direct op de hoofden gericht zijn. Als u denkt dat ik bluf, tart me dan maar eens!'

Tanden klikten op elkaar: 'Opzij!' Zijn hand richtte een toniet, en de duim was stevig aan de trekker.

Loara Paul Kane liep langzaam achteruit, zijn ogen op het pistool gericht. De commandant volgde. En terwijl hij volgde, zwaaide de binnendeur van de voorzaal open en onthulde de Zaal van de Vlam. In de plotselinge luchtstroom flakkerde de Vlam, en toen ze dat zagen hieven de verre toeschouwers een reusachtig geschreeuw aan.

Met opgeheven gezicht draaide Kane zich om naar de Vlam. De beweging van een van zijn handen was bijna onmerkbaar.

En plotseling veranderde de Vlam. Hij brandde rustiger en laaide loeiend op naar het gewelfde plafond, een vlammende, bijna twintig meter hoge vuurstraal. Weer bewoog de hand van Loara Paul Kane, en nu werd de Vlam karmijnrood. De kleur verdiepte zich nog en het vuurrode licht van die vlammende zuil vloeide uit over de stad en veranderde de vensters van het Gedenkteken in starende, bloederige ogen.

Lange ogenblikken gingen voorbij, terwijl de commandant versteende van verbijstering; en de verre massa van de mensheid in een eerbiedige stilte verviel.

Toen klonk er een verward gedruis, dat hoe langer hoe sterker werd en toenam en uiteenviel in één reusachtige schreeuw.

'Weg met de Lhasinu!'

Van ergens hoog in het gebouw kwam de purperen flits van een toniet, en de commandant kwam net een seconde te laat tot zichzelf. Het schot trof doel, en langzaam boog hij dubbel, zijn dood tegemoet; het kille reptielengezicht tot op het laatst nog een masker van minachting.

Russell Tymball bracht zijn pistool omlaag en glimlachte sardonisch: 'Een fantastisch doel zo tegen het licht van de Vlam. Goed zo, Kane! De verandering van de Vlam was nu net de emotieopwekker die we nodig hadden. Laten we gaan.'

Vanaf het dak van Kanes woning mikte hij op de Lhasinu beneden. En terwijl hij daarmee bezig was, brak de hel los. Mannen leken wel uit de grond zelf op te schieten, de wapens in de hand. Van alle kanten flitsten de toniets voordat de ontstelde Lhasinu hun vingers aan de trekkers konden brengen.

En toen ze dat deden was het al te laat, want de menigte, witheet van razende woede, verbrak zijn banden. Iemand krijste: 'Doodt de hagedissen!' en die kreet werd overgenomen door een brullend gehuil dat tot in de hemel aanzwol.

Als een veelkoppig monster drong die grote stroom mensheid zonder wapens naar voren. Honderden verschrompelden onder de verlate woede van de verdedigende kanonnen, en tienduizenden klauterden over de lijken en stormden verder tot vlak voor de monden van de kanonnen.

De Lhasinu weken niet. Hun rangen werden gestadig verder uitgedund door de dodelijk rake schoten van de tymballistische scherpschutters, en zij die overbleven werden gegrepen door die menselijke zondvloed die over hen heen golfde en hen in stukken scheurde: een afgrijselijke dood.

De sector van het Gedenkteken blonk in het vuurrode licht van de bloederige Vlam en weerkaatste de kreten van de stervenden, en de gillende furie van de overwinnaars.

Dit was de eerste slag van de grote opstand, maar het was eigenlijk geen slag, zelfs geen razernij. Het was geconcentreerde anarchie.

Door de hele stad, van de punt van Long Island tot de laaglanden van Midden-Jersey, kwamen rebellen uit het niets te voorschijn en werden Lhasinu de dood in gejaagd. En even snel als Tymballs bevelen om de sluipschutters op de been te brengen zich verspreidden, snelde ook het nieuws van de verandering van de Vlam van mond tot mond en zwol daarbij tot steeds grotere proporties aan. Heel New York barstte open en goot al zijn individuele levens in die ene gigantische smeltkroes van de 'massa'.

Het was onbedwingbaar, onweerlegbaar, onweerstaanbaar. Machteloos volgden de tymballisten de menigte waar ze heenging, en alle pogingen om leiding te geven waren van het begin af aan hopeloos.

Als een machtige rivier raasde ze door de wereldstad, en waar ze ging bleef geen Lhasinu in leven.

Toen op die noodlottige morgen de zon opging, hielden de heersers van Aarde alleen nog maar een steeds kleiner wordende cirkel in Boven-Manhattan bezet. Met de kalme moed van geboren soldaten sloten ze zich aaneen en verzetten zich tegen de aanstormende, krijsende miljoenen. Langzaam weken ze terug; ieder gebouw een schermutseling; ieder huizenblok een wanhopige strijd. Ze spiltsten zich in geïsoleerde groepjes, die eerst een heel gebouw, dan de bovenverdiepingen en tenslotte het dak verdedigden.

Toen de zon van het middaguur zijn kokende stralen omlaagzond, was alleen het paleis zelf nog over. Hier hield de laatste wanhopige weerstand de mensen nog op een afstand. De vernietigende cirkel van vuur om het gebouw heen plaveide het terrein met zwartgeblakerde lichamen. De onderkoning zelf leidde vanuit zijn troonkamer de verdediging; met zijn hand op de kolf van een halfdraagbaar wapen.

En toen er eindelijk een pauze in de opmars van de massa gekomen was, maakte Tymball van de gelegenheid gebruik en nam de leiding. Zware kanonnen rolden rammelend naar het front. Atomo's en deltastralen, uit de voorraad van de opstandelingen en uit de magazijnen die ze de vorige avond veroverd hadden, richtten hun met dood en verderf geladen vuurmonden op het paleis.

Kanon antwoordde kanon, en de eerste georganiseerde veldslag van machines laaide op in een wanhopige razernij. Tymball was een alomtegenwoordige figuur, die schreeuwend en leiding gevend van de ene vuurmondopstelling naar de andere holde, terwijl hij intussen zelf uitdagend zijn toniet op het paleis afvuurde.

Onder een hevig spervuur vielen de mensen opnieuw aan en drongen tot de muren op, terwijl de verdedigers terugweken. Een projectiel van een atomo vloog de middelste toren binnen en veroorzaakte plotseling een hel van vuur.

Die gloed was de brandstapel van de laatste der Lhasinu in New York. De zwartgeblakerde muren van het paleis stortten met één geweldige klap in; maar tot het allerlaatste moment, terwijl de zaal om hem heen in lichterlaaie stond en zijn gezicht afgrijselijk gewond was, hield de onderkoning stand, voortdurend op de dichtste massa van de belegeringsstrijdkrachten richtend. En toen zijn halfdraagbare wapen tenslotte de allerlaatste droesem van zijn macht verbruikt had en de geest gaf, tilde hij het in een laatst, vergeefs gebaar van verzet uit het raam en liet het in de brandende hel achter hem vallen.

Met zonsondergang wapperde boven de terreinen van het paleis, met een nog loeiende vuurgloed als achtergrond, de groene vlag van de onafhankelijke Aarde.

New York was weer van de mens.

Russell Tymball was een deerniswekkende figuur toen hij die nacht opnieuw het Gedenkteken binnenging. Met zijn kleren in flarden, en van hoofd tot voeten bebloed door de niet behandelde wond in zijn wang, nam hij met walging de slachting om hem heen in ogenschouw.

Ploegen vrijwilligers, die zich bezighielden met het verwijderen van de doden en het verzorgen van de gewonden, waren er nog niet in geslaagd meer dan een oppervlakkig begin te maken met het opruimen van het dodelijke werk van de opstand.

Het Gedenkteken was als geïmproviseerd hospitaal ingericht. Er waren maar weinig gewonden, want energiewapens zijn altijd dodelijk; en van die weinigen was bijna niemand lichtgewond. Er heerste een toneel van onbeschrijfelijke verwarring, en het gekerm van de gewonden en de stervenden vermengde zich op een afgrijselijke manier met het verre geroep van feestvierende, oorlogsdronken overlevenden.

Loara Paul Kane baande zich door de elkaar verdringende bezoekers een weg naar Tymball.

'Hoor eens; is het afgelopen?' Hij zag er afgetobd uit.

'Het begin wel, ja. De vlag van Aarde wappert boven de ruïnes van het paleis.'

'Het was verschrikkelijk! Die dag is... is...' Hij huiverde en sloot zijn ogen: 'Als ik dit van tevoren geweten had, dan had ik liever gezien dat Aarde ontvolkt en het loarisme vernietigd was.'

'Ja, het was erg. Maar het was best mogelijk geweest dat we een nog veel hogere prijs voor de verkregen resultaten hadden moeten betalen, en naar verhouding is die prijs nog laag gebleven. Waar is Sanat?'

'Op de binnenplaats, hij helpt met de gewonden. Dat doen we allemaal. Het... het...' Weer het zijn stem hem in de steek.

Er blonk ongeduld in Tymballs ogen, en hij haalde met een vermoeid gebaar zijn schouders op: 'Ik ben heus geen ongevoelig monster, maar het moest gebeuren, en het is nog maar het begin. De gebeurtenissen van vandaag hebben weinig te betekenen. Het oproer heeft over het grootste deel van Aarde plaatsgevonden, maar zonder de fanatieke geestdrift van de opstand in New York. De Lhasinu zijn niet verslagen, nog bij lange na niet; vergis u daar niet in. Op dit zelfde ogenblik flitst de Zonnewacht al naar Aarde toe, en de strijdkrachten op de buitenplaneten worden teruggeroepen. In minder dan geen tijd zal het hele Lhasinuïsche keizerrijk op Aarde aanstormen en de afrekening zal verschrikkelijk en bloedig zijn. We moeten hulp hebben!'

Hij pakte Kane bij zijn schouders en schudde hem ruw door elkaar. 'Begrijpt u? We moeten hulp hebben! Zelfs hier in New York zal de eerste roes van de overwinning morgen al weggeëbd zijn. We moeten hulp hebben!'

'Ik weet het,' zei Kane toonloos. 'Ik zal Sanat halen dan kan hij vandaag nog weg.' Hij zuchtte. 'Als de actie van vandaag een criterium van zijn macht als katalysator was, dan staan ons misschien grote gebeurtenissen te wachten.'

Een half uur later klauterde Sanat in de kleine tweemanskruiser en ging naast Petri aan de besturingsorganen zitten.

Voor het laatst stak hij Kane zijn hand toe: 'Als ik terugkom zal ik een vloot achter me hebben.'

Kane drukte de hand van de jongeman stevig: 'We zijn van jou afhankelijk, Filip.' Hij zweeg een ogenblik en zei toen langzaam: 'Veel geluk, Loara Filip Sanat!'

Sanat bloosde van genoegen om die titel, terwijl hij zijn plaats weer innam. Petri wuifde en Tymball riep: 'Pas op voor de Zonnewacht!'

De luchtsluis klapte dicht en toen, met een hoestend gebrul, schoot de miniatuurkruiser omhoog, de hemel in.

Tymball keek hem na tot hij nog maar een heel klein stipje en minder was en wendde zich toen tot Kane: 'Alles ligt nu in de handen van het lot. En, Kane, hoe werkte die verandering van de Vlam eigenlijk precies? Maak me niet wijs dat de Vlam vanzelf rood werd.'

Kane schudde langzaam zijn hoofd: 'Nee! Die karmijnrode gloed was het gevolg van een zakje met strontiumzouten, dat we daar van het begin af aan verborgen hadden om zo nodig indruk op de Lhasinu te maken. De rest was gewoon scheikunde.'

Tymball lachte grimmig: 'De rest was massapsychologie zult u bedoelen! En de Lhasinu waren wel degelijk onder de indruk, denk ik... en hoe!

De Ruimte zelf gaf geen waarschuwing, maar de massadetector zoemde. Hij zoemde gebiedend en aanhoudend. Petri verstrakte in zijn stoel en zei: 'We zijn in geen enkele van de meteoorgordels.'

Filip Sanat hield zijn adem in toen de ander aan de knop draaide die de perirotor in beweging bracht. Het sterrenscherm in de visor verplaatste zich met langzame waardigheid, en toen zagen ze het.

Het schitterde in de zon, half zo groot als een kleine oranje voetbal, en Petri bromde: 'Als ze ons gezien hebben, zijn we verloren.'

'Een Lhasinuïsch schip?'

'Schip? Dat is geen schip! Dat is een vijftigduizend tons slagkruiser! Wat ter Melkweg hij hier uitvoert weet ik ook niet. Tymball zei dat de patrouille op weg was naar Aarde.'

Sanats stem was kalm: 'Deze dan niet. Kunnen we hem ontlopen?'

'Geen kans!' Petri's vuist klemde zich krampachtig om de G-handel. 'Ze komen dichterbij.'

Het leek of die woorden een sein waren. De audiomitter trilde en de krassende Lhasinuïsche stem begon fluisterend en zwol aan tot een schrille sterkte naarmate de radiozendstraal zich verscherpte: 'Start achteruitmotoren en maak gereed voor entering!'

Petri liet de bedieningsorganen los en wierp een blik op Sanat: 'Ik ben alleen maar de bestuurder. Wat wil je dat ik doe? We hebben nog niet zo veel kans als een meteoor tegen de zon... maar als je het gokje wilt wagen...

'Nou,' zei Sanat eenvoudig, 'we zijn toch zeker niet van plan ons over te geven, wel?'

De ander grinnikte, terwijl de vertragingsraketten hun vuurstoten afgaven: 'Niet kwaad voor een loarist! Kun je een opgestelde toniet afvuren?'

'Nooit geprobeerd!'

'Goed, dan zal ik het je leren. Pak dat wieltje daar en kijk goed naar het kleine vizier erboven. Zie je iets?' De snelheid nam gestadig af en het vijandelijke schip naderde.

'Alleen maar sterren!'

'Goed, draai het wiel dan een beetje, ga je gang, nog verder. Probeer het eens de andere kant uit. Zie je het schip nu?'

'Ja! Daar heb ik het.'

'Uitstekend! Zorg nu dat je het in het midden krijgt. Precies op het punt waar de lijntjes elkaar kruisen, en in Sols naam, zorg dat het daar blijft. Nu ga ik hem met zijn neus naar dat hagedissengespuis keren,' de zijraketten startten terwijl hij sprak, 'en jij zorgt dat hij precies in het midden blijft.'

Het Lhasinuïsche schip werd gestadig groter, en Petri liet zijn stem dalen tot een gespannen gefluister: 'Ik laat ons scherm zakken en schiet regelrecht op hen af. Het is een gokje. Als zij genoeg geschrokken zijn, laten ze misschien hun scherm zakken en schieten; en als ze in haast schieten, heb je kans dat ze missen.'

Sanat knikte zwijgend.

'Nu moet je op het zelfde moment dat je de purperen flits van de toniet ziet het wiel naar achteren trekken. Trek vooral hard; en trek snel. Als je ook maar een fractie van een seconde te laat bent, zijn we er geweest.' Hij haalde zijn schouders op: 'Het is een gokje!'

Met die woorden sloeg hij met een klap de G-handel naar voren en schreeuwde: 'Hou hem in het midden!'

De versnelling drukte Sanat hijgend achteruit, en het wiel in zijn zwetende handen reageerde maar schoorvoetend op zijn druk. De oranje voetbal schommelde in het midden van het vizier. Hij voelde zijn handen beven, en dat was nergens goed voor. Zijn ogen trilden van de spanning.

Het Lhasinuïsche schip werd verschrikkelijk groot en toen sprong er uit zijn boeg een purperen zwaard op hen af. Sanat sloot zijn ogen en gaf een ruk naar achteren.

Hij hield zijn ogen gesloten en wachtte. Er kwam geen geluid.

Toen opende hij ze weer en kwam overeind; want Petri stond met zijn armen in zijn zij boven hem te lachen.

'Het geluk van de beginneling,' lachte hij. 'Nog nooit in zijn leven een kanon in zijn handen gehad en schiet me daar de mooiste zware kruiser neer die ik ooit gezien heb.'

'Heb ik hem geraakt?' bracht Sanat er stomverbaasd uit.

'Wel niet in de roos, maar je hebt hem wel onklaar gemaakt. Dat is al mooi genoeg. En nu, zodra we ver genoeg van de zon zijn, gaan we de hyperruimte in.'

De lange, in purper geklede figuur die bij de middelste patrijspoort stond staarde langdurig naar het zwijgende hemellichaam daar buiten. Het was Aarde, reusachtig, bijna vol, luisterrijk.

Misschien waren zijn gedachten een tikkeltje bitter toen hij aan de periode van zes maanden dacht die hij net achter de rug had. Het was begonnen met een novagloed. Geestdrift, aangewakkerd tot een witgloeiende hitte, was over de stellaire afgronden heen gesprongen en had zich, snel als de hyperatomische straal, van planeet tot planeet verspreid. Kibbelende regeringen, plotseling als was geworden tegenover het verontwaardigde protestgeroep van hun volkeren, rustten vloten uit. Eeuwenoude vijanden sloten plotseling vrede en vlogen onder dezelfde groene vlag van Aarde.

Misschien was het te veel geweest om te verwachten dat dit liefdesfeest stand zou houden. Zolang dit gebeurde waren de mensen niet te stuiten. Eén vloot bevond zich op nog geen twee parallaxseconden van Vega zelf; een andere had Luna veroverd en zweefde één lichtseconde boven de Aarde, waar Tymballs haveloze revolutionairen nog koppig volhielden.

Filip Sanat zuchtte en draaide zich om toen hij het geluid van voetstappen hoorde. De witharige Ion Smitt van het Lactonische contingent kwam binnen.

'Je gezicht zegt al genoeg,' zei Sanat.

Smitt schudde zijn hoofd: 'Het lijkt hopeloos.'

Sanat wendde zich weer af: 'Wist je dat we vandaag bericht van Tymball gekregen hebben? Ze vechten met wat ze nog van de Lhasinu te pakken kunnen krijgen. De hagedissen hebben Buenos Aires veroverd, en heel Zuid-Amerika zal waarschijnlijk wel onder hun heerschappij vallen. Ze zijn ontmoedigd - de tymballisten - en ze walgen ervan, en ik ook.' Hij draaide zich plotseling een hele slag om: 'Jij zegt dat onze nieuwe naaldschepen ons van de overwinning verzekeren. Waarom vallen we dan niet aan?'

'Tja, ten eerste,' de vergrijsde soldaat zette een gelaarsde voet op de stoel naast hem, 'komen de versterkingen van Santanni niet.'

Sanat schrok op: 'Ik dacht dat ze al onderweg waren. Wat is er gebeurd?'

'De Santannische regering heeft besloten dat ze hun vloot nodig hebben voor verdediging van het thuisland.' Een wrange glimlach begeleidde zijn woorden.

'Wat voor verdediging van het thuisland? De Lhasinu zijn vijfhonderd parsecs van hen verwijderd.'

Smitt haalde zijn schouders op: 'Een excuus is een excuus en hoeft nog geen zin te hebben. Ik zei niet dat dat de werkelijke reden was.'

Sanat streek zijn haren naar achteren en zijn vingers dwaalden af naar de gele zon op zijn schouder: 'Maar zelfs dan nog! We zouden nog kunnen vechten, met meer dan honderd schepen. De vijand is numeriek tweemaal zo sterk als wij, maar met de naaldschepen en de Maanbasis in onze rug, en de rebellen die hen in de achterhoede bestoken...' Hij verviel tot een piekerend gemijmer.

'Je krijgt ze niet tot vechten, Filip. Het Trantoriaanse eskader is voor terugtrekken.' Zijn stem werd plotseling fel: 'Van de hele vloot kan ik alleen maar de twintig schepen van mijn eigen eskader vertrouwen, het Lactonische. O, Filip, je weet niet wat een smerige troep het is, je hebt het nooit geweten. Jij hebt het volk voor de zaak gewonnen, maar de regeringen heb je er helemaal niet voor gewonnen. Door de publieke opinie gedwongen moesten ze wel meedoen, maar nu ze er eenmaal in zitten, doen ze alleen maar mee voor het voordeel dat ze eruit kunnen halen.'

'Ik kan het niet geloven, Smitt. Met de overwinning binnen hun bereik...'

'Overwinning? Overwinning voor wie? Dat is nu precies de kluif waar de planeten over aan het kibbelen zijn. Op een geheime conferentie van de naties heeft Santanni het bestuur over alle Lhasinuïsche werelden van de sector Sirius opgeëist - geen enkele daarvan is nog erkend - en dat werd geweigerd. O ja, dat wist je niet. En bijgevolg besluit Santanni dat het voor de verdediging van het thuisland moet zorgen en trekt haar verschillende eskaders terug.'

Filip Sanat wendde zich pijnlijk getroffen af, maar de stem van Ion Smitt hamerde maar door, hard en meedogenloos.

'En dan realiseert Trantor zich ineens dat ze voor Santanni veel meer haat en angst voelt dan ooit voor de Lhasinu het geval geweest is en ieder moment zal ze nu ook haar vloot terugtrekken om te voorkomen dat ze onbruikbaar gemaakt worden terwijl de schepen van haar vijand rustig en veilig in de haven liggen. De menselijke naties vallen uiteen als een verrot stuk linnen,' zei de militair terwijl hij met zijn vuist op de tafel sloeg. 'Het was een krankzinnige droom, te denken dat de zelfzuchtige idioten zich voor welk doel ook ooit lang zouden kunnen verenigen.'

Sanats ogen vernauwden zich plotseling tot berekenende spleetjes: 'Wacht eens even! Alles zal toch nog goed komen als we het maar eenmaal klaar spelen om de macht over Aarde in handen te krijgen. Aarde is de oplossing voor de hele situatie.' Zijn vingers trommelden op de rand van de tafel. 'De verovering van Aarde zou de noodzakelijke vonk opleveren. Dat zou de menselijke geestdrift, die nu smeult, tot het kookpunt op doen laaien, en de regeringen, nou, die hebben dan de keus: óf met de stroom meegaan, óf verpletterd worden.'

'Dat weet ik. Als we vandaag zouden vechten, dan zeg ik je op mijn woord als militair dat we morgen op Aarde zouden zijn. Dat begrijpen zij ook wel, maar ze willen niet vechten.'

'Dan... dan moeten ze ertoe gedwongen worden. De enige manier waarop we hen kunnen dwingen te vechten is hen geen andere keus te laten. Nu willen ze niet vechten, omdat ze zich terug kunnen trekken wanneer ze maar willen, maar als...'

Hij keek plotseling op, zijn gezicht roodgloeiend: 'Weet je, ik heb al in jaren niets anders gedragen dan die loaristische tuniek. Denk je dat jouw kleren me zullen passen?'

Ion Smitt keek omlaag naar zijn brede koppelriem en grinnikte: 'Nou, misschien passen ze je niet, maar bedekken doen ze je wel. Wat ben je van plan?'

'Dat zal ik je wel vertellen. Het is een verschrikkelijk risico, maar... Zend onmiddellijk de volgende instructies naar het garnizoen van de Maanbasis...'

De admiraal van het Lhasinuïsche Zonne-eskader was een door oorlogen getekende veteraan die twee dingen meer haatte dan wat ook: mensen en burgers. Die combinatie, in de persoon van de lange, slanke mens in slechtzittende kleding, maakte dat er een frons van afkeer op zijn gezicht kwam.

Sanat draaide zich in allerei bochten in de greep van de twee Lhasinuïsche soldaten. 'Zeg hun dat ze me loslaten,' riep hij in het Vegaans. 'Ik ben ongewapend.'

'Spreek,' beval de admiraal in het Engels. 'Ze verstaan uw taal niet.' Toen, in het Lhasinuïsch tegen de soldaten: 'Neerschieten zodra ik het zeg.'

Sanat gaf het op: 'Ik kwam over voorwaarden spreken.'

'Dat dacht ik al toen ik u de witte vlag zag hijsen. En toch komt u daar in een eenmanskruiser van de nachtzijde van uw eigen vloot, als een vluchteling. U kunt dus zeker niet uit naam van uw vloot spreken.'

'Ik spreek uit naam van mezelf.'

'Dan geef ik u één minuut. Als ik dan nog geen interesse heb, wordt u neergeschoten.' Zijn gelaatsuitdrukking was onaandoenlijk.

Sanat probeerde zich nog eens los te rukken, maar met weinig succes. Zijn bewakers verstevigden hun greep.

'Uw situatie is als volgt,' zei de Aardmens. 'Zolang de mensen de Maanbasis beheersen kunt u hun eskader niet aanvallen zonder uw eigen vloot ernstige schade toe te brengen, en dat kunt u niet riskeren met een vijandige Aarde achter u. Tegelijkertijd weet ik toevallig dat van Vega het bevel gekomen is de mensen tot elke prijs uit het Zonnestelsel te verdrijven, en dat de keizer geen mislukkingen wenst.'

'U hebt nog tien seconden,' zei de admiraal, maar er verschenen verraderlijke rode vlekjes boven zijn ogen.

'Goed dan,' kwam het gehaaste antwoord, 'wat denkt u hiervan? Als ik u eens aanbied om de hele menselijke vloot in de val te laten lopen?'

Stilte. Sanat vervolgde: 'En als ik u eens aantoon hoe u de Maanbasis over kunt nemen en de mensen omsingelen?'

'Ga door!' Dat was het eerste blijk van belangstelling dat de admiraal zich permitteerde.

'Ik heb het bevel over een van de eskaders en ik heb een zekere invloed. Als u in onze voorwaarden toestemt, kunnen we zorgen dat binnen twaalf uur de basis verlaten is.' De mens stak met een imponerend gebaar twee vingers op: 'Twee schepen kunnen de basis innemen.'

'Interessant,' zei de Lhasinu langzaam, 'maar uw motieven? Wat is de reden waarom u dit doet?'

Sanat stak een gemelijke onderlip naar voren: 'Dat zal u niet interesseren. Ik ben slecht behandeld en van mijn rechten beroofd. Bovendien,' zijn ogen glinsterden, 'is de mensheid toch een verloren zaak. Daarom verwacht ik hier betaling voor, een vorstelijke betaling. Zweer dat, en de vloot is voor u.'

De admiraal wierp hem een minachtende blik toe. 'Er is een Lhasinuïsch spreekwoord: De mens is in niets standvastig behalve in zijn verraad. Zorg voor uw verraad en ik zal het u belonen. Dat zweer ik op het woord van een Lhasinuïsch soldaat. U kunt naar uw schepen terugkeren.'

Met een wenk zond hij de soldaten weg en hield hen bij de deuropening staande: 'Maar denk erom, ik riskeer twee schepen. Die hebben misschien weinig te betekenen in vergelijking met de kracht van mijn vloot, maar toch, als door menselijk verraad ook maar één Lhasinuïsch hoofd gekrenkt wordt...' De schubben op zijn hoofd stonden stijf overeind en Sanat sloeg zijn ogen neer onder de kille blik van de ander.

Een hele tijd bleef de admiraal roerloos zitten, alleen. Toen spuwde hij. 'Dat menselijk vuil! Het is zelfs een schande hen te bestrijden!'

Het vlaggenschip van de menselijke vloot zweefde lui op ongeveer honderdzestig kilometer boven Luna, en in het schip zaten de commandanten van de eskaders om de tafel en luisterden naar Ion Smitts geschreeuwde aanklacht.

'... ik zeg je dat jullie handelingen neerkomen op verraad. De slag voor Vega is aan de gang en als de Lhasinu winnen, zal hun Zonne-eskader zo versterkt worden dat wij ons terug moeten trekken. En als de mensen winnen, zal door ons verraad hier hun flank blootgesteld worden zodat de overwinning geen enkele waarde heeft. Wij kunnen winnen, zeg ik je. Met deze nieuwe naaldschepen...'

De Trantoriaanse aanvoerder met zijn slaperige ogen nam het woord: 'De naaldschepen zijn nog nooit geprobeerd. We kunnen geen grote slag riskeren op basis van een experiment, als we al in het nadeel zijn.'

'In het begin dacht je er anders over, Porcut. Jij - ja, en jullie allemaal evengoed - een laffe verrader ben je. Lafaards! Labbekakken!'

Een stoel viel met een klap achterover toen iemand woedend opstond, en anderen volgden. Loara Filip Sanat wendde zich ongerust af van zijn voortreffelijke uitkijkpost voor de middelste patrijspoort, vanwaar hij met een absorberende aandacht naar het naargeestige landschap van Luna onder hem zat te kijken. Maar Jem Porcut stak een knoestige hand op om orde te bevelen.

'Laten we er toch niet langer omheendraaien,' zei hij. 'Ik vertegenwoordig Trantor, en alleen van haar neem ik bevelen aan. Wij hebben hier elf schepen, en ruimte mag weten hoeveel nog bij Vega. Hoeveel heeft Santanni er? Geen enkel! Waarom houdt ze ze thuis? Misschien om haar voordeel te trekken uit Trantors betrokkenheid in deze situatie. Is er iemand die nog nooit van haar oogmerken tegen ons gehoord heeft? Wij zijn niet van plan onze schepen hier te laten vernietigen ter wille van Santanni. Trantor zal niet vechten! Mijn divisie vertrekt morgen! Onder deze omstandigheden zullen de Lhasinu blij zijn als ze ons rustig kunnen laten gaan.'

Een ander nam het woord: 'En Poritta ook. Het verdrag van Draconis heeft de afgelopen twintig jaren als neutronium om onze nek gehangen. De imperialistische planeten weigeren herziening, en wij willen geen oorlog voeren die alleen hun belangen dient.'

De een na de ander dreunden gemelijke uitroepen het eeuwige refrein op: 'Het gaat tegen onze belangen in! Wij willen niet vechten!'

En plotseling glimlachte Loara Filip Sanat. Hij had zich van Luna afgewend en lachte om de grommende redetwisters.

'Heren,' zei hij, 'niemand vertrekt.'

Ion Smitt slaakte een zucht van verlichting en liet zich in zijn stoel terugvallen.

'Wie zal ons tegenhouden?' vroeg Porcut minachtend.

'De Lhasinu! Ze hebben zojuist de Maanbasis veroverd en we zijn omsingeld.'

In het vertrek was ineens een geroezemoes van ontzetting. Schreeuwende verwarring overheerste, en toen brulde iemand boven alle anderen uit: 'En het garnizoen?'

'Het garnizoen had van tevoren de versterkingen vernield en was geëvacueerd uren voordat de Lhasinu de macht overnamen. De vijand ontmoette geen enkel verzet.'

De stilte die hierop volgde was nog angstwekkender dan het geschreeuw dat eraan vooraf was gegaan. 'Verraad,' fluisterde iemand.

'Wie zit hier achter?' Een voor een kwamen ze op Sanat toe. Met gebalde vuisten. En rood aangelopen gezichten. 'Wie heeft dit gedaan?'

'Ik,' zei Sanat kalm.

Een ogenblik van verbijsterde ongelovigheid. 'Hond!' 'Zwijn van een loarist!' 'Ruk zijn darmen eruit!'

En toen deinsden ze terug voor de twee tonietpistolen die in Ion Smitts vuisten verschenen waren. De zwaargebouwde Lactoniër kwam voor de jongere man staan.

'Ik was hier ook bij betrokken,' snauwde hij. 'Nu moeten jullie vechten. Soms is het noodzakelijk vuur met vuur te bestrijden, en Sanat heeft verraad met verraad bestreden.'

Jem Porcut bekeek zorgvuldig zijn vingerknokkels en grinnikte toen plotseling: 'Nou ja, we kunnen er nu toch niet meer onderuit, dus dan kunnen we net zo goed vechten. Afgezien van de bevelen heb ik er helemaal geen bezwaar tegen die verdomde hagedissen er eens flink van langs te geven.'

De aarzelende stilte werd gevolgd door een beschaamd geroep: blijk van de bereidheid van de anderen.

Twee uur later was de Lhasinuïsche eis tot overgave honend verworpen en de honderd schepen van het menselijke eskader waaierden uit over de zich uitbreidende oppervlakte van een denkbeeldige bol - de standaardverdedigingsformatie van een omsingelde vloot - en de slag om Aarde was begonnen.

Een ruimteslag tussen twee ongeveer gelijkwaardige strijdkrachten lijkt in haast ieder detail op een reusachtige schermwedstrijd waarin bestuurde flitsen van dodelijke straling de rapiers zijn en ondoordringbare muren van etherische inertie de schilden.

De twee strijdkrachten rukken op voor de strijd en manoeuvreren zich in positie. Dan flitst het lichte purper van een tonietstraal in helle, woeste gloed op en treft het scherm van een vijandelijk schip, en daarmee moet zijn eigen scherm zich noodgedwongen even openen. Gedurende dat ene ogenblik is het schip kwetsbaar en een schitterend doel voor een vijandelijke straal die, op het moment dat hij afgevuurd wordt, dat schip weer een ogenblik blootstelt aan een aanval. In steeds groter wordende cirkels breidt de slag zich uit. Iedere eenheid van de vloot tracht snelheid van het mechanisme te combineren met snelheid van de menselijke reactie, en daarmee op het beslissende moment erdoor te glippen, met behoud van zijn eigen veiligheid.

Loara Filip Sanat wist dit alles en nog meer. Na zijn ontmoeting met de slagkruiser, toen hij van Aarde vertrokken was, had hij een studie van de ruimteoorlog gemaakt, en nu, op het ogenblik waarop de slagvloten zich in slagorde opstelden, voelde hij zijn vingers tintelen om in actie te komen.

Hij draaide zich om en zei tegen Smitt: 'Ik ga naar beneden naar de grote kanonnen.'

Smitts ogen waren op de grote televisor gericht, zijn hand lag op de ethergolfzender: 'Ga je gang als je wilt, maar loop niet in de weg.'

Sanat glimlachte. De privélift van de commandant bracht hem naar de verdieping waar de kanonnen stonden, en vandaar was het nog honderdvijftig meter tussen een ordelijke menigte kanonniers en mecaniciens door naar Toniet Een. Ruimte is kostbaar in een oorlogsschip. Sanat voelde de bekrompenheid van de ruimte waarin alle mensen stuk voor stuk soepel samenwerkten om de gigantische machinerie te scheppen die een reuzenslagschip was.

Hij klom de zes steile treden naar Toniet Een op en wenkte de kanonnier weg te gaan. De man aarzelde; zijn blik viel op het purperen tuniek; toen salueerde hij en liep onwillig achteruit het trapje af.

Sanat wendde zich tot de coördinator die aan het visie-scherm van het kanon zat: 'Hebt u er bezwaar tegen met mij te werken? Mijn reactiesnelheid is getest en als 1-A geclassificeerd. Ik heb mijn kwalificatielijst bij me, als u hem soms zien wilt.'

De coördinator bloosde en stamelde: 'Nee, meneer! Het is een hele eer met u samen te werken, meneer.'

De luidsprekers donderden: 'Op uw posten!' en een intense stilte volgde, waarin het kille gegons van machines zijn onheilspellende klank liet horen.

Sanat zei fluisterend tegen de coördinator: 'Dit kanon bestrijkt toch een volledig kwadrant, niet?'

'Zeker, meneer.'

'Uitstekend, probeer dan of u een pantserschip met het teken van een dubbele zon in gedeeltelijke eclips kunt lokaliseren.'

Er volgde een langdurige stilte. De gevoelige handen van de coördinator lagen op het wiel en draaiden het met uiterst zachte druk nu eens deze en dan weer die kant op, zodat het gezichtsveld op het visiescherm zich verplaatste. Scherpe ogen speurden de ordelijke strijdmacht van de vijandelijke schepen af.

'Daar is hij,' zei hij. 'Waarachtig, het is het vlaggenschip.'

'Precies! Richt op dat schip!'

Terwijl het wiel draaide, gleed het ruimteveld voorbij, en het vijandelijke vlaggeschip bewoog zich Waggelend naar het punt waar de vizierlijntjes elkaar kruisten. De vingerdruk van de coördinator werd lichter en bedrevener.

'Ik heb hem!' zei hij. Daar waar de lijntjes elkaar kruisten bleef de kleine ovale bol als vastgeprikt zitten.

'Hou hem zo!' beval Sanat grimmig. 'Verlies hem nog geen seconde uit het oog zolang hij in ons kwadrant blijft. De vijandelijke admiraal is op dat schip en wij zullen hem te pakken krijgen, jij en ik.'

De schepen begonnen binnen elkaars bereik te komen en Sanat voelde zich tot het uiterste gespannen. Hij wist dat het krap zou zijn - uiterst krap. De mensen waren in het voordeel wat hun snelheid betrof, maar de Lhasinu waren tweemaal zo sterk in aantal.

Een flikkerende straal flitste op, nog een, nog tien.

Er volgde een plotselinge verblindende vlam van een purperen felheid!

'Eerste treffer,' zei Sanat met een diepe zucht. Hij ontspande zich. Een van de vijandelijke schepen dreef hulpeloos af, zijn achtersteven een massa gloeiend, gesmolten metaal.

De elkaar bestrijdende schepen waren elkaar nog niet dicht genaderd. Schoten werden met een verblindende snelheid gewisseld. Tweemaal vertoonde zich een purperen vuurstraal aan de uiterste randen van het visiescherm en Sanat begreep met een eigenaardig soort huivering langs zijn ruggengraat dat een van de aangrenzende toniets van hun eigen schip aan het vuren was.

De scherm wedstrijd naderde zijn climax. Twee geweldige vlammen laaiden bijna gelijktijdig op en Sanat kreunde. Een van de twee was een menselijk schip geweest. En drie keer kwam dat verontrustende gezoem als de atomomachines beneden plotseling in een hoge versnelling overschakelden - wat betekende dat een vijandelijke straal die op hun eigen schip gericht was door het scherm tegengehouden was.

En al die tijd richtte de coördinator op het vijandelijke vlaggenschip. Een uur ging voorbij; een uur waarin zes Lhasinuïsche en vier menselijke schepen de vernieling in geblazen werden; een uur waarin het wiel fracties van één graad draaide, nu eens deze dan weer die richting uit; waarin het op zijn in alle richtingen draaibare houder niet meer dan haarlijntjes in wel een half dozijn richtingen ronddraaide.

Zweet deed de haren van de coördinator aaneenkleven en liep in zijn ogen; zijn vingers hadden al bijna alle gevoel verloren, maar dat vlaggeschip verliet geen moment dat onheilspellende punt waar de vizierlijntjes elkaar kruisten.

En Sanat keek; de vinger aan de trekker... keek... en wachtte.

Tweemaal was het vlaggenschip opgegloeid in een purperen straling, met vuurschietende kanonnen en het verdedingsscherm omlaaggezakt; en tweemaal had Sanats vinger op de trekker getrild, maar hij had zich ingehouden. Hij was niet snel genoeg geweest.

En toen ramde hij hem erin en stond op, een en al spanning. De coördinator gaf een schreeuw en liet het wiel los.

In een reusachtige brandstapel van purperkleurige energie kwam het vlaggenschip met de Lhasinuïsche admiraal aan zijn eind.

Sanat lachte. Hij stak zijn hand uit, en de coördinator drukte hem in een stevige, triomfantelijke greep.

Maar die triomf duurde niet lang genoeg om de coördinator de gelegenheid te geven de eerste jubelende woorden die in hem opwelden uit te spreken, want het visiescherm veranderde plotseling in één reusachtige purperen ontploffing toen vijf menselijke schepen gelijktijdig explodeerden door het contact met de dodelijke energiestralen.

De luidsprekers donderden: 'Schermen op! Staakt het vuren! Voorzichtig in naaldformatie opstellen!'

Sanat voelde de wurgband van de onzekerheid om zijn keel klemmen. Hij wist wat er gebeurd was. De Lhasinu waren er eindelijk in geslaagd hun zwaar geschut op de Maanbasis op te stellen; zwaar geschut met een bereik dat drie keer zo groot was als dat van zelfs het grootste schip; zwaar geschut dat de menselijke schepen er stuk voor stuk uit kon pikken en neerschieten zonder angst voor vergelding.

En zo was de scherm wedstrijd voorbij en begon de rechte strijd. Maar het zou een echte strijd worden van een soort zoals nog nooit eerder uitgevochten was, en Sanat wist dat iedere man aan niets anders dacht. Hij kon het zien aan de grimmige uitdrukking op hun gezichten en het voelen in hun zwijgzaamheid.

Misschien zou het lukken! En misschien ook niet!

Het Aarde-eskader had zijn bolvormige formatie weer ingenomen en waaierde nu langzaam uit, terwijl de aanvalsbatterijen zwegen. De Lhasinu kwamen aanstormen voor de genadeslag. Aangezien de Aardmensen afgesneden waren van energiebevoorrading, en ze evenmin in staat waren iets tegen de gigantische kanonnen van de Maanbatterijen te doen, die de nabije ruimte beheersten, leek het alleen nog maar een kwestie van tijd voor het tot overgave of totale vernietiging zou komen.

De vijandelijke tonietstralen flitsten in onafgebroken energiestoten, en de gekwelde schermen van de menselijke schepen vonkten en fluoresceerden onder de felle zweepslagen van de straling.

Sanat hoorde het gonzen van de atomomachines aanzwellen tot een protesterend gieren. Onwillekeurig wierp hij een snelle blik op de energiemeter, en terwijl hij keek zakte de trillende naald, bewoog zich met merkbare snelheid langs de wijzerplaat omlaag.

De coördinator likte aan zijn droge lippen: 'Denkt u dat we het zullen redden, meneer?'

'Natuurlijk!' Zelf voelde Sanat bij lange na niet het vertrouwen waar hij uiting aan gaf. 'We zullen het een uur lang vol moeten houden, als ze tenminste niet terugtrekken.'

En dat deden de Lhasinu niet. Terugtrekken zou een verzwakking van de linies betekend hebben, met de mogelijkheid dat de mensen door zouden breken en ontsnappen.

De menselijke schepen bewogen zich haast kruipend voort, nauwelijks meer dan honderdzestig kilometer per uur. Lui kropen ze tegen de purperen energiestralen op, terwijl de denkbeeldige bol steeds groter werd en de afstand tussen de elkaar bestrijdende krachten voortdurend kleiner.

Maar in het schip zakte de naald van de energiemeter nu snel, en Sanats hart zonk al even snel in zijn schoenen. Hij liep door de geschutverdieping naar de plaats waar taaie soldaten bij een gigantische, blinkende hefboom stonden te wachten op een bevel dat nu spoedig - of nooit - komen zou.

De afstand tussen de strijdende partijen was nog maar een kwestie van twee à drie kilometer - bijna direct contact van het standpunt van de ruimteoorlogvoering uit gezien - en toen flitste dat bevel over de beschermende etherische stralen van schip naar schip.

Het weergalmde door de geschutverdieping:

'Naalden uit!'

Een twintigtal handen grepen naar de hefboom, waaronder die van Sanat, en rukten hem omlaag. In een majestueuze beweging boog de hefboom zich in een welvende boog naar de vloer en tegelijkertijd klonk er een reusachtig schurend geluid en een zware slag deed het schip schudden.

Het pantserschip was een naaldschip geworden!

In de boeg was een stuk pantserplaat opzij gegleden en een helblinkende metalen spies was kwaadaardig naar voren gesprongen. Hij was meer dan dertig meter lang en ruim drie meter dik aan de voet, vanwaar hij zich op sierlijke wijze versmalde tot een naaldscherpe diamanten punt. In het zonlicht schitterde het chroomstaal van de spies met een vlammende pracht.

En ieder ander schip van het menselijke eskader was op dezelfde wijze uitgerust. Stuk voor stuk waren ze vliegende rapieren van tien, vijftien, twintig, vijftigduizend ton zwaar geworden.

Zwaardvissen van de ruimte!

Ergens in de Lhasinuïsche vloot werden ongetwijfeld razendsnelle bevelen gegeven. Tegen deze alleroudste van alle zeeslagtactieken - oud zelfs al in de schemerige dageraad van de geschiedenis, toen elkaar bestrijdende triremen elkaar met hun puntige boegen vernietigend geramd hadden - heeft de supermoderne uitrusting van een ruimtevloot geen enkele verdediging.

Sanat baande zich een weg naar het visiescherm en bond zich in een antiversnellingsstoel vast; hij voelde hoe de veren de achterwaartse schok opvingen toen het schip plotseling in vele malen versneld tempo naar voren sprong.

Maar daar bekommerde hij zich niet om. De strijd wilde hij zien! Er was niemand, niet alleen hier, maar waar ook in de Melkweg, die zoveel riskeerde als hij. Zij riskeerden alleen hun levens; maar hij riskeerde een droom die hij, haast zonder hulp, uit het niets geschapen had.

Hij had een apathische Melkweg door elkaar geschud en tot opstand tegen het reptiel gedreven. Hij had een Aarde die op het punt stond vernietigd te worden vastgegrepen en vrijwel zonder hulp van de rand van de afgrond weggerukt. Een menselijke overwinning zou een overwinning voor Loara Filip Sanat zijn en voor niemand anders.

Hij, en Aarde en de Melkweg werden nu bij elkaar gegooid en in de schaal gedeponeerd. En daartegen werd het resultaat van deze laatste slag afgewogen, een slag die als gevolg van zijn eigen doelbewuste verraad hopeloos verloren zou zijn als de naalden niet wonnen.

En als ze verloren, dan was de gigantische nederlaag - de ondergang van de mensheid - ook de zijne.

De Lhasinuïsche schepen sprongen opzij, maar niet snel genoeg. Terwijl ze langzaam vaart vermeerderden en afdreven, hadden de menselijke schepen de afstand voor driekwart ingelopen. Op het scherm was een Lhasinuïsch schip tot kolossale proporties aangezwollen. Zijn purperen energiestraal was uitgedoofd omdat ieder onsje stuwkracht nodig was voor een verschrikkelijke poging om tot een bliksemsnelle versnelling te komen.

En toch bleef het beeld van het schip in omvang toenemen en de blinkende punt die onder aan het scherm te zien was, was als een fonkelende werpspies op zijn hart gericht.

Sanat voelde dat hij de spanning niet langer kon verdragen. Nog vijf minuten en hij zou zijn plaats innemen als de grootste held van de Melkweg - of als zijn grootste verrader! In zijn slapen voelde hij het afgrijselijke, ondraaglijke bonzen van het bloed.

Toen kwam het. Contact!!

Het scherm veranderde plotseling in een chaotische razernij van verwrongen metaal. De antiversnellingsstoelen krijsten toen de veren de schok opvingen. Langzaam verhelderde alles. Het beeld op het scherm zwenkte wild om terwijl het schip langzaam tot rust kwam. De naald van het schip was gebroken, de rafelige stomp scheef verwrongen, maar het vijandelijke schip dat hij doorboord had was een zielloos wrak geworden.

Sanat hield zijn adem in terwijl hij speurend door de ruimte keek. Die was een uitgestrekte zee van verwoeste schepen, en helemaal aan de randen vluchtten de deerlijk gehavende resten van de vijand, achtervolgd door menselijke schepen.

Achter hem klonk een reusachtig gejuich en een paar sterke handen werden op zijn schouders gelegd.

Hij draaide zich om. Het was Smitt, Smitt, de veteraan van vijf oorlogen, met tranen in zijn ogen.

'Filip,' zei hij, 'we hebben gewonnen. We hebben net bericht gekregen van Vega. De Lhasinuïsche thuisvloot is vernietigd, en ook met de naalden. De oorlog is afgelopen, en wij hebben gewonnen. Jij hebt gewonnen, Filip! Jij!'

Zijn greep was pijnlijk, maar dat vond Loara Filip Sanat niet erg. Gedurende één enkel extatisch moment stond hij daar roerloos, met een stralend gezicht.

Aarde was vrij! De mensheid was gered!

Commentaar 6

Om de een of andere reden, misschien komt het wel door de afschuwelijke titel, waarvoor ik met nadruk iedere verantwoordelijkheid afwijs, wordt 'Zwarte broeder van de Vlam' als de kwintessens van mijn onbekwaamheid als jong schrijver beschouwd. Tenminste, bewonderaars die een exemplaar ervan tegenkomen denken altijd dat ze me in verlegenheid kunnen brengen door ernaar te verwijzen.

Nou ja, ik geef toe dat het niet goed is, maar het heeft toch wel zijn interessante aspecten.

In de eerste plaats is het duidelijk de voorganger van mijn succesvolle Foundation-serie. Zowel in 'Zwarte broeder van de Vlam' als in de Foundation-serie bewonen menselijke wezens een groot aantal planeten; en twee werelden die in het eerste voorkomen, Trantor en Santanni, spelen ook een belangrijke rol in het laatste. (Het is waar, de eerste van de Foundation-serie zou al een paar maanden na 'Zwarte broeder van de Vlam' verschijnen, als gevolg van de grote vertraging waarmee ik dit laatste verkocht.)

Bovendien bevat 'Zwarte broeder van de Vlam' ook al een sterke aanduiding van mijn eerste roman in boekformaat, Pebble in the Sky, die acht jaar later zou verschijnen. In beide had ik me voor de beschrijving van de situatie op Aarde laten inspireren door die van Judea onder de Romeinen. Maar de beslissende slag in 'Zwarte broeder van de Vlam' was geïnspireerd door de slag bij Salamis, de grote overwinning van de Grieken op de Perzen. (In het vertellen van toekomstgeschiedenis heb ik het altijd maar het verstandigst gevonden om me door de geschiedenis uit het verleden te laten leiden. Ook voor de Foundation-serie.)

Tussen haakjes, 'Zwarte broeder van de Vlam' genas me voor altijd van het experimenteren met herhaalde revisies. Het is best mogelijk dat er verband bestaat tussen de algemene opinie dat het een beroerd verhaal is en het feit dat het zes keer gereviseerd werd. Ik weet dat er schrijvers zijn die reviseren en nog eens reviseren en wéér reviseren, en alles oppoetsen tot het glimt als een spiegel, maar ik kan dat niet.

Ik heb nu de gewoonte aangenomen te beginnen met een eerste schets, zonder zelfs maar in grote trekken een plot aan te geven. Ik schrijf graag op de machine, hoewel me hier vaak naar gevraagd wordt door lezers die schijnen te denken dat je een eerste schets alleen maar met potlood op papier kunt zetten. De kwestie is eigenlijk dat als ik met de hand schrijf na een kwartier mijn pols al pijn begint te doen; verder gaat het erg langzaam en het is moeilijk te lezen. Daarentegen kan ik typen met een snelheid van negentig woorden per minuut en ik kan dat zonder moeite uren lang volhouden. Wat hoofdlijnen betreft, ik heb dat eens geprobeerd en het werd een ramp, zoiets als piano proberen te spelen als je in een dwangbuis zit.

Als ik die eerste schets klaar heb, dan lees ik hem over en corrigeer hem met pen en inkt. Daarna typ ik het hele geval nog eens over en dat is dan de definitieve kopij. Ik reviseer niet meer, niet uit vrije wil in elk geval. Als een redacteur me om een duidelijk omschreven revisie van minder belangrijke aard vraagt, met de tendens waarvan ik het eens kan zijn, dan doe ik hem graag dat genoegen. Maar een verzoek om een belangrijke revisie van top-tot-teen, of een tweede revisie na de eerste, dat is weer iets heel anders. Dan weiger ik.

Dit is niet uit aanmatiging of temperament. Het is alleen maar omdat een te grote revisie, of te veel revisies, er op wijzen dat het geschrift zelf een mislukking is. In de tijd die het me zou kosten om zo'n mislukking nog te redden, zou ik een heel nieuw verhaal kunnen schrijven, waar ik dan oneindig veel meer plezier in zou hebben. (Een verhaal reviseren is zoiets als op een stuk uitgekauwde kauwgom kauwen.) Mislukkingen worden dus opzij gelegd en bewaard voor een mogelijke verkoop ergens anders - want wat voor de ene redacteur een mislukking is hoeft dat nog niet voor een andere te zijn.

Omstreeks de tijd waarin ik aan 'Zwarte broeder van de Vlam' werkte raakte ik in fanactiviteiten verstrikt. Ik was lid geworden van een organisatie die The Futurians' heette en een groep geestdriftige lezers van science-fiction omvatte, die later haast allemaal belangrijke mensen op dat gebied zouden worden als schrijvers of redacteuren of beide. Onder hen waren Frederik Pohl, Donald A. Wollheim, Cyril Kornbluth, Richard Wilson, Damon Knight, enzovoort.

Zoals ik al eerder gezegd heb, raakte ik erg bevriend met Pohl. In de lente en zomer van 1939 kwam hij me geregeld opzoeken, nam dan mijn manuscripten door en zei dat ik 'de beste verzameling afgewezen verhalen' had die hij ooit gezien had.

Toen begon ik aan de mogelijkheid te denken hem als mijn agent aan te stellen. Hij was niet ouder dan ik, maar had veel meer praktische ervaring met redacteuren en wist ook veel meer op dat gebied. Het was wel een hele verleiding voor me, maar ik was bang dat dit wel eens zou kunnen betekenen dat ik dan Campbell niet meer op zou kunnen zoeken, en ik stelde mijn maandelijkse bezoeken aan hem te zeer op prijs om dat te riskeren.

In mei 1939 schreef ik een verhaal dat ik 'Robbie' noemde, en op de drieëntwintigste van die maand leverde ik het bij Campbell in. Het was het eerste robotverhaal dat ik ooit geschreven had en het bevatte de kiem van wat later bekend zou worden als de 'drie wetten van de robotica'. Fred las mijn doorslag en zei onmiddellijk dat het een goed verhaal was maar dat Campbell het af zou wijzen omdat het een zwak einde en nog andere tekortkomingen had. Op 6 juni wees Campbell het inderdaad af, en wel om exact dezelfde redenen die Pohl me opgegeven had.

Ik was daar erg van onder de indruk, en iedere aarzeling of ik hem als mijn vertegenwoordiger aan zou stellen verdween; maar ik bepaalde er wel uitdrukkelijk bij dat zijn agentschap beperkt moest blijven tot alle redacteuren behalve Campbell.

Na de afwijzing gaf ik hem 'Robbie', maar hem lukte het ook niet het te verkopen, hoewel hij het zelfs aan een Brits science-fictiontijdschrift inzond (iets waar ik zelf nooit over gedacht zou hebben). Maar in oktober 1939 werd hij zelf redacteur van Astonishing Stories en Super Science Stories, en toen was hij dus mijn agent niet meer. (Noot: Een tiental jaren later werd hij opnieuw voor een paar jaar lang mijn agent. Maar ik heb het nooit prettig gevonden me te laten vertegenwoordigen, en met uitzondering van Pohl bij die twee gelegenheden heb ik nooit een agent gehad, ondanks de uitgebreide, ingewikkelde aard van mijn schrijversverbintenissen. Ik ben ook niet van plan er ooit weer een te nemen.)

Maar op 25 maart 1940 deed hij als redacteur wat hem als agent niet gelukt was. Hij plaatste het verhaal, door het zelf op te nemen.

Het verscheen onder een gewijzigde titel in Super Science Stories. (Pohl veranderde altijd titels.) Hij noemde het verhaal 'Strange Playfellow', volgens mij een belabberde keus. Tenslotte werd het verhaal opgenomen als eerste van de negen over 'positronische robots' waaruit mijn boek I, Robot bestond. In het boek herstelde ik de titel weer tot het oorspronkelijke 'Robbie', en als 'Robbie' is het vervolgens verschenen in iedere gedaante waarin het verhaal nadien gepubliceerd werd.

Vijftien jaar later kreeg ik een dochter. Ze werd Robyn genoemd en ik noem haar Robbie. Er is me mee dan eens gevraagd of er verband bestaat. Heb ik haar opzettelijk een naam gegeven die op het woord 'robot' lijkt omdat mijn robotverhalen zo'n succes geworden waren? Het antwoord is ronduit nee. De hele zaak is puur toeval.

Nog iets: In de loop van mijn onderhoud met Campbell op 6 juni 1939 (waarin hij 'Robbie' afwees), maakte ik kennis met een toen zeer gearriveerde science-fictionschrijver, L. Sprague de Camp. Daarmee begon een hechte vriendschap - misschien wel mijn meest hechte vriendschap in de broederschap van de science-fiction - die tot op de dag van vandaag voortduurt.

In juni 1939 schreef ik 'Half-Breed' ('Halfbloed') en besloot Fred Pohl een eerlijke kans te geven. Ik legde het niet eerst aan Campbell voor, maar gaf het regelrecht aan Pohl om te zien wat hij ermee doen kon. Hij probeerde het met Amazing, dat het weigerde. Toen nam ik het terug en probeerde het op de gebruikelijke directe manier met Campbell. Campbell weigerde het ook.

Maar toen Pohl redacteur werd, kondigde hij me dat nieuws aan door me (op 27 oktober 1939) te vertellen dat hij 'Halfbloed' opnam. In de maanden daarna nam hij ook 'Robbie' op en vervolgens 'De dreiging van Callisto'. In totaal kocht hij tijdens zijn redacteurschap zeven verhalen van me.

Halfbloed

Jefferson Scanion veegde zijn bezwete voorhoofd af en haalde diep adem. Met bevende vinger reikte hij naar de schakelaar... en bedacht zich. Zijn laatste model, waar meer dan drie maanden hard werk in zat, was vrijwel zijn laatste hoop. Een groot gedeelte van de vijftienduizend dollar die hij had kunnen lenen had hij erin gestoken. En nu zou het omzetten van een schakelaar uitwijzen of hij geslaagd was of gefaald had.

Scanion schold zichzelf uit voor lafaard en pakte de schakelaar stevig beet. Met één snelle beweging stootte hij hem omlaag en rukte hem weer open. En niets gebeurde: zijn ogen, hoe ze ook tuurden, vingen geen enkele flits van opwellende energie op. Hij voelde een ijskoud blok in zijn maagkuil, sloot met een woeste beweging het contact weer, en liet het zo. Er gebeurde niets: weer was de machine mislukt.

Hij begroef zijn pijnlijke hoofd in zijn handen en kreunde: 'O God! Hij hoort het toch te doen; het kan niet anders. Mijn mathematische berekeningen zijn juist en ik heb de krachtvelden geproduceerd die ik nodig heb. Volgens alle wetten der wetenschap zouden die velden het atoom moeten splitsen.' Hij stond op, trok de nutteloze schakelaar weer open en begon in diep nadenken verzonken te ijsberen.

Zijn theorie was juist. Zijn uitrusting was precies volgens het patroon van zijn formules ontworpen. Als de theorie juist was, moest er met de uitrusting iets mis zijn. Maar de uitrusting was goed, dus dan moest de theorie... 'Ik moet hier uit voor ik gek word,' zei hij tegen de vier muren.

Hij griste zijn hoed en jas van de kapstok achter de deur, stormde als een wervelwind het huis uit en sloeg in een vlaag van woede de deur achter zich dicht.

Atoomkracht. Atoomkracht! Atoomkracht!

Dat woord herhaalde zich telkens en telkens weer, zong een monotoon, gekmakend lied in zijn brein. Een lied van sirenen! Het lokte hem naar de totale ondergang; voor deze droom had hij een veilig en comfortabel hoogleraarschap aan het Massachusetts Institute for Technology opgegeven. Voor die droom was hij op zijn dertigste al een man van middelbare leeftijd geworden - de eerste frisse kracht van de jeugd sinds lang verdwenen - een duidelijke mislukking.

En nu smolt zijn geld weg als sneeuw voor de zon. Als de liefde voor geld dan misschien de wortel van alle kwaad is, dan is gebrek aan geld toch zeker de wortel van alle wanhoop. Scanion glimlachte een beetje om die gedachte.

Natuurlijk stonden hem schitterende vooruitzichten te wachten als hij ooit de kloof tussen theorie en praktijk kon overbruggen. De hele wereld zou van hem zijn... en Mars ook, en zelfs de nog nooit bezochte planeten. Alles van hem. Het enige wat hem te doen stond was uit te zoeken wat er fout was met zijn mathematische berekeningen... nee, dat had hij al nagegaan, de fout lag in de uitrusting. Hoewel... Hij kreunde nog eens hardop.

Zijn sombere gedachtengang werd onderbroken toen plotseling een luid rumoer van jongensachtig geschreeuw tot hem doordrong. Scanion fronste zijn voorhoofd. Hij haatte lawaai, vooral als hij in de put zat.

Het geschreeuw werd luider en loste zich op in flarden van zinnen: 'Pak hem, Johnny!' 'Oei... kijk hem hollen!'

Een stuk of twaalf jongens kwamen van achter een groot houten gebouw te voorschijn, nog geen tweehonderd meter verder, en holden hals over kop in Scanions richting.

In weerwil van zichzelf keek Scanion nieuwsgierig naar het schreeuwende groepje. Met de harteloze vrolijkheid van kinderen zaten ze iets achterna. In de schemering kon hij niet goed uitmaken wat het was. Hij hield zijn hand boven zijn ogen en tuurde. Een plotselinge beweging en een eenzame gedaante maakte zich van het groepje los en holde razendsnel weg.

Scanion liet bijna zijn troostende pijp vallen van verbazing, want de vluchteling was een Tussie: een halfbloed van Aarde en Mars. Er was geen vergissing mogelijk: dat struikgewas van draderig, doodswit haar dat stijf naar alle richtingen uitstond als de stekels van een stekelvarken. Scanion was verbaasd: wat deed een van die schepsels buiten een gesticht?

De jongens hadden de Tussie weer ingehaald, en de vluchteling verdween uit het gezicht. Het gejoel nam in kracht toe en Scanion zag geschokt hoe een zware plank opgeheven werd en met een bons neerkwam. Hij werd er zich plotseling intens van bewust hoe afschuwelijk het was dat hij daar maar zonder iets te doen toe stond te kijken terwijl een hulpeloos schepsel door een bende kwajongens achtervolgd werd, en voor het goed en wel tot hem doordrong stormde hij al op hen af, dreigend met zijn vuisten zwaaiend.

'Lazer op, barbaren! Maak dat je weg komt of ik..de punt van zijn schoen kwam in onzachte aanraking met het zitvlak van het dichtstbijzijnde straatschoffie, en met zijn armen sloeg hij er nog twee tegen de vlakte.

Het optreden van die nieuwe strijdmacht veranderde de hele situatie. Jongens, hoe groot ook hun numerieke overmacht is, hebben een instinctmatige angst voor volwassenen, vooral voor zo'n woeste schreeuwlelijk van een volwassene als Scanion bleek te zijn. Al voordat Scanion zich hiervan bewust had kunnen worden waren ze verdwenen, en stond hij daar alleen met de Tussie, die half voorover lag en tussen hijgende snikken door angstige en onzekere blikken op zijn bevrijder wierp.

'Ben je gewond?' vroeg Scanion nors.

'Nee meneer.' De Tussie krabbelde onvast overeind, waarbij de zilveren kruin van zijn haar vreemd heen en weer zwaaide. 'Ik heb mijn enkel een beetje verstuikt, maar ik kan wel lopen. Ik ga nu maar. Dank u wel dat u me geholpen hebt.'

'Ho eens even! Wacht!' Scanlons stem was nu ineens veel zachter, want het begon in hem te dagen dat de Tussie, hoewel bijna volwassen, ongelofelijk mager was; dat zijn kleren niet meer dan een massa vieze vodden waren; en dat er een hartverscheurende uitdrukking van totale vermoeidheid op zijn magere gezicht lag.

'Zeg,' zei hij, terwijl de Tussie zich weer naar hem omdraaide, 'heb je soms honger?'

Het gezicht van de Tussie vertrok alsof hij een innerlijke tweestrijd voerde. Toen hij eindelijk sprak deed hij dat met een zachte, verlegen stem. 'Ja, een beetje.'

'Dat is je aan te zien. Kom mee naar mijn huis.' Hij wees met zijn duim over zijn schouder. 'Je moet wat eten. Zo te zien kun je ook wel een flinke wasbeurt en wat schone kleren gebruiken.' Hij draaide zich om en ging hem voor.

Hij sprak pas weer toen hij zijn voordeur geopend had en in de vestibule stond. 'Ik geloof dat je maar liever eerst een bad moest nemen, jongen. Daar is de badkamer. Ga maar naar binnen en sluit de deur af voor Beulah je ziet.'

Zijn waarschuwing kwam te laat. Plotseling klonk er een uitroep van schrik, zodat Scanion zich abrupt omdraaide, een toonbeeld van schuld, en de Tussie achteruitdeinsde in de schaduw van een kapstok.

Beulah, de huishoudster van Scanion, kwam met kleine pasjes op hen af hollen, haar vriendelijke gezicht vlammend van verontwaardiging, terwijl uit iedere porie van haar korte, plompe lichaam de ergernis straalde.

'Jefferson Scanion! Jefferson!' Vol ontzetting en weerzin keek ze met felle ogen naar de Tussie. 'Hoe kunt u zo'n schepsel in dit huis brengen! Bent u uw gevoel voor moraal kwijt?'

De arme Tussie werd helemaal weggevaagd door de zondvloed van haar woede, maar Scanion vond na het eerste moment van paniek zijn zelfbeheersing weer terug. 'Kom nou, kom nou, Beulah. Zo ken ik je niet. Hier staat een arm medeschepsel, uitgehongerd, moe, afgeranseld door een bende jongens, en jij hebt geen medelijden met hem. Je stelt me werkelijk teleur, Beulah.'

'Teleurstellen!' snoof de huishoudster, hoewel toch wel aangedaan. 'Om dat schandelijke schepsel! Hij zou in een inrichting moeten zitten waar ze dat soort monsters vasthouden!'

'Goed, goed, daar hebben we het later nog wel over. Ga je gang, jongen, neem je bad. En jij, Beulah, kijk eens of je niet ergens wat oude kleren van me op kunt scharrelen.'

Met nog een laatste afkeurende blik stoof Beulah de hal uit.

'Trek je maar niets van haar aan, jongen,' zei Scanion toen ze weg was. 'Ze is vroeger mijn kinderjuffrouw geweest en heeft nog steeds een soort bezittersbelangstelling voor me. Ze zal je geen kwaad doen. Ga je bad maar nemen.'

De Tussie was een heel ander mens geworden toen hij eindelijk aan tafel ging zitten. Nu de laag vuil verwijderd was, bleek zijn magere gezicht iets heel knaps te hebben, en met zijn hoge, gladde voorhoofd maakte hij een opvallend intellectuele indruk. Zijn haren stonden, hoe nat ze ook geworden waren, nog recht overeind, wel een centimeter of dertig lang. In het lamplicht kreeg de stralende witheid ervan een indrukwekkende waardigheid, en voor Scanion had het niets lelijks meer.

'Hou je van koude kip?' vroeg Scanion.

'O ja! klonk het geestdriftig.

'Val dan maar aan. En als je daarmee klaar bent kun je nog meer krijgen. Neem maar alles wat er op tafel staat.'

De ogen van de Tussie schitterden toen zijn kaken aan het werk gingen; en met hun tweeën hadden ze in enkele minuten tijd de hele tafel leeg.

'Zo,' riep Scanion uit toen de maaltijd afgelopen was, 'ik denk dat je nu wel een paar vragen kunt beantwoorden. Hoe heet je?'

'Ze noemden me Max.'

'O! En je achternaam?'

De Tussie haalde zijn schouders op. 'Ze hebben me nooit anders genoemd dan Max, Als ze al tegen me spraken. Een halfbloed heeft zeker geen naam nodig.' De bitterheid in zijn stem viel niet te miskennen.

'Maar wat liep je daar door het land te zwerven? Waarom ben je niet waar je woont?'

'Ik was in een tehuis. Maar alles is beter dan in een tehuis zijn, zelfs de buitenwereld, die ik nooit gezien had. Vooral nadat Tom gestorven was.'

'Wie was Tom, Max?' vroeg Scanion zacht.

'Hij was de enige andere die net als ik was. Hij was jonger - vijftien - maar hij is doodgegaan.' Hij keek op van de tafel, met woede in zijn ogen. 'Zij hebben hem gedood, meneer Scanion. Hij was zo'n jonge kerel, en zo vriendelijk. Hij kon niet zo goed tegen het alleen-zijn als ik. Hij had vrienden nodig en plezier, en... het enige wat hij had was ik. Verder wilde er niemand met hem praten, omdat hij een halfbloed was. En toen hij doodging kon ik het ook niet meer uithouden. Toen ben ik weggegaan.'

'Ze bedoelden het goed, Max. Dat had je niet moeten doen. Je bent nu eenmaal niet als anderen; ze begrijpen je niet. En ze moeten toch wel iets voor je gedaan hebben. Je praat alsof je een zekere opleiding gehad hebt.'

'Ach ja, ik kon wel naar school gaan,' gaf hij toe. 'Maar ik moest in een hoek zitten, ver van alle anderen. Maar ze lieten me wel alles lezen wat ik wilde, en daar ben ik dankbaar voor.'

'Nou, zie je nou wel, Max. Zo slecht had je het daar dan toch niet, wel?'

Max hief zijn hoofd op en staarde de ander wantrouwig aan. 'U gaat me toch niet terugsturen?' Hij stond half op, alsof hij op het punt stond om onmiddellijk op de loop te gaan.

Scanion kuchte, slecht op zijn gemak. 'Natuurlijk, als je niet terug wilt zal ik je niet dwingen. Maar het zou toch wel het beste voor je zijn.'

'Dat zou het niet!' riep Max heftig.

'Nou ja, je kunt het krijgen zoals je het hebben wilt. Hoe dan ook, het lijkt me dat je nu maar het beste kan gaan slapen. Je hebt het nodig. Morgenochtend praten we wel verder.'

Hij ging de nog steeds wantrouwige Tussie voor naar de tweede verdieping en wees hem een kleine slaapkamer. 'Dat is voor vannacht je kamer. Ik ben straks in de kamer ernaast, en als je wat nodig hebt roep je maar.' Hij maakte al aanstalten om weg te gaan, toen hem nog iets te binnen schoot: 'Maar denk erom, probeer vannacht niet weg te lopen.'

'Erewoord. Dat zal ik niet doen.'

Scanion trok zich peinzend terug naar de kamer die hij zijn studeervertrek noemde. Hij stak een schemerlamp aan en ging in een versleten leunstoel zitten. Tien minuten lang zat hij daar zonder zich te verroeren, en voor het eerst in zes jaar dacht hij aan iets anders dan zijn droom van de atoomkracht.

Er werd zacht geklopt, en toen hij 'ja' bromde kwam Beulah binnen, haar voorhoofd gefronst, haar lippen samengetrokken. Ze plantte zich stevig voor hem.

'O, Jefferson! Te denken dat u zoiets kon doen! Als uw lieve moeder dat wist...'

'Ga toch zitten, Beulah,' Scanion wenkte naar een andere stoel, 'en maak je geen zorgen over mijn moeder. Zij zou het niet erg gevonden hebben.'

'Nee. Uw vader was ook al zo'n goedhartige onnozelaar. U bent net als hij, Jefferson. Eerst geeft u al uw geld uit aan rare machines die op een dag nog eens het huis op zullen blazen, en nu raapt u zomaar dat afschuwelijke schepsel van de straat op ... Jefferson,' er volgde een plechtige, ontzagwekkende stilte, 'bent u soms van plan het te houden?

Scanion glimlachte zwaarmoedig. 'Ik denk het wel, Beulah. Ik kan eigenlijk moeilijk anders.'

Een week later was Scanion in zijn werkplaats. De vorige avond had zijn brein, tot rust gekomen door de onderbreking van de eentonigheid die Max' aanwezigheid teweeggebracht had, een mogelijke oplossing bedacht voor het probleem waarom zijn machine niet wilde functioneren. Misschien waren sommige onderdelen wel defect, dacht hij. Zelfs het kleinste foutje in een van de onderdelen kon maken dat de machine niet werkte.

Hij ging ijverig aan het werk. Na een half uur lag de machine in al zijn onderdelen over zijn werkbank verspreid, en Scanion zat er op een hoge kruk troosteloos naar te kijken.

Hij hoorde nauwelijks dat de deur zachtjes open en weer dicht ging. Pas toen de binnendringer tweemaal gekucht had drong het tot de in gedachten verzonken uitvinder door dat er iemand anders in het vertrek was.

O... het is Max. Langzaam drong de herkenning in zijn afwezige blik door. 'Wilde je me spreken?'

'Als u het druk hebt kan het wel wachten, meneer Scanion.' Zijn verlegenheid was in die week niet verdwenen. 'Maar er waren een heleboel boeken in mijn kamer...'

'Boeken? O, ik zal ze weg laten halen als je ze niet wilt. Ik denk het niet, het zijn hoofdzakelijk studieboeken, als ik me goed herinner. Voor jou nu nog een beetje te hoog gegrepen.'

'O, maar zo moeilijk is het niet,' verzekerde Max hem. Hij wees op een boek dat hij in zijn hand had. 'Ik wilde alleen dat u me iets uitlegde in de quantum-mechanica hier. Er is iets wiskundigs met de integraalrekening dat me niet helemaal duidelijk is. Dat zit me dwars. Hier... wacht, dan zal ik het opzoeken.'

Hij sloeg de bladzijden om, maar hield plotseling op toen hij zich van zijn omgeving bewust werd. 'O maar... bent u uw model aan het slopen?'

De vraag drukte Scanion weer met zijn neus op de harde feiten. Hij glimlachte bitter. 'Nee, nog niet. Ik dacht dat er misschien iets mis kon zijn met de isolering van de verbindingen en dat het daarom niet functioneerde. Maar er is niets mis, ik moet ergens een fout gemaakt hebben.'

'Dat is jammer, meneer Scanion.' Droeve rimpels verschenen op het gladde voorhoofd van de Tussie.

'Het ergste is nog dat ik me gewoon niet voor kan stellen wat er mis is. Ik weet absoluut zeker dat de theorie perfect is, ik heb het op alle mogelijke manieren gecontroleerd. Ik heb het wiskundige gedeelte ervan telkens en telkens weer doorgenomen, en iedere keer met hetzelfde resultaat. Ruimtevervormingsvelden van die en die intensiteit zullen het atoom aan gruzelementen slaan. Maar ze doen het niet.'

'Mag ik de formules eens zien?'

Scanion keek zijn pupil spottend aan, maar kon in zijn gezicht niets anders dan de ernstigste belangstelling zien. Hij haalde zijn schouders op. 'Daar liggen ze, onder dat pak geel papier op het bureau. Maar ik weet niet of je ze wel kunt lezen. Ik was te lui om ze over te tikken, en mijn handschrift is nogal beroerd.'

Max bestudeerde ze zorgvuldig en sloeg een voor een de blaadjes om. 'Ik denk dat het me een beetje boven mijn pet gaat.'

De uitvinder glimlachte fijntjes. 'Dat dacht ik al, Max.'

Hij keek om zich heen in de rommelige kamer, en plotseling voelde hij zich woedend worden. Waarom wilde dat ding niet werken? Met een ruk stond hij op en pakte zijn jas. 'Ik ga hier weg, Max,' zei hij. 'Zeg maar tegen Beulah dat ze niets warms voor me hoeft te maken voor het middageten. Het wordt toch koud voor ik terugkom.'

Het was al in de namiddag toen hij de voordeur opende, en hij had zo'n honger dat het even duurde voor het met een plotselinge schrik tot hem doordrong dat er iemand in zijn laboratorium aan het werk was. Een scherp zoemend geluid trof zijn oren, gevolgd door een tijdelijke stilte en daarna weer het gezoem, dat deze keer overging in een scherp geknetter, dat een ogenblik duurde en toen verdween.

Hij vloog door de gang en gooide de deur open. Wat hij toen zag deed hem verstenen in een houding van pure verbijstering: verstomd onbegrip.

Langzaam begreep hij de boodschap van zijn zintuigen. Zijn kostbare atoommotor was weer in elkaar gezet, maar deze keer op een manier die zo vreemd was dat het volkomen zinloos leek, want zelfs zijn goedgeoefend oog kon geen enkele redelijke relatie tussen de verschillende onderdelen zien.

Wezenloos stond hij zich af te vragen of het nu een nachtmerrie of een practical joke was, en toen ineens werd alles hem duidelijk, want daar aan de andere kant van het vertrek was de onmiskenbare aanblik van een struikgewas van zilverkleurig haar dat boven een werkbank uitstak en zachtjes heen en weer zwaaide toen de verborgen eigenaar van het struikgewas zich bewoog.

'Max!' schreeuwde de verbijsterde uitvinder woedend. Blijkbaar had de dwaze jongen zich door zijn interesse tot nutteloze, gevaarlijke experimenten laten verleiden.

Toen Max die stem hoorde hief hij een bleek gezicht op dat bij het zien van zijn beschermer donkerrood kleurde. Schoorvoetend kwam hij naar Scanion toe.

'Wat heb je gedaan?' riep Scanion, terwijl hij woedend om zich heen keek. 'Weet je wel waar je mee hebt zitten spelen? Er loopt genoeg stroom door dat ding om je twee keer te elektrocuteren.'

'Het spijt me, meneer Scanion. Toen ik die formules doorkeek kreeg ik een nogal gek idee over de zaak, maar ik durfde niets te zeggen omdat u zoveel meer weet dan ik. Maar toen u weg was kon ik de verleiding niet langer weerstaan het eens uit te proberen, hoewel ik niet van plan was zover te gaan. Ik dacht dat ik hem wel weer uit elkaar zou hebben voor u terugkwam.'

Het bleef een hele tijd stil. Toen Scanion eindelijk weer sprak, was zijn stem merkwaardig vriendelijk: 'Zo, en wat heb je dan gedaan?'

'Zult u niet boos zijn?'

'Daar is het nu wel een beetje te laat voor. Veel erger dan het was had je het trouwens toch niet kunnen maken.'

'Nou, ik merkte hier in uw formules,' hij haalde één velletje te voorschijn en toen nog een en wees, 'dat altijd wanneer het symbool dat de ruimtevervormingsvelden vertegenwoordigt zich voordoet, er altijd naar verwezen wordt als een functie van x^2 plus y^2 plus z^2. Aangezien de krachtvelden, voorzover ik het zien kon, altijd als constanten genoemd werden, zou u daarmee de formule van een bol krijgen.'

Scanion knikte: 'Dat heb ik ook opgemerkt, maar het heeft niets met het probleem te maken.'

'Nou, ik dacht anders dat het op de noodzakelijke rangschikking van de afzonderlijke krachtvelden zou kunnen wijzen, dus daarom heb ik de vervormers losgekoppeld en ze weer in een bol aangesloten.'

De mond van de uitvinder viel open van verbazing. De mysterieuze hermontage van zijn toestel leek nu duidelijk - en wat meer was - alleszins redelijk.

'Doet hij het?' vroeg hij.

'Daar ben ik nog niet helemaal zeker van. De onderdelen zijn natuurlijk niet passend gemaakt voor deze rangschikking, dus het is op zijn best alleen maar een globale opzet. Dan is er nog de fout van de constante...'

'Maar doet hij het? Haal de schakelaar over, verdomme!' Scanion was weer een en al geestdrift en ongeduld.

'Goed, ga achteruit. Ik zal de energie tot één tiende van het normale reduceren, zodat we niet meer uitgangsvermogen krijgen dan we aankunnen.'

Langzaam haalde hij de schakelaar over, en op het moment dat er contact gemaakt werd, sprong een gloeiende bal van blauwwit vuur uit de verborgen hoeken van de centrale quartzkamer te voorschijn. Scanion beschermde automatisch zijn ogen en zocht de peilschaal die het uitgangsvermogen aangaf. De naald klom gestadig omhoog en hield pas stil toen hij de uiterste grens raakte. De vlam brandde aanhoudend, ogenschijnlijk zonder hitte af te geven, maar naast zijn licht, dat feller straalde dan een magnesiumflits, verbleekten de elektrische lichten tot een vuilgeel schijnsel.

Max zette de schakelaar weer terug en de balvormige vlam werd rood en stierf weg, zodat de kamer in een naar verhouding donker en rood schijnsel gehuld werd. De wijzer van het uitgangsvermogen zakte weer terug naar het nulpunt en Scanion voelde zijn knieën slap worden toen hij zich languit in een stoel liet vallen.

Hij richtte een strakke blik op de opgewonden Tussie en in die blik was respect en ontzag, en ook nog iets meer, want er lag angst in. Nog nooit had hij zich gerealiseerd dat de Tussie niet van Aarde of Mars was, maar een lid van een apart ras. Nu merkte hij het verschil op, niet in de betrekkelijk geringe fysieke veranderingen, maar in de diepe, ingrijpende mentale kloof die hij nu pas begreep.

'Atoomkracht!' kraste hij hees. 'En opgelost door een jongen van nog geen twintig.'

Max voelde zich pijnlijk verlegen: 'U hebt al het werk gedaan, meneer Scanion, jaren en jaren lang. Ik heb alleen toevallig een klein detail opgemerkt waar u misschien de volgende dag zelf wel opgekomen was.' Zijn stem stierf weg onder de strakke aanhoudende blik van de uitvinder.

'Atoomkracht, de grootste prestatie van de mens tot nu toe, en wij hebben het, wij tweeën.'

Beiden - beschermer en pupil - schenen vol ontzag voor de grootsheid en de kracht van het ding dat ze geschapen hadden.

En op dat ogenblik... stierf de eeuw van de elektriciteit.

Jefferson Scanion sabbelde tevreden aan zijn pijp.Buiten sneeuwde het en de winterkou hing in de lucht, maar binnen, in de comfortabele warmte, zat Scanion te roken en in zichzelf te glimlachen. Aan de overkant zat Beulah, in een al even rustig geluk, zachtjes op de maat van haar tikkende breinaalden te neuriën, een bezigheid die ze alleen maar zo nu en dan onderbrak als haar vingers door een ongewoon ingewikkeld gedeelte van het patroon vlogen. In de hoek naast het raam zat Max, bezig met zijn gebruikelijke tijdverdrijf, lezen, en Scanion bedacht lichtelijk verbaasd dat Max de laatste tijd zijn lectuur tot lichte romannetjes beperkte.

Er was heel wat gebeurd sinds die onvergetelijke dag nu meer dan een jaar geleden. In de eerste plaats was Scanion nu een wereldberoemd en over de hele wereld aanbeden wetenschapsman, en het zou wel vreemd zijn als hij niet menselijk genoeg geweest was om daar trots op te zijn. In de tweede plaats, en dat was nauwelijks minder belangrijk, was atoomkracht bezig de hele wereld te hervormen.

Scanion dankte keer op keer alle machten die er waren voor het feit dat oorlog iets van twee eeuwen geleden was, want anders zou atoomkracht de definitieve ondergang van de beschaving betekend hebben. Maar nu onderging de coalitie van wereldmachten die nu de geweldige macht van de atoomkracht onder controle had het als een ware zegen en introduceerde het in het leven van de mens in de langzame, geleidelijke stadia die noodzakelijk waren om een economische ontreddering te voorkomen.

De interplanetaire reizen hadden al een hele omwenteling ondergaan. Reizen naar Mars en Venus waren geen riskante gok meer, maar vakantietochtjes die nog maar een derde van de vroegere tijd kostten, en reizen naar de buitenplaneten waren tenminste uitvoerbaar geworden.

Scanion leunde nog wat verder naar achteren in zijn stoel, en piekerde voor de zoveelste maal over de enige worm in zijn prachtige appel. Max had alle eer geweigerd; onstuimig en heftig had hij zelfs niet toegestaan dat zijn naam genoemd werd. De onrechtvaardigheid hiervan had Scanion verbitterd, maar afgezien van een vage toespeling op zijn 'capabele assistenten' had hij niets gezegd; en de gedachte eraan gaf hem nog steeds het gevoel dat hij een rasploert was.

Een fel knallend geluid deed hem uit zijn gemijmer opschrikken en hij richtte een verschrikte blik op Max, die plotseling met een humeurige klap zijn boek dichtgeslagen had.

'Hé,' riep Scanion, 'is er iets?'

Max gooide het boek opzij en stond op, zijn onderlip pruilend naar voren gestoken: 'Ik voel me eenzaam, dat is alles.'

Scanlons gezicht betrok, en hij wist niet wat hij zeggen moest. 'Ik geloof dat ik dat wel ken, Max,' zei hij eindelijk zachtjes. 'Het spijt me voor je, maar de omstandigheden... zijn zo...'

Max voelde zich wat milder gestemd; zijn gezicht klaarde op en met een teder gebaar legde hij een arm om de schouders van zijn pleegvader: 'Zo bedoelde ik het niet, hoor. Het is gewoon... nou ja, ik weet niet hoe ik het zeggen moet maar het is dat... je begint te verlangen naar iemand van je eigen leeftijd om mee te praten... iemand van je eigen soort.'

Beulah keek op en wierp een doordringende blik op de jonge Tussie maar zei niets.

Scanion dacht na: 'Je hebt gelijk, zoon, in zeker opzicht. Een vriend en kameraad is het beste wat een jonge kerel hebben kan, en ik ben bang dat Beulah en ik wat dat betreft niet geschikt zijn. Een van je eigen soort, zoals je zegt, dat zou de ideale oplossing zijn, maar dat is een lastig probleem.' Hij wreef met één vinger langs zijn neus en staarde nadenkend naar het plafond.

Max opende zijn mond alsof hij nog iets wilde zeggen, maar hij veranderde van idee en begon zonder aanwijsbare reden te blozen. Toen mompelde hij, nauwelijks hoorbaar voor Scanion: 'Wat een idioot ben ik toch!' Met een ruk draaide hij zich om, liep de kamer uit en sloeg met een klap de deur achter zich dicht.

De oudere man keek hem met onverholen verbazing na: 'Kijk eens aan! Wat een rare manier van doen. Wat heeft hij toch de laatste tijd?'

Beulah hield de razendsnel springende naalden net lang genoeg stil om scherp op te merken: 'Mannen zijn geboren dwazen en nog blind op de koop toe.'

'Is het werkelijk?' kwam het ietwat geprikkelde antwoord. 'Weet jij dan soms wat hem bezielt?'

'Jazeker. Dat is zo duidelijk als die verschrikkelijke das die u draagt. Ik heb het nu al maanden aangezien. Arme jongen!'

Scanion schudde zijn hoofd: 'Je spreekt in raadsels, Beulah.'

De huishoudster legde haar breiwerk weg en wierp een vermoeide blik op de uitvinder: 'Het is toch zo simpel. Die jongen is twintig. Hij heeft gezelschap nodig.'

'Maar dat zei hij toch juist. Is dat jouw wonderbaarlijke scherpzinnigheid?'

'Grote hemel, Jefferson. Is het dan zo lang geleden dat u zelf twintig was? Wilt u soms beweren dat u serieus denkt dat hij mannelijk gezelschap bedoelt?'

'O,' zei Scanion, en toen, plotseling vrolijk: 'O!' Hij giechelde op een idiote manier.

'Zo, en wat gaat u er nu aan doen?'

'Nou eh... eh, niets. Wat valt er aan te doen?'

'Mooi is dat om zo over uw pupil te spreken, als u rijk genoeg bent om vijfhonderd weeshuizen met alles erop en eraan te kopen zonder dat u het geld mist. Het zou toch zo makkelijk als wat moeten zijn om een aardige jonge vrouwelijke Tussie te vinden die hem gezelschap kan houden.'

Scanion staarde haar aan, een uitdrukking van hevig afgrijzen op zijn gezicht: 'Meen je dat nou echt, Beulah? Wil je soms voorstellen dat ik erop uitga om een vrouwelijke Tussie voor Max te zoeken? Wel... eh, wat weet ik van vrouwen af... vooral van Tussie-vrouwen. Ik ken zijn normen niet. Waarschijnlijk zou ik er een uitzoeken die hij een afschuwelijke heks vindt.'

'Kom nou niet met idiote bezwaren, Jefferson. Afgezien van het haar zien ze er net zo uit als ieder ander, en ik durf het best aan u over te laten om een knappe uit te zoeken. Er is nog nooit een vrijgezel geweest die zo oud en kribbig was dat hij zelfs dat niet meer kon.'

'Nee! Ik weiger het te doen. Van alle afgrijselijke ideeën ..

'Jefferson! U bent zijn beschermer. U bent het aan hem verschuldigd.'

Die woorden maakten indruk op de uitvinder. 'Ik ben het hem verschuldigd,' herhaalde hij. 'Daar heb je gelijk in, meer gelijk dan je wel denkt.' Hij zuchtte: 'Tja, het zal dan wel moeten gebeuren denk ik.'

Scanion bewoog zich onrustig van de ene trillende voet op de andere onder de doordringende, strakke blik van de azijnzure functionaris, wier naambordje in grote letters op haar bureau stond: Juffrouw Martin, directrice.

'Ga zitten, meneer,' zei ze nors. 'U wenst?'

Scanion schraapte zijn keel. Hij was de tel al kwijtgeraakt van de tehuizen die hij tot nu toe bezocht had, en de taak begon hem snel te zwaar te worden. In gedachten legde hij de gelofte af dat dit het laatste zou zijn: als ze nu geen Tussie van de juiste kunne, leeftijd en verschijning hadden zou hij de hele zaak maar opgeven.

'Ik kwam eens kijken,' begon hij zijn zorgvuldig voorbereide, maar gestamelde toespraak, 'of er ook Tus ... Martiaanse halfbloeden in uw tehuis zijn. Het is ...'

'We hebben er drie,' viel de directrice hem bits in de rede.

'Zijn er ook vrouwen bij?' vroeg Scanion gretig.

'Allemaal vrouwen,' antwoordde ze, en een misprijzend vermoeden blonk in haar ogen.

'O, dat is goed. Zou ik ze misschien mogen zien. Het is...

De koele blik van juffrouw Martin bleef strak op hem gericht. 'Neem me niet kwalijk, maar voor we verder gaan zou ik willen weten of u er soms over denkt een halfbloed te adopteren.'

'Ik zou inderdaad wel graag de officiële voogdijpapieren aan willen vragen als ik geschikt bevonden word. Is dat zo ongebruikelijk?'

'Dat is het zeker,' kwam onmiddellijk het antwoord. 'U begrijpt wel dat we in al zulke gevallen eerst een grondig onderzoek in moeten stellen naar de status van de familie, zowel financieel als maatschappelijk. De regering is van mening dat deze schepsels er onder staatstoezicht beter aan toe zijn, en adoptie zou een moeilijke zaak worden.'

'Dat weet ik, mevrouw, dat weet ik. Ik heb ongeveer vijftien maanden geleden al de nodige praktische ervaring op dit gebied gehad. Maar wat mijn financiële status betreft geloof ik wel dat ik u makkelijk voldoening kan geven. Mijn naam is Jefferson Scanion.'

'Jefferson Scanion!' Haar uitroep klonk half als een gil. In een oogwenk verbreedde haar gezicht zich tot een slaafse glimlach: 'Ach, ja, natuurlijk. Ik had u toch moeten herkennen, ik heb zoveel foto's van u gezien. Wat dom van me. Doet u alstublieft geen moeite voor verdere referenties. Ik weet zeker dat in uw geval,' en hier werd haar gelaatsuitdrukking bijzonder minzaam, geen 'bureaucratische maatregelen noodzakelijk zullen zijn.'

Ze drukte woedend op een belletje op haar bureau. 'Breng Madeline en de twee kleintjes zo vlug als je kunt beneden,' snauwde ze tegen het geschrokken meisje dat binnenkwam. 'Zorg dat ze er netjes uitzien en waarschuw hen dat ze zich op hun best gedragen.'

Hierop wendde ze zich weer tot Scanion. 'Het zal niet lang duren, meneer Scanion. Het is werkelijk zo'n grote eer voor ons u hier bij ons te hebben, en ik schaam me zo dat ik u eerst zo onheus behandeld heb. Ik herkende u eerst niet, maar ik zag natuurlijk wel direct dat u een belangrijk iemand was.'

Scanion was al van streek geraakt door de aanvankelijke norse hooghartigheid van de directrice, maar de demonstratieve minzaamheid die ze nu ten toon spreidde benam hem helemaal de moed. Hij veegde telkens en telkens weer opnieuw zijn overvloedig zwetende voorhoofd af en antwoordde met onsamenhangende, éénlettergrepige woordjes op de opgewekte vragen die ze hem stelde. Juist toen hij tot het wilde besluit gekomen was zijn hielen maar te lichten en de vlucht voor die vrouwelijke draak te nemen, kondigde het meisje de drie Tussies aan en redde zo de situatie.

Scanion bekeek de drie halfbloeden met belangstelling en plotselinge voldoening. Twee waren nog maar kinderen, misschien tien jaar oud, maar de derde, een meisje van een jaar of achttien, kwam in alle opzichten in aanmerking.

Haar tengere figuurtje was zelfs in de rustige afwachtende houding die ze aangenomen had soepel en gracieus, en hoe een 'verstokte, door de wol geverfde vrijgezel' Scanion ook was, hij kon toch niet nalaten een goedkeurend knikje te geven.

Haar gezicht was beslist wat Beulah 'een geschikt uiterlijk' zou noemen, en haar ogen, die ze nu in verlegen verwarring neergeslagen had, waren donkerblauw van kleur, wat Scanion een punt van groot belang leek.

Zelfs haar eigenaardige haar was mooi. Het was maar matig hoog, bij lange na niet zo erg als Max' vorstelijke mannelijke kuif, en de zijdeachtig witte glans ving net de zonnestralen op en weerkaatste ze als fonkelende glanspunten.

De twee kleintjes pakten stevig de rok van hun oudere vriendin vast en keken naar de beide volwassenen met opengesperde ogen van angst; een angst die nog toenam naarmate de tijd verstreek.

'Ik geloof dat deze jongedame wel geschikt is, juffrouw Martin,' merkte Scanion op. 'Ze is precies wat ik me gedacht had. Kunt u me ook zeggen hoelang het duurt voor de voogdijpapieren opgesteld zijn?'

'Ik kan ze morgen al voor u klaar hebben, meneer Scanion. In zo'n ongebruikelijk geval als het uwe kan ik makkelijk een speciale regeling treffen.'

'Dank u. Dan kom ik nog wel terug...' een luid gesnik onderbrak hem. Een van de kleine Tussies hield het niet meer uit en was in tranen uitgebarsten, al spoedig gevolgd door de andere.

'Madeline,' riep juffrouw Martin tegen het achttienjarige meisje, 'hou alsjeblieft Rose en Blanche een beetje kalm. Dit is een afschuwelijke vertoning.'

Scanion kwam tussenbeide. Hij had de indruk dat Madeline nogal bleek was en hoewel ze glimlachte en de twee jongeren kalmerend toesprak was hij er zeker van dat hij tranen in haar ogen gezien had.

'Misschien wil de jongedame liever niet uit het tehuis weg,' opperde hij. 'Vanzelfsprekend zou ik er niet over denken om haar anders dan op basis van volkomen vrijwilligheid mee te nemen.'

Juffrouw Martin glimlachte uit de hoogte: 'Ze zal geen moeilijkheden maken.' Ze wendde zich tot het jongemeisje: 'Je hebt toch zeker wel eens van de grote Jefferson Scanion gehoord, niet?'

'Ja-a, juffrouw Martin,' antwoordde het meisje zacht.

'Laat mij dit even behandelen, juffrouw Martin,' drong Scanion aan. 'Vertel me eens, meisje, zou je werkelijk liever hier blijven?'

'O nee,' antwoordde ze ernstig, 'ik zou heel blij zijn als ik weg kon gaan, hoewel,' met een angstige blik op juffrouw Martin, 'ik hier altijd heel goed behandeld ben. Maar ziet u ... wat moet er dan met de twee kleintjes gebeuren? Ik ben alles wat ze hebben, en als ik wegging, dan... dan...'

Ze barstte in tranen uit en drukte ze met een plotselinge, heftige greep dicht tegen zich aan: 'Ik wil ze niet in de steek laten, meneer!' Ze kuste elk van de kinderen zachtjes: 'Huil maar niet, kinderen. Ik zal jullie niet in de steek laten. Ze zullen me niet meenemen.'

Scanion slikte moeilijk en zocht naar een zakdoek om zijn neus te snuiten. Juffrouw Martin keek met misprijzende hooghartigheid toe.

'Let maar niet op dit dwaze gedoe, meneer Scanion,' zei ze. 'Ik denk dat ik morgenmiddag om twaalf uur al alles klaar kan hebben.'

'Stel dan de voogdijpapieren maar voor alle drie op,' kwam het norse antwoord.

'Wat? Alle drie? Meent u dat echt?'

'Ja zeker. Dat kan ik toch als ik dat wil, niet?' schreeuwde hij.

'O, ja, natuurlijk, maar...'

Scanion vertrok overhaast en liet zowel Madeline als juffrouw Martin als versteend achter, de laatste hoogst verbaasd, de eerste in een plotselinge opwelling van geluk. Zelfs de tienjarigen voelden aan dat er iets veranderd was en snikten alleen nog maar wat na.

Beulah's verrassing toen ze hen op het vliegveld afhaalde en drie Tussies zag terwijl ze er maar één verwachtte, is met geen pen te beschrijven. Maar het was over het geheel genomen een aangename verrassing, want de kleine Rose en Blanche namen de bejaarde huishoudster onmiddellijk voor zich in. Ze begroetten haar door direct dikke, vochtige kusjes op Beulah's gerimpelde wangen te drukken, waarop ze straalde van plezier en hen terug kuste.

Van Madeline was ze verrukt, en ze fluisterde Scanion in zijn oor dat hij toch wel iets meer van dit soort zaken wist dan hij voorgegeven had.

'Als ze fatsoenlijk haar had zou ik zelf met haar trouwen,' fluisterde Scanion terug. 'Ja, dat zou ik zeker,' en hij glimlachte zelfvoldaan.

De thuiskomst in de namiddag bezorgde de twee ouderen een hele drukte. Scanion wist Max zover te krijgen een lange wandeling met hem door de bossen te maken, en toen de niets vermoedende Max vertrok, gewillig maar zonder er iets van te begrijpen, sloofde Beulah zich uit om de drie nieuwe gasten op hun gemak te stellen.

Ze kregen het hele huis van boven tot onder te zien, en de kamers die hun toegewezen waren. Beulah babbelde aan één stuk door, zat vol grapjes en plagerijtjes, tot de Tussies al hun verlegenheid kwijt waren geraakt en het gevoel hadden alsof ze haar al altijd gekend hadden.

En toen de winteravond naderde, wendde ze zich nogal abrupt tot Madeline en zei: 'Het begint al laat te worden. Heb je zin om mee naar beneden te komen en me te helpen het avondeten voor de mannen klaar te maken?'

Madeline was volledig van haar stuk gebracht: 'De mannen. Is er dan behalve meneer Scanion nog iemand?'

'O ja. Max. Je hebt hem nog niet gezien.'

'Is Max familie van u?'

'Nee, kind. Hij is ook een van de pupillen van meneer Scanion.'

'O, ja, natuurlijk.' Ze bloosde en onwillekeurig ging haar hand naar haar haren.

Beulah raadde in een flits haar gedachten en voegde er wat zachter aan toe: 'Maak je maar geen zorgen, liefje. Hij zal het niet erg vinden dat je een Tussie bent. Hij zal juist blij zijn je te zien.'

Maar het bleek dat 'blij' wel een volkomen ontoereikende kwalificatie was om Max' emoties weer te geven, toen hij de eerste glimp van Madeline opving.

Voor Scanion uit stapte hij het huis binnen en trok zijn overjas uit terwijl hij de sneeuw van zijn schoenen stampte.

'Allemachtig,' riep hij naar de half bevroren uitvinder die hem naar binnen volgde, 'ik snap niet waarom u er zo dol op was op zo'n ijskoude dag als vandaag een wandelingetje te gaan maken.' Hij snoof goedkeurend: 'Ha, ruik ik lamskoteletten?' en hij liep op een holletje naar de eetkamer.

Op de drempel bleef hij plotseling staan en hapte naar lucht alsof hij op het punt stond de verstikkingsdood te ondergaan. Scanion sloop naderbij en ging zitten.

'Kom,' zei hij, genietend van Max' vuurrode gezicht. 'Ga zitten. We hebben gezelschap vandaag. Dit is Madeline en dit is Rose en dit Blanche. En dit,' hij richtte zich naar de meisjes, die al zaten, en zag met voldoening dat Madeline met haar roze gezichtje van verlegenheid strak naar haar bordje zat te kijken, 'is mijn pupil, Max.'

'Hoe maakt u het,' mompelde Max met ogen als schoteltjes, 'leuk kennis met u te maken.'

Rose en Blanche antwoordden met vrolijke kreetjes maar Madeline hief alleen maar heel eventjes haar ogen op en sloeg ze toen weer neer.

De maaltijd verliep wel merkwaardig rustig. Hoewel Max de hele middag geklaagd had dat hij zo'n razende honger had, liet hij zijn lamskotelet en aardappelpuree koud worden op zijn bord, terwijl Madeline met haar eten speelde alsof ze niet wist waar het voor diende. Scanion en Beulah aten goed en in stilte, terwijl ze tussen de happen door steelse blikken uitwisselden.

Na het eten ging Scanion er stilletjes vandoor, want hij meende terecht dat in dit soort zaken het tactvoller beleid van een vrouw nodig was, en toen Beulah enkele uren later in zijn studeerkamer kwam, zag hij met één oogopslag dat hij gelijk had gehad.

'Ik heb het ijs tussen hen gebroken,' zei ze blij, 'ze zijn nu bezig elkaar hun levensgeschiedenis te vertellen en kunnen fantastisch met elkaar opschieten. Maar ze zijn toch nog wel een beetje bang voor elkaar, en blijven hardnekkig ieder aan een andere kant van de kamer zitten, maar dat zal wel slijten - en gauw ook, denk ik.'

'Het is een mooi paar, niet, Beulah?'

'Mooier dan ik ooit gezien heb. En de kleine Rose en Blanche zijn engeltjes. Ik heb ze net naar bed gebracht.'

Er volgde een korte stilte, en toen vervolgde Beulah zachtjes: 'Dat was de enige keer dat u gelijk had en ik ongelijk - die keer toen u voor het eerst Max in huis bracht en ik er bezwaar tegen maakte - maar die ene keer maakt al het andere goed. U doet uw lieve moeder eer aan, Jefferson.'

Scanion knikte ernstig: 'Ik wou dat ik alle Tussies op aarde zo gelukkig kon maken. Het zou zo eenvoudig zijn. Als we ze als mensen behandelden en huizen gaven die speciaal voor hen gebouwd en speciaal voor hun geluk berekend waren ...'

'Nou, waarom doet u het dan niet?' viel Beulah hem in de rede.

Scanion keek zijn oude huishoudster ernstig aan: 'Dat is nou precies waar ik heen wilde.' Zijn stem zakte weg tot een dromerig gemompel: 'Denk je eens in. Een stad van Tussies - voor hen en door hen zelf bestuurd - met haar eigen bestuursambtenaren en haar eigen scholen en haar eigen openbare nutsbedrijven. Een kleine wereld in een wereld waarin de Tussies zich zelf als mens kunnen beschouwen... in plaats van als een zonderling wezen, omringd door oneindig grote massa's mensen van zuiver ras die op hen neerkijken.'

Hij pakte zijn pijp en stopte hem met trage bewegingen: 'De wereld heeft een schuld aan één Tussie, die ze nooit vergoeden kan - en ik ben het hem ook verschuldigd. Ik doe het. Ik ga Tussiestad in het leven roepen.'

Die nacht ging hij niet naar bed. De sterren draaiden rond in hun grote banen en verbleekten tenslotte. Het grijs van de dageraad kwam en nam in intensiteit toe, maar nog altijd zat Scanion daar roerloos: dromend en plannen makend.

Op zijn tachtigste zag Jefferson Scanion er nog steeds jong uit voor zijn leeftijd. Hij had wel niet meer zo'n veerkrachtige stap als vroeger, en zijn schouders waren niet meer zo stoer en recht, maar zijn robuuste gezondheid had hem niet in de steek gelaten, en daar onder die ruige haardos van hem, die nu even wit was als het haar van welke Tussie ook, was zijn geest nog met onverminderde kracht werkzaam.

Wie gelukkig leeft voelt zich niet oud worden, en veertig jaar lang nu had Scanion Tussiestad zien groeien, en dat had hem gelukkig gemaakt.

Als hij uit het raam keek kon hij de stad nu voor zich zien liggen als een groot prachtig schilderij. Een juweeltje van een stad was het met een bevolking van nauwelijks meer dan duizend zielen, die zich daar te midden van bijna vijfhonderd vierkante kilometer vruchtbaar Ohio-land nestelde.

Keurige, solide huizen, brede, schone straten, parken, theaters, scholen, winkels: een modelstad, die van tientallen jaren van intelligente krachtsinspanning en samenwerking getuigde.

Achter hem ging de deur open en zonder dat hij zich om hoefde te draaien herkende hij de zachte voetstappen al: 'Ben jij dat, Madeline?'

'Ja, vader,' want geen enkele inwoner van Tussiestad kende hem bij een andere titel. 'Max komt terug met meneer Johanson.'

'Uitstekend.' Hij wierp een tedere blik op Madeline. 'We hebben Tussiestad sinds die dagen, zo lang geleden, wel groot zien worden, niet?'

Madeline knikte en zuchtte.

'Zucht maar niet, liefje. Het is de jaren die we eraan gegeven hebben wel waard geweest. Had Beulah dit nog maar mee kunnen maken.'

Hij schudde zijn hoofd toen hij aan de oude huishoudster dacht, die nu al een kwart eeuw dood was.

'Denk toch niet aan zulke trieste dingen,' berispte Madeline hem op haar beurt. 'Hier komt meneer Johanson. Denk erom dat het vandaag de veertigste gedenkdag is en dus een blije dag; geen trieste.'

Charles B. Johanson was wat men een 'schrander' mens noemt. Dat wil zeggen, hij was een intelligente figuur met een ver vooruitziende blik, betrekkelijk goed bedreven in de wetenschappen, maar iemand die gewend was die goede eigenschappen alleen in de praktijk te brengen om er zijn eigen belangen mee te dienen. Bijgevolg bracht hij het ver in de politiek en was hij de eerste persoon die op het pas in het leven geroepen ministerie van Wetenschap en Technologie benoemd werd.

Zijn eerste officiële daad was het bezoek aan 's werelds grootste wetenschapsman en uitvinder, Jefferson Scanion, die op zijn oude dag nog steeds zijn gelijke niet gevonden had wat betreft het aantal nuttige uitvindingen dat hij ieder jaar aan de regering overgedragen had. Tussiestad was voor hem een enorme verrassing. In de buitenwereld wist men nauwelijks van het bestaan van de stad af, en het werd als een hobby van de oude wetenschapsman beschouwd: een onschuldige excentriciteit. Voor Johanson was het een goed uitgewerkt project met sinistere betekenissen.

Maar toen hij in gezelschap van zijn gids, Max, Scanlons kamer binnenkwam was zijn houding oprecht hartelijk, en zekere gedachten die door hem heen gingen hield hij maar liever verborgen. 'Ha, Johanson,' begroette Scanion hem, 'u bent weer terug zie ik. Wat denkt u van dit alles?' Zijn arm maakte een brede zwaai.

'Het is verrassend, werkelijk fantastisch om te zien,' verzekerde Johanson hem.

Scanion grinnikte: 'Blij dat te horen. We hebben nu een bevolking van 1154 zielen en worden met de dag groter. U hebt gezien wat we al gedaan hebben, maar dat is nog niets vergeleken bij wat we in de toekomst gaan doen, zelfs nog na mijn dood. Maar er is ook nog iets wat ik nog gedaan wil zien voor ik sterf, en daar heb ik uw hulp voor nodig.'

'En dat is?' vroeg de minister van Wetenschap en Technologie op zijn hoede.

'Alleen maar dit: Dat u maatregelen steunt die deze Tussies, die al zo lang verachte halfbloeden, de volledige gelijkheid - politiek, juridisch, economisch en maatschappelijk - met de Aardmensen en de Martianen bezorgt.'

Johanson aarzelde: 'Dat zal wel wat moeilijk zijn. Er bestaat nu eenmaal een zekere mate van misschien wel begrijpelijk vooroordeel tegen hen, en zolang we Aarde er niet van kunnen overtuigen dat de Tussies gelijkheid verdienen...' Hij schudde twijfelachtig zijn hoofd.

'Gelijkheid verdienen!' riep Scanion heftig uit: 'Man, ze verdienen nog veel meer. Ik ben nog matig in mijn eisen.' Bij die woorden keek Max, die rustig in een hoekje zat, op en beet op zijn lip, maar hij zei niets toen Scanion vervolgde: 'U kent de werkelijke waarde van deze Tussies niet. Ze verenigen het beste van Aarde en Mars in zich. Ze bezitten de koele, analytische beredeneringsvermogens van de Martianen samen met de emotionele voortvarendheid en grenzeloze energie van de Aardmens. Wat het intellect aangaat zijn ze allemaal stuk voor stuk superieur aan u en mij. Ik vraag niet meer dan gelijkheid.'

De minister glimlachte kalmerend: 'U wordt misschien misleid door uw geloofsijver, mijn beste Scanion.'

'Zeker niet. Waarom denkt u dat ik zoveel succesvolle uitvindingen geproduceerd heb, zoals dit gravitatieschild dat ik een paar jaar geleden gemaakt heb? Denkt u soms dat ik dat had kunnen doen zonder mijn Tussie-helpers? Het was Max hier,' Max sloeg zijn ogen neer onder de plotseling doordringende blik van de minister, 'die de laatste hand aan mijn ontdekking van de atoomkracht legde.'

Scanion raakte hoe langer hoe meer opgewonden en verloor alle voorzichtigheid uit het oog: 'Vraag het professor Whitsun van Stanford maar, hij zal het u wel vertellen. Hij is een wereldautoriteit op het gebied van de psychologie en weet waar hij het over heeft. Hij heeft de Tussie bestudeerd en hij zal u vertellen dat de Tussie het opkomende ras van het Zonnestelsel is, bestemd om, even onvermijdelijk als de nacht op de dag volgt, ons mensen van zuiver ras de suprematie te ontnemen. Gelooft u niet dat ze in dat geval gelijkheid verdienen?'

'Ja, dat geloof ik wel, beslist, ja,' antwoordde Johanson. Er blonk een vreemde schittering in zijn ogen, en een zure glimlach speelde om zijn lippen: 'Dit is van het grootste belang, Scanion. Ik zal er onmiddellijk aandacht aan besteden. Zo onmiddellijk zelfs, dat ik meen maar liever binnen een half uur weg te moeten gaan, om de stratobus van 2 uur 10 nog te halen.'

Nauwelijks was Johanson vertrokken of Max kwam op Scanion toe en flapte er zonder enige inleiding uit: 'Ik wil u nog iets laten zien, vader, iets waar u nog niets van wist.'

Scanion staarde hem verbaasd aan: 'Wat bedoel je?'

'Kom dan mee, vader, alstublieft. Dan zal ik het uitleggen.' De ernstige uitdrukking op zijn gezicht was haast angstaanjagend. Bij de deur voegde Madeline zich bij het tweetal, en na een wenk van Max scheen ze de situatie te begrijpen. Ze zei niets maar haar ogen werden triest en de rimpels in haar voorhoofd schenen dieper te worden.

Zwijgend stapten ze met hun drieën in de wachtende Rocko-wagen en snelden door de stad in de richting van de Bosheuvel. Ze schoten hoog over Lake Clare heen en kwamen in het bos aan de voet van de heuvel weer aan de grond.

Een lange, zwaar gebouwde Tussie sprong in de houding toen de wagen landde en schrok toen hij Scanion zag.

'Goedemiddag, vader,' fluisterde hij eerbiedig, terwijl hij een vragende blik op Max wierp.

'Van hetzelfde, Emmanuel,' antwoordde Scanion afwezig. Het drong plotseling tot hem door dat hij voor een kunstig gecamoufleerde opening stond die toegang tot het inwendige van de heuvel zelf gaf.

Max wenkte hem en ging hem voor door de opening, die zich een goede dertig meter verder tot een reusachtige kunstmatige grot verwijdde. Stomverbaasd bleef Scanion staan, want daar voor hem stonden drie reusachtige ruimteschepen, zilverwit blinkend en, zoals hij duidelijk constateren kon, met de nieuwste atoomenergie uitgerust.

'Het spijt me, vader, dat dit allemaal gebeurd is zonder dat u er iets van wist,' zei Max. 'Dit is de enige keer dat er zoiets in de geschiedenis van Tussiestad gebeurd is.' Scanion scheen hem nauwelijks te horen, hij stond daar als verbijsterd, en Max vervolgde: 'Het middelste is het vlaggenschip, de Jefferson Scanion. Die daar rechts is de Beulah Goodkin, en die aan de linkerkant de Madeline.'

Scanion werd met een schok uit zijn verbijstering wakker: 'Maar wat heeft dit allemaal te betekenen en waarom al die geheimhouding?'

'Die schepen liggen hier nu al vijf jaar klaar, volledig van brandstof en proviand voorzien, gereed om onmiddellijk op te stijgen. Vannacht laten we de zijkant van de heuvel springen en gaan op weg naar Venus, vannacht. We hebben het u nu pas verteld, want we wilden uw gemoedsrust niet verstoren met een catastrofe waarvan we allang wisten dat het onvermijdelijk was. We hadden gedacht dat,' zijn stem werd zachter, 'de verwezenlijking ervan misschien uitgesteld zou kunnen worden tot u niet meer bij ons was.'

'Spreek op,' riep Scanion plotseling. 'Ik wil alle details. Waarom gaan jullie weg juist nu ik er zeker van ben dat ik de volledige gelijkheid voor jullie verkrijgen kan?'

'Dat is het nu juist,' antwoordde Max treurig. 'Wat u tegen Johanson gezegd hebt deed de schaal doorslaan. Zolang Aardmensen en Martianen nog dachten dat wij anders en inferieur waren, verachtten ze ons en verdroegen ze ons. Nu hebt u Johanson verteld dat wij superieur zijn en tenslotte de mensheid zullen verdringen. Ze hebben nu geen andere keus dan ons te haten. Er zal geen sprake meer van tolerantie zijn; dat kan ik u verzekeren. Wij vertrekken voordat de bui losbreekt.'

De oude man zette grote ogen op toen de waarheid van wat de ander zei hem duidelijk werd: 'Ik begrijp het. Ik moet direct contact opnemen met Johanson. Misschien kunnen we samen die verschrikkelijke fout nog goedmaken.' Hij sloeg met zijn hand tegen zijn voorhoofd.

'O, Max,' kwam Madeline met ogen vol tranen tussenbeide, 'waarom zeg je niet waar het om gaat? We willen dat u met ons meekomt, vader. Op Venus, dat nog zo spaarzaam gekoloniseerd is, kunnen we een plek vinden waar we ons ongestoord en voor onbepaalde tijd kunnen ontwikkelen. We kunnen er onze natie stichten, vrij en onbelemmerd, machtig krachtens ons eigen recht, niet langer afhankelijk van...'

Haar stem stierf weg en ze staarde bezorgd naar Scanions gezicht, dat nu strak en ontdaan geworden was. 'Nee,' fluisterde hij, 'nee! Mijn plaats is hier, bij mijn eigen soort. Ga, mijn kinderen, en sticht jullie natie. En tenslotte zullen jullie nakomelingen over het Stelsel heersen. Maar ik... ik zal hier blijven.'

'Dan blijf ik ook,' zei Max met nadruk. 'U bent oud en iemand moet toch voor u zorgen. Ik ben u wel tienmaal mijn leven verschuldigd.'

Scanion schudde vastberaden zijn hoofd: 'Ik zal niemand nodig hebben. Dayton is niet ver weg. Daar of waar ik ook maar heen ga zal er goed voor me gezorgd worden. Jij, Max, jouw ras heeft je nodig. Jij bent hun leider. Ga!'

Scanion zwierf door de verlaten straten van Tussiestad en probeerde zich te vermannen. Het viel niet mee. Gisteren had hij de veertigste verjaardag van de stichting van de stad gevierd: het moment waarop ze op het toppunt van haar welvaart was. En vandaag was het een spookstad.

Toch was er vreemd genoeg een sfeer van triomf om hem heen. Zijn droom was verbrijzeld, maar alleen maar om plaats te maken voor een nog schitterender droom. Hij had vondelingen gekoesterd en een ras grootgebracht dat nog in opkomst was, en daarom zou hij eens erkend worden als de stichter van het superras.

Het was zijn schepping die eens over het Zonnestelsel zou heersen. Atoomkracht, zwaartekrachtopheffers, het was allemaal onbetekenend geworden. Dit was zijn werkelijke gift aan het Heelal.

Zo, concludeerde hij, moest een God zich voelen.

Commentaar 7

Evenals 'Een wapen, te vreselijk om te gebruiken' ging dit verhaal over rassenvooroordelen op interplanetaire schaal. Ik bleef ook daarna nog heel vaak op dit thema terugkomen, niet zo verwonderlijk bij een jood die in het Hitler-tijdperk opgroeide.

Weer komt hier mijn naïviteit om de hoek kijken, want ik neem niet alleen aan dat er een intelligent ras op Mars bestaat, terwijl zoiets toch zelfs met het bewijsmateriaal waarover men in 1939 beschikte hoogst onwaarschijnlijk was, maar ik neem ook nog aan dat die Martianen genoeg op Aardmensen leken om kruising mogelijk te maken. (Hier kan ik alleen maar vermoeid mijn hoofd schudden. In 1939 wist ik toch wel beter; werkelijk. Ik nam alleen maar science-fictionclichés aan, dat is alles. Maar tenslotte hield ik daar toch mee op).

Mijn behandeling van de atoomenergie was ook uiterst primitief, en ook wat dat aangaat wist ik wel beter, ook al was in de tijd toen ik het verhaal schreef de uraniumsplit-sing nog niet uitgevonden. De mysterieuze verwijzing van de Tussie naar 'een functie van x^2 plus y^2 plus z^2 betekent alleen maar dat ik nog niet zo lang geleden aan Columbia analytische meetkunde gestudeerd had en nu met mijn kennis van de formule voor de bol te koop liep.

Dit was het eerste verhaal waarin ik, vooralsnog heel voorzichtig, het romantische thema binnen probeerde te voeren. Dat moest wel een mislukking worden. In de tijd toen ik dit verhaal schreef, had ik nog steeds geen enkele afspraak met een meisje gehad.

En toch was mijn grootste gêne in een verhaal dat er eenvoudig vol mee zat wel de volgende zin in de zevende alinea: 'Voor die droom was hij op zijn dertigste al een man van middelbare leeftijd geworden - de eerste frisse kracht van de jeugd sinds lang verdwenen -...'

Nou, ik schreef dit op mijn negentiende. Voor mij was tegen de tijd dat je dertig werd de eerste frisse kracht van de jeugd allang verdwenen. Nu weet ik natuurlijk wel beter, want meer dan dertig jaar later constateer ik dat ik nog steeds in de eerste frisse kracht van de jeugd ben.

Toch had ik in verband met 'Halfbloed' nog wel een reden om mezelf te feliciteren. Het was mijn vierde gepubliceerde verhaal, en het langste dat tot dan toe verschenen was. Met een lengte van negenduizend woorden kwam het in de inhoudsopgave voor als 'novelle', mijn eerste gepubliceerde verhaal van die categorie.

Mijn naam kwam ook op de omslag van het tijdschrift te staan. Het was de allereerste keer dat dat gebeurde.

Vrijwel direct nadat ik met 'Halfbloed' klaar was begon ik aan 'The Secret Sense' ('Het geheime zintuig'), dat ik op 21 juni 1939 aan John Campbell voorlegde en op de achtentwintigste terugkreeg. Pohl kon het ook niet plaatsen.

Maar tegen het eind van 1940 werden er plannen gemaakt voor een paar zustertijdschriften, Cosmic Stories en Stirring Science Stories, waarvoor Don Wollheim, een collega-futurist, als redacteur aangezocht werd. Maar de tijdschriften werden gelanceerd met een minibudget, en de enige manier waarop men ze het levenslicht kon laten zien was door verhalen voor niets te krijgen - tenminste voor de eerste nummers. Daarvoor deed Wollheim een beroep op de futuristen, en die bleken bereid te zijn. De eerste nummers bestonden geheel (denk ik) uit verhalen door futuristen, onder hun eigen naam of onder pseudoniem.

Ik werd ook gevraagd mee te doen, en aangezien ik er toen van overtuigd was dat ik 'Het geheime zintuig' toch nergens kwijt kon, schonk ik het aan Wollheim, die het onmiddellijk accepteerde.

Dat was dat, behalve dan dat er in die tijd nog een ander tijdschrift, Comet Stories, in het leven geroepen werd, onder redacteurschap van F. Orlin Tremaine, die Campbells voorganger bij Astounding geweest was.

Ik zocht Tremaine verscheidene malen op, want ik dacht dat ik hem misschien wel een paar verhalen zou kunnen verkopen. Tijdens het tweede bezoek, op 5 december 1940, sprak Tremaine met een zekere heftigheid over de aanstaande geboorte van Wollheims tijdschriften. Terwijl hij zelf tophonoraria betaalde, zei hij, kreeg Wollheim zijn verhalen voor niets en daardoor kon hij tijdschriften uitbrengen die de lezers van de betalende bladen weg zouden zuigen. Iedere auteur die verhalen aan Wollheim schonk en daardoor meewerkte aan de vernietiging van concurrerende tijdschriften die wel betaalden, moest op de zwarte lijst gezet worden.

Ik luisterde vol afgrijzen toe, in de wetenschap dat ik een verhaal voor niets geschonken had. Het was natuurlijk wel een verhaal waarvan ik dacht dat het toch niets waard was, maar het was niet bij me opgekomen dat ik door oneerlijke concurrentie andere auteurs het gras voor de voeten wegmaaide.

Ik had niet de moed om Tremaine te vertellen dat ik een van de schuldigen was, maar zodra ik thuiskwam schreef ik een brief aan Wollheim en verzocht hem een van de twee volgende alternatieven te accepteren: óf hij kon het verhaal onder pseudoniem publiceren zodat mijn schuld onbekend zou blijven, óf, als hij erop stond mijn naam te gebruiken, kon hij me vijf dollar betalen zodat ik als de zaak ooit ter sprake kwam naar waarheid kon vertellen hem het verhaal niet voor niets gegeven te hebben.

Wollheim gaf er de voorkeur aan mijn naam te gebruiken en stuurde me een cheque voor vijf dollar, maar hij deed dat met opmerkelijk veel tegenzin (en hij stond in die tijd al niet bekend om zijn zachte karakter). Hij begeleidde de cheque met een boze brief waar onder andere in stond dat ik zo wel een reusachtig honorarium per woord kreeg omdat alleen mijn naam enige waarde had en daar kreeg ik dus $2,50 per woord voor. Misschien had hij wel gelijk. Als het zo was, dan was het honorarium per woord inderdaad een record, en dat heb ik zelf tot op de dag van vandaag nog niet gebroken. Aan de andere kant vestigde de betaling voor het geheel ook wel een record. Voor geen enkel ander verhaal dat ik ooit geschreven heb heb ik zo weinig betaald gekregen.

Jaren later schreef de bekende science-fictionhistoricus Sam Moskowitz een korte biografie van me, die in het aprilnummer 1962 van Amazing verscheen. In de loop van die biografie geeft hij een versie van de bovengenoemde gebeurtenissen en beweert dan abusievelijk dat het John Campbell was die zich kwaad maakte om het schenken van verhalen zonder honorarium, en dat hij het was die dreigde me op de zwarte lijst te zetten.

Nee meneer!

Campbell had er niets mee te maken en, wat meer is, hij zou absoluut niet in staat geweest zijn om dreigementen te uiten. Als hij van tevoren geweten had dat ik van plan was een verhaal voor niets aan een concurrerend tijdschrift te schenken, dan zou hij me in uiterst vriendelijke bewoordingen op mijn domheid gewezen hebben en daar had hij het dan bij gelaten.

Ik was trouwens, hoewel ik wel probeerde mijn schuld voor Tremaine verborgen te houden, absoluut niet van plan het voor Campbell te verhelen. Al bij mijn volgende bezoek aan hem, op 16 december 1940, bekende ik hem alles, en hij reageerde er schouderophalend op.

Ik denk dat Campbell er volkomen zeker van was dat geen enkel tijdschrift dat van gratis verhalen afhankelijk was het lang vol kon houden, want de enige verhalen die het op die manier kon krijgen zouden door ieder ander afgewezen worden. En daar bleek hij gelijk in te hebben. Cosmic Stories hield het maar drie nummers vol, en Stirring Science Stories niet meer dan vier. 'Het geheime zintuig' bleef het enige verhaal van me dat ze publiceerden.

Wat Comet Stories aangaat, dat hield het vijf nummers vol, en hoewel Tremaine wel over een paar van mijn verhalen aarzelde, heeft hij er toch nooit een gekocht.

Het geheime zintuig

De vrolijke tonen van een wals van Strauss vulden de kamer. De muziek zwol aan en nam af onder de gevoelige vingers van Lincoln Fields, en door zijn half gesloten ogen kon hij haast de wervelende paren hun pirouetten zien draaien over de glanzend gewreven vloer van een of andere weelderige salon.

Muziek had altijd die invloed op hem. Het vulde zijn geest met dromen van louter schoonheid en veranderde zijn kamer in een paradijs van klanken. Zijn handen fladderden over de piano om de laatste verrukkelijke tooncombinaties te volvoeren en kwamen toen met tegenzin geleidelijk tot stilstand.

Hij zuchtte en een ogenblik lang bleef hij doodstil zitten alsof hij probeerde nog de laatste essentie van schoonheid uit de wegstervende naklanken te trekken. Toen draaide hij zich met een vage glimlach om naar de andere bewoner van de kamer.

Garth Jan glimlachte ook maar zei niets. Garth had veel sympathie voor Lincoln Fields, maar weinig begrip. Ze vormden twee aparte werelden - letterlijk - want Garth was afkomstig uit de reusachtige ondergrondse steden van Mars terwijl Fields een produkt van het zich naar alle richtingen uitstrekkende Aardse New York was.

'Hoe vond je dat, Garth, ouwe jongen?' vroeg Fields zonder veel hoop.

Garth schudde zijn hoofd. Hij zei op zijn exacte, angstvallig nauwkeurige manier: 'Ik heb met aandacht geluisterd en kan naar waarheid zeggen dat het niet onaangenaam was. Er is sprake van een zeker ritme, een soort cadans, die werkelijk vrij kalmerend werkt. Maar mooi? Nee!'

Er blonk medelijden in Fields ogen, een medelijden dat haast pijnlijk was, zo hevig was het. De Martiaan kruiste zijn blik en begreep helemaal wat het te betekenen had, maar toch kwam er geen vonk van afgunst in zijn ogen. Zijn knokige reuzengestalte bleef dubbelgebogen in een stoel zitten die veel te klein voor hem was en één mager been slingerde lui heen en weer.

Fields sprong onstuimig van zijn plaats en pakte zijn metgezel bij zijn arm. 'Vooruit! Ga zelf op het bankje zitten.'

Garth gehoorzaamde vriendelijk. 'Ik zie dat je een klein experiment wilt uitoefenen,' zei hij.

'Goed geraden. Ik heb wetenschappelijke werken gelezen die alles over het verschil in zintuiglijke uitrusting tussen de Aardmens en de Martiaan probeerden te verklaren, maar ik heb het nooit helemaal kunnen begrijpen.'

Hij sloeg de tonen C en F in één octaaf aan en keek de Martiaan vragend aan.

'Als er al een verschil is,' zei Garth twijfelachtig, 'dan is dat wel een heel klein verschil. Als ik terloops geluisterd had, zou ik zeker zeggen dat je tweemaal dezelfde noot had aangeslagen.'

De Aardmens was verbaasd. 'En dit?' Hij sloeg C en G aan.

'Deze keer kan ik het verschil wel horen.'

'Nou, dan denk ik dat alles wat ze over jouw volk zeggen wel waar is. Arme kerels, met zo'n primitief gehoorzintuig opgescheept te moeten zitten. Jullie weten niet wat je mist.'

De Martiaan haalde fatalistisch zijn schouders op. 'Je mist niet wat je nooit bezeten hebt.'

Garth Jan verbrak de korte stilte die op zijn woorden volgde. 'Besef je wel dat dit het eerste tijdperk van de geschiedenis is waarin twee intelligente rassen in staat zijn geweest met elkaar te communiceren? De vergelijking van de zintuiglijke uitrusting is hoogst belangwekkend - en geeft een verruiming van iemands levensopvattingen.'

'Dat is waar,' gaf de Aardmens toe, 'hoewel die vergelijking toch voor ons wel het gunstigst uitvalt. Je weet dat een Aardse bioloog vorige maand nog verklaarde hoezeer het hem verbaasde dat een ras, dat op het gebied van de zintuiglijke waarneming zo slecht toegerust was, zo'n hoge beschaving als die van jullie had kunnen ontwikkelen.'

'Alles is betrekkelijk, Lincoln. Wat wij hebben is voor ons voldoende.'

Fields voelde een groeiende teleurstelling in zich opkomen. 'Maar als je tenminste maar wist, Garth, als je tenminste maar wist wat je miste.

Je hebt nooit de schoonheid van een zonsondergang gezien of een in de wind golvend veld met bloemen. Je kunt het blauw van de hemel niet bewonderen, of het groen van het gras, het geel van rijp geworden graan. Voor jou bestaat de wereld uit schakeringen van donker en licht.' De gedachte deed hem huiveren. 'Je kunt geen bloem ruiken en de tere geur ervan niet waarderen. Je kunt zelfs niet genieten van zoiets simpels als een goed, stevig maal. Je kunt niet proeven en niet ruiken en geen kleuren zien. Ik heb medelijden met je om de saaie wereld waar je in leeft.'

'Wat jij zegt is zinloos, Lincoln. Aan mij moet je geen medelijden verspillen, want ik ben even gelukkig als jij.' Hij stond op en pakte zijn wandelstok: noodzakelijk voor hem in het grotere gravitatieveld van Aarde.

'Je moet niet met zo'n makkelijke superioriteit over ons oordelen, weet je.' Daar scheen de angel vooral te steken. 'Wij gaan ook niet prat op zekere prestaties van ons ras waar jij niets van af weet.'

En toen, alsof hij oprecht spijt had van zijn woorden, vertrok zijn gezicht zich tot een wrange grimas en liep hij naar de deur.

Fields zat een ogenblikje verbijsterd na te denken, sprong toen overeind en holde de Martiaan achterna, die net naar de uitgang strompelde. Hij pakte Garth bij zijn schouder en stond erop dat hij terug zou keren.

'Wat bedoelde je met die laatste opmerking?'

De Martiaan wendde zich af alsof hij niet in staat was de ander in het gezicht te kijken. 'Vergeet het maar, Lincoln. Het was niet meer dan een moment van indiscretie toen je ongevraagde medelijden me op mijn zenuwen begon te werken.'

Fields keek hem scherp aan. 'Het is waar, niet? Het is logisch dat Martianen zintuigen bezitten die de Aardmensen niet hebben, maar het is niet redelijk meer als jullie dat geheim willen houden.'

'Goed, het is nu eenmaal zo. Maar nu je het door mijn eigen stommiteit te weten gekomen bent, ga je er misschien wel mee akkoord er niet verder over te spreken?'

'Vanzelfsprekend! Ik zal zwijgen als het graf, hoewel ik verdomd mag zijn als ik er iets van begrijp. Wat is dat geheime zintuig van jullie eigenlijk?'

Garth Jan haalde lusteloos zijn schouders op. 'Hoe kan ik je dat uitleggen? Kun jij voor mij definiëren wat kleur is, terwijl ik het me niet eens voor kan stellen?'

'Ik vraag niet om een definitie. Vertel me waarvoor het gebruikt wordt. Toe,' hij pakte de ander bij zijn schouder, 'waarom zou je het niet doen. Ik heb je toch geheimhouding beloofd.'

De Marsbewoner slaakte een diepe zucht. 'Veel zul je er niet aan hebben. Zou het je voldoening geven als je wist dat, wanneer jij me twee bakken liet zien, elk met een heldere vloeistof gevuld, ik je onmiddellijk zou kunnen zeggen of een van beide vergiftig was? Of, als je me een koperdraad zou laten zien, ik je onmiddellijk zou kunnen zeggen of er elektrische stroom door liep, zelfs als die maar een duizendste van een ampère bedroeg? Of als ik je de temperatuur van welke substantie ook tot op drie graden nauwkeurig zou kunnen zeggen, zelfs als je die substantie op een afstand van vijf meter van me hield? Of als ik ... nou ja, ik heb al genoeg gezegd.'

'Is dat alles?' vroeg Fields dringend, met een kreet van teleurstelling.

'Wat wil je dan nog meer?'

'Alles wat je daar beschreven hebt is erg nuttig, maar waar schuilt de schoonheid ervan? Heeft dat vreemde zintuig van jullie behalve voor het lichaam dan geen waarde voor de geest?'

Garth Jan maakte een ongeduldig gebaar. 'Het is werkelijk onzinnig zoals jij praat, Lincoln. Ik heb je alleen maar gegeven waar je om vroeg, de dingen waar ik dat zintuig voor gebruiken kan. Ik heb toch zeker niet geprobeerd om je de aard ervan uit te leggen. Neem nu jullie kleurgevoel eens. Voor zover ik het zien kan dient het alleen maar om bepaalde fijne onderscheiden te maken die ik niet maken kan. Jij kunt bijvoorbeeld zekere chemische oplossingen van elkaar onderscheiden door wat jullie kleur noemen terwijl ik mijn toevlucht tot chemische analyses zou moeten maken. Waar ligt de schoonheid daarvan?'

Fields opende zijn mond om iets te zeggen maar de Martiaan legde hem met een knorrig gebaar het zwijgen op. 'Ik weet het wel. Je gaat nu weer onzin uitkramen over zonsondergangen en dat soort zaken. Maar wat weet jij van schoonheid? Heb jij ooit geweten wat het was, getuige te zijn van de schoonheid van naakte koperen draden als er een wisselstroom door gejaagd wordt? Heb je wel eens de tere schoonheid van inductiestroom in een solenoïde ondergaan als er een magneet door geleid wordt? Heb je ooit een Martiaanse portwem bijgewoond?'

Garth Jans ogen waren vochtig geworden van de gedachten die dit bij hem opriep, en Fields staarde stomverbaasd toe. Nu waren de rollen omgedraaid en zijn meerwaardigheidsgevoel liet hem plotseling helemaal in de steek.

'Ieder ras heeft zijn speciale eigenschappen,' mompelde hij met een fatalisme dat maar een zweempje hypocrisie bevatte, 'maar ik zie niet in waarom jullie er verdomme zo'n geheim van moeten maken. Wij Aardmensen hebben niets voor jullie ras geheim gehouden.'

'Beschuldig ons nu niet van ondankbaarheid,' riep Garth Jan heftig uit. Volgens de ethische code op Mars was ondankbaarheid wel de ergste zonde, en bij die insinuatie liet Garth alle voorzichtigheid varen. 'Wij Martianen doen nooit iets zonder reden. En het is zeker niet ter wille van ons zelf dat we dit schitterende vermogen verborgen houden.'

De Aardmens glimlachte spottend. Hij was iets op het spoor - dat voelde hij in zijn botten - en de enige manier om het eruit te krijgen was door plagen.

'Er zal ongetwijfeld wel iets nobels achter zitten. Het is anders wel een eigenaardige eigenschap van jullie ras dat je altijd weer altruïstische motieven voor je daden weet te vinden.'

Garth Jan beet woedend op zijn lip. 'Je hebt niet het recht dat te zeggen.' Een ogenblik dacht hij erover bezorgdheid over Fields' toekomstige gemoedsrust als reden voor zijn zwijgen aan te voeren, maar diens spottende toespeling op zijn 'altruïsme' had dat onmogelijk gemaakt. Een gevoel van woede maakte zich geleidelijk van hem meester en dwong hem tot zijn besluit.

De toon van koele onvriendelijkheid in zijn stem was niet te miskennen. 'Ik zal het je uitleggen door een analogie.' De Marsbewoner staarde recht voor zich uit terwijl hij sprak en hield zijn ogen half gesloten.

'Jij zei me dat ik in een wereld leef die louter uit schakeringen van licht en donker samengesteld is. Jij probeert me je eigen wereld te beschrijven die uit oneindige afwisseling en schoonheid bestaat. Ik luister maar het kan me eigenlijk weinig schelen. Ik heb het nooit gekend en zal het nooit kunnen kennen. Men huilt niet over het verlies van wat men nooit bezeten heeft.

Maar... als jij me nu eens het vermogen zou kunnen geven om vijf minuten lang kleur te zien? Als ik me nu eens vijf minuten lang verlustigde in wonderen waar ik nooit van gedroomd had? En als ik het na die vijf minuten nu eens voor altijd terug moest geven? Zouden die vijf minuten paradijs dan een leven lang van spijt achteraf waard zijn, een leven lang van onvoldaanheid om mijn eigen tekortkomingen? Zou het niet veel beter tegenover mij geweest zijn, als je me in eerste instantie nooit iets over kleur verteld had en zo de altijd-aanwezige verlokking ervan van me weg had gehouden?'

Gedurende dat laatste deel van de toespraak van de Martiaan was Fields opgestaan en sperde zijn ogen open, want een fantastisch vermoeden had plotseling bij hem postgevat. 'Bedoel je dat een Aardmens als hij dat wilde over het Martiaanse zintuig zou kunnen beschikken?'

'Gedurende vijf minuten in een heel leven,' Garth Jans ogen werden dromerig, 'en in die vijf minuten ...'

Hij zweeg plotseling in verwarring en keek zijn metgezel woedend aan: 'Je weet al meer dan goed voor je is. Zorg dat je je belofte niet vergeet.'

Hij stond haastig op en strompelde zo snel als hij kon weg, zwaar op de wandelstok steunend. Lincoln Fields deed niets om hem tegen te houden. In gedachten verzonken bleef hij zitten.

Door de grote hoogte van de grot was het dak in een nevelige duisternis gehuld waar op regelmatige afstanden lichtende bollen van radiet in zweefden. De lucht, verwarmd door die ondergrondse vulkanische laag, waaide in zachte vleugjes langs hem heen. Voor Lincoln Fields strekte zich de brede, geplaveide boulevard van de voornaamste stad op Mars uit, geleidelijk vervagend in de verte.

Onhandig klotste hij naar de ingang van het huis van Garth Jan; de vijftien centimeter dikke loodlaag die onder elk van zijn schoenen bevestigd was bezorgde hem oneindig veel last. Hoewel dat altijd nog beter was dan het niet te beheersen gespring van de Aardse spieren in deze lichtere zwaartekracht.

De Marsbewoner was verbaasd zijn vriend van zes maanden geleden te zien, maar niet direct blij. Dat viel Fields al gauw op maar hij glimlachte alleen maar een beetje in zichzelf. Toen ze de eerste beleefdheden uitgewissseld en de conventionele opmerkingen gemaakt hadden, gingen ze zitten.

Fields drukte zijn sigaret uit in het asbakje en ging, plotseling heel ernstig, rechtop zitten. 'Ik ben om die vijf minuten komen vragen die je me volgens jou kunt geven! Mag ik ze hebben?'

'Is dat een retorische vraag? Dan hoef ik er toch zeker geen antwoord op te geven.' De toon waarop Garth sprak was onverholen minachtend.

De Aardmens keek de ander peinzend aan. 'Heb je er geen bezwaar tegen als ik in een paar woorden mijn standpunt uiteenzet?'

De Marsbewoner glimlachte onverschillig. 'Het zou geen enkel verschil maken,' zei hij.

'Toch waag ik het erop. De situatie is zo: 'Ik ben in weelde geboren en opgegroeid en op een werkelijk walgelijke manier verwend. Ik heb nog nooit een redelijk verlangen gehad dat ik niet in vervulling heb kunnen zien gaan en ik weet eenvoudig niet wat het betekent om niet te krijgen wat ik hebben wil. Begrijp je?'

Er kwam geen antwoord en hij vervolgde: 'Ik heb mijn geluk gevonden in prachtige dingen om te zien, prachtige woorden en prachtige klanken. Ik heb van de schoonheid een cultus gemaakt. Kortom, ik ben een estheet.'

'Hoogst interessant.' De onaandoenlijke gelaatsuitdrukking van de Martiaan onderging niet de minste verandering. 'Maar wat heeft dit alles met het onderhavige probleem te maken?'

'Alleen maar dit: Jij hebt het over een nieuwe vorm van schoonheid, een vorm die mij nu nog onbekend is en zelfs volledig ondenkbaar, maar een die ik zou kunnen leren kennen als jij het wilde. Dat idee trekt me aan. Meer dan dat zelfs, het wordt een obessie voor me. En ik wil je er nog eens aan herinneren dat wanneer een idee me begint te obsederen, ik eraan toegeef, dat heb ik altijd gedaan.'

'Jij bent in dit geval niet de meester,' waarschuwde Garth Jan. 'Het is misschien wel wat grof van me je hier aan te herinneren, maar mij kun je niet dwingen, zie je. Jouw woorden zijn in feite hoogst beledigend in wat ze impliceren.'

'Ik ben blij dat je dat gezegd hebt, want daardoor kan ik op mijn beurt ook grof zijn zonder mijn geweten te kwetsen.'

Garth Jans enige reactie hierop was een zelfverzekerde grijns.

'Ik stel jou mijn eis,' zei Fields langzaam, 'in naam van de dankbaarheid.'

'Dankbaarheid?' De Martiaan schrok heftig op.

Er lag een brede grijns om Fields' mond: 'Het is een beroep dat - volgens jullie eigen ethiek - geen rechtschapen Martiaan kan weigeren. Jij bent mij dankbaarheid verschuldigd, omdat je door mij toegang verkregen hebt tot de huizen van de grootste, meest achtenswaardige mannen van Aarde.'

'Dat weet ik wel.' Een blos van woede steeg naar Garth Jans gezicht. 'Het is niet beleefd van je me daaraan te herinneren.'

'Ik heb geen keus. Op Aarde heb je me de dankbaarheid die je me verschuldigd bent woordelijk toegegeven. Ik eis nu de kans op om dat geheimzinnige zintuig dat jij zo geheim houdt te bezitten - in naam van die erkende dankbaarheid. Kun je nu nog weigeren?'

'Je weet dat ik niet kan weigeren,' kwam het sombere antwoord. 'Ik aarzelde alleen ter wille van jou zelf.'

De Marsbewoner stond op en stak hem ernstig zijn hand toe: 'Je hebt me klem, Lincoln. Goed dan. Maar daarna ben ik je niets meer schuldig. Hiermee heb ik de schuld van mijn dankbaarheid ingelost. Afgesproken?'

'Afgesproken!' Ze drukten elkaar de hand en Lincoln Fields vervolgde op heel andere toon: 'Maar we zijn toch nog vrienden, niet? Deze kleine woordenwisseling zal toch niets bederven?'

'Ik hoop het niet. Kom! Laten we vanavond samen eten dan kunnen we tijd en plaats van je... eh... vijf minuten bespreken.'

Lincoln Fields deed al zijn best om de lichte nervositeit die hem beving terwijl hij in Garth Jans privé-'concert'-salon zat te wachten te onderdrukken. Hij had ineens zin om te lachen toen de gedachte in hem opkwam dat hij zich precies zo voelde als wanneer hij in de wachtkamer van een tandarts zat te wachten.

Hij stak zijn tiende sigaret op, nam twee trekjes en gooide hem weer weg. 'Je maakt er wel erg veel werk van, Garth,' zei hij.

De Martiaan haalde zijn schouders op: 'Je hebt maar vijf minuten dus dan kan ik er maar beter voor zorgen dat daar zo goed mogelijk gebruik van wordt gemaakt. Je gaat een gedeelte van een portwem 'horen', wat voor ons zintuig hetzelfde is als een grote symfonie (zo heet dat toch?) voor jullie gehoor.'

'Moeten we nog erg lang wachten? De spanning, als ik eens banaal mag zijn, is niet uit te houden.'

'We wachten op Novi Lon, die de portwem gaat bespelen, en op Done Vol, mijn privéarts. Ze komen zo.'

Fields liep naar het lage podium dat het midden van de kamer in beslag nam en bekeek met nieuwsgierige belangstelling het ingewikkelde mechaniek dat er op stond. Het voorste gedeelte ervan was in blinkend aluminium gevat, dat alleen maar zeven rijen glimmende zwarte knoppen aan de bovenzijde en vijf grote witte pedalen beneden bloot liet. Maar aan de achterkant was het toestel geheel open, en de binnenkant vertoonde een ongelofelijk ingewikkeld patroon van elkaar kruisende en weer opnieuw kruisende dunne draden.

'Wat een merkwaardig ding,' merkte de Aardmens op.

De Marsbewoner kwam naast hem staan op het podium: 'Het is een erg duur instrument. Het heeft me tienduizend Martiaanse punten gekost.'

'Hoe werkt het?'

'Niet zo heel veel anders dan een Aardse piano. Elk van de bovenste knoppen bedient weer een ander elektrisch circuit. Een ervaren portwem-speler kan, door de knoppen afzonderlijk of tezamen te manipuleren, ieder denkbaar patroon van elektrische stroom vormen. De pedalen beneden bedienen de stroomsterkte.'

Fields knikte afwezig en liet zijn vingers in het wilde weg over de knoppen glijden. Bij toeval merkte hij dat de kleine galvanometer die vlak boven de toetsen was aangebracht telkens als hij een knop indrukte heftig uitsloeg. Afgezien daarvan onderging hij niets.

'Speelt het instrument nu echt?'

De Martiaan glimlachte: 'Ja, het speelt. En een reeks ongelofelijk gruwelijke wanklanken ook.'

Hij ging op een bankje voor het instrument zitten, mompelde: 'Zo moet het!' en liet zijn vingers snel en nauwkeurig over de blinkende knoppen spelen.

Het geluid van een schelle Martiaanse stem die in schrille tonen iets schreeuwde onderbrak hem plotseling en Garth Jan hield abrupt op, gegeneerd. 'Dit is Novi Lon,' zei hij gauw tegen Fields. 'Als gewoonlijk moet hij niets van mijn spel hebben.'

Fields stond op om de pas aangekomene te begroeten. Zijn schouders waren gebogen en het was duidelijk dat hij heel oud was. Een fijn netwerk van rimpels, vooral om ogen en mond, overdekte zijn gezicht.

'Zo, dus dit is de jonge Aardmens,' riep hij in Engels met een sterk accent. 'Ik keur uw onbezonnenheid af maar kan met uw verlangen, een portwem bij te wonen, meevoelen. Het is erg jammer dat u ons zintuig niet langer dan vijf minuten kunt beschikken. Zonder dat kun je van niemand werkelijk zeggen dat hij leeft.'

Garth Jan lachte: 'Hij overdrijft, Lincoln. Hij is een van de grootste musici van Mars, en denkt dat iedereen die niet liever een portwem bijwoont dan dat hij ademhaalt tot de ondergang gedoemd is.' Hij omhelsde de oude man hartelijk: 'In mijn jeugd was hij mijn leraar en hij heeft heel wat lange uren geworsteld om me de juiste combinaties van de circuits bij te brengen.'

'En uiteindelijk is het me toch niet gelukt, domkop die je bent,' snauwde de oude Martiaan. 'Ik heb je poging om te spelen gehoord toen ik binnenkwam. Je hebt nog steeds de juiste fortgass-combinatie niet geleerd. Je was bezig de ziel van de grote Bar Danin te ontheiligen. Mijn leerling! Bah! Een schande is het!'

De komst van de derde Martiaan, Done Vol, belette Novi Lon zijn tirade voort te zetten. Garth, blij met die onderbreking, liep haastig op de arts toe.

'Is alles gereed?'

'Ja,' bromde Vol knorrig, 'en het zal een bijzonder oninteressant experiment worden. We kennen alle resultaten al van tevoren.' Zijn blik viel op de Aardmens, en hij nam hem minachtend op. 'Is dit de persoon die ingeënt wil worden?'

Lincoln Fields knikte begerig en voelde plotseling zijn mond en keel droog worden. Onzeker nam hij de pas aangekomene op en hij voelde zich slecht op zijn gemak toen hij een klein flesje met een heldere vloeistof en een injectiespuit in het oog kreeg, die de dokter uit een tasje dat hij bij zich droeg, nam.

'Wat gaat u doen?' vroeg hij op dringende toon.

'Hij gaat je alleen maar een injectie geven. Kwestie van een seconde,' verzekerde Garth Jan hem. 'Zie je, de zintuiglijke organen in dit geval zijn verscheidene groepen cellen in de hersenschors. Ze worden geactiveerd door een hormoon, waarvan een synthetisch preparaat gebruikt wordt om de slapende cellen te stimuleren van de weinige Martianen die... eh... "blind" geboren worden. Jij krijgt straks de zelfde behandeling.'

'O!...' dus Aardmensen hebben die cortexcellen ook?'

'In een uiterst rudimentaire staat. Het geconcentreerde hormoon zal ze activeren, maar voor niet langer dan vijf minuten. Na dat moment worden ze als gevolg van hun ongewone activiteit letterlijk uitgeblazen. Daarna kunnen ze onder geen enkele omstandigheid meer gereactiveerd worden.'

Done Vol voltooide zijn laatste voorbereidingen en kwam op Fields toe. Zonder een woord te zeggen strekte Fields zijn rechterarm uit en de injectienaald werd erin gestoten.

Na afloop van de operatie wachtte de Aardbewoner nog een paar ogenblikken en waagde toen een beverig lachje: 'Ik voel helemaal geen verandering.'

'Dat duurt ook wel een minuut of tien,' legde Garth uit. 'Het kost tijd. Ga gewoon achterover zitten en ontspan je. Novi Lon is met Bar Danins Kanalen in de woestijnbegonnen - dat is mijn lievelingsnummer - en wanneer het hormoon begint te werken zul je er precies middenin zitten.'

Nu de teerling onherroepelijk geworpen was, merkte Fields dat hij er onaandoenlijk kalm onder bleef. Novi Lon speelde als een razende, en Garth Jan, die rechts van de Aardmens zat, ging al helemaal op in de compositie. Zelfs Done Vol, de bedillerige dokter, had voor deze keer zijn gemelijkheid opzij gezet.

Fields zat in zich zelf te giechelen. De Martianen luisterden met aandacht maar voor hem was de kamer zonder enig geluid en - bijna - ook zonder enige andere gewaarwording. Als het - nee, dat was natuurlijk onmogelijk - maar als het allemaal eens een zorgvuldig uitgewerkte practical joke was? Hij bewoog zich onrustig in zijn stoel en zette die gedachte boos van zich af.

Tien minuten gingen voorbij; de vingers van Novi Lon vlogen over de knoppen; de uitdrukking op Garth Jans gezicht was er een van ongeveinsde verrukking.

Toen begonnen Lincoln Fields' ogen snel te knipperen. Een ogenblik leek het of een stralenkrans van kleuren de musicus en zijn instrument omgaf. Hij kon het niet thuisbrengen, maar het was er. Het nam in omvang toe en verspreidde zich tot de hele kamer er vol van was. Andere tinten voegden zich erbij en nog weer andere. Ze zwenkten en zweefden; breidden zich uit en trokken zich samen; veranderden bliksemsnel en bleven toch gelijk. Ingewikkelde patronen van schitterende tinten vormden zich en verbleekten, troffen de oogappels van de jongeman in geluidloze uitbarstingen van kleur.

Tegelijkertijd ontstond de indruk van geluid. Van een fluistering zwol het aan tot een grandioze, weergalmende schreeuw die in trillende tremolo's op en neer zweefde langs de toonladder. Het leek of hij ieder instrument tegelijkertijd hoorde, van fluit tot basviool, en toch klonk paradoxaal genoeg elk instrument met een op zichzelf staande helderheid in zijn oor.

En tegelijk hiermee kwam nog de subtielere gewaarwording van geur. Van een vaag vermoeden, niet meer dan een spoor, zwol het aan tot een fantastisch bloemenveld. Tere kruidige geuren volgden elkaar in hoe langer hoe krachtiger opeenvolging op; in zachte vleugjes van genot.

Maar dit alles was nog niets. Dat wist Fields. Op de een of andere manier wist hij dat wat hij zag, hoorde en rook niet meer dan zinsbegoochelingen waren, luchtspiegelingen van een brein dat als een razende probeerde een volkomen nieuwe conceptie op de oude vertrouwde manier te interpreteren.

Geleidelijk stierven de kleuren en de klanken en de geuren weg. Zijn brein begon zich te realiseren dat dat waardoor het getroffen werd iets was waar het tot nu toe nog geen enkele ervaring mee had. Het effect van het hormoon werd sterker en plotseling - in één klap - begreep Fields wat de gewaarwording was die hij onderging.

Hij zag het niet - hoorde het niet - rook het niet - proefde het niet - of voelde het niet. Hij wist wat het was maar kon er geen woord voor bedenken. Langzaam realiseerde hij zich dat er geen woord voor was. En nog langzamer drong het tot hem door dat er zelfs geen enkel begrip voor was.

Toch wist hij wat het was.

Zijn brein werd getroffen door iets dat uit zuivere golven van genot bestond - iets dat hem boven zichzelf uittilde en hem hals over kop in een universum wierp dat hij nog niet eerder gekend had. Hij viel door een eindeloze eeuwigheid van... iets. Het was geen geluid of gezicht maar het was... iets. Iets dat hem helemaal omhulde en zijn omgeving voor hem verborgen hield... dat was het. Het was eindeloos en oneindig in zijn verscheidenheid en met iedere op hem losbarstende golf ving hij een glimp van een verderliggende horizon op en werd die wonderbaarlijke mantel van gewaarwording dikker - en zachter - en prachtiger.

Toen kwam de dissonant. Eerst als een klein barstje, dat een volmaakte schoonheid ontsierde. Maar zich uitbreidde en vertakte en steeds groter werd tot het als een donderslag - maar zonder geluid - uit elkaar spatte.

Lincoln Fields zat weer in de concertkamer, versuft en verbijsterd.

Hij vloog uit zijn stoel op en pakte Garth Jan heftig bij zijn arm: 'Garth! Waarom is hij opgehouden? Zeg hem dat hij door moet gaan! Zeg het hem!'

De verschrikte uitdrukking op Garth Jans gezicht ging over in medelijden: 'Hij speelt nog, Lincoln.'

In de benevelde, starende blik van de Aardmens was geen spoor van begrip. Met nietsziende ogen staarde hij om zich heen. Novi Lons vingers snelden nog even vlug als altijd over het toetsenbord; de uitdrukking op zijn gezicht was nog even verrukt. Uiterst langzaam drong de waarheid tot de Aardmens door, en zijn ogen waren vol afgrijzen.

Met één schorre kreet ging hij zitten en begroef zijn hoofd in zijn handen.

De vijf minuten waren voorbij! Er zou geen terugkeer mogelijk zijn!

Garth Jan glimlachte, een verschrikkelijk boosaardige glimlach: 'Daarnet had ik nog medelijden met je, Lincoln, maar nu ben ik blij, blij! Jij hebt me dit afgedwongen, jij hebt me dit laten doen. Ik hoop dat jij nu voldaan bent, want ik ben het zeker. Gedurende de rest van je leven,' zijn stem daalde tot een sissend gefluister, 'zul je je deze vijf minuten herinneren en weten wat je mist, wat je nooit weer terug kunt krijgen. Je bent blind, Lincoln, blind!'

De Aardmens hief een hevig ontdaan gezicht op en grijnsde, maar bracht het niet verder dan een verschrikkelijk ontbloten van zijn tanden. Het kostte hem iedere gram wilskracht die hij bezat om een kalme houding te bewaren.

Hij durfde niet te spreken. Met aarzelende stap liep hij de kamer uit, zijn hoofd tot het laatste toe opgeheven.

En in hem herhaalde dat kleine, bittere stemmetje telkens en telkens weer: 'Je bent hier als een normaal mens binnengekomen! Je vertrekt als een blinde - een blinde - een BLINDE.'

Commentaar 8

De zomer van 1939 was voor mij vol twijfels en onzekerheid.

In juni had ik mijn examen aan Columbia gedaan en mijn kandidaats gehaald. Tot zover was alles in orde. Maar mijn tweede serie pogingen om op de medische faculteit te komen was, evenals de eerste, mislukt. Nu was ik ook eigenlijk nooit zo heel erg verlangend geweest om op de medische faculteit te komen en ik had er alleen maar wat halfslachtige pogingen toe gedaan, maar het gevolg was dat ik nu niets om handen had.

Wat moest ik nu doen? Ik had geen zin om naar een of ander onbestemd baantje te gaan zoeken, zelfs al waren die te vinden, dus moest ik wel verder met mijn opleiding. Ik had als hoofdvak scheikunde gestudeerd, en nu de medische faculteit mislukt was, was de meest logische stap die ik moest ondernemen, doorgaan voor mijn doctoraal scheikunde.

Het belangrijkste probleem was of ik dit financieel wel zou kunnen bolwerken. (Dat zou ook het belangrijkste probleem geweest zijn, zelfs nog meer, als ik aan de medische faculteit was gaan studeren.) Columbia was al een dubbeltje op zijn kant geweest, en mijn kleine inkomen als schrijver van ongeveer $200 gedurende mijn vierde jaar was een aanzienlijke bijdrage geweest.

Vanzelfsprekend moest ik doorgaan met schrijven en, al even vanzelfsprekend, maakte mijn gedeprimeerde toestand het me erg moeilijk om te schrijven. Die zomer speelde ik het klaar één verhaal te schrijven; het heette 'Life Before Death'.

'Life Before Death' was mijn eerste poging tot iets anders dan science-fiction. Het bewoog zich wel op het ermee verwante gebied van de fantasy (even fantastisch als science-fiction, maar zonder de beperkte noodzakelijkheid van wetenschappelijke aannemelijkheid).

De reden voor mijn poging om het met fantasy te proberen was dat in het begin van 1939 Street & Smith met de publicatie van een nieuw tijdschrift begonnen, Unknown, waarvan Campbell redacteur was.

Unknown viel direct bij me in de smaak. Het bracht verhalen van het soort dat nu 'volwassen fantasy' genoemd wordt, en de manier van schrijven in dit blad leek me nog geavanceerder en literairder dan in Astounding. Vanzelfsprekend wilde ik wanhopig graag een verhaal in dit nieuwe, wonderbaarlijke tijdschrift plaatsen.

'Life Before Death' was een poging in die richting, maar afgezien van het blote feit dat het een fantasie was, herinner ik me er niets meer van. Op 11 juli legde ik het aan Campbell voor en op de negentiende had ik het weer in handen. Ik heb het nooit ergens gepubliceerd en het bestaat niet meer.

Augustus was nog erger. Heel Europa weergalmde van de afschuwelijke mogelijkheid dat er oorlog zou komen, en op 1 september begon met de Duitse invasie van Polen de tweede wereldoorlog. Gedurende die crisis kon ik niets anders doen dan naar de radio luisteren. Pas op 11 september kon ik weer lang genoeg stil zitten om met een nieuw verhaal te beginnen: 'The Brothers'.

'The Brothers' was science-fiction, en alles wat ik me ervan herinneren kan was dat het over twee broers ging, een brave en een slechte, en over een wetenschappelijke uitvinding waar een van beiden mee bezig was. Op 5 oktober gaf ik het aan Campbell en op de 11e werd het afgewezen. Ook dat heb ik nooit ergens geplaatst en het bestaat ook niet meer.

De zomer was dus vruchteloos voorbijgegaan en nu kreeg ik met een nieuw probleem te kampen. De Columbia-universiteit was er absoluut niet happig op me als doctoraal-student te nemen. Ze hadden het gevoel dat ik die positie alleen maar zou gebruiken om pas op de plaats te maken tot ik nog eens kon proberen om toegang tot de medische faculteit te krijgen.

Ik bezwoer dat dit niet zo was maar mijn positie was wel kwetsbaar want als premedisch student was ik niet verplicht geweest een college in fysische scheikunde te volgen en had dat dus ook niet gedaan. Maar fysische scheikunde was wel een vereiste om als doctoraalstudent in de scheikunde verder te gaan.

Ik bleef aandringen, en tenslotte deed de toelatingscommissie me het volgende voorstel: ik moest een vol jaar voorbereidende colleges volgen en, tegelijkertijd, een college in fysische scheikunde en daar op zijn minst een B in halen. Als ik die B niet haalde zou ik eruit vliegen en mijn collegegeld zou ik natuurlijk niet terugkrijgen.

Een van de leden van de commissie vertelde me enkele jaren later dat ze me dit aanbod deden in de overtuiging dat ik een reeks voorwaarden die zo ongunstig voor me waren toch niet aan zou nemen. Maar ik had nooit moeilijkheden gehad met het volgen van cursussen en daarom kwam de gedachte zelfs geen moment bij me op dat een reeks vereisten waarin alleen maar van me gevraagd werd bepaalde graden te behalen ongunstig voor me kon zijn.

Ik stemde dus toe, en toen het einde van het eerste semester in een groep van zestig maar drie man een A voor fysische scheikunde gehaald hadden, en ik een van die drie was, werd de proeftijd opgeheven.

Omstreeks december was ik al ver genoeg met mijn studie gekomen om er voldoende zeker van te zijn dat ik aan alle vereisten zou voldoen. De enige onzekerheid die nog overbleef was van financiële aard. Ik moest weer gaan schrijven.

Table of Contents

- Het begin
- De dreiging van Callisto
- Commentaar 1
- Ring om de Zon
- Commentaar 2
- Het luisterrijke bezit
- Commentaar 3
- Trends
- Commentaar 4
- Een wapen, te vreselijk om te gebruiken
- Commentaar 5
- Zwarte broeder van de vlam
- Commentaar 6
- Halfbloed
- Commentaar 7
- Het geheime zintuig
- Commentaar 8