Author: Isaac Asimov; Jean-A. Schalekamp
Date: 1974-01-01 08:00:00+00:00
Keywords: Fantasy; Anthologies; Science Fiction
Description: Door de wereldfaam die Isaac Asimov geniet, zou men bijna vergeten dat ook hij eens een onbekende beginner was. De drie delen 'Vroege werken' tonen ons een nog niet zo geroutineerde, maar des te meer geïnspireerde jonge Asimov. Ze bevatten verhalen uit de jaren 1939-1948 die nog niet eerder gebundeld waren. Vroege werken 1: De dreiging van Callisto Vroege werken 2: Het superneutron Vroege werken 3: De Rode Koningin Elk deel vormt een afgerond geheel. Asimov becommentarieert de verhalen met een keine ontstaansgeschiedenis: over de aanleiding, de kritiek die hij te verwerken kreeg, de schamele d
Publisher: Bruna

Tekst op de achterkant

Isaac Asimov

HET SUPERNEUTRON

VROEGE WERKEN 2

1940-1941

Door de wereldfaam die Isaac Asimov geniet, zou men bijna vergeten dat ook hij eens een onbekende beginner was. De drie delen 'Vroege werken' tonen ons een nog niet zo geroutineerde, maar des te meer geïnspireerde jonge Asimov. Ze bevatten verhalen uit de jaren 1939-1948 die nog niet eerder gebundeld waren.

Vroege werken 1 De dreiging van Callisto

Vroege werken 2 Het superneutron

Vroege werken 3 De Rode Koningin

Elk deel vormt een afgerond geheel. Asimov becommentarieert de verhalen met een kleine ontstaansgeschiedenis: over de aanleiding, de kritiek die hij te verwerken kreeg, de schamele dollars die hij ervoor ontving.

Voor de liefhebbers voortreffelijke verhalen; voor de fans en kenners een stuk geschiedenis van de Golden Age. Voor hen bevat dit deel tevens een volledige opsomming van de vroege verhalen, met vermelding van Nederlandse titel en uitgave.

bruna sience fiction 70

Isaac Asimov

Het superneutron

VROEGE WERKEN 2

1940-1941

A.W. Bruna & Zoon Utrecht/Antwerpen

Dit e-boek is gemaakt voor persoonlijk gebruik
en is niet bestemd voor commerciële doeleinden.

Als u hiervoor heeft betaald, bent u opgelicht!

Mei, 2012

De tekst is aangepast aan de spelling van 2006.

oorspronkelijke titels

The Early Asimov or, Eleven Years of Trying

© by 1972 by Isaac Asimov
vertaling

Jean Schalekamp
omslagontwerp

Dick Bruna
omslagillustratie

Karel Thole

1977

ISBN 90 229 9070 2

D/1977/0939/125

De zestig verhalen uit de jaren van Campell

| oorspronkelijke titel (eerste publicatie) | gebundeld in
1. | Cosmic Corkscrew |
2. | The Callistean Menace (1940) | The Early Asimov
3. | Marooned of Vesta (1939) | Asimov's Mysteries
4. | The Irrational Planet |
5. | Ring around the Sun (1940) | The Early Asimov
6. | The weapon |
7. | Paths of Destiny |
8. | Knossos in Its Glory |
9. | The Magnificient Possession (1940) | The Early Asimov
10. | Trends (1939) | The Early Asimov
11. | The Weapon too Dreadful to Use (1939) | The Early Asimov
12. | The Decline and Fall |
13. | Black Friar of the Flame (1942) | The Early Asimov
14. | Robby (Strange Playfellow) (1940) | I, Robot
15. | Half-Breed | The Early Asimov
16. | The secret Sense (1941) | The Early Asimov
17. | Life Before Birth |
18. | The Brothers |
19. | Homo Sol (1940) | The Early Asimov
20. | Half-Breeds of Venus (1940) | The Early Asimov
21. | The Imaginary (1942) | The Early Asimov
22. | The Oak |
23. | Heredity (1941) | The Early Asimov
24. | History (1941) | The Early Asimov
25. | Reason (1941) | I, Robot
26. | Christmas on Ganymede (1942) | The Early Asimov
27. | The Little Man on the Subway | The Early Asimov
28. | Liar! (1941) | I, Robot
29. | Masks |
30. | The Hazing (1942) | The Early Asimov
31. | Super-Neutron (1941) | The Early Asimov
32. | Nightfall (1941) | Nightfall and Other Stories
33. | Not Final (1941) | The Early Asimov
34. | Legal Rites (1950) | The Early Asimov
35. | Robot AL-76 Goes Astray (1942) | The Rest of the Robots
36. | Foundation (1942) | Foundation
37. | Runaround (1942) | I, Robot
38. | Bridle and Saddle (1942) | Foundation
39. | Big Game |
40. | First Law (1956) | The Rest of the Robots
41. | Time Pussy (1942) | The Early Asimov
42. | Victory Unintentional (1942) | The Rest of the Robots
43. | Author! Author! | The Early Asimov
44. | Death Sentence (1943) | The Early Asimov
45. | Catch That Rabbit (1944) | I, Robot
46. | The Big and the Little (1944) | Foundation
47. | The Wedge (1944) | Foundation
48. | Dead Hand (1945) | Foundation and Empire
49. | Blind Alley (1945) | The Early Asimov
50. | Escape (Paradoxical Escape) (1945) | I, Robot
51. | The Mule (1945) | Foundation and Empire
52. | Evidence (1946) | I, Robot
53. | Little Lost Robot (1947) | I, Robot
54. | Now You See It- (1948) | Second Foundation
55. | No Connection (1948) | The Early Asimov

56.

The Endochronic Properties of
Resublimated Thiotimoline (1948)

The Early Asimov

57. | Grow old with me (Pebble in the Sky) | Pebble in the Sky
58. | The Red Queen's Race (1949) | The Early Asimov
59. | Mother Earth (1949) | The Early Asimov
60. | -And Now You Don't (1949,1950) | Second Foundation

De verhalen

Homo Sol

Halfbloeden op Venus

De imaginaire grootheid

Erfelijkheid

Geschiedenis

Kerstmis op Ganymedes

De kleine man in de ondergrondse

De ontgroening

Het superneutron

Niet definitief

Wettige riten

Op 21 december begon ik aan 'Homo Sol' en ik voltooide het op 1 januari 1940, de dag voor mijn twintigste verjaardag. Op 4 januari leverde ik het in en op die dag ontmoette ik in Campbells kantoor Theodore Sturgeon en L. Ron Hubbard, twee gevestigde leden van Campbells schrijversstaf. (Hubbard is later in zekere zin wereldberoemd geworden als de vader van de cultussen van de dianetiek en de scientologie.)

In mijn dagboek is geen spoor van ontmoediging te vinden, maar na anderhalf jaar van onverdroten pogingen was het me niet gelukt om aan Campbell meer dan een verhaal te verkopen van de achttien die ik toen geschreven had. Voordat hij Trends' kocht had hij acht verhalen afgewezen, en daarna nog zeven. (Twee verhalen die ik ergens anders verkocht had kreeg hij nooit te zien en zo had hij dus ook geen kans ze af te wijzen. Als hij ze wel gezien had zou hij ze zeker afgewezen hebben.)

Eén factor voor het uitblijven van ontmoediging was Campbells nooit aflatende belangstelling. Zolang hij er niet genoeg van kreeg mijn verhalen te lezen en me er zo vriendelijk goede raad over te geven, waarom zou ik er dan genoeg van krijgen ze te schrijven? Daar kwam ook nog het feit bij dat ik zo nu en dan verhalen aan andere tijdschriften dan Astounding verkocht had (dat was toen zesmaal gebeurd), en vooral dat met de tijdschriften van Pohl zich een geheel nieuwe, sympathiserende markt voor me opende; dat alles droeg ertoe bij dat ik er de moed in bleef houden.

'Homo Sol', mijn negentiende verhaal, werd niet regelrecht afgewezen. Weer vroeg Campbell om revisie. Ik moest het tweemaal herzien, maar het zou geen tweede 'Zwarte broeder van de Vlam' worden. De tweede revisie was bevredigend, en op 17 april 1940 kreeg ik mijn tweede cheque van Campbell (en tegen die tijd alles bij elkaar al mijn zevende). Wat meer is, het was een cheque voor tweeënzeventig dollar, want het verhaal was 7200 woorden lang, en het was de grootste cheque die ik tot op dat moment ooit voor een verhaal gekregen had.

Wat me van die cheque het meest bijgebleven is, is gek genoeg een voorval dat die avond in de snoepwinkel van mijn vader plaatsvond, waar ik nog elke dag werkte en nog twee jaar lang zou blijven werken. Een klant voelde zich beledigd omdat ik verzuimd had 'Dank u wel' te zeggen nadat hij iets gekocht had, een misdrijf dat ik vaak beging omdat ik daar heel vaak werkte zonder er bewust mijn aandacht bij te hebben, maar me in plaats daarvan diep concentreerde op de intrigeveranderingen die in de spelonk van mijn schedel hol weergalmden.

De klant besloot me een standje te geven voor mijn kennelijke onattentheid en klaarblijkelijk gebrek aan ijver. 'Mijn zoon,' zei hij, 'heeft vorige week met hard werken vijftig dollar verdiend. Wat doe jij eigenlijk om je brood te verdienen?'

'Ik schrijf,' zei ik, 'en dit heb ik vandaag voor een verhaal gekregen,' en ik liet hem de cheque zien.

Dat was een heel bevredigend moment.

Homo Sol

Voor de zevenduizendvierenvijftigste maal zat het Galactische Congres in plechtige zitting bijeen in de reusachtige halfcirkelvormige zaal op Eron, de tweede planeet van Arcturus.

Langzaam verhief de president-afgevaardigde zich van zijn zetel. Er kwam een lichte blos van opwinding op zijn brede Arcturische gezicht toen hij naar de hem omringende afgevaardigden keek. Zijn gevoel voor dramatiek bracht hem ertoe een ogenblik te wachten voordat hij het officiële nieuws bekend maakte - want per slot van rekening is de intrede van een nieuw planetenstelsel in de grote Galactische familie nu niet direct iets dat makkelijk tweemaal in een mensenleven voor zal komen.

Een doodse stilte heerste tijdens die pauze. De tweehonderdachtentachtig afgevaardigden - een van elk van de tweehonderdachtentachtig werelden met zuurstofatmosfeer en waterchemie van het stelsel - wachtten geduldig tot hij het woord zou nemen.

Er waren wezens van iedere menselijke soort en gedaante. Sommigen waren lang en stakerig, anderen breed en zwaargebouwd, weer anderen kort en dik. Er waren er met lang, draderig haar, er waren er ook met een dun grijs dons dat zowel hun hoofd als hun gezicht bedekte, anderen met dikke blonde, hoog opgestoken krullen, en nog weer anderen die volkomen kaal waren. Sommigen hadden lange, behaarde trompetten van oren, anderen hadden trommelvliezen die in één vlak met hun slapen lagen. Er waren er met grote gazellenogen van een donker purperen glans, anderen met piepkleine kraalzwarte kijkertjes. Er was een afgevaardigde met een groene huid, een met een twintig centimeter lange slurf en een met een rudimentaire staart. Wat hun innerlijk betrof was het aantal variaties wel haast oneindig.

Maar in twee opzichten waren ze allemaal gelijk.

Ze waren allen humanoïden. Ze beschikten allen over intelligentie.

Toen bulderde de stem van de president-afgevaardigde: 'Afgevaardigden! Het Zonnestelsel heeft het geheim van het interstellaire reizen ontdekt en komt hierdoor in aanmerking voor toetreding tot de Galactische Federatie.'

Een storm van bijval rees uit de aanwezigen op en de Arcturiër hief zijn hand op om om stilte te verzoeken.

'Ik heb hier,' vervolgde hij, 'het officiële rapport van Alpha Centauri, op wiens vijfde planeet de humanoïden van Sol geland zijn. Het rapport is absoluut bevredigend en dus wordt het verbod op reizen naar en contact met het Zonnestelsel opgeheven. Sol is vrij, en hiermee opengesteld voor de schepen van de Federatie. Op dit ogenblik is er, onder aanvoering van Joselin Am van Alpha Centauri, al een expeditie naar Sol in voorbereiding om dat stelsel de officiële uitnodiging om tot de Federatie toe te treden te overhandigen.'

Hij zweeg een ogenblik, en uit tweehonderdachtentachtig kelen klonk de stentorschreeuw: 'Welkom, Homo Sol! Welkom, Homo Sol! Welkom!'

Dat was de traditionele welkomstgroet van de Federatie voox alle nieuwe werelden.

Tan Porus verhief zich in de volle lengte van zijn honderdvijftig centimeter - hij was lang voor een Rigelliaan - en zijn scherpe groene ogen knipperden van ergernis.

'Zo is het nu eenmaal, Lo-fan. Zes maanden lang heeft die vervloekte rare inktvis van Bèta Draconis IV me nu al perplex doen staan.'

Lo-fan streek zachtjes met één lange vinger over zijn voorhoofd, en één behaard oor bewoog verscheidene malen. Hij had vijfentachtig lichtjaren gereisd om hier op Arcturus II met de grootste psycholoog van de Federatie samen te zijn - en meer in het bijzonder om dat eigenaardige weekdier te zien waarvan de reacties de grote Rigelliaan perplex hadden doen staan.

Hij zag het nu: een pafferige, dof purperen massa zacht vlees die met zijn tentakelvormige gedaante in volmaakt-kalme onbezorgdheid door het reusachtige waterreservoir kronkelde waar hij in opgesloten zat. In onbewogen rust voedde het zich met de groene bladeren van een onderwatervaren.

'Hij ziet er anders heel gewoon uit,' zei Lo-fan.

'Ha!' snoof Tan Porus. 'Let op.'

Hij trok het gordijn dicht en hulde het vertrek in duisternis. Alleen een vaag blauw licht scheen op het reservoir, en in het donker was de Draconische inktvis nauwelijks te onderscheiden.

'Hier komt de prikkel,' bromde Porus. Het scherm boven zijn hoofd lichtte plotseling op met een zacht groen licht, dat direct op het reservoir gericht was. Het bleef even aanhouden en maakte toen plaats voor een dof rood schijnsel en daarop haast direct voor een hel geel. Een halve minuut lang doorliep het met een onregelmatig ritme het hele spectrum en toen klonk er, tegelijk met een laatste flits van stralend wit, een heldere toon als van een klok.

En toen de nagalm van die toon wegstierf, ging er een huivering door het lichaam van de inktvis. Het dier ontspande zich en zonk traag naar de bodem van het reservoir.

Porus trok het gordijn weer open. 'Hij slaapt als een mol' bromde hij. 'Het is iedere keer weer raak. Zodra die toon klinkt valt ieder exemplaar dat we ooit gehad hebben er bij neer alsof het doodgeschoten is.'

'Slaapt hè? Dat is raar. Heb je de gegevens van de stimulus?'

'Jazeker! Hier heb ik ze. De golflengten van de noodzakelijke lichten zijn heel precies genoteerd, plus de duur van iedere lichteenheid, plus de nauwkeurige hoogte van de toon aan het eind.'

De ander bekeek de getallen met een bedenkelijk gezicht. Rimpels verschenen op zijn voorhoofd en zijn oren gingen verbaasd overeind staan. Uit zijn binnenzak haalde hij een rekenliniaal.

'Wat voor zenuwstelsel heeft het dier?'

'Twee-B. Heel eenvoudig, simpel doodgewoon twee-B. Ik heb het door de anatomen, de fysiologen en de ecologen laten controleren tot ze er blauw van zagen. Twee-B is alles wat ze eruit gekregen hebben. Verdomde idioten!'

Lo-fan zei niets, maar schoof de middelste schuif van de liniaal voorzichtig heen en weer. Hij hield op en tuurde scherp, haalde toen zijn schouders op en pakte een van de enorme boeken van de plank boven zijn hoofd. Hij bladerde het werk door en vond tussen het dicht opeen gedrukte schrift de getallen die hij zocht. Weer de rekenliniaal.

Eindelijk hield hij er mee op. 'Het is volmaakt onbegrijpelijk,' zei hij hulpeloos.

'Dat weet ik, ja! Ik heb wel zes keer op zes verschillende manieren geprobeerd die reactie te verklaren, en iedere keer is het me mislukt. Zelfs als ik een systeem in elkaar zet waarmee ik verklaren kan dat het in slaap valt, dan kan ik daar nog het specifieke karakter van de stimulus niet mee verklaren.'

'Is die zo specifiek?' vroeg Lo-fan met een hoge stem.

'Dat is nou juist het ergste,' schreeuwde Tan Porus. Hij boog zich naar voren en tikte de ander op zijn knie. 'Als je de golflengte van welk van de lichteenheden ook met vijftig Angström naar beide zijden verplaatst - welk van de lichteenheden ook - dan valt het niet in slaap. Wijzig de lengteduur van een lichteenheid met twee seconden naar beiden zijden, en het valt niet in slaap. Verander de toonhoogte aan het eind naar elk van beide zijden met maar een achtste octaaf, en het valt niet in slaap. Maar zorg dat je de juiste combinatie krijgt, en het valt regelrecht in een coma.'

De oren van Lo-fan waren twee harige trompetten die stijf rechtop stonden. 'Heilige Melkweg!' fluisterde hij. 'Hoe ben je ooit op die combinatie gekomen?'

'Dat ben ik niet. Het gebeurde op Beta Draconis. Een of andere plattelandshogeschool liet zijn eerstejaars een tijdje op het lab werken aan licht- en geluidsreacties van weekdierachtigen, dat deden ze al jaren. Een of andere student neemt zijn lichtgeluidscombinaties door en dat vervloekte proefdier van hem valt in slaap. Hij is natuurlijk zo bang als de dood en brengt het naar de leraar. De leraar probeert het op een andere inktvis, en die valt ook in slaap. Ze wijzigen de combinatie, er gebeurt niets. Ze vallen weer terug op de oorspronkelijke combinatie, het beest valt in slaap. En toen ze er lang genoeg mee geknoeid hadden om te weten dat ze er geen kop of staart aan konden vinden, stuurden ze het naar Arcturus en schoven het mij op mijn dak. En nu heb ik in geen zes maanden ook maar één nacht behoorlijk geslapen.'

Er klonk een welluidende toon en Porus draaide zich ongeduldig om.

'Wat is er?'

'Boodschapper van de president-afgevaardigde van het Congres, meneer,' zei een metalige stem uit de telezender op zijn bureau.

'Laat hem boven komen.'

De boodschapper bleef precies lang genoeg om Porus een op imponerende wijze verzegelde envelop te overhandigen en op hartelijke toon te zeggen: 'Groot nieuws, meneer. Het stelsel van Sol komt nu in aanmerking om toegelaten te worden.'

'Nou en?' snoof Porus binnensmonds toen de ander vertrok. 'We wisten toch allemaal al dat dat gebeuren zou.'

Hij scheurde het cellofiberen omhulsel van de envelop open en haalde het bundeltje papieren eruit. Toen keek hij ze door en vertrok zijn gezicht tot een grimas.

'O, Rigel!'

'Wat is er?' vroeg Lo-fan.

'Die politici blijven me maar lastig vallen met de onbelangrijkste dingen. Je zou haast zeggen dat er geen een andere psycholoog op Eron is. Moet je horen! Wij hebben in de verwachting geleefd dat het Zonnestelsel het principe van het superatoom nu iedere eeuw op kon lossen. Tenslotte hebben ze het klaar gespeeld en is er een expeditie van hen op Alpha Centauri geland. En gelijk vieren de politici feest! Nu moeten wij er een expeditie op uit sturen om hen te vragen of ze lid van de Federatie willen worden. En natuurlijk moet er een psycholoog mee om het hen op een vriendelijke manier te vragen zodat we er zeker van kunnen zijn de juiste reactie te krijgen, want je kunt er donder op zeggen dat er in het hele leger geen man is die ooit een behoorlijke opleiding in de psychologie heeft gehad.'

Lo-fan knikte ernstig. 'Ik weet het, ik weet het. Wij zitten daar met de zelfde problemen. Ze hebben de psychologie pas nodig als ze in moeilijkheden komen te zitten, en dan weten ze niet hoe hard ze moeten lopen.'

'Nou, je kunt er zeker van zijn dat ik niet naar Sol ga. Die slapende inktvis is veel te belangrijk om te verwaarlozen. Het is trouwens een routinekarweitje, dat gedoe van nieuwe werelden bij elkaar schrapen; een type A-reactie die de eerste de beste tweedejaars af kan handelen.'

'Wie stuur je erheen?'

'Weet ik nog niet. Ik heb verscheidene prima derdejaars onder me die dit soort werkje met hun ogen dicht af kunnen. Daar zal ik er eentje van sturen. En ondertussen zie ik jou morgen op de faculteitsvergadering, niet?'

'Jazeker, en je zult me horen ook. Ik hou een referaat over de taststimulus.'

'Prima! Daar heb ik ook nog aan gewerkt, dus het interesseert me wat jij erover te zeggen hebt. Tot morgen dan.'

Toen hij alleen gelaten was, richtte Porus zijn aandacht nog eens op het officiële rapport over het Zonnestelsel dat de boodschapper hem overhandigd had. Op zijn gemak, zonder veel belangstelling, bladerde hij het door, en tenslotte legde hij het met een zucht nee.

'Lor Haridin kan het wel doen,' mompelde hij in zichzelf. 'Dat is een goeie jongen, hij heeft wel een verzetje verdiend.'

Hij kwam met zijn kleine lichaam uit de stoel overeind, verliet met het rapport onder zijn arm zijn kantoor en liep op een drafje door de lange gang. Toen hij helemaal aan het andere eind voor een deur bleef staan gloeide het automatische flitslicht op en een stem riep hem binnen te komen.

De Rigelliaan opende de deur en stak zijn hoofd naar binnen. 'Druk, Haridin?'

Lor Haridin keek op en sprong onmiddellijk overeind. 'Grote ruimte, chef, nee! Ik heb sinds ik met dat werk over de woedereacties klaar ben niets meer te doen gehad. Hebt u soms iets voor me?'

'Jazeker, als je denkt dat je het aan kunt. Je hebt toch weleens van het Zonnestelsel gehoord, niet?'

'Natuurlijk! De beeldschermen zijn er vol van. Ze hebben al interstellaire reizen, niet?'

'Juist. Over een maand vertrekt er een expeditie van Alpha Centauri naar Sol. Ze zullen een psycholoog nodig hebben voor het fijnere werk, en ik dacht er over jou mee te sturen.'

De jonge wetenschapper bloosde tot bovenop zijn onbehaarde schedel van blijdschap. 'Meent u dat, chef?'

'Waarom niet? Dat is te zeggen, als jij denkt dat je het aan kunt.'

'Natuurlijk kan ik het aan.' Haridin richtte zich op in al zijn gekwetste hooghartigheid. 'Een type A-reactie! Dat kan ik gewoon niet fout doen.'

'Je zult hun taal moeten leren, zie je, en de prikkel in de Solariaanse taal toebrengen. Dat is niet altijd zo makkelijk.'

Haridin haalde zijn schouders op. 'Dan nog kan ik het niet fout doen. In zo'n geval hoeft de vertaling maar voor vijfenzeventig procent effectief te zijn om negenennegentig zes tiende procent van het gewenste resultaat te verkrijgen. Dat was een van de problemen die ik op mijn bevoegdheidsexamen op heb moeten lossen. Dus daar kunt u me niet over laten struikelen.'

Porus lachte. 'Goed, Haridin, ik weet dat je het kunt. Zorg dat je hier op de universiteit helemaal rond bent en teken een verzoek om verlof voor onbepaalde tijd. En als je kunt, Haridin, schrijf dan een of andere verhandeling over die Solarianen. Als die goed uitvalt, dan bezorgt hij je misschien nog wel je seniorstatus.'

De derdejaars psycholoog fronste zijn voorhoofd. 'Maar chef, dat is toch ouwe koek. Humanoïde reacties zijn even bekend als... als... Daar kun je gewoon niets meer over schrijven.'

'Er is altijd wel iets te vinden als je maar goed genoeg zoekt, Haridin. Niets is echt goed bekend; vergeet dat niet. Als je bijvoorbeeld vel 25 van het rapport eens inkijkt, dan zul je daar iets vinden over de zorgvuldigheid waarmee de Solariërs zich bewapenden toen ze hun schip verlieten.'

De ander sloeg de bewuste pagina op. 'Dat is toch redelijk,' zei hij. 'Een volkomen normale reactie.'

'Jazeker. Maar ze stonden erop gedurende hun hele verblijf hun wapens bij zich te houden, zelfs nog nadat ze door medehumanoïden begroet en verwelkomd waren. Dat is toch wel een duidelijk waarneembare afwijking van het normale gedragspatroon. Onderzoek het, het zou weleens de moeite waard kunnen zijn.'

'Komt voor elkaar, chef. Erg bedankt voor de kans die u me geeft. En dat is waar ook, hoe gaat het met de inktvis?'

Porus rimpelde zijn neus. 'Gisteren is mijn zesde poging mislukt en afgesloten. Het is weerzinwekkend.' En met die woorden vertrok hij.

Tan Porus van Rigel trilde van woede terwijl hij het bundeltje papieren dat hij vasthield dubbel vouwde en in tweeën scheurde. Met een ruk schakelde hij de telezender in.

'Geef me onmiddellijk Santins van de wiskundeafdeling,' snauwde hij.

Zijn groene ogen schoten vuur toen bijna direct daarna een rustige verschijning op het scherm kwam. Hij schudde zijn vuist naar het beeld.

'Hoe ter Eron haal je het in je hoofd om zo'n analyse te maken, als je me net gestuurd hebt, Betelgeusiaanse slijmworm?'

Het gezicht trok vriendelijk-verbaasd zijn wenkbrauwen op. "Daar moet je mij de schuld niet van geven, Porus. Het waren jouw vergelijkingen, niet de mijne. Waar heb jij ze vandaan?'

'Doet er niet toe waar ik ze vandaan heb. Dat is het werk van de psychologieafdeling.'

'Prima! En ze oplossen is het werk van de wiskundeafdeling. Dat is al het zevende stel van het rottigste soort krankzinnige vergelijkingen die ik ooit gezien heb. En het was nog het ergste ook. Je hebt zeker zeventien veronderstellingen gemaakt die je niet het recht had te maken. Het heeft ons twee weken gekost om het weer recht te trekken, en tenslotte hebben we het maar ingekort...'

Porus sprong op alsof hij door een wesp gestoken was. 'Ik weet hoe je het ingekort hebt. Ik heb net de papieren verscheurd. Je hebt achttien onafhankelijke veranderlijke grootheden in twintig vergelijkingen genomen, die twee maanden werk betekenen, en ze helemaal aan het eind van de allerlaatste pagina opgelost met dat juweeltje van orakelachtige wijsheid: a is gelijk aan a. Al dat werk dat ik er aan gehad heb, en het enige wat ik krijg is een identieke gelijkheid.'

'Toch is het nog steeds mijn schuld niet, Porus. Jij hebt bij je redenaties in een kringetje rondgedraaid, en in de mathematica betekent dat een volkomen gelijkheid en daar valt nu eenmaal niets aan te veranderen.' Zijn lippen vertrokken zich tot een glimlachje. 'Trouwens, wat klaag je toch? - a is gelijk aan a, of niet soms?'

'Ach, hou je bek!' De telezender werd donker en de psycholoog klemde zijn lippen stijf op elkaar en ziedde inwendig. Het lampje boven de telezender flitste weer aan.

'Wat moet je nu weer?'

De rustige, onpersoonlijke stem van de receptioniste beneden antwoordde hem. 'Een boodschapper van de regering, meneer.'

'Stik met je regering! Zeg ze maar dat ik dood ben.'

'Het is belangrijk, meneer. Lor Haridin is van Sol teruggekeerd en wil u spreken.'

Porus fronste zijn voorhoofd. 'Sol? Wat voor Sol? O ja, nu weet ik het weer. Stuur hem maar boven, maar zeg hem dat hij het kort maakt.'

'Kom binnen, Haridin,' zei hij even later met wat kalmere stem, toen de jonge Arcturiër, ietwat magerder en vermoeider dan zes maanden geleden toen hij het Arcturische stelsel verlaten had, binnenkwam.

'En, jongeman? Heb je de verhandeling geschreven?'

De Arcturiër staarde strak naar zijn nagels. 'Nee meneer!'

'Waarom niet?' Porus' groene ogen, tot spleetjes vernauwd, keken de ander scherp aan. 'Ga me niet vertellen dat je moeilijkheden gehad hebt.'

'En niet weinig ook, chef.' De woorden kwamen er met moeite uit. 'De psychologische commissie zelf heeft u ontboden nadat ze mijn rapport aangehoord hadden. De kwestie is dat het Zonnestelsel ge... geweigerd heeft zich bij de Federatie aan te sluiten.'

Tan Porus schoot uit zijn stoel omhoog als een duiveltje uit een doosje en kwam door puur geluk weer op zijn voeten terecht.

'Wat!'

Haridin knikte ongelukkig en schraapte zijn keel.

'Wel bij de grote donkere nevelvlek,' vloekte de Rigelliaan radeloos, 'dat is me het dagje wel. Eerst vertellen ze me dat a gelijk is aan a, en dan kom jij me vertellen dat je een type A-reactie verknoeid hebt, maar dan ook volledig verknoeid!'

De student in de psychologie stoof op. 'Ik heb het niet verknoeid. Er is iets mis met de Solariërs zelf. Ze zijn niet normaal. Toen ik landde waren ze wild enthousiast over ons. Ze gaven een fantastisch feest, zonder enige beperking. Niets was te goed voor ons. Ik overhandigde de uitnodiging aan hun parlement, in hun eigen taal, een eenvoudige taal die ze Esperanto noemen. Ik durf er mijn kop onder te verwedden dat mijn vertaling voor vijfennegentig procent effectief was.'

'Nou? En toen?'

'Van de rest begrijp ik niets, chef. Eerst kwam er een neutrale reactie en was ik een beetje verbaasd, en toen' - hij huiverde toen hij eraan terugdacht - 'in zeven dagen tijd - niet meer dan zeven dagen, chef - had de hele planeet een totale verandering ondergaan. Ik kon hun psychologie niet volgen, in de verste verte niet. Ik heb exemplaren meegebracht van hun kranten uit de tijd toen ze er bezwaar tegen maakten zich aan te sluiten bij "vreemde monsters" en weigerden "zich te laten regeren door niet-menselijke wezens van werelden die parsecs ver weg liggen". Nu vraag ik u, kunt u daar een touw aan vastknopen?

En dat is nog maar het begin. Het werd nog lichtjaren erger. Wel grote Melkweg, ik ben helemaal tot type G-reacties gegaan om te proberen hun gedrag te verklaren, en het is me niet gelukt. Tenslotte moesten we wel weg. We kwamen letterlijk in fysiek gevaar te verkeren door die... die Aardmensen zoals ze zichzelf noemen.'

Tan Porus kauwde een tijdje op zijn lip. 'Interessant! Heb je je rapport bij je?'

'Nee. De psychologische commissie heeft het. Ze hebben het de hele dag onder de loep genomen.'

'En wat zeggen ze ervan?'

Er ging een rilling door de jeugdige Arcturiër heen. 'Ze zeggen het niet openlijk, maar ze hebben de stellige indruk dat het rapport onnauwkeurig is.'

'Nou ja, daar zal ik wel over beslissen als ik het eenmaal gelezen heb. Kom intussen maar met me mee naar het parlementsgebouw, dan kun je onderweg nog een paar vragen beantwoorden.'

Joselin Arn van Alpha Centauri wreef met zijn grote, zesvingerige hand over zijn stoppelige kaken en tuurde van onder zijn ver vooruitstekende wenkbrauwen naar de halve kring van verschillend gevormde gezichten die op hem neer staarden. De psychologische commissie was samengesteld uit psychologen van wel een stuk of twintig werelden, en hun verenigde starende blik was nu niet direct het makkelijkste van de wereld om weerstand aan te bieden.

'Ons is ter ore gekomen,' begon Frian Obel, voorzitter van de commissie en afkomstig uit Vega, het tehuis van de mensen met de groene huid, 'dat die gedeelten van het rapport die de militaire status van Sol behandelen uw werk zijn.'

Joselin Arn boog als teken van instemming zwijgend zijn hoofd.

'En bent u bereid te bevestigen wat u hier verklaard hebt, ondanks de inherente onwaarschijnlijkheid ervan? U bent geen psycholoog, ziet u.'

'Nee! Maar ik ben militair!' Het gezicht van de Centauriër nam een harde, koppige uitdrukking aan terwijl zijn basstem door de zaal dreunde. 'Ik weet niets van vergelijkingen en ik weet niets van grafieken, maar ik weet wel wat van ruimteschepen. Ik heb de hunne gezien en ik heb de onze gezien, en de hunne zijn beter. Ik heb hun eerste interstellaire schip gezien. Geef ze honderd jaar en ze zullen een betere superatomos hebben dan wij. Ik heb hun wapens gezien. Ze hebben bijna alles wat wij hebben, en dat in een stadium van hun geschiedenis dat duizenden jaren vóór het onze ligt. Wat ze niet hebben, dat zullen ze krijgen, en gauw ook. En wat ze wel hebben, dat zullen ze verbeteren.

Ik heb hun munitiefabrieken gezien. De onze zijn verder ontwikkeld, maar de hunne zijn efficiënter. Ik heb hun soldaten gezien, en ik zou liever met ze mee vechten dan er tegen.

Dat heb ik allemaal in het rapport gezegd. En ik zeg het nu weer.'

Er kwam een eind aan zijn bruusk uitgesproken zinnen en Frian Obel wachtte tot het gemompel van de mannen om hem heen verstomd was.

'En de rest van hun wetenschap; medicijnen, chemie, fysica? Hoe zit het daarmee?'

'Daar kan ik niet zo goed over oordelen. Maar u hebt daar het rapport van de mensen die het wel weten, en naar mijn beste weten bevestig ik wat zij schrijven.'

'Dus die Solariërs zijn echte humanoïden?'

'Bij de rondcirkelende werelden van Centauri, ja!'

De oude wetenschapper ging met een gemelijk gebaar achterover in zijn stoel zitten en wierp een snelle, fronsende blik over de hele lengte van de tafel.

'Collega's', zei hij, 'met het nog eens overkauwen van die chaos van onmogelijkheden komen we niet veel verder. We hebben hier een ras van humanoïden met een ongemeen grote technologische aanleg; dat tegelijkertijd een intrinsiek onwetenschappelijk geloof in bovennatuurlijke krachten bezit, een ongelooflijk kinderlijke voorkeur voor individualiteit, zowel afzonderlijk als in groepen, en, het ergste van alles, een totaal gebrek heeft aan voldoende visie om zich bij een melkwegomvattende beschaving aan te sluiten.'

Hij wierp een woedende blik op de somber kijkende Centauriër voor hem. 'Zo'n ras moet wel bestaan als we het rapport geloven, en fundamentele axioma's van de psychologie moeten dan wel in elkaar storten. Maar ik voor mij weiger ook maar iets van zulk - om het maar eens vulgair te zeggen - kometengelul te geloven. Dit is duidelijk een geval van een verkeerde aanpak van zaken, dat door de betreffende autoriteiten onderzocht dient te worden. U bent het hoop ik allen met me eens wanneer ik zeg dat dit rapport naar de prullenmand verwezen moet worden en dat een tweede expeditie, aangevoerd door een expert op zijn gebied en niet door een onervaren student in de psychologie of een militair...'

Het eentonige stemgeluid van de geleerde werd plotseling overstemd door de harde klap waarmee een ijzeren vuist op tafel sloeg. Joselin Arn, wiens reusachtige lichaamsmassa schokte van woede, verloor zijn zelfbeheersing en gaf de vrije loop aan een krijgshaftige toorn.

'Wel bij het wriemelende duivelsgebroed van Templis, bij de kruipende wormen en de vliegende muggen, bij alle beerputten en pestholen en bij de gekapte dood zelf, ik zal dit niet toestaan. En jullie zitten daar met je theorieën en je verreikende wijsheid rustig te ontkennen wat ik met mijn eigen ogen gezien heb? Moeten mijn ogen' - en ze schoten vuur terwijl hij sprak - 'soms zichzelf verloochenen alleen om een paar wriemelende tekentjes die jullie verlamde handen op papier zetten?

Naar het hart van Centauri met die zogenaamde wijze mannen, zeg ik, en de psychologen het eerst van al. Ze kunnen naar de hel lopen, die mannen die zich in hun boeken en laboratoria begraven en blind zijn voor wat er in de levende wereld buiten hen aan de gang is. Noemen jullie dat psychologie? Verrotte, verpeste...'

Een tik tegen zijn riem deed hem snel om zijn as draaien, met starende ogen en gebalde vuisten. Een ogenblik keek hij vergeefs om zich heen. Toen richtte hij zijn blik omlaag en keek in de raadselachtige groene ogen van een mens niet groter dan een dwerg, wiens doordringende starende blik als een ijskoude douche voor zijn brandende woede was.

'Ik ken je, Joselin Arn,' zei Tan Porus langzaam, zorgvuldig zijn woorden kiezend. 'Je bent een dapper mens en een goed soldaat, maar ik zie wel dat je niet van psychologen houdt. Dat is niet goed, want het politieke succes van de Federatie berust op de psychologie. Wanneer je die wegneemt stort onze unie in elkaar, onze grote Federatie smelt weg en het hele Melkwegstelsel valt uiteen.' Zijn stem daalde tot een zacht, zoet vloeiend geneurie. 'Je hebt met een eed gezworen het stelsel tegen al zijn vijanden te verdedigen, Joselin Arn, en nu ben je zelf zijn grootste vijand geworden. Je tast zijn fundamenten aan. Je ondergraaft zijn wortels. Je vergiftigt het in zijn bron. Je bent onteerd. Je bent te schande gemaakt. Je bent een verrader.'

De Centaurische soldaat schudde hulpeloos zijn hoofd. Terwijl Porus sprak voelde hij een intense, bittere wroeging in zich opkomen. De herinnering aan zijn woorden van een ogenblik geleden drukte nu als een zwaar gewicht op zijn geweten. Toen de psycholoog uitgesproken was, boog Arn zijn hoofd en huilde. Tranen stroomden langs die gegroefde, door oorlogen getekende wangen, die veertig jaar lang dat verschijnsel niet gekend hadden.

Porus sprak opnieuw, en deze keer daverde zijn stem als een donderslag: 'Hou op met je jengelend gejammer, lafaard. Er dreigt gevaar. Beman de kanonnen!'

Joselin Arn sprong in de houding; het verdriet waar hij nauwelijks een seconde geleden nog zo vol van geweest was was verdwenen alsof het nooit bestaan had.

De zaal daverde van het gelach en de militair begreep de situatie. Dat was Porus' manier geweest om hem te straffen. Met zijn zo volledige kennis van de ingewikkelde hoeken en gaten van de humanoïde geest hoefde hij alleen maar op het juiste knopje te drukken en...

De Centauriër beet van verlegenheid op zijn lip, maar zei geen woord.

Tan Porus zelf lachte niet. De militair plagen was nog niet het zelfde als hem vernederen. Hij sprong op een stoel en legde zijn kleine hand op de zware schouder van de ander.

'Ik bedoelde het niet kwaad, beste vriend, een lesje, meer niet. Vecht tegen de subhumanoïden en de vijandige omgevingen van vijftig werelden. Tart de ruimte in een lekke rammelkast van een schip. Trotseer alle gevaren die je maar wilt. Maar probeer nooit, nooit een psycholoog te beledigen. Want de volgende keer zou hij wel eens echt kwaad kunnen worden.'

Arn gooide zijn hoofd achterover en begon te lachen, een reusachtige bulderende vrolijkheid die de zaal deed schudden alsof er een aardbeving aan de gang was.

'Je raad wordt in dank aangenomen, psycholoog. Je mag me met een atomo verbranden als ik niet denk dat je gelijk hebt.' Met nog schokkende schouders van het onderdrukte lachen stapte hij de zaal uit.

Porus wipte van de stoel en richtte zich tot de commissie.

'Dat is wel een interessant humanoïdenras dat we daar tegengekomen zijn, collega's.'

'Aha,' zei Obel droogjes, 'de grote Porus voelt zich gedwongen zijn leerling te hulp te komen. Je spijsvertering schijnt er wel op vooruit gegaan te zijn, dat je nu jezelf in staat acht Haridins rapport te slikken.'

Haridin, die met gebogen hoofd in de hoek stond, werd rood van woede, maar verroerde zich niet.

Porus fronste zijn voorhoofd, maar zijn stem bleef even gelijkmoedig. 'Jazeker, en als het rapport op de juiste manier geanalyseerd wordt zal het een revolutie in de wetenschap veroorzaken. Het is een psychologische goudmijn; en Homo Sol is de ontdekking van het millennium.'

'Verklaar je nader, Tan Porus,' zei iemand temerig. 'Je trucjes gaan misschien op voor een Centaurische stomkop, maar wij komen er niet van onder de indruk.'

De opvliegende kleine Rigelliaan liet een gerochel van woede horen. Hij schudde zijn kleine vuistje tegen de laatste spreker.

'Ja, ik zal me nader verklaren, Inar Tubal, harige ruimtetor.' In hem voerden voorzichtigheid en woede merkbaar strijd. 'Er zit meer aan een humanoïde vast dan je denkt, en zeker veel meer dan jullie zwakzinnigen begrijpen kunnen. Alleen om je te laten zien wat je niet weet, uitgedroogde troep fossielen, zal ik jullie een staaltje van psychotechnologie tonen waar je helemaal van ondersteboven zult raken. Paniek, idioten, paniek! Wereldomvattende paniek!'

Er volgde een ijselijke stilte. 'Zei je wereldomvattende paniek?' stotterde Frian Obel, en zijn groene huid werd asgrauw. 'Paniek?'

'Ja, papegaai. Geef me zes maanden en vijftig assistenten en ik zal je een wereld vol humanoïden in paniek laten zien.'

Vergeefs probeerde Obel te antwoorden. Zijn mond deed nog een heldhaftige poging om ernstig te blijven - maar het lukte niet. Als op een teken liet de hele commissie haar waardigheid varen en leunde schaterlachend achterover in de stoelen.

'Dat doet me denken', bracht Inar Tubal van Sirius, over wiens ronde gezicht tranen van louter vrolijkheid stroomden, 'aan een student van me die eens beweerde dat hij een stimulus ontdekt had die een wereldomvattende paniek kon veroorzaken. Toen ik zijn resultaten controleerde, stuitte ik op een exponent met een verkeerd geplaatste komma. Hij zat er maar tien orden van grootheid naast. Hoeveel komma's heb jij verkeerd geplaatst, collega Porus?'

'En hoe zit het met de wet van Kraut, Porus, die zegt dat het niet mogelijk is meer dan vijf humanoïden tegelijk in paniek te brengen? Zullen we een resolutie indienen om die wet te herroepen? En misschien de atoomtheorie dan ook maar, als we toch bezig zijn?' En Semper Gor van Capella liet een vrolijk gegiechel horen.

Porus klauterde op de tafel en griste Obels voorzittershamer weg. 'De eerstvolgende die lacht krijgt dit op zijn lege kop.' Het was plotseling stil.

'Ik neem vijftig assistenten mee,' schreeuwde de groenogige Rigelliaan, 'en Joselin Arn brengt me naar Sol. Ik wil dat vijf van jullie met me meekomen - Inar Tubal, Semper Gor en nog drie anderen, het doet er niet toe wie - zodat ik hun stomme gezichten kan zien als blijkt dat ik mijn woord gestand gedaan heb.' Dreigend hief hij de voorzittershamer op. 'Nou, én?'

Frian Obel staarde kalm naar het plafond. 'Goed dan, Porus. Tubal, Gor, Heivin, Prat en Winson kunnen met je mee. Na de vastgestelde tijd zullen we getuige zijn van de wereldomvattende paniek, wat erg plezierig zal zijn - of we zullen zien hoe jij je woorden terugneemt, en dat zou nog veel plezieriger zijn.' En met die woorden grinnikte hij heel stilletjes in zichzelf.

Tan Porus staarde nadenkend uit het raam. Terrapolis, de hoofdstad van Aarde, lag daar onder hem uitgespreid tot aan de rand van de horizon. Het gedempte gegons van de stad reikte zelfs tot het punt waar hij zich bevond, bijna een kilometer erboven.

Er zweefde iets boven die stad, onzichtbaar en ontastbaar, maar daarom niet minder werkelijk. De aanwezigheid ervan was voor de kleine psycholoog maar al te duidelijk. Het verstikkende kleed van klamme angst dat zich over de wereldstad daar beneden hem uitbreidde was iets dat hij zelf geweven had, een verschrikkelijk kleed van donkere onzekerheid, dat met klamme vingers de harten van de mensheid omklemde en nog nét, nog nét geen echte paniek was.

In het gegons van de stad waren stemmen te onderscheiden, en dat waren de nietige stemmen van de angst.

De Rigelliaan wendde zich vol walging af. 'Hédaar, Haridin,' brulde hij.

De jeugdige Arcturiër draaide zich om van het televisiescherm. 'Riep u me, chef?'

'Wat denk je anders dat ik zit te doen? In mezelf praten? Hoe zijn de laatste berichten uit Azië?'

'Niets nieuws. De stimuli zijn gewoon niet krachtig genoeg. De gele mensen schijnen flegmatieker van aanleg te zijn dan de blanken die in Amerika en Europa de overhand hebben. Maar ik heb instructies gegeven de stimuli toch maar niet te verhogen.'

'Nee, dat mag niet gebeuren,' stemde Porus in. 'Een echte paniek kunnen we niet riskeren.' Zwijgend dacht hij na. 'Luister, we zijn nu ongeveer zo ver. Zeg hun een paar van de grote steden te treffen - die zijn vatbaarder - en er dan mee op te houden.'

Hij wendde zich weer tot het raam. 'Ruimte, wat een wereld, wat een wereld! Een volkomen nieuwe tak van de psychologie is toegankelijk gemaakt, een waar we zelfs nooit van gedroomd hadden. Massapsychologie, Haridin, massapsychologie.' Geïmponeerd schudde hij zijn hoofd.

'Er wordt anders veel geleden, chef,' mompelde de jongere man. 'Die passieve paniek heeft handel en nering volledig lamgelegd. Het zakenleven van de hele planeet ligt stil. Die arme regering staat machteloos, ze weten niet wat eraan scheelt.'

'Daar zullen ze nog wel achter komen - als ik klaar ben. En wat dat lijden betreft, nou ja, ik hou er ook niet van, maar het is allemaal een middel om een doel te bereiken, een verdomd belangrijk doel.'

Er volgde een korte stilte, en toen vertrokken Porus' lippen zich tot een akelige glimlach. 'Die vijf idioten zijn toch gisteren van Europa teruggekeerd, niet?'

Haridin glimlachte ook en knikte heftig. 'En ze zijn razend! Uw voorspellingen zijn voor honderd procent accuraat. Werkelijk perfect.'

'Prima! Het enige wat me spijt is dat ik nu Obels gezicht niet kan zien, na het laatste bericht dat ik hem gezonden heb. En, dat is waar ook' - hij liet zijn stem dalen - 'wat is het laatste nieuws over hen?'

Haridin stak twee vingers op. 'Nog twee weken en ze zijn hier.'

Twee weken... twee weken,' kirde Porus jubelend. Hij stond op en liep naar de deur. 'Ik geloof dat ik mijn waarde, waarde collega's maar eens op ga zoeken om hen te begroeten.'

De vijf geleerden van de commissie keken op van hun aantekeningen en vervielen in een gegeneerd zwijgen toen Porus binnenkwam.

Deze laatste glimlachte snaaks. 'Zijn de aantekeningen bevredigend, heren? Zeker wel vijftig of zestig misvattingen in mijn fundamentele veronderstellingen gevonden?'

Hybron Prat van Alpha Cepheus krabde in het grijze dons dat hij haar noemde. 'Ik vertrouw de onzalige foefjes van die krankzinnige wiskundige notatie van jou niet.'

De Rigelliaan liet een kort blaffend gelach horen. 'Bedenk dan een betere. Tot nu toe heeft het anders zijn werk met het behandelen van reacties voortreffelijk gedaan, of niet soms?'

Er ging een onwelluidend koor van keelgeschraap op maar er kwam geen duidelijk antwoord.

'Of niet soms?' donderde Porus.

'Nou ja, en wat dan nog,' antwoordde Kim Winson wanhopig. 'Waar blijft je paniek? Dit is allemaal goed en wel. Die humanoïden zijn kosmische wangedrochten, maar waar blijft de grote voorstelling die je zou geven? Zolang je de wet van Kraut niet gebroken hebt, is die hele vertoning van je nog niet zoveel waard als een speldenknopmeteoor.'

'Ik ben jullie de baas, heren, ik ben jullie de baas,' jubelde de kleine meesterpsycholoog. 'Ik heb mijn standpunt bewezen: deze passieve paniek is volgens de klassieke psychologie al even onmogelijk als de actieve vorm ervan. Jullie proberen nu de feiten te ontkennen en je gezicht te redden door op een technisch detail te blijven hameren. Ga maar naar huis; ga naar huis, heren, en verstop je onder het bed.'

Psychologen zijn ook maar mensen. Ze kunnen de motieven wel analyseren die hen aandrijven, maar ze zijn evenzeer als de gewoonste sterveling ook de slaaf van die motieven. Die melkwegberoemde psychologen krompen ineen onder de zweepslag van gewonde trots en gekwetste ijdelheid, en hun blinde koppigheid was de automatische reactie daarop. Ze wisten dat het zo was en ze wisten dat Porus dat wist... en dat maakte het nog des te moeilijker.

Inar Tubal zat woedend uit roodomrande ogen voor zich uit te staren. 'Actieve paniek of niets, Tan Porus. Dat heb je beloofd, en dat zullen we krijgen. Wij eisen dat de overeenkomst naar de letter nageleefd wordt, want anders, bij ruimte en tijd, zullen we tegen ieder technisch detail bezwaar maken. Actieve paniek of we maken melding van een mislukking!'

Porus blies zich onheilspellend op en slaagde er met een kolossale inspanning in zijn stem kalm te houden toen hij sprak: 'Wees toch redelijk, heren. Wij hebben niet de uitrusting om een actieve paniek aan te pakken. Wij hebben nooit met die supervorm die ze hier op Aarde kennen te maken gehad. Hoe moet het als het uit de hand loopt?' Hij schudde krachtig zijn hoofd.

'Isoleer het dan,' snauwde Semper Gor. 'Wek het op en doof het uit. Tref alle voorbereidingen die je wilt, maar doe het!'

'Als je kunt,' bromde Hybron Prat.

Maar Tan Porus had zijn zwakke plek. Zijn broze humeur lag in versplinterde scherven om hem heen. Zijn razendsnelle tong vernietigde de atmosfeer en overspoelde de gemelijke psycholoog met een aanhoudende stroom van geconcentreerde verwensingen.

'Zoals je wilt, leeghoofden! Zoals je wilt, en loop voor mijn part naar de buitenste ruimte!' De hartstochtelijke drift benam hem de adem. 'We steken het vuurtje hier in Terrapolis aan zodra alle manschappen terug zijn. Alleen kunnen jullie maar beter zorgen dat je allemaal uit de buurt bent!'

En met nog een laatste grauw ten afscheid liep hij met statige tred de kamer uit.

Met een wilde armzwaai trok Tan Porus de gordijnen open, en de psychologen tegenover hem wendden hun ogen af. De straten van Aardes hoofdstad waren volkomen leeg wat de burgerbevolking betrof. De regelmatige stap van de militairen die in de hoofdstraten van de stad patrouilleerden klonk als een klaagzang. De winterse hemel hing laag boven een toneel van verspreid in het rond liggende lichamen... en stilte; de stilte die volgt op een orgie van woeste vernietiging.

'Het is daar een paar uur lang een dubbeltje op zijn kant geweest, collega's.' Porus' stem klonk vermoeid. 'Als het de stadsgrenzen overschreden had, dan hadden we er nooit meer een eind aan kunnen maken.'

'Afgrijselijk, afgrijselijk!' mompelde Hybron Prat. 'Het was een schouwspel waarvoor een psycholoog zijn rechterarm wel had willen geven om er getuige van te zijn... en zijn leven om het te vergeten.'

'En dat zijn humanoïden!' kreunde Kim Winson.

Semper Gor stond plotseling met een vastbesloten gebaar op. 'Zie je wat dit te betekenen heeft, Porus? Die Aardmensen zijn louter onbeheerst atomiet. Ze zijn niet te hanteren. Al hadden ze tweemaal zoveel technologisch genie dan zouden ze nog nutteloos zijn. Met hun psychologie van het gepeupel, hun massapaniek en hun superemotionaliteit passen ze eenvoudig niet in het humanoïde beeld.'

Porus trok een wenkbrauw op. 'Kometengelul! Individueel zijn wij even emotioneel als zij. Zij uitten het in massa-actie en wij niet, dat is het enige verschil.'

'En dat is genoeg!' riep Tubal uit. 'We hebben ons besluit genomen, Porus. We hebben het gisteravond genomen, in het heetst van de... van... van het. Het Zonnestelsel moet aan zichzelf overgelaten worden. Het is een pesthol en we moeten er niets van hebben. Wat de Melkweg aangaat zal Homo Sol in strenge quarantaine gehouden worden. Dat is definitief!'

De Rigelliaan lachte zachtjes. 'Voor de Melkweg zal het misschien definitief zijn. Maar voor Homo Sol?'

Tubal haalde zijn schouders op. 'Zij interesseren ons niet.'

Weer lachte Porus. 'Moet je horen, Tubal. Eventjes onder ons, heb jij weleens een tijdintegratie van vergelijking 128, gevolgd door expansie met Karoleaanse tensors geprobeerd?'

'Eh-nee. Dat durf ik niet te beweren.'

'Nou, neem dan deze berekeningen eens even door en amuseer je.'

De vijf geleerden van de commissie bogen zich over de papieren die Porus hen overhandigd had. Hun gelaatsuitdrukkingen veranderden van belangstelling in verbijstering en vervolgens in iets dat heel dicht bij paniek lag.

Naru Helvin scheurde met een krampachtig gebaar de papieren doormidden. 'Het is een leugen,' krijste hij.

'Wij zijn hen nu wel duizend jaar vóór, en tegen die tijd zullen we nog tweehonderd jaar verder zijn!' snauwde Tubal. 'Tegen de grote massa van de bevolking van de Melkweg zullen ze niets in kunnen brengen.'

Tan Porus lachte op één toon, wat moeilijk te verwezenlijken is, maar bijzonder onaangenaam om aan te horen. 'Jullie geloven nog steeds niet in wiskunde. Dat klopt natuurlijk met jullie gedragspatroon. Goed dan, laten we dan eens kijken of experts jullie kunnen overtuigen, en dat moet toch wel, of het contact met die abnormale humanoïden zou jullie een rare hersenkronkel bezorgd moeten hebben. Joselin, Joselin Arn, kom eens hier!'

De Centaurische commandant kwam binnen, salueerde als een robot en keek vol verwachting om zich heen.

'Kan een van jouw schepen als het nodig is een van de schepen van Sol in een gevecht verslaan?'

Arn grijnsde bitter. 'Geen kans, meneer. Die humanoïden breken de wet van Kraut niet alleen op het gebied van de paniek, maar ook van het gevecht. Onze schepen worden bemand door een heel korps van experts; maar die mensen hebben één enkele bemanning die als een eenheid functioneert, zonder enige individualiteit. Ze leggen een bepaalde vorm van vechten aan de dag, paniek is denk ik het beste woord. Ieder individu aan boord van een schip wordt een orgaan van dat schip. Bij ons is dat onmogelijk, zoals U weet.

Bovendien is deze wereld een massa van krankzinnige genieën. Zo weet ik met zekerheid dat ze niet minder dan tweeëntwintig interessante maar nutteloze dingen, die ze in het Thalson-museum gezien hadden toen ze ons bezochten, helemaal binnenste buiten gekeerd hebben en er vervolgens een aantal van de meest onplezierige militaire apparaten van hebben gemaakt die ik ooit gezien heb. U kent de gravitatielijntrekker van Julmun Thill toch wel? Die - nogal ondoeltreffend - gebruikt werd voor het opsporen van ertslagen voordat de moderne elektrische potentiaalmethode ingevoerd werd? Die hebben ze - op de een of andere manier - veranderd in een van de dodelijkste automatische vuurleidingsinstallaties die ik ooit het ongenoegen gehad heb te zien. Een toestel dat automatisch een kanon of projector op een volslagen onzichtbaar doel in ruimte, lucht, water of rots kan richten.'

'Maar wij hebben toch zeker veel grotere vloten,' zei Tan Porus vrolijk. 'Wij zouden hen toch makkelijk kunnen verpletteren, niet?'

Joselin Arn schudde zijn hoofd. 'Hen nu verslaan, waarschijnlijk wel, ja. Maar het zou geen verpletterende nederlaag zijn, en ik zou er zeker niet te veel op willen vertrouwen. Ik zou het in elk geval niet uit willen lokken. De moeilijkheid is dat in militair opzicht die verzameling van instrumentenmaniakken in een werkelijk verschrikkelijk tempo dingen uitvinden. Technologisch gezien zijn ze even onstabiel als een golf in zee; onze beschaving is meer als een zandduin. Ik heb gezien hoe hun grondwagenfabrieken een complete fabriek voor machinewerktuigen voor de productie van een nieuw model auto installeerden - en zes maanden later weer afdankten omdat het model volkomen verouderd was!

Nu zijn we gedurende korte tijd met hun beschaving in contact gekomen. We hebben de methoden van één nieuwe beschaving geleerd om die aan onze voorgaande tweehonderdachtentachtig toe te voegen: een voordeeltje van een heel klein percentage. Zij hebben één nieuwe beschaving aan hun ene voorgaande beschaving toegevoegd: een voordeel van honderd procent!'

'En hoe zit het met onze militaire positie,' voegde Porus er vriendelijk aan toe, 'als we hen gedurende tweehonderd jaar eenvoudig zouden negeren?'

Joselin Arn liet een kort, explosief lachje horen. 'Als we dat konden - wat wil zeggen als ze ons onze gang lieten gaan - dan zou ik zonder aarzelen en met volkomen zekerheid antwoorden. Wat mij betreft moeten we ze nu aanvallen. Als ze nog tweehonderd jaar de kans krijgen de nieuwe wegen die het korte contact met ons hen aan de hand gedaan heeft te exploreren zouden ze dingen doen waar ik me zelfs geen voorstelling van vormen kan. Wacht nog tweehonderd jaar en er zal zelfs geen veldslag meer zijn; het zal een annexatie zijn.'

Tan Porus maakte een stijve buiging. 'Dank je, Joselin Arn. Dat was de uitkomst van mijn mathematische berekeningen.'

Joselin Arn salueerde en verliet het vertrek.

Porus wendde zich weer tot de vijf wetenschappers, die er als versteend bij zaten, en vervolgde: 'En ik hoop dat deze geleerde heren nog op een vagelijk humanoïde manier reageren. Bent u er nu van overtuigd dat het niet aan ons ligt, alle communicatie met dit ras te verbreken? Wij zouden dat misschien wel doen, maar zij niet!

Idioten!' - hij spuwde het woord eruit - 'denk je soms dat ik van plan ben mijn kostbare tijd nog verder te verspillen door met jullie te argumenteren? Ik schrijf de wet voor, begrijpen jullie dat? Homo Sol zal tot de Federatie toetreden. In tweehonderd jaar tijd zullen ze tot rijpheid opgeleid worden. En dat verzoek ik jullie niet; ik zeg het jullie!' De Rigelliaan keek tartend naar hen op.

'Kom mee!' snauwde hij kortaf.

Ze volgden hem gedwee en gingen Tan Porus' slaapvertrekken binnen. De kleine psycholoog trok een gordijn open en het een levensgrote schildering zien.

'Enig idee wie dat is?'

Het was het portret van een Aardmens, maar van een Aardmens zoals geen enkele van de psychologen er nog een gezien had. Op een waardige, strenge manier een knappe verschijning, die met zijn ene hand over een koninklijke baard streek en met de andere het golvende gewaad vasthield waarin hij gekleed was, leek hij de verpersoonlijkte majesteitelijkheid.

'Dat is Zeus,' zei Porus. 'De primitieve Aardmens schiep hem als de verpersoonlijking van donder en bliksem.' Hij draaide zich abrupt om en keek het verbijsterde vijftal aan. 'Doet hij jullie niet aan iemand denken?'

'Homo Canopus?' waagde Helvin onzeker.

Een ogenblik ontspande Porus' gezicht zich van voldoening, en werd vervolgens weer hard. 'Allicht,' snauwde hij. 'Waarom aarzelde je nog? Dat is Canopus naar het leven, tot op de volle blonde baard toe.'

Vervolgens: 'Hier komt nog iets.' Hij trok nog een gordijn open.

Deze keer was het het portret van een vrouw. Met volle boezem en brede heupen. Een onuitsprekelijke glimlach sierde haar gezicht en haar handen schenen de korenhalmen die rijkelijk om haar voeten heen ontsprongen te strelen.

'Demeter!' zei Porus. 'De verpersoonlijking van de vruchtbaarheid van de landbouw. Het moederideaal. Aan wie doet dat jullie denken?'

Deze keer was er geen enkele aarzeling. Vijf stemmen klonken eenstemmig: 'Homo Betelgeusis!'

Tan Porus glimlachte blij. 'Precies. En?'

'En?' zei Tubal.

'Begrijp je het dan niet?' De glimlach stierf weg. 'Is het dan niet duidelijk? Leeghoofd! Als honderd Zeusen en honderd Demeters op Aarde zouden landen als onderdeel van een "handelsmissie", en dan goed opgeleide psychologen bleken te zijn... Begrijp je het nu?'

Semper Gor lachte plotseling. 'Ruimte, tijd en kleine meteoren! Natuurlijk! De Aardmensen zouden als was zijn in de handen van hun eigen levend geworden personificaties van donder en moederschap. In tweehonderd jaar, ja, in tweehonderd jaar zouden we alles klaar kunnen spelen.'

'Maar die zogenaamde handelsmissie van jou, Porus,' kwam Prat tussenbeide, 'hoe wil je eigenlijk bereiken dat Homo Sol die accepteert?'

Porus hield zijn hoofd scheef. 'Waarde collega Prat,' mompelde hij, 'denk je nu echt dat ik die passieve paniek alleen maar voor de show in het leven geroepen heb... of om vijf stomkoppen een plezier te doen? Die passieve paniek heeft de hele nijverheid lamgelegd, en de Aardse regering wordt met revolutie geconfronteerd, nóg een vorm van massa-actie die nodig eens onderzocht moet worden. Als we hen handel met de Melkweg en eeuwige voorspoed aanbieden, denk je dan soms dat ze die kans niet met beide handen aan zouden grijpen? Dat is toch zo klaar als een klontje?'

Met een ongeduldig gebaar maakte de Rigelliaan een einde aan het opgewonden gepraat dat nu volgde. 'Als u niets meer te vragen hebt, heren, laten we dan beginnen met onze voorbereidingen voor het vertrek te nemen. Echt, ik heb genoeg van Aarde, en, meer nog, ik heb allemachtig veel zin om weer naar die inktvis van me terug te keren.'

Hij opende de deur en riep door de gang: 'Hé, Haridin! Zeg tegen Arn dat hij het schip binnen zes uur klaar heeft. We vertrekken.'

'Maar... maar...' Het koor van verbijsterde tegenwerpingen kristalliseerde tot een plotselinge actie toen Semper Gor op Porus af sprong en hem, juist toen hij weg wilde lopen, bij zijn kraag greep en naar achteren trok. De kleine Rigelliaan worstelde vergeefs in de krachtige greep van de ander.

'Laat me los!'

'We hebben nu genoeg verdragen, Porus,' zei Gor, 'en nu zul je kalm worden en je als een humanoïd gedragen. Wat je ook zeggen mag, wij vertrekken niet voor we klaar zijn. We moeten nog een regeling met de Aardse regering treffen over de handelsmissie. We zullen de goedkeuring van de commissie moeten zien te verkrijgen. We moeten onze psycholoog nog oppikken. We moeten...'

Op dat moment rukte Porus zich plotseling los. 'Jullie denken toch zeker niet dat ik van plan ben te wachten tot die kostbare commissie van jullie er eindelijk eens over begint te denken om over twee of drie decennia iets aan de situatie te gaan doen?

Aarde heeft een maand geleden al onvoorwaardelijk in mijn condities toegestemd. De ploeg Canopiërs en Betelgeusiërs is vijf maanden geleden op weg gegaan en hier eergisteren geland. Alleen met hun hulp zijn we erin geslaagd een eind aan de paniek van gisteren te maken, hoewel jullie daar geen idee van hadden. Jullie dachten waarschijnlijk dat jullie het zelf deden. Vandaag, heren, hebben ze de situatie volledig onder controle en zijn jullie diensten niet langer van node. We gaan naar huis.'

'Homo Sol' heeft een soort intrige die Campbell bijzonder aantrok. Hoewel de menselijke wezens in het verhaal ver ten achter staan bij de andere intelligente wezens van de Melkweg, is het wel duidelijk dat er iets bijzonders met hen is, dat ze een ongewone capaciteit hebben om zeer snelle vorderingen te maken, en dat ieder ander er goed aan deed voor hen op te passen.

Campbell hield van verhalen waarin mensen superieur aan andere intelligente wezens bleken te zijn, zelfs wanneer die anderen in technologisch opzicht verder waren. Hij vond het prettig als er menselijke wezens getoond werden die over een unieke vermetele geest beschikten, of over gevoel voor humor, of over meedogenloos vermogen om als het nodig was te doden, waardoor ze altijd weer de overwinning op andere intelligente wezens behaalden, zelfs als het tegen een grote overmacht ging.

Toch had ik soms het onbehaaglijke idee dat die houding Campbells opvattingen op kleinere, Aardse schaal weergaf. Ik had de indruk dat hij de natuurlijke superioriteit van Amerikanen boven niet-Amerikanen aannam, en automatisch van de veronderstelling uitging dat de Amerikaan zoals hij zich die voorstelde van Noordwesteuropese oorsprong was.

Ik kan niet zeggen dat Campbell racist in ook maar enige slechte betekenis van het woord was. Ik kan me geen enkele daad van hem herinneren die je als onvriendelijk uit zou kunnen leggen, en hij heeft me zeker nooit, geen enkele keer, een onprettig gevoel bezorgd omdat ik joods was. Toch scheen hij op een of andere manier het stereotype van de noordse blanke als de ware vertegenwoordiger van de mens als ontdekker, de mens als vermetele waaghals en de mens als overwinnaar als vanzelfsprekend aan te nemen.

Ik had pittige ruzies met hem over dit onderwerp, of in elk geval zo heftig als ik durfde, en in latere jaren zou onze verhouding zo gespannen worden als (rekening houdend met onze wederzijdse genegenheid en alles wat ik hem te danken had) maar mogelijk was op het punt van de burgerlijke rechten. Ik stond aan de liberale zijde ervan, hij aan de conservatieve, en op dat gebied werden we het nooit eens.

Dit alles had grote invloed op mijn science-fictionwerk. Ik moest weinig hebben van Campbells opvatting over de mensheid vis-à-vis andere intelligente wezens en er waren wel twee revisies van 'Homo Sol' nodig voordat Campbell me ongeveer gekregen had waar hij me hebben wilde. En zelfs toen nog voegde hij er, zonder me erover te raadplegen, in de definitieve versie hier en daar nog verscheidene alinea's aan toe.

Ik probeerde zulke situaties in de toekomst te vermijden. Eén uitweg was, af te wijken van de tradities van die schrijvers die intriges weefden tegen de achtergrond van het gigantische web van complete melkwegen die talrijke intelligente wezens bevatten, in het bijzonder die van E. E. Smith en van Campbell zelf. In plaats daarvan begon ik verhalen te bedenken waar een melkweg in voorkwam die uitsluitend door mensen bewoond werd.

Dit wierp al gauw resultaten af in de Foundation-serie. Zonder enige twijfel is de opvatting van Smith en Campbell zinvoller. Het is wel vrijwel zeker dat er onder de honderden miljarden werelden van een grote Melkweg honderden of zelfs duizenden verschillende intelligente soorten moeten zijn. Dat er maar één zou zijn, wij zelf, zoals ik aannam, is hoogst onwaarschijnlijk.

Sommige science-fictioncritici (in het bijzonder Sam Moskowitz) hebben mij er de eer van gegeven dat ik de uitsluitend door mensen bewoonde melkweg uitgevonden zou hebben, alsof het een soort literaire aanwinst was. Anderen hebben misschien wel heimelijk gedacht (openlijk heb ik het nooit horen beweren) dat ik alleen maar menselijke intelligente wezens in mijn melkweg had omdat ik de fantasie miste om buitenaardse wezens te bedenken.

Maar de werkelijkheid is dat ik alleen maar mijn best deed een botsing met de opvattingen van Campbell te voorkomen; ik wilde eenvoudig geen situatie creëren waarin ik noodgedwongen voor de keus gesteld zou worden om óf Campbells standpunt te aanvaarden, dat ik weerzinwekkend vond, óf een verhaal niet te kunnen verkopen (wat ik ook weerzinwekkend vond).

Op 25 maart 1940, de dag waarop ik de definitieve versie van 'Homo Sol' indiende, zocht ik Fred Pohl in zijn kantoor op. Hij vertelde me dat de reactie op 'Halfbloed' zo gunstig geweest was dat hij het wel verantwoord achtte om een vervolg te vragen. Dat was de allereerste keer dat me gevraagd werd een bepaald verhaal te schrijven waarvan al van tevoren vaststond dat het aangenomen zou worden.

Gedurende de maanden april en mei werkte ik aan het vervolg, 'Half-Breeds on Venus' ('Halfbloeden op Venus'), en op 3 juni bracht ik het naar Pohl. Op 14 juni nam hij het aan. Het verhaal was tienduizend woorden lang, het langste dat ik tot dan toe verkocht had. En wat meer is, Pohls tijdschriften leidden zo'n voorspoedig leven dat zijn budget toegenomen was en hij me er vijf/achtste dollarcent per woord voor kon betalen: $62,50.

Het verscheen in het nummer van Astonishing dat op 24 oktober 1940 in de kiosken kwam, bijna op de dag af een jaar nadat ik mijn eerste verhaal verkocht had. Dit was trouwens om nog meer redenen een gelukkige dag voor me, want het was voor het eerst dat de omslagtekening op een tijdschrift aan een van mijn verhalen ontleend was. Ik had 'de omslag gemaakt'.

De titel van het verhaal en mijn naam stonden in forse letters op het omslag. Een vleiende aanwijzing dat ze nu op mijn naam konden rekenen om tijdschriften te verkopen.

Halfbloeden op Venus

De vochtige, slaperige atmosfeer kwam in heftige beroering en week toen krijsend uiteen. Driemaal ging er een schok door het plateau toen de zware eivormige projectielen vanuit de buitenste ruimte omlaagschoten. Het geluid van de landing werd van de bergen aan de ene zijde naar het weelderige woud aan de andere kant weerkaatst, en toen was alles weer stil.

Een voor een klapten drie deuren open, en menselijke gedaanten kwamen aarzelend achter elkaar naar buiten stappen. Aanvankelijk nog langzaam, vervolgens met een ongeduldige onstuimigheid, zetten ze hun eerste voetstappen op de nieuwe wereld tot de ruimte om de schepen heen overvol was.

Wel duizend paar ogen staarden naar het verschiet en duizend monden kwetterden opgewonden. En in de wind van die andere wereld zwaaiden duizend kuiven van wel dertig centimeter hoge witte haren sierlijk heen en weer.

De Tussies waren op Venus geland!

Max Scanlon zuchtte vermoeid: 'Daar zijn we dan!'

Hij wendde zich van de patrijspoort af en liet zich weer in zijn eigen speciale leunstoel vallen. 'Ze zijn zo blij als kinderen, en dat kan ik hen niet kwalijk nemen. We hebben een nieuwe wereld gekregen - een helemaal voor ons alleen - en dat is geweldig. Maar evengoed liggen er zware dagen voor ons. Ik ben bijna bang! Het is een project waar je zo makkelijk aan begint, maar wat zo moeilijk tot een goed eind te brengen is.'

Een vriendelijke arm gleed om zijn schouder en hij pakte hem stevig vast, terwijl hij naar de zachte blauwe ogen glimlachte die in de zijne keken. 'Maar jij bent toch niet bang, wel, Madeline?'

'Natuurlijk niet!' En toen kwam er een trieste uitdrukking op haar gezicht: 'Had vader maar mee kunnen komen. Je... je weet dat hij voor ons meer betekende dan voor de anderen. Wij waren de... de eerste die hij onder zijn vleugels nam, niet?'

Daarna volgde er een lange stilte, want beiden verzonken diep in gedachten.

Max zuchtte: 'Ik herinner me hem die dag, veertig jaar geleden, oud pak aan, pijpje, alles. Hij nam me in zijn huis op. Mij, een verachte halfbloed! En... en hij vond jou voor mij, Madeline!'

'Ik weet het.' Er blonken tranen in haar ogen. 'Maar hij is nog met ons, Max, en dat zal hij altijd zijn - hier, en daar.' Haar hand gleed eerst naar haar eigen hart en toen naar dat van Max.

'Hé, vader, vang haar, vang haar!'

Max draaide zich snel om toen hij de stem van zijn oudste zoon hoorde, net op tijd om het hoopje wapperende armen en benen op te vangen dat als een kogel op hem afgevlogen kwam.

Hij hield haar ernstig voor zich uit: 'Zal ik je aan je papa geven, Elsie? Hij wil je hebben.'

Het kleine meisje trappelde geestdriftig met haar beentjes. 'Nee, nee. Ik wil jou, opa. Ik wil op je rug en oma moet ook mee naar buiten komen om te kijken hoe mooi alles is.'

Max wendde zich tot zijn zoon en wenkte hem streng dat hij weg moest gaan: 'Ga heen, versmade vader, en geef die ouwe opa een kans.'

Arthur lachte en wiste zijn rode gezicht af: 'Hou haar maar, in godsnaam. We hebben haar de hele tijd achterna moeten rennen buiten, mijn vrouw en ik. We moesten haar bij haar jurk terugsiepen om te zorgen dat ze niet het bos in rende. Waar of niet, Elsie?'

Dat herinnerde Elsie plotseling weer aan een voorbij verdriet. 'Opa, zeg hem dat hij me die mooie bomen laat zien. Ik mag niet van hem.' Ze worstelde zich uit Max' greep los en holde naar de patrijspoort. 'Kijk dan, opaatje, kijk dan. Allemaal bomen buiten. Het is niet zwart meer. Ik vond het zo afschuwelijk toen alles zwart was, jij niet?'

Max boog zich over haar heen en woelde ernstig door het zachte witte haar van het kind: 'Ja, Elsie, ik vond het afschuwelijk toen alles zwart was. Maar nu is het niet zwart meer, en het zal nooit meer zwart zijn. Ga nu gauw naar oma toe. Ze heeft vast wel een lekkere koek, speciaal voor jou. Ga dan, hollen!'

Met een glimlach in zijn ogen keek hij de zich verwijderende gedaanten van zijn vrouw en kleindochter na; daarna wendde hij zich tot zijn zoon en werden ze weer ernstig.

'En, Arthur?'

'Ja vader, wat nu?'

'Er is geen tijd te verspillen, zoon. We zullen direct met bouwen moeten beginnen - ondergronds!'

Arthur nam plotseling een oplettende houding aan: 'Ondergronds!' Ontzet fronste hij zijn voorhoofd.

'Ik weet het wel, ik weet het wel. Ik heb hier eerder niets van gezegd, maar het moet gebeuren. Tot elke prijs moeten we van het aangezicht van het stelsel verdwijnen. Er zijn Aardmensen op Venus, van zuiver bloed. Veel zijn het er niet, dat is waar, maar er zijn er toch wel enkele. Ze mogen ons niet vinden, tenminste niet zolang we nog niet klaar zijn voor wat er ook volgen mag. Dat zal jaren kosten.'

'Maar vader, ondergronds! Als mollen te moeten leven, van licht en lucht verstoken. Dat bevalt me niets.'

'Ach, onzin. Je moet het ook weer niet te veel dramatiseren. Leven doen we aan de oppervlakte, maar de stad, de krachtstations, de voedsel- en watervoorraden, de laboratoria, dat moet allemaal onder de grond verdwijnen en onaantastbaar zijn,'

De oude Tussie maakte met een ongeduldig handgebaar een eind aan het onderwerp: 'Vergeet het maar. Ik wil het nu over iets anders hebben, iets waar we al eens eerder over hebben gesproken.'

Er kwam een harde uitdrukking in Arthurs ogen en hij richtte zijn blik naar de zoldering. Max stond op en legde zijn handen op de sterke schouders van zijn zoon.

'Ik ben al over de zestig, Arthur. Hoelang ik nog te leven heb, weet ik niet. In elk geval behoort het beste deel van mijn leven al aan het verleden toe en het is beter dat ik het leiderschap aan een jonger, krachtiger persoon overdraag.'

'Vader, dat is sentimentele kletskoek en dat weet je best. Geen een van ons is zelfs maar goed genoeg om je schoenen te poetsen en niemand zal ook maar een seconde lang luisteren naar wat voor plan ook om een opvolger aan te wijzen zolang jij nog in leven bent.'

'Ik zal ze ook niet vragen ernaar te luisteren. Het is al gebeurd... en jij bent de nieuwe leider.'

De jongeman schudde vastberaden zijn hoofd: 'Je kunt me dat niet tegen mijn wil opdragen.

Een eigenaardige glimlach gleed over Max' gezicht: 'Ik ben bang dat je je verantwoordelijkheden uit de weg gaat, zoon. Je levert je arme oude vader over aan de inspanningen en ontberingen van een taak die zijn oude krachten te boven gaan.'

'Vader!' kwam het geschokte weerwoord. 'Dat is niet waar. Je weet best dat het niet waar is. Je...'

'Bewijs het dan. Je moet het zo bekijken. Ons ras heeft behoefte aan een actief leiderschap, en daar kan ik niet voor zorgen. Ik zal hier altijd zijn - zolang ik leef - om je raad te geven en je zo goed als ik kan te helpen, maar van nu af aan moet jij het initiatief nemen.'

Arthur fronste zijn voorhoofd en de woorden kwamen met tegenzin over zijn lippen:' Goed dan. Ik neem de functie van commandant te velde op me. Maar denk erom, jij bent de opperbevelhebber.'

'Goed! En nu gaan we het vieren.' Max opende een kast en haalde er een kistje uit, waar hij twee sigaren uit nam. Hij zuchtte. 'De tabaksvoorraad is bijna tot op het nulpunt gedaald en we krijgen pas weer nieuwe als we onze eigen tabak gekweekt hebben, maar... laten we er eentje opsteken op de nieuwe leider.'

Blauwe rook kringelde omhoog en door de rook heen keek Max fronsend zijn zoon aan: 'Waar is Henry?'

Arthur grinnikte: 'Weet ik veel! Ik heb hem niet meer gezien sinds we geland zijn. Maar ik kan je toch wel vertellen waar hij zit.'

Max bromde: 'Dat weet ik ook.'

'Die jongen smeedt het ijzer terwijl het heet is. Het zal niet zo veel jaren meer duren voor je weer een stel kleinkinderen aan het verwennen bent, vader.'

'Als ze even lief zijn als de drie van mijn eerste stel, dan hoop ik alleen maar dat ik lang genoeg mag leven om die dag te beleven.'

En vader en zoon glimlachten elkaar vol genegenheid toe en luisterden zwijgend naar de gedempte geluiden van het vrolijke gelach van de honderden Tussies buiten.

Henry Scanlon hield zijn hoofd scheef en hief zijn hand op om stilte: 'Hoor jij water stromen, Irene?'

Het meisje naast hem knikte: 'Die kant uit.'

'Laten we daar dan heen gaan. Vlak voordat we landden zag ik een rivier langsflitsen en dat is hem misschien.'

'Goed hoor, als jij het zegt, maar ik geloof toch dat we beter naar de schepen terug kunnen gaan.'

'Waarvoor?' Henry bleef staan en staarde voor zich uit. 'Ik dacht anders dat je wel blij zou zijn om je benen eens te strekken na weken lang op een overvol schip.'

'Nou ja, het zou best gevaarlijk kunnen zijn.'

'Niet hier in de hooglanden, Irene. De Venusiaanse hooglanden zijn zoiets als een tweede Aarde. Je kunt wel zien dat dit bos is en geen oerwoud. Als we nu in de kuststreken waren...' Hij zweeg plotseling, alsof hem net iets te binnen geschoten was. 'Bovendien, waar zou je bang voor moeten zijn? Ik ben toch bij je?' En hij beklopte het tonietpistool dat aan zijn heup hing.

Irene onderdrukte een plotselinge glimlach en wierp een ondeugende blik op haar trots voortstappende vriend: 'Dat weet ik heel goed dat je bij me bent. Dat is juist het gevaar.'

Henry's borst zakte met een hoorbare zucht ineen. Hij fronste zijn voorhoofd. 'Heel grappig hoor... En ik gedraag me juist zo netjes.' Hij verwijderde zich een eindje van haar, liep een tijdje gemelijk te piekeren en richtte zich toen op een afwezige manier tot de bomen: 'Dat doet me eraan denken dat Daphne morgen jarig is. Ik heb haar een cadeautje beloofd.'

'Geef haar een afslankingsriem,' kwam snel het vinnige weerwoord. 'Dik mormel!'

'Wie is er dik? Daphne? Nou, dat zou ik anders niet zeggen.' Hij overwoog de zaak zorgvuldig, met een peinzende blik op het jongemeisje naast hem gericht. 'Ik zou haar liever willen beschrijven als - laten we zeggen - "lekker mollig", of misschien "prettig gevuld".'

'Ze is dik,' Irenes stem klonk plotseling als een gesis, en iets dat heel dicht bij een frons lag rimpelde haar mooie gezichtje, 'en haar ogen zijn groen.' Met veerkrachtige stap liep ze verder, haar kin omhooggestoken, en zich op voorname wijze bewust van haar eigen tengere figuurtje.

Henry versnelde zijn stap en haalde haar in: 'Natuurlijk heb ik veel liever meisjes die vel over been zijn.'

Irene draaide zich razendsnel om en haar kleine vuistjes balden zich: 'Ik ben niet vel over been, ongelooflijke stomme aap.'

'Maar Irene, wie zei nu dat ik jou bedoelde?' Zijn stem was ernstig, maar zijn ogen lachten.

Het meisje bloosde tot aan haar oren en wendde zich met trillende onderlip van hem af. De glimlach verdween uit Henry's ogen en een uitdrukking van bezorgdheid kwam er voor in de plaats. Aarzelend bracht hij zijn arm naar voren en legde hem om haar schouder.

'Kwaad, Irene?'

De glimlach die plotseling haar gezicht verlichtte was even stralend als de fonkelende pracht van haar zilveren haren in het heldere zonlicht.

'Nee,' zei ze.

Hun ogen ontmoetten elkaar en een ogenblik lang aarzelde Henry... en kwam tot de ontdekking dat wie aarzelt verloren is; want met een plotselinge ruk en een onderdrukt lachje had Irene zich opnieuw losgerukt.

Ze wees naar een opening tussen de bomen en riep: 'Kijk eens, een meer!' Ze holde erheen.

Henry keek kwaad, mompelde iets en holde haar achterna.

Het was een volkomen Aards tafereel. Een door stroomversnellingen onderbroken rivier zocht kronkelend zijn weg tussen oevers met hoge, slanke bomen en verbreedde zich toen tot een kalm meer dat wel enkele kilometers breed was. De broeierige stilte werd alleen onderbroken door het gedempte geklop uit de keelzakken van de plooikraaghagedissen die in de toppen van de bomen nestelden.

De beide Tussies - jongen en meisje - stonden hand in hand op de oever en namen gulzig de schoonheid van het tafereel in zich op.

Toen klonk er vlakbij een doffe plons en Irene nestelde zich huiverend in de armen van haar vriend.

'Wat is er?'

'N-niets. Ik denk dat er iets in het water bewoog.'

'Ach, verbeelding, Irene.'

'Nee. Ik heb echt iets gezien. Het kwam boven en... o hemeltje, Henry, knijp me niet zo...'

Ze verloor bijna haar evenwicht toen Henry haar plotseling helemaal losliet en met een ruk naar zijn tonietpistool greep.

Vlak voor hen verrees een druipend groen hoofd uit het water en keek hen aan met een paar wijd uit elkaar staande, starende, uitpuilende ogen. Zijn brede liploze mond ging snel open en dicht, maar geen geluid kwam er uit te voorschijn.

Max Scanlon staarde peinzend naar de ruige heuvels aan de voet van de bergen voor hem en vouwde zijn handen achter zijn rug.

'Dus jij denkt van wel?'

'Jazeker, vader,' zei Arthur geestdriftig. 'Als we ons onder die enorme lagen graniet ingraven kan de hele Aarde ons niet te pakken krijgen. Het zou ons nog geen twee maanden kosten om de hele grot af te krijgen, met de onbegrensde energie waar we over beschikken.'

'Hm! Het zal wel met de nodige voorzichtigheid moeten gebeuren!'

'Daar zal voor gezorgd worden!'

'Bergachtige streken zijn streken met veel aardbevingen.'

'We kunnen genoeg steunstralen aanbrengen om heel Venus te ondersteunen, aardbevingen of niet.'

'Steunstralen zijn enorme energievreters en als we door een storing zonder energie zouden komen te zitten zou dat het einde betekenen.'

'We kunnen vijf afzonderlijke krachtcentrales tegelijk inschakelen, zo bedrijfszeker als we ze maar kunnen maken. Ze zullen niet alle vijf tegelijk defect raken.'

De oude Tussie glimlachte: 'Goed dan, zoon. Ik zie wel dat je je plannen goed voor elkaar hebt. Ga je gang! Begin maar wanneer je wilt - en denk erom, jij moet zelf de beslissing nemen.'

'Goed! Laten we nu maar naar de schepen teruggaan.' Voorzichtig zochten ze hun weg over de rotsige helling naar beneden.

'Weet je, Arthur,' zei Max, terwijl hij plotseling bleef staan, 'ik heb nog eens over die steunstralen nagedacht.'

'Ja?' Arthur bood hem zijn arm, en ze liepen weer verder.

'Ik dacht zo dat als we ze tweedimensionaal in de lengte konden maken en ze dan ombuigen, we, zolang onze energie het uithoudt, de volmaakte verdediging zouden krijgen: een steunveld.'

'Daar heb je vierdimensionale straling voor nodig, vader, leuk om te bedenken, maar het is niet uitvoerbaar.'

'O nee? Nou, luister dan hier eens naar...'

Maar waar Arthur naar luisteren moest zou - tenminste voor de duur van die dag - verborgen blijven. Een schrille kreet ergens voor hen maakte dat ze allebei met een ruk opkeken. De springende gedaante van Henry Scanlon kwam op hen af, op een flinke afstand en met heel wat kalmer stap gevolgd door Irene.

'Hé, vader, ik heb me rot moeten zoeken om je te vinden. Waar zat je?'

'Hier zoon. Waar was jij?'

'O, in de buurt. Moet je horen, vader. Je kent die amfibieën toch wel die volgens de ontdekkingsreizigers in de meren van de hooglanden van Venus wonen, niet? Nou, wij hebben ze gevonden, een heleboel, een heel leger van die beesten. Waar of niet, Irene?'

Irene wachtte even om op adem te komen en knikte toen: 'Het zijn zulke snoezige beesten, meneer Scanlon. Helemaal groen.' Lachend rimpelde ze haar neus.

Arthur en zijn vader keken elkaar twijfelachtig aan. De eerste haalde zijn schouders op: 'Weet je wel zeker dat je je niet maar wat verbeeld hebt? Ik weet nog goed, Henry, dat jij ons een keer dood hebt laten schrikken omdat je een meteoor in de ruimte zag en toen bleek het je eigen spiegelbeeld in het glas van de patrijspoort te zijn.' Henry, zich pijnlijk bewust van Irenes gegiechel, stak een strijdlustige onderlip naar voren en zei: 'Moet je horen, Art, als jij soms een klap in je gezicht wilt... Ik ben oud genoeg om je er een te geven.'

'Hé daar, rustig een beetje,' kwam de gebiedende stem van de oudste Scanlon, 'en jij, Arthur, moest maar eens een beetje respect voor je jongste broer leren hebben. Goed, Henry, het enige wat Arthur wilde zeggen was dat die amfibieën zo schuw als wilde konijnen zijn. Niemand heeft er ooit meer dan een glimp van op kunnen vangen.'

'Nou, wij anders wel, vader. En een heleboel ook. Ik denk dat ze zich tot Irene aangetrokken voelden. Niemand kan haar weerstaan.'

'Ik weet dat jij het niet kan,' en Arthur schaterde het uit.

Henry verstrakte opnieuw, maar zijn vader kwam tussenbeide. 'Doe toch niet zo kinderachtig, jullie allebei. Kom, laten we naar die amfibieën gaan kijken.'

'Dit is verbazingwekkend,' riep Max Scanlon uit. 'Ze zijn werkelijk zo vriendelijk als kinderen. Ik begrijp het niet.'

Arthur schudde zijn hoofd. 'Ik ook niet, vader. In vijftig jaar heeft geen enkele ontdekkingsreiziger de kans gekregen er ook maar eentje goed te bekijken, en hier komen ze als vliegen op ons af.'

Henry gooide kiezelsteentjes in het water. 'Moeten jullie even opletten.'

Een steentje vloog met een boog op het water af, en toen het erin plonsde maakten zes groene gedaanten een achterwaartse salto mortale en verdwenen vloeiend onder het wateroppervlak. In minder dan geen tijd kwam één ervan weer boven en het steentje kwam met een boog vlak voor Henry's voeten terecht.

De amfibieën drongen nu in steeds groter aantallen op en naderden de oever van het meer al, waar ze de grove rietstengels vastgrepen en met hun bolle ogen de Tussies aanstaarden. Hun gespierde, van zwemvliezen voorziene poten waren nu onder het wateroppervlak te zien, en bewogen met een luie gratie heen en weer. Onophoudelijk openden en sloten zich hun liploze monden in een eigenaardig, ongelijkmatig ritme.

'Ik geloof dat ze praten, meneer Scanlon,' zei Irene plotseling.

'Dat is heel goed mogelijk,' stemde de oude Tussie peinzend in. 'Hun hersenholtes zijn behoorlijk groot, en het kan best zijn dat ze over heel wat intelligentie beschikken. Als hun stembanden en hun oren op andere geluidsgolven van een hoger of een lager bereik dan de onze afgestemd zijn, dan zijn wij natuurlijk niet in staat ze te horen, en dat zou wel eens de verklaring voor hun geluidloosheid kunnen zijn.'

'Zij praten waarschijnlijk even druk over ons als wij over hen,' zei Arthur.

'Ja, en ze zullen zich wel afvragen wat voor rare monsters wij zijn,' voegde Irene er aan toe.

Henry zei niets. Behoedzaam liep hij naar de waterkant toe. De grond werd modderig onder zijn voeten, en het riet groeide dicht om hem heen. Het dichtstbijzijnde groepje amfibieën richtte ongeruste ogen op hem, en een of twee lieten de rietstengels waaraan ze zich vasthielden los en gleden geluidloos in het water terug.

Maar de dichtstbijzijnde hield vol. Zijn brede mond was krampachtig dichtgeklemd; zijn ogen waren op hun hoede, maar hij verroerde zich niet.

Henry hield stil, aarzelde en stak toen zijn hand uit: 'Hoe staat het leven, Fib!'

De 'Fib' staarde naar de uitgestoken hand. Uiterst behoedzaam stak hij zijn eigen van zwemvliezen voorziene voorste ledemaat naar voren en raakte de vingers van de Tussie aan. Met een schok trok hij het weer terug, en de mond van de Fib bewoog zich in geluidloze opwinding.

'Voorzichtig,' kwam Max' stem achter hem. 'Zo maak je hem aan het schrikken. Zijn huid is verschrikkelijk gevoelig en droge voorwerpen irriteren hem, denk ik. Doe je hand in het water.'

Langzaam gehoorzaamde Henry. De spieren van de Fib spanden zich om bij de minste onverwachte beweging te kunnen ontkomen, maar er gebeurde niets. Weer stak de Tussie zijn hand uit, die nu droop van het water.

Een eindeloze minuut lang, waarin de Fib met zichzelf in tweestrijd scheen over zijn toekomstige gedragslijn. En toen, nadat hij tweemaal een begin gemaakt en zich vervolgens weer haastig teruggetrokken had, raakten de vingers elkaar weer.

'Atafib,' zei Henry, en omvatte de groene hand in de zijne.

De Fib gaf één verschrikte ruk aan zijn hand en beantwoordde toen de handdruk zo krachtig dat de vingers van de Tussie er stijf van werden. Kennelijk aangemoedigd door het voorbeeld van de eerste Fib kwamen nu ook zijn kameraden opdringen en boden hele legers van handen aan.

De andere drie Tussies kwamen nu ook door de modder aanbaggeren en staken hun natgemaakte handen uit.

'Wat grappig,' zei Irene. 'Iedere keer als ik hen een hand geef lijkt het wel of ik steeds aan haar moet denken.'

Max draaide zich naar haar om: 'Haar?'

'Ja, ons haar. Dan zie ik een beeld voor me van lange witte haren die rechtop staan en blinken in de zon.' Onbewust bracht ze haar hand omhoog naar haar eigen gladde lokken.

'Zeg!' kwam Henry plotseling tussenbeide, 'nu je het er over hebt, dat heb ik ook gemerkt. Maar alleen als ik er eentje een hand geef.'

'En jij, Arthur?' vroeg Max.

Arthur knikte, en zijn wenkbrauwen gingen omhoog.

Max glimlachte en sloeg met zijn vuist in zijn handpalm.

'Hé, dat is natuurlijk een primitief soort telepathie, te zwak om zonder lichamelijk contact te functioneren, en zelfs dan nog kan het alleen maar een paar simpele ideeën doorgeven.'

'Maar waarom haar, vader?' vroeg Arthur.

'Misschien waren het in eerste instantie onze haren die hen aantrokken. Ze hebben nog nooit zoiets gezien en ... en ... nou ja, wie kan er nou hun psychologie verklaren?'

Plotseling ging hij door zijn knieën en plenste water over zijn hoge witte kuif. Het water kwam schuimend in beroering en er was een gedrang van groene lichamen toen de Fibs dichterbij kwamen. Eén groene poot streek zachtjes door de stijve witte haardos, waarop een opgewonden, zij het geluidloos gekwetter volgde. Elkaar verdringend om de beste plekjes te bereiken, dongen ze naar het voorrecht om het haar aan te mogen raken, tot Max zich, louter van moeheid, weer op moest richten.

'Ze zijn nu waarschijnlijk levenslang onze vrienden,' zei hij. 'Een heel eigenaardig stel dieren.'

Toen zag Irene ineens het groepje Fibs dat zich op een goede honderd meter van de oever bevond. Ze plasten vreedzaam in het water en deden geen enkele poging om dichterbij te komen. 'Waarom komen zij niet?' vroeg ze.

Ze wendde zich tot een van de voorste Fibs en wees, waarbij ze heftige gebaren van een twijfelachtige betekenis maakte. Als antwoord kreeg ze alleen maar een ernstige starende blik.

'Zo moet je het niet doen, Irene,' waarschuwde Max haar vriendelijk. Hij stak zijn hand uit, nam die van een bereidwillige Fib en bleef zo een tijdje roerloos staan. Toen hij weer losliet, liet de Fib zich in het water glijden en verdween. Het volgende ogenblik kwamen de achtergebleven Fibs langzaam op de oever toe.

'Hoe heb je dat klaargespeeld?' vroeg Irene verbaasd.

'Telepathie! Ik hield stevig vast en stelde me een geïsoleerd groepje Fibs voor en een lange hand die zich over het water uitstrekte om de hunne te drukken.' Hij glimlachte vriendelijk: 'Ze zijn heel intelligent, anders zouden ze het niet zo vlug begrepen hebben.'

'Allemachtig, het zijn wijfjes,' riep Arthur plotseling in ademloze verbijstering. 'Bij alles wat heilig is, ze zogen hun jongen!'

De nieuwe bezoekers waren slanker en lichter van kleur dan de anderen. Schuw kwamen ze naar voren, aangespoord door de wat vrijpostiger mannetjes, en staken verlegen hun handen uit om te groeten.

'Och,' riep Irene plotseling vol verrukking. 'Kijk deze eens!'

Ze liet zich op haar knieën in de modder vallen en strekte haar armen uit naar het dichtstbijzijnde wijfje. De drie anderen keken gefascineerd zwijgend toe hoe de zenuwachtige wijfjes-Fib het kleine hoopje dat ze in haar armen droeg dichter tegen haar borst aanklemde.

Maar Irenes armen maakten kleine uitnodigende gebaartjes: Toe dan, toe dan. Hij is zo schattig. Ik zal hem geen pijn doen.

Of de Fib-moeder dat nu begreep valt te betwijfelen, maar met een onverwachte beweging hield ze een klein groen hoopje wriemelend leven voor zich uit en legde het in de wachtende armen.

Irene stond op en slaakte een kreetje van verrukking. Kleine zwemvliesvoetjes trappelden doelloos in de lucht en een paar bange ronde ogen staarden haar aan. De drie anderen kwamen dicht om haar heen staan en keken nieuwsgierig toe.

'O, wat een hondje is het! Kijk eens naar dat grappige mondje. Wil jij het even vasthouden, Henry?'

Henry sprong achteruit alsof hij door een wesp gestoken was: 'Van mijn leven niet! Ik zou het waarschijnlijk laten vallen.'

'Krijg je ook gedachtenbeelden door, Irene?' vroeg Max nadenkend.

Irene dacht na en concentreerde zich fronsend: 'En... nee. Misschien is het te jong... o, ja! Het... het heeft.. Ze zweeg abrupt en probeerde te lachen. 'Het heeft honger!'

Ze gaf de kleine baby-Fib weer aan zijn moeder terug, die in gelukkige vervoering heftig haar mond bewoog en met haar gespierde armen de peuter stevig omvatte. De kleine Fib draaide zijn groene hoofdje om en wierp nog één laatste uitpuilende blik op het schepsel dat hem een ogenblik lang vastgehouden had.

'Vriendelijke wezens,' zei Max, 'en intelligent ook. Ze mogen hun meren en rivieren houden. Wij nemen het land wel en zullen hen niet lastig vallen.'

Een eenzame Tussie stond op de Scanlon-bergrug en hield zijn veldkijker gericht op de Waterscheiding, een kilometer of zestien verder de bergen in. Vijf minuten lang trilde de kijker zelfs niet en de Tussie stond daar als een waakzaam standbeeld, gehouwen uit dezelfde rots als de bergen om hem heen.

Toen werd de veldkijker omlaaggebracht, en het gezicht van de Tussie was een bleek, dunlippig toonbeeld van somberheid. Haastig liep hij de helling af naar de bewaakte, verborgen ingang van Venusstad.

Zonder een woord te zeggen snelde hij langs de wachtposten en daalde naar de lagere verdiepingen af, waar harde rots nog steeds door gecontroleerde stoten van superenergie tot niets werd geblazen of in iedere gewenste vorm gekneed werd.

Arthur Scanlon keek op; een plotseling voorgevoel waarschuwde hem dat er een ramp dreigde en hij gebaarde de desintegratoren, op te houden.

'Wat is er aan de hand, Sorrell?'

De Tussie boog zich naar hem over en fluisterde één enkel woord in Arthurs oor.

'Waar?' Arthurs stem klonk als een hees geblaf.

'Aan de ander kant van de bergrug. Ze komen nu via de Waterscheiding in onze richting. Ik zag het geflikker van zonlicht op metaal en...' Veelbetekenend hield hij zijn veldkijker omhoog.

'Grote hemel!' Arthur streek radeloos over zijn voorhoofd en richtte zich toen tot de in angstige spanning toekijkende Tussie die bij de bedieningsorganen van de desinto stond. 'Doorgaan volgens plan! Geen wijziging!'

Hij holde via de hoger gelegen verdiepingen naar de ingang en snauwde haastige bevelen: 'Onmiddellijk de wacht verdriedubbelen. Niemand anders dan ik of zij die bij me zijn krijgen verlof om weg te gaan. Stuur manschappen uit om iedereen die nog buiten is op te pakken en geef ze bevel binnen de beschutting te blijven en geen onnodige geluiden te maken.'

Toen liep hij door de hoofdstraat weer terug naar de verblijven van zijn vader.

Max Scanlon keek op van zijn berekeningen en langzaam verdwenen de rimpels uit zijn ernstige voorhoofd.

'Dag zoon. Is er iets niet in orde? Weer zo'n harde laag?'

'Nee, niets van dat alles.' Arthur deed behoedzaam de deur achter zich dicht en fluisterde: 'Aardmensen!'

Een ogenblik verroerde Max zich niet. De uitdrukking op zijn gezicht verstarde een moment en toen, met een plotselinge zucht, liet hij zich in zijn stoel achterover zakken en de rimpels in zijn voorhoofd werden dieper en vermoeider.

'Kolonisten?'

'Het ziet er naar uit. Sorrell zei dat er ook vrouwen en kinderen bij waren. In totaal waren er verscheidene honderden, met uitrusting voor een lang verblijf... en ze komen deze kant uit.'

Max kreunde: 'O, wat een pech, wat een pech! Ze hebben al die eindeloze lege ruimten van Venus om uit te kiezen en komen uitgerekend hierheen. Kom, we moesten er zelf maar eens een kijkje gaan nemen.'

In een lange kronkelende rij kwamen ze door de Waterscheiding. Taaie pioniers met hun magere, door het harde werken afgeleefde vrouwen en hun onverzorgde, half-barbaarse, in de wildernis opgegroeide kinderen. De lage, brede 'Venuswagens' hotsten onhandig over de onbetreden wegen, zwaar beladen met de vormloze massa's van huishoudelijke benodigdheden.

De aanvoerder tuurde de horizon af en sprak in kort afgebeten, hortende woorden: 'We zijn er haast, Jem. We zitten al zowat aan de voet van de bergen.'

En de ander antwoordde langzaam: 'En dat is goed jong bouwland wat daar voor ons ligt. We kunnen landbouwbedrijven afbakenen en er gaan wonen.' Hij zuchtte: 'Het is een zware tocht geweest de afgelopen maand. Ik ben blij dat we het achter de rug hebben!'

En vanaf een heuvelrug voor hen - de laatste heuvelrug voordat de vallei begon - zagen de Scanlons, vader en zoon, als onzichtbare stipjes in de verte, de nieuwelingen met een zwaar gemoed naderkomen.

'Het enige waar we ons niet op voor hebben kunnen bereiden - en dat is nu gebeurd.'

Arthur sprak langzaam en met tegenzin: 'Het zijn er maar weinig en ze zijn ongewapend. We kunnen ze in een uur verjagen.' En met een plotselinge heftigheid: 'Venus is van ons!'

'Jazeker, we kunnen ze in een uur verjagen, in tien minuten. Maar ze zouden terugkeren, bij duizenden, en gewapend. We zijn niet in staat om de hele Aarde te bestrijden, Arthur.'

De jongere man beet op zijn lip en half beschaamd mompelde hij enkele woorden: 'Omwille van het ras, vader, zouden we ze allemaal kunnen doden.'

'Dat nooit!' riep Max uit, en zijn ogen schoten vuur. 'Wij zullen niet de eersten zijn die toeslaan. Als wij doden kunnen we van Aarde geen genade meer verwachten; en dat verdienen we dan ook niet.'

'Maar vader, wat dan? Van Aarde hebben we hoe dan ook geen genade te verwachten. Als ze ons vinden, als ze zelfs maar een vermoeden van ons bestaan hebben, dan wordt onze hele vlucht zinloos en is het van het begin af aan al een verloren zaak voor ons.'

'Ik weet het, ik weet het.'

'We kunnen nu niet meer terug,' vervolgde Arthur hartstochtelijk. 'We zijn maanden lang bezig geweest met de voorbereiding van Venusstad. Hoe kunnen we dan weer overnieuw beginnen?'

'Dat kunnen we niet,' gaf Max op matte toon toe. 'Als we zelfs maar een poging waagden om ergens anders heen te gaan zou dat al ontdekking betekenen. We kunnen alleen...'

'Als mollen leven, daar komt het uiteindelijk toch op neer. Als opgejaagde vluchtelingen! Als bange uitgewekenen! Zo is het toch?'

'Je kunt het stellen zoals je wilt, maar we moeten ons verbergen, Arthur, ons ingraven.'

'Tot...?'

'Tot ik - of wij - een gebogen tweedimensionale steunstraal geperfectioneerd hebben. Als we door een ondoordringbare verdediging omgeven zijn, dan kunnen we weer in de open lucht komen. Dat kan jaren duren; het kan ook een week duren. Ik weet het niet.'

'En iedere dag lopen we het risico van ontdekking. Iedere dag kunnen de raszuiveren ons met zwermen overvallen en ons uitroeien. Dag in dag uit, week in week uit, maand in maand uit zullen we in gevaar moeten leven..

'We moeten wel.' Max' mond was stijf gesloten, en zijn ogen waren ijzig blauw van kleur.

Langzaam liepen ze naar Venusstad terug.

Alles was rustig in Venusstad, en aller ogen waren op de bovenste verdieping en de verborgen uitgangen gericht. Daar buiten was lucht en zon en ruimte... en Aardmensen.

Ze hadden zich verscheidene kilometers stroomopwaarts van de rivierbedding gevestigd. Hier en daar verrezen hun primitieve behuizingen. Het omringende land werd ontbost. Landbouwbedrijven werden afgebakend. Met het planten werd begonnen.

En in de ingewanden van Venus waren elfhonderd Tussies bezig hun tehuis te scheppen en wachtten af tot een oude man erin geslaagd was de buitengewoon moeilijke berekeningen te vinden die het mogelijk zouden maken dat een steunstraal zich in twee dimensies en langs een gebogen lijn uit zou spreiden.

Irene zat somber op de rotsrand te piekeren en staarde voor zich uit, waar het vage grauwe licht op het bestaan van een uitgang naar de buitenlucht wees. Zachtjes liet ze haar welgevormde benen zwaaien en Henry Scanlon, die naast haar zat, deed wanhopig zijn best om zijn blik schuldeloos in de lucht gericht te houden.

'Weet je, Henry?'

'Wat?'

'Ik wed dat de Fibs ons zouden kunnen helpen.'

'Waarmee, Irene?'

'Om van de Aardmensen af te komen.'

Daar dacht Henry zorgvuldig over na: 'Waarom denk je dat?'

'Nou, ze zijn behoorlijk schrander, schranderder dan we denken. Hun brein werkt natuurlijk heel anders, en misschien zouden zij het klaar kunnen spelen. Bovendien... kreeg ik net een idee. ' Plotseling trok ze haar hand terug: 'Je hoeft hem toch niet vast te houden, Henry.'

Henry slikte: 'Ik... ik dacht dat je daar niet zo stevig zat... dat je misschien zou kunnen vallen, zie je.'

'O!' Irene keek langs de schrikwekkende, bijna een meter diepe afgrond omlaag. 'Daar zit eigenlijk wel iets in. Het ziet er behoorlijk diep uit hier.'

Henry kwam tot de conclusie dat dit een hint was, en daar handelde hij dus ook naar. Het was een ogenblik stil terwijl hij ernstig over de mogelijkheid nadacht dat ze het wel eens een beetje koud kon hebben, maar voor hij goed en wel tot het besluit gekomen was dat dat waarschijnlijk zo was, sprak ze weer.

'Wat ik zeggen wilde, Henry, was dit. Waarom gaan we er niet op uit, naar de Fibs toe?'

'Vader zou me ik weet niet wat doen als ik zoiets probeerde.'

'Het zou erg leuk zijn.'

'Natuurlijk, maar het is gevaarlijk. We kunnen niet het risico lopen dat iemand ons zou zien.'

Irene haalde berustend haar schouders op: 'Nou ja, als je bang bent, dan praten we er maar niet meer over.'

Henry's adem stokte en hij werd vuurrood. Met een sprong was hij van de rotsrand af: 'Wie is hier bang? Wanneer wil je gaan?'

'Nu, Henry. Op dit ogenblik.' Haar wangen bloosden van enthousiasme.

'Goed dan. Kom maar.' Half hollend ging hij op weg en sleepte haar achter zich aan. - En toen schoot hem iets te binnen en abrupt bleef hij staan.

Hij draaide zich met een woeste beweging naar haar om: 'Ik zal je laten zien dat ik niet bang ben.' Zijn armen waren plotseling om haar heen en haar lichte kreet van verbazing werd op doeltreffende wijze gesmoord.

'Hemelse goedheid,' zei Irene, toen ze weer kon spreken. 'Wat verschrikkelijk brutaal!'

'Jazeker, ik sta bekend als een bruut,' zei Henry, hijgend, terwijl hij zijn ogen weer hun normale stand gaf en zich van het duizelige gevoel in zijn hoofd bevrijdde.

'Laten we nu naar die Fibs gaan; en help me onthouden dat ik, als ik president word, een gedenkteken opricht voor de knaap die het kussen uitgevonden heeft.'

Door de in de rotsen uitgehouwen gang, langs de ruggen van naar buiten starende schildwachten, toen naar buiten door de zorgvuldig gecamoufleerde opening, en daar waren ze aan de oppervlakte.

De vuile vlek van rook aan de zuidelijke horizon was het grimmige bewijs van de aanwezigheid van de mens, en met dat voor ogen schuifelden de beide jonge Tussies door het kreupelhout naar het bos en door het bos naar het meer van de Fibs.

Of de Fibs nu op een of andere vreemde, hun soort eigen manier de aanwezigheid van vrienden voelden, wisten ze niet, maar nauwelijks hadden ze de oevers bereikt of dichterbij komende dofgroene vlekken onder water wezen er al op dat de wezens in aantocht waren.

Een breed hoofd met bolle ogen kwam boven het wateroppervlak uit en nog geen seconde later was het meer bespikkeld met dobberende kikvorshoofden.

Henry maakte zijn hand nat en drukte de vriendelijke naar hem uitgestoken voorpoot.

'Ha, die Fib.'

De grijnzende mond bewoog heftig en gaf zijn geluidloze antwoord.

'Vraag hem naar de Aardmensen, Henry,' drong Irene aan. Henry wenkte ongeduldig.

'Wacht eventjes. Dat kost tijd. Ik doe mijn best.'

Twee traag voorbijkruipende minuten lang bleven die twee, Tussie en Fib, elkaar roerloos in de ogen staren. Toen maakte de Fib zich los en op een of ander zwijgend bevel verdwenen alle meerwezens stuk voor stuk en lieten de Tussies alleen achter.

Irene staarde een ogenblik perplex voor zich uit: 'Wat is er gebeurd?'

Henry haalde zijn schouders op: 'Ik weet het niet. Ik riep het beeld van de Aardmensen op en hij scheen te weten wie ik bedoelde. Toen beeldde ik Aardmensen uit die tegen ons vochten en ons doodden ... en hij beeldde heel veel van ons en maar weinigen van hen uit en een ander gevecht waarin wij hen doodden. Maar toen beeldde ik ons uit, bezig hen te doden, en toen veel en veel meer van hen, die op ons af kwamen - horden en horden - en ons doodden, en toen..

Maar het meisje drukte haar handen tegen haar gekwelde oren: 'O hemel. Geen wonder dat dat arme schepsel het niet begreep. Het verbaast me nog dat hij niet krankzinnig geworden is.'

'Enfin, ik heb mijn best gedaan,' kwam het sombere antwoord. 'Uiteindelijk was het allemaal jouw idiote idee.'

Irene kwam met haar vinnige weerwoord niet verder dan de eerste lettergreep, want in een oogwenk was het meer weer vol met Fibs. 'Ze zijn teruggekomen,' zei ze toen maar.

Een Fib drong zich naar voren en pakte Henry's hand, terwijl de anderen zich in heftige opgewondenheid om hem heen verdrongen. Er volgden verscheidene ogenblikken van stilte en Irene begon zenuwachtig te bewegen.

'En?' zei ze.

'Stil toch. Ik begrijp het niet. Iets over grote beesten, of monsters, of...' Zijn stem stierf weg, en de rimpel tussen zijn ogen verdiepte zich tot een pijnlijke concentratie.

Hij knikte, eerst nog afwezig, toen krachtig.

Hij rukte zich los en nam Irenes handen vast. 'Ik snap het... en het is de volmaakte oplossing. We kunnen Venusstad helemaal zelf redden, Irene, met de hulp van de Fibs - als je morgen met me mee wilt komen naar de laaglanden. We kunnen een paar tonietpistolen en voedselvoorraden meenemen en als we de rivier volgen kunnen we er in twee of drie dagen zijn en in dezelfde tijd weer terug. Wat denk je daarvan, Irene?'

De jeugd staat nu niet direct bekend om zijn overleg. Irenes aarzeling was alleen maar op effect berekend: 'Tja... misschien zouden we beter niet zelf kunnen gaan, maar... maar ik ga wel... met jou.' Dat laatste woordje zei ze met een uiterst lichte nadruk.

Tien seconden later waren ze weer op weg naar Venusstad en Henry vroeg zich af of het goed beschouwd niet beter was twee gedenktekens op te richten voor de kerel die het kussen uitgevonden had.

Het flakkerende geelrode schijnsel van het vuur weerkaatste rossige glinsteringen op Henry's vorstelijke kuif en wierp voortdurend bewegende schaduwen over zijn somber peinzende gezicht.

Het was warm in de laaglanden, en het vuur maakte het nog erger, maar toch zat Henry helemaal ineengedoken en liet onafgebroken zijn ongeruste blik rusten op de slapende gedaante van Irene aan de andere kant van het vuur. Het krioelende leven van het Venusiaanse oerwoud had respect voor vuur, en vlammen betekenden veiligheid.

Ze waren nu drie dagreizen ver van de hoogvlakte. De bergstroom was een lauwe, traag voortkruipende rivier geworden, waarvan de kanten overdekt waren met hun groene schuim van algen. De aangename bossen hadden plaatsgemaakt voor de warrige, met lianen doorstrengelde uitwassen van de jungle. De gemengde geluiden van veelvuldig leven waren in kracht toegenomen en tot een luidruchtig crescendo aangezwollen. De lucht werd hoe langer hoe warmer en vochtiger; de grond moerassiger; de omgeving op een steeds fantastischer wijze onvertrouwd.

En toch was er geen echt gevaar, daar was Henry van overtuigd. Giftig leven was op Venus onbekend, en wat de taaihuidige monsters betrof die over de oerwouden heersten, het vuur in de nacht en de Fibs overdag zouden hen wel op een afstand houden.

Tweemaal had in de verte de oorverscheurende kreet van een centosaurus geklonken en tweemaal had het geluid van omvallende bomen gemaakt dat de beide Tussies van angst steun bij elkaar zochten. Maar beide keren hadden de monsters zich weer verwijderd.

Dit was de derde nacht dat ze buiten waren, en Henry bewoog zich onrustig. De Fibs schenen vol vertrouwen dat ze voor de morgen al weer aan hun terugtocht konden beginnen, en op de een of andere manier vond hij de gedachte aan Venusstad nogal aantrekkelijk. Avontuur en opwinding zijn prachtig en ieder uur nam het aureool van zijn fonkelende dapperheid toe in Irenes ogen - wat schitterend was - maar evengoed was het nog steeds fijn om aan Venusstad en de vriendelijke hooglanden te denken.

Hij ging op zijn buik liggen en terwijl hij gemelijk in het vuur staarde, dacht hij aan zijn twintig jaren, zijn bijna twintig jaren.

'Wel verdorie,' mompelde hij, terwijl hij aan het weelderige gras onder hem rukte. 'Het wordt zo langzamerhand tijd dat ik eens aan trouwen ga denken.' En onwillekeurig dwaalde zijn blik af naar de slapende gestalte aan de andere kant van het vuur.

Als in antwoord trilden haar oogleden en kwam er een vage starende blik in haar intens blauwe ogen.

Irene ging overeind zitten en rekte zich uit.

'Ik kan helemaal niet slapen,' klaagde ze, terwijl ze doelloos over haar witte haren streek. 'Het is zo warm.' Vol weerzin staarde ze naar het vuur.

Henry bleef zijn goede humeur behouden. 'Je hebt uren geslapen, en je hebt gesnurkt als een trombone.'

Irene sperde plotseling haar ogen wijd open: 'Dat is niet waar!' En toen, met tragisch trillende stem: 'Is het echt?'

'Nee, natuurlijk niet!' Henry brulde van het lachen en hield pas op toen hij de plotselinge, scherpe aanraking van de neus van Irenes schoen in zijn eigen maagholte voelde. 'Au!' riep hij.

'Spreek niet meer tegen me, meneer Scanlon!' merkte het meisje ijzig op.

Nu was het Henry's beurt om tragisch te kijken. In panische ontzetting stond hij op en deed één stap naar het meisje toe. Toen bleef hij als versteend staan, want hij hoorde de door merg en been dringende kreet van een centosaurus. Toen hij weer tot zichzelf kwam, had hij zijn armen vol met Irene.

Blozend maakte ze zich los, en toen klonk de centosaurische kreet opnieuw, deze keer uit een andere richting... en daar was ze alweer.

Henry's gezicht was bleek, ondanks al het fraais dat hij in zijn armen hield. 'Ik denk dat de Fibs de centosaurussen gestrikt hebben. Kom mee, dan zal ik het hen vragen.'

De Fibs waren vage vlekken in de grauwe dageraad die net aanbrak. Eindeloze rijen van gespannen, geheel geabsorbeerde exemplaren was alles wat er te zien viel. Maar één scheen er niet bezig te zijn en toen Henry zich na de handdruk weer oprichtte zei hij: 'Ze hebben drie centosaurussen en dat is het maximum dat ze kunnen manipuleren. We gaan nu direct naar de hooglanden terug.'

Toen de zon opkwam was het gezelschap al een kilometer of drie stroomopwaarts van de rivier. De Tussies, die vlak langs de waterkant liepen, wierpen voortdurend behoedzame blikken op het aangrenzende oerwoud. Hier en daar waar een open plek was konden ze reusachtige grijze massa's onderscheiden. De krijsende kreten van de reptielen klonken bijna onafgebroken.

'Het spijt me dat ik je meegenomen heb, Irene,' zei Henry. 'Ik ben er nu niet zo zeker meer van of de Fibs die monsters wel in de hand kunnen houden.'

Irene schudde haar hoofd. 'Dat zit wel goed, Henry. Ik wilde toch mee. Ik... ik wou alleen maar dat we er aan gedacht hadden de Fibs die beesten zelf te laten brengen. Daar hebben ze ons toch niet voor nodig.'

'Jawel, dat hebben ze wel! Als een Centosaurus wild wordt zal hij regelrecht op de Fibs af stormen en die zouden nooit weg kunnen komen. Wij hebben de tonietpistolen om de saurussen te doden als de nood aan de man komt...' Zijn stem stierf weg en hij wierp een blik op het dodelijke wapen in zijn hand, dat hem maar een schrale troost gaf.

De eerste nacht konden de beide Tussies geen oog dicht doen. Ergens, onzichtbaar in de zwarte duisternis van de rivier, wisselden Fibs elkaar af en hun telepathische controle over de kleine hersentjes van de reusachtige, twintigpotige centosaurussen behield zijn precaire greep. Verder weg in het oerwoud loeiden driehonderd ton zware monsters ongeduldig tegen de kracht die hen tegen hun zin langs de rivier naar boven dreef en tierden machteloos tegen de onzichtbare barrière die hen verhinderde dichter bij de stroom te komen.

Bij het vuur lagen twee Tussies, verloren tussen kolossale bergen vlees aan de ene kant en de broze bescherming van een telepathisch web aan de andere kant, verlangende blikken te werpen op de ruim zestig kilometer verder gelegen hooglanden.

Ze vorderden maar traag. Als de Fibs moe werden, werden de centosaurussen koppiger. Maar langzamerhand werd de lucht koeler. De weelderige oerwoudbegroeiing werd schaarser en de afstand tot Venusstad korter.

Met een bevende zucht van verlichting verwelkomde Henry de eerste tekenen van het vertrouwde bosgebied van de gematigde zone. Alleen Irenes aanwezigheid voorkwam dat hij zijn heldenrol aflegde. Hij verlangde erbarmelijk naar het moment waarop hun donquichotachtige reis voorbij zou zijn, maar hij zei alleen maar: 'We hebben het er nu bijna op zitten. Reken maar dat er gejuicht zal worden als we terugkomen, Irene. Als helden zullen ze ons binnenhalen, jou en mij.'

Irene deed een zwakke poging tot geestdrift. 'Ik ben moe, Henry. Laten we wat rusten.' Ze liet zich langzaam op de grond glijden, en Henry volgde haar voorbeeld, nadat hij eerst de Fibs gewenkt had.

'Hoe lang nog, Henry?' Ze had bijna geen wil meer, en haar hoofd had zich vermoeid tegen zijn schouder genesteld.

'Eén dag nog maar, Irene. Morgen om deze tijd zijn we al terug.' Hij zag er diep ongelukkig uit: 'Jij vindt dat we dit niet zelf hadden moeten proberen, niet?'

'Nou ja, het leek toen wel een goed idee.'

'Ja, dat weet ik,' zei Henry. 'Ik heb gemerkt dat ik hopen ideeën krijg die op het moment zelf wel goed lijken, maar soms lopen ze mis.' Hij schudde berustend zijn hoofd: 'Ik weet niet waarom, maar zo is het nu eenmaal.'

'Het enige wat ik weet,' zei Irene, 'is dat ik het helemaal niet erg zou vinden om van mijn leven nooit meer een stap te verzetten. Ik zou nu niet graag op willen staan ...'

Haar stem stierf weg terwijl haar mooie blauwe ogen naar een punt ergens rechts van hen wegstaarden. Een van de centosaurussen strompelde het water in van een kleine zijrivier van de stroom die ze volgden. Het reusachtige, kronkelende lichaam, dat zich op zijn tien paar korte, gedrongen poten schommelend door het water bewoog, glinsterde afgrijselijk. Zijn afzichtelijke kop verhief zich waggelend hemelwaarts en zijn angstaanjagende roep schalde door de lucht. Een tweede volgde hem.

Irene sprong overeind. 'Waar wacht je nog op, Henry? Laten we gaan! Opschieten!'

Henry greep zijn tonietpistool stevig vast en volgde.

Arthur Scanlon nam een paar woeste slokken van zijn vijfde kop zwarte koffie en stelde met moeite de audiozender optisch scherp in. Hij kwam tot de conclusie dat zijn ogen nu helemaal niet meer wilden. Hij wreef ze tot ze roodomrand waren van geïrriteerdheid en keek toen over zijn schouder naar de rusteloos slapende gestalte op de sofa.

Hij sloop op haar toe en legde de gewatteerde deken goed.

'Arme mama,' fluisterde hij, en bukte zich om haar bleke lippen te kussen. Hij draaide zich om naar de audiozender en balde er zijn vuist naar: 'Wacht maar, ik zal je krijgen, krankzinnige idioot.'

Madeline bewoog zich: 'Is het al donker?'

'Nee,' loog Arthur met een zwakke poging tot opgewektheid. 'Hij komt voor zonsondergang thuis, mama. Slaap jij nou maar rustig verder en laat mij maar voor de rest zorgen. Vader zit boven aan het steunveld te werken en zegt dat hij aardig opschiet. Over een paar dagen is alles in orde.' Hij kwam zwijgend naast haar zitten en pakte stevig haar hand vast. Haar vermoeide ogen sloten zich weer.

Het seinlampje begon te knipperen en met nog een laatste blik op zijn moeder stapte hij naar buiten, de gang in: 'Ja?'

De wachtende Tussie salueerde stram: 'John Barno wil laten weten dat het ernaar uitziet dat we een bui krijgen.' Hij overhandigde hem een officieel rapport.

Arthur wierp er een gemelijke blik op: 'Wat is dat nou? We hebben er tot nog toe al heel wat gehad, niet? Wat verwacht je anders van Venus?'

'Maar alles wijst er op dat dit wel een hele erge zal worden. De barometer is nog nooit zo gedaald. De ionenconcentratie in de bovenatmosfeer heeft een maximum bereikt zoals nog nooit vertoond is. De Beulah-rivier is buiten zijn oevers getreden en het peil stijgt snel.'

De ander fronste: 'Er is geen enkele ingang in Venusstad die zich niet op zijn minst vijftig meter boven het rivierpeil bevindt. Wat de regen betreft, ons afwateringssysteem is helemaal te vertrouwen.' Hij grijnsde plotseling: 'Ga maar naar Barno terug en zeg hem dat het voor mijn part mag stormen en regenen, veertig dagen en veertig nachten lang als het moet. Misschien is dat genoeg om de Aardmensen te verdrijven.'

Hij wendde zich af, maar de Tussie hield voet bij stuk: 'Neem me niet kwalijk, meneer, maar dit is nog niet het ergste. Vandaag heeft een verkennersploeg ...'

Arthur draaide zich snel weer om. 'Een verkennersploeg? Wie heeft er bevel gegeven om een verkennersploeg uit te sturen?'

'Uw vader, meneer. Ze moesten contact met de Fibs zoeken, ik weet niet waarom.'

'Nou, ga verder.'

'Meneer, de Fibs waren niet te vinden.'

En voor het eerst schrok Arthur nu uit zijn woeste humeurigheid op: 'Waren ze vertrokken?'

De Tussie knikte: 'Men denkt dat ze beschutting zijn gaan zoeken voor de komende bui. Daarom vreest Barno het ergste.'

'Ze zeggen dat ratten een zinkend schip verlaten,' mompelde Arthur. Hij begroef zijn hoofd in zijn bevende handen. 'Mijn God! Alles tegelijk! Alles tegelijk!'

De donker wordende schemering onttrok de zwarte lijkwade die laag boven de bergen hing aan het oog en accentueerde nog de helle bliksemflitsen die onafgebroken aan en uit flikkerden.

Irene huiverde: 'Het begint een beetje kil en winderig te worden, niet?'

'De koude wind van de bergen. Ik denk dat we een bui krijgen,' stemde Henry afwezig in. 'Ik geloof dat de rivier breder wordt.'

Een korte stilte, en toen, met plotselinge levendigheid: 'Maar kijk dan, Irene, nog maar een paar kilometer naar het meer en dan zijn we praktisch al bij het dorp van de Aardmensen. Het zit er bijna op.'

Irene knikte:' Ik ben blij voor ons allemaal en ook voor de Fibs.'

Die laatste woorden zei ze niet zonder reden. De Fibs zwommen nu traag. De vorige dag was er een extra ploeg van boven gearriveerd, maar zelfs met die versterkingen had het marstempo zich tot stapvoets vertraagd. Een kou waar ze niet aan gewend waren verkleumde de veelpotige reptielen en met steeds groter tegenzin gaven ze aan die hogere geestelijke kracht die hen voortdreef toe.

De eerste druppels vielen vlak nadat ze voorbij het meer gekomen waren. De duisternis was ingevallen, en in het helle blauwe schijnsel van de bliksem waren de bomen om hen heen als spookachtige verschijningen die met hun heen en weer zwaaiende armen naar de hemel reikten. Een plotseling oplaaiende vlam in de verte gaf aan dat een boom door de bliksem getroffen was.

Henry verbleekte: 'Laten we naar de open plek daar voor ons gaan. Met zulk weer zijn bomen gevaarlijk.'

De open plek waar hij het over had vormde de rand van het Aardse dorp. In de ruw afgewerkte huizen, klein en primitief in de razernij van de elementen, brandden hier en daar lichtjes die op menselijke aanwezigheid wezen. En toen de eerste centosaurus log waggelend van tussen de versplinterde bomen te voorschijn kwam, barstte plotseling de bui in al zijn hevigheid los.

De beide Tussies drukten zich dicht tegen elkaar aan. 'Nu komt het werk voor de Fibs,' schreeuwde Henry, wiens stem nauwelijks boven het geraas van wind en regen uitkwam. 'Ik hoop dat ze het klaarspelen.'

De drie monsters liepen gezamenlijk op de huizen voor hen af. Ze kwamen sneller vooruit toen de Fibs zelfs het allerlaatste beetje mentale energie nog opriepen.

Irene verborg haar natte hoofd tegen Henry's al even natte schouder: 'Ik wil niet kijken! Die huizen zullen verpletterd worden als lucifersdoosjes. Ach, die arme mensen!'

'Nee, Irene, nee. Ze zijn blijven staan!'

De centosaurussen klauwden kwaadaardig diepe groeven in de grond en hun kreten klonken schril en duidelijk boven het geraas van de storm uit. Verschrikte Aardmensen kwamen uit hun hutten hollen.

Doordat ze volledig overrompeld waren - de meesten waren uit hun slaap gerukt - en plotseling met een Venusiaanse bui en nachtmerrieachtige Venusiaanse monsters werden geconfronteerd, kon er geen sprake van een georganiseerde actie zijn. Zoals ze daar stonden, met niets anders dan de kleren die ze aan hadden, stoven ze uiteen en renden voor hun leven.

Er heerste een ontzettende verwarring. Eén of twee vuurden, in een vage poging tot tegenwoordigheid van geest, op goed geluk een paar weinig doeltreffende schoten af op de bergen van vlees die voor hen stonden, en zetten het vervolgens ook op een lopen.

En toen het ernaar uitzag dat ze allemaal weg waren, drongen de reuzenreptielen weer op en waar eens huizen gestaan hadden was nu niets anders meer over dan wat verbrijzelde spaanders.

'Die komen nooit meer terug, Irene, die komen nooit meer terug.' Het succes van zijn plan had Henry de adem benomen. 'We zijn nu helden, en ...' Zijn stem verhief zich plotseling tot een schorre schreeuw: 'Irene, ga terug! Ga naar het bos!'

Het gehuil van de centosaurussen had een diepere klank gekregen. De dichtstbijzijnde richtte zich op zijn twee achterste paren poten op en zijn reusachtige kop, zeker zestig meter boven de grond, vormde een angstwekkend silhouet tegen de helle achtergrond van de bliksem. Met een dreunende slag kwam hij weer op al zijn poten terecht en ging op de rivier af, die onder de zweepslagen van de bui tot een razende vloed was uitgegroeid.

De Fibs hadden geen controle meer!

Henry's tonietpistool kwam flitsend in actie terwijl hij Irene wegduwde. Maar zij liep langzaam achteruit en bracht haar eigen pistool ook in de aanslag.

De purperkleurige vuurbal die een treffer betekende flitste op en de dichtstbijzijnde centosaurus krijste in doodsnood, terwijl zijn machtige staart de omringende bomen omver zwiepte alsof het korenhalmen waren. Blindelings, terwijl het bloed uit het gat stroomde waar eens een poot gezeten had, ging het tot de aanval over.

Nog een purperen flits en met een aardschokkende dreun viel het neer, zijn laatste kreet in een crescendo van schrille angstwekkendheid.

Maar de twee andere monsters kwamen nu met een daverend geraas op hen af. Blindelings strompelden ze in de richting van de energiebron die hen bijna een week lang gevangen had gehouden; met alle kracht van hun hersenloze haat zwoegden ze met woest geweld op de rivier af. En precies in de route van die monsters stonden de beide Tussies.

Achter hen was de kolkende bergstroom. Het woud was een krakende wildernis van versplinterde bomen en oorverdovend lawaai.

Toen, plotseling, klonken uit de verte de knallen van toniet-geweren. Purperen flitsen - een woest bewegen van spartelende poten - een krampachtig gekrijs - en toen een stilte waarin zelfs de wind zich tijdelijk stil hield, alsof hij vol ontzag was voor de recente gebeurtenissen.

Henry gaf een schreeuw van vreugde en voerde een geïmproviseerde oorlogsdans uit. 'Ze zijn van Venusstad gekomen, Irene,' riep hij. 'Ze hebben de centosaurussen te pakken gekregen en alles is voorbij nu! Wij hebben de Tussies gered!'

Het gebeurde allemaal in een oogwenk. Irene had haar pistool op de grond laten vallen en snikte van opluchting. Ze holde op Henry toe en toen struikelde ze... en de rivier kreeg haar te pakken.

'Henry!' De wind striemde de klank van haar stem weg.

Gedurende één verschrikkelijk ogenblik was Henry niet in staat zich zelfs maar te verroeren. Hij kon daar alleen maar dom en ongelovig naar de plek staan staren waar Irene zonet nog geweest was; het volgende ogenblik was hij al in het water. Wanhopig sprong hij in de hem aan alle kanten omgevende inktzwarte duisternis.

'Irene!' Met moeite hield hij zijn adem in. De stroom sleurde hem mee.

'Irene!' Geen ander geluid dan de wind. Vergeefs spande hij zich in om te zwemmen. Hij kon zelfs niet langer dan een seconde per keer aan de oppervlakte komen, en zijn longen barstten haast.

'Irene!' Geen antwoord. Niets dan woest stromend water en duisternis.

En toen raakte iets hem aan. Instinctmatig sloeg hij er naar, maar de greep verstevigde zich. Hij voelde dat hij in de lucht geheven werd. Zijn gekwelde longen haalden stokkend adem.

Een grijnzend Fib-gezicht staarde hem aan en daarna was er niets anders meer dan verwarde indrukken van koude, donkere natheid.

In etappes werd hij zich van zijn omgeving bewust. Eerst merkte hij dat hij op een deken onder de bomen zat, met nog meer dekens stijf om hem heen gewikkeld. Toen voelde hij de warme straling van de hittelampen op zijn lichaam, en de verlichting van de atomopeertjes. Mensen verdrongen zich om hem heen en hij merkte dat het niet meer regende.

Wazig staarde hij om zich heen en riep toen: 'Irene!'

Ze zat naast hem, al even stevig ingepakt als hij, en ze glimlachte zwakjes: 'Met mij is het goed, Henry. De Fibs hebben mij ook teruggebracht.'

Madeline boog zich over hem heen en hij slikte de warme koffie die ze naar zijn lippen bracht. 'De Fibs hebben ons verteld hoe jullie twee hen geholpen hebben. We zijn allemaal trots op je, zoon, op jou en Irene.'

Max' glimlach deed zijn gezicht stralen van vaderlijke trots: 'Je hebt een volmaakte psychologie toegepast. Venus is zo groot en heeft zoveel vriendelijke landschappen dat we niet kunnen verwachten dat die Aardmensen terug zullen keren naar plaatsen die onveilig gemaakt worden door centosaurussen. In een behoorlijk lange tijd niet, in elk geval. En als ze dan terugkomen, dan hebben wij ons steunveld.'

Arthur Scanlon kwam aanhollen uit de duisternis. Hij beukte Henry op zijn schouder en gaf toen Irene een bijzonder krachtige handdruk. 'Je voogd en ik,' zei hij haar, 'zijn bezig voor overmorgen een feest te organiseren, dus zorg dat je in conditie en goed uitgerust bent. Het wordt het meest fantastische feest dat je ooit gezien hebt.'

Henry sprak: 'Een feest, hè? Nou, dan zal ik je eens wat zeggen. Na afloop kun je een verloving aankondigen.'

'Een verloving?' Madeline ging onmiddellijk rechtop zitten en keek vol belangstelling. 'Hoe bedoel je?'

'Een verloving, om te trouwen,' kwam het ongeduldige antwoord. 'Ik veronderstel dat ik oud genoeg ben. Dat heb ik vandaag wel bewezen!'

Irene richtte woedend haar blik op het gras aan haar voeten: 'Met wie, Henry?'

'Hè? Met jou natuurlijk. Allemachtig, met wie anders?'

'Maar je hebt het me niet gevraagd.' Ze zei het langzaam en met een grote vastberadenheid.

Heel even bloosde Henry, toen zette hij een grimmig gezicht: 'Nou, dat ben ik ook niet van plan. Ik zeg het je nu! En wat denk jij daaraan te doen?'

Hij leunde dicht naar haar over en Max Scanlon grinnikte en wenkte de anderen dat ze weg moesten gaan. Op zijn tenen vertrok hij zelf ook.

Een schimmige gedaante doemde waggelend op en de beide Tussies maakten zich, een beetje beschaamd, van elkaar los. Ze hadden de anderen helemaal vergeten.

Maar het was geen andere Tussie. 'Hé... hé, het is een Fib!' riep Irene.

Met behulp van zijn onhandige, gespierde armen hobbelde hij op zijn onbevallige manier over het natte gras. Toen hij dichterbij gekomen was, liet hij zich moe op zijn buik neerploffen en stak zijn voorarmen uit.

Zijn bedoeling was duidelijk. Irene en Henry namen elk een hand vast. Een tijdje was het stil en de grote ogen van de Fib glinsterden ernstig in het licht van de atomolampen. Toen kwam er plotseling een gegeneerd gilletje van Irene en een verlegen lachje van Henry. Het contact was verbroken.

'Kreeg jij hetzelfde beeld als ik?' vroeg Henry.

Irene bloosde: 'Ja, een lange rij kleine baby-Fibs, misschien wel vijftien ...'

'Of twintig,' zei Henry.

'... met lange witte haren!'

Dit verhaal geeft, wat niet te verwonderen valt, mijn persoonlijke situatie in die tijd weer. De instituten waaraan ik tot dan toe gestudeerd had, waren gescheiden voor jongens en meisjes. Maar nu ik aan mijn doctoraal begon, kwam ik voor het eerst in een gemengde omgeving.

In de herfst van 1939 kwam ik tot de ontdekking dat er in het laboratorium van mijn college in synthetische organische scheikunde een mooi blond meisje aan de lessenaar naast de mijne zat. Vanzelfsprekend voelde ik me tot haar aangetrokken.

Ik haalde haar over om met me uit te gaan, en het eerste afspraakje dat ik met haar maakte was op mijn twintigste verjaardag, toen ik haar mee nam naar de Radio City Music Hall. Vijf maanden lang liep ik haar met mijn onhandige romantiek achterna.

Maar aan het eind van haar cursusjaar had ze haar doctoraal gehaald en omdat ze besloten had niet verder te werken voor haar doctoraat, ging ze van de universiteit af en nam een baantje in Wilmington, Delaware, zodat ik triest en verslagen achterbleef.

Ik kwam er natuurlijk wel weer over heen, maar in de tijd dat zij nog op de faculteit was schreef ik 'Halfbloeden op Venus'. Van alle verhalen die ik tot dan toe geschreven had, ging dit het meest extensief over het jongen-meisje-thema. De naam van de heldin was Irene, en dat was ook de naam van mijn knappe blonde buurmeisje in het lab.

Maar dat ik nu een paar afspraakjes op het niveau van handje-vasthouden achter de rug had, wilde nog niet zeggen dat het wonder bij me verricht was waardoor ik in staat was het thema liefde en hartstocht in de literatuur te behandelen, en ook in latere verhalen maakte ik maar spaarzaam gebruik van het thema meisjes - en dat was maar goed ook, geloof ik.

Door het succes van 'Halfbloeden op Venus' leek het schrijven van vervolgverhalen me wel een goed idee. Een vervolg op een succesvol verhaal moest toch uiteindelijk wel een redelijk zekere verkoop betekenen. Daarom stelde ik, al toen ik nog met 'Halfbloeden op Venus' bezig was, Campbell voor een vervolg op 'Homo Sol' te schrijven.

Campbell toonde zich maar matig geestdriftig, maar hij was wel bereid zo'n vervolg in overweging te nemen als ik er een schrijven zou. Ik schreef het zodra ik met 'Halfbloeden op Venus' klaar was en noemde het 'The Imaginary'. ('De imaginaire grootheid'). Hoewel ik er een van de hoofdpersonen van 'Homo Sol' in gebruikte, kwam de confrontatie tussen mens en niet-mens er niet in voor, en dat was waarschijnlijk voor wat Campbell betrof geen gunstige factor. Ik legde het hem op 11 juni voor en kreeg het op 19 juni weer terug, een afwijzing, vervolg of niet.

Pohl wees het ook af. Tremaine las het met wat meer sympathie en dacht er, zoals ik later hoorde, over om het voor Comet te nemen, maar dat tijdschrift verdween van de markt en het verhaal was weer beschikbaar. Voorlopig trok ik het terug, maar twee jaar later verkocht ik het toch nog aan Pohls tijdschrift, maar in een tijd toen Pohl er geen redacteur meer van was.

Maar hoewel ik de nodige moeilijkheden had en het me niet altijd meezat, en zeker niet altijd meteen, speelde ik het toch nog klaar in mijn eerste jaar als doctoraalstudent $272 te verdienen, en dat was een kolossale bijverdienste.

De imaginaire grootheid

De telezender liet zijn ongeregeld signaal flitsen, terwijl Tan Porus er zelf voldaan bij zat. Zijn scherpe groene ogen schitterden triomfantelijk, en zijn kleine lichaam trilde van opgewondenheid. Niets had de grootsheid van het moment beter aan kunnen duiden dan zijn uitzonderlijke houding: Tan Porus zat met zijn voeten op het bureau!

Het zendertje gloeide weer aan en een breed Arcturiaans gezicht keek de Rigelliaanse psycholoog kribbig fronsend aan.

'Moet je me daar nou zomaar ineens uit bed halen, Porus? Het is midden in de nacht!'

'In dit deel van de wereld is het klaarlichte dag, Final. Maar ik heb je iets te vertellen waardoor je al je slaap vergeten zal.'

Gar Final, redacteur van het TGP - Tijdschrift voor Galactische Psychologie - kreeg ineens een waakzame uitdrukking op zijn gezicht. Wat voor fouten Tan Porus ook hebben mocht - en Arcturus wist dat het er heel wat waren - hij had nog nooit vals alarm geslagen. Als hij zei dat er iets groots in de lucht hing, dan was het niet alleen groots, het was zelfs kolossaal!

Het was wel duidelijk dat Porus genoot. 'Final,' zei hij, 'het eerstvolgende artikel dat ik naar dat blaadje van jou stuur zal het geweldigste worden dat je ooit gepubliceerd hebt.'

Final was onder de indruk. 'Meen je dat werkelijk?' vroeg hij stompzinnig.

'Wat is dat nou voor stomme vraag? Allicht. Luister...' Er volgde een dramatische stilte, waarin de spanning op Finals gezicht tot pijnlijke proporties toenam. Toen kwam Porus' hese gefluister: 'Ik heb het probleem van de inktvis opgelost!'

Vanzelfsprekend was de reactie precies zoals Porus verwacht had. Aan het andere eind van de lijn volgde een explosie, en gedurende wel dertig hoogst interessante seconden kwam hij te weten dat de bezadigde, achtenswaardige Final over een vernietigend vocabularium beschikte.

De inktvis van Porus was in de hele Melkweg berucht geworden. Al twee jaar lang nu had hij zich druk gemaakt over een obscuur Draconisch beest dat telkens weer hardnekkig in slaap viel als het nu juist niet moest. Hij had berekeningen opgesteld en weer ongedaan gemaakt en dat alles met een regelmaat waardoor het bij iedere psycholoog in de Federatie tot de geijkte grap geworden was - en geen enkele van die berekeningen had de ongewone reactie kunnen verklaren. Nu had hij Final uit zijn bed gebeld om hem te vertellen dat hij de oplossing gevonden had - en dat was alles.

Final braakte er nog een slotzin uit waar het toestel bijna onklaar van raakte.

Porus wachtte tot de bui voorbij was en zei toen kalm:

'Maar weet je wel hoe ik het opgelost heb?'

Als antwoord kwam alleen maar een vaag gemompel.

De Rigelliaan begon snel te spreken. Ieder spoor van geamuseerdheid was van zijn gezicht geweken en na een paar zinnen was er op Finals gezicht ook geen spoor van boosheid meer over.

De Arcturiër zette grote ogen op van belangstelling. 'Nee toch?' bracht hij er hijgend uit.

'Ja!'

Toen Porus klaar was ging Final als een razende aan het werk om spoedberichten naar de drukkers uit te zenden, dat de publicatie van het komende nummer van het TGP twee weken uitgesteld moest worden.

Furo Santins, hoofd van de wiskundeafdeling van de universiteit van Arcturus, wierp een lange starende, rustige blik op zijn collega van Sirius.

'Nee, nee, je vergist je! Zijn berekeningen waren correct. Ik heb ze zelf gecontroleerd.'

'Mathematisch wel, ja,' wierp de Siriaan met het ronde gezicht tegen. 'Maar psychologisch hadden ze geen enkele betekenis.

Santins sloeg zich op zijn hoge voorhoofd. 'Betekenis! Dat is toch geen mathematisch begrip! Grote ruimte, man, wat heeft wiskunde met betekenis te maken? De mathematica is een stuk gereedschap en zolang je het kunt hanteren om geschikte antwoorden te geven en juiste voorspellingen te doen is de feitelijke betekenis van geen enkel belang. Je kunt van Tan Porus zeggen wat je wilt - de meeste psychologen weten nog niet genoeg van wiskunde om behoorlijk met een rekenliniaal om te kunnen gaan - maar hij weet waar hij het over heeft.'

De ander knikte twijfelachtig: 'Dat zal wel waar zijn. Dat zal wel waar zijn. Maar het toepassen van imaginaire kwantiteiten in psychologische vergelijkingen is toch wel een beetje te veel voor mijn geloof in de wetenschap. De vierkantswortel van min een!'

Hij huiverde...

De seniorenzaal in de psychologische faculteit was overvol en gonsde van activiteit. Het gerucht van Porus' oplossing van het zo langzamerhand klassiek geworden probleem van de inktvis had zich snel verbreid, en de gesprekken gingen over niets anders.

In het midden van de dichtste groep stond Lor Haridin. Hij was jong en had zijn seniorenstatus nog maar pas verkregen. Maar als Porus' assistent was hij, onder de huidige omstandigheden, de situatie geheel meester.

'Moet je horen, jongens, wat er nu precies allemaal aan de hand is weet ik ook niet. Dat is het geheim van de oude baas. Het enige wat ik jullie vertellen kan is dat ik globaal wel zo'n beetje weet hoe hij het opgelost heeft.'

De anderen drongen zich nog dichter om hem heen. 'Ik heb gehoord dat hij een hele nieuwe mathematische schrijfwijze voor die inktvis heeft moeten ontwerpen,' zei iemand, 'net als die keer toen we die moeilijkheden met de humanoïden van Sol hadden.'

Lor Haridin schudde zijn hoofd. 'Veel erger nog! Hoe hij op het idee kwam, daar heb ik geen flauw vermoeden van. Het zal wel een plotselinge inspiratie of een nachtmerrie geweest zijn, maar in elk geval heeft hij imaginaire kwantiteiten ingevoerd, de vierkantswortel van min een.'

Er volgde een pijnlijke stilte en toen zei iemand: 'Dat geloof ik niet!'

'Toch is het waar!' kwam het rustige antwoord.

'Maar dat slaat nergens op. Wat kan de vierkantswortel van min een nu, in psychologische zin, te betekenen hebben? Allemachtig, dat zou betekenen...' hij maakte in gedachten een snelle berekening, evenals de meeste anderen, '... dat de neurosynapsen in niet meer of minder dan vier dimensies aangesloten werden!'

'Precies,' kwam een ander tussenbeide. 'Ik neem aan dat als je de inktvis vandaag een stimulus geeft, hij gisteren zal reageren. Dat zou een imaginaire grootheid betekenen. Kometengelul! Dat zeg ik ervan.'

'Maar jij bent ook Tan Porus niet,' zei Haridin. 'Denk je soms dat het hem iets schelen kan hoeveel imaginaire grootheden er in de tussenliggende fasen zijn als ze in de eindoplossing allemaal op het kwadraat van min een uitkomen. Het enige wat hem interesseert is dat ze hem in het antwoord het juiste teken geven, een antwoord dat een verklaring voor die slaaptoestand kan geven. En wat de fysische betekenis betreft, wat doet dat er toe? Wiskunde is toch alleen maar een stuk gereedschap.'

De anderen dachten erover na en verbaasden zich.

Tan Porus zat in zijn hut aan boord van het nieuwste en meest luxueuze interstellaire lijnschip met een blij gezicht naar de jongeman voor hem te staren. Hij was in een verbazingwekkend goed humeur en misschien wel voor de eerste maal in zijn leven vond hij het niet erg om zich door de enthousiaste, efficiënte jongens van de Etherpers te laten interviewen.

De Etherverslaggever van zijn kant verbaasde zich stilzwijgend over de grote minzaamheid van de geleerde. Door bittere ervaring had hij geleerd dat wetenschapsmensen over het algemeen een afschuw van verslaggevers hadden, en dat psychologen in het bijzonder er plezier in hadden een beetje toegepaste psychologie op hen uit te proberen en zo reacties teweeg te brengen die - tenminste voor anderen - buitengewoon grappig waren.

Hij herinnerde zich de keer toen die oude kerel van Canopus hem ervan overtuigd had dat het leven in de bomen het grootste goed was. Er waren twintig man voor nodig geweest om hem uit de boomtoppen te halen en een expert-psycholoog om hem weer normaal te krijgen.

Maar hier zat waarachtig de grootste van alle psychologen, Tan Porus, als een normaal menselijk wezen zijn vragen te beantwoorden.

'Wat ik nu graag wilde weten, professor,' zei de verslaggever, 'is wat die imaginaire kwantiteit nu eigenlijk precies inhoudt. Dat is te zeggen,' viel hij zichzelf haastig in de rede, 'niet het wiskundige aspect ervan - wat dat betreft geloven we u op uw woord - maar gewoon een globaal idee waar de gewone humanoïde zich een voorstelling van kan maken. Bijvoorbeeld, ik heb gehoord dat de inktvis een vierdimensionale geest heeft.'

Porus kreunde: 'O, Rigel nog aan toe! Vierdimensionale kletskoek! Om u eerlijk de waarheid te zeggen, die imaginaire grootheid die ik gebruikt heb - en die bij het grote publiek blijkbaar nogal in de smaak gevallen is - duidt waarschijnlijk niets meer aan dan een of andere abnormaliteit in het zenuwstelsel van de inktvis, maar wat precies, dat weet ik ook niet. Zeker is dat volgens de globale methoden van de ecologie en de microfysiologie niets ongewoons aangetroffen is. Het antwoord zal ongetwijfeld te vinden zijn in de atoomfysica van de hersens van het dier, maar wat dat betreft heb ik geen hoop.' Er klonk een zekere verachting in zijn stem: 'De atoomfysici liggen nog te ver op de psychologen achter om te kunnen verwachten dat ze ze nu nog in kunnen halen.'

De verslaggever krabbelde als een razende zijn notities neer. Hij zag de kop van de volgende dag al duidelijk voor zich: BEKEND PSYGOLOOG SPREEKT VERNIETIGEND OVER STOOMFYSICI!

En ook de kop van de dag erna: VERONTWAARDIGDE FYSICI BESCHULDIGEN BEKEND PSYCHOLOOG!

Wetenschappelijke ruzies waren koren op de molen van de Etherpers, vooral die tussen psychologen en fysici die, zoals iedereen wist, elkaar haatten als de pest.

De verslaggever keek vrolijk op. 'Juist, professor, de humanoïden van de Melkweg hebben, zoals u weet, erg veel belangstelling voor het privéleven van de wetenschapsmensen. U hebt er hoop ik geen bezwaar tegen als ik u een paar vragen over uw thuisreis naar Rigel IV stel?'

'Ga uw gang,' zei Porus vriendelijk. 'Zeg hen maar dat dit voor het eerst in twee jaar is dat ik weer naar huis ga. Ik verlang er eigenlijk wel naar. Arcturus is net een tikkeltje te geel voor mijn ogen en het meubilair dat jullie hier hebben is te groot.'

'Het is toch waar dat u thuis een vrouw hebt?'

Porus kuchte. 'Hmm, ja. Het liefste vrouwtje in de hele Melkweg. Ik verlang er ook naar om haar te zien. Schrijf dat ook maar op.'

De verslaggever schreef het op. 'Hoe komt het eigenlijk dat u haar niet meegenomen hebt naar Arcturus?'

De uitdrukking op het gezicht van de Rigelliaan werd een beetje minder vriendelijk. 'Als ik werk ben ik graag alleen. Vrouwen zijn prima, maar op de plaats waar ze thuishoren. Bovendien is mijn idee van vakantiehouden een vakantie op mijn eentje. Schrijf dat niet op.'

De verslaggever schreef het niet op. Met onverholen bewondering zat hij naar de kleine gestalte van de ander te kijken. 'Zeg, professor, hoe hebt u haar eigenlijk zover kunnen krijgen dat ze thuisblijft? Ik wou dat u me daar het geheim van vertelde.' Toen voegde hij er, met een ware rijkdom aan gevoel, nog aan toe: 'Dat zou ik wel kunnen gebruiken!'

Porus lachte. 'Ik zal het je vertellen, zoon. Als je een toppsycholoog bent, ben je baas in eigen huis!'

Met een wenk gaf hij te kennen dat het interview afgelopen was, en toen pakte hij plotseling de ander bij zijn arm. Zijn groene ogen priemden scherp. 'En luister goed, zoon, die laatste opmerking komt niet in het verhaal, begrepen.'

De verslaggever verbleekte en deed een stapje achteruit. 'Nee meneer; nee meneer! Wij in ons beroep hebben een spreekwoord dat luidt: "Zet nooit een psycholoog voor aap, anders maakt hij een aap van jou".'

'Goed zo! En dat kan ik letterlijk doen, zie je, als het moet.'

Na die laatste woorden ging de jonge persmuskiet er haastig vandoor, veegde het koude zweet van zijn voorhoofd en vertrok met zijn verhaal. Een ogenblik lang, tegen het eind, had hij het gevoel gehad of hij op het punt stond gek te worden. Hij nam zich voor in de toekomst alle interviews met psychologen te weigeren, of ze zouden zijn salaris moeten verhogen.

Tientallen miljarden mijlen ver trof de zuivere witte hemelbol van Rigel Porus' ogen, en ineens voelde hij zich opgetogen.

'Type B-reactie: heimwee, geconditioneerde reflex door associatie van Rigel met gelukkige scènes uit de jeugdjaren...'

Woorden, zinnen, vergelijkingen tolden door zijn scherpe brein, maar desondanks voelde hij zich gelukkig. En even later triomfeerde de mens over de psycholoog en liet Porus zijn analyses in de steek voor de veel grotere vreugde van kritiekloos geluk.

Twee nachten voor de landing bleef hij nog tot na het midden van de slaapperiode opzitten om de eerste glimp van Hanlon, de vierde planeet van Rigel, op te vangen, zijn thuiswereld. Ergens op die wereld, aan de oevers van een kalme zee, stond een klein huis van twee verdiepingen. Een klein huis maar, niet een van die gigantische bouwsels die alleen maar geschikt waren voor Arcturiërs en andere plompe humanoïden.

Het was nu zomer en het huis zou baden in het parelgrijze licht van Rigel, en wat een rust zou dat geven na het harde geelrood van Arcturus.

En - hij schreeuwde het haast uit in zijn blijdschap - de allereerste nacht zou hij erop staan zich vol te proppen met een gebraden tryptex. Dat had hij in geen twee jaar geproefd, en er was niemand in het hele stelsel die zo goed tryptex braden kon als zijn vrouw.

Hij huiverde een beetje bij de gedachte aan zijn vrouw. Uiteindelijk was het een gemene streek geweest, haar zover te krijgen dat ze die twee jaar thuisgebleven was, maar het moest. Hij keek de papieren die voor hem lagen nog eens door. Zijn vingers waren maar een tikkeltje nerveus toen hij de papieren doorbladerde. Hij had een hele dag besteed aan de berekening van haar reacties als ze hem na een afwezigheid van twee jaar voor het eerst weer terug zou zien, en die reacties waren niet zo prettig.

Nina Porus was een vrouw met ongebreidelde emoties, en hij zou snel en efficiënt te werk moeten gaan.

Hij had haar al gauw gezien tussen de menigte. Hij glimlachte. Het was fijn haar te zien, ook al voorspelden zijn berekeningen lange, zware onweersbuien. Hij nam zijn begroetingstoespraak nog eens door en bracht er nog een allerlaatste verandering in aan.

En toen zag ze hem. Ze zwaaide heftig en rukte zich uit de voorste rijen van de menigte los. Ze was al op Tan Porus afgesprongen voor hij er erg in had en in de greep van haar liefdevolle omhelzing werd hij helemaal slap van verbazing.

Dat was nu net helemaal niet de reactie die te verwachten was! Er was iets fout gegaan!

Handig loodste ze hem door de menigte van journalisten naar de wachtende stratowagen, en al die tijd praatte ze snel.

'Tan Porus, ik dacht dat ik je nooit meer terug zou zien. Wat heerlijk om je weer bij me te hebben; daar heb je gewoon geen idee van. Thuis is natuurlijk alles fijn, maar zonder jou is het toch niet het zelfde.'

Porus' groene ogen waren glazig. Die manier van praten paste helemaal niet bij Nina. Voor de gevoelige oren van een psycholoog klonk het haast als het geraaskal van een krankzinnige. Hij had zelfs niet de tegenwoordigheid van geest om met passende tussenpozen iets terug te brommen. Zwijgend en als versteend in zijn stoel gezeten zag hij de grond onder hem wegvallen en hoorde hij de lucht langsfluiten toen ze koers zetten naar hun kleine huisje aan zee.

Nina Porus babbelde vrolijk verder - het enig normale aspect van haar conversatie was haar speciale talent om op een vlotte, efficiënte manier in haar eentje een hele dialoog gaande te houden.

'En, schat, natuurlijk heb ik een hele tryptex gemaakt, net eventjes gaar gebraden, en met een garnering van sarnies. En, o ja, over die zaak vorig jaar met die nieuwe planeet, Aarde noemen jullie het toch? Ik was zo trots op je toen ik er van hoorde. Ik zei...'

En zo ging het maar door, tot haar stem ontaardde in een zinloos conglomeraat van klanken.

Waar bleven haar tranen? Waar bleven de verwijten, de dreigementen, het hartstochtelijke zelfmedelijden?

Tijdens het avondeten deed Tan Porus zijn uiterste best. Hij staarde met een eigenaardig gebrek aan eetlust naar de dampende schotel tryptex voor zich en zei: 'Dit doet me denken aan die keer in Arcturus toen ik met de president-afgevaardigde dineerde...'

Hij trad in bijzonderheden, weidde er over uit hoe plezierig en ongedwongen het er was toegegaan, werd helemaal lyrisch toen hij vertelde hoe hij er zelf van genoten had, legde, haast zonder enige subtiliteit, de nadruk op het feit dat hij zijn vrouw helemaal niet gemist had en bracht tenslotte, in een laatste dolzinnige aanval van wanhoop, achteloos de aanwezigheid van een verbazingwekkend aantal Rigelliaanse vrouwen in het Arcturische stelsel ter sprake.

En al die tijd zat zijn vrouw maar te glimlachen. 'Wat heerlijk, liefste,' zei ze. 'Ik ben zo blij dat je je geamuseerd hebt. Eet je tryptex toch.'

Maar Porus at zijn tryptex niet. Alleen de gedachte aan voedsel deed hem al walgen. Na nog één langgerekte, ontmoedigde blik op zijn vrouw verhief hij zich met het laatste restje waardigheid dat hem restte van zijn stoel en vertrok naar de eenzaamheid van zijn kamer.

Woedend verscheurde hij zijn berekeningen en liet zich in een stoel vallen. Hij ziedde van woede, want het was wel duidelijk dat er iets mis was gegaan met Nina. Verschrikkelijk mis! Zelfs belangstelling voor een andere man - en gedurende één ogenblik was dat als een mogelijke verklaring bij hem opgekomen - zou niet zo'n totale omwenteling in een karakter teweegbrengen.

Hij rukte aan zijn haren. Er moest ergens een verborgen factor zijn die nog angstwekkender was, maar wat het was daar had hij geen flauw vermoeden van. Op dat ogenblik had Tan Porus er al zijn wereldse bezittingen voor willen opgeven als nu zijn vrouw binnengekomen was en één poging - eentje maar - gedaan had om hem als vanouds de huid vol te schelden.

En beneden, in de eetkamer, kwam er heel eventjes een listige glans in Nina Porus' ogen.

Lor Haridin legde zijn pen neer en zei: 'Binnen!'

De deur ging open en zijn vriend, Eblo Ranin, kwam binnen, veegde met een handbeweging een hoek van het bureau schoon en ging zitten.

'Haridin, ik heb een idee.' Zijn stem klonk, anders dan anders, als een schuldig gefluister.

Haridin keek hem wantrouwig aan.

'Net als die keer toen je die boobytrap voor de oude heer Obel opzette?' vroeg hij.

Ranin huiverde. Na dat briljante werkstukje had hij zich twee dagen lang in de ventilatiekoker verborgen moeten houden. 'Nee, dit is echt. Moet je horen, Porus heeft jou toch de verzorging van de inktvis opgedragen, niet?'

'O, ik begrijp al waar je naar toe wilt. Zet dat maar uit je hoofd. Ik mag de inktvis voederen, maar dat is dan ook alles. Als ik maar in mijn handen zou klappen om hem tot een kleurveranderingstropisme te krijgen zou de baas al een beroerte krijgen.'

'Hij kan naar de ruimte vliegen! Hij zit trouwens toch parsecs ver weg.' Ranin haalde een twee maanden oud exemplaar van het TGP te voorschijn en sloeg de voorpagina om. 'Heb je Livells experimenten aan de universiteit van Procyon gevolgd? Je weet wel, magnetische velden, toegepast met en zonder ultraviolette straling.'

'Ligt niet op mijn terrein,' bromde Haridin. 'Ik heb er van gehoord, maar dat is dan ook alles. Wat is ermee?'

'Het is een type E-reactie die, je kunt het geloven of niet, in vrijwel ieder geval een sterk Fimball-effect geeft, vooral bij de hogere ongewervelde dieren.'

'Hmm!'

'Nou, en als we het nu eens op die inktvis probeerden, dan konden we...'

'Nee, nee, nee, en nog eens nee!' Haridin schudde heftig zijn hoofd. 'Porus zou me kapot maken. Grote sterren en kleine meteoren, wat zou hij me kapot maken!'

'Luister nou toch eens, idioot, Porus kan je toch niet vertellen wat je met die inktvis moet doen. Frian Obel heeft het laatste woord. Hij is het hoofd van de psychologische commissie, niet Porus. Het enige wat je hoeft te doen is zijn toestemming vragen en die krijg je. Even onder ons, sinds die Homo Sol-affaire vorig jaar kan hij Porus niet meer luchten of zien.'

Haridin zwichtte. 'Vraag jij het hem maar.'

Ranin kuchte. 'Nee. Goed beschouwd kan ik het misschien toch maar beter niet vragen. Hij verdenkt me er zo'n beetje van dat ik hem die streek met die boobytrap geleverd heb, en ik kan dus maar beter uit zijn buurt blijven.'

'Hmm. Nou ja ... vooruit dan!'

Lor Haridin zag eruit alsof hij in geen week behoorlijk geslapen had - waaruit wel blijkt dat niet alle schijn bedriegt. Eblo Ranin bekeek hem met een geduldige vriendelijkheid en zuchtte.

'Hé! Wil je nou alsjeblieft eens even gaan zitten? Santin zei dat hij vandaag de definitieve resultaten zou krijgen, niet?'

'Ik weet het, ik weet het, maar het is toch wel vernederend. Ik heb zeven jaar lang hogere wiskunde gestudeerd. En nu maak ik één stomme fout en ik kan hem niet eens vinden!'

'Misschien is hij daar niet te vinden.'

'Doe niet zo idioot. Het antwoord is eenvoudig onmogelijk. Het moet onmogelijk zijn. Het moet.' Zijn hoge voorhoofd rimpelde zich. 'O, ik weet niet wat ik ervan denken moet.'

Hij ging koppig door met zijn ingespannen pogingen om de pool van het kleed onder zijn voeten weg te slijten, vol bittere gedachten. Ineens ging hij zitten.

'Het zijn die tijdintegralen. Daar valt niet mee te werken, dat kan ik je wel vertellen. Je zoekt ze op in een tabel, het kost je een half uur om het juiste lemma te vinden, en dan geven ze je zeventien potentiële antwoorden. Dan moet je het antwoord eruit zoeken dat ergens op slaat, en - Arcturus sta me bij! - dat doen ze óf allemaal, óf ze doen het geen van alle! En als je er zo acht tegenkomt, zoals in dit probleem, dan hebben we genoeg permutaties om er de rest van ons leven mee door te komen. Fout antwoord! Het is nog een wonder dat ik het allemaal heb kunnen doorstaan.'

Ranin was verbaasd dat de blik die hij op het dikke deel van Helo's Tabellen voor Tijdintegralen wierp de band niet verschroeide.

Het signaallampje gloeide aan, en Haridin was met een sprong bij de deur.

Hij rukte het pakje uit de hand van de boodschappenjongen en scheurde als een razende het papier open.

Hij sloeg de laatste bladzij op en staarde naar Santins slot-aantekening:

Je berekeningen zijn juist. Gelukgewenst; als daar Porus niet van ondersteboven valt! Neem maar liever direct contact met hem op.

Ranin las over Haridins schouder mee, en wel één eindeloze minuut lang staarden ze elkaar aan.

'Het was toch goed,' fluisterde Haridin met uitpuilende ogen. 'We hebben iets gevonden waarin de imaginaire grootheid geen kwadraat vormt. We hebben een voorspelde reactie die een imaginaire kwantiteit inhoudt!'

De ander slikte en zette met moeite zijn verbazing van zich af. 'Hoe interpreteer je dat?'

'Grote ruimte! Hoe ter melkweg moet ik dat weten? We moeten Porus te pakken zien te krijgen, dat is alles.'

Ranin knipte met zijn vingers en pakte zijn vriend bij de schouders. 'Nee jongen, dat doen we niet. Dit is onze grote kans. Als we dit tot een goed einde kunnen brengen hebben we voor ons leven ons kostje gekocht.' Hij stotterde van opwinding. 'Arcturus! Iedere psycholoog zou er wel twee keer zijn leven voor willen verkopen om nu die kans van ons te krijgen.'

De Draconische inktvis kroop rustig rond, zonder enig ontzag voor de reusachtige solenoïde die zijn reservoir omgaf. De massale wirwar van draden, de stroomleidingen, de kwikdamplamp boven zijn hoofd, het betekende allemaal niets voor hem. Het beest knabbelde tevreden aan de bladeren van de zeevarens om hem heen en leefde met de hele wereld in vrede.

Dat was niet het geval met de beide jeugdige psychologen. Eblo Ranin liep haastig langs de ingewikkelde installatie om voor het laatst nog eens alles te controleren. Lor Haridin hielp hem in de korte tussenpozen waarin hij niet op zijn nagels beet.

'Alles is klaar,' zei Ranin, en veegde met een vermoeid gebaar zijn vochtige voorhoofd af. 'Vooruit maar!'

De kwikdamplamp flitste aan en Haridin trok de gordijnen dicht. In het koude licht, waaraan rood ontbrak, bestudeerden twee groenig getinte gezichten de inktvis zorgvuldig. Het dier bewoog zich rusteloos, en zijn warme roze kleur veranderde in het kwiklicht in een dof zwart.

'Inschakelen,' zei Haridin hees.

Er klonk een zachte klik, en dat was alles.

'Geen reactie?' vroeg Ranin, half in zichzelf. En toen hield hij zijn adem in, terwijl de ander zich verder naar voren boog.

'Er gebeurt iets met de inktvis. Het lijkt wel of hij een beetje begint te gloeien - of is het verbeelding?'

De gloed werd nu duidelijk merkbaar en scheen zich toen van het lichaam van het dier los te maken en een eigen, bolvormige gedaante aan te nemen. Het duurde eindeloos lang.

'Hij zendt een soort straling uit, een veld, een kracht - hoe je het ook noemen wilt — en dat schijnt zich mettertijd uit te breiden.'

Er kwam geen antwoord, en dat werd ook niet verwacht. Weer wachtten ze en observeerden ze.

Toen slaakte Ranin een gedempte kreet en pakte Haridin stevig bij zijn elleboog. 'Knetterende kometen, wat doet hij nou?'

De gloeiende bol van wat het ook zijn mocht had een pseudopodium uitgestoken. Een klein stralend uitsteeksel raakte de zwaaiende tak van de zeevaren aan, en op de plaats waar het de plant aangeraakt had werden de bladeren bruin en verschrompelden!

'Schakel de stroom uit!'

Met een klik werd de stroom uitgeschakeld; de kwiklamp ging uit; de gordijnen werden opengetrokken en de twee staarden elkaar zenuwachtig aan.

'Wat was dat?'

Haridin schudde zijn hoofd. 'Ik weet het niet. Het was iets volslagen krankzinnigs. Ik heb nog nooit zoiets gezien.'

'Je hebt ook nog nooit een imaginaire grootheid in een reactieberekening gezien, wel? Ik geloof trouwens niet dat dat zich uitbreidende veld van ook maar enige bekende vorm van energie...'

Hij ademde lang en fluitend uit en trok zich langzaam van het reservoir met de inktvis terug. Het weekdier lag roerloos, maar de helft van de varens eromheen hingen er dor en verschrompeld bij.

Haridins adem stokte. Hij trok de gordijnen dicht en in de duisternis vulde de gloeiende nevelbol al de helft van het reservoir op. Kleine gebogen tentakels van licht reikten naar de resterende varen en één trillende draad kwam dwars door het glas heen en kroop over de tafel.

Door de paniek in zijn stem wist Ranin er niets dan een hees, nauwelijks verstaanbaar geluid uit te brengen.

'Het is een vertragingsreactie. Heb je het niet aan Wilbons theorema getest?'

'Hoe kon ik dat nou?' Het hart van zijn vriend pompte als een razende en zijn uitgedroogde lippen vochten om de woorden te vormen. 'Wilbons theorema had helemaal niets met een imaginaire grootheid in de berekening te maken. Ik heb het maar opgegeven.'

Met koortsachtige energie ging Ranin tot actie over. Hij liep de kamer uit en was het volgende ogenblik al weer terug met een klein, piepend, eekhoornachtig diertje uit zijn eigen lab. Hij liet het vallen in het pad van het over de tafel voortglijdende lichtspoor, en hield het daar met een liniaal.

De gloeiende draad scheen even te aarzelen, voelde toen blijkbaar op een of andere afgrijselijke, blinde manier de aanwezigheid van leven en sprong er op af. Het kleine knaagdier krijste éénmaal, een hoge schrille kreet van oneindige pijn, en viel toen slap neer. In twee seconden was het een geslonken, verschrompeld karikatuur van wat het vroeger geweest was.

Ranin vloekte en liet met een kreet de liniaal vallen, want het lichtspoor - een beetje helderder, een beetje dikker nu - begon over het hout naar hem toe te kruipen.

'Hé,' zei Haridin, 'laten we er een eind aan maken!' Hij rukte een la open en haalde er het verchroomde tonietpistool uit. De felle dunne straal van purperkleurig licht spoot eruit in de richting van de inktvis en explodeerde in een helle, geluidloze razernij tegen de rand van de krachtbol. De psycholoog vuurde nog eens en nog eens, en drukte toen de trekker zo in dat er één onafgebroken purperen stroom van verwoesting gevormd werd, waar pas een eind aan kwam toen de energie op was.

En de gloeiende bol bleef ongedeerd. Hij had het hele reservoir verzwolgen. De varens waren alleen nog maar dode bruine massa's.

'Waarschuw de commissie,' schreeuwde Ranin. 'Dit groeit ons helemaal boven het hoofd!'

Er volgde geen verwarring - humanoïden zijn alles bijeen genomen niet vatbaar voor paniek, als je de half-geniale, half-humanoïde bewoners van de planeten van Sol niet meerekent -en de evacuatie van de universiteitsterreinen verliep dan ook heel vlot.

'Eén gek,' zei de oude Mir Deana, topfysicus van de universiteit van Arcturus, 'kan meer vragen dan duizend wijzen kunnen antwoorden.' Hij streelde zijn onverzorgde baard en uit zijn knopvormige neus kwam een luid en verachtelijk gesnuif.

'Hoe bedoelt u dat?' vroeg Frian Obel vinnig. Zijn groene Vegaanse huid werd donker van woede.

'Gewoon dat, naar analogie, één kosmische idioot van een psycholoog een grotere rotzooi kan maken dan duizend fysici op kunnen ruimen.'

Obel zoog op een onheilspellende manier zijn adem in. Hij dacht zo het zijne van Haridin en Ranin, maar dat wilde nog niet zeggen dat zo'n achterlijke fysicus zomaar...

De dikke gedrongen gestalte van Qual Wynn, deken van de universiteit, kwam op hen afstormen. Hij was buiten adem en sprak met horten en stoten.

'Ik heb contact opgenomen met het Galactisch Congres en zij zullen zo nodig voor de evacuatie van heel Eron zorgen.' Er kwam iets smekends in zijn stem. 'Is er dan helemaal niets aan te doen?'

Mir Deana zuchtte: 'Niets, tot nog toe! Het enige wat we weten is dit: de inktvis zendt een soort pseudo-levend stralingsveld uit dat niet elektromagnetisch van aard is. Niets van alles wat we al geprobeerd hebben, materieel of luchtledig, kan de voortgang ervan tegenhouden. Geen enkele van onze wapens heeft er ook maar enige uitwerking op, want binnen het krachtveld gaan de normale eigenschappen van ruimte en tijd blijkbaar niet op.'

De deken schudde bezorgd zijn hoofd. 'Beroerd, heel beroerd! U hebt Porus toch wel laten komen?' Het klonk alsof hij zich aan een laatste strohalmpje vastklampte.

'Jazeker,' zei Frian Obel fronsend. 'Hij is de enige die die inktvis goed kent. Als hij ons niet kan helpen, kan niemand het.' Zijn blik dwaalde af naar het blinkend wit van de universiteitsgebouwen, waar het gras van de halve campus al in bruine stoppels veranderd was en de bomen alleen nog maar verzengde stompen waren.

'Denkt u,' zei de deken, terwijl hij zich weer tot Deana wendde, 'dat het veld de interplanetaire ruimte kan overspannen?'

'Sissende novae, ik weet niet wat ik ervan denken moet!' barstte Deana uit, en humeurig wendde hij zich af.

Er heerste een zwaar, somber zwijgen.

Tan Porus had zich in een doffe apathie weg laten zinken. Hij was zich helemaal niet bewust van de prachtige kleurschitteringen boven zijn hoofd. Hij hoorde niets van de melodieuze klanken die de gehoorzaal vulden.

Hij wist maar één ding - dat ze hem ertoe overgehaald hadden een concert bij te wonen. Concerten waren meer dan wat ook een vloek voor hem, en in de twintig jaren van zijn huwelijksleven had hij ze weten te ontwijken met een bedrevenheid en een gemak zoals alleen maar de allergrootste psychologen ten toon hadden kunnen spreiden. En nu...

Hij schrok uit zijn halve verdoving op door de onharmonische geluiden die plotseling ergens achter in de zaal weerklonken.

Er was een stormloop van suppoosten naar de uitgang, waar de rustverstoring vandaan kwam, een heftig gezwaai van protesterende geüniformeerde armen en toen een doordringende stem: 'Ik ben hier met een urgente opdracht direct van het Galactisch Congres op Eron, Arcturus. Is Tan Porus in de zaal?'

Tan Porus sprong uit zijn stoel op. Ieder excuus om de concertzaal te verlaten kwam als uit de hemel gevallen.

Hij scheurde het bericht open dat de boodschapper hem overhandigde en verslond de inhoud. Maar bij de tweede zin liet zijn opgetogenheid hem in de steek. Toen hij uitgelezen was, hief hij een gezicht op waarin alleen zijn flitsende groene ogen nog schenen te leven.

'Wanneer kunnen we vertrekken?'

'Het schip wacht.'

'Kom mee dan.' Hij verzette één stap en bleef toen abrupt staan. Er rustte een hand op zijn elleboog.

'Waar ga je naar toe?' vroeg Nina Porus. Er school iets staalhards in haar stem.

Tan Porus verstijfde een ogenblik. Hij voorzag al wat er gebeuren zou. 'Liefste, ik moet onmiddellijk naar Eron. Het lot van een wereld, van de hele Melkweg misschien wel staat op het spel. Je weet niet hoe belangrijk het is. Ik zeg je...

'Goed, ga dan maar! En ik ga met je mee.'

De psycholoog boog zijn hoofd.

'Ja lieve!' zei hij. Hij zuchtte.

De psychologische commissie humde en kuchte als één man en staarde toen bedenkelijk naar de op grote schaal uitgevoerde grafiek voor hen.

'Echt, heren,' zei Tan Porus. 'ik voel me helemaal niet zo zeker van mezelf, maar... enfin, jullie hebben allemaal mijn resultaten gezien en ze gecontroleerd ook. En het is de enige stimulus die een vernietigende reactie op kan wekken.'

Frian Obel betastte zenuwachtig zijn kin. 'Ja, de mathematische factor is wel duidelijk. Een toeneming van de waterstofionenactiviteit met meer dan pH3 doet een Demanes integraal ontstaan en dat... Maar moet je luisteren, Porus, we hebben hier niet met ruimte-tijd te maken. Het kan best zijn dat de mathematische factor hier niet opgaat, misschien gaat er wel niets op.'

'Het is onze enige kans. Als we met normale ruimte-tijd te maken hadden, hoefden we er alleen maar genoeg zuren in te pompen om die verdomde inktvis te doden, of hem met een toniet te roosteren. Maar zoals de zaken er nu voorstaan hebben we geen andere keus dan ons geluk te beproeven met..

Luide stemmen onderbraken hem. 'Laat me erdoor, zeg ik! Het kan me niet schelen al zijn er tien conferenties aan de gang!'

De deur vloog open en de welgedane gestalte van Qual Wynn kwam binnen. Hij kreeg Porus in het oog en viel regelrecht op hem aan. 'Porus, ik word er stapelgek van. Het parlement beschouwt mij als deken van de universiteit als verantwoordelijk voor alles wat er gebeurd is, en nu beweert Deana dat...' Sputterend stierf zijn stem weg en Mir Deana, die doodkalm achter hem stond, nam het van hem over.

'Het krachtveld beslaat nu al meer dan zestienhonderd vierkante kilometer en het tempo waarin het zich uitbreidt neemt gestadig toe. Er schijnt nu geen twijfel meer over te bestaan dat het de interplanetaire ruimte kan overspannen als het dat wil... en ook de interstellaire, als het de tijd krijgt.'

'Horen jullie dat? Horen jullie dat?' Wynn danste gewoon in zijn angstige opwinding. 'Is daar nou niets aan te doen? De Melkweg is ten ondergang gedoemd, zeg ik je, ten ondergang gedoemd!'

'Och, houdt u uw tuniek maar aan,' bromde Porus, 'en laat de rest maar aan ons over.' Hij wendde zich tot Deana. 'Heeft jouw fysicus-duvelstoejager niet een stuk of wat onhandige onderzoekingen uitgevoerd over de penetratiesnelheid van het veld door verschillende substanties?'

Deana knikte stijfjes.

'De penetratie varieert over het algemeen omgekeerd evenredig aan de dichtheid. Osmium, iridium en platina zijn het best. Lood en goud redelijk.'

'Uitstekend! Dat klopt! Wat ik dan nodig heb is een met osmium bekleed pak en een helm van loodglas. En zorg dat zowel de bekleding als de helm goed en dik zijn.'

Qual Wynn keek hem vol afgrijzen aan. 'Osmium bekleding! Osmium! Bij de grote nevelvlek, denk eens aan de kosten.'

'Daar denk ik aan,' zei Porus ijzig.

'Maar ze zullen het de universiteit in rekening brengen; ze zullen...' Met moeite herstelde hij zich toen de somber starende blikken van de verenigde psychologen op hem bleven rusten. 'Wanneer hebt u het nodig?' mompelde hij zwak.

'Ga je echt zelf?'

'Waarom niet?' vroeg Porus, terwijl hij uit het pak klauterde.

Mir Deana zei: 'De helm van loodglas zal het veld niet langer dan een uur tegenhouden en in veel korter tijd krijg je waarschijnlijk al een gedeeltelijke penetratie. Ik weet niet of je het wel doen kunt.'

'Dat is mijn zaak.' Hij zweeg een ogenblik, en vervolgde toen onzeker: 'Over een paar minuten ben ik klaar. Ik zou eerst nog even met mijn vrouw willen spreken, onder vier ogen.'

Het was maar een kort gesprek. Het was een van die heel weinige gelegenheden dat Tan Porus vergat dat hij psycholoog was en sprak zoals zijn hart hem ingaf, zonder op te houden om de natuurlijke reactie van degene tot wie hij sprak te overwegen.

Eén ding wist hij nu - meer door instinct dan door de rede - en dat was dat zijn vrouw niet in tranen uit zou barsten of sentimenteel zou worden; en daar had hij gelijk in. Pas in de allerlaatste ogenblikken sloeg ze haar ogen neer en begon haar stem te trillen. Ze rukte een zakdoekje uit haar wijde mouw en holde de kamer uit.

De psycholoog staarde haar na en bukte zich toen om het boekje op te rapen dat ze had laten vallen toen ze het zakdoekje uit haar mouw genomen had. Zonder er naar te kijken stopte hij het in de binnenzak van zijn tuniek.

Hij glimlachte wrang. 'Een talisman!' zei hij.

Tan Porus' blinkende eenmanskruiser gleed fluitend het 'doodsveld' binnen. Onmiddellijk drong de klamme gewaarwording van troosteloze verlatenheid zich aan hem op.

Hij haalde zijn schouders op. 'Verbeelding! Nu vooral niet zenuwachtig worden.'

In de lucht om hem heen was een uiterst vage schittering, een gefonkel dat eer te voelen dan te zien was. En toen drong het in het schip zelf binnen, en toen de Rigelliaan opkeek zag hij de vijf Eroniaanse rijstvogeltjes die hij meegenomen had dood op de vloer van hun kooi liggen, een paar dicht opeen liggende hoopjes slonzige veren.

'Het "doodsveld" is binnen,' fluisterde hij. Het was door de stalen romp van de kruiser heengedrongen.

De kruiser kwam in een nogal onhandige landing met een bons neer op het grote atletiekveld van de universiteit, en Tan Porus, een bespottelijke gedaante in het omvangrijke osmium-pak, stapte uit. Hij overzag de deprimerende omgeving. Van de bruine stoppels onder zijn voeten tot de ijle, flikkerende nevel die het normale blauw van de hemel aan het oog onttrok, het scheen allemaal: dood.

Hij ging de psychologische afdeling binnen. In zijn laboratorium was het donker; de gordijnen waren nog dicht. Hij trok ze open en bestudeerde het reservoir van de inktvis. De automatische waterbijvuller werkte nog, want het reservoir was vol. Maar dat was ook het enige normale eraan. Een paar donkerbruine, gerafelde vezels van verrotting, dat wat alles wat er overgebleven was van wat eens een zeevaren was geweest. De inktvis zelf lag onbeweeglijk op de bodem van het reservoir.

Tan Porus zuchtte. Hij voelde zich moe en suf. Zijn geest was nevelig en verre van helder. Minutenlang staarde hij zonder iets te zien om zich heen.

Toen, met moeite, hief hij de fles die hij in zijn hand had op en keek naar het etiket: 12 molair zoutzuur.

Hij mompelde vaag iets in zichzelf. 'Tweehonderd cc. Gewoon het hele ding erin smakken. Dat zal de pH omlaagbrengen, als tenminste de activiteit van waterstofionen hier iets te betekenen heeft.'

Hij morrelde aan de glazen stop en - plotseling - lachte hij. Precies zo had hij zich gevoeld die enige keer toen hij dronken geweest was.

Hij schudde de zich verdichtende spinnenwebben uit zijn brein. 'Nog maar een paar minuten om het te doen ... om wat te doen? Ik weet het niet... iets in elk geval. Smak dat ding erin. Smak het erin. Smak! Smak! Smakkerde-smak!' Mompelend neuriede hij een idioot volkswijsje terwijl het zuur gorgelend in het open reservoir liep.

Tan Porus voelde zich heel zelfvoldaan en hij lachte. Met zijn gepantserde vuist roerde hij in het water en lachte nog harder. Hij stond nog steeds dat liedje te zingen.

En toen drong het tot hem door dat een nauwelijk merkbare verandering in de omgeving plaatsgevonden had. Hij tastte ernaar en hield op met zingen. En toen trof het hem even plotseling als een koude douche. Het geschitter in de atmosfeer was verdwenen!

Met een abrupte beweging gespte hij de helm los en rukte hem af. Hij ademde lange teugen lucht in, een beetje muf nog wel, maar niet dodelijk.

Hij had het water van het reservoir verzuurd en het veld bij de bron vernietigd. Hij kon een nieuwe overwinning voor de zuivere wiskunde van de psychologie noteren!

Hij stapte uit zijn osmiumpak en rekte zich uit. De druk op zijn borst herinnerde hem aan iets. Hij nam het boekje dat zijn vrouw had laten vallen uit zijn binnenzak en zei 'De talisman heeft zich gemanifesteerd!' en glimlachte toegeeflijk om zijn eigen gril.

Maar de glimlach bestierf hem op de lippen toen hij voor het eerst de titel op het boek zag.

Die titel was: Overgangscursus in Toegepaste Psychologie - Deel 5.

Het was alsof er plotseling iets groots en zwaars op Porus' hoofd gevallen was en hem zo het begrip had bijgebracht. Nina had twee jaar lang op toegepaste psychologie geblokt.

Dat was de ontbrekende factor. Hij zou er natuurlijk rekening mee kunnen houden. Dan zou hij driedubbele tijdintegralen moeten gebruiken, maar...

Hij haalde de communicatieschakelaar over en wachtte tot de verbinding doorkwam.

'Hallo! Porus hier! Kom maar binnen, jullie allemaal! Het doodsveld is verdwenen! Ik heb de inktvis verslagen.' Hij verbrak de verbinding en voegde er triomfantelijk aan toe: '... en mijn vrouw!'

Vreemd genoeg - of misschien toch niet zo vreemd - beviel die laatste prestatie hem nog het meest.

Wat voor mij 'De imaginaire grootheid' het belangwekkendst maakt is wel dat het een voorafschaduwing is van de 'psychogeschiedenis' die zo'n grote rol in de Foundation-serie zou spelen. In dit verhaal en in dat wat eraan voorafging, 'Homo Sol', behandelde ik voor het eerst de psychologie als een door de mathematica verbeterde wetenschap.

Het werd zo'n beetje tijd dat ik het weer eens bij Unknown probeerde, en dat deed ik met een verhaal dat ik 'The Oak' noemde en dat, als ik me goed herinner, over een eikenboom ging die als orakel dienstdeed en dubbelzinnige verklaringen aflegde. Op 16 juli 1940 leverde ik het bij Campbell in die het prompt afwees.

Een van de nadelen van het schrijven voor Unknown was dat het blad enig in zijn soort was. Als Unknown een verhaal weigerde, kon je het nergens anders meer inleveren. Je kon het natuurlijk nog met Weird Tales proberen, een tijdschrift dat ouder dan alle science-fictionbladen was, maar dat publiceerde alleen maar heel ouderwetse, knarsende griezelverhalen en het betaalde nog erg weinig ook. Ik was er niet echt in geïnteresseerd een poging te doen om bij hen onderdak te komen. (En bovendien weigerden ze zowel 'Life Before Death' als 'The Oak'.)

Toch was de 29e juli 1940 een keerpunt in mijn carrière, hoewel ik dat toen natuurlijk nog niet kon weten. Tot op dat moment had ik in vijfentwintig maanden tijd tweeëntwintig verhalen geschreven. Daarvan had ik er dertien verkocht (of zou ze nog verkopen), terwijl negen helemaal nooit verkocht werden en niet meer bestaan. Het was niet direct een dieptepunt, maar het was ook niet een grootse prestatie - laten we zeggen dat het middelmatig was.

Maar nu wilde het geval dat ik, afgezien van twee korte verhalen die speciale gevallen waren, daarna nooit meer een science-fictionverhaal geschreven heb dat ik nooit kon verkopen. Ik had de juiste golflengte gevonden.

Maar niet direct Campbells golflengte. In augustus schreef ik 'Heredity' ('Erfelijkheid'), dat ik op 15 augustus aan Campbell voorlegde en dat hij twee weken later afwees. Gelukkig pikte Pohl het gelijk.

Erfelijkheid

Dr. Stefansson liefkoosde het dikke pak getypte papieren dat voor hem lag: 'Hier zit het allemaal in, Harvey, vijfentwintig jaar werk.'

De vriendelijke professor Harvey pafte lui aan zijn pijp: 'Enfin, jouw taak is afgelopen, en die van Markey ook, op Ganymedes. Nu moet de tweeling zelf het verder verzorgen.'

Een korte, peinzende stilte, en toen bewoog dr. Stefansson zich onrustig op zijn stoel: 'Ben je van plan het nieuws al gauw aan Allen te vertellen?'

De ander knikte kalm: 'Dat zal moeten gebeuren voordat we op Mars aankomen, en hoe vlugger hoe beter.' Hij zweeg een ogenblik, voegde er toen met gespannen stem aan toe: 'Ik vraag me af wat voor gevoel dat geeft, er na vijfentwintig jaar pas achter te komen dat je een tweelingbroer hebt die je nooit gezien hebt. Dat moet wel een verdomde harde schok zijn.'

'Hoe nam George het op?'

'Eerst geloofde hij het niet, en dat kan ik hem niet kwalijk nemen. Markey heeft als een paard moeten zwoegen om hem ervan te overtuigen dat het geen grap was. Ik denk dat ik er met Allen een even zware klus aan zal hebben.' Hij klopte het half verbrande propje tabak uit zijn pijp en schudde zijn hoofd.

'Ik voel er al half voor ook naar Mars te gaan om te zien hoe die twee het met elkaar kunnen vinden,' merkte dr. Stefansson droefgeestig op.

'Dat doe je maar niet, Stef. Dit experiment heef te veel tijd gekost en is te belangrijk om het door een stomme zet van jou te laten verknoeien.'

'Weet ik, weet ik! Erfelijkheid versus milieu! Misschien eindelijk het afdoende antwoord.' Hij sprak half in zichzelf, alsof hij een oude, overbekende formule herhaalde: 'Twee volkomen gelijke tweelingen, bij de geboorte gescheiden; de ene grootgebracht op de oude, beschaafde Aarde, de andere op de pionierplaneet Ganymedes. Dan, op hun vijfentwintigste verjaardag, voor het eerst bij elkaar gebracht op Mars... God, ik wou dat Carter het eind hiervan nog mee had kunnen maken. Het zijn zijn kinderen.'

'Jammer! Maar wij leven nog... en de tweelingen. Dat wij het experiment tot een goed eind gebracht hebben zal onze huldeblijk aan hem zijn.'

Wie voor het eerst de Martiaanse afdeling van de N.V. Medische Producten te zien krijgt zou niet zeggen dat het gebouw door nog iets anders dan woestijn omringd is. De reusachtige ondergrondse holen waar de inheemse zwammen van Mars kunstmatig gevoed worden tot ze in reusachtige bloeiende velden veranderen kun je niet zien. Het ingewikkelde transportsysteem dat alle delen van de vele vierkante kilometers grote velden met het hoofdgebouw verbindt is ook onzichtbaar. Het irrigatiesysteem, de luchtzuiveringsinstallaties, de afvoerbuizen, ze zijn allemaal verborgen.

En wat je wel ziet is het lage, brede, van rode bakstenen opgetrokken gebouw en aan alle kanten daaromheen de Martiaanse woestijn, roestkleurig en droog.

Dat was alles wat George Carter toen hij met de rakettaxi aankwam gezien had, maar hij had zich tenminste niet door de uiterlijke schijn laten misleiden. Het zou ook wel vreemd geweest zijn als dat wel het geval geweest was, want zijn leven op Ganymedes was in ieder stadium ervan op het uiteindelijke directeurschap van dat zelfde concern gericht geweest. Hij kende iedere vierkante centimeter van de ondergrondse holen evengoed als wanneer hij er zelf geboren en grootgebracht was geweest.

En nu zat hij in het kleine kantoortje van professor Lemuel Harvey en liet zijn onbewogen gelaatsuitdrukking alleen maar door een uiterst licht spoortje van onbehaaglijkheid verstoren. Zijn ijsblauwe ogen zochten die van professor Harvey.

'Die... die tweelingbroer van me. Komt hij al gauw?'

Professor Harvey knikte. 'Hij is op dit ogenblik al op weg.'

George Carter strekte zijn benen. De uitdrukking op zijn gezicht was bijna smachtend: 'Had u gedacht dat hij erg op me lijkt?'

'Heel veel, ja. Jullie zijn identieke tweelingen, zie je.'

'Hmm! Dacht ik al! Ik wou dat ik hem al die tijd al gekend had, op Ganny!' Hij fronste zijn voorhoofd: 'Hij heeft zijn hele leven op Aarde gewoond, hè?'

Een trek van belangstelling gleed over het gezicht van professor Harvey. Hij zei snel: 'Heb je een hekel aan Aardmensen?'

'Nou nee, dat niet direct,' kwam onmiddellijk het antwoord. 'Het is alleen maar dat al die Aardmensen van die groentjes zijn. Dat zijn ze allemaal, dat weet ik.'

Harvey onderdrukte een gegrinnik, en het gesprek kwijnde.

Het deursignaal rukte Harvey uit zijn mijmeringen en deed tegelijkertijd George Carter uit zijn stoel opspringen. De professor drukte op een knopje op zijn bureau en de deur ging open.

De figuur op de drempel stapte de kamer binnen en bleef toen staan. De tweelingbroers keken elkaar aan.

Het was een gespannen, ademloos ogenblik, en professor Harvey liet zich in zijn comfortabele stoel achteroverzakken, plaatste zijn vingertoppen tegen elkaar en keek met levendige belangstelling toe.

De beide mannen stonden stokstijf, een meter of drie van elkaar verwijderd, en geen van beiden verzette een voet om die afstand te verkleinen. Ze vormden een merkwaardige contrast -een contrast dat nog des te opvallender was doordat ze zo sterk op elkaar leken.

IJsblauwe ogen keken diep in ijsblauwe ogen. Beiden zagen ze een lange, rechte neus boven volle, rode, stijf op elkaar geklemde lippen. De hoge jukbeenderen staken zowel bij de een als bij de ander even ver naar voren, en de ver vooruitspringende, hoekige kin was bij beiden even vierkant. Ze hadden zelfs allebei dezelfde merkwaardige, half opgetrokken wenkbrauw: een dubbele uitdrukking van geboeide, halfkoddige belangstelling.

Maar met het gezicht hield iedere gelijkenis op. De kleding van Allen Carter droeg op iedere vierkante centimeter stof het stempel van de stad New York. Van zijn loszittende kiel, zijn donkerpurperen kniebroek en zalmkleurige cellulietkousen tot aan de flonkerende sandalen aan zijn voeten, stond hij daar als een levend toonbeeld van de laatste Aardse mode.

Gedurende een fractie van een seconde voelde George Carter zich heel lomp zoals hij daar stond in zijn hemd van Ganymediaans linnen, met de strakke mouwen en de nauwe boord. Zijn losgeknoopte vest en zijn omvangrijke broek waarvan de pijpen in hoog dichtgesnoerde laarzen met zware zolen gestoken waren, zagen er lomp en provinciaals uit. Zelfs hij voelde dat - één ogenblik maar.

Uit zijn mouwzak nam Allen een sigarettenkoker - dat was de eerste beweging die een van beide broers gemaakt had - opende hem en haalde er een dun rolletje met papier omhulde tabak uit dat bij de eerste trek spontaan aangloeide.

George aarzelde heel even en wat hij toen deed was bijna een uitdaging. Zijn hand verdween in de binnenzak van zijn vest en haalde er de groene, gerimpelde vorm van een van Ganymediaans groenblad gemaakte sigaar uit. Op zijn duimnagel streek hij een lucifer af en gedurende een lang moment rookte hij, trek voor trek, gelijk op met de sigaret van zijn broeder.

Toen lachte Allen, een eigenaardig, hoog lachje: 'Ik geloof dat jouw ogen een beetje dichter bij elkaar staan.'

'Kan best zijn. En jouw haar zit een beetje anders.' Er klonk een vage afkeuring in zijn stem door. Onwillekeurig ging Allens hand omhoog naar zijn lange, lichtbruine lokken, die aan de uiteinden zorgvuldig gekruld waren, terwijl zijn ogen even afdwaalden naar de slordig in elkaar gedraaide staart waarin het al even lange haar van de ander eindigde.

'We zullen wel aan elkaar moeten wennen. Ik ben bereid het te proberen.' De Aardse helft van de tweeling stapte nu met uitgestoken hand naar voren.

George glimlachte: 'Reken maar. Ik ben ook van de partij.'

De handen grepen elkaar vast.

'Jij heet toch Allen, hè?' zei George.

'En jij George, hè?' antwoordde Allen.

En toen zeiden ze een hele tijd lang niets meer. Ze keken alleen maar... en glimlachten, terwijl ze probeerden de vijfentwintig jaar brede kloof die hen scheidde te overbruggen.

George Carters onpersoonlijke blik gleed over het tapijt van laaggroeiende purperen bloesems dat zich in vierkante perken tot in de nevelige verten van de onderaardse spelonken uitstrekte. De kranten en de rubriekschrijvers konden geestdriftig uitweiden over het 'fungusgoud' van Mars, over de gezuiverde extracten, opbrengsten van onzen uit ares van bloesems, die onmisbaar geworden waren voor het medische beroep van het stelsel. Opiaten, gezuiverde vitaminen, een nieuw plantaardig geneesmiddel tegen longontsteking - de bloesems waren bijna hun gewicht in goud waard.

Maar voor George Carter waren het alleen maar bloesems, bloesems die tot volle wasdom gebracht moesten worden en vervolgens geoogst, in balen verpakt en naar de verscheidene honderden kilometers verder gelegen laboratoria van Aresopolis verscheept.

Hij verminderde de snelheid van zijn kleine grondwagen tot de helft en boog zich woedend uit het raam: 'Hé daar, modderkruiper. Ja, jij daar met dat smerige smoel. Kijk een beetje uit wat je doet, hou dat verdomde water in de goot.'

Hij trok zijn hoofd terug en de grondwagen schoot weer vooruit. De Ganymediër mompelde kwaadaardig in zichzelf: 'Die verdomde kerels hier zijn nog minder dan niks waard. Ze hebben zoveel machines die voor ze werken dat ze hun hersens maar met vakantie laten gaan, denk ik.'

De grondwagen kwam tot stilstand en hij klom eruit. Hij zocht zijn weg tussen de fungusperken door en liep op het groepje mannen toe die om de spinpotige machine op het paadje tussen de perken heen stonden.

'Zo, daar ben ik. Wat is er, Allen?'

Allens hoofd dook van achter de machine op. Hij wenkte naar de mannen om hem heen: 'Zet hem even stop!' en kwam toen met een sprongetje op zijn tweelingbroer af.

'George, hij doet het. Hij is traag en onhandig, maar hij doet het. Nu we de hoofdzaak onder de knie hebben kunnen we hem verder verbeteren. En in minder dan geen tijd zullen we in staat zijn om...'

'Wacht nou eens even, Allen. Op Ganny doen we het kalmpjes aan. Op die manier leef je langer. Wat heb je daar?'

Allen zweeg abrupt en wiste zijn voorhoofd af. Zijn gezicht glom van vet, zweet en opwinding. 'Ik heb aan dat ding gewerkt vanaf het moment dat ik van de universiteit kwam. Het is een gewijzigd model van iets dat we op Aarde hebben, maar nog bij lange na niet verbeterd. Het is een mechanische bloesemplukker.'

Hij had een vele malen opgevouwen stuk dik papier uit zijn zak gehaald en praatte rustig verder terwijl hij het op het pad voor hem uitlegde: 'Tot nu toe is het bloesemplukken het knelpunt van de productie geweest, om nog maar te zwijgen van de 15 à 20% verliezen als gevolg van het plukken van halfrijpe en overrijpe bloesems. Per slot van rekening zijn mensenogen ook maar mensenogen, en de bloesems... Hier, kijk!'

Het papier was nu helemaal uitgelegd en Allen was er op zijn hurken voor gaan zitten. George boog zich over zijn schouder en keek met fronsende waakzaamheid toe.

'Zie je. Het is een combinatie van fluoroscoop en foto-elektrische cel. De rijpheid van de bloesem kun je zien aan de toestand van de sporen die erin zitten. Deze machine is zo afgesteld dat de eigenlijke stroomkring onderbroken wordt door het contact met precies die combinatie van licht en donker die door rijpe sporen in de bloesem wordt veroorzaakt. Aan de andere kant wordt deze tweede stroomkring - maar dat is waar, ik kan het je makkelijker even demonstreren.'

Hij was alweer overeind, overlopend van enthousiasme. Met een sprong zat hij in het lage stoeltje achter de plukker en haalde de handel over.

Zwaar en log richtte de plukker zich naar de bloesems en zijn 'oog' gleed zijdelings op ongeveer vijftien centimeter boven de grond. Telkens als het langs een fungusbloem kwam, schoot er een lange spinachtige arm uit, sneed de bloem keurig op ongeveer een centimeter boven de grond af en plaatste hem netjes in de afhellende glijpoot eronder. Een hele stapel bloemen vormde zich achter de machine.

'Later kunnen we er ook nog een bindmachine aan bevestigen. Zie je die bloemen die hij niet aanraakt? Dat zijn de onrijpe. Wacht maar even tot hij bij een overrijpe komt, dan zul je zien wat hij doet.'

Even later slaakte hij een kreet van triomf toen een bloem uitgerukt werd en ter plaatse neergesmeten.

Hij zette de machine stil. 'Zie je wel? Over een maand kunnen we hem misschien al echt aan het werk zetten op de akkers.'

George Carter wierp een lange, norse blik op zijn tweelingbroer: 'Dat zal wel meer dan een maand kosten, dacht ik zo. Het lijkt me meer dat het wel nooit gebeuren zal.'

'Hoe bedoel je dat, nooit? Hij hoeft alleen maar wat versneld te worden...'

'Voor mijn part hoeft hij alleen maar purper geschilderd te worden. Dat ding komt niet op mijn akkers.'

'Jouw akkers?'

'Juist meneer, de mijne,' kwam het kalme antwoord. 'Ik heb hier het recht van veto, net als jij. Jij kunt niks doen zonder dat ik ja zeg... en voor dat ding krijg je dat niet. Ik zal je eens wat vertellen, dat ding moet hier weg, helemaal. Ik kan het niet gebruiken.'

Allen stapte af en keek zijn broer aan: 'Jij had erin toegestemd dat ik dit stuk zou krijgen om mee te experimenteren, zonder veto, en daar houd ik je aan.'

'Goed dan. Maar zorg dat die verdomde machine buiten de andere akkers blijft.'

De Aardmens kwam langzaam op de ander toe. Er blonk een gevaarlijk licht in zijn ogen. 'Moet je eens horen, George, die houding van jou bevalt me helemaal niet - en de manier waarop jij jouw recht van veto gebruikt ook niet. Ik weet niet hoe je op Ganymedes gewend was je zaakjes te regelen, maar nu zit je aan de top, en er zijn heel wat provinciale ideeën die je uit je hoofd moet zetten.'

'Niet eerder dan dat ik het wil. En als je het met me uit wilt vechten, laten we dan naar je kantoor gaan. Ruziemaken waar de mannen bij zijn is slecht voor de discipline.'

De terugrit naar het hoofdgebouw werd in een onheilspellende stilte gemaakt. George zat zachtjes in zichzelf te fluiten, terwijl Allen met over elkaar geslagen armen ostentatief onverschillig naar het smalle, kronkelige pad tussen de perken zat te staren. Ook toen ze het kantoor van de Aardmens binnengingen bleef de stilte nog voortduren. Allen wees op een stoel en de Ganymediër ging zonder een woord te zeggen zitten. Hij haalde zijn eeuwige groenbladsigaar te voorschijn en wachtte tot de ander het woord nam.

Allen ging voorover gebogen op de rand van zijn stoel zitten en liet zijn ellebogen op zijn bureau steunen. Hij begon in één ruk.

'In deze hele situatie, George, is een heleboel dat een mysterie voor me is. Ik weet niet waarom ze jou op Ganymedes grootgebracht hebben en mij op Aarde, en ik weet niet waarom ze ons nooit iets van elkaar hebben laten weten, of ons nu codirecteuren gemaakt hebben met het recht van veto over elkaar - maar ik weet wel dat de situatie snel onhoudbaar wordt.

Deze firma is hard aan modernisering toe, en dat weet je. Toch heb je dat vetorecht van je uitgeoefend over iedere vooruitgang, hoe onbeduidend ook, die ik in probeerde te voeren. Ik weet niet wat nou eigenlijk precies jouw standpunt is, maar ik heb zo'n idee dat je denkt dat je nog steeds op Ganymedes leeft. Als jij soms nog in de rimboe zit - ik waarschuw je - zorg dan dat je er gauw uitkomt. Ik ben van Aarde, en deze firma zal met Aardse efficiency en Aardse organisatiemethoden gerund worden. Begrijp je?'

Alvorens antwoord te geven pafte George wat geurige tabakswolken naar het plafond, maar toen hij zover was, keek hij snel weer omlaag en zijn stem had een snijdend scherpe klank gekregen.

'Aarde, ja? Aardse efficiency, niks minder, hè? Nou, Allen, ik mag jou wel. Ik kan er niks aan doen. Jij lijkt zoveel op mij, als ik een hekel aan je had zou ik ook een hekel aan mezelf hebben, denk ik. Ik vind het rot om het te zeggen, maar jij bent helemaal verkeerd grootgebracht.'

Zijn stem werd streng en beschuldigend: 'Jij bent een Aardmens. Nou, kijk nou eens naar jezelf. Een Aardmens is op zijn best maar een half mens, en natuurlijk steun jij op machines. Maar denk jij soms dat ik wil dat de firma door machines geleid wordt - alleen maar door machines? Wat moeten de mensen dan?'

'De mensen leiden de machines,' kwam het kort afgebeten, boze antwoord.

De Ganymediër stond op en sloeg met zijn vuist op het bureau: 'De machines leiden de mensen, en dat weet je. Eerst maak je er gebruik van; dan ben je er afhankelijk van; en tenslotte maken ze je tot slaven. Daar op die mooie Aarde van jullie, daar waren machines, machines en nog eens machines - en wat ben jij daardoor geworden? Dat zal ik je zeggen. Een half mens!'

Hij richtte zich op: 'Ik mag je nog steeds. Ik mag je genoeg om te willen dat jij met mij op Gannie gewoond had. Bij Jupiter, verdomd nog aan toe, dat zou tenminste een man van je gemaakt hebben.'

'Klaar?' vroeg Allen.

'Nou en of!'

'Dan zal ik jou eens wat zeggen. Er is met jou niets aan de hand dat een leven lang op een fatsoenlijke planeet niet had kunnen verbeteren. Maar zoals het nu is hoor jij op Ganymedes thuis. Ik raad je aan daar weer naar toe te gaan.'

George sprak heel zacht: 'Jij denkt er toch zeker niet over mij een stomp te geven, hè?'

'Nee. Tegen een spiegelbeeld van mezelf kan ik niet vechten, maar als jouw gezicht maar een klein beetje anders was zou ik het met plezier een beetje in elkaar timmeren.'

'Denk je soms dat jij dat kan, een Aardmens als jij? Vooruit, ga zitten. Ik denk dat we allebei een beetje te verhit raken. Op deze manier komen we nergens.'

Hij ging weer zitten, pafte vergeefs aan zijn uitgedoofde sigaar en smeet hem vol walging in de koker van de vuilverbrander.

'Heb je ergens water?' bromde hij. Een opgetogen grijns gleed plotseling over Allens gezicht: 'Heb je er bezwaar tegen als je het uit een machine krijgt?'

'Machine? Wat bedoel je?' De Ganymediër keek achterdochtig om zich heen.

'Let maar op! Ik heb het een week geleden laten installeren.' Hij drukte op een knopje op zijn bureau en ergens beneden klonk een zacht geklik. Toen was er, een paar seconden lang, een geluid van stromend water en het volgende ogenblik werd een ronde metalen schijf naast de rechterhand van de Aardmens opzijgeschoven en kwam er een kroes met water omhoog.

'Pak aan,' zei Allen.

Voorzichtig pakte George de kroes op en dronk hem leeg. Toen gooide hij het lege bekertje in de koker van de vuilverbrander en wierp een lange, peinzende blik op zijn broer: 'Mag ik dat watermachientje van je eens zien?'

'Natuurlijk. Hij zit gewoon onder het bureau. Daar, ik ga wel even opzij.'

De Ganymediër kroop onder het bureau terwijl Allen onzeker toekeek. Plotseling kwam er een gespierde hand naar boven en een gedempte stem zei: 'Geef me even een schroevendraaier.'

'Hé! Wat ben je van plan?'

'Niks. Helemaal niks. Gewoon dat apparaatje even inspecteren.'

De schroevendraaier werd aangereikt en enkele ogenblikken lang klonk er niets anders dan zo nu en dan het zachte schrapen van metaal op metaal. Tenslotte kwam George met een rood aangelopen gezicht weer boven en trok voldaan zijn gekreukelde boord recht.

'Welke knop is voor het water?'

Allen wees en hij drukte op de knop. Een gegorgel van water klonk. De Aardmens staarde verbijster van zijn bureau naar zijn broer en weer terug. Toen voelde hij iets vochtigs om zijn voeten.

Hij sprong overeind, keek omlaag en krijste ontzet: 'Wel verdomme nog aan toe, wat heb je nou gedaan?' Een meanderend riviertje kwam blindeling van onder het bureau uit kronkelen en het geluid van stromend water bleef aanhouden.

George liep op zijn gemak naar de deur: 'Ik heb het gewoon even onklaar gemaakt. Daar heb je je schroevendraaier; maak het maar weer goed.' En vlak voordat hij de deur achter zich dichtsloeg: 'Zo gaat het nou met die mooie machientjes van je. Ze gaan kapot als het net niet moet.'

De sounder zoemde aanhoudend en Allen Carter opende humeurig één oog. Het was nog donker.

Met een zucht bracht hij één arm naar het hoofdeinde van het bed en stelde de audiozender in werking.

De schelle stem van Amos Wells van de nachtploeg krijste hem opgewonden toe. Allen opende met een ruk zijn ogen en ging rechtop zitten.

'Je bent gek!' Maar terwijl hij dat zei schoot hij zijn shorts al aan. Tien seconden later stormde hij met drie treden tegelijk de trap op. Vlak achter de voortstormende gestalte van zijn tweelingbroer schoot hij het hoofdkwartier binnen.

Het was er stampvol; en ze waren allemaal in paniek.

Allen veegde zijn lange haren uit zijn ogen: 'Doe het zoeklicht op de toren aan!'

'Is al aan,' zei iemand hulpeloos.

De Aardmens holde naar het raam en keek naar buiten. De gele lichtstraal reikte wazig een paar meter ver en eindigde in een troebele duisternis. Hij rukte aan het raam en wist het met veel geknars een paar centimeter omhoog te krijgen. Er klonk een fluitende wind en uit de kamer kwam een tornado van gehoest. Allen klapte het raam weer dicht en bracht onmiddellijk zijn handen naar zijn tranende ogen.

Tussen veel genies door zei George: 'Wij zitten niet in het zandstormgebied. Dit kan er geen zijn.'

'Toch wel,' verzekerde Wells piepend. 'En de ergste die ik ooit meegemaakt heb. Is zomaar ineens op volle kracht begonnen. Het heeft me overvallen. Tegen de tijd dat ik alle uitgangen naar boven afgesloten had was het al te laat.'

'Te laat!' Allen had ineens geen aandacht meer voor zijn met zand gevulde ogen en blafte de woorden eruit: 'Te laat voor wat?'

'Te laat voor ons mobiel materieel. Onze raketten zijn er het ergste aan toe. Er is er niet één waarvan de voortstuwingsorganen niet met zand verstopt zitten. En hetzelfde geldt voor onze irrigatiepompen en het ventilatiesysteem. De generatoren beneden zijn wel veilig maar al het andere zullen we moeten demonteren en weer in elkaar zetten. We zitten voor op zijn minst een week vast. Misschien nog wel langer.'

Er volgde een korte, geladen stilte, en toen zei Allen: 'Neem jij de leiding op je, Wells. Zet de mannen op dubbele werktijd en laat ze eerst de irrigatiepompen onder handen nemen. Die moeten binnen vierentwintig uur weer bedrijfsklaar zijn, anders zal de halve oogst verdorren en onder onze handen sterven.

Wacht even, ik ga met je mee.'

Hij draaide zich al om om weg te gaan, maar zijn eerste voetstap bleef halverwege in de lucht hangen toen hij Michael Anders, de verbindingsofficier, de trap op zag stormen.

'Wat is er?'

Anders sprak met horten en stoten: 'Die vervloekte planeet is helemaal dolgedraaid. Er is net de grootste aardbeving van de hele geschiedenis geweest en het epicentrum lag op nog geen vijftien kilometer van Aresopolis.'

Er steeg een koor op van 'Wát?', gevolgd door een onsamenhangende kakofonie van verwensingen. Mannen verdrongen zich ongerust om hem heen; velen hadden verwanten en vrouwen in de Martiaanse hoofdstad.

Anders vervolgde buiten adem: 'Het gebeurde heel plotseling. Aresopolis is verwoest en er zijn branden uitgebroken. Er zijn geen bijzonderheden bekend maar de zender van onze laboratoria in de stad is vijf minuten geleden uitgevallen.'

Er volgde een chaotisch rumoer van commentaren. Het nieuws verspreidde zich tot in de verste uithoeken van het hoofdgebouw, en de opwinding begon proporties aan te nemen die gevaarlijk dicht bij paniek lagen. Allen verhief zijn stem en schreeuwde:

'Rustig allemaal. We kunnen toch niets doen om Aresopolis te helpen. Hier hebben we onze eigen moeilijkheden. Die rare storm heeft op de een of andere manier iets met de aardbeving te maken - en daar moeten wij voor zorgen. Iedereen gaat nu terug naar zijn werk - en er moet snel gewerkt worden. In Aresopolis zullen ze ons verdomde gauw nodig hebben.' Hij wendde zich tot Anders: 'Jij! Ga terug naar die radio en kom er niet vandaan voor je weer verbinding met Aresopolis gekregen hebt. Ga je mee, George?'

'Nee man, niks daarvan,' was het antwoord. 'Zorg jij maar voor je machines. Ik ga met Anders naar beneden.'

De dageraad brak aan, een schemerige, lichtloze dageraad, toen Allen Carter naar het hoofdbureau terugkeerde. Hij was moe - zowel geestelijk als lichamelijk moe - en dat was hem aan te zien. Hij ging de radiokamer binnen.

'Het is een troep. Als...'

Iemand riep 'Ssst' en George gebaarde heftig. Allen zweeg. Anders zat over het ontvangtoestel gebogen, draaide met nerveuze vingers aan kleine knoppen.

Anders keek op: 'Het gaat niet, meneer Carter. Ik kan ze niet te pakken krijgen.'

'Goed dan. Blijf hier en hou je oren goed open. Laat me weten als er iets doorkomt.'

Hij liep naar buiten, nam zijn broer bij de arm en trok hem mee.

'Wanneer kunnen we het volgende transport eruit krijgen, Allen?'

'Zeker nog in geen week. We hebben nog dagen lang niets dat kan rijden of vliegen, en het zal zelfs nog langer duren voor we weer kunnen beginnen te oogsten.'

'Hebben we nu nog voorraden?'

'Een paar ton gesorteerde bloesems, hoofdzakelijk de roodpurperen. Zowat alles is met het aardtransport van afgelopen dinsdag meegegaan.'

George verviel in gepeins.

Zijn broer wachtte even en zei toen bits: 'Nou, wat heb je op je hart? Wat is er voor slecht nieuws uit Aresopolis?'

'Verdomde slecht nieuws! De aardbeving heeft driekwart van Aresopolis met de grond gelijkgemaakt en de rest zal wel behoorlijk uitgebrand zijn, dacht ik zo. Vijftigduizend mensen zullen de nacht buiten door moeten brengen. Dat is geen lolletje in het herfstweer hier, met het Aardse zwaartekrachtsysteem kapot.'

Allen floot: 'Longontsteking!'

'En gewone verkoudheid en griep en nog een half dozijn andere ziektes, om nog maar te zwijgen van de mensen die verbrand zijn. - De ouwe Vincent maakt een behoorlijke herrie.'

'Heeft hij bloesems nodig?'

'Hij heeft nog maar een voorraadje voor twee dagen. Hij moet er meer hebben.'

Beiden spraken heel kalm, bijna onverschillig, met die enorme understatement die het enige is waardoor een grote crisis draaglijk blijft.

Het bleef een ogenblik stil en toen sprak George weer: 'Wat is de snelste tijd die we kunnen maken?'

'Niet minder dan een week, al zouden we ons doodwerken. Als ze een schip konden sturen zo gauw de storm gaat liggen, dan zouden we misschien het beetje dat we hebben als voorlopige voorraad mee kunnen sturen tot we met de rest klaar zijn.'

'Te gek om zelfs maar aan te denken. De haven van Aresopolis is totaal verwoest. Ze hebben zelfs geen schip meer.'

Opnieuw een stilte. Toen sprak Allen met een zachte, gespannen stem: 'Waar wacht je eigenlijk op? Waarom kijk je zo?'

'Ik wacht gewoon tot je toegeeft dat die verdomde machines van je het in de rottigste noodtoestand waar we maar mee te maken konden krijgen mooi af hebben laten weten.'

'Toegegeven,' snauwde de Aardmens.

'Goed zo! En nou is het mijn beurt om je te laten zien wat het menselijk vernuft vermag.' Hij gaf zijn broer een velletje papier: 'Hier heb je een afschrift van het berichtje dat ik aan Vincent gestuurd heb.'

Allen keek zijn broer langdurig aan en las toen langzaam het met potlood gekrabbelde schrift.

'Leveren alles wat we hebben binnen zesendertig uur. Hoop dat jullie er de komende paar dagen mee toe kunnen tot we een echt transport uit kunnen sturen. We zitten een beetje moeilijk hier.'

'Hoe wil je dat doen?' vroeg Allen toen hij klaar was.

'Dat zal ik je laten zien,' antwoordde George, en toen pas drong het tot Allen door dat ze het hoofdgebouw al verlaten hadden en beneden in de spelonken waren.

Gedurende vijf minuten liep George voor hem uit en bleef toen staan voor een voorwerp dat zwart opdoemde in het schemerdonker. Hij deed de sectielichten aan en zei: 'Zandtruck!'

De zandtruck was geen indrukwekkend geval. Met de lage tractor ervoor en de drie plompe, open vrachtwagens erachter was het ding een toonbeeld van veroudering en verval. Vijftien jaar geleden was het naar de afvalhoop verwezen, want het was vervangen door zandsleden en vrachtraketten.

De Ganymediër zei: 'Ik heb hem een uur geleden zelf nog nagekeken, en hij is nog bedrijfsklaar. Hij heeft beschermde lagers, air conditioning voor de tractorcabine en een inwendige verbrandingsmotor.'

De ander keek met een ruk op. Er lag een uitdrukking van weerzin op zijn gezicht. 'Je bedoelt dat hij op chemische brandstof loopt.'

'Juist meneer! Benzine. Daarom ben ik er verkikkerd op. Hij doet me aan Ganymedes denken. Op Gannie had ik een benzinemotor die...'

'Maar wacht eens eventjes. We hebben helemaal geen benzine.'

'Nee, natuurlijk niet. Maar we hebben hier hopen vloeibare koolwaterstoffen liggen. Wat dacht je van Solvent D? Dat is volop octaan. Daar hebben we tanks vol van.

Allen zei: 'Dat is waar; maar er kunnen er maar twee in de wagen.'

'Weet ik. Ik ben de ene.'

'En ik de andere.'

George bromde: 'Ik dacht wel dat je dat zeggen zou, maar dit wordt geen karweitje voor een druk-op-de-knop machientje. Denk je dat je het aan kan, Aardmens?'

'Dat denk ik wel, Gannie.'

De zon was al twee uur op voordat de motor van de zandwagen brommend tot leven kwam, maar buiten was de duisternis zo mogelijk nog dichter geworden.

De hoofdrijweg in de spelonken gonsde van activiteit. Groteske figuren met ogen die door het dikke glas van geïmproviseerde luchthelmen tuurden, stapten achteruit toen de brede, aan dikke zandlagen aangepaste wielen van de truck langzaam begonnen te draaien. De drie wagens erachter waren hoog opgetast met purperen bloesems, waar zeildoeken overheen gegooid waren, die ze vervolgens stevig vast hadden gebonden. En nu werd het sein gegeven om de deuren te openen.

De handel werd omlaaggerukt en de dubbele deuren weken met een zanderig geknars van protest uiteen. Dwars door een grijze wervelwind van naar binnen waaiend zand reed de truck log naar buiten en daarachter veegden met zand overdekte gedaanten hun luchthelmen af en sloten de deuren weer.

George Carter, door zijn langdurige verblijf op Ganymedes gehard, verzette zich toen ze de beschermende gravitorvelden van de ondergrondse ruimten verlieten met één enkele lang aangehouden ademtocht tegen de plotselinge verandering van de zwaartekracht. Zijn handen bleven rustig op het stuurwiel liggen. Maar zijn Aardse broer was in een wel heel andere conditie. De harde, misselijk makende knoop waarin zijn maag zich verstrikt had, raakte maar heel langzaam weer los en het duurde lang voordat zijn onregelmatige, snorkende ademhaling weer op iets normaals begon te lijken.

En al die tijd was de Aardmens zich bewust van de zijdelingse blikken die de ander hem toewierp en van het uiterst vage glimlachje om zijn lippen.

Dat was voldoende om ook maar het minste gejammer voor zich te houden, hoewel de spieren van zijn onderbuik verkrampten en het ijskoude zweet over zijn gezicht stroomde.

Langzaam gleden de kilometers onder hen weg, maar de illusie van volkomen bewegingloosheid was haast even volledig als in de ruimte. Het omringende landschap was grauw, eenvormig, monotoon en zonder enige afwisseling. Het geluid van de motor was een hard gesnor en het klikken van de luchtzuiveringsinstallatie achterin een slaapverwekkend getik. Zo nu en dan kwam er een bijzonder harde windvlaag, en dan striemde er met wel een miljoen afzonderlijke, kleine snerpende geluidjes een kletterende stroom van zand tegen de ruit.

George hield zijn blik strak op het kompas voor hem gericht. De stilte was bijna benauwend.

En toen draaide de Ganymediër met een ruk zijn hoofd om en bromde: 'Wat is er toch met die verdomde ventilator aan de hand?'

Allen drukte zich omhoog, met zijn hoofd tegen het lage dak aan, en liet zich toen met een bleek gezicht weer zakken: 'Hij staat stil.'

'Het duurt nog uren voor die storm voorbij is. Tot zo lang zullen we lucht moeten hebben. Kruip naar achteren en breng hem weer op gang.' Zijn stem klonk dof en beslist.

'Hier,' zei hij, terwijl de ander over zijn schouder in de achterbak kroop. 'Hier heb je de gereedschapskist. Je hebt nog een minuut of twintig voor de lucht te smerig wordt om in te ademen. Hij is nou al behoorlijk verpest.'

De zandwolken sloten hen nauwer in en het vage gele licht boven Georges hoofd wist de duisternis binnen maar heel gedeeltelijk te verdrijven.

Achter zich hoorde hij wat gescharrel en toen kwam Allens stem: 'Dat verdomde touw. Wat doet het hier?' Toen klonk er gehamer, gevolgd door een vol walging uitgesproken vloek.

'Dat ding is gewoon verstopt door de roest.'

'Verder nog wat mis?' riep de Ganymediër.

'Weet ik niet. Wacht tot ik hem schoongemaakt heb.' Nog meer gehamer en daarop volgde een haast onafgebroken scherp, schrapend geluid.

Allen liet zich weer in zijn stoel vallen. Zijn gezicht droop van het roestige zweet en een veeg met de rug van zijn al even natte, met roest overdekte hand maakte het er niet beter op.

'Die pomp lekt als een lekke ketel, nu het roest losgeklopt is. Ik heb hem op topsnelheid gezet, maar het enige wat er nog tussen normaal functioneren en een volslagen defect staat is een gebed.'

'Begin dan te bidden,' zei George kortaf. 'Bid maar om een knopje om in te drukken.'

De Aardmens fronste zijn voorhoofd en staarde somber zwijgend voor zich.

Om vier uur 's middags zei de Ganymediër met een zucht: 'Het lijkt wel of de lucht ijler begint te worden.'

Allen kwam met een schok weer bij zijn positieven. De lucht binnen was vuil en vochtig. De ventilator achter hem liet tussen iedere klik een fluitend gesis horen en de klikken kwamen met steeds grotere tussenpozen. Hij zou het nu niet veel langer meer volhouden.

'Hoeveel hebben we al afgelegd?'

'Zo ongeveer een derde,' kwam het antwoord. 'Red je het nog wel?'

'Best hoor,' snauwde Allen terug. Hij trok zich opnieuw in zijn schulp terug.

De nacht viel en de eerste heldere sterren van de Martiaanse nacht kwamen te voorschijn toen met een laatste vruchteloze en lang aangehouden s-i-i-i-i-i-s-s de ventilator het af liet weten.

'Verdomme!' zei George. 'Ik kan die vieze troep niet langer inademen. Doe de ramen open.

De felkoude Martiaanse wind striemde naar binnen en daarmee de laatste resten zand. George hoestte terwijl hij zijn wollen muts over zijn oren trok en de verwarming aanzette.

'Je kunt het zand nog proeven.'

Allen keek smachtend omhoog naar de hemel: 'Daar is Aarde, met de Maan op sleeptouw.'

'Aarde?' herhaalde George minachtend. Zijn vinger wees naar de horizont: 'Daar heb je die goeie ouwe Jupiter.'

En terwijl hij zijn hoofd achterovergooide begon hij met een volborstige baritonstem te zingen:

'Als 'k de gouden bol van Zeus

Weer aan de hemel zie staan

Dan verlangt mijn ziel te gaan

Naar dat blije land, mijn thuis,

Terug naar 't goeie ouwe Ganyme-e-e-e-e-edes.'

De laatste noot trilde en brak af, trilde en brak opnieuw af en zo telkens en telkens weer met een steeds toenemende snelheid, tot het vibrerende gehuil oorverscheurend de lucht doorpriemde.

Allen staarde zijn broer met grote ogen aan: 'Hoe heb je dat nou gedaan?'

George grinnikte: 'Dat is het trillertje van Gannie. Had je dat nog nooit gehoord?'

De Aardmens schudde zijn hoofd: 'Ik heb er wel van gehoord, maar dat is alles.'

Zijn broer werd nu een beetje hartelijker: 'Nou ja, je kunt het natuurlijk alleen maar in een ijle atmosfeer doen. Je zou me op Gannie eens moeten horen. Als ik goed op dreef ben zing ik je van je stoel af. Daar! Wacht effe, eerst een slok koffie nemen, dan zal ik vers vierentwintig van de Ballade van Ganymedes voor je zingen.'

Hij haalde diep adem:

'Daar in het licht van Jupiter zo goud

Daar staat een blonde maagd waar ik van houd

En zij wacht op mij-ij-ij-ij-ij.

Dan...'

Allen pakte hem bij zijn arm en schudde hem door elkaar. De stem van de Ganymediër brak plotseling af.

'Wat is er?' vroeg hij bits.

'Ik hoorde net een bonzend geluid op het dak. Er is iets hier boven.'

George keek omhoog. 'Pak het stuur. Ik klim erop.'

Allen schudde zijn hoofd: 'Ik ga zelf wel. Ik vertrouw me zelf niet als ik dat primitieve geval moet rijden.'

Het volgende ogenblik stond hij al op de treeplank.

'Rij maar gewoon door,' schreeuwde hij, en toen slingerde hij één voet op het dak.

In die houding verstijfde hij toen hij zich bewust werd van twee gele spleetogen die hard in de zijne staarden. Het kostte hem niet meer dan een seconde om het tot zich door te laten dringen dat hij oog in oog met een keazel stond, een situatie die zo ongeveer even onbehaaglijk is als wanneer je op Aarde tot de ontdekking komt dat er een ratelslang in je bed ligt.

Maar hij had maar weinig tijd voor het vergelijken van zijn eigen positie met Aardse situaties, want de keazel schoot op hem af, en zijn giftige slagtanden blonken in het licht van de sterren.

Allen dook wanhopig weg en verloor zijn houvast. Met een bons als in een vertraagde film kwam hij in het zand terecht en het koude, geschubde lichaam van het Martiaanse reptiel zat bovenop hem.

De reactie van de Aardmens was bijna instinctmatig. Zijn hand schoot uit en kwam met een harde klap op de smalle snuit van het beest terecht.

In die verhouding verstijfden man en beest tot een roerloos beeldhouwwerk. De man trilde en zijn hart bonsde hard en snel. Hij durfde zich nauwelijks te verroeren. In de voor hem ongewone Martiaanse zwaartekracht merkte hij dat hij de bewegingen van zijn ledematen niet kon beoordelen. Zijn spieren kwamen bijna uit zichzelf in werking en zijn benen zwaaiden als het juist niet moest.

Hij probeerde stil te liggen - en te denken.

De keazel wrong zich in alle bochten en van zijn lippen, door Aardse spieren dichtgeklemd, kwam een trillerig gejank. Allens hand werd glibberig van het zweet en hij voelde dat de snuit van het beest zich een beetje begon te draaien in zijn handpalm. In paniek klemde hij harder. Fysiek gezien was de keazel geen partij voor een Aardmens, zelfs niet voor een vermoeide, bange, niet aan de zwaartekracht gewende Aardmens - maar één beet, op welke plaats ook, was voldoende.

De keazel begon plotseling te rukken; zijn rug kromde zich en zijn poten sloegen wild naar alle kanten uit. Allen hield hem nu met beide handen vast en kon niet loslaten. Hij had geen pistool en geen mes. Er lag ook geen steen in het vlakke woestijnzand om er zijn kop tegen te pletter te slaan. De zandtruck was allang in de Martiaanse nacht verdwenen, en hij was alleen - alleen met een keazel.

In zijn wanhoop wrong hij. De kop van de keazel boog omlaag. Hij hoorde de scherp fluitende adem van het beest - en weer was er dat zachte gejank.

Al kronkelend wist Allen boven te komen en drukte zijn knieën op de koude, schubbige buik van het beest. Hij wrong de kop hoe langer hoe verder. De keazel vocht wanhopig, maar Allens Aardse biceps hielden vol. Hij kon de doodsstrijd van het beest in zijn laatste stadia haast voelen, toen hij al zijn krachten inspande - en er iets knapte.

En het beest lag stil.

Hij stond op, half snikkend. De Martiaanse nachtwind sneed dwars door hem heen en het zweet bevroor op zijn lichaam. Hij was alleen in de woestijn.

De reactie kwam. Er was een hevig gegons in zijn oren. Het viel hem moeilijk om staande te blijven. De wind beet fel, maar op de een of andere manier voelde hij het niet meer.

Het gegons in zijn oren loste op in een stem, een stem die griezelig door de Martiaanse wind heen riep.

'Allen, waar zit je? Verdomd nog aan toe, melkbaard, waar zit je nou? Allen! Allen!'

De Aardmens kwam weer tot leven. Hij gooide het lijk van de keazel over zijn schouder en liep wankelend in de richting van de stem.

'Hier ben ik, G-Gannie. Hier.'

Blindelings strompelde hij op zijn broer toe en viel in zijn armen.

George begon bars: 'Jij vervloekte Aardmens, kun je nog niet eens op een zandtruck blijven staan die niet harder dan vijftien kilometer per uur gaat? Je had wel...'

Zijn stem stierf weg in een soort gemurmel.

Moe zei Allen: 'Er zat een keazel op het dak. Hij gooide me eraf. Daar, berg hem maar ergens op. Er is een bonus van honderd dollar uitgeloofd voor iedere keazelhuid die naar Aresopolis gebracht wordt.'

Van het volgende half uur had hij geen enkele duidelijke herinnering. Toen alles weer in orde was, zat hij in de cabine met de smaak van warme koffie in zijn mond. De motor dreunde weer en hij was aan alle kanten omgeven door de heerlijke warmte van de verwarming.

George zat zwijgend naast hem, zijn ogen strak op de woestijn gericht. Maar zo nu en dan schraapte hij zijn keel en wierp een flitsende blik op zijn broer. Er lag een eigenaardige uitdrukking in zijn ogen.

Allen zei: 'Moet je horen, ik moet wakker blijven, - en jij ziet er zelf uit of je halfdood bent - dus waarom zou je me dat Gannietrillertje van jou niet eens leren. Daar krijg je zelfs de doden mee wakker.'

De Ganymediër staarde nog strakker voor zich uit en zei toen nors: 'Natuurlijk, kijk maar naar mijn adamsappel als ik het weer doe.'

De zon was al halverwege zijn hoogtepunt toen ze bij het kanaal kwamen.

Een uur voor het aanbreken van de dageraad hadden ze het krakende geluid van rijp onder de zware wielen gehoord en dat betekende dat ze aan het eind van het woestijngebied gekomen waren en de kanaaloasis naderden. Toen de zon opkwam verdween het gekraak en de steeds zachter wordende modder onder hen vertraagde de gang van de aan zandwegen aangepaste truck. De pathetische bosjes grijsgroen struikgewas die hier en daar het vlakke landschap bespikkelden waren de eerste variant op het eeuwige rode zand sinds ze hun tocht begonnen waren.

En toen boog Allen zich naar voren en pakte zijn broer bij zijn arm. 'Kijk,' zei hij, 'daar heb je het kanaal zelf.'

Het 'kanaal' - een kleine zijtak van het machtige Jefferson-kanaal - bevatte in dit jaargetijde maar een heel smal stroompje water. Een smerig, kronkelend sliertje vocht, nauwelijks meer. Aan weerszijden waren de moerassige stroken zwarte modder die zich over een Aardjaar helemaal zouden vullen met een woeste stroom ijskoud water.

De zandtruck koerste voorzichtig de flauwe helling af, in een kronkelende lijn zijn weg zoekend tussen de hier en daar verspreid liggende rolstenen door, die door de woeste lentestromen naar beneden gesleurd waren en daar achtergelaten als het zakkende water zich terugtrok.

De wagen slobberde door de modder en ploeterde onhandig door de plassen. Met veel lawaai hotste hij over rotsblokken, zakte tot de naven in de modder toen hij door het troebele midden van het kanaal zwoegde en zette zich toen schrap voor de ruk naar boven, de andere oever op.

En toen, zo onverwachts dat de twee bestuurders er door uit hun stoelen geworpen werden, slipte hij naar opzij, deed nog één vruchteloze poging om verder te komen en weigerde vervolgens zich te bewegen.

De beide broers klauterden eruit en namen de situatie op. George vloekte er lustig op los.

'Bij Jupiter, wel god gloeiende verdomme, nou zitten we helemaal in de klodden. Hij rolt zich in de modder als zo'n godvergeten varken.'

Allen streek met een vermoeid gebaar zijn haren naar achteren: 'Nou, sta daar nou niet zo te kijken. We zitten nog wel honderdvijftig of meer kilometer van Aresopolis af. We moeten hem eruit zien te krijgen.'

'Natuurlijk, maar hoe?' Zijn verwensingen stierven weg tot een fluitende ademhaling toen hij de rol touw in de achterbak van de truck pakte. Hij keek er bedenkelijk naar.

'Ga jij er in, Allen, en als ik trek druk jij met je voet op dat pedaal daar.'

Nog terwijl hij sprak was hij al bezig het touw aan de vooras te bevestigen. Terwijl hij door de enkeldiepe modder ploeterde vierde hij het en trok het vervolgens strak.

'Goed zo, en nou gas!' schreeuwde hij. Zijn gezicht liep paars aan van inspanning toen zijn rugspieren zich spanden. Allen, in de wagen, drukte met zijn voet op het aangewezen pedaal, hoorde een luid gebrul uit de motor komen en een hevig gesnor van de snel ronddraaiende achterwielen. Eenmaal kwam de truck moeizaam omhoog en zakte toen weer terug.

'Het gaat niet,' riep George. 'Ik heb daar geen houvast. Als de grond droog was zou ik het wel klaarspelen.'

'Als de grond droog was zouden we niet vastzitten,' antwoordde Allen vinnig. 'Hier, geef op dat touw.'

'Denk jij soms dat jij het kan als ik het niet kan?' riep George woedend, maar zijn broer was al uit de cabine gesprongen.

Vanuit de truck had Allen de grote, diep in de grond weggezakte rolsteen gezien, en tot zijn opluchting zag hij dat de steen binnen het bereik van het touw was. Hij trok het strak en gooide het losse eind om de steen. Met een primitieve knoop bond hij het vast, trok, en het hield.

Zijn broer boog zich uit het raampje van de cabine toen hij terugkwam, en zwaaide heftig met één gebalde Ganymediaanse vuist.

'Hé, stomme klootzak. Wat doe je nou? Dacht je soms dat die uit zijn krachten gegroeide rots ons eruit zal trekken?'

'Hou je bek,' riep Allen terug, 'en geef gas als ik trek.'

Halverwege tussen de rolsteen en de truck bleef hij staan en pakte het touw.

'Gas!' schreeuwde hij nu, en met een plotselinge ruk trok hij met beide handen het touw naar zich toe.

De truck kwam in beweging; zijn wielen kregen weer houvast. Een ogenblik lang aarzelde hij, terwijl de motor op volle kracht loeide, en Georges handen trillend op het stuur lagen. Toen was hij erdoorheen. En bijna op hetzelfde ogenblik werd de rolsteen aan het andere uiteinde van het strakgetrokken touw met een waterig smakkend geluid uit de modder omhooggetrokken en viel op zijn kant.

Allen liet de lus eraf glijden en holde naar de truck toe.

'Hou hem aan de gang,' schreeuwde hij, en sprong op de treeplank, met het touw achter zich aan.

'Hoe heb je dat klaargespeeld?' vroeg George, zijn ogen groot van ontzag.

'Ik heb nou geen energie meer om het uit te leggen. Als we in Aresopolis zijn en flink geslapen hebben zal ik de krachtendriehoek voor je uittekenen en je laten zien wat er gebeurd is. Er kwamen helemaal geen spieren bij te pas. Kijk niet zo naar me alsof ik Hercules ben.'

Met moeite wendde George zijn blik af: 'Krachtendriehoek, zei je? Nooit van gehoord, maar als het dat soort dingen klaar kan spelen, dan is onderwijs toch wel een prachtig iets.'

'Kometengelul! Is er nog koffie?' Hij staarde naar de laatste thermosfles, schudde er treurig mee vlak bij zijn oor en zei: 'Nou ja, laten we het trillertje maar weer eens gaan oefenen. Dat is bijna net zo goed en ik heb het al zo goed als onder de knie.'

Hij geeuwde lang en luidruchtig: 'Denk je dat we het voor donker redden?'

'Misschien wel!'

Het kanaal lag nu achter hen.

De al rood kleurende zon daalde traag achter de Zuidelijke Keten. De Zuidelijke Keten is een van de twee 'bergketens' die nog op Mars over zijn. Het is een heuvelachtig gebied; zeer oude, afgesleten, geërodeerde heuvels waarachter Aresopolis ligt.

Dit gebied bezit het enige natuurschoon op heel Mars dat de moeite van het vermelden waard is, en heeft ook de gouden eigenschap dat het door de opwaartse luchtstromingen aan weerszijden in staat is om zo nu en dan wat regen aan de uitgedroogde Martiaanse atmosfeer te onttrekken.

In normale omstandigheden had een paartje van Aarde en Ganymedes misschien wel door deze schilderachtige streek kunnen wandelen, maar dit was heel beslist niet het geval met de Carter-tweeling.

Hun ogen, gezwollen door slaapgebrek, schitterden weer toen ze de heuvels aan de horizon zagen. Hun lichamen, bijna gebroken van louter moeheid, spanden zich opnieuw toen ze tegen de hemel opdoemden.

En de truck sprong vooruit - want vlak achter die heuvels lag Aresopolis. De weg waar ze nu langsreden was geen kaarsrechte lijn meer, met behulp van het kompas over vlak tafel-land getrokken. Hij volgde nu smalle, kronkelende sporen over rotsige grond.

Toen ze bij de Tweelingpieken aangekomen waren maakte de motor plotseling een sputterend geluid, liet nog wat aarzelend gekuch horen en zweeg toen helemaal.

Allen ging rechtop zitten en zijn stem was moe en vol weerzin: 'Wat is er nou weer met dat eeuwig vervloekte ding?'

Zijn broer haalde zijn schouders op: 'Niks waar ik al niet een uur lang op heb zitten wachten. We zitten zonder benzine. Geeft niet. We zijn al bij de Tweelingpieken, nog maar een kilometer of vijftien van de stad. We kunnen er in een uur zijn en dan sturen zij er wel wat mannen op uit om de bloesems te halen.'

'Vijftien kilometer in een uur!' wierp Allen tegen. 'Je bent stapel.' Zijn gezicht vertrok zich toen er een ontzettende gedachte in hem opkwam: 'Mijn God! We halen het nooit in minder dan drie uur en het is al bijna donker. Geen mens kan het lang uithouden in de Martiaanse nacht. George, we zijn ...'

George trok hem met louter geweld uit de cabine: 'Bij Jupiter, verdomd nog aan toe, Allen, ga nou niet de melkbaard uithangen. We kunnen het in een uur maken, zeg ik je. Heb je nog nooit gehoord om onder abnormaal lage zwaartekracht te hollen? Dat is net als vliegen. Kijk maar naar mij.'

Hij was al los, scheerde vlak over de grond en snelde met lange sprongen voort, zodat hij in een ogenblik tijd al tot een stipje tegen de berghelling gekrompen was.

Hij zwaaide, en als van heel ver weg kwam zijn stem: 'Kom nou!'

Allen sprong - en bij de derde wilde stap sloeg hij languit tegen de grond, met woest om zich heen zwaaiende armen en wijd gespreide benen. Het gelach van de Ganymediër kwam in harteloze vlagen naar omlaag.

Allen stond woedend op en klopte het stof van zijn kleren. In een normaal tempo liep hij nu naar boven.

'Word nou niet nijdig, Allen,' zei George. 'Het is gewoon een handigheidje, en ik had op Ganymedes al geoefend. Je moet gewoon net doen of je over een veren bed holt. Ritmisch hollen - een soort heel langzaam ritme - en vlak boven de grond hollen; niet hoog springen. Zo. Kijk maar naar mij!'

De Aardmens probeerde het, zijn ogen op zijn broer gericht. Zijn eerste nog onzekere stappen werden nu zekerder en langer. Zijn benen strekten zich uit en zijn armen zwaaiden terwijl hij, stap voor stap, zijn broer navolgde.

George riep hem aanmoedigend toe en versnelde zijn stap: 'Lager boven de grond blijven, Allen. Niet springen voor je tenen de grond raken.'

Allens ogen straalden en voorlopig vergat hij zijn moeheid: 'Dit is fantastisch! Het is net vliegen, of net of er veren in je schoenen zitten.'

'Je had bij mij op Ganymedes moeten wonen. Wij hebben speciale terreinen voor wedrennen onder lage zwaartekracht. Een ervaren renner kan soms zestig kilometer per uur maken -en zelf haal ik vijftig. Nou is de zwaartekracht daar natuurlijk wel een pietsie lager dan hier op Mars.'

Lange haren wapperden naar achteren in de wind en de huid werd rood van de bitterkoude lucht die er langsstroomde. De rossige vlekken zonlicht kropen hoe langer hoe hoger tegen de hellingen op, aarzelden nog even op de toppen zelf en doofden toen helemaal uit. De korte Martiaanse schemering begon zijn snel donkerder wordende loop. De Avondster - Aarde - stond al helder schitterend aan de hemel, en de Maan die hem begeleidde was nu wat dichter bij dan de vorige nacht.

De minuten gingen voorbij zonder dat Allen er acht op sloeg. Hij ging te zeer op in die wonderbaarlijke nieuwe sensatie van het lopen onder een geringe zwaartekracht om nog iets anders te kunnen doen dan zijn broer te volgen. Zelfs de toenemende kou drong nauwelijks tot zijn bewustzijn door.

Maar toen was het George op wiens gezicht een uiterst geringe, nauwelijks gerimpelde trek van ongerustheid uit begon te groeien tot een diepe paniekerige frons.

'Hé, Allen, stop even!' riep hij. Hij leunde achterover en bracht zichzelf zo op een snelle, huppelende manier vol gratie en ongedwongenheid tot stilstand. Allen probeerde zijn voorbeeld te volgen, maar verbrak zijn ritme en viel op zijn gezicht. Met luidruchtige verwijten stond hij weer op.

De Ganymediër hield zich er doof voor. Zijn blik was somber in de duisternis: "Weet je wel waar we zijn, Allen?'

Allen keek snel om zich heen en had het gevoel of een ijskoude hand zich om zijn strot klemde. Alles zag er natuurlijk al anders uit in het halfduister, maar nu zag het er helemaal anders uit dan het hoorde. Het was niet mogelijk dat alles zo verschillend was.

'We hadden nu de Oude Kaalkop toch al moeten zien, nietwaar?' zei hij met bevende stem.

'We hadden hem al veel eerder moeten zien,' kwam het meedogenloze antwoord. 'Het komt door die verdomde aardbeving. Aardverschuivingen hebben zeker de sporen vernield. Zelfs de toppen schijnen helemaal vervormd te zijn...' Zijn stem had iets heel scherps: 'Allen, het heeft geen zin ons zelf voor de gek te houden. We zijn hardstikke verdwaald.'

Een ogenblik lang stonden ze daar zwijgend - onzeker. De hemel was purperkleurig en de bergen trokken zich terug in de duisternis. Allen likte met een droge tong zijn lippen, die blauw waren van de kou.

'Het kan niet verder dan een kilometer of wat zijn. Als we goed zoeken moeten we vanzelf in de stad terechtkomen.'

'Vergeet niet in wat voor situatie we zijn, Aardmens,' kwam het woeste, geschreeuwde antwoord. 'Het is nacht, Martiaanse nacht. De temperatuur is al onder nul en zakt met de minuut, pijlsnel. We hebben geen tijd om te zoeken; we moeten er regelrecht op af. Als we er binnen 't half uur niet zijn, dan komen we er nooit meer.'

Allen wist dit heel goed, en hij werd zich er nog des te meer bewust van doordat George het over de kou had. Hij sprak klappertandend terwijl hij zijn zware, bontgevoerde jas dichter om zich heen trok.

'Misschien kunnen we een vuur aanleggen!' Het was maar een aarzelend, vaag gemompeld voorstel, en de ander viel er onmiddellijk op aan.

'Waarmee?' George was buiten zichzelf van teleurstelling en frustratie. 'We hebben het helemaal tot hier toe gehaald, en nou zullen we waarschijnlijk doodvriezen op nog geen twee kilometer van de stad. Kom op, we blijven doorhollen. Het is een kans van honderd tegen één.'

Maar Allen hield hem tegen. De ogen van de Aardmens schitterden koortsachtig: 'Vuren!' zei hij, ogenschijnlijk zonder dat het ergens op sloeg. 'Het is een mogelijkheid. Wil je een kans wagen waar we het misschien mee kunnen redden?'

'Er zit niks anders op,' bromde de ander. 'Maar schiet op. Iedere minuut dat ik ...'

'Loop dan met de wind mee - en ga door.'

'Waarom?'

'Doet er niet toe. Doe maar wat ik zeg - met de wind mee hollen!'

Het was geen vals optimisme dat Allen voelde toen hij door de duisternis sprong, struikelend over losse stenen, hellingen afglijdend, altijd met de wind in zijn rug. George holde naast hem, een vage, vormloze vlek in de nacht.

De kou werd nijpender, maar was nog niet zo nijpend als de verkillende doodsangst die aan de levenskrachten van de Aardmens knaagde.

De dood is heel onplezierig!

En toen ze eindelijk de top bereikten, kwam er een luid en triomfantelijk 'Bij Jupi, verdomd nog aan toe!' uit Georges keel.

Het land dat voor hen lag was zo ver als het oog reikte bespikkeld met vuren. Daar lag het verwoeste Aresopolis, en zijn dakloze inwoners maakten de nacht draaglijk door gewoon hout te verbranden.

En op de berghellingen stonden twee vermoeide figuren elkaar wild lachend op de rug te slaan en wreven van loutere, onvermengde vreugde hun half bevroren stoppelige wangen tegen elkaar.

Eindelijk waren ze er!

Het laboratorium van Aresopolis, dat helemaal aan de rand van de stad stond, was een van de lage gebouwen die nog overeind stonden. Daar binnen, bij het licht van geïmproviseerde lampen, waren afgematte chemici bezig de laatste druppels extract te destilleren. Buiten deden de restanten van de stedelijke politiemacht wanhopige pogingen om vrij baan te maken voor de kostbare flesjes en flaconnetjes die over de verschillende noodcentra voor medische hulp verdeeld werden. Die centra waren opgericht in verschillende wijken van de met vuren bespikkelde ruïnes die eens de Martiaanse hoofdstad geweest waren.

De oude Hal Vincent had het toezicht over de werkzaamheden, en zijn dof geworden ogen tuurden zo nu en dan bezorgd in de richting van de bergen, vol hoop maar ook vol twijfel, uitkijkende naar de beloofde lading bloesems.

Toen kwamen plotseling twee gedaanten waggelend uit de duisternis aanlopen en kwamen half in elkaar zakkend vlak voor hem tot stilstand.

Een kille angst beklemde hem: 'De bloesems! Waar zijn ze? Hebben jullie ze?'

'Bij de Tweelingpieken,' bracht Allen er hijgend uit. 'Een ton of meer, in een zandtruck. Laat ze halen.'

Al voordat hij uitgesproken was ging een groepje politie-grondwagens erop uit, en Vincent riep verbijsterd: 'Een zandtruck? Waarom hebben jullie het niet met een raketschip verzonden? Wat is er eigenlijk aan de hand daar bij jullie? De aardbeving...'

Hij kreeg niet onmiddellijk antwoord. George was met een gelukzalige uitdrukking op zijn afgematte gezicht naar het dichtstbijzijnde vuur gestrompeld.

'Aaahh, dat is warm!' Langzaam bukte hij zich en liet zich vallen, en hij sliep al voor hij de grond raakte.

Allen kuchte hijgend: 'Bah! De melkmuil van Gannie! Hij kon er - woelp! - niet tegen!'

En de grond kwam omhoog en sloeg hem tegen zijn gezicht.

Allen werd wakker met de avondzon in zijn ogen en de geur van gebakken spek in zijn neusgaten. George schoof hem de bakpan toe en zei tussen twee reusachtige, schrokkerige happen in: 'Ga je gang.'

Hij wees naar de lege zandtruck die voor de laboratoria stond: 'Ze hebben het spul al.'

Allen tastte rustig toe. George veegde met de rug van zijn hand zijn lippen af en zei: 'Hé, Allen, hoe heb je de stad eigenlijk gevonden? Ik heb hier maar zitten piekeren hoe je 'm dat toch geflikt heb.'

'De vuren,' kwam het gedempte antwoord. 'Dat was de enige manier voor hen om het warm te krijgen, en een heleboel vuren over een oppervlakte van verscheidene vierkante kilometers vormen een hele strook van verwarmde lucht, die opstijgt, zodat de omringende koude lucht van de bergen er razendsnel naar toe blaast.' Hij illustreerde zijn woorden met bijpassende gebaren. 'De wind uit de bergen woei dus naar de stad om de warme lucht te vervangen en wij zijn de wind gevolgd. Soort natuurlijk kompas dat in de richting wees waar wij heen wilden.'

George zweeg en schopte, een beetje verlegen naar de as van het vuur van de afgelopen nacht.

'Moet je horen, Allen, ik heb je verkeerd beoordeeld. Jij was voor mij zo'n Aardse melkbaard tot...' Hij zweeg een ogenblik, haalde diep adem en barstte toen uit: 'Wel verdomd nog aan toe, bij Jupi, je bent mijn tweelingbroer en daar ben ik trots op. De hele Aarde kan het Carter-bloed in jou nog niet smoren.'

De Aardmens opende zijn mond om antwoord te geven, maar zijn broer legde er zijn vlakke hand op: 'Mond houden jij, tot ik klaar ben. Als we weer terug zijn, dan mag jij die mechanische plukmachine afmaken en alles wat je verder maar wilt. Ik geef mijn veto op. Als Aarde en machines zulk soort mensen als jij voort kunnen brengen, dan zijn ze best. Maar evengoed,' er sloop een spoortje van droefgeestigheid in zijn stem, 'zal je toch toe moeten geven dat iedere keer als de machines kapot gingen - van irrigatietrucks en raketschepen tot ventilators en zandtrucks - het de mensen waren die het moesten klaren, ondanks alles wat Mars doen kon.'

Allen rukte zijn gezicht weg van onder die dwingende hand.

'De machines doen hun best,' zei hij, maar niet al te geestdriftig.

'Natuurlijk, maar dat is ook alles wat ze kunnen. Als de nood aan de man komt, dan moet een mens nog heel wat meer dan zijn best doen, anders is hij er geweest.'

De ander zweeg, knikte en pakte met een plotseling onstuimig gebaar de hand van zijn broer vast: 'Och, zoveel verschillen we niet. Aarde en Ganymedes hebben maar een heel dun laagje op onze buitenkant gevormd, maar van binnen ...'

Hij beheerste zich.

'Kom, laten we nog eens een nummertje van die goeie ouwe Gannietriller weggeven.'

En uit de beide broederkelen barstte een onheilspellend, krijsend gegil los zoals de koude, ijle Martiaanse lucht zelden eerder had moeten dragen.

Met 'Erfelijkheid' kwam ik weer op het omslag.

In verband met dat verhaal kan ik me nog het beste een commentaar herinneren dat ik van een jonge knaap kreeg die Scott Feldman heette (hij was toen nog een tiener, maar later, als Scott Meredith, zou hij een van de belangrijkste literaire agenten op dit gebied worden). Hij vond het verhaal niet goed omdat ik er in het begin twee figuren in op had laten treden die later helemaal uit het verhaal verdwenen en waar ook nooit meer iets van gehoord werd.

Toen ik daar op gewezen was, kwam het me voor dat dit inderdaad een belangrijke fout was, en ik vroeg me af waarom noch Campbell noch Pohl er iets van gezegd hadden. Ik heb nooit de moed op kunnen brengen om ernaar te vragen.

Maar het had wel tot gevolg dat ik daarna mijn verhalen nauwkeuriger overlas, en tot het besef kwam dat schrijven niet alleen maar bestaat uit inspiratie en alles opschrijven wat in je opkomt. Je moet jezelf wel degelijk van die fijne technische vraagjes stellen, zoals: 'Wat moet ik met deze figuur doen nu ik de moeite genomen heb gebruik van hem te maken?'

Omstreeks de tijd dat Campbell 'Erfelijkheid' afwees en Pohl het aannam, schreef ik 'History' ('Geschiedenis'). Weer gebeurde het zelfde. Ik leverde het op 31 september bij Campbell in. Het werd geweigerd, en later nam Pohl het.

Geschiedenis

Ullens lange, magere arm dreef de schrijfnaald behoedzaam en uiterst zorgvuldig over het papier; zijn bijziende ogen tuurden knipperend door dikke glazen. Het signaallampje flitste tweemaal aan voor hij antwoordde.

Hij sloeg een bladzij om en riep: 'Ben jij dat, Johnnie? Kom erin.'

Hij glimlachte vriendelijk, zijn magere Martiaanse gezicht stralend van plezier.

'Ga zitten, Johnnie, maar toe eerst het gortijn naar beneten. Te gloet van jullie Aartzon is werkelijk hinterlijk. Ja, zo is het goet, ja, en ga nu zitten en wees eventjes heel, heel stil, want ik ben bezig.'

John Brewster verschoof een slordig stapeltje papieren en ging zitten. Hij blies het stof van een opengeslagen boek dat op de stoel naast hem lag en keek verwijtend naar de Martiaanse historicus.

'Zit je nou nog steeds in die muffe ouwe dingen te snuffelen? Word je daar nou niet moe van?'

'Toe nou, Johnnie,' Ullen keek niet op, 'je scheurt te pagina nog los. Tat boek taar is van William Stewart, Het hitleriaanse tijtperk, en het is heel moeilijk te lezen. Zoveel woorten gebruikt hij tie hij niet verklaart.'

Hij keek Johnnie fronsend aan, geprikkeld. 'Nooit verklaren ze hun bewoortingen. Het is zo onwetenschappelijk. Op Mars zeggen we, voor we zelfs maar beginnen: "Tit is een lijst van alle tefinities van te te gebruiken termen." Hoe kunnen mensen anters verstantig praten? Hmp! Jullie krankzinnige Aartmensen.'

'Ach, onzin, Ullen, vergeet het maar. Waarom kijk je niet eens naar me? Merk je dan helemaal niets?'

De Martiaan zuchtte, zette zijn bril af, poetste hem nadenkend schoon en zette hem zorgvuldig weer op. Hij staarde met een onpersoonlijke blik naar Johnnie: 'Nou, ik zou zeggen tat het te nieuwe kleren zijn tie je traagt. Is het niet?'

'Nieuwe kleren! Is dat alles wat je weet te zeggen, Ullen? Dit is een uniform. Ik ben lid van de Landsverdediging.' Hij stond op, een toonbeeld van jongensachtige uitbundigheid.

'Wat is tat, tie "Lantsvertetiging"?' vroeg Ullen lusteloos.

Johnnie slikte en ging met een hopeloos gebaar weer zitten: 'Nou zeg, ik begin nu echt te geloven dat je niet eens weet dat sinds de afgelopen week Aarde en Venus in oorlog zijn. Ik durf er wat om te verwedden dat je het niet gehoord hebt.'

'Ik heb het truk gehat.' Hij fronste zijn voorhoofd en trok zijn dunne, bloedeloze lippen samen: 'Op Mars is geen oorlog, tenminste, er is geen oorlog meer. Vroeger vochten wij wel, maar tat was lang geleten. Vroeger waren wij ook wetenschapsmensen, en tat was lang geleten. Nu zijn wij nog maar met enkelen - en wij vechten niet. Op tie manier is er toch geen geluk.' Hij scheen zich wakker te schudden en sprak nu wat levendiger: 'Vertel eens, Johnnie, weet jij waar ik kan vinten wat tat betekent, tie "nationale eer"? Tat hout me zo op. Ik kan niet verter gaan voor ik het begrijp.'

Johnnie richtte zich in zijn volle lengte op en hij flonkerde helemaal in het smetteloze groen van de Aardse Dienst. Er was een zekere vertederde toegeeflijkheid in zijn lach: 'Je bent hopeloos, Ullen, ouwe sukkel. Wens je me dan geen geluk? Morgen ga ik de ruimte in.'

'O, is er gevaar?'

De ander lachte gierend: 'Gevaar? Wat denk je wel?'

'Nou tan, gevaar zoeken, tat is toch twaas. Waarom toe je tat tan?'

'Dat begrijp jij toch niet, Ullen. Wens me nou maar gewoon geluk en zeg dat je hoopt dat ik er heelhuids doorheen kom.'

'Ja-ze-ker! Ik wil van niemant tat hij tootgaat.' Hij liet zijn hand in de krachtige vuist glijden die naar hem uitgestoken werd. 'Zorg goet voor je zelf, Johnnie - en wacht, voor je weggaat, breng me Stewarts boek even. Alles is zo zwaar hier op Aarte. Zwaar, zwaar - en te woorten hebben geen tefinities.'

Hij zuchtte, en toen Johnnie stilletjes de kamer uitglipte zat hij alweer in zijn boeken gedoken.

'Tie barbaarse mensen,' mompelde hij slaperig in zichzelf. 'Oorlog! Ze tenken tat ze met toten -' Zijn stem stierf weg, ging over in een vaag gemompel terwijl zijn ogen de langzaam over de bladzijde voortkruipende vinger volgden.

'Vanaf het moment waarop de Angelsaksische wereld zich verenigde tot één enkele regeringseenheid, en zelfs al in de lente van 1941, was het duidelijk dat de ondergang van...'

'Tie krankzinnige Aartmensen!'

Ullen stond zwaar op zijn krukken steunend op de trappen van de universiteitsbibliotheek en beschermde met één mager handje zijn tranende ogen tegen de verschrikkelijke Aardse zon.

De hemel was blauw, wolkeloos, door niets beroerd. En toch waren daar ergens boven, ver boven de luchtdeken van de planeet, stalen schepen al zwenkend en vonken schietend in een fel gevecht gewikkeld. En beneden op de stad vielen de kleine 'druppels des doods', de radioactieve bommen waarover zoveel geschreven was, die geluidloos en onverbiddelijk waar ze ook vielen een krater van vier en een halve meter wegvraten.

De bevolking van de stad dromde naar de schuilkelders en begroef zich in de diep onder de grond verborgen loden cellen. Omhoogstarend, zwijgend, angstig, stroomden ze langs Ullen heen. Wachten in uniform probeerden nog een beetje orde in de gigantische vlucht te brengen door de afgedwaalden in de goede richting te sturen en de treuzelaars tot spoed aan te manen.

Geblafte bevelen vulden de lucht.

'Naar de schuilkelder, vader. Doorlopen. Je kunt hier niet blijven staan, zie je.'

Ullen wendde zich tot de wacht die hem aansprak en langzaam lukte het hem zijn afdwalende gedachten op de situatie te richten.

'Het spijt me, Aartman, maar ik kan niet zo snel vooruitkomen op tie reusachtige werelt van jullie.' Hij tikte met één kruk op de marmeren plavuizen. 'Alles is zo zwaar hier. Als ik met te rest naar binnen moest tringen zouten ze me plattrukken.'

Hij keek vriendelijk glimlachend naar omlaag vanaf zijn lange, magere hoogte, en de wacht wreef over zijn stoppelige kin: 'Goed hoor, vader, dat kan ik wel eventjes fiksen. Het is ook rottig hier voor jullie Marsies. Daar, hou die krukken maar omhoog, dat ze me niet in de weg zitten.'

Met één ruk tilde hij de Martiaan op en droeg hem als een baby in zijn armen: 'Druk je benen maar goed tegen mijn lichaam, want we gaan er behoorlijk de spurt in zetten.'

Zijn lijvige gestalte drong zich door de rij Aardmensen. Ullen sloot zijn ogen, want het snelle voortbewegen onder de meer dan normale zwaartekracht deed zijn maag in opstand komen. Hij opende ze weer toen ze in de schemerige nissen van de lage schuilkelder waren.

De wacht zette hem behoedzaam neer en plaatste de krukken weer onder Ullens oksels: 'Voor elkaar, vader. Pas goed op jezelf.'

Ullen nam zijn omgeving op en strompelde naar een van de lage banken bij de dichtstbijzijnde uitgang van de kelder. Van ergens achter hem kwam de sombere, galmende slag van de dikke loden deur.

De Martiaanse historicus diepte een versleten notitieboekje uit zijn zak op en krabbelde traag wat aantekeningen neer. Hij lette niet op het opgewonden gebabbel om hem heen en de flarden van verhitte gesprekken waarvan de lucht vervuld was.

Toen krabde hij met het stompe eind van zijn potlood op zijn diep gerimpelde voorhoofd en kruiste de starende blik van de man die naast hem zat. Hij glimlachte afwezig en keerde weer tot zijn aantekeningen terug.

'Jij bent een Martiaan, niet?' Zijn buurman sprak op snelle, piepende toon. 'Ik heb anders niet zoveel op met vreemdelingen, maar ik heb niets speciaals tegen Marsies. Maar die Veenies, die...'

Ullens zachte stem onderbrak hem. 'Haat is helemaal verkeert, tenk ik. Teze oorlog is een grote overlast, een heel grote. Hij stoort me in mijn werk en jullie Aartmensen moesten er een eint aan maken. Is het niet waar?'

'Daar kun je je kop onder verwedden dat we er een eind aan zullen maken,' kwam het nadrukkelijke antwoord. 'We gaan die planeet van hen tot moes slaan, en die smerige Veenies erbij.'

'Betoelt u hun steten aanvallen, net als tit?' De Martiaan dacht na en knipperde uilachtig met zijn ogen: 'Tenkt u tat tat het beste zou zijn?'-

'Verdomd ja, reken maar. Het...'

'Maar kijk.' Ullen zette één broodmagere vinger in zijn handpalm en ging vriendelijk betogend verder: 'Zou het niet makkelijker zijn te schepen zelf te raken met het uiteenvalwapen? Tenkt u niet? Of is het zo tat te mensen van Venus te schermen hebben?'

'Wat voor wapen zei je?'

Ullen dacht zorgvuldig na: 'Tat zal wel niet te naam zijn tie jullie er aan geven - maar ik weet toch niets van wapens. Wij op Mars noemen het te skellingbeg en tat betekent in het Engels uiteenvalwapen. Weet u het nu?'

Er kwam geen regelrecht antwoord, of je zou een vaag binnensmonds gemompel een antwoord moeten noemen. De Aardmens ging een eindje van zijn buurman af zitten en staarde zenuwachtig naar de tegenoverliggende muur.

Ullen voelde het afwijzende in zijn houding en haalde met een moe gebaar één schouder op. 'Niet tat te hele zaak me veel kan schelen. Het is alleen maar tat te oorlog zo'n grote last is. Er zou een eint aan moeten komen.' Hij zuchtte: 'Maar het kan me niet schelen!'

Zijn vingers waren net weer begonnen met het potlood op zijn rusteloze reizen over het opengeslagen notitieboekje te besturen, toen hij weer opkeek.

'Alstublieft, kunt u me vertellen hoe te naam is van tat lant waar Hitler stierf? Jullie Aartse namen zijn soms zo ingewikkelt. Ik tenk tat het met een M begint.'

Zijn buurman staarde hem vernietigend aan en liep weg. Met een verbijsterde frons keek Ullen hem na.

Toen klonk het alles-veiligsignaal.

'O ja,' zei Ullen. 'Matagascar! Wat een rare naam!'

Johnnie Brewsters uniform was nu al door de oorlog afgedragen; een beetje meer verkreukt in de buurt van nek en schouders, een tikkeltje meer versleten in knieën en ellebogen.

Ullen streek met zijn vinger over een lelijk ontstoken litteken dat over de hele lengte van Johnnies rechter voorarm liep: 'Toet het geen pijn meer, Johnnie?'

'Bah! Een schrammetje! Ik heb de Veenie die dat gedaan heeft te pakken gekregen. Die ligt nu op de Maan te dromen.'

'Heb je lang in het ziekenhuis gelegen, Johnnie?'

'Een week!' Hij stak een sigaret op, veegde wat rommel op het bureau van de Martiaan opzij en ging zitten. 'De rest van de tijd heb ik bij mijn familie doorgebracht, maar het is er toch nog van gekomen om jou op te zoeken, zoals je ziet.'

Hij boog zich naar voren en stak een vriendelijke hand uit naar de leerachtige wang van de Martiaan: 'Zeg je niet hoe blij je bent me te zien?'

Ullen zette zijn bril af en tuurde naar de Aardmens: 'Waarom, Johnnie, ben je zo onzeker tat ik blij ben je te zien tat je wilt tat ik het met woorten zeg?' Hij zweeg een ogenblik, vervolgde toen: 'Ik zal taar een aantekening van maken. Jullie twaze Aartmensen moeten elkaar tie eenvoudige tingen altijt zeggen - en tan geloof je het nog niet. Op Mars...'

Terwijl hij sprak zat hij systematisch zijn brillenglazen op te poetsen, en nu zette hij zijn bril weer op: 'Johnnie, hebben jullie Aartmensen het uiteenvalwapen niet? Ik heb eens iemant in te schuilkelter ontmoet en tie man wist niet waar ik het over hat.'

Johnnie fronste zijn voorhoofd: 'Ik ook niet, trouwens. Waarom vraag je dat?'

'Omtat het zo vreemt lijkt tat jullie zo hart tegen tie Venusmensen moeten vechten als zij niet te schermen hebben om het tegen te houten. Johnnie, ik wil tat te oorlog overgaat. Ik moet ietere keer maar weer ophouten met mijn werk om naar te schuilkelter te gaan.'

'Wacht eens eventjes, Ullen. Niet gaan brabbelen. Wat is dat uiteenvalwapen eigenlijk? Een desintegrator? Wat weet jij ervan?'

'Ik? Ik weet er helemaal niets van. Ik tacht tat jij het wist, taarom vroeg ik het. Op Mars, in onze geschietenissen, vertellen ze tat ze tat soort wapen in onze oute oorlogen gebruikt hebben. Maar wij weten niets meer over wapens. Hoe tan ook, ze zijn zo twaas, want te antere zijte tenkt toch altijt weer iets uit tat ze er tegen beschermt, en tan is alles weer net zoals het was. Johnnie, tenk je tat je naar beneten zou kunnen gaan en een exemplaar van Het begin van te ruimtereizen van Higgin-bottam voor me zou kunnen vragen?'

De Aardmens balde zijn vuisten en schudde ze in een machteloos gebaar: 'Ullen, verdomde Martiaanse schoolmeester die je bent, begrijp je dan niet dat dit belangrijk is? Aarde is in oorlog! Oorlog! Oorlog! Oorlog!'

'Nou, maak tan een eint aan tie oorlog.' Er klonk ergernis in Ullens stem. 'Nergens op Aarte is rust en vrete. Ik wou tat ik teze bibliotheek hat - Johnnie, wees voorzichtig. Toe, wat toe je nou? Je toet me pijn.'

'Het spijt me, Ullen, maar je moet met me mee komen. Wij gaan dit uitzoeken.' Johnnie zette de zwakjes protesterende Martiaan in de rolstoel en in een wip was hij ervandoor, nog voordat hij zijn zin afgemaakt had.

Beneden aan de trappen van de bibliotheek stond een rakettaxi, en bestuurder en ruimteman tilden gezamenlijk de stoel erin. Een kometenstaart van rook achter zich latend verdwenen ze.

Ullen kreunde zachtjes vanwege de effecten van de versnelling, maar Johnnie negeerde hem.

'Washington in twintig minuten, knaap,' zei hij tegen de bestuurder, 'en trek je niets van de signaalstralen aan.'

De stijf-correcte secretaresse sprak met een ijzige, monotone stem: 'Admiraal Korsakoff kan u nu ontvangen.'

Johnnie draaide zich snel om en drukte zijn laatste sigarettenpeuk uit. Hij wierp een haastige blik op zijn horloge en bromde iets.

Door het in beweging komen van de rolstoel ontwaakte Ullen uit een onrustige slaap. Hij zette zijn bril recht: 'Hebben ze ons eintelijk binnengelaten, Johnnie?'

'Ssst!'

Ullens onpersoonlijke blik gleed over het weelderige meubilair van de kamer, de reusachtige kaarten van Aarde en Venus aan de muur, het imponerende bureau in het midden. Even bleef hij op de dikke, baardige man achter het bureau rusten en concentreerde zich toen op de lange, magere, vlasharige man die naast hem zat.

Met een plotseling geestdriftig gebaar probeerde de Martiaan uit zijn stoel op te komen: 'Bent u niet toctor Thorning? Ik heb u vorig jaar nog in Princeton gezien. U kent me toch nog wel, niet? In tie tijt gaven ze me mijn eretoctoraat.'

Dr. Thorning was naar voren gestapt en schudde hem nu krachtig de hand: 'Jazeker. U sprak toen over de Martiaanse geschiedkundige methoden, is het niet?'

'O, u weet het nog. Taar ben ik blij om! Maar tit is een groot geluk voor mij u te ontmoeten. Zegt u mij eens, als geleerte, wat zout u tenken van mijn theorie tat de maatschappelijke onzekerheit van het hitleriaanse tijtperk te tirecte oorzaak was van te vertraging...'

Dr. Thorning glimlachte: 'Daar wil ik graag later met u over spreken, dr. Ullen. Maar nu wil admiraal Korsakoff zekere inlichtingen van u, met behulp waarvan we een einde aan de oorlog hopen te maken.'

'Precies.' Korsakoff sprak op kort afgebeten toon toen hij Ullens vriendelijke blik kruiste. 'Hoewel u Martiaan bent, neem ik aan dat u positief staat tegenover de overwinning van de principes van vrijheid en rechtvaardigheid over de smerige praktijken van de Venusiaanse tirannie.'

Ullen staarde onzeker voor zich uit: 'Tat klinkt me bekent in te oren - maar ik heb er geen hoge tunk van. U betoelt misschien tat er een einte aan te oorlog moet komen?'

'Met een overwinning, ja.'

'Och, overwinning, tat is toch een twaas woord. Te geschietenis bewijst tat een oorlog tie beslist is op gront van militaire superioriteit alleen maar te basis legt voor toekomstige oorlogen van wraak en vergelting. Ik wil u verwijzen naar een heel goet essay over tit onterwerp toor een zekere James Calkins. Het wert heel lang geleten gepubliceert, in 2050.'

'Maar waarde heer!'

Als reactie op Johnnies dringend gefluister hief Ullen met een minzaam-onverschillig gebaar zijn hand op. 'Om nu een eint aan te oorlog te maken - er werkelijk een eint aan te maken - zout u tegen te gewone mensen van Venus moeten zeggen: "Het is toch niet notig om te vechten. Laten we gewoon praten"...'

Toen klonk er een harde vuistslag op het bureau en een gemompelde vloek van schrikwekkende betekenis. 'In godsnaam, Thorning, haal uit die man wat je eruit wil halen. Ik geef je vijf minuten.'

Thorning onderdrukte zijn gegrinnik: 'Dr. Ullen, wij willen graag dat u ons vertelt wat u van de desintegrator weet.'

'Tesintegrator?' Ullen legde niet-begrijpend een vinger tegen zijn wang.

'Die waar u luitenant Brewster over vertelde.'

'Euhmmmm ... o ja! U betoelt het uiteenvalwapen. Taar weet ik niets van. Te Martiaanse historici hebben het er hier en taar wel over, maar niemant van hen weet er iets van, te technische kant, betoel ik.'

De vlasharige fysicus knikte geduldig: 'Dat weet ik, dat weet ik. Maar wat zeggen ze ervan? Wat voor wapen is het?'

'Tja, zoals zij erover praten, het maakt tat metalen uiteenvallen. Hoe noemt u tat ting ook weer tat metalen bijeenhoudt?'

'Intramoleculaire krachten?'

Ullen fronste zijn voorhoofd en sprak toen nadenkend: 'Kan zijn. Ik ben vergeten hoe het Martiaanse woort is, behalve tat het erg lang is. Hoe tan ook, tat wapen, het maakt tat tie kracht tie te metalen bij elkaar hout niet meer bestaat en alles valt tot poeter uit elkaar. Maar het werkt alleen op te trie metalen, ijzer, kobalt en ... eh ... tie antere!'

'Nikkel,' hielp Johnnie hem zacht.

'Ja, ja, nikkel!'

Thornings ogen schitterden: 'Aha, de ferromagnetische elementen. Als daar geen oscillerend magnetisch veld bij betrokken is mag je me een Veenie noemen. Hoe zit het daar mee, Ullen?'

De Martiaan zuchtte: 'Tie krankzinnige Aartse woorten. Laat eens kijken, het meeste van wat ik van het wapen weet is uit het werk van Hogel Beg. Het was - taar ben ik vrij zeker van - in zijn Culturele en sociale geschietenis van het Terte Rijk. Tat was een reusachtig werk in vierentwintig telen, maar ik heb het altijt nogal mittelmatig gevonten. Zijn techniek in te voorstelling van...'

'Alstublieft,' zei Thorning, 'het wapen...'

'O ja, tat!' Hij hees zich wat hoger in zijn stoel en zijn gezicht vertrok zich van inspanning. 'Hij heeft het over elektriciteit en tie gaat heel snel heen en weer, héél snel, en te truk taarvan...' Hij zweeg een beetje hulpeloos en keek met een onschuldige blik naar de gebaarde admiraal: 'Ik tenk tat het woort truk is, maar ik weet het niet, want het is moeilijk te vertalen. Het Martiaanse woort is cranstat. Helpt tat iets?'

'Ik denk dat u potentiaal bedoelt, dr. Ullen!' Thorning zuchtte hoorbaar.

'Nou ja, als u het zegt. Hoe tan ook, tat potentiaal verantert ook heel snel en te twee veranteringen worten op te een of an-tere manier gesynchroniseert tot magnetisme tat... eh ... zich verplaatst en tat is alles wat ik er van weet.' Hij glimlachte onzeker. 'Ik zou nu graag weer terug willen gaan. Zo is het toch wel goet, niet?'

De admiraal verwaardigde zich niet te antwoorden: 'Kunt u er iets van maken, van die warboel, doctor?'

'Verdomde weinig,' gaf de fysicus toe, 'maar het geeft me wel een paar aanwijzingen. Misschien zouden we kunnen proberen dat boek van Beg te pakken te krijgen, maar veel hoop is er niet. Het zal wel een herhaling zijn van wat we net gehoord hebben. Dr. Ullen, bestaan er ook wetenschappelijke werken op uw planeet?'

Er kwam een trieste uitdrukking op het gezicht van de Martiaan: 'Nee, toctor Thorning, tie zijn allemaal vernietigt tijtens de Kalynische reactie. Op Mars hechten wij volstrekt geen geloof aan te wetenschap. Te geschietenis heeft aangetoont tat van te wetenschap geen geluk kan komen.' Hij wendde zich tot de jonge Aardmens naast zich: 'Johnnie, laten we nu alsjeblieft gaan.'

Korsakoff gaf de twee met een handbeweging te kennen dat ze konden gaan.

Ullen boog zich voorzichtig over het dichtbeschreven, getypte manuscript en zette er een woord bij. Stralend keek hij naar Johnnie Brewster op die zijn hoofd schudde en een hand op de arm van de Martiaan legde. De rimpels in zijn voorhoofd werden nog dieper.

'Ullen,' zei hij scherp, 'je zit in moeilijkheden.'

'Hè? Ik? In moeilijkheten? Kom nou, Johnnie, tat is toch niet waar. Mijn boek vortert fantastisch. Het hele eerste teel tat heb ik al af, er moet alleen nog wat aan geschaaft worten, tan is het klaar voor de trukkers.'

'Ullen, als je de regering geen nauwkeurige inlichtingen over de desintegrator kan geven, dan kan ik niet voor de gevolgen instaan.'

'Maar ik heb toch alles vertelt wat ik wist...'

'Dat nemen ze niet. Het is niet genoeg. Je moet je meer zien te herinneren, Ullen, je moet.'

'Maar kennis waar taar geen is, tat is onmogelijk, tat is een axioma.' Ullen zat rechtop in zijn stoel, steunend op een kruk.

'Dat weet ik wel.' zei Johnnie, en zijn mond vertrok zich van ellende, 'maar begrijp het dan toch.

De Venusianen beheersen de ruimte; onze garnizoenen op de asteroïden zijn vernietigd, en vorige week zijn Phobos en Deimos gevallen. De verbindingen tussen Aarde en Luna zijn verbroken en God mag weten hoe lang het Luna-eskader het nog uit kan houden. Aarde zelf is maar nauwelijks veilig en hun bombardementen worden hoe langer hoe ernstiger. O Ullen, begrijp je het dan niet?'

De verwarring op het gezicht van de Martiaan nam nog toe: 'Is Aarte aan het verliezen?'

'God ja!'

'Geef het tan op. Tat is te enige logische weg. Waarom zijn jullie er tan ook mee begonnen, jullie stomme Aartmensen.'

Johnnie knarsetandde: 'Maar als we de desintegrator hebben, zullen we niet verliezen.'

Ullen haalde zijn schouders op: 'O, Johnnie, het wort zo vermoeient om altijt maar weer naar tatzelfte oute verhaal te luisteren. Jullie Aartmensen tenken zo eenzijtig. Luister, zou je je niet beter voelen als ik je wat uit mijn manuscript voorlas? Tat zou zo goet voor je intellect zijn.'

'Goed dan, Ullen, je hebt erom gevraagd, dus dan krijg je het ook. Als jij Thorning niet vertelt wat hij weten wil, dan zul je gearresteerd en berecht worden wegens verraad.'

Er volgde een korte stilte, en toen een verward gestotter: 'V-verraat. Je betoelt tat ik verraat...' De historicus zette zijn bril af en poetste met bevende hand de glazen schoon: 'Het is niet waar. Je probeert me bang te maken.'

'O nee, helemaal niet. Korsakoff denkt dat je meer weet dan je zegt. Hij is er zeker van dat je het achterhoudt om een hoge prijs te vragen of, waarschijnlijker nog, dat je het aan de Veenies verkocht hebt.'

'Maar Thorning ..

'Thorning is zelf niet in zo'n veilige positie. Hij moet om zijn eigen huid denken. De Aardse regeringen blinken nu eenmaal niet uit door redelijkheid in tijden van spanningen.' Er sprongen plotseling tranen in zijn ogen: 'Ullen, je moet toch wel iets kunnen doen. Het gaat niet alleen om jou, het is voor Aarde.'

Ullen ademde met een scherp gefluit: 'Ze tenken tat ik mijn wetenschappelijke kennis zou willen verkopen. Is tat te beletiging waarmee ze me mijn zin voor ethiek, mijn wetenschappelijke integriteit vergelten?' Zijn stem was troebel van woede en voor het eerst sinds Johnnie hem kende verviel hij in het gutturale Martiaans. 'Taarom zeg ik geen woort,' besloot hij. 'Laten ze me maar in te gevangenis stoppen of tootschieten, maar teze beletiging kan ik niet vergeten.'

De vastberaden blik in zijn ogen was niet voor tweeërlei uitleg vatbaar, en Johnnie liet zijn schouders hangen. De Aardmens verroerde zich niet toen het signaallichtje aangloeide.

'Doe open, Johnnie,' zei de Martiaan zacht. 'Ze komen me halen.'

Het volgende ogenblik was het vertrek vol groene uniformen. Dr. Thorning en de twee mannen die hem vergezelden waren de enigen die in burger waren.

Ullen kwam moeizaam overeind: 'Heren, zeg maar niets. Ik heb gehoort tat men tenkt tat ik wat ik weet verkoop... verkoop voor gelt.' Hij spuwde de woorden eruit. 'Tat is iets tat nog nooit eerter van mij gezegt is, iets tat ik niet vertient heb. Als u wilt kunt u me onmittelijk gevangenzetten, maar ik zal niets meer zeggen - en niets meer met te Aartse regering te maken hebben.'

Onmiddellijk stapte een groengeüniformeerde officier naar voren, maar dr. Thorning wenkte hem terug.

'Ho eventjes, dr. Ullen,' zei hij joviaal, 'niet zo gauw opvliegen. Ik kom alleen maar eventjes vragen of er niet nog iets is, al is het maar één puntje, dat u zich nog herinneren kunt. Doet er niet toe wat, al is het nog zo onbelangrijk ...'

Er heerste een ijzige stilte. Ullen steunde zwaar op zijn krukken maar bleef onaandoenlijk rechtop staan.

Dr. Thorning ging onverstoorbaar op het bureau van de historicus zitten, pakte de dikke stapel getypte vellen op en zei: 'Aha, dit is zeker het manuscript waar de jonge Brewster me van verteld heeft.' Hij keek er nieuwsgierig naar: 'Tja, u begrijpt natuurlijk wel dat uw houding de regering zal verplichten dit alles in beslag te nemen.'

'Wat?' De vastberaden gelaatsuitdrukking van Ullen ging over in ontzetting. Zijn kruk gleed onder hem weg en hij liet zich zwaar in zijn stoel vallen.

De fysicus weerde de zwakke greep van de ander af: 'Blijf eraf, dr. Ullen, ik neem dit onder mijn hoede.' Ritselend bladerde hij het manuscript door. 'Ziet u, als u wegens verraad gearresteerd wordt, dan worden uw geschriften staatsgevaarlijk.'

'Staatsgevaarlijk!' Ullens stem was hees: 'Toctor Thorning, u weet niet wat u zegt. Tit is mijn... mijn grote werk.' Zijn stem stokte schor: 'Alstublieft, toctor Thorning, geef me mijn manuscript terug.'

De ander hield het net even buiten bereik van de bevende vingers van de Martiaan.

'Als...' zei hij.

'Maar ik weet het niet!'

Het zweet stond op het bleke gezicht van de historicus. Zijn stem kwam met moeite uit zijn keel. 'Tijt! Geef me tijt! Maar laat me tenken - en, alstublieft, toe tit manuscript geen kwaat.'

De ander drukte zijn vingers pijnlijk in Ullens schouder: 'Waarachtig, ik zal uw manuscript over vijf minuten verbranden als...'

'Wacht, ik zal het u zeggen. Ergens - ik weet niet waar - stont tat ze in het wapen een speciaal metaal gebruikten voor iets van te betrating. Ik weet niet wat voor metaal, maar water betierf het en moest er van weg gehouten worten, en ook lucht. Het...'

'Heilige gloeiende Jupiter,' schreeuwde plotseling een van Thorntons metgezellen. 'Chef, herinnert u zich Aspartiers werk over sodiumbedrading in een argonatmosfeer niet meer, vijf jaar geleden...'

Dr. Thorning dacht diep na: 'Wacht eens... wacht... wacht... Wel verdomme! En het lag zo voor de hand...'

'Ik weet het,' krijste Ullen plotseling. 'Het was in Karisto. Hij behantelte te val van Gallonië en tat was een van te minter belangrijke oorzaken - het gebrek aan tat metaal - en toen noemte hij...'

Hij sprak voor een lege kamer, en een ogenblik zweeg hij verbijsterd.

En toen: 'Mijn manuscript!' Hij redde het van de vloer, waar het uiteen was gevallen, moeizaam rondstrompelend, en ieder verkreukeld velletje zorgvuldig gladstrijkend.

'Te barbaren, een groot wetenschappelijk werk zo te behantelen!'

Ullen trok nog een la open en scharrelde door de inhoud. Hij sloot hem weer en keek knorrig om zich heen: 'Johnnie, waar heb ik tie bibliografie toch gelegt? Heb jij haar soms gezien?'

Hij keek in de richting van het raam: 'Johnnie!'

Johnnie Brewster zei: 'Wacht eventjes, Ullen. Daar komen ze.'

De straten beneden waren een explosie van kleuren. In een lange, zich stram voortbewegende kolonne paradeerde het groen van de marine door de avenue, de lucht boven hen sneeuwdik van de confetti, hageldik van de tickertape. Het geroezemoes van de menigte klonk dof en gedempt.

'Ach tie twaze mensen toch,' zei Ullen mijmerend. 'Net zo blij waren ze toen te oorlog begon en toen was er net zo'n parate, en nu weer een. Bespottelijk!'

Hij strompelde terug naar zijn stoel.

Johnnie volgde hem: 'De regering wil een nieuw museum naar je noemen, niet?'

'Ja,' kwam het droge antwoord. Hij keek hulpeloos zoekend om zich heen onder het bureau: 'Het Ullen Oorlogsmuseum -en het zal gevuld worten met oute wapens, van stenen mes tot luchtafweerkanon. Tat is nu jullie eigenaartige Aartse opvatting van wat gepast is. Waar voor ten tonter is toch tie bibliografie?'

'Hier,' zei Johnnie, terwijl hij het document uit Ullens vestzak haalde. 'Onze overwinning was aan uw wapen te danken, dat voor u oud was, dus in zeker opzicht is het gepast.'

'Overwinning! Natuurlijk! Tot Venus zich herbewapent en zich opnieuw voorbereit en opnieuw vecht, om wraak te nemen. Te hele geschietenis toont het aan, maar tat geeft niet. Het heeft toch geen nut, tit gepraat.' Hij liet zich weer diep in zijn stoel wegzakken: 'Taar, ik zal je eens een echte overwinning laten zien. Ik zal je iets uit het eerste teel van mijn werk voorlezen. Het is al gedrukt, weet je.'

Johnnie lachte: 'Ga je gang, Ullen. Op dit moment ben ik zelfs bereid om naar het voorlezen van al je twaalf delen te luisteren, woord voor woord.'

En Uilen glimlachte vriendelijk. 'Tat zou goet voor je intellect zijn,' zei hij.

In 'Geschiedenis' wordt, zoals u wel gemerkt zult hebben, het einde van Hitler genoemd. Het verhaal werd geschreven in de eerste dagen van september 1940, toen Hitler op het hoogtepunt van zijn succes scheen te zijn. Frankrijk was verslagen en bezet en Groot-Brittannië zat in het nauw en scheen weinig kansen te hebben om het te overleven. Toch twijfelde ik niet aan zijn uiteindelijke nederlaag. Maar dat hij door zelfmoord aan zijn eind zou komen had ik niet voorzien. Ik dacht dat hij net als Napoleon en de Kaiser zijn leven in ballingschap zou eindigen. Madagascar was de plaats die ik daarvoor uitgezocht had.

Ook maakte ik in dit verhaal melding van 'de kleine druppels des doods, de veel beschreven radioactieve bommen die, waar ze ook vallen, geluidloos en onverbiddelijk een krater van vier en een halve meter wegvreten'.

Omstreeks de tijd waarin ik het verhaal schreef was de splitsing van uranium ontdekt en bekendgemaakt. Maar ik had er nog niet van gehoord, en ik was me er niet van bewust dat de werkelijkheid mijn gewaardeerde science-fictionfantasie verre zou overtreffen.

Op 23 oktober 1940 bracht ik een bezoek aan Campbell en gaf hem in grote lijnen de plot weer van een ander robotverhaal dat ik wilde schrijven, een verhaal dat ik van plan was 'Reason' te noemen. Campbell was absoluut geestdriftig. Het kostte me moeite het te schrijven en ik moest verscheidene malen opnieuw beginnen, maar tenslotte was het toch gebeurd en op 18 november legde ik het aan John voor. Hij nam het op de tweeëntwintigste aan, en het verscheen in het aprilnummer van 1941 van Astounding.

Dat was het derde verhaal dat hij hij aangenomen had en het eerste waarin hij niet om een revisie vroeg. (Hij vertelde me zelfs dat hij het zo goed had gevonden dat hij bijna besloten had me een bonus te betalen.)

Met 'Reason' was de positronische-robotserie pas goed op gang gekomen, en mijn twee tot dan toe meest succesvolle figuren, Gregory Powell en Mike Donavan (verbeterde uitgaven van Turner en Snead van 'Ring om de Zon') gaven acte de présence. Later zouden 'Reason' en andere van de serie die daarna zouden komen, samen met het door Campbell geweigerde 'Robbie', in I, Robot verschijnen.

Het succes van 'Reason' betekende nog niet dat ik verder geen afwijzingen van Campbell meer zou krijgen.

Op 6 december 1940, beïnvloed door het jaargetijde en zonder er een moment bij na te denken dat je een kerstverhaal niet later dan juli moest verkopen om het in het kerstnummer te laten verschijnen, begon ik aan 'Christmas on Ganymede' ('Kerstmis op Ganymedes'). Op de drieëntwintigste legde ik het hem voor, maar de feestdagen hadden geen enkele invloed op zijn kritisch oordeel. Hij wees het af.

Daarna probeerde ik het met Pohl en, zoals dat jaar al zo vaak gebeurd was, hij nam het. Maar in dit geval ging het, om redenen die ik later beschrijven zal, toch niet door. Tenslotte verkocht ik het in de volgende zomer (27 juni 1941, de juiste tijd van het jaar) aan Startling Stories, het jongere zustertijdschrift van Thrilling Wonder Stories.

Kerstmis op Ganymedes

Olaf Johnson neuriede neuzig in zichzelf en er kwam een glans in zijn porseleinblauwe ogen toen hij naar de statige dennenboom in de hoek van de bibliotheek keek. Hoewel de bibliotheek het grootste vertrek in de koepel was, vond Olaf hem voor die gelegenheid toch beslist niet te ruim. Geestdriftig dook hij in de reusachtige kist die naast hem stond en pakte er de eerste rol rood en groen crêpepapier uit.

Wat dat voor plotselinge vlaag van sentimentaliteit was die de N.V. Maatschappij voor Ganymediaanse Producten ertoe gebracht had een complete verzameling kerstversieringen naar de koepel te verschepen, daar vroeg hij maar niet naar. Olaf was van nature een rustig man, en in zijn zelfopgelegde functie van hoofdkerstversierder was hij tevreden met zijn lot.

Plotseling fronste hij zijn voorhoofd en mompelde een vloek. Het signaallampje van de algemene vergadering flitste hysterisch aan en uit. Met een gekwetst gezicht legde Olaf de kopspijkertjeshamer die hij net opgepakt had en vervolgens de rol crêpepapier weer neer, plukte wat goudsnippertjes uit zijn haar en liep naar de officiersverblijven.

Commandant Scott Pelham zat in zijn diepe fauteuil aan het hoofd van de tafel toen Olaf binnenkwam. Zijn korte dikke vingers roffelden onritmisch op het glazen tafelblad. Olaf keek de commandant zonder angst in zijn hels woedende ogen, want in twintig Ganymediaanse omwentelingen was er niets mis gegaan in zijn afdeling.

Het vertrek vulde zich snel, en Pelhams ogen werden hard toen hij in één allesomvattende blik de neuzen telde.

'We zijn er allemaal. Mannen, we staan voor een crisis!'

Er ontstond een vage beroering. Olafs ogen zochten het plafond en hij ontspande zich. Gemiddeld werd de koepel eenmaal per omwenteling door een crisis getroffen. Gewoonlijk bleek die dan te bestaan uit een plotselinge verhoging van de te oogsten oxietquota, of de inferieure kwaliteit van de laatste partij karenbladeren. Maar bij de volgende woorden verstijfde hij.

'In verband met de crisis heb ik een vraag te stellen.' Pelham had een lage baritonstem, en die kraste onaangenaam als hij woedend was. 'Welke vieze vuile imbeciel van een onruststoker heeft die vervloekte Struissie's sprookjes verteld?'

Olaf schraapte nerveus zijn keel en richtte daardoor onmiddellijk alle aandacht op zich. Zijn adamsappel wipte door de plotselinge schrik heftig op en neer en zijn voorhoofd rimpelde zich tot het op een wasbord leek. Hij huiverde.

'Ik... ik...' stamelde hij, en zweeg toen abrupt. Zijn lange vingers maakten een verbijsterd, smekend gebaar. 'Ik bedoel, ik was daar gisteren, achter de laatste... eh... voorraden karenbladeren aan, omdat de Struissies een beetje traag waren en...'

Een bedrieglijke minzaamheid kwam in Pelhams stem. Hij glimlachte.

'Heb jij die inboorlingen soms over de kerstman verteld, Olaf?'

De glimlach had merkwaardig veel van de sluwe blik van een wolf en Olaf raakte helemaal in de war. Hij knikte krampachtig.

'O ja, heb jij dat gedaan? Wel wel, dus jij hebt hen over de kerstman verteld! Hij komt naar beneden in een slee die door de lucht vliegt, getrokken door acht rendieren, hè?'

'Nou... eh... doet hij dat dan niet?' vroeg Olaf ongelukkig.

'En je hebt de rendieren voor ze uitgetekend, om te zorgen dat er geen enkele vergissing kon zijn. En hij heeft ook een lange witte baard en rode met wit afgezette kleren.'

'Ja, dat klopt,' zei Olaf, met een niet-begrijpende uitdrukking op zijn gezicht.

'En hij draagt een grote zak, boordevol met cadeautjes voor zoete kleine jongetjes en meisjes, en die brengt hij via de schoorsteen naar beneden en dan doet hij de cadeautjes in sokken.'

'Precies.'

'Je hebt ze ook verteld dat hij al gauw komt, niet? Nog één omwenteling en hij komt op bezoek.'

Olaf glimlachte zwakjes. 'Ja commandant, ik had het u nog willen zeggen. Ik ben bezig de boom te versieren en...'

'Hou je bek!' De commandant ademde zwaar en fluitend. 'Weet jij wel wat die Struissies bedacht hebben?'

'Nee, commandant.'

Pelham boog zich over de tafel naar Olaf toe en schreeuwde:

'Ze willen dat de kerstman hen bezoekt!'

Iemand lachte en ging, toen hij de woedende blik van de commandant zag, snel over tot een benauwd gehoest.

'En als de kerstman hen geen bezoek brengt, dan houden de Struissies op met werken!' Hij herhaalde het nog eens: 'Ze nokken ermee - gaan in staking!'

Daarna kwam er geen gelach meer, niet onderdrukt of hoe dan ook. Als er in de hele groep al meer dan één gedachte was, dan was er niets dat daar blijk van gaf. Olaf gaf uitdrukking aan die gedachte:

'Maar hoe moet het dan met de quota?'

'Ja, hoe moet het daarmee?' snauwde Pelham. 'Moet ik je dat soms voorkauwen? Ganymediaanse Producten moet elk jaar honderd ton wolfram, tachtig ton karenbladeren en vijftig ton oxiet hebben, anders verliezen ze hun concessie. Ik neem aan dat hier niemand is die dat niet weet. Nu wil het geval dat het lopende jaar al over twee Ganymediaanse omwentelingen afloopt, en we zijn nu al vijf procent op het schema achter.'

Er heerste een absolute, ontzette stilte.

'En nu willen de Struissies niet werken als ze de kerstman niet te zien krijgen. Geen werk, geen quota, geen concessie - geen baan! Knoop dat goed in je oren, inferieure idioten. Wanneer de maatschappij haar concessie kwijtraakt, raken wij de best betaalde baantjes van het hele stelsel kwijt. Zeg maar dag met het handje, mannen, of...'

Hij zweeg een ogenblik met een lange, woeste blik op Olaf, en voegde er toen aan toe:

'Of we moeten met de volgende omwenteling een vliegende slee, acht rendieren en een kerstman hebben. En bij ieder kosmisch vlekje in de ringen van Saturnus, dat zullen we moeten hebben, vooral een kerstman!'

Tien gezichten werden akelig bleek.

'Had u al iets bedacht, commandant?' vroeg iemand met een stem die erg veel op het krassen van een raaf leek.

'Jazeker heb ik dat.'

Hij ging breeduit achterover in zijn stoel zitten. Olaf Johnson begon plotseling hevig te zweten toen hij zag dat hij naar het topje van een wijzende wijsvinger zat te staren.

'Ja commandant!' zei hij beverig.

De wijzende vinger verroerde zich niet.

Pelham liep met grote stappen het voorvertrek binnen, en nam zijn zuurstofneusmasker en de ermee verbonden koude cilinders af. Een voor een gooide hij vervolgens de dikke wollen overkleren van zich af en rukte met een laatste, vermoeide zucht de zware kniehoge laarzen van zijn voeten.

Sim Pierce hield even op met de zorgvuldige inspectie van de laatste partij karenbladeren en wierp een hoopvolle blik over de randen van zijn bril heen.

'En?' vroeg hij.

Pelham haalde zijn schouders op. 'Ik heb hen de kerstman beloofd. Wat kon ik anders doen? Ik heb ook de suikerrantsoenen verdubbeld, dus ze zijn weer op hun werk - voorlopig.'

'U bedoelt tot blijkt dat de kerstman die we hen beloofd hebben niet op komt dagen.' Pierce richtte zich helemaal op en zwaaide, om zijn woorden te benadrukken, met een lang karenblad voor het gezicht van de commandant. 'Dit is het krankzinnigste wat ik ooit gehoord heb. Het kan niet. Er is geen kerstman!'

'Probeer dat de Struissies maar eens aan hun neus te hangen.' Pelham liet zich in een stoel vallen en er kwam een akelig strakke uitdrukking op zijn gezicht. 'Wat is Benson eigenlijk aan het doen?'

'U bedoelt die vliegende slee die hij volgens hem in elkaar kan zetten?' Pierce hield een blad naar het licht en tuurde er kritisch naar. 'Hij is getikt als u het mij vraagt. Die ouwe buizerd is vanmorgen naar het souterrain gegaan en er niet meer uitgekomen. Het enige wat ik weet is dat hij de reserve lectro-dissociator gedemonteerd heeft. Als er iets met de normale gebeurt dan betekent dat domweg dat we zonder zuurstof zitten.'

'Nou ja,' zei Pelham terwijl hij moeizaam opstond, 'ik voor mij hoop dat we inderdaad stikken. Dat zou een makkelijke uitweg uit de hele rotzooi zijn. Ik ga naar beneden.'

Met zware stappen liep hij weg en sloeg de deur achter zich dicht.

In het souterrain keek hij verbijsterd om zich heen, want het vertrek was bezaaid met blinkende chroomstalen machineonderdelen. Het duurde wel even voor hij de rommel herkende als de restanten van wat de vorige dag nog een compacte, knap gebouwde lectro-dissociator geweest was. In het midden stond als een anarchistisch contrast een stoffige, houten slee op rood-verroeste lopers. Van onder het ding klonk gehamer.

'Hé, Benson!' riep Pelham.

Een vuil gezicht vol zweetsporen kwam van onder de slee uitkijken, en een straal tabakssap schoot in de richting van Bensons altijd aanwezige kwispedoor.

'Waarom schreeuwt u zo?' klaagde hij. 'Dit is heel delicaat werk.'

'Wat voor den duivel is dat voor een raar geval?' wilde Pelham weten.

'Vliegende slee. Mijn eigen idee.' Geestdrift straalde in Bensons waterige ogen, en de tabakspruim in zijn mond bewoog zich van de ene wang naar de andere terwijl hij sprak. 'Die slee is hier vroeger gebracht, toen ze dachten dat Ganymedes net als de andere manen van Jupiter met sneeuw bedekt was. Het enige wat ik er aan te doen heb is een paar gravo-repulsoren van de dissociator aan de bodem bevestigen, daardoor wordt hij gewichtloos als de stroom aangesloten is. Persluchtbuizen doen de rest.

De commandant kauwde bedenkelijk op zijn onderlip.

'Zou hij het doen?'

'Nou en of. Een heleboel mensen hebben er al over gedacht om repulsoren voor luchttransport te gebruiken, maar ze zijn ongeschikt, vooral in zware gravitatievelden. Hier op Ganymedes, met maar één derde g en een ijle atmosfeer, zou een kind er mee om kunnen gaan. Zelfs Johnson zou het kunnen, hoewel ik er niet rouwig om zou zijn als hij er afviel en zijn verdomde nek brak.'

'Goed dan, moet je luisteren. We hebben een heleboel van dat inheemse purperhout. Ga naar Charlie Finn en zeg hem dat hij die slee op een platform van dat hout zet. Het moet aan de voorkant ongeveer zes meter of meer uitsteken, met een hekje om het uitstekende deel.'

Benson spuwde en door het over zijn ogen hangende draderige haar heen was de frons op zijn voorhoofd te zien.

'Wat hebt u daarmee voor, commandant?'

Pelham lachte met een kort, scherp geblaf.

'Die Struissies verwachten rendieren, en rendieren zullen ze krijgen. Die beesten zullen toch ergens op moeten staan, niet?'

'Natuurlijk ... Maar wacht eens eventjes! Er zijn geen rendieren op Ganymedes.'

Commandant Pelham, die al naar buiten liep, draaide zich om. Zijn ogen vernauwden zich onaangenaam, als altijd wanneer hij aan Olaf Johnson dacht.

'Olaf is er op uitgetrokken om acht stekelruggen voor ons te vangen. Ze hebben vier poten, een kop aan de ene en een staart aan de andere kant. Dat lijkt er genoeg op voor de Struissies.'

Daar dacht de oude ingenieur even over na en grinnikte toen gemeen.

'Prima! Ik wens de idioot veel plezier bij zijn werk.'

'Ik ook,' zei Pelham knarsetandend.

Hij liep met grote stappen naar buiten terwijl Benson, nog boosaardig grijnzend, weer onder de slee kroop.

De beschrijving die de commandant van een stekelrug gegeven had was beknopt en correct, maar er waren wel verschillende belangwekkende details uit weggelaten. Om te beginnen heeft een stekelrug een lange beweeglijke snuit, twee grote oren die zachtjes heen en weer zwaaien, en twee emotionele purperkleurige ogen. De mannetjes hebben buigzame stekels van een donker karmozijnrode kleur over de hele lengte van hun ruggengraat, die de wijfjes van de soort in verrukking schijnen te brengen. Als je dit alles dan nog combineert met een geschubde, gespierde staart en een brein dat verre van middelmatig is, dan heb je een stekelrug - of tenminste je hebt er een als je er een kunt vangen.

Iets dergelijks dacht Olaf Johnson toen hij vanaf het rotsige heuveltje naar beneden sloop, naar de kudde van vijfentwintig stekelruggen die tussen het schaarse, zanderige struikgewas aan het grazen waren. De dichtstbijzijnde stekeltjes keken op toen Olaf, helemaal in bont gewikkeld en uiterst grotesk met zijn zuurstofneusmasker op, naderbijkwam. Maar stekeltjes hebben geen natuurlijke vijanden, dus ze staarden alleen maar even met lusteloze, afkeurende blik naar de naderende gedaante en keerden toen weer terug tot hun knarsende maar voedzame kostje.

Olafs noties van het vangen van groot wild waren maar heel oppervlakkig. Hij zocht in zijn zak naar een klontje suiker, hield het voor zich uit en zei:

'Hier, poes, poes, poes, poes, poes!'

De oren van de dichtstbijzijnde stekelrug bewogen geërgerd. Olaf kwam wat dichterbij en hield weer het suikerklontje voor zich uit.

'Kom, koetje! Kom, koetje!'

Het stekeltje zag de suiker en keek er met rollende ogen naar. Zijn snuit maakte een heftig rukkende beweging toen hij zijn laatste hap groenvoer uitspuwde en er op zijn gemak naar toe begon te wandelen. Hij rekte zijn nek en snoof. Toen, met een razendsnelle, ervaren beweging, viel hij uit naar de uitgestrekte handpalm en wipte het klontje in zijn bek. Olafs andere hand schoot omlaag en raakte niets.

Met een gekwetst gezicht hield Olaf het dier nog een klontje voor.

'Hier, Hector! Hier, Fikkie!'

Het stekeltje maakte een laag, trillend geluid dat van ergens diep in zijn keel kwam. Het was een blijk van genot. Dat eigenaardige monster daar voor hem was blijkbaar krankzinnig geworden en had zich voorgenomen hem die stukjes geconcentreerde sappigheid te blijven voeden. Hij griste het weg en was weer even snel als de eerste keer achteruitgesprongen. Maar doordat Olaf deze keer langer volgehouden had, had het dier bijna ook nog een halve vinger in de wacht gesleept.

Olafs gil miste wel een beetje de onverschilligheid die op zulke momenten noodzakelijk is. Maar toch, een beet die je dwars door een dikke handschoen heen kunt voelen is wel een beet!

Stoutmoedig liep hij op het stekeldier af. Er zijn nu eenmaal dingen die het bloed van de Johnsons in beweging brengen en de oude Vikinggeest weer tot leven wekken. In je vinger gebeten worden, vooral door een buitenaards beest, is een van die dingen.

Er kwam iets onzekers in de blik van het dier, terwijl het langzaam achteruitweek. Het kreeg geen witte blokjes meer aangeboden en het wist niet zeker wat er nu ging gebeuren. Die onzekerheid verdween met een abruptheid die het niet verwacht had toen twee in dikke handschoenen gestoken handen op zijn oren neerkwamen en een ruk gaven. Het dier gaf een hoge gil en stormde naar voren.

Een stekelrug heeft een zeker gevoel voor waardigheid. Hij houdt er niet van als er aan zijn oren getrokken wordt, vooral niet als andere stekelruggen, waaronder verscheidene nog ter beschikking staande wijfjes, er in een kring omheen staan en toekijken.

De Aardmens viel achterover en bleef een tijdje in die houding liggen. Intussen liep de stekelrug als een echte gentleman een meter of zo achteruit om Johnson de gelegenheid te geven weer overeind te krabbelen.

Het oude Vikingbloed schuimde nog wilder in Olaf. Nadat hij de pijnlijke plek waar hij op zijn zuurstofcilinder terechtgekomen was gewreven had, sprong hij op, maar vergat rekening te houden met de Ganymediaanse zwaartekracht. Hij zeilde wel twee meter hoog over de rug van het stekeltje heen.

Vol ontzag keek het dier toe, want het was een grandioze sprong. Maar er lag ook wel een zekere verbijstering in zijn blik. De manoeuvre leek zo volkomen doelloos.

Olaf kwam weer op zijn rug terecht en de cilinder raakte hem op dezelfde plek. Hij begon zich een beetje gegeneerd te voelen. De geluiden die uit de kring omstanders opstegen leken opmerkelijk veel op gegiechel.

'Lach maar!' mompelde hij bitter. 'Ik ben nog niet eens begonnen te vechten.'

Langzaam en omzichtig kwam hij op het stekeldier af. Hij liep er in een kring omheen, zijn kans afwachtend. Het stekeldier deed het zelfde. Olaf deed een schijnaanval en het stekeldier dook weg. Toen richtte het stekeldier zich op en Olaf dook weg.

Voortdurend nieuwe godslasteringen schoten Olaf te binnen.Het hese 'Oer-r-r-r-r' dat uit de keel van de stekelrug kwam scheen ook niet direct de broederlijke geest te hebben die gewoonlijk met kerstmis in verband gebracht wordt.

Plotseling klonk er een zwiepend geluid. Olaf voelde iets tegen zijn schedel botsen, vlak achter zijn linkeroor. Deze keer maakte hij een achterwaartse salto en kwam op zijn nek terecht. Uit de toeschouwers steeg een koor van gehinnik op en de stekelrug zwaaide triomfantelijk met zijn staart.

Olaf schudde het gevoel dat hij door een oneindige, met sterren bespikkelde ruimte zweefde van zich af en krabbelde wankelend weer overeind.

'Hoor eens,' protesteerde hij, 'niet je staart gebruiken, dat mag niet!'

Hij sprong achteruit toen de staart weer naar voren schoot en slingerde zich toen in een duikaanval zelf naar voren. Hij greep naar de poten van het stekeldier en voelde dat het beest met een verontwaardigde kreet op zijn rug terechtkwam.

Nu was het een kwestie van Aardse spieren tegen Ganymediaanse spieren, en Olaf werd een man van brute kracht. Hij krabbelde overeind en de stekelrug werd over de schouders van de vreemdeling geslingerd.

Het dier protesteerde luidruchtig en probeerde zijn bezwaren kracht bij te zetten door een vakkundige slag met zijn staart. Maar hij bevond zich in een ongerieflijke positie en de slag floot zonder schade aan te richten over Olafs hoofd heen.

De andere stekelruggen gingen met trieste gezichten voor de Aardmens opzij. Ze waren blijkbaar allemaal goede vrienden van het gevangen dier en vonden het afschuwelijk hem een gevecht te zien verliezen. Met filosofische berusting wijdden ze zich weer aan hun maaltijd, er volkomen van overtuigd dat het noodlot het zo wilde.

Aan de andere kant van de rotsrichel kwam Olaf bij zijn van tevoren gereedgemaakte grot. Er volgde nog een korte, spartelende worsteling voor hij het klaarspeelde zwaar op de kop van het stekeltje te gaan zitten en genoeg knopen in het touw te leggen om hem daar vast te houden.

Een paar uur later, toen hij zich van zijn achtste stekelrug meester gemaakt had, bezat hij de techniek die uit een langdurige ervaring voortkomt. Hij had een Aardse cowboy waardevolle aanwijzingen kunnen geven voor het omvergooien van een ongemerkt kalf. Hij had ook een Aardse bootwerker lessen kunnen geven in eenvoudig en samengesteld vloeken.

Het was de avond voor Kerstmis - en door de hele Ganymediaanse koepel heerste een oorverdovend lawaai en een verbijsterende opwinding, als een exploderende nova die voor geluid uitgerust is. Rondom de roestige slee, die op zijn reusachtige purperhouten platform gemonteerd was, waren vijf Aardmensen in een algemeen gevecht met een stekeldier gewikkeld.

Het dier hield er over de meeste dingen nauwkeurig omlijnde standpunten op na, en een van zijn hardnekkigste en duidelijks omschreven standpunten was wel dat hij nooit ergens heen zou gaan waar hij niet heen wilde gaan. Dat maakte hij duidelijk door met alle kracht waar hij over beschikte één kop, één staart, drie rugstekels en vier poten in alle mogelijke richtingen te zwaaien.

Maar de Aardmensen hielden vol, en ze gingen niet zachtaardig te werk. Ondanks zijn luide, gekwelde kreten werd het stekeldier op het platform getild, naar zijn plaats gesleept en in een hopeloze machteloosheid vastgetuigd.

'Voor mekaar!' riep Peter Benson. 'Geef de fles maar.'

Met zijn ene hand hield Benson de snuit van het dier vast, terwijl hij het met de andere de fles onder de neus hield. Het dier sidderde van gretige opwinding en liet een zacht trillend gejank horen. Benson goot een deel van de vloeistof in het keelgat van het stekeltje, dat gorgelend slikte en goedkeurend hinnikte. Het dier strekte zijn hals om meer.

Benson zuchtte: 'Onze beste cognac ook nog.'

Hij keerde de fles om en trok hem halfleeg weer terug. Het stekeldier, met razendsnel in hun kassen ronddraaiende ogen, deed iets dat op een poging tot een vrolijke horlepijp leek. Maar lang duurde het niet, want de Ganymediaanse spijsvertering ondergaat vrijwel onmiddellijk de invloed van de alcohol. Zijn spieren blokkeerden in een dronken verstijving en met een luide hik raakte hij rechtop in katzwijm.

'Haal de volgende!' schreeuwde Benson.

In een uur tijd waren de acht stekelruggen in even zovele cataleptische standbeelden veranderd. Gevorkte stokken werden als geweien om hun koppen bevestigd. Het effect was primitief en schetsmatig, maar het zou wel werken.

Toen Benson zijn mond opende om te vragen waar Olaf Johnson was, kwam die brave man in de armen van drie van zijn kameraden opdagen, en hij leverde een al even hardnekkig gevecht als welk stekeldier ook. Maar zijn bezwaren werden duidelijk onder woorden gebracht.

'Ik ga nergens heen in dit pak!' brulde hij, terwijl hij naar het dichtstbijzijnde oog uitviel. 'Horen jullie me?'

Er was ook wel reden voor zijn bezwaren. Zelfs op zijn best was Olaf al nooit iemand geweest die de harten van de vrouwen sneller deed kloppen. Maar zoals hij er nu uitzag had hij wel iets van een kruising tussen de nachtmerrie van een stekeldier en de picassiaanse opvatting van een patriarch.

Hij droeg het conventionele kostuum van de Kerstman. Het was zo rood als rood zijdepapier, op zijn ruimtepak genaaid, het maar kon maken. Het 'hermelijn' was wit als watten, en dat waren het dan ook. Zijn baard, nog meer watten, op een linnen ondergrond vastgeplakt, hing losjes van zijn oren naar beneden. Met dat ding beneden, en zijn zuurstofneusmasker erboven, moesten zelfs de'sterksten hun ogen wel afwenden.

Ze hadden Olaf geen spiegel voorgehouden. Maar met wat hij van zichzelf kon zien en wat zijn instinct hem zei, zou hij een felle bliksemschicht als een broeder verwelkomd hebben.

Met onregelmatige rukken werd hij naar de slee gesleurd. Anderen kwamen te hulp, tot Olaf niets meer dan een bedwongen hoopje gewriemel en een gesmoorde stem was.

'Lamelos,' mompelde hij. 'Lamelos en kom een voor een op me af. Kom op!'

Hij probeerde een beetje van zich af te slaan, om zijn uitdaging kracht bij te zetten. Maar de talrijke handen die hem vastgrepen maakten het hem onmogelijk ook maar een vinger te bewegen.

'Stap in!' beval Benson.

'Loop naar de hel!' bracht Olaf er hijgend uit. 'Ik ben niet van plan om in wat voor regelrechte zelfmoordmachine dan ook te stappen, en die verdomde vliegende slee van je kan je...'

'Hoor nou eens,' viel Benson hem in de rede, 'commandant Pelham zit op je te wachten. Hij zal je levend villen als je niet binnen een half uur op komt dagen.'

'Commandant Pelham kan voor mijn part de slee inslikken en...'

'Denk nou eens aan je baan! Honderdvijftig per week, denk daar eens aan. Om het andere jaar betaalde vakantie. En denk eens aan Hilda, op Aarde, die niet met je zal trouwen als je geen baan hebt. Denk daar eens allemaal aan!'

Johnson dacht na, in verwarring gebracht. Hij dacht nog een beetje meer na en stapte in de slee, snoerde de zak goed vast en zette de gravo-repulsoren aan. Met een verschrikkelijke vloek opende hij de achterste straalbuis.

De slee schoot naar voren en het scheelde maar een haar of hij was achterover uit de slee gevallen. Daarna hield hij zich aan de zijkanten vast en zag bij iedere slingering van de onstabiele slee de omringende heuvels rijzen en dalen.

Toen de wind opstak, werd het golven nog erger. En toen Jupiter opkwam, tekende iedere scherpe piek en punt van de rotsige bodem zich overduidelijk af in het gele licht, en leek het wel of de slee recht op elk van die punten af koerste. En tegen de tijd dat de reuzenplaneet zich volledig boven de horizon verheven had, begon de vloek van de drank - die even snel uit het Ganymediaanse organisme verdwijnt als hij zich erin vestigt - van de stekeldieren af te vallen.

De achterste stekelrug ontwaakte het eerst uit zijn verdoving, ging met zijn tong langs de binnenkant van zijn mond, huiverde een zwoer dat hij nooit meer een druppel alcohol drinken zou. Toen hij dat besluit genomen had, nam hij loom zijn onmiddellijke omgeving in zich op. Die maakte geen directe indruk op hem. Maar heel geleidelijk drong het feit tot hem door dat de grond onder zijn voeten niet de normale vaste grond van de solide planeet Ganymedes was. Het zwaaide en slingerde, en dat leek toch wel heel ongewoon.

Maar hij had zijn wankele positie altijd nog aan zijn recente drankorgie toe kunnen schrijven als hij niet zo roekeloos was geweest een blik over het hekje te werpen waaraan hij verankerd was. Geen enkele stekelrug is, zover de geschiedenis teruggaat, ooit aan een hartverlamming gestorven, maar met deze scheelde het maar een haar toen hij naar beneden keek.

Zijn panische kreet van afgrijzen en wanhoop maakte dat de andere stekeldieren op slag weer helemaal bij bewustzijn kwamen, al hadden ze dan wel wat hoofdpijn. Een ogenblik lang was er een verwarde chaos van krijsende conversatie, waarin de dieren hun best deden om de hoofdpijn uit hun hoofden en de realiteit erin te krijgen. Beide doeleinden werden bereikt en een panische vlucht werd georganiseerd. Nu ja, erg veel van een vlucht had het natuurlijk niet, want de stekeldieren waren stevig verankerd. Maar afgezien dan van het feit dat ze nergens heen gingen, maakten ze alle bewegingen van een snelle galop door. En de slee draaide helemaal dol.

Olaf greep naar zijn baard een seconde voordat die van zijn oren losliet.

'Hédaar!' schreeuwde hij.

Maar dat had evenveel effect als 'Kalm een beetje' tegen een orkaan roepen.

De slee sloeg achteruit, bokte en gaf een hysterische tango weg. Soms schoot hij er plotseling vandoor, alsof hij op het idee gekomen was zijn houten hersens tegen de korst van Ganymedes te pletter te slaan. En intussen zat Olaf te bidden, te vloeken en te huilen en rukte aan alle persluchtbuizen tegelijk.

Ganymedes wervelde rond en Jupiter was een woeste veeg. Misschien was het schouwspel van Jupiter die de shimmy danste er wel de oorzaak van dat de stekeldieren ineens kalm werden. Maar waarschijnlijker nog was het het feit dat het ze gewoon helemaal niets meer kon verdommen. Wat het ook was, ze hielden stil, staken verheven afscheidsredevoeringen tegen elkaar af, biechtten hun zonden op en wachtten op de dood.

De slee kwam weer tot rust en Olaf kon weer ademhalen. Maar hield daar onmiddellijk mee op toen hij het merkwaardige schouwspel zag van de heuvels en de vaste grond boven hem, en de zwarte hemel en de bolle Jupiter beneden zich.

Op dat moment verzoende ook hij zich met de eeuwigheid en wachtte op het einde.

Struissie is een afkorting van struisvogel, want daar lijken de inheemse Ganymediërs op, behalve dan dat ze een kortere nek en een groter hoofd hebben en hun veren eruitzien alsof ze ieder ogenblik met wortel en al uit kunnen vallen. Voeg daarbij nog een paar broodmagere, gevederde armen met elk drie korte dikke vingers. Ze kunnen Engels spreken, maar als je ze hoort zou je willen dat ze het niet konden.

Ze waren met hun vijftigen in het lage purperhouten bouwsel dat hun als 'vergaderzaal' diende. Op het heuveltje van opgeworpen modder voorin de zaal - die donker was van de rokerige schemering van brandende purperhoutfakkels, die nog stonken ook - zaten commandant Pelham en vijf van zijn mannen. Voor hen stapte de goorste Struissie van allemaal trots heen en weer, waarbij hij zijn reusachtige borst met ritmische, dreunende geluiden op liet zwellen.

Hij bleef een ogenblik staan en wees naar een onregelmatig gevormd gat in het dak.

'Kijk!' krijste hij. 'Schoorsteen. Wij maken. Kerstman binnenkomen.'

Pelham bromde goedkeurend. De Struissie maakte een blij klokkend geluid. Hij wees naar de kleine zakken van geweven gras die aan de wanden hingen.

'Kijk! Sokkies. Kesseman doet schenkies in!'

'Ja ja,' zei Pelham zonder veel geestdrift. 'Schoorsteen en sokken. Heel mooi.' Via zijn mondhoek zei hij tegen Sim Pierce, die naast hem zat: 'Nog een half uur in die vuilnisbelt en ik ga eraan kapot. Wanneer komt die idioot nou?'

Pierce bewoog zich onrustig op zijn zitplaats.

'Moet u horen,' zei hij. 'Ik heb zo het een en ander becijferd. We zitten met alles goed behalve wat de karenbladeren betreft, daar komen we nog vier ton van tekort. Als we in het komende uur klaar kunnen zijn met dat idiote gedoe zodat we direct met de volgende werktijd kunnen beginnen en we de Struissies met dubbele ploegen laten werken, dan redden we het wel.' Hij leunde achterover. 'Ja, ik denk wel dat we het redden.'

'Zo ongeveer,' antwoordde Pelham somber. 'Dat wil zeggen als Johnson hier komt zonder weer een of andere stommiteit te begaan.'

De Struissie sprak weer, want Struissies zijn dol op praten. Hij zei:

'Elk jaar komt Kessemis. Kessemis fijn, alle mensen aardig. Struissie houdt van Kessemis. U houden ook van Kessemis?'

'Ja, fijn,' snauwde Pelham beleefd. 'Vrede op Ganymedes, in de mensen een welbehagen, vooral in Johnson. Waar voor den duivel blijft die idioot eigenlijk?'

Hij verviel tot een geërgerde, zenuwachtige gejaagdheid, terwijl de Struissie een keer of wat op een bedachtzame manier op en neer begon te springen, kennelijk als een soort oefening. Hij ging door met zijn gespring, dat hij afwisselde met kleine huppelende danspasjes, tot Pelhams vuisten wurgende gebaren begonnen te maken. Alleen een opgewonden gekrijs uit de buurt van het gat in de muur dat met de naam 'venster' verwaardigd werd weerhield hem ervan een slachting onder de Struissies aan te richten.

Struissies dromden om het raam en de Aardmensen vochten om ook iets te kunnen zien.

Tegen Jupiters grote gele schijf tekende zich heel duidelijk een vliegende slee af, compleet met rendieren. Het was maar een heel klein object, maar er viel niet aan te twijfelen. De kerstman kwam eraan.

Er was maar één ding fout met het tafereel. De slee, die met een schrikwekkende snelheid schuin omlaagdook, vloog met 'rendieren' en al ondersteboven.

De Struissies hieven een krijsende kakofonie aan.

'Kesseman! Kesseman! Kesseman!'

Ze klauterden uit het raam als even zovele met leven bezielde, gek geworden ragebollen. Pelham en zijn mannen maakten gebruik van de lage deur.

De slee kwam dichterbij, werd hoe langer hoe groter, en hij slingerde heen en weer en vibreerde als een vliegwiel dat uit zijn middelpunt geraakt is. Olaf Johnson was te zien als een klein figuurtje dat zich wanhopig met allebei zijn handen aan de zijkant van de slee vastklampte.

Pelham stond woest en onsamenhangend te schreeuwen en stikte haast in de ijle atmosfeer telkens als hij vergat door zijn neus te ademen. Toen zweeg hij abrupt en staarde vol afgrijzen toe. De slee, nu bijna levensgroot, dook steil omlaag. Als het een door Wilhelm Teil afgeschoten pijl was geweest had hij niet nauwkeuriger tussen Pelhams ogen gericht kunnen zijn.

'Allemaal liggen!' krijste hij, en liet zich vallen.

De windvlaag die de slee in het voorbijgaan veroorzaakte floot scherp en streek rakelings langs zijn gezicht. Een ogenblik lang was Olafs stem te horen, hoog en onverstaanbaar. Perslucht spoot naar achteren en liet lange sporen van condenserende waterdamp achter.

Pelham lag huiverend op zijn buik, dicht tegen Ganymedes' bevroren korst aangedrukt. Toen richtte hij zich langzaam op, met knieën die beefden als van een Hawaïaans hoela-hoelameisje. De Struissies die voor het neerduikende voertuig uit elkaar gestoven waren verzamelden zich weer. In de verte zwenkte de slee terug.

Pelham zag hem slingeren en fladderen, nog steeds om en om draaiend. Hij zwenkte plotseling in de richting van de koepel, boog toen zijwaarts af, keerde terug en verhoogde zijn snelheid.

In die slee zwoegde Olaf als een duivel. Met wijd gespreide benen verplaatste hij telkens wanhopig zijn gewicht. Zwetend en vloekend, terwijl hij al zijn best deed om niet naar 'beneden', naar Jupiter te kijken, zette hij de slee tot hoe langer hoe woester zwaaien aan. Het ding raasde nu trillend door een hoek van 180 graden, en Olaf voelde zijn maag energiek protesteren.

Met ingehouden adem leunde hij zwaar met zijn rechtervoet en voelde de slee ver overzwaaien. Op het hoogtepunt van die zwaai ontkoppelde hij de gravo-repulser en in Ganymedes' geringe zwaartekracht dook de slee met een ruk omlaag. Aangezien het voertuig door de metalen gravo-repulsor bodemzwaar was, richtte hij zich in zijn val vanzelfsprekend automatisch weer op.

Maar dat was maar een schrale troost voor commandant Pelham, die opnieuw precies in de baan van de slee bleek te staan.

'Liggen!' brulde hij, en liet zich weer vallen.

De slee shsssste over hem heen, kwam met een klap tegen een reusachtige rolsteen aan, stuitte zeker zeven meter omhoog in de lucht, kwam met een rash en een boing neer, en Olaf viel over het hek en eruit.

De kerstman was aangekomen.

Met een diepe, huiverende ademhaling slingerde Olaf zijn zak over zijn schouder, fatsoeneerde zijn baard en klopte een van de zwijgend lijdende stekeldieren op zijn kop. De dood mocht dan komen - Olaf kon er zelfs nauwelijks op wachten -maar hij was van plan om rechtop, op nobele wijze te sterven, als een echte Johnson.

In de keet waar de Struissies zich weer verzameld hadden, kondigde een zware bons op het dak de komst van 's kerstmans zak aan, en een tweede doffe plof de komst van de kerstman zelf. Een grimmig gezicht verscheen in het geïmproviseerde gat in het dak.

'Prettig kerstfeest!' kraste het, en daar tuimelde hij erdoorheen.

Olaf kwam als gewoonlijk weer op zijn zuurstofcilinders terecht, die hem op de gebruikelijke plaats raakten.

De Struissies sprongen op en neer als rubberballen die jeuk hebben.

Olaf hinkte moeizaam naar de eerste sok en deponeerde er de helgekleurde bal in die hij uit de zaak haalde, een van de vele die oorspronkelijk als versiering voor de kerstboom bedoeld waren. Een voor een deponeerde hij de rest in iedere beschikbare sok.

Toen hij daarmee klaar was, liet hij zich uitgeput op zijn hurken zakken, en in die houding keek hij met glazige schelvisogen toe bij wat er verder gebeurde. De joligheid en schuddebuikende goedgeluimdheid die per traditie zo kenmerkend voor de kerstman zijn, waren bij deze wel met een opmerkelijke volledigheid afwezig.

De Struissies compenseerden dit gebruik door hun wilde extase. Tot Olaf zijn laatste bal in de laatste sok gedeponeerd had, waren ze zwijgend op hun plaatsen blijven zitten. Maar zodra hij klaar was, deinde en zwoegde de lucht onder de spanningen van het onwelluidende gekrijs dat opsteeg. In nog geen halve seconde had iedere Struissie een kerstbal in zijn hand.

Heftig kakelden en snaterden ze met elkaar, terwijl ze de ballen heel voorzichtig behandelden en dicht tegen hun borst aandrukten. Toen begonnen ze ze met elkaar te vergelijken en dromden samen om naar bijzonder mooie exemplaren te kijken.

De goorste Struissie kwam op Pelham toe en trok de commandant aan zijn mouw. 'Kesseman goed,' kakelde hij. 'Kijk, hij eieren geven!' Eerbiedig staarde hij naar zijn bol en zei: 'Mooier dan Struissie-eieren. Zijn zeker kessemaneieren, hè?'

Zijn magere vinger porde in Pelhams buik

'Nee!' loeide Pelham woest. 'Verdomme nee!'

Maar de Struissie luisterde niet. Hij begroef de bal diep in de warmte van zijn veren en zei:

'Mooie kleuren. Hoe lang duren voor kleine kessemannetjes uitkomen? En wat kleine kessemannetjes eten?' Hij keek op. 'Wij goed voor zorgen. Wij kleine kessemannetjes leren, wij hem knap maken en vol hersens net als Struissie.'

Pierce pakte commandant Pelham bij zijn arm.

'Geen ruzie met ze maken,' fluisterde hij heftig. 'Wat kan het u schelen of ze denken dat het eieren van de kerstman zijn? Kom nou! Als we als gekken werken kunnen we de quota nog halen. Laten we gelijk beginnen.'

'Dat is waar,' gaf Pelham toe. Hij wendde zich tot de Struissie. 'Zeg iedereen aan het werk te gaan.' Hij sprak duidelijk en luid. 'Nu werken. Begrijp je? Vlug, vlug, vlug! Vooruit!'

Hij wenkte met zijn armen. Maar de gore Struissie was plotseling blijven staan. Langzaam zei hij:

'Wij werken, maar Johnson zeggen Kessemis komen elk jaar.'

'Is één kerstmis dan niet genoeg voor jullie?' kraste Pelham.

'Nee!' krijste Struissie. 'Wij willen kesseman volgend jaar.

Krijgen meer eieren. En volgend jaar nog meer eieren.

En volgend jaar. En volgend jaar. En volgend jaar. Meer eieren. Meer kleine kessemaneieren. Als kesseman niet komen, wij niet werken.'

'Dat duurt nog een hele tijd,' zei Pelham. 'Dan praten we er nog weleens over. Tegen die tijd ben ik of volslagen krankzinnig geworden, of jullie zijn het allemaal alweer vergeten.'

Pierce opende zijn mond, sloot hem, opende zijn mond, sloot hem weer, opende hem, en slaagde er eindelijk in te spreken.

'Commandant, ze willen dat hij ieder jaar komt.'

'Weet ik. Maar volgend jaar weten ze het al niet meer.'

'Maar u snapt het niet. Een jaar voor hen is één omwenteling van Ganymedes om Jupiter. In Aardse tijd omgerekend is dat zeven dagen en drie uur. Ze willen dat de kerstman iedere week komt.'

'Iedere week! ' Pelham slikte. 'Heeft Johnson ze verteld...'

Een ogenblik lang begon alles in flonkerende salto's voor zijn ogen te draaien. Hij stikte haast, en automatisch zocht zijn blik Olaf.

Olaf voelde zich tot op het merg verkillen, stond angstig op en schuifelde zijdelings naar de deur. Daar bleef hij met een ruk staan, want ineens kwam de herinnering aan de traditie weer bij hem boven. Met losslingerende baard kwaakte hij:

'Vrolijk kerstfeest allemaal, en welterusten!'

Toen rende hij naar de slee alsof alle duivels uit de Hades hem op de hielen zaten. Het waren niet de duivels, maar commandant Scott Pelham.

In januari 1941 (de maand waarin ik meerderjarig werd), begon ik met iets nieuws: samenwerking.

Fred Pohl was per slot van rekening niet alleen maar redacteur. Hij was ook een schrijver in de dop. Later is hij een reus op dit gebied geworden, maar in die begindagen ploeterde hij maar voort met niet meer dan het soort magere succes dat ik had. Alleen, en ook in samenwerking met andere toekomstschrijvers, produceerde hij verhalen onder alle mogelijke pseudoniemen. De naam die hij het vaakst gebruikte was James MacCreigh.

Nu wil het geval dat hij onder dat pseudoniem een kleine fantasy geschreven had die The Little Man on the Subway' ('De kleine man in de ondergrondse') heette; hij had daar kennelijk wel zijn hoop op gesteld maar kon er niet helemaal uitkomen. Hij vroeg mij of ik het wilde herschrijven, en dat verzoek vond ik wel vleiend. Bovendien probeerde ik nog steeds er bij Unknown in te komen, en als ik dat dan niet alleen kon, dan lukte het me misschien wel in samenwerking met iemand anders. Zo trots was ik niet, tenminste niet als het fantasy's betrof.

Ik zette me aan het werk en deed het vrijwel in één ruk. Maar dat het me zo makkelijk afging hielp niet veel. Op 27 januari 1941 leverde ik het bij Campbell in voor Unknown; hij weigerde het. Ik moest het Pohl teruggeven.

Maar Pohl, die de geest van de ware literaire agent had, gaf het nooit op, en in 1950, lang nadat ik het al volslagen vergeten was, lukte het hem het in een klein tijdschrift te plaatsen dat Fantasy Book heette.

De kleine man in de ondergrondse

(samen met James MacCreigh)

Metrostations zijn plaatsen waar de mensen gewoonlijk uitstappen dus toen in Atlantic Avenue niemand de voorste wagen verliet begon conducteur Cullen van de IRT zich ongerust te maken. Trouwens, al vanaf het moment dat de rit naar Flatbush begonnen was had niemand de voorste wagon verlaten - hoewel er al die tijd tientallen mensen ingestapt waren.

Raar! Erg raar! Dit was het soort problemen dat een welopgevoede conducteur ertoe brengt zijn pet af te zetten en op zijn hoofd te krabben. Dat deed conducteur Cullen dus. Helpen deed het niet, maar hij herhaalde het procédé in Bergen Street, het volgende station, waar opnieuw de voorste wagon niemand van zijn inzittenden kwijtraakte. En in Grand Army Plaza voegde hij aan het hoofdkrabprocédé nog een paar zeldzame oude Keltische woorden toe die honderden jaren lang van vader op zoon doorgegeven waren. Ze ioniseerden de atmosfeer, maar hadden verder geen enkele invloed op de situatie.

In Eastern Parkway waagde Cullen een experiment. Voorzichtig liet hij na de deuren van de eerste wagon te openen. Gretig boog hij zich uit het raampje, draaide zijn hoofd en keek... en werd vergast op iets dat veel van een wonder had. De Newyorkse metropassagier is verre van verlegen, zachtzinnig of ingetogen, en deuren die niet onmiddellijk of nog vlugger opengaan worden daarbij geholpen door alle mogelijke schoppen en trappen. Maar deze keer kwam er geen trap, geen kreet, zelfs geen zwak geschreeuw. Cullens ogen puilden uit.

Hij begon kwaad te worden. In Franklin Avenue, waar hij weer verbinding met de Express maakte, gooide hij de deuren open en vloekte tegen de menigte. Uit alle deuren stroomden forensen van beiderlei kunne en alle leeftijden, behalve dan weer uit die verschrikkelijke voorste wagon. Daar stapten zelfs nog drie mannen en een heel jong meisje in, hoewel Cullen duidelijk het lichte doorbuigen van de zijwanden kon zien, veroorzaakt doordat de wagen werkelijk afgeladen vol was.

Gedurende de rest van de rit naar Flatbush Avenue negeerde Cullen de eerste wagon volkomen; hij concentreerde zich nu helemaal op die laatste halte, waar iedereen er wel uit zou moeten gaan. Iedereen! Ze stopten en reden langs President, Church en Beverly Road, en Cullen telde de stations af die voor eindpunt Flatbush nog komen moesten.

Ze leken ook nog zo'n aardig stelletje passagiers. Ze lazen hun kranten, staarden door het raam naar de langsrazende duisternis, of naar de benen van het meisje aan de overkant van het gangpad, of gewoon naar niets, helemaal als normale mensen. Ze wilden alleen maar niet uitstappen. Ze wilden zelfs niet naar de volgende wagon doorlopen, waar volop lege zitplaatsen waren. Stel je eens voor, Newyorkers die niet toegeven aan de opwelling, van de ene wagon naar de andere te lopen en de kans missen de tussendeuren open te laten staan om het eens lekker te laten tochten.

Maar daar kwam Flatbush Avenue! Cullen wreef in zijn handen, liet met een klap de deuren openvliegen en schreeuwde op zijn beste onverstaanbare manier: 'Laashalte!' Hij herhaalde het nog twee of drie keer met schorre stem en verscheidene mensen in die vervloekte voorste wagon keken naar hem op. Er lag een verwijtende blik in hun ogen. Heb je nog nooit van de antilawaaicampagne van de burgemeester gehoord, schenen ze te zeggen.

De laatste van de andere passagiers was uit de trein gestapt, en wat verspreide nieuwe stapten in. Er werden een paar nieuwsgierige blikken op de volgepropte wagon geworpen, maar niet zoveel. De Newyorker beschouwt alles wat hij niet begrijpen kan als een reclamestunt.

Cullen verviel weer eens in zijn Keltisch en stoof het voorbalkon op naar de cabine van de bestuurder. Hij had behoefte aan morele steun. De bestuurder had eigenlijk al uit zijn cabine moeten zijn om zich voor de volgende rit klaar te maken, maar dat was hij niet. Cullen zag hem door het glas van de deur; hij leunde met zijn ellebogen op de bedieningsorganen en staarde wezenloos naar het stootblok voor hem.

'Gus!' riep Cullen. 'Kom eruit! Er is een verdomde...'

Op dat moment slikte hij haast zijn tong in, want het was Gus niet. Het was een kleine oude man, die beleefd glimlachte en bij wijze van groet met zijn vingers draaide.

Patrick Cullens Ierse ziel kwam in opstand. Met een korte schreeuw kromde hij zijn vingers om de rand van de deur en probeerde hem open te schuiven. Hij had moeten weten dat dat niet ging. Dus haalde hij diep adem, beval zijn bovengenoemde Ierse ziel aan God aan, stormde naar de open deur en worstelde zich door die spookachtige mensenmassa van die eerste wagon heen. Zijn stormachtige vaart bracht hem nog twee meter ver, maar daar bleef hij vastzitten. Achter hem krabbelden de mensen die hij omvergelopen had weer op uit de schoten van hun medereizigers, maakten met de echte Newyorkse hoffelijkheid hun verontschuldigingen (die uit een snauw, een grom en een grijns bestonden) en wijdden zich weer aan hun kranten.

Toen, terwijl hij daar hopeloos vast zat, hoorde hij het belletje van de stationschef. Het was tijd voor zijn trein om weer te vertrekken. De plicht riep! Met een bovenmenselijke krachtsinspanning bewoog hij zich voetje voor voetje naar de deur, maar die klapte dicht voordat hij er bij kon komen, en de trein zette zich in beweging.

Cullen dacht er ineens aan dat hij voor het eerst een rapport gemist had, en hij zei: 'Verdomme!' Toen de trein een meter of twintig gereden had, drong het tot hem door dat ze de verkeerde richting uitgingen, en deze keer zei hij niets.

Wat viel er trouwens te zeggen - zelfs in het zuiverste Keltisch.

Hoe kon een trein in Flatbush Ave. de verkeerde kant uitgaan? De sporen liepen niet verder. De tunnel ging niet verder. Er was alleen een stootblok dat moest voorkomen dat excentrieke treinbestuurders zouden proberen er nog een eind aan te boren. Het was absurd. Zelfs de Grote Baas kon dat niet.

Maar toch was het zo!

Er waren ook stations in die nieuwe tunnel, snoezige kleine stationnetjes, net groot genoeg voor één wagon. Maar dat was ook wel in orde, want er reed maar één wagon. De rest was op de een of andere manier afgehaakt, vermoedelijk om de normale rit naar Bronx Park te maken.

Er waren misschien wel een stuk of twaalf stations op deze lijn, met eigenaardige namen. Cullen zag er maar een paar, want het kostte hem moeite zijn ogen niet te laten afdwalen. Eén heette er Aartsengelboulevard; een andere Serafijnweg; weer een ander Cherubijnplein.

En toen gleed de trein een monsterstation binnen, dat merkwaardig veel van een spelonk weg had, en stopte daar. Het was reusachtig groot, wel ongeveer honderd meter diep, en bijna bolvormig. De sporen liepen precies naar het middelpunt, zonder enige steun, en het perron ernaast rustte ook heel gerieflijk op niets dan lucht.

De conducteur was de enige die nog in de wagon was, want de anderen waren voor het merendeel in Hosannahplein uitgestapt. Slap hing hij aan de porseleinen handgreep en staarde strak naar een reclame voor lippenstift. De deur van de bestuurderscabine ging open en de kleine man kwam eruit. Hij wierp een korte blik op Cullen, wendde zich af en draaide zich toen razendsnel weer om.

'Hé,' zei hij, 'wie bent u?'

Cullen draaide langzaam om zijn as, zijn hand nog steeds om de greep geklemd. 'Ik ben de conducteur maar. Stoor u maar niet aan mij. Ik hou er toch mee op. Het werk bevalt me niet.'

'O hemeltje, hemeltje, dit had ik niet verwacht.' De kleine man wiegelde met zijn hoofd en maakte tsj-tsj-geluidjes. 'Ik ben meneer Crumley,' zei hij. 'Ik steel dingen. Hoofdzakelijk mensen. Soms ook metrowagons, maar dat zijn van die grote, onhandige dingen, dacht u niet?'

'Meneer,' zei Cullen zuchtend, 'ik heb al twee uur geleden opgehouden met denken. Ik kwam er toch nergens mee. Wie bent u eigenlijk?'

'Dat zei ik u toch al, ik ben meneer Crumley. Ik oefen me om een god te zijn.'

'Een mod?' zei Cullen. 'U bedoelt zo'n gemotoriseerde nozem?'

'Hemel nee,' antwoordde meneer Crumley fronsend. 'Ik zei "god", net als in Jehova. Kijk!' Hij wees uit het raam naar de wand van de grot. Op de plaats waar zijn vinger wees, golfde de rots en verhief zich. Hij verplaatste zijn vinger en daar kwam een keurige rotsribbel die een omgekeerde, kleine letter 'h' beschreef.

'Dat is mijn symbool,' zei Crumley bescheiden. 'Mystiek, niet? Maar dat is nog niets. Wacht maar tot ik de zaak echt goed georganiseerd heb. Hemeltje, hemeltje, wat een wonderen zal ik hen geven!'

Cullens hoofd draaide van het uit de rots opgeroepen symbool naar de meesmuilende meneer Crumley en weer terug tot hij duizelig begon te worden, en toen hield hij op.

'Hoor eens,' vroeg hij hees. 'Hoe hebt u die wagon uit Flatbush Avenue gekregen? Waar kwam die tunnel vandaan? Zijn er soms een stel van die buitenlanders...'

'O, jeetje nee!' antwoordde meneer Crumley. 'Ik heb hem zelf gemaakt en ik heb het zo gewild dat niemand er iets van merken zou. Dat was heel moeilijk. Het put gewoon mijn fluïdum helemaal uit. Wonderen waar mensen bij betrokken zijn zijn moeilijker dan de andere soort, want je moet hun wil bestrijden. Zolang je geen hopen gelovigen hebt, kun je het niet doen. Nu ik er al meer dan honderdduizend heb, lukt het me wel, maar er was een tijd,' hij schudde, helemaal opgaande in de herinnering, zijn hoofd, 'dat ik zelfs nog geen baby had kunnen laten zweven - of een melaatse genezen. Maar god, we verspillen onze tijd maar. We hadden al in de dichtstbijzijnde fabriek moeten zijn.'

Cullens gezicht klaarde op. 'Fabriek' klonk wat prozaïscher. 'Ik heb eens een broer gehad die in een truienfabriek werkte,' zei hij, 'maar ..

'O hemelse goedheid, meneer Cullen. Ik heb het over mijn gelovigenfabrieken. Ik moet de mensen toch opvoeden om in me te geloven, niet, en preken gaat zo langzaam. Ik geloof in massaproductie. Eens wil ik de Henry Ford van Utopia genoemd worden. Man, alleen in Brooklyn heb ik al twaalf fabrieken, en als ik genoeg gelovigen gemaakt heb, dan overdek ik de hele wereld ermee.'

Hij zuchtte: 'Goeie genade, als ik maar genoeg gelovigen had. Ik moet er wel een miljoen hebben voordat ik alles zijn eigen gang kan laten gaan en tot zolang moet ik ieder klein detail zelf verzorgen. Dat is zo vervelend! Ik moet zelfs mijn gelovigen eraan herinneren wie ik ben, zelfs de discipelen. Apropos, Cullen - tussen twee haakjes, ik lees je gedachten, daarom weet ik hoe je heet - jij wilt natuurlijk ook een gelovige zijn.'

'Tja,' zei Cullen nerveus.

'Ach, kom nu. Sommige goden zouden boos geworden zijn omdat u hen gestoord had en u eenvoudig uit de weg geruimd hebben.' Hij klikte met zijn vingers: 'Zo. Maar ik niet, want ik vind het doden van mensen slordig en onbezonnen. Maar u zult wel een gelovige moeten worden.'

Nu was Patrick Cullen een intelligente Ier. Dat is te zeggen, hij erkende het bestaan van banshees, leprechauns (IRT-ondergrondse gestolen kunnen zijn. Volmaakte kopieën van de seinlichten en de uitgangspijlen.

'Wat is er verkeerd aan?' vroeg hij.

De discipel lachte honend: 'Ze zijn niet origineel. Je zou toch zeggen dat een eersterangs god toch wel iets nieuws zou doen. Maar als hij mensen wegpakt, dan doet hij dat via de ondergrondse, en hij houdt zich precies aan de metrovoorschriften. Hij wacht tot de stationschef hem vertelt dat hij gaan kan; hij stopt op ieder station; hij gebruikt primitieve elektriciteit, enzovoort. Wat wij nodig hebben,' de discipel zwaaide nu wild met zijn handen en schreeuwde, 'is meer ondernemingsgeest, meer spirit. Het moet allemaal een beetje sneller gebeuren en met efficiency en wat meer pit.'

Cullen keek hem woest aan: 'U bent een ketter,' zei hij beschuldigend. 'U zult verdoemd worden.' Woedend keek hij rond of hij een bel, een fluitje, een gong of een trommel zag om de grote Crumley op te roepen, maar hij vond niets.

De ander knipperde met zijn ogen en dacht snel na. 'Zeg,' zei hij ruw, 'moet u eens kijken hoe laat het al is. Ik kom achter op mijn schema. Als ik u was zou ik maar eens op die band stappen voor uw eerste behandeling.'

Cullen was woest over de slordige hulp die meneer Crumley van deze minderwaardige discipel kreeg, maar een behandeling is een behandeling, dus maakte hij vroom het teken en stapte op de band. Ondanks de schokkende bewegingen die het ding maakte vond hij het vrij comfortabel. De discipel wenkte Cullens eerste leermeester - een andere discipel - die naast een soort schoolbord stond. Cullen had naar de anderen gekeken terwijl ze over Crumley aan het praten waren en hij had het vraag- en antwoordprocédé gezien dat daar plaatsgevonden had. Het was hem zelfs speciaal opgevallen.

Hij was dus wel erg verbaasd toen de tweede discipel, in plaats van zijn zware aanwijsstok te gebruiken om een vraag op het bord aan te wijzen, het ding omkeerde en op zijn hoofd neer liet komen.

De lichten gingen uit!

Toen hij weer bijkwam, lag hij onder de transportband, helemaal op de bodem van de spelonk. Hij was vastgebonden, en de opstandige discipel en nog drie anderen spraken over hem.

'Hij was niet te overreden,' zei de discipel. 'Crumley heeft hem zeker een dubbele behandeling of zoiets gegeven.'

'Dat is dan ook de laatste dubbele behandeling die Crumley ooit geven zal,' zei de kleine dikke man.

'Laten we het hopen. Hoe loopt het?'

'Heel goed. Werkelijk heel goed. We hebben ons twee uur geleden naar sectie vier geteleporteerd. Het was volmaakt een wonder.'

De discipel was blij. 'Prachtig! Redden ze het nogal op vier?'

De kleine dikke man klokte met zijn lippen. 'Nou, nee, niet zo best eigenlijk. Om de een of andere reden krijgen ze daar rare effecten. Wonderen die zomaar gebeuren. Zelfs gewone crumleyïeten kunnen ze maken, en soms... gebeuren ze zomaar. Het is buitengewoon vervelend.'

'Hmm, dat is niet best. Als er te veel storingen komen wordt Crumley wantrouwig. Als hij daar eerst een onderzoek in gaat stellen, kan hij hen allemaal in een mum van tijd weer bekeren voor hij hier komt, en zonder hun steun zijn we misschien niet sterk genoeg om tegen hem stand te houden.'

'Zeg maar gerust nu,' zei de dikke man bezorgd, 'we zijn nu al niet sterk genoeg, zie je. We mogen beslist niet overijld te werk gaan.'

'We zijn in elk geval wel zo sterk,' betoogde de ander vastberaden, 'dat we hem lang genoeg kunnen verzwakken om met een nieuwe god te beginnen, en daarna ...'

'Een nieuwe god, hè?' zei de ander. Hij knikte wijs.

'Jazeker,' zei de discipel. 'Een nieuwe god, door ons geschapen, kan ook door ons vernietigd worden. We zouden hem volledig onder de duim hebben en dan kunnen we, in plaats van die eenmanstirannie, een soort... eh... raad hebben.'

Er was een algemeen gegrijns en iedereen keek blij.

'Maar daar hebben we het een andere keer nog wel eens uitvoeriger over,' vervolgde de discipel levendig. 'Laten we nu gewoon een beetje geloven. Crumley is niet dom, weet je, en we willen toch niet dat hij ons ziet verslappen. Vooruit. Allemaal tegelijk.'

Ze sloten hun ogen, concentreerden zich een beetje en openden ze toen weer met een zucht.

'Zo,' zei de kleine dikke man,'dat hebben we weer achter de rug. Ik moest nu maar weer teruggaan.'

Van onder de transportband observeerde Cullen hem. Hij leek merkwaardig veel op een kip die op het punt staat naar een boom op te vliegen, zoals hij daar zijn knieën stond te buigen en naar boven staarde. Toen vergrootte hij die overeenkomst niet weinig door plotseling zijn armen te spreiden, een klein sprongetje te maken en weg te fladderen.

Cullen kon zijn vlucht alleen maar volgen door naar de ogen van de drie achterblijvers te kijken. Die ogen richtten zich hoger en hoger, en keken de dikke man tot helemaal aan het dak van de spelonk na, leek het wel. Er lag een zelfvoldane blik in die ogen. Ze waren erg gelukkig met hun wonderen.

Toen gingen ze allemaal weg en lieten Cullen met zijn heilige verontwaardiging alleen. Hij was tot in het diepst van zijn ziel geschokt om die zondige opstandigheid, die afvalligheid... die ... Er waren gewoon geen woorden voor, zelfs niet toen hij het met Keltisch probeerde.

Stel je voor, proberen een god te scheppen die onder de plak van zijn scheppers zat. Dat was een antropomorfische ketterij (waar had hij dat woord ook weer gehoord?) en tastte de hele religie in zijn wortels aan. Moest hij daar zomaar machteloos liggen en toekijken hoe iets de hele religie in zijn wortels aantastte? Moest hij erin berusten dat meneer Crumley (moge hij door zeeën van extase zwemmen) afgezet werd?

Nooit!

Maar de touwen dachten er anders over, dus bleef hij waar hij was.

En toen kwam er ineens een onderbreking in zijn gedachten.

Er kwam een laag, dreunend geluid, een geluid dat een stem had kunnen zijn als het niet zo ongelooflijk laag geweest was. Er zat iets dreigends in, dat onmiddellijk de aandacht trok. Het trok de aandacht van Cullen, die huiverde in zijn touwen; van de anderen in de grot, die nog harder huiverden omdat ze niet door touwen in hun bewegingen beperkt werden; en van de transportband zelf, die met een ruk tot stilstand kwam en machtig huiverde.

De opstandige discipel liet zich op zijn knieën vallen en huiverde nog erger dan alle anderen.

Weer kwam de stem, deze keer in een herkenbare taal:

'WAAR IS DIE SMEERLAP, CRUMLEY?' daverde de stem.

Er werd niet eens op een antwoord gewacht. In het midden van de zaal bolde een wolk van schaduw op en spuwde een zwarte bliksemstraal naar de transportband. Een vurige plek sprong op van de plaats waar de band geraakt was en breidde zich langzaam uit. Waar het vuur langskwam, hield de transportband op te bestaan. Het was nog ver van Cullen, maar er waren andere mensen dichterbij, en daar ontstond een panische vlucht.

Cullen wilde niets liever dan zich bij die vlucht aansluiten, maar jammer genoeg was de discipel die hem vastgebonden had kennelijk padvinder geweest. Zijn geruk, gekronkel en gedraai hadden geen enkele uitwerking op de koppige touwen, en dus ging hij maar weer over tot Keltisch en zijn wensen. Hij wenste dat hij vrij was. Hij wenste dat hij niet vastgebonden was. Hij wenste dat hij ver van die verslindende vlam was. Hij wenste een heleboel dingen, sommige niet te drukken, maar hoofdzakelijk de bovengenoemde.

En tegelijkertijd voelde hij een lichte glijdende druk en aan zijn voeten lag een slordig hoopje henneptouw. Blijkbaar begonnen de krachten die door de opstand bevrijd waren niet alleen in sectie vier maar ook hier uit de hand te lopen. Wat had de kleine dikke man ook weer gezegd? 'Wonderen gebeuren zomaar. Zelfs gewone crumleyïeten kunnen ze doen, en soms... gebeuren ze zomaar.'

Maar waarom nog tijd verspillen? Hij holde naar de rotswand en schreeuwde haar de wens toe, in niets op te gaan. Hij schreeuwde verscheidene malen, ook met Keltische variaties, maar de rotswand werd zelfs niet een klein beetje zacht. Verwilderd staarde hij rond en toen zag hij het gat. Het bevond zich aan de zijkant van de spelonk, diametraal tegenover de plaats waar Cullen zich, op de bodem van de zaal, bevond, en ongeveer drie lussen van de transportband hoger. De hoogste spiraal ging er net onderlangs.

Op de een of andere manier speelde hij het klaar de sprong te maken waardoor hij de onderste rand van de spiraal vast kon grijpen, toen worstelde hij zich erop en zette het op een lopen. Het desintegrerende vuur bevond zich nog een heel eind achter hem, maar het schoot hard op. Zo holde hij omhoog naar de derde lus van de band, zonder zich de tijd te gunnen duizelig te worden. Maar toen hij er aankwam, bleek het gat, groot, zwart en uitnodigend, net iets hoger te zijn dan hij springen kon.

Hijgend leunde hij tegen de muur. De vuurplek was nu in twee vuurplekken veranderd, die in beide richtingen vanuit een zes meter brede onderbreking in de transportband verder kropen. Iedereen in de spelonk, ongeveer tweehonderd mensen, was in beweging nu, en iedereen maakte wel een of ander soort lawaai.

Op de een of andere manier stimuleerde dat schouwspel hem. Het gaf hem de moed, zijn pogingen om in het gat te komen te hernieuwen. Wild spartelend probeerde hij tegen de loodrechte wand op te lopen, maar dat ging niet.

En toen stak meneer Crumley zijn hoofd uit het gat en zei: 'O hemelse genade, wat een absoluut verschrikkelijke bende. Hemeltje lief, hemeltje lief! Kom boven, Cullen! Waarom blijf je daar beneden!'

Een grote rust daalde op Cullen neer. 'Heil, meneer Crumley,' riep hij. 'Moge u voor eeuwig de geur van rozenolie ruiken.'

Meneer Crumley keek blij: 'Dank je, Cullen.' Hij wuifde even met zijn hand, en de conducteur stond naast hem, gewoon een kwestie van levitatie. Opnieuw kwam Cullen in het diepst van zijn hart tot de conclusie dat dát pas een god was.

'En nu,' zei meneer Crumley, 'moeten we ons haasten, haasten, haasten. Ik heb het grootste deel van mijn macht verloren toen de discipelen in opstand kwamen, en mijn metrowagon is halverwege vast komen te zitten. Ik zal je hulp nodig hebben. Opschieten!'

Cullen had geen tijd om de kleine ondergrondse aan het eind van de tunnel te bewonderen. Hij sprong van het perron en rende Crumley achterna, ruim dertig meter door de metrobuis naar de plaats waar de wagon doelloos stond. Met de bevalligheid van een koorknaap zweefde hij door de openstaande voorste deur. Daar zorgde meneer Crumley voor.

'Cullen,' zei meneer Crumley, 'start dat ding en breng hem terug naar de normale lijn. En wees voorzichtig; hij wacht op me.'

'Wie?'

'Hij, de nieuwe god. Stel je voor, die dwazen - nee, idioten - ze denken dat ze een regelbare god kunnen scheppen, terwijl de essentie van de goddelijkheid juist de onregelbaarheid is. Natuurlijk hebben ze, toen ze een god maakten om mij te vernietigen, een vernietiger gemaakt, en hij zal eenvoudig alles vernietigen dat ik geschapen heb, met inbegrip van mijn discipelen.'

Cullen ging snel te werk. Hij wist hoe hij wagon 30990 starten moest; iedere conducteur zou dat geweten hebben. Hij holde naar het andere eind van de wagon, naar de bedieningshandel, rukte die omlaag en holde zo hard als hij kon weer terug. Meer had hij niet nodig. De rail stond onder stroom; de lichten waren aan; en er waren geen stopseinen tussen hem en gods land.

Meneer Crumley ging op een bank liggen: 'Houd je heel stil. Misschien laat hij je wel langsgaan. Ik ben van plan mezelf onzichtbaar te maken, misschien ziet hij me niet. In elk geval zal hij jou geen kwaad doen - hoop ik. Hemeltje, hemeltje lief, sinds dat in sectie vier begonnen is, is alles zo'n bende.'

Acht stations gleden langs zonder dat er iets gebeurde en toen kwam station Utopia Cirkel, en - nou nee, er gebeurde eigenlijk niets. Het was alleen maar een indruk - een indruk van mensen om hem heen, die hem een paar seconden lang met kwaadaardige vijandigheid bekeken. Eigenlijk waren het geen mensen, het was meer een persoon. En het was ook niet direct een persoon, maar alleen maar een reusachtig oog, dat keek - en keek - en keek.

Maar het ging voorbij, en bijna onmiddellijk daarna zag Cullen op de zijwand van de tunnel het zwart en witte bord van Flatbush Avenue. Haastig trapte hij op de rem, want er stond een trein te wachten. Maar de bedieningsorganen werkten niet zoals het moest, en de wagon gleed langzaam door tot hij in aanraking met de wagons ervoor kwam. Met een zachte klik werd hij gekoppeld en 30990 was alleen nog maar de laatste wagon van de trein.

Dat was natuurlijk het werk van meneer Crumley. Hij stond naast hem te kijken. 'Hij heeft je niet te pakken gekregen, wel? Nee, ik heb het wel gezien.'

'Is er nu geen gevaar meer?' vroeg Cullen bezorgd. 'Ik denk het niet,' antwoordde meneer Crumley treurig. 'Nadat hij mijn hele schepping vernietigd heeft, zal hij niets meer over hebben om te vernietigen, en omdat hij dan geen functie meer heeft zal hij eenvoudig ophouden te bestaan. Dat is nu het resultaat van die beroerde, slordige manier van werken. Ik walg van mensen.'

'Dat moet u niet zeggen,' zei Cullen.

'Dat doe ik wel,' antwoordde Crumley heftig. 'Mensen zijn niet geschikt om er god van te zijn. Ze geven te veel moeite en last. Daar zou iedere zichzelf respecterende god grijze haren van krijgen en u denkt zeker dat een god er zo waardig uitziet als hij helemaal grijs is. Naar de verdommenis kunnen ze lopen, alle mensen! Ze kunnen het wel zonder mij stellen. Van nu af aan ga ik naar Afrika en probeer het met de chimpansees. Ik wed dat die veel beter materiaal vormen.'

'Maar wacht eens eventjes,' jammerde Cullen. 'Hoe moet het dan met mij? Ik geloof in u.'

Meneer Crumley's hand streek door de lucht en Cullen, die weer een godvrezende Ier geworden was, stootte in het zuiverste Keltisch een gebrul uit en vloog op hem af.

'Wel jij godslasterlijke patjakker...'

Maar er was geen meneer Crumley. Er was alleen maar de stationschef, die hem op heel onbeleefde toon - in het Engels - vroeg wat er god hier en gunter met hem aan de hand was.

Het spijt me te moeten zeggen dat ik me deze keer niet goed herinneren kan welke onderdelen van het verhaal van mij en welke van Pohl waren. Als ik het weer overlees kan ik wel zeggen: 'Dit gedeelte klinkt meer alsof het van mij is en dat niet, 'maar of ik nu gelijk heb of niet daar zou ik niet op durven zweren.

Fantasy Book was een heel marginale publicatie die het maar acht uitgaven volhield. 'De kleine man in de ondergrondse' stond in de zesde.

Een amusant feit in verband met deze uitgave van een klein tijdschrift dat zich behelpen moest met wat het tussen de afdankertjes op dat gebied nog vinden kon, was dat het verhaal 'Scanners Live in Vain' van Cordwainer Smith er in voorkwam. Dit was het eerste verhaal van Smith dat gepubliceerd werd en pas een jaar of acht later zou hij er weer een publiceren. In de zestiger jaren werd Smith (een pseudoniem voor een man wiens ware identiteit pas na zijn dood bekend gemaakt werd) een schrijver van groot belang, en dit eerste verhaal van hem werd klassiek.

Terwijl ik aan 'De kleine man in de ondergrondse' bezig was, schreef ik ook nog een ander verhaal over positronische robots, dat 'Liar!' heette. Hier kwam voor het eerst mijn figuur Susan Calvin in voor (tot nu toe heeft ze in tien van mijn verhalen een rol gespeeld en ik acht de mogelijkheid niet uitgesloten dat ze nog weleens meer verschijnen zal).

Tussen haakjes, terwijl Campbell en ik over dit verhaal discussieerden op 16 december 1940, werden de drie wetten van de robotica volledig uitgewerkt. (Ik zeg dat het Campbell was die het uitwerkte en hij beweert dat ik het was - maar ik weet dat ik gelijk heb. Hij was het.)

'Liar!' werd eind januari, zonder revisie, onmiddellijk door Campbell aangenomen, en het verscheen in het meinummer van 1941 van Astounding. Dat was de vierde keer dat ik in dat tijdschrift kwam. Het feit dat het in de maand na 'Reason' verscheen droeg ertoe bij dat de positronische-robotverhalen bij de lezers als een serie overkwamen. 'Liar!' verscheen later in I, Robot.

De verkoop van twee positronische-robotverhalen, 'Reason' en 'Liarl', vrijwel vlak na elkaar maakte dat ik vol verlangen was om meer op hetzelfde gebied te doen. Toen ik op 3 februari 1941 Campbell nog zo'n verhaal voorstelde, was hij het er wel mee eens, maar hij zei ook dat hij niet wilde dat ik me, nu ik nog maar zo kort meeliep, al te volledig in een strakke formule vast zou leggen. Hij stelde voor eerst nog wat andere verhalen te maken. Ik was een zoete jongen; ik gehoorzaamde.

En op diezelfde dag besloot ik het inderdaad weer eens met fantasy te proberen. Ik schreef een kort verhaal (1500 woorden) dat ik 'Masks' noemde, en alleen de hemel weet waar het over ging, want ik weet het niet meer. Op 10 februari legde ik het aan Campbell voor, voor Unknown, en hij wees het af. Het is verdwenen; bestaat niet meer.

Later die maand schreef ik ook nog een kort verhaal dat 'The Hazing' ('De ontgroening') heette, en dat ik voor Pohl bestemd had. Op 24 februari leverde ik het bij hem in, en hij wees het onmiddellijk af. Later stuurde ik het aan Thrilling Wonder Stories. Ze verzochten om een revisie, ik voldeed aan hun verzoek, en op 29 juli 1941 namen ze het aan.

De ontgroening

De campus van de universiteit van Arcturus, op Arcturus' tweede planeet Eron, is tijdens de vakantie in het midden van het jaar maar een saaie plek, en bovendien nog erg warm ook, zodat Myron Tubal, tweedejaarsstudent, het leven maar vervelend en onplezierig vond. Voor de vijfde keer die dag wierp hij, in een wanhopige poging om er een kennis aan te treffen, een blik in de conversatiezaal van de jongerejaars, en die moeite werd tenslotte beloond toen Bill Sefan zag, een groenhuidige knaap van Vega's vijfde planeet.

Sefan was evenals Tubal voor biosociologie gezakt en bleef nu de vakantie over om voor een herexamen te studeren. Zulke dingen weven hechte banden tussen de ene tweedejaars en de andere.

Tubal bromde een groet, liet zijn reusachtige onbehaarde lichaam - hij was zelf uit het Arcturische stelsel afkomstig - in de grootste stoel zakken en vroeg:

'Heb jij de nieuwe groenen al gezien?'

'Nu al! Het duurt nog zes weken voor het herfstsemester begint!'

Tubal geeuwde. 'Dit is wel een heel speciaal soort groentjes. Het is de allereerste partij uit het Zonnestelsel. Met z'n tienen zijn ze.'

'Zonnestelsel? Je bedoelt dat nieuwe stelsel dat zich drie, vier jaar geleden bij de Galactische Federatie aangesloten heeft?'

'Precies. Hun hoofdwereld heet Aarde, geloof ik.'

'Nou, en wat is er met ze?'

'Niet veel bijzonders. Ze zijn er gewoon, dat is alles. Er zijn er bij die haar op hun bovenlip hebben, en dat ziet er wel erg gek uit. Voor de rest zien ze er net zo uit als welk dozijn andere humanoïdenrassen ook.'

Op dat moment vloog de deur open en kwam de kleine Wri Forase binnen stormen. Hij kwam van Denebs enige planeet, en het korte grijze dons waarmee zijn hoofd en gezicht begroeid waren stond recht overeind van opwinding, terwijl zijn grote purperkleurige ogen koortsachtig schitterden.

'Hé,' piepte hij ademloos, 'hebben jullie de Aardmensen al gezien?'

Sefan zuchtte. 'Is er dan niemand die nooit eens over iets anders praat? Tubal vertelde me net van hen.'

'O ja?' Forase scheen teleurgesteld. 'Maar ... maar heeft hij je ook verteld dat zij dat abnormale ras waren dat er zo'n herrie over maakte toen het Zonnestelsel zich bij de Federatie aansloot?'

'Ze leken me anders wel geschikt, zo te zien,' zei Tubal.

'Ik heb het niet over ze vanuit fysiek standpunt,' zei de Denebiër vol afkeer. 'Het gaat om het geestelijke aspect van de zaak. De psychologie! Daar draait het om!' Forase studeerde voor psycholoog.

'O, dat! Nou, wat mankeert er dan aan ze?'

'Hun massapsychologie als ras is helemaal fout,' keuvelde Forase verder. 'In plaats van dat ze, als ze met velen zijn, minder emotioneel worden, zoals met ieder ander type van de bekende humanoïden het geval is, worden ze juist meer emotioneel! In groepen gaan die Aardmensen rellen schoppen, ze raken in paniek, worden gek. En met hoe meer ze zijn, hoe erger het wordt. Allemachtig, we hebben zelfs een nieuw mathematisch schrift uitgevonden om het probleem aan te kunnen pakken. Kijk maar!'

In een snelle beweging haalde hij zijn notitieboekje en een schrijfnaald te voorschijn. Maar Tubals hand sloeg het al weg voor de schrijfnaald zelfs maar een tekentje had kunnen zetten.

Tubal zei: 'Wauw! Ik heb een knots van een prachtidee.'

'Moet je hem horen!' mompelde Sefan.

Tubal negeerde hem. Hij glimlachte weer, en wreef peinzend met zijn hand over zijn kale kruin.

'Luister goed,' zei hij, plotseling heel levendig. Hij liet zijn stem dalen tot een samenzweerderig gefluister.

Albert Williams, oorspronkelijk van Aarde afkomstig, bewoog onrustig in zijn slaap en werd zich toen bewust van een porrende vinger die de ruimte tussen zijn tweede en derde rib aan het verkennen was. Hij opende zijn ogen, draaide zijn hoofd om en staarde dom voor zich uit; toen stokte zijn adem, hij vloog overeind en strekte zijn hand uit naar het lichtknopje.

'Verroer je niet,' zei de schimmige gedaante naast zijn bed. Er klonk een gedempte klik, en de Aardmens zag de parelgrijze lichtbundel van een zaklamp op zich gericht.

Hij knipperde met zijn ogen en zei: 'Wie ben jij voor den duivel?'

'Kom uit dat bed,' antwoordde de verschijning onaandoenlijk. 'Kleed je aan en ga mee.'

Een woeste grijns kwam op Williams' gezicht: 'Probeer me er maar eens uit te krijgen.'

Er kwam geen antwoord, maar de lichtbundel van de lantaarn verplaatste zich een beetje en viel nu op de andere hand van de schim. In die hand bevond zich een neuronische zweep, dat leuke kleine wapentje dat de stembanden verlamt en de zenuwen tot even zovele pijnknopen draait. Williams slikte moeilijk en stapte uit zijn bed. /

Zwijgend kleedde hij zich aan en zei toen:

'Goed, en wat moet ik nu?'

De blinkende zweep wenkte, en de Aardmens liep naar de deur.

'Gewoon doorlopen,' zei de onbekende.

Williams liep de kamer uit, de stille gang door en acht verdiepingen naar beneden zonder dat hij om durfde te kijken. Buiten op de campus bleef hij staan en voelde het metaal in zijn lendenen.

'Weet je waar Obel Hall is?'

Williams knikte en liep weer verder. Hij liep voorbij Obel Hall, sloeg bij de Universiteitsavenue rechtsaf, verliet na bijna een kilometer de gebaande wegen en liet de bomen achter zich. In het duister doemde vaag een ruimteschip op, de patrijspoorten zorgvuldig met gordijntjes afgesloten terwijl op de plaats waar de luchtsluis op een kiertje openstond alleen maar een miezerig lichtje te zien was.

'Instappen!' Hij werd een trap op geduwd en kwam in een klein vertrek.

Hij knipperde met zijn ogen, keek om zich heen en telde hardop.

... zeven, acht, negen, en met mij erbij tien. Ik geloof dat ze ons allemaal hebben.'

'Dat hoef je niet te geloven,' bromde Eric Chamberlain bitter. 'Dat is zeker.' Hij wreef zijn hand. 'Ik zit hier al een uur.'

'Wat is er met je poot?' vroeg Williams.

'Die heb ik verstuikt op de kaak van de rat die me hier gebracht heeft. Die is zo hard als de romp van een ruimteschip.'

William ging met gekruiste benen op de vloer zitten en leunde met zijn hoofd tegen de muur.

'Heeft iemand enig idee wat dit allemaal te betekenen heeft?'

'Een ontvoering!' zei de kleine Joey Sweeney. Zijn tanden klapperden.

'Maar waarom voor den duivel?' snoof Chamberlain. 'Als er soms miljonairs onder ons zijn, dan heb ik daar in elk geval niets van gehoord. Ik voor mij weet dat ik het niet ben!'

Williams zei: 'Moet je horen, laten we nou niet op hol slaan. Ontvoeringen en dat soort dingen is gewoon onzin. Deze mensen kunnen geen misdadigers zijn. Het spreekt wel vanzelf dat een beschaving die de psychologie zover ontwikkeld heeft als deze Galactische Federatie zonder meer een eind aan de misdaad kan maken.'

'Piraten,' bromde Lawrence Marsh. 'Ik denk het niet, maar het is maar een idee.'

'Nonsens!' zei Williams. 'Piraterij is een grensverschijnsel. Dit gedeelte van de ruimte is al tienduizenden jaren beschaafd.'

'Ze hadden anders wel wapens,' hield Joe vol, 'en dat bevalt me niet.' Hij had zijn bril in zijn kamer laten liggen en tuurde met bijziende blik bezorgd om zich heen.

'Dat hoeft niet veel te betekenen,' antwoordde Williams. 'Maar ik heb even na zitten denken. Hier zitten we, pas gearriveerde groentjes op de universiteit van Arcturus. Op onze eerste nacht hier worden we op geheimzinnige wijze uit onze kamers gehaald en naar een vreemd ruimteschip gebracht. Dat doet me ergens aan denken. Wat denken jullie ervan?'

Sidney Morton richtte lang genoeg zijn hoofd van zijn armen op om slaperig te zeggen:

'Daar heb ik ook aan gedacht. Het ziet er naar uit dat we een godvergeten rottige ontgroening krijgen. Mensen, ik heb zo'n idee dat de plaatselijke tweedejaars zich gewoon als gekken zitten te amuseren.'

'Precies,' stemde Williams in. 'Is er nog iemand die er anders over denkt?'

Stilte. 'Goed dan, nou, dan zit er niets anders op dan maar af te wachten. Ik voor mij ben van plan om nog wat te gaan slapen. Als ze me nodig hebben maken ze me maar wakker.'

Op dat moment kwam er een enorme schok en hij verloor zijn evenwicht.

'Zo, we zijn gestart, waar we ook heengaan.'

Even later aarzelde Bill Sefan een ogenblikje voor hij de controlekamer binnenging. Toen hij dat tenslotte toch deed, kwam hij tegenover een hoogst opgewonden Wri Forase te staan.

'Hoe gaat het?' wilde de Denebiër weten.

'Beroerd,' antwoordde Sefan knorrig. 'Als zij in paniek zijn, dan mag ik verdomd zijn. Ze gaan gewoon slapen.'

'Slapen? Allemaal? Maar wat zeggen ze?'

'Hoe moet ik dat weten? Ze spraken geen Galactisch, en dat verdomde buitenlandse brabbeltaaltje van ze daar kan ik geen touw aan vastknopen.'

Forase hief vol walging zijn handen omhoog.

Eindelijk sprak Tubal. 'Moet je horen, Forase, ik moet hiervoor college in biosociologie verzuimen, wat ik me niet permitteren kan. Jij stond in voor de psychologie van deze stunt. Als het een flop wordt, dan zit me dat helemaal niet lekker.'

'Wel bij de liefde van Deneb,' kraste Forase wanhopig, 'jullie zijn ook een fijn stelletje lafbekken met z'n beiden! Dacht je soms dat ze gelijk zouden beginnen te krijsen en trappen? Knetterende Arcturus! Wacht maar tot we in het Spicastelsel komen, wil je? Als we ze de hele nacht achterlaten...'

Hij begon plotseling te giechelen. 'Dit wordt de meest fantastische streek sinds ze op concertavond die stinkvleermuizen aan het chromatische orgel vastgebonden hebben.'

Tubal grijnsde, maar Sefan leunde achterover in zijn stoel en merkte peinzend op:

'En als iemand - neem bijvoorbeeld president Wynn - hier iets van te horen krijgt?'

De Arcturiër aan de bedieningsorganen haalde zijn schouders op. 'Het is toch maar een ontgroening. Ze zullen zich wel rustig houden.'

'Doe niet zo stom, M.T. Dit is geen kinderspel. Planeet vier, Spica - het hele Spicastelsel trouwens - is verboden gebied voor Galactische schepen, en dat weet je. Er woont een subhumanoïde ras op. Het is de bedoeling dat ze zich volkomen zonder enige bemoeienis van ons ontwikkelen tot ze zelf het interstellaire reizen ontdekken. Zo is de wet, en ze zijn erg streng wat dat betreft. Ruimte! Als ze daar ooit achterkomen dan komen we behoorlijk in de puree te zitten.'

Tubal draaide zich om in zijn stoel. 'Hoe ter Arcturus verwacht jij dat Prexy Wynn - vervloekt zij zijn dikke huid! - iets over ons te weten zal komen? Pas op, ik zeg niet dat het verhaal zich niet over de hele campus zal verbreiden, want de lol zou er grotendeels af zijn als we het allemaal onder ons moeten houden. Maar hoe zullen er ooit namen bekend worden? Niemand zal doorslaan. Dat weet je.'

'Oké,' zei Sefan en haalde zijn schouders op.

En toen zei Tubal: 'Klaar voor de hyperruimte!'

Hij drukte wat toetsen in en daar kwam die eigenaardige inwendige ruk die aangaf dat het schip uit de normale ruimte vertrokken was.

De tien Aardmensen waren er nogal erg aan toe, en dat was hun aan te zien. Lawrence Marsh keek nog eens op zijn horloge.

'Half drie,' zei hij. 'Dat is nu al zesendertig uur. Ik wou dat ze hier eens mee klaar waren.'

'Dit is geen ontgroening,' klaagde Sweeney. 'Het duurt te lang.'

Williams liep rood aan. 'Waarom zien jullie er allemaal uit of je halfdood bent? Ze hebben ons geregeld eten gegeven, niet? Ze hebben ons niet vastgebonden, wel? Het is dus nogal duidelijk dat ze ons goed verzorgd hebben, zou ik zeggen.'

'Of ze zijn bezig ons vet te mesten voor de slacht,' kwam Sidney Mortons trage, ontevreden stem.

Hij zweeg, en iedereen verstijfde. De eigenaardige inwendige ruk die ze gevoeld hadden was onmiskenbaar.

'Voel je dat! zei Eric Chamberlain met een plotselinge panische heftigheid. 'We zijn weer in de normale ruimte, en dat betekent dat we nog maar een uur of wat van onze bestemming zijn, waar dat ook zijn mag. We moeten iets doen!'

'Bravo, bravo,' snoof Williams. 'Maar wat?'

'We zijn toch zeker met ons tienen, niet?' schreeuwde Chamberlain, terwijl hij een hoge borst opzette. 'Nou, tot nog toe heb ik er nog maar eentje van hen gezien. De volgende keer dat hij binnenkomt, en ze zullen ons vrij gauw weer wat eten moeten brengen, dan springen we hem op zijn lijf.'

Sweeney verbleekte: 'En de neuronische zweep die hij altijd bij zich heeft?'

'Daar ga je niet dood van. Hij kan ons trouwens toch niet allemaal te pakken krijgen voor we hem in bedwang hebben.'

'Eric,' zei Williams botweg, 'je bent een idioot.'

Chamberlain werd rood en zijn vuist met de korte dikke vingers balde zich langzaam.

'Ik ben nou net in de goeie stemming voor een beetje praktische overreding. Zeg dat nog eens, wil je?'

'Ga zitten!' Williams nam nauwelijks de moeite om op te kijken. 'En je hoeft niet zo je best te doen om me gelijk te geven met wat ik zei. We zijn allemaal zenuwachtig en gespannen, maar dat wil nog niet zeggen dat we helemaal gek moeten worden. Nog niet in elk geval. In de eerste plaats zou het, zelfs als je de zweep buiten beschouwing laat, niet zo bijzonder veel succes hebben als we onze cipier overvielen.

We hebben er maar één gezien, maar dat is er dan ook eentje van het Arcturische stelsel. Hij is meer dan twee meter twintig lang, en weegt zo'n driehonderd pond. Hij zou ons allemaal - met ons tienen - met zijn blote vuisten afmaken. Ik dacht dat jij al eens een klein meningsverschilletje met hem gehad had, Eric.'

Er heerste een geladen stilte.

Williams ging verder: 'En zelfs als we hem bewusteloos konden slaan en alle anderen die er op het schip zijn ook onschadelijk maken, dan hadden we nog niet het minste idee waar we zijn of hoe we terug moeten komen of zelfs maar hoe we dat schip moeten besturen.' Een korte stilte. Toen: 'Nou?'

'Gelul!' Chamberlain wendde zich af en zat in stilte woedend voor zich uit te kijken.

De deur klapte open en de reuze Arcturiër kwam binnen. Met zijn ene hand leegde hij de zak die hij bij zich had, en met de andere hield hij zijn neuronische zweep nauwkeurig gericht.

'Laatste maaltijd,' bromde hij.

Er ontstond een algemene vechtpartij om de over de vloer rollende blikjes, die nog lauw waren van het opwarmen. Morton keek er naar met een woeste, walgende blik.

'Zeg,' zei hij hakkelend in het Galactisch, 'kun je ons niet eens wat anders geven? Ik heb zo langzamerhand genoeg van die rottige goulasj van jullie. Dit is al het vierde blikje!'

'Nou en? Het is toch jullie laatste maal,' snauwde de Arcturiër, en vertrok.

Iedereen was als verlamd van schrik.

'Wat bedoelde hij daarmee?' bracht iemand er schor uit.

'Ze zijn van plan ons te doden!' Sweeney had grote ronde ogen van schrik, de messcherpe klank van de paniek in zijn stem.

Williams' mond was droog en hij voelde een onredelijke angst opkomen tegen Sweeney's besmettelijke paniek. Hij wachtte even - het joch was pas zeventien - en zei toen schor: 'Hou je bek, wil je? Laten we gaan eten.'

Twee uur later voelde hij de sidderende schok die betekende dat ze geland waren en er een eind aan de reis gekomen was. Al die tijd had niemand gesproken, maar Williams voelde hoe de doodse wade van de angst zich met de minuut dichter en verstikkender om hen samentrok.

Spica was vuurrood achter de horizon weggedoken en er stond een ijskoude wind. De tien Aardmensen, die diep ongelukkig bij elkaar stonden op de met rotsblokken bezaaide bergtop, keken somber naar hun ontvoerders. De reusachtige Arcturiër, Myron Tubal, deed het woord, terwijl de groenhuidige Vegaan, Bill Sefan, en de kleine donzige Denebiër, Wri Forase, zich vreedzaam op de achtergrond hielden.

'Jullie hebben vuur,' zei de Arcturiër bars, 'en er is volop hout hier om het aan te houden. Daar hou je de beesten mee op een afstand. Voor we weggaan zullen we nog een paar zwepen voor jullie achterlaten, daar heb je wel genoeg aan als bescherming, voor het geval de inboorlingen van de planeet jullie lastig mochten vallen. Wat eten, water en beschutting betreft zullen jullie je eigen vernuft moeten gebruiken.'

Hij draaide zich om. Chamberlain gaf met een plotseling gebrul lucht aan zijn woede en sprong de vertrekkende Arcturiër achterna. Met een moeiteloze duw van diens arm werd hij wankelend teruggeslingerd.

Het luik sloot zich achter de drie mannen van andere werelden. Bijna onmiddellijk verhief het schip zich van de grond en schoot omhoog. Eindelijk verbrak Williams de verkilde stilte.

'Ze hebben de zwepen achtergelaten. Ik neem er een, dan kun jij de andere krijgen, Eric.'

Een voor een gingen de Aardmensen erbij zitten, met hun rug naar het vuur, bang, half in paniek.

Williams dwong zich tot een grijns. 'Er zit hier volop wild in de buurt, het is een dicht beboste streek. Kom op, we zijn met ons tienen en eens moeten ze toch wel terugkomen. We zullen ze laten zien dat wij Aardmensen ertegenop kunnen. Wat denken jullie daarvan, jongens?'

Zijn praten had nu geen enkele zin meer. Morton zei lusteloos:

'Waarom hou je je bek niet eens een keertje? Jij maakt het er ook niet makkelijker op.'

Williams gaf het op. Ook hij begon een koud gevoel in zijn maagkuil te krijgen.

De schemering verdonkerde zich tot nachtelijke duisternis, en de lichtkring rondom het vuur trok zich samen tot een klein flakkerend gebied dat in schaduwen eindigde. Marsh' adem stokte plotseling, en hij sperde zijn ogen wijd open.

'Daar k-komt iets!'

De beroering die daar op volgde stolde tot een houding van ademloos afwachten.

'Je bent gek,' begon Williams hees... en zweeg abrupt toen het onmiskenbare schuifelende geluid tot zijn oren doordrong.

'Pak je zweep!' schreeuwde hij tegen Chamberlain.

Joey Sweeney begon plotseling te lachen, een hoog, gedwongen lachje.

En toen... klonk er ineens een krijsend geschreeuw in de lucht, en de schimmige gedaanten stormden op hen af.

Ook ergens anders gebeurde van alles.

Tubals schip gleed op zijn gemak van Spica's vierde planeet weg, met Bill Sefan aan het stuur. Tubal zelf zat in zijn eigen nauwe kamertje, waar hij in twee slokken een reusachtige fles Denebiaanse drank soldaat maakte.

Wri Forase zat droevig toe te kijken.

'Die kostte twintig punten een fles,' zei hij, 'en ik heb er nog maar een paar.'

'Nou, zorg dan dat ik hem niet leegdrink,' zei Tubal grootmoedig. 'Drink gelijk met me op, fles voor fles. Ik vind het best.'

'Een zo'n slok,' mopperde de Denebiër, 'en ik zou tot de herfstexamens buiten westen zijn.'

Tubal besteedde er nauwelijks aandacht aan. 'Dit,' begon hij, 'zal de campusgeschiedenis ingaan als de ontgroeningsstunt...'

En op dat moment klonk er een scherp, zingend, snerpend ping-g-g-g, nauwelijks door de wanden gedempt, en de lichten gingen uit.

Wri Forase voelde dat hij met kracht tegen de wand aangedrukt werd. Hij vocht om adem te krijgen en stotterde hijgend:

'B-bij ruimte, we z-zitten in de maximale v-versnelling! Wat is er m-met de egalisator aan de hand?'

'Stil met je egalisator!' brulde Tubal, terwijl hij moeizaam overeind kwam. 'Wat is er met het schip aan de hand?'

Hij wankelde naar de deur, de al even donkere gang in, terwijl Forase achter hem aan kroop. Toen ze de controlekamer binnenkwamen, zagen ze daar Sefan omringd door de schemerige noodlichtjes, zijn groene huid glimmend van het zweet.

'Meteoor,' kraste hij. 'Die heeft onze krachtverdelers vernield. Alles gaat nu in versnelling. De lichten, de verwarmingsinstallatie en de radio zijn allemaal defect geraakt, en de ventilators werken nauwelijks.' Even later voegde hij er nog aan toe: 'En sectie vier is lek geschoten.'

Tubal keek verwilderd om zich heen. 'Idioot! Waarom heb je de massa-indicator dan niet in de gaten gehouden?'

'Dat heb ik, uit je krachten gegroeide homp stopverf,' brulde Sefan, 'maar hij heeft het nooit aangegeven! Hij - heeft - het - nooit - aangegeven! Kun je iets anders verwachten van een tweedehands prul van een ding, dat je voor tweehonderd punten gehuurd hebt? Hij ging dwars door het scherm heen alsof het niets dan lege ether was.'

'Hou toch je bek!' Tubal rukte de kasten voor de ruimtepakken open en kreunde. 'Het zijn allemaal Arcturische modellen. Ik had het moeten controleren. Kun jij een van deze aan, Sefan?'

'Misschien.' De Vegaan krabde bedenkelijk achter zijn oor.

Vijf minuten later slingerde Tubal zich in de luchtsluis en Sefan kwam, onhandig strompelend, achter hem aan. Het duurde een half uur voor ze terugkeerden.

Tubal zette zijn helm af. 'Tableau!'

Wri Forases adem stokte. 'Bedoel je... dat het voor elkaar is?'

De Arcturiër schudde zijn hoofd. 'We kunnen het repareren, maar het zal tijd kosten. De radio is definitief kapot, dus we kunnen geen hulp krijgen.'

'Hulp krijgen?' Forase keek geschokt. 'Dat is wel het laatste wat we nodig hebben. Hoe zouden we uit moeten leggen waarom we in het Spicastelsel zitten? Als we radio-oproepen uitzenden kunnen we net zo goed gelijk zelfmoord plegen. Zolang we zonder hulp terug kunnen komen zitten we goed. Nog een paar colleges verzuimen is nou ook zo erg niet.'

Sefans stem kwam somber: 'Maar hoe moet het met die paniekerige Aardmensen daar op Spica IV?'

Forase opende zijn mond maar zei geen woord. Zijn mond klapte weer dicht, en als ooit een humanoïde er ellendig uitgezien heeft, dan was dat Forase wel.

Maar dat was nog maar het begin.

Het kostte anderhalve dag om de krachtlijnen van het oude gammele ruimteschip te ontwarren. Het kostte nog twee dagen om de snelheid te verminderen tot een punt waarop ze veilig terug konden keren. En het kostte hun vier dagen om naar Spica IV terug te keren. Totaal: acht dagen.

Toen het schip opnieuw boven de plek zweefde waar ze de Aardmensen achtergelaten hadden, was het midden in de morgen, en het gezicht van Tubal, toen hij voor de televisie het gebied inspecteerde, was een studie waard. Even later verbrak hij een stilte die allang onhoudbaar geworden was.

'Ik geloof dat we iedere stommiteit uitgehaald hebben die er mogelijkerwijs maar uit te halen viel. We hebben ze precies aan de rand van een inboorlingendorp afgezet. Er is geen spoor van de Aardmensen te zien.'

Sefan schudde treurig zijn hoofd. 'Dat ziet er niet best uit.'

Tubal begroef zijn hoofd helemaal tot aan zijn ellebogen in zijn lange armen.

'Dat is het einde. Als ze zich al niet doodgeschrokken zijn, dan zullen de inlanders ze wel te pakken gehad hebben. Verboden zonnestelsels binnendringen is al erg, maar dit is regelrecht moord, denk ik.'

'Wat we moeten doen,' zei Sefan, 'is naar beneden gaan en erachter zien te komen of er nog overlevenden zijn. Dat zijn we toch zeker wel aan ze verplicht. Daarna...'

Hij slikte. Forase maakte fluisterend de zin af.

'Daarna, van de universiteit getrapt, psychorevisie - en levenslange handenarbeid.'

'Vergeet dat maar!' blafte Tubal. 'Dat zullen we nog wel zien als het zover is.'

Langzaam, uiterst langzaam cirkelde het schip naar omlaag en kwam tot stilstand op de rotsige plek waar ze, acht dagen eerder, tien Aardmensen achtergelaten hadden.

'Hoe pakken we die inboorlingen aan?' vroeg Tubal met opgetrokken wenkbrauwribbels (daar groeide natuurlijk geen haar op) aan Forase. 'Vooruit, man, geef eens een nummertje subhumanoïde psychologie weg. We zijn maar met ons drieën en ik wil geen moeilijkheden.'

Forase haalde zijn schouders op en zijn donzige gezicht rimpelde zich, verslagen. 'Daar zat ik net aan te denken, Tubal. Ik weet het niet.'

'Wat!' barstten Sefan en Tubal gelijktijdig uit.

'Niemand weet er iets van,' voegde de Denebiër er haastig aan toe. 'Dat is waar. Per slot van rekening laten we geen subhumanoïden in de Federatie toe voor ze volledig beschaafd zijn, en tot het zover is houden we ze in quarantaine. Denk je soms dat we veel gelegenheid hebben om hun psychologie te bestuderen?'

De Arcturiër liet zich zwaar in zijn stoel vallen. 'Dit gaat er hoe langer hoe beter uitzien. Denk, donsgezicht, wil je? Doe een voorstel!'

Forase krabde zich op zijn hoofd. 'Tja... eh... het beste wat we doen kunnen is ze als normale humanoïden behandelen. Als we langzaam op ze toekomen, met uitgespreide handen, geen onverwachte bewegingen maken en kalm blijven, dan zouden we het moeten kunnen redden. Maar denk erom, ik zeg we zouden moeten. Zeker ben ik er niet van.'

'Laten we maar gaan, en naar de hel met die zekerheid,' drong Sefan ongeduldig aan. 'Veel doet het er trouwens niet toe. Als ik hier koud gemaakt word, hoef ik tenminste niet naar huis terug.' Er kwam een gekwelde trek op zijn gezicht. 'Als ik eraan denk wat mijn familie wel zeggen zal...'

Ze stapten uit het schip en snoven de atmosfeer van Spica's vierde planeet op. De zon was op zijn hoogtepunt en zweefde onheilspellend boven hun hoofd als een reusachtige oranje basketbal. Verder weg in de bossen klonk eenmaal het knarsende gekras van een vogel. Een absolute stilte heerste.

'Oef!' zei Tubal, met zijn handen in zijn zij.

'Het is om van in slaap te vallen. Geen spoor van leven. Welke kant is het dorp nou?'

Daar werd een drievoudig debat over gehouden, maar dat duurde niet lang. Met de Arcturiër voorop en de twee anderen achter hem aan liepen ze de helling af in de richting van het verspreid groeiende bos.

Toen ze er een meter of dertig in waren, begonnen de bomen te leven doordat een hele zwerm inlanders zich geluidloos uit de overhangende takken liet vallen. Wri Forase ging al bij het allereerste begin van de lawine tegen de vlakte. Bill Sefan wankelde, wist nog even stand te houden en viel toen ook met een gegrom achterover.

Alleen de reusachtige Myron Tubal bleef overeind staan. Met wijd gespreide benen en veel schor geschreeuw sloeg hij links en rechts om zich heen. De aanvallende inboorlingen raakten hem en sprongen onmiddellijk van hem af als waterdruppels van een ronddraaiend vliegwiel. Hij organiseerde zijn verdediging volgens het principe van de windmolen en zorgde dat hij in de rug gedekt was door een boom.

Maar daar maakte hij een grote fout. Op de laagste tak van die boom zat een inboorling die een tikkeltje voorzichtiger en slimmer was dan zijn kameraden. Tubal had al gemerkt dat de inlanders voorzien waren van een stevige, gespierde staart, en dat had hij in zijn oren geknoopt. Van alle rassen in de Melkweg was er verder nog maar één, Homo Gamma Cepheus, dat een staart bezat. Maar wat hij niet merkte was dat het grijpstaarten waren.

Daar kwam hij nu vrijwel onmiddellijk achter, want de inboorling in de tak boven zijn hoofd liet zijn staart in een grote krul naar beneden komen, sloeg hem in een flitsende beweging om Tubals nek en trok aan.

De Arcturiër sloeg in doodsnood wild om zich heen, en de bestaarte aanvaller werd van zijn boom geslingerd. Maar de inboorling, die met zijn hoofd naar beneden hing en met geweldige zwaaien in het rond geslingerd werd, bleef vasthouden en verstevigde zijn staartgreep gestadig.

De wereld werd zwart. Tubal was al bewusteloos voor hij tegen de grond sloeg.

Langzaam kwam Tubal bij, zich op een onaangename manier bewust van de stekende stijfheid in zijn nek. Vergeefs probeerde hij die stijfheid weg te wrijven, en het duurde wel enkele ogenblikken voor het tot hem doordrong dat hij stevig vastgebonden was. Daar schrok hij zo van dat hij weer helemaal bij zijn positieven kwam. Het eerste dat tot hem doordrong was dat hij op zijn buik lag; het tweede, dat er een verschrikkelijk lawaai om hem heen was; het derde, dat Sefan en Forase naast hem vastgebonden lagen... en het laatste, dat hij zijn banden niet kon verbreken.

'Hé, Sefan, Forase! Kunnen jullie me horen?'

Het was Sefan die vrolijk antwoordde: 'Ouwe Draconische bok die je bent! We dachten al dat je voor eeuwig buiten westen was.'

'Zo gauw ga ik niet dood,' bromde de Arcturiër. 'Waar zijn we?'

Er volgde een korte stilte.

'In het inboorlingendorp, denk ik, 'zei Wri Forase somber. 'Heb je ooit zo'n lawaai gehoord? Die trommel is nog geen minuut stil geweest sinds ze ons hier neergegooid hebben.'

'Heb je iets gezien van de...'

Handen werden op Tubal gedrukt, en hij voelde dat hij omgedraaid werd. Hij zat nu rechtop en zijn nek deed erger pijn dan ooit. Bouwvallige hutten van riet en groene houtblokken glansden in de vroege namiddagzon. In een kring om hen heen stonden donkerhuidige inboorlingen met lange staarten zwijgend toe te kijken. Het moesten er wel honderden zijn, allemaal met veren hoofdtooi en korte, van gemene weerhaken voorziene speren.

Hun ogen waren gericht op de rij figuren die geheimzinnig op de voorgrond gehurkt zaten, en daar richtte Tubal nu zijn woedende blik op. Het was wel duidelijk dat zij de leiders van de stam waren. Ze waren in opzichtige, met franje versierde gewaden van slecht gelooide huiden gekleed en hun uiterlijk werd nog des te imponerender door de hoge houten maskers die ze droegen, en die als karikaturen van het menselijk gezicht beschilderd waren.

Met afgemeten stappen kwam de gemaskerde gruwel die het dichtst bij de humanoïden gezeten had op hen toe.

'Hallo,' zei het monster, en het masker bewoog op en neer. 'Zo gauw alweer terug?'

Een hele tijd lang zeiden Tubal en Sefan geen woord, terwijl Wri Forase een langdurige hoestbui kreeg.

Eindelijk haalde Tubal diep adem. 'Jij bent zeker een van de Aardmensen, niet?'

'Precies. Ik ben Al Williams. Noem me maar Al.'

'Hebben ze jou nog niet gedood?'

Williams glimlachte blij. 'Ze hebben niemand gedood. Integendeel. Heren,' hij maakte een overdreven buiging, 'mag ik u voorstellen, de nieuwe stam... eh... goden.'

'De nieuwe stam wát? bracht Forase er uit. Hij hoestte nog steeds.

'Eh... goden. Sorry, maar ik ken het Galactische woord voor god niet.'

'Wat stellen jullie "goden" eigenlijk voor?'

'Wij zijn een soort bovennatuurlijke wezens, objecten die vereerd moeten worden. Snap je het dan niet?'

De humanoïden keken ongelukkig voor zich uit.

'Jazeker,' grinnikte Williams. 'Wij zijn mensen met grote macht.'

'Waar heb je het eigenlijk over?' riep Tubal verontwaardigd. 'Waarom zouden zij denken dat jullie grote macht hebben? Jullie Aardmensen komen nog niet eens aan het fysiek gemiddelde toe, bij lange na niet!'

'Het gaat om de psychologische aanpak,' legde Williams uit. 'Als ze ons in een groot, blinkend voertuig zien landen dat op geheimzinnige wijze door de lucht reist, en dan in een explosie van raketvlammen weer opstijgt, dan moeten ze ons wel als bovennatuurlijk beschouwen. Dat is gewoon elementaire barbaarse psychologie.'

Forases ogen leken wel haast uit hun kassen te vallen toen Williams verderging.

'Tussen haakjes, waar werden jullie eigenlijk door opgehouden? Wij dachten dat het een soort ontgroening was, en dat was toch ook zo, niet?'

'Zeg,' viel Sefan hem in de rede, 'ik geloof dat je ons een heleboel lulkoek probeert te verkopen! Als die lui dachten dat jullie goden waren, waarom denken ze dat dan niet van ons? Wij hoorden toch ook bij het schip, en...'

'Daar kwamen wij tussenbeide,' zei William. 'Wij hebben hen - met behulp van plaatjes en gebarentaal - uitgelegd dat jullie duivels waren. Toen jullie eindelijk terugkwamen - en verrek wat waren we blij toen we dat schip weer naar beneden zagen komen - toen wisten ze wat hun te doen stond.'

'Wat zijn "duivels"?' vroeg Forase, met niet weinig ontzag in zijn stem.

Williams zuchtte. 'Weten jullie Melkwegmensen dan helemaal niets?'

Tubal verdraaide langzaam zijn pijnlijke nek.

'Als jullie ons eens op lieten stijgen?' mopperde hij. 'Ik heb een stijve nek.'

'Waarom zo'n haast? Uiteindelijk zijn jullie hier gebracht om ter ere van ons geofferd te worden.'

'Geofferd!'

'Reken maar. Met messen worden jullie in stukken gesneden.'

Er viel een stilte vol afgrijzen. 'Bij ons moet je niet met van dat kometengelul aankomen!' wist Tubal er eindelijk uit te brengen. 'Wij zijn geen Aardmensen die in paniek raken of bang worden, zie je.'

'O, dat weten we, ja! Ik zou jullie voor geen goud voor de gek willen houden. Maar de eenvoudige, gewone wildenpsychologie is altijd wel in voor een klein mensenoffer, en...'

Sefan worstelde met zijn touwen en probeerde zich woedend op Forase te storten.

'Ik dacht dat jij gezegd had dat niemand iets van sub-humanoïde psychologie afwist! Je probeerde een smoesje te vinden voor je onwetendheid, niet, verschrompelde, donsharige, bologige zoon van een Vegaanse bastaardhagedis! We zitten nu mooi in de rotzooi!'

Forase deinsde terug. 'Hé, wacht nou eventjes!'

Williams besloot dat de grap nu lang genoeg geduurd had.

'Kalm aan maar,' suste hij. 'Die mooie ontgroening van jullie heb je zelf mooi op je eigen kop terug gehad - schitterend gewoon - maar we zijn niet van plan het te ver door te drijven. Ik geloof dat we nu wel genoeg lol van jullie beleefd hebben. Sweeney is nu bij het opperhoofd om hem uit te leggen dat we weggaan en jullie drieën meenemen. Eerlijk gezegd ben ik blij als we er vandoor kunnen... Wacht eventjes, Sweeney roept me.'

Toen Williams een paar ogenblikken later terug kwam had hij een eigenaardige uitdrukking op zijn gezicht, dat een beetje groenachtig van tint geworden was. Het werd zelfs iedere seconde groener.

'Het begint ernaar uit te zien,' bracht hij er schor uit, 'dat onze tegenontgroening weer op onze eigen kop terechtkomt. Het opperhoofd staat op het offerfeest!'

Een broeierige stilte ontstond, waarin de drie humanoïden over de situatie nadachten. Gedurende verscheidene ogenblikken kon geen van hen een woord uitbrengen.

'Ik heb tegen Sweeney gezegd,' voegde Williams er somber aan toe, 'dat hij terug moet gaan en het opperhoofd vertellen dat er iets verschrikkelijks met zijn stam gebeuren zal als hij niet doet wat wij zeggen. Maar dat is louter bluf en het kan best zijn dat hij er niet in trapt. Eh... het spijt me, jongens, maar ik ben bang dat we te ver gegaan zijn. Als het er recht beroerd uit begint te zien snijden we jullie wel los en dan vechten we allemaal mee.'

'Maak ons nu liever los,' bromde Tubal, wiens bloed stolde. 'Laten we hier een eind aan maken!'

'Wacht!' riep Forase fel. 'Laat de Aardman maar eens wat van zijn psychologie uit proberen. Ga je gang, Aardman. Denk maar flink na!'

Williams dacht tot zijn hersens pijn begonnen te doen.

'Weet je,' zei hij een beetje zwakjes, 'we zijn wel wat van ons goddelijke prestige kwijtgeraakt sinds we niet in staat bleken om de vrouw van het opperhoofd te genezen. Ze is gisteren gestorven.' Hij knikte afwezig. 'Wat wij nodig hebben is een indrukwekkend wonder. Eh... hebben jullie niet wat in je zak?'

Hij knielde naast hen neer en begon te zoeken. Wri Forase had een schrijfnaald, een notitieboekje, een fijne kam, wat anti-jeukpoeder, een pakje punten en nog zo het een en ander. Sefan had een verzameling van het zelfde oninteressante materiaal.

Maar uit Tubals zak haalde Williams tenslotte een klein zwart, pistoolachtig voorwerp met een zware handgreep en een korte loop.

'Wat is dat?'

Tubal fronste zijn voorhoofd. 'Heb ik daar de hele tijd bovenop gezeten? Dat is een laspistool dat ik gebruikt heb om een meteoorlek in ons schip te maken. Het werkt niet meer. De energie is bijna op.'

Williams ogen fonkelden ineens. Zijn hele lichaam werd gegalvaniseerd van opwinding.

'Dat denk jij! Jullie Melkwegmensen kijken nooit verder dan je neus lang is. Waarom kom je niet eens een tijdje op Aarde zitten om eens wat nieuwe gezichtspunten op te doen?'

Williams holde naar zijn medesamenzweerders.

'Sweeney,' brulde hij, 'zeg tegen dat verdomde apenstaartopperhoofd dat ik over één seconde kwaad word en de hele hemel over zijn hoofd naar beneden trek. Hou je taai!'

Maar het opperhoofd wachtte de boodschap niet af. Hij maakte een uitdagend gebaar en de inboorlingen zetten een verenigde stormaanval in. Tubal brulde, en zijn spieren worstelden krakend tegen de touwen. Plotseling kwam het laspistool in Williams hand met een flits tot leven en spoot zijn zwakke energie naar buiten.

De dichtstbijzijnde hut ging in vlammen op. Daarna nog een - en nog een - en de vierde - en toen gaf het laspistool de geest.

Maar dat was genoeg. Geen inboorling bleef staan. Ze wierpen zich allemaal in het stof, jammerend en krijsend om vergeving. Het opperhoofd jammerde en krijste het hardst van allemaal.

'Vertel het opperhoofd,' zei Williams tegen Sweeney, 'dat dit nog maar een klein, onbetekenend voorbeeldje is van wat wij met hem denken te doen!'

Voor de humanoïden voegde hij er, terwijl hij de riemen van ongelooid leer waarmee ze vastgebonden waren doorsneed, nog zelfvoldaan aan toe:

'Alleen maar een beetje eenvoudige, doodgewone wildenpsychologie.'

Pas toen ze weer in hun schip en al goed en wel in de ruimte waren legde Forase zijn trots af.

'Maar ik dacht dat de Aardmensen nooit de mathematische psychologie ontwikkeld hadden! Hoe wist je dat allemaal, al die subhumanoïde materie? Niemand in de hele Melkweg is nog zover gekomen!'

'Tja,' zei Williams grijnzend, 'we hebben wel een zekere praktische kennis van de werking van de onbeschaafde geest. Zie je, wij komen uit een wereld waar de meeste mensen bij wijze van spreken nog onbeschaafd zijn. Dus we moeten het wel weten!'

Forase knikte langzaam. 'Jullie geschifte Aardmensen! Enfin, iets hebben we tenminste van dit kleine voorval geleerd.'

'Wat dan?'

'Zorg,' zei Forase, en hij ging weer tot het Aardse slang over, 'dat je nooit herrie met een stelletje mafkikkers krijgt. Ze kunnen weleens nog maffer zijn dan je denkt!'

Toen ik, terwijl ik bezig was dit boek voor te bereiden, mijn verhalen nog eens doornam, merkte ik dat 'De ontgroening' het enige gepubliceerde verhaal was waarvan ik me niet meer dan de titel kon herinneren. Zelfs toen ik het helemaal overlas kon ik er niets van thuisbrengen. Als ze me het verhaal hadden laten lezen zonder dat mijn naam erbij stond en ze me gevraagd hadden de auteur te raden, dan had ik waarschijnlijk met mijn mond vol tanden gestaan. Dat wil misschien toch wel iets zeggen.

Toch heb ik de indruk dat het verhaal als achtergrond 'Homo Sol' heeft.

Een ander verhaal bracht me meer geluk met Fred Pohl, namelijk Super-Neutron' ('Superneutron'), dat ik aan het eind van dezelfde februarimaand schreef waarin ik 'Masks' en 'De ontgroening' geschreven heb. Op 3 maart 1941 leverde ik het bij hem in en op 5 maart nam hij het aan.

In die tijd, nog geen drie jaar nadat ik voor het eerst een verhaal ingeleverd had, begon ik kennelijk nogal ongeduldig te worden wat afwijzingen betrof. Het nieuws van het aannemen van 'Superneutron' wordt tenminste in mijn dagboek begroet met een: 'Het werd zo langzamerhand tijd dat ik eens iets verkocht, vijf en een halve week sinds de laatste keer.'

Het superneutron

Op de zeventiende vergadering van het Voorname Genootschap van Ananias kregen we de grootste schrik van ons collectieve leven en kozen als gevolg daarvan Gilbert Hayes tot voorzitter voor het leven.

Het genootschap is niet groot. Voor de verkiezing van Hayes waren we maar met ons vieren: John Sebastian, Simon Murfree, Morris Levin en ikzelf. Op de eerste zondag van iedere maand ontmoetten we elkaar voor de lunch, en bij die maandelijkse gelegenheden wettigden we de naam van ons Genootschap door om de rekening te spelen op grond van ons talent om te liegen.

Het was een heel ingewikkelde procedure, met strenge parlementaire regels. Op iedere bijeenkomst vertelde het lid dat aan de beurt was een ongelooflijk verhaal, en daar waren dan twee voorwaarden aan verbonden. Zijn verhaal moest een verschrikkelijke, ingewikkelde, fantastische leugen zijn; en het moest toch klinken alsof het waar was. De leden mochten ieder punt van het verhaal aanvallen door vragen te stellen of verklaringen te eisen, en dat deden ze dan ook.

Wee de verteller die niet alle vragen onmiddellijk beantwoordde, of die in zijn antwoorden in een tegenstrijdigheid verstrikt raakte. Dan was de rekening voor hem! Het financiële verlies was maar gering; maar de schande groot.

En toen kwam die zeventiende bijeenkomst - en Gilbert Hayes. Hayes was een van de verscheidene niet-leden die zo nu en dan aan de bijeenkomsten deelnamen om naar het leugenachtige natafelen te luisteren, waarbij hij zijn eigen rekening betaalde en vanzelfsprekend niet actief deel mocht nemen; maar bij deze gelegenheid was hij, afgezien van de echte leden, de enige aanwezige.

De lunch was afgelopen, ik was tot voorzitter verkozen (het was trouwens mijn beurt om voor te zitten), en nadat de notulen voorgelezen waren boog Hayes zich ineens naar voren en zei doodkalm: 'Ik zou vandaag graag eens een kansje willen wagen, heren.'

Ik fronste mijn voorhoofd: 'In de ogen van het genootschap bestaat u niet, meneer Hayes. Het is voor u onmogelijk om deel te nemen.'

'Laat me dan alleen een verklaring afleggen,' antwoordde hij. 'Vanmiddag om precies zeventien en een halve minuut over twee komt er een einde aan het Zonnestelsel.'

Er ontstond een verschrikkelijke beroering, en ik keek op de elektrische klok die tegenover het televisietoestel stond. Het was één uur veertien n.m.

Aarzelend zei ik: 'Als u iets hebt om die uitzonderlijke verklaring te bevestigen, dan zou dat hoogst interessant zijn. Vandaag is meneer Levin aan de beurt, maar als hij bereid is afstand van zijn beurt te doen, en als de rest van het genootschap het daarmee eens is...'

Levin knikte glimlachend, en de anderen volgden zijn voorbeeld.

Ik klopte met de voorzittershamer: 'Meneer Hayes heeft het woord.'

Hayes stak zijn sigaar op en zat er peinzend naar te staren. 'Ik heb maar weinig meer dan een uur, heren, maar ik zal bij het begin beginnen, dat zich ongeveer vijftien jaar geleden afspeelt. In die tijd was ik, hoewel ik later mijn ontslag genomen heb, astrofysicus aan het observatorium van Yerkes, jong, maar veelbelovend. Ik was bijna de oplossing op het spoor van een van die eeuwige raadsels van de astrofysica - de oorsprong van de kosmische stralen - en was vol ambitie.'

Hij zweeg een ogenblik, en vervolgde op een andere toon: 'Weet u, het is eigenaardig dat we ondanks onze enorme wetenschappelijke vooruitgang in de afgelopen twee eeuwen nooit die mysterieuze oorsprong of de al even mysterieuze reden voor de explosie van een ster gevonden hebben. Dat zijn de twee eeuwige raadsels en tegenwoordig weten we er nog even weinig van als in de dagen van Einstein, Eddington en Millikan.

En toch dacht ik, zoals ik al zei, dat ik de kosmische straal bij zijn staart had; daarom trachtte ik mijn theorieën door observatie te verifiëren, en daartoe moest ik de ruimte in gaan. Maar dat was nog niet zo eenvoudig; het was in 2129, ziet u, vlak na de laatste oorlog, en het observatorium was zo ongeveer geruïneerd, zoals wij allemaal, niet waar?

Ik maakte er het beste van wat er van te maken was. Ik huurde een oud tweedehands model '07, stouwde er mijn apparatuur in en ging er in mijn eentje op uit. Wat meer is, ik moest heimelijk de haven uitsluipen zonder uitklaringspapieren, want ik had geen zin om al die bureaucratische rompslomp door te moeten maken waar het bezettingsleger me aan onderworpen zou hebben. Het was illegaal, maar ik moest mijn gegevens hebben, dus koerste ik rechthoekig op de ecliptica de ruimte in, ongeveer in de richting van de zuidelijke hemelpool, en liet Sol een goede anderhalf miljard kilometer achter me.

De reis die ik maakte, en de gegevens die ik verzamelde zijn van geen belang. Ik heb van geen van beide ooit verslag uitgebracht. Maar de planeet die ik vond, dat is het verhaal.'

Op dit moment trok Murfree die borstelige wenkbrauwen van hem op en bromde: 'Ik zou de heer willen waarschuwen, meneer de voorzitter. Geen enkel lid heeft het tot nu toe met een gefingeerde planeet kunnen redden.'

Hayes glimlachte grimmig: 'Ik waag mijn kans. - Om verder te gaan; op de achttiende dag van mijn reis ontdekte ik voor het eerst de planeet als een kleine oranje schijf ter grootte van een erwt. Vanzelfsprekend is een planeet in die streek van de ruimte wel een hele sensatie. Ik koerste er op af; en kwam onmiddellijk tot de ontdekking dat ik zelfs nog niet tot de buitenste buitenkant van het zonderlinge karakter van die planeet doorgedrongen was. Dat hij daar bestond was op zichzelf al een fenomeen, maar daar kwam ook nog bij dat hij absoluut geen zwaartekrachtsveld had.'

Levins wijnglas viel kletterend op de grond. 'Meneer de voorzitter,' bracht hij er met moeite uit, 'ik eis de onmiddellijke diskwalificatie van deze heer. Er kan geen massa bestaan zonder de ruimte in zijn omgeving te vervormen en daardoor een zwaartekrachtveld te creëren. Hij heeft een onmogelijke verklaring afgelegd, en behoort daarom gediskwalificeerd te worden.' Zijn gezicht was rood van woede.

Maar Hayes hief zijn hand op: 'Ik verzoek om nog wat tijd, meneer de voorzitter. De verklaring zal te zijner tijd komen. Die uitleg nu te geven zou de zaak alleen maar ingewikkelder maken. Mag ik alstublieft verdergaan?'

Ik besloot: 'Gezien de aard van uw verhaal ben ik bereid toegeeflijk te zijn. Het uitstel is toegestaan, maar vergeet u alstublieft niet dat tenslotte toch om een uitleg verzocht zal worden. Wanneer u die niet geeft, verliest u.'

'Goed,' zei Hayes. 'Voor het ogenblik zult u mijn verklaring dat de planeet absoluut geen zwaartekracht had eenvoudig aan moeten nemen. Dat staat vast, want ik had een volledige astronomische uitrusting op mijn schip, en hoewel mijn instrumenten zeer gevoelig waren, registreerden ze niets dan nul.

Dat ging ook omgekeerd op, want de planeet werd ook niet door de zwaartekracht van andere massa's beïnvloed. Weer wil ik met nadruk verklaren dat hij absoluut geen enkele invloed ondervond. Dat kon ik toen nog niet vaststellen, maar latere observatie over een periode van jaren toonde aan dat de planeet zich in een kaarsrechte baan en met een constante snelheid voortbewoog. Aangezien hij zich wel degelijk binnen de invloedssfeer van de Zon bevond, toonde het feit dat zijn baan niet elliptisch en evenmin hyperbolisch was, en dat hij, hoewel hij de Zon naderde, zijn snelheid niet verhoogde, onomstotelijk aan dat hij onafhankelijk van de zwaartekracht van de zon was.'

'Wacht eens eventjes, Hayes.' Sebastian keek zo dreigend dat zijn gouden kies blikkerde. 'Wat hield die wonderbaarlijke planeet bijeen? Hoe kwam het dat hij zonder zwaartekracht niet verbrokkelde en uiteen dreef?'

'In de eerste plaats louter inertie!' kwam onmiddellijk het antwoord. 'Er was niets om hem uit elkaar te trekken. Een botsing met een ander lichaam van vergelijkbare afmetingen zou het misschien voor elkaar gekregen hebben, afgezien nog van de mogelijkheid dat er een andere samenbindende kracht bestond, die typerend voor die planeet was.'

Hij zuchtte en vervolgde: 'Daarmee heb ik nog niet alles verteld van de eigenschappen van dat lichaam. Zijn rood-oranje kleur en zijn geringe weerkaatsingsvermogen of albedo, brachten me op een ander spoor, en toen deed ik de verbazingwekkende ontdekking dat de planeet voor het volledige elektromagnetische spectrum, van radiogolven tot kosmische stralen, transparant was. Alleen in het gebied van de rode en gele fractie van de zichtbare lichtoctaaf was hij redelijk ondoorschijnend. Vandaar zijn kleur.'

'Waarom was dat?' wilde Murfree weten.

Hayes keek mij aan: 'Dat is een onredelijke vraag, meneer de voorzitter. Ik ben van mening dat men mij evengoed zou kunnen vragen uit te leggen waarom glas volkomen transparant is voor alles wat boven of beneden het ultraviolette gebied ligt, zodat hitte, licht en röntgenstralen er doorheen gaan, terwijl het ondoordringbaar voor het ultraviolette licht zelf blijft. Dit soort zaken is een eigenschap van de substantie zelf en moet als zodanig zonder uitleg aanvaard worden.'

Ik hanteerde mijn voorzittershamer: 'Vraag als niet ter zake dienende verklaard!'

'Ik teken bezwaar aan,' verklaarde Murfree. 'Hayes heeft niet gezegd waar het op aan komt. Niets is volkomen transparant. Glas van voldoende dikte zal zelfs kosmische stralen tegenhouden. Wilt u soms beweren dat blauw licht, of warmte bijvoorbeeld, dwars door een hele planeet heen zouden gaan?'

'Waarom niet?' antwoordde Hayes. 'Dat in uw ervaring geen volledige transparantie voorkomt wil nog niet zeggen dat het helemaal niet bestaat. Er is in elk geval geen enkele wetenschappelijke wet die dat ontkent. Deze planeet was volkomen transparant op één klein gebied van het spectrum na. Dat is een vaststaand, op waarnemingen berustend feit.'

Mijn voorzittershamer bonkte weer: 'Uitleg voldoende verklaard. Ga verder, Hayes.'

Zijn sigaar was uitgegaan en hij stopte even om hem weer aan te steken. Toen: 'In andere opzichten was de planeet normaal. Hij had niet helemaal de omvang van Saturnus, de middellijn lag misschien ergens halverwege tussen die van die eerste en Neptunus in. Latere experimenten toonden aan dat hij massa bezat, hoewel het moeilijk was precies te weten te komen hoeveel, maar zeker meer dan tweemaal die van Aarde. Door die massa bezat hij de gebruikelijke eigenschappen inertie en versnelling, maar geen zwaartekracht.'

Het was nu één uur vijfendertig.

Hayes volgde mijn blik en zei: 'Ja, we hebben nog maar drie kwartier. Ik zal voortmaken!... Vanzelfsprekend zette die zonderlinge planeet me aan het denken en dat, samen met het feit dat ik al bepaalde theorieën over kosmische stralen en novae ontwikkeld had, leidde tot een interessante oplossing.'

Hij haalde eens diep adem: 'Stel u - als u kunt - onze kosmos eens voor als een wolk van, enfin, van superatomen die..

'Neem me niet kwalijk,' riep Sebastiaan, terwijl hij opstond, 'maar bent u soms van plan om uw verklaring te baseren op het vaststellen van analogieën tussen sterren en atomen, of tussen zonnestelsels en elektronische kringlopen?'

'Waarom vraagt u dat?' vroeg Hayes kalm.

'Omdat ik, als u dat inderdaad van plan bent, onmiddellijke diskwalificatie vraag. Het geloof dat atomen miniatuurzonnestelsels zijn staat op één lijn met de Ptolemeïsche opvatting van het heelal. Dat denkbeeld is zelfs in de allereerste begintijd van de atoomtheorie nog nooit door verantwoordelijke wetenschapsmensen aanvaard.'

Ik knikte: 'Meneer heeft gelijk. Geen enkele analogie van die soort zal als onderdeel van de uiteenzetting worden toegestaan.'

'Ik teken bezwaar aan,' zei Hayes. 'U herinnert zich nog wel van uw schooltijd, als u de vakken elementaire fysica of scheikunde kreeg, dat bij de bestudering van de eigenschappen van gassen de leraar, ter verduidelijking van een bepaald punt, vaak beweerde dat de gasmoleculen uiterst kleine biljartballen waren. Wil dat zeggen dat gasmoleculen biljartballen zijn?'

'Nee,' gaf Sebastian toe.

'Het wil alleen maar zeggen,' vervolgde Hayes, 'dat gasmoleculen in sommige opzichten net zo handelen als biljartballen. Daarom kan men zich van de handelingen van de ene beter een beeld vormen door de handelingen van de ander te bestuderen. - Goed, ik probeer dus alleen maar een verschijnsel in ons sterrenheelal uiteen te zetten, en om te zorgen dat u er zich beter een beeld van kunt vormen vergelijk ik het met een soortgelijk en beter bekend verschijnsel in de wereld der atomen. Maar dat wil niet zeggen dat sterren vergrote atomen zijn.'

Hij had me overreed. 'Dit argument gaat op,' zei ik. 'U kunt verder gaan met uw uiteenzetting, maar als volgens het oordeel van de voorzitter de analogie vals wordt, zult u gediskwalificeerd worden.'

'Uitstekend,' stemde Haynes in, 'maar we zullen nu eerst even tot een ander punt overgaan. Kan iemand van u zich nog de eerste atoomkrachtcentrales van honderdzeventig jaar geleden herinneren, en hoe die werkten?'

'Ik geloof,' mompelde Levin, 'dat ze om energie te verkrijgen de klassieke methode van uraniumsplitsing gebruikten. Ze bombardeerden uranium met langzame neutronen en splitsten het in masurium, barium, gammastralen en nog meer neutronen, waarmee ze een cyclisch procédé instelden.'

'Juist! Goed, stel u nu eens voor dat het sterrenheelal in zeker opzicht te werk ging als-let wel, dit is een vergelijking, vat het vooral niet letterlijk op - als een lichaam dat samengesteld was uit uraniumatomen, en stel u nu eens voor dat dit sterrenuniversum van buiten af gebombardeerd werd met voorwerpen die in zeker opzicht op dezelfde wijze te werk gingen als die, waarop neutronen op atomaire schaal optreden.

Als zo'n superneutron een zon trof, zou die zon exploderen tot straling en nog meer superneutronen. Met andere woorden, een nova zou ontstaan.' Hij keek om zich heen, of soms iemand het niet met hem eens was.

'Kunt u dit idee op enigerlei manier staven?' wilde Levin weten.

'Op twee manieren; de ene is logisch, de andere berust op waarneming. Eerst de logische. Sterren bevinden zich in hoofdzaak in een evenwicht tussen materie en energie, en toch komt het voor dat ze, zonder dat zich enige waarneembare verandering voordoet, spectraal of anderszins, plotseling ontploffen. Een explosie wijst op onstabiliteit, maar waar? Niet in de ster zelf, want die had zich al miljoenen jaren in evenwicht bevonden. Ook niet vanuit een bepaald punt in het universum, want novae komen in gelijke concentratie door het hele universum heen voor. Dus, door eliminatie, alleen maar vanuit een punt buiten het heelal.

Ten tweede de waarneming. Ik ben een van die superneutronen tegengekomen!'

Murfree zei verontwaardigd: 'U bedoelt zeker die planeet zonder zwaartekracht die u tegenkwam?'

'Precies.'

'Waar maakt u dan uit op dat het een superneutron is? U kunt uw theorie niet als bewijs gebruiken, want u gebruikt de superneutron zelf om de theorie staande te houden. We mogen hier niet in een kringetje redeneren.'

'Dat weet ik,' zei Hayes stijfjes. 'Ik zal weer mijn toevlucht tot de logica nemen. De wereld der atomen bezit een cohesiekracht in de elektromagnetische lading van elektronen en protonen. De wereld der sterren bezit een cohesiekracht in de gravitatie. Die twee krachten lijken alleen maar op een heel algemene manier op elkaar. Zo zijn er bijvoorbeeld twee soorten elektrische ladingen, de positieve en de negatieve, maar er is maar één soort zwaartekracht - en zo zijn er ontelbare kleinere verschillen. Toch lijkt een analogie me in zoverre nog wel toelaatbaar. Een neutron op atomaire schaal is een massa zonder de atomaire cohesiekracht - elektrische lading. Een superneutron op stellaire schaal zou eigenlijk een massa zonder de stellaire cohesiekracht moeten zijn - zwaartekracht. Daarom lijkt het me, als ik een lichaam zonder zwaartekracht aantref, redelijk te veronderstellen dat het een superneutron is.'

'Beschouwt u dat als een streng wetenschappelijk bewijs?' vroeg Sebastian sarcastisch.

'Nee,' erkende Hayes, 'maar het is logisch, het komt met geen enkel wetenschappelijk feit dat ik ken in strijd en het blijkt een logische verklaring voor de novae te zijn. Dat moet toch voor het doel dat we nu voor ogen hebben voldoende zijn.'

Murfree keek strak naar zijn vingernagels: 'En waar koerst dat superneutron van u dan wel naar toe?'

'Ik zie dat u al vermoedt waar ik heen wil,' zei Hayes somber. 'Dat was nu juist wat ik me toen ook afvroeg. Vandaag om negeneneenhalve minuut over twee raakt het het Zonnekwadraat, en acht minuten later zal de straling die uit de explosie voortvloeit de Aarde volledig wegvagen.'

'Waarom hebt u daar geen melding van gemaakt?' snauwde Sebastian.

'Wat had het voor zin? Er was toch niets aan te doen. Wij kunnen astronomische massa's niet manipuleren. Alle energie waar Aarde over beschikt zou nog niet voldoende geweest zijn om dat grote lichaam van zijn baan te doen afwijken. In het Zonnestelsel zelf was geen enkele ontsnapping mogelijk, want Neptunus en Pluto zullen tegelijk met de andere planeten ook in gas overgaan, en het interstellaire reizen is nog niet mogelijk. Aangezien de mens niet onafhankelijk in de ruimte bestaan kan, is hij ten ondergang gedoemd.

Waarom zou ik dit dus bekend maken? Wat zouden de gevolgen geweest zijn als ik hen ervan overtuigd had dat ons doodvonnis getekend was? Zelfmoorden, misdaadgolven, orgiën, messiassen, evangelisten en alles wat er maar aan slechts en zinloos te bedenken valt. En, goed beschouwd, is de dood door een nova zo erg? Hij is ogenblikkelijk en gaaf. Om twee uur zeventien zit u hier nog. En om twee uur achttien bent u een massa verdund gas. Het is zo'n snelle, makkelijke dood, het is haast geen dood.'

Hierna volgde een langdurige stilte. Ik voelde me niet op mijn gemak. Er zijn leugens en leugens, maar dit klonk alsof het echt was. Haynes vertoonde niet dat lichte opkrullen van de bovenlip of die kleine schittering in het oog die blijk geeft van de triomf, een goeie verteld te hebben. Hij was dodelijk, dodelijk ernstig. Ik zag wel dat de anderen er net zo over dachten. Levin dronk met bevende hand zijn glas wijn leeg.

Eindelijk begon Sebastian luidruchtig te kuchen: 'Hoelang is het geleden dat u dat superneutron ontdekte, en waar was het?'

'Vijftien jaar geleden, op ruim anderhalf miljard kilometer van de Zon.'

'En al die tijd is het de Zon blijven naderen?'

'Ja; met een constante snelheid van ruim drie kilometer per seconde.'

'Precies, nu heb ik u!' Sebastian lachte bijna van opluchting. 'Waarom hebben de astronomen het in al die tijd niet kunnen ontdekken?'

'Mijn God,' antwoordde Hayes ongeduldig, 'het is wel duidelijk dat u geen astronoom bent. Welke gek zou er in de zuidelijke hemelpool naar een planeet gaan zoeken als die alleen maar in de ecliptica te vinden zijn?'

'Maar,' betoogde Sebastian, 'dat gebied is toch evengoed bestudeerd. Het is zelfs gefotografeerd.'

'Natuurlijk! Voor zover ik weet is het superneutron wel honderdmaal gefotografeerd - wel duizendmaal als u wilt - hoewel de zuidelijke pool het minst geobserveerde gebied van de hemel is. Maar hoe valt het van een ster te onderscheiden? Met zijn geringe albedo is het wat helderheid betreft nooit meer dan een ster van de elfde grootte geweest. Het is trouwens in alle gevallen al moeilijk genoeg om wat voor planeet ook op te sporen. Uranus was al vele malen gezien voordat Herschel zich realiseerde dat het een planeet was. Wat Pluto betreft heeft het jaren geduurd voor ze hem vonden, zelfs toen ze er naar zochten. Vergeet ook niet dat het, zonder zwaartekracht, geen planetaire storingen veroorzaakt, en dat het ontbreken daarvan de duidelijkste aanwijzing voor zijn aanwezigheid uitschakelt.'

'Maar,' hield Sebastian wanhopig vol, 'naarmate het dichter bij de Zon kwam, zou ook zijn ogenschijnlijke omvang toe moeten nemen en zou het dus door een telescoop als een duidelijk waarneembare schijf zichtbaar moeten worden. Hoe zwak het licht dat het weerkaatst ook zijn mag, het zou toch zeker de sterren erachter verduisteren.'

'Dat is waar,' gaf Hayes toe. 'Ik wil niet beweren dat het door een werkelijk grondige kartering van het poolgebied niet ontdekt zou zijn, maar zo'n kartering heeft al lang geleden plaatsgevonden, en de tegenwoordige vluchtige speurtochten naar novae, vooral de spectrale typen enzovoort, zijn verre van grondig. Bovendien begint het superneutron, naarmate het dichter bij de Zon komt, alleen nog maar bij dageraad en avondschemering te verschijnen - op de manier van een avonden een morgenster - zodat observatie veel moeilijker wordt. En daarom is het inderdaad eenvoudig niet waargenomen - en dat is ook wat te verwachten viel.'

Weer volgde een stilte, en het drong tot me door dat mijn hart zwaar bonsde. Het was precies twee uur, en het was ons niet gelukt Hayes' verhaal te ontzenuwen. We zouden snel moeten bewijzen dat het een leugen was, want anders zou ik sterven van louter spanning. We keken allemaal naar de klok.

Levin bond de strijd aan. 'Het is wel een verbazend eigenaardige samenloop van omstandigheden dat het superneutron regelrecht op de Zon af zou koersen. Hoe groot is de kans dat het niet gebeurt? Denk erom, dat zou op hetzelfde neerkomen als het berekenen van de kans dat het verhaal niet waar is.'

Ik kwam tussenbeide: 'Dat is een onwettig bezwaar, meneer Levin. Het aanvoeren van de onwaarschijnlijkheid, hoe groot die ook zijn mag, is niet voldoende. Alleen volstrekte onmogelijkheid of het aanvoeren van inconsequentie kan diskwalificatie mogelijk maken.'

Maar Hayes wuifde met zijn hand: 'Dat zit wel goed. Laat me antwoorden. Als we een afzonderlijk superneutron en een afzonderlijke ster nemen, dan zijn de kansen op een frontale botsing bijna oneindig klein. Maar, statistisch gezien, als u maar genoeg superneutronen de ruimte inschiet, dan zou, mits er genoeg tijd is, iedere ster vroeg of laat getroffen moeten worden. In de ruimte moet het krioelen van de superneutronen - laten we zeggen één op iedere duizend kubieke parsecs - zodat ondanks de enorme afstanden tussen de sterren onderling en de betrekkelijk geringe omvang van de doelen, er alleen in onze Melkweg al twintig novae per jaar voorkomen, dat wil zeggen dat er jaarlijks twintig botsingen tussen superneutronen en sterren plaatsvinden.

De situatie is niet wezenlijk verschillend van die van uranium dat met gewone neutronen gebombardeerd wordt. Maar één neutron van wel honderd miljoen zal misschien een treffer blijken, maar mettertijd zal tenslotte iedere kern tot ontploffing gebracht worden. Als er buiten het universum denkende wezens bestaan die dit bombardement leiden - let wel, dit is louter een hypothese, en geen onderdeel van mijn betoog - dan is een jaar voor ons waarschijnlijk maar een oneindig kleine fractie van een seconde voor hen. Voor hen komen de treffers misschien wel met miljarden per één seconde van hen voor. Misschien wordt er dus wel zoveel energie ontwikkeld dat de materie waaruit dit heelal samengesteld is tot de gasvormige staat wordt verhit, of wat daar ook voor gasvormige staat door mag gaan. Het heelal breidt zich inderdaad uit, ziet u - als een gas.'

'Maar toch, dat nu het allereerste superneutron dat ons stelsel binnendringt uitgerekend regelrecht op de Zon af moet stevenen, dat lijkt toch wel...' Levin beëindigde zijn zin met een zwak gestamel.

'Grote hemel,' snauwde Hayes, 'wie zei u dat dit het eerste was? Er kunnen er in geologische tijden wel honderden door het stelsel getrokken zijn. In de afgelopen duizend jaar zijn er misschien een of twee doorgetrokken. Hoe moeten we dat weten? En zelfs wanneer een daarvan regelrecht op de Zon afkoerst, dan vinden de astronomen hem nog niet. Misschien is dit wel de enige die erin doorgedrongen is sinds de uitvinding van de telescoop, en voor die tijd, ja, vanzelfsprekend... En vergeet vooral niet dat ze, doordat ze geen zwaartekracht hebben, dwars door het midden van het stelsel heen kunnen gaan zonder enige invloed op de planeten uit te oefenen. Alleen een treffer op de Zon is merkbaar, en dan is het te laat.'

Hij keek op de klok: 'Twee uur vijf! We zouden het nu tegen de Zon moeten zien.' Hij stond op en trok het gordijn op. Het gele zonlicht stroomde binnen en ik verwijderde me van de stoffige lichtbaan. Mijn mond was zo droog als woestijnzand. Murfree wiste zijn voorhoofd af, maar de zweetdruppels overdekten ook zijn wangen en zijn hals.

Hayes haalde een aantal strookjes belichte fotonegatieven uit zijn zak en deelde ze rond: 'U ziet wel dat ik niet onvoorbereid gekomen ben.' Hij hield er een omhoog en tuurde erdoor naar de zon. 'Daar is het,' zei hij kalm. 'Volgens mijn berekeningen moest het omstreeks de tijd van de botsing met betrekking tot Aarde er net voor langs komen. Dat komt goed uit!'

Ik keek ook naar de Zon, en mijn hart sloeg over. Daar, heel duidelijk tegen het helle licht van de zon, was een klein, volmaakt rond zwart vlekje te zien.

'Waarom verdampt het niet?' stamelde Murfree. 'Het moet nu toch al haast in de atmosfeer van de Zon zijn.' Ik geloof niet dat hij probeerde Hayes' verhaal te weerleggen. Dat stadium was hij al voorbij. Hij wilde eenvoudig inlichtingen hebben.

'Ik zei u al,' legde Hayes uit, 'dat het transparant is voor vrijwel alle Zonnestraling. Alleen de straling die het absorbeert kan in hitte omgezet worden en dat is maar een heel gering percentage van alle straling die het ontvangt. Bovendien is het geen gewone materie. Het is waarschijnlijk ongevoeliger voor warmte dan welke materie op Aarde ook, en het oppervlak van de zon heeft een temperatuur van maar 6000 graden Celsius.'

Hij wees met zijn duim over zijn schouder: 'Het is negen en een halve minuut over twee, heren. Het superneutron is nu ingeslagen en de dood is onderweg. We hebben nog acht minuten.'

We waren helemaal verdoofd door iets dat gewoon een ondraaglijke angst was. Ik herinner me Hayes' stem, die op een volkomen vanzelfsprekende manier zei: 'Mercurius is net verdwenen!' Toen, een paar minuten later: 'Nu is Venus weg!' en tenslotte: 'Nog dertig seconden, heren!'

De seconden kropen voort, maar ten slotte waren ze toch voorbij, en toen nog eens dertig seconden, en nog eens ...

En op Hayes' gezicht verscheen een uitdrukking van groeiende verbijstering. Hij lichtte de klok op en staarde ernaar, tuurde toen nog eens door zijn negatief naar de zon.

'Het is weg!' Hij draaide zich om en keek ons aan: 'Het is ongelooflijk. Ik had er wel aan gedacht, maar durfde de atomaire analogie niet al te ver door te voeren. U weet wel dat niet alle atoomkernen ontploffen als ze door een neutron getroffen worden. Sommige, cadmium bijvoorbeeld, absorberen ze de een na de ander, zoals sponzen met water doen. Ik...'

Hij wachtte weer even, haalde toen diep adem en vervolgde mijmerend: 'Zelfs het zuiverste blokje uranium bevat nog sporen van alle andere elementen. En waar komt in een universum van biljoenen als uranium werkende sterren een zielig miljoentje cadmiumachtige sterren op neer? Op niets! Maar de Zon is een daarvan! Dat heeft de mensheid nooit verdiend!'

Hij praatte maar door, maar de opluchting had zich tenslotte meester van ons gemaakt en we luisterden al niet meer. Op een half hysterische manier kozen we Gilbert Hayes bij geestdriftige acclamatie tot voorzitter voor het leven, en kozen het verhaal tot de meest kolossale leugen die ooit verteld is.

Maar er is toch nog één ding dat me dwars zit. Hayes neemt zijn functie op voortreffelijke wijze waar; het genootschap is succesvoller dan ooit - maar toch geloof ik dat we hem eigenlijk hadden moeten diskwalificeren. Zijn verhaal voldeed wel aan de tweede voorwaarde: het klonk alsof het waar was. Maar ik geloof niet dat het aan de eerste voorwaarde voldeed.

Ik denk dat het werkelijk waar was!

Ik begon nu echt aan een serie te denken. 'Superneutron' was beslist bedoeld als het eerste in een lange reeks van uiterst knappe en vernuftige verhalen die op de bijeenkomsten van het Voorname Genootschap van Ananias verteld zouden worden. Maar het liep anders uit. Er is nooit een tweede verhaal gekomen, zelfs niet het begin ervan, zelfs niet het idee.

Omstreeks de tijd dat ik 'Superneutron' aan het schrijven was, in februari 1941, had ik van de splitsing van uranium gehoord en er zelfs tot in zekere bijzonderheden met Campbell over gesproken. Het lukte me, er in de loop van het verhaal op te zinspelen als 'de klassieke methode van uraniumsplitsing om energie te verkrijgen'. Ik had het ook over het metaal cadmium als een element dat neutronen absorbeert. Dat was niet kwaad voor een verhaal dat in 1941 verscheen, en ik haal het in het openbaar nog weleens aan om indruk te maken.

Maar vergeet niet dat ik in dezelfde alinea waarin ik het over uraniumsplitsing heb, ook over 'masurium' spreek. In werkelijkheid was masurium de naam die in 1926 aan element 43 gegeven werd, maar die ontdekking bleek later vals alarm te zijn. Het element werd pas werkelijk in 1937 ontdekt en kreeg toen de nu geaccepteerde naam 'technetium'. Ik maak dus de indruk dat ik jaren ver in de toekomst kon kijken en de splitsing van uranium al als een praktische energiebron kon zien, maar ik kon nog niet eens een paar jaar terug in het verleden kijken en de juiste naam voor element 43 zien.

Hiermee komen we op 17 maart 1941, en een van de belangrijkste keerpunten van mijn literaire loopbaan.

Tot op die dag had ik eenendertig verhalen geschreven. Daarvan had ik er af zeventien verkocht en ik zou er nog vier verkopen. Van al die verhalen zouden er misschien maar drie, en niet meer, een meer dan kortstondige waarde blijken te hebben, en dat waren de drie verhalen over positronische robots die ik tot dan toe geschreven had: 'Robbie', 'Reason' en 'Liar!'.

Als ik dus op mijn eerste drie jaren als schrijver terugkijk, dan kan ik mezelf alleen maar zien als een gestadig voortzwoegende en (misschien) veelbelovende derderangs schrijver. En wat meer is: als zodanig, en niet meer, beschouwde ik mezelf toen ook. Er was trouwens in die tijd niemand anders die me serieus als een potentiële ster van de eerste grootte in de hemelen van de science-fiction beschouwde - behalve misschien Campbell.

Hoe groot was dan de kans dat ik op 17 maart 1941 iets zou gaan zitten schrijven dat nu al dertig jaar lang door een verrassend aantal mensen beschouwd is als het meest opvallende klassieke korte verhaal van de in tijdschriften gepubliceerde science-fiction? Het was gewoon een van die dingen die eigenlijk met geen mogelijkheid konden gebeuren - en toch gebeurde het.

Het begon toen ik die dag Campbells kantoor binnenstapte en als gewoonlijk met een idee op de proppen kwam. Wat het was herinner ik me niet meer, maar wat het ook zijn mocht, hij wees het onmiddellijk af, niet omdat het zo'n slecht idee was maar omdat hij me iets wilde laten zien dat al het andere uit zijn gedachten verdrong. Hij was ergens een citaat van Ralph Waldo Emerson tegengekomen dat als volgt luidde: 'Als de sterren maar één nacht in duizend jaren zouden verschijnen, hoe zou men dan geloven en aanbidden, en voor vele generaties de herinnering aan de stad Gods bewaren!' (Noot: Weet iemand misschien in welk essay en in welk verband Emerson dit zegt? Zo nu en dan organiseer ik een oppervlakkige speurtocht door citatenboeken of een verzamelbundel van Emerson, maar ik heb het nog niet gevonden. Ik hoop dat het echt bestaat en dat ik het citaat juist weergegeven heb.)

Campbell vroeg me wat er volgens mij gebeuren zou als de sterren maar met heel lange tussenpozen verschijnen zouden. Ik wist niets intelligents te berde te brengen.

'Ik denk dat de mensen gek zouden worden,' zei hij nadenkend.

Daar zaten we nog een tijdje over te praten, en ik ging naar huis om een verhaal over dat onderwerp te schrijven, een waarvan Campbell en ik van het begin af aan besloten hadden dat het 'Nightfall' zou heten.

Ik begon er diezelfde avond aan. De details kan ik me nog heel precies herinneren: de flat van mijn ouders aan Windsor Place in Brooklyn, tegenover de straat van de snoepwinkel; mijn eigen kamer, vlak naast de zitkamer, staat me nog helder voor de geest, compleet met de plaats van mijn bed, mijn bureau, mijn schrijfmachine - en ikzelf, bezig er een begin aan te maken.

In de jaren daarna brachten fans van tijd tot tijd hun stem uit in enquêtes over de beste science-fictionverhalen van alle tijden. Vrij vaak eindigde 'Nightfall' op de eerste plaats. Nog maar een paar jaar geleden vroeg de Science Fiction Writers of America hun leden naar hun mening over de beste science-fictionverhalen die ooit gepubliceerd waren, om die in een 'Hall of Fame'-anthologie op te nemen.

'Nightfall' eindigde met een heel behoorlijke voorsprong op de eerste plaats. En natuurlijk was het tot dan toe al in een stuk of twaalf anthologieën opgenomen.

Uit dit alles zou men natuurlijk makkelijk op kunnen maken dat 'Nightfall' het beste (of op zijn minst het meest populaire) science-fictionverhaal is dat ooit in de tijdschriften verschenen is. Ik vraag me vaak met een lichte huivering af wat er die avond van de 17e maart 1941 gebeurd zou zijn als een engeltje me in mijn oor gefluisterd had: 'Isaac, je staat op het punt het beste science-fictionverhaal van onze tijd te schrijven.'

Ik zou ongetwijfeld versteend zijn van schrik. Ik zou geen letter op het papier hebben kunnen krijgen. Maar we kennen nu eenmaal de toekomst niet, en ik zat daar maar gelukzalig te tikken en mijn verhaal te schrijven, en voltooide het op 9 april 1941. Die zelfde dag leverde ik het bij Campbell in. Hij vroeg me om een kleine revisie. Daar zorgde ik voor, en op 24 april 1941 kocht hij het verhaal.

Het vestigde verscheidene records voor me. Het was het langste verhaal dat ik tot dan toe verkocht had, iets meer dan dertienduizend woorden. En aangezien Campbell me een bonus gaf (mijn eerste), bedroeg het tarief één en een kwart cent per woord en liep de totale cheque op tot $166, meer dan tweemaal zoveel als iedere betaling die ik ooit gehad had. (Noot: 'Zwarte broeder van de Vlam' was nog drieduizend woorden langer dan 'Nightfall', maar dat eerste zou ik pas na nog een half jaar verkopen, en aangezien ik er maar één cent per woord voor betaald kreeg, bracht het me niet meer dan $161 op. Natuurlijk is met wat je de eerste keer verdient ook niet alles gezegd. 'Nightfall' heeft me na 1941 nog enkele duizenden dollars opgebracht, en ik zal er nog wel meer aan verdienen; 'Zwarte broeder van de Vlam' heeft me - tot zijn verschijning in dit boek - nog niet één cent meer dan het oorspronkelijke bedrag opgeleverd.)

Bovendien verscheen 'Nightfall' in het septembernummer 1941 van Astounding als de belangrijkste novelle. Voor de eerste keer haalde ik het omslag van dat tijdschrift met 'Nightfall, by Isaac Asimov', in grote, forse letters.

Maar het belangrijkste van alles was wel dat het verschijnen van 'Nightfall' me eenstemmig (drie jaar nadat ik mijn carrière begonnen was) in de lijst van eersterangs sciencefictionschrijvers deed opnemen.

Helaas is het verhaal hier niet opgenomen. Het komt (vanzelfsprekend) voor in Nightfall and Other Stories. (Noot: Toen ik in die bundel vertelde hoe 'Nightfall' tot stand kwam, vermeldde ik, uit mijn hoofd citerend, dat ik er $150 voor gekregen had. Weer moet ik bekennen dat ik een fout gemaakt heb. Volgens de documenten was het $166. Het is maar een klein detail, en misschien niet de moeite van het vermelden waard, maar ik ken mijn lezers. Door dit nu uiteen te zetten voorkom ik dat er tientallen brieven geschreven worden waarin me op die discrepantie gewezen wordt en me om een verklaring wordt gevraagd.)

Het opgewonden gevoel dat het schrijven van 'Nightfall' en Campbells welgemeende en onvoorwaardelijke lof me bezorgden had er toch, zou je zo zeggen, toe moeten leiden dat ik als een razende aan het typen was gegaan, maar dat gebeurde niet. De lente van 1941 was een beroerde tijd voor me.

Ik had in dat half jaar op ieder moment Columbia kunnen verlaten met mijn doctoraal in mijn zak, maar daar zou ik niets aan gehad hebben. Ik had geen enkele baan in het vooruitzicht, en daarom viel me niets anders te doen dan de pas markeren en proberen mijn waarde voor een toekomstige werkgever te verhogen door verder te gaan naar het grote doel, het doctoraat.

Maar dat betekende dat ik door een hele reeks ingewikkelde, eindeloze tentamens heen moest, die ik wel halen moest om met het wetenschappelijk onderzoek te kunnen beginnen dat de absolute voorwaarde was om de doctorstitel te verkrijgen. Dat was moeilijk en ik voelde me helemaal niet goed voorbereid, maar ik moest het toch eens proberen, en bovendien, als ik het er niet al te slecht afbracht, zou ik de colleges nog mogen voortzetten en de tentamens op een tijdstip in de toekomst nog eens over mogen doen.

Daarom hield ik me in mei verre van mijn schrijfmachine, studeerde heel serieus voor mijn tentamens, deed ze - en slaagde niet. Maar ik bracht het er toch nog goed genoeg af om de mogelijkheid van een herexamen te verkrijgen, en als een soort troostprijs kreeg ik ook mijn doctoraat, maar dat nam niet weg dat ik toch behoorlijk ontmoedigd was.

(En in de grotere wereld buiten scheen Hitler, hoewel Groot-Brittannië de luchtbombardementen overleefd had, nog altijd onhoudbaar. Hij viel de Balkanlanden binnen en behaalde opnieuw spectaculaire overwinningen, en ook dat was ontmoedigend.)

Pas op 24 mei 1941 kon ik mezelf ertoe brengen weer te gaan schrijven. Ik produceerde 'Not Finall' ('Niet definitief!'), dat ik op 2 juni aan Campbell voorlegde. Op de zesde nam hij het aan, maar zonder bonus.

Niet definitief

Nicholas Orloff plaatste met het onkreukbare, typisch Britse gebaar van een in Oxford opgevoede Rus een monocle in zijn linkeroog en zei verwijtend: 'Maar mijn waarde minister! Een half miljard dollar!'

Leo Birnam haalde vermoeid zijn schouders op en vouwde zijn lange magere lichaam nog verder op in de stoel: 'De toewijzing moet doorgaan, gevolmachtigde. De regering van het Dominion hier op Ganymedes begint wanhopig te worden. Tot nog toe heb ik hen af weten te houden, maar als minister voor Wetenschappelijke Zaken is mijn macht maar heel beperkt.'

'Dat weet ik, maar...' en Orloff spreidde hulpeloos zijn handen uit.

'Dat neem ik aan,' stemde Birnam in. 'De rijksregering vindt het makkelijker de andere kant op te kijken. Dat hebben ze tot nu toe consequent gedaan. Ik probeer hen nu al een jaar aan het verstand te brengen waar de aard van het gevaar is dat het hele stelsel bedreigt, maar het schijnt onmogelijk te zijn. Maar nu doe ik een beroep op u, meneer de gevolmachtigde. U bent volkomen nieuw in uw functie en kunt die Jupiter affaire met een onbevooroordeeld oog benaderen.'

Orloff kuchte en keek naar de punten van zijn schoenen. In de drie maanden dat hij Gridley als koloniaal gevolmachtigde opgevolgd was had hij alles wat op 'die vervloekte D.T.'s van Jupiter' betrekking had ongelezen voor kennisgeving aangenomen. Dat had hij gedaan overeenkomstig de vastgestelde regeringspolitiek, die de Jupiteraffaire allang voordat hij in functie trad als 'ballast' bestempeld had.

Maar nu Ganymedes lastig begon te worden, werd hij naar Jovopolis gestuurd met instructies om 'die vervloekte provincialen' onder de duim te houden. Het was een beroerde plek.

Birnam sprak: 'De regering van het Dominion is op een punt gekomen waarop ze het geld zo verschrikkelijk hard nodig heeft dat, als ze het niet krijgt, ze van plan is, alles openbaar te maken.'

Orloffs flegma stortte volledig in, en hij greep snel naar de monocle die uit zijn oog viel: 'Mijn beste kerel!'

'Ik weet wat dat zou betekenen. Ik heb het afgeraden, maar toch is het juist dat ze het doen. Als eenmaal de verborgen aspecten van de Jupiteraffaire bekend zijn, als het volk ervan weet, dan zou de rijksregering geen week meer aan de macht blijven. En als de technocraten aan het bewind komen, dan zullen die ons alles geven waar we om vragen. Daar zal de openbare mening wel voor zorgen.'

'Maar u zult ook een klimaat van paniek en hysterie scheppen...'

'Natuurlijk! Daarom aarzelen we ook. Maar u kunt dit een ultimatum noemen. We willen geheimhouding, we hebben geheimhouding nodig; maar geld hebben we nog meer nodig.'

'Ik begrijp het.' Orloff dacht snel na, en de conclusies waar hij toe kwam waren niet bijzonder plezierig. 'In dat geval zou het raadzaam zijn de zaak aan een nader onderzoek te onderwerpen. Als u de documenten over de verbindingen met de planeet Jupiter hebt...'

'Die heb ik,' antwoordde Birnam droogjes, 'en de rijksregering in Washington heeft ze ook. Dat zal niet gaan, gevolmachtigde. Dat is dezelfde oude koek waar de functionarissen van Aarde zich het afgelopen jaar ook al mee beziggehouden hebben, en daar zijn we niet ver mee gekomen. Ik wil dat u met me meegaat naar Etherstation.'

De Ganymediër was uit zijn stoel opgestaan en keek vanaf zijn twee meter lengte dreigend op Orloff neer.

Orloff liep rood aan: 'Beveelt u me?'

'In zeker opzicht wel, ja. Ik zeg u dat er geen tijd te verliezen is. Als u van plan bent handelend op te treden, dan moet u snel handelen of helemaal niet.' Birnam zweeg een ogenblik, voegde er toen aan toe: 'U vindt het hoop ik niet erg om een eindje te lopen. Krachtvoertuigen mogen gewoonlijk niet in de buurt van Etherstation komen, en die wandeling kan ik gebruiken om u een paar feiten uit te leggen. Het is maar drie kilometer.'

'Ik loop wel,' kwam het bruuske antwoord.

De tocht omhoog naar het niveau vlak onder de grond werd zwijgend gemaakt, een zwijgen dat door Orloff verbroken werd toen ze het schemerig verlichte voorvertrek binnenstapten.

'Het is kil hier.'

'Dat weet ik. Zo dicht onder het oppervlak valt het niet mee de temperatuur volgens de normen te houden. Maar buiten zal het nog kouder zijn. Hier!'

Birnam had een kastdeur opengetrapt en wees op de kleren die aan het plafond hingen. 'Trek die aan. U zult ze nodig hebben.'

Orloff betastte ze met een bedenkelijk gezicht: 'Zijn ze wel zwaar genoeg?'

Birnam stapte in zijn eigen pak terwijl hij sprak: 'Ze zijn elektrisch verwarmd. U zult ze warm genoeg vinden. Zo, ja! Stop de broekspijpen in de laarzen en snoer ze goed vast.'

Toen draaide hij zich om en pakte met een kort gebrom een dubbele persgascilinder van het rek in een hoek van de kast. Hij consulteerde de stand van de wijzerplaat; toen draaide hij de afsluitkraan open. Er klonk een ijl gefluit van ontsnappend gas, wat Birnam met voldoening opsnoof.

'Weet u hoe die dingen werken?' vroeg hij, terwijl hij een buigzaam slangetje van metaalgaas aan de straalpijp vastschroefde, aan het andere eind waarvan een merkwaardig gebogen voorwerp van dik, helder glas bevestigd was.

'Wat is het?'

'Een zuurstofneusmasker! Wat Ganymedes aan atmosfeer heeft bestaat uit argon en stikstof, ongeveer half om half. Dat is nu niet direct geschikt om in te ademen.' Hij tilde de dubbele cilinder in de juiste positie en maakte hem in het tuig op Orloffs rug vast.

Orloff wankelde: 'Zwaar is dat. Daar kan ik geen drie kilometer mee lopen.'

'Buiten is het niet zwaar meer.' Birnam knikte zorgeloos naar boven en drukte het glazen neusmasker over Orloffs hoofd. 'Vergeet niet door uw neus in en door uw mond uit te ademen, dan krijgt u geen last. Tussen haakjes, hebt u pas nog gegeten?'

'Ik heb geluncht voor ik naar u toe kwam.'

Birnam snoof bedenkelijk: 'Nou, dat is wel een beetje vervelend.' Hij haalde een klein metalen doosje uit een van zijn zakken en gooide het de gevolmachtigde toe. 'Stop een van die pilletjes in uw mond en blijf er op zuigen.'

Orloff stumperde onhandig met zijn gehandschoende vingers en slaagde er eindelijk in een klein bruin bolletje uit het blikje en in zijn mond te krijgen. Hij volgde Birnam een flauwe helling op. Het doodlopende eind van de gang gleed geluidloos opzij toen ze er kwamen en er klonk een zacht suizend geluid toen lucht in de dunnere atmosfeer van Ganymedes sijpelde.

Birnam pakte de ander bij zijn elleboog en sleepte hem gewoon naar buiten.

'Ik heb uw luchtreservoir op maximum gezet,' schreeuwde hij. 'Diep inademen en maar op die pil blijven zuigen.'

De zwaartekracht had plotseling de normale Ganymediaanse proporties aangenomen toen ze over de drempel stapten, en na één afgrijselijk moment waarin het leek of hij zweefde, voelde Orloff zijn maag een salto mortale maken en exploderen.

Hij kokhalsde en zoog in een wanhopige poging zichzelf in bedwang te houden heftig op de pil. Het zuurstofrijke mengsel van de luchtcilinders brandde in zijn keel en langzaam aan werd Ganymedes weer rustig. Zijn maag keerde met nog een laatste huivering naar zijn plaats terug. Hij probeerde te lopen.

'Kalm aan maar,' kwam Birnams kalmerende stem. 'Zo gaat het altijd de eerste paar keren dat je snel van het ene zwaartekrachtsveld naar het andere overgaat. Langzaam lopen nu en proberen het ritme te pakken te krijgen, anders valt u op uw gezicht. Zo, ja, u leert het al.'

De grond leek wel elastisch. Orloff voelde de arm van de ander die hem bij iedere stap neerdrukte om te voorkomen dat hij te hoog op zou springen. De stappen werden nu langer - en gelijkmatiger, naarmate hij het ritme te pakken kreeg. Birnam praatte maar door, met een stem die een beetje gedempt klonk van onder de leren flap die hij losjes om zijn mond en kin getrokken had.

'Ieder in zijn eigen wereld,' grinnikte hij. 'Een paar jaar geleden ben ik met mijn vrouw op Aarde geweest, en ik heb er een rottijd gehad. Ik kon er maar niet toe komen zonder neusmasker op een planeet te leren lopen. Ik bleef maar naar adem snakken - dat deed ik letterlijk. Het zonlicht was veel te fel en de hemel te blauw en het gras te groen. En de gebouwen stonden zomaar op het oppervlak. Ik zal nooit die keer vergeten toen ze me in een kamer twintig verdiepingen hoog in de lucht wilden laten slapen, met het raam wijd open terwijl de maan naar binnen scheen.

Ik ging met het eerste het beste ruimteschip dat de goeie kant op ging weer terug en ben niet van plan er nog ooit weer heen te gaan. Hoe voelt u zich nu?'

'Uitstekend! Voortreffelijk!' Nu het eerste ongemak verdwenen was, vond Orloff de lage zwaartekracht opwekkend. Hij keek om zich heen. De gebarsten, heuvelachtige grond, die baadde in een alles doordringend geel licht, was begroeid met dicht tegen de grond aangedrukte, breedbladerige heesters waarvan de ordelijke aanleg op een zorgvuldige bebouwing wees.

Birnam beantwoordde de onuitgesproken vraag: 'Er zit genoeg kooldioxyde in de lucht om planten in leven te houden, en ze hebben allemaal het vermogen om atmosferische stikstof vast te houden. Dat maakt de landbouw tot Ganymedes' grootste nijverheid. Die planten zijn op Aarde hun gewicht in goud waard als kunstmest, en nog wel twee- of driemaal zoveel als bron voor wel een half honderd alkaloïden die verder nergens anders in het stelsel te vinden zijn. En natuurlijk weet iedereen dat het Ganymediaanse groenblad de Aardse tabak ver achter zich gelaten heeft.'

Boven hen klonk het gedaver van een stratoraket, schril in de ijle atmosfeer, en Orloff keek omhoog.

Hij bleef staan - bleef heel abrupt staan - en vergat adem te halen!

Het was de eerste maal dat hij Jupiter aan de hemel zag staan.

Jupiter, koud en hard, tegen de gitzwarte achtergrond van de ruimte te zien staan, dat is natuurlijk al iets. Op een afstand van bijna een miljoen kilometer is hij al behoorlijk majestueus. Maar op Ganymedes, als hij nauwelijks boven de bergen uitkomt en zijn omtrekken verzacht en heel vaag verdoezeld worden door de ijle atmosfeer, en hij in zachte tinten uit een purperen hemel straalt, waarin alleen maar een paar vluchtige sterren met de reus Jupiter durven wedijveren - dat is met geen enkele denkbare combinatie van woorden te beschrijven.

Het eerste ogenblik nam Orloff de bijna volle schijf zwijgend in zich op. Hij was gigantisch, tweeëndertig maal de ogenschijnlijk diameter van de Zon zoals die van Aarde te zien is. Zijn strepen staken als vage kleurlagen af tegen de gele massa beneden, en de Grote Rode Vlek was een ovale oranje vlek dichtbij de westelijke rand.

Eindelijk mompelde Orloff zwak: 'Het is prachtig!'

Leo Birnam staarde er ook naar, maar er was geen ontzag in zijn blik. Er was alleen maar het werktuiglijke, vermoeide kijken naar iets dat je al zo vaak gezien hebt, en bovendien een uitdrukking van misselijke weerzin. De kinflap verborg zijn nerveuze glimlach, maar zijn greep om Orloffs arm liet dwars door het taaie weefsel van het oppervlaktepak heen nog blauwe plekken achter.

Langzaam zei hij: 'Dit is de afgrijselijkste aanblik van het hele stelsel.'

Orloff richtte met tegenzin zijn aandacht op de ander: 'Hè?' En toen, op onaangename toon: 'O ja, die mysterieuze Jupiterianen.'

Bij die woorden draaide de Ganymediër zich woedend om en zette het plotseling op een lopen. Onhandig probeerde Orloff zijn zwaaiende, vijf meter lange stappen te volgen en het kostte hem moeite zijn evenwicht te bewaren.

'Hé, kalm een beetje,' hijgde hij.

Maar Birnam luisterde niet. Zijn toon was koud en bitter: 'Jullie op Aarde kunnen het je permitteren Jupiter te negeren. Jullie weten er niets van. Het is maar een speldenprikje in jullie hemel, een vliegenpoepje. Jullie hoeven niet hier op die vervloekte kolos te zien die daar met een wrede, verslindende blik op je neer kijkt. Telkens weer vijftien uur lang - terwijl hij God weet wat op zijn oppervlakte verbergt. Iets verbergt dat daar wacht en wacht en eruit probeert te komen. Als een reusachtige bom die wacht op het moment dat hij ontploffen zal!'

'Onzin!' slaagde Orloff in eruit te brengen. 'Wilt u nu een beetje langzamer gaan. Ik kan u niet bijhouden.'

Birnam nam zijn stappen de helft korter en zei op gespannen toon:. 'Iedereen weet dat Jupiter bewoond is, maar vrijwel niemand staat er ooit even bij stil om zich te realiseren wat dat betekent. Ik zeg u dat die Jupiterianen, wat ze ook zijn mogen, van vorstelijk bloed zijn. Zij zijn de natuurlijke heersers van het Zonnestelsel.'

'Louter hysterie,' mompelde Orloff. 'De rijksregering hoort nu al een jaar lang niets anders van uw Dominion.'

'En u hebt er uw schouders over opgehaald. Goed, luister naar me! Jupiter heeft, de dichtheid van zijn kolossale atmosfeer niet meegerekend, een middellijn van honderdachtentwintigduizend kilometer. Dat betekent dat het oppervlak honderdmaal zo groot is als dat van Aarde, en meer dan vijftigmaal als dat van het hele Aardse rijk. Zijn bevolking, zijn hulpbronnen, zijn oorlogspotentieel zijn natuurlijk evenredig.'

'Louter aantallen ...'

'Ik weet wat u bedoelt,' vervolgde Birnam heftig. 'Oorlogen worden niet met aantallen uitgevochten, maar met behulp van wetenschap en organisatie. De Jupiterianen hebben beide. In de periode van een kwart eeuw waarin we communicatie met hen gehad hebben, zijn we wel het een en ander te weten gekomen. Ze hebben atoomenergie en ze hebben radio. En in een wereld van ammoniak onder grote druk - met andere woorden een wereld waarin vrijwel geen enkele van de metalen langer dan enkele ogenblikken als metaal kan bestaan als gevolg van de neiging, oplosbare ammoniaksamenstellingen te vormen - hebben ze het klaargespeeld een ingewikkelde beschaving op te bouwen. Dat betekent dat ze met plastics, glassoorten, silicaten en een of andere soort synthetische bouwmaterialen hebben moeten werken. En dat betekent weer dat ze een chemische wetenschap ontwikkeld hebben die even ver moet zijn als de onze, en ik durf er wat onder te verwedden dat de hunne nog verder ontwikkeld is.'

Orloff wachtte een hele tijd voor hij antwoord gaf. Toen zei hij: 'Maar bent u dan zo zeker over die laatste boodschap van de Jupiterianen? Wij op Aarde neigen ertoe in twijfel te trekken of de Jupiterianen wel zo onredelijk oorlogszuchtig kunnen zijn als ze beschreven worden.'

De Ganymediër liet een kort lachje horen: 'Na die laatste boodschap hebben ze toch ieder contact verbroken, niet? Dat klinkt toch niet zo vriendelijk van hun kant, wel? Ik kan u verzekeren dat we allemaal onze oren zowat stuk geluisterd hebben om te proberen weer contact met hen te krijgen.

Maar kijk, zeg nu even niets. Ik zal u iets uitleggen. Vijfentwintig jaar lang heeft hier op Ganymedes een klein groepje mensen zich te pletter gewerkt om te proberen iets van een door atmosferische storingen en zwaartekracht gestoorde reeks variabele tikgeluiden in onze radioapparatuur te begrijpen, want die tikgeluiden vormden onze enige verbinding met de levende wezens op Jupiter. Het was een taak voor een wereld van wetenschapsmensen, maar wij hadden nooit meer dan twee dozijn man tegelijk op het station. Ik was van het allereerste begin af een van hen, en als filoloog heb ik mijn steentje bijgedragen om de code die zich tussen ons en de Jupiterianen ontwikkelde te helpen opbouwen en interpreteren, dus u ziet wel dat ik als ingewijde spreek.

Het was een duivels, hartbrekend karwei. Het duurde vijf jaar voor we verder kwamen dan de elementaire tikken van de rekenkunde: drie en vier is zeven; de vierkantswortel van vijfentwintig is vijf; zes faculteit is zevenhonderd twintig. Daarna gingen er soms weer maanden voorbij voor we één enkel nieuw gedachtenfragmentje uit konden werken en door verdere communicatie verifiëren.

Maar - en daar gaat het om - tegen de tijd toen de Jupiterianen de relaties verbraken, begrepen we hen volkomen. Er was niet meer kans op een fout in de interpretatie dan op de mogelijkheid dat Ganymedes plotseling van Jupiter losgekoppeld zou worden. En hun laatste boodschap was een dreigement, een bedreiging met vernietiging. O, er valt niet aan te twijfelen - er valt niet aan te twijfelen!'

Ze liepen door een ondiepe geul, waarin het gele licht van Jupiter plaatsmaakte voor een klamme duisternis.

Orloff was verontrust. Nog nooit was de zaak hem op die manier voorgesteld. Hij zei: 'Maar de reden dan, man. Wat voor reden hebben we ze gegeven...'

'Geen enkele reden! Het was eenvoudig dit: De Jupiterianen hadden eindelijk uit onze boodschappen begrepen - waar en hoe precies dat weet ik niet - dat wij geen Jupiterianen waren.'

'Tja, natuurlijk.'

'Voor hen was dat niet zo "natuurlijk". In hun ervaringen waren ze nooit intelligente wezens tegengekomen die niet Jupiteriaans waren. Waarom zouden ze een uitzondering maken voor die uit de buitenruimte?'

'U zei toch dat ze geleerden waren.' Er was iets behoedzaams, iets koels in Orloffs stem gekomen. 'Zouden ze dan niet begrijpen dat vreemde omgevingen ook vreemd leven voortbrengen? Wij wisten dat. Wij hebben nooit gedacht dat de Jupiterianen Aardmensen waren, hoewel wij toch ook nooit andere intelligente wezens dan die van Aarde tegen waren gekomen.'

Ze bevonden zich weer in die alles doordringende spoeling van Jupiterlicht, en in een laagte rechts van hen glinsterde een zich ver uitstrekkende ijsvlakte.

Birnam antwoordde: 'Ik zei dat ze chemici en fysici waren - maar ik heb nooit beweerd dat ze astronomen waren. Jupiter, waarde gevolmachtigde, heeft een atmosfeer die zeker vijfduizend kilometer dik is, en al die kilometers gas weren alles af behalve de Zon en de vier grootste manen van Jupiter. De Jupiterianen weten niets van vreemde omgevingen af.'

Orloff dacht na. 'En daarom kwamen ze tot de conclusie dat wij vreemden waren. En verder?'

'Als wij geen Jupiterianen waren, dan waren we in hun ogen ook geen mensen. Het kwam er op neer dat een niet-Jupiteriaan per definitie ongedierte was.'

Orloffs automatisch protest werd door Birnam in de kiem gesmoord: 'In hun ogen, zei ik, waren wij ongedierte; en ongedierte zijn we. Bovendien waren we ongedierte dat de fantastische onbeschaamdheid gehad had een poging te wagen om met Jupiterianen - met menselijke wezens - te onderhandelen. Hun laatste boodschap was, woord voor woord: "De Jupiterianen zijn de meesters. Voor ongedierte is geen plaats. Wij zullen u onmiddellijk vernietigen." Ik betwijfel of er zelfs maar enige vijandigheid in die boodschap school - eenvoudig een koele vaststelling van een feit. Maar ze meenden het.'

'Maar waarom?'

'Waarom heeft de mens de huisvlieg uitgeroeid?'

'Kom nou, meneer. U kunt toch niet serieus met zo'n analogie aankomen.'

'Waarom niet, als het toch zeker is dat de Jupiteriaan ons als een soort huisvlieg beschouwt, een onverdraaglijk soort huisvlieg die het waagt naar intelligentie te streven.'

Orloff deed nog een laatste poging: 'Nee werkelijk, meneer de minister, het lijkt toch eenvoudig onmogelijk dat intelligente wezens zo'n houding aan kunnen nemen.'

'Bent u erg goed bekend met welke andere soort van intelligent leven ook dan het uwe?' kwam onmiddellijk het sarcastische antwoord. 'Voelt u zich bevoegd om over Jupiteriaanse psychologie te oordelen? Weet u eigenlijk wel hoe vreemd Jupiterianen er fysiek uit moeten zien? Denk eens aan hun wereld, met een zwaartekracht die twee en een half maal de normale zwaartekracht van de Aarde is; met zijn oceanen van ammoniak, oceanen waar u de hele Aarde in zou kunnen gooien zonder dat er zelfs maar een behoorlijke plons van zou komen; met zijn vijfduizend kilometer dikke atmosfeer, door de kolossale zwaartekracht omlaaggetrokken tot dichtheden en drukkrachten in zijn oppervlaktelagen waarbij vergeleken de zeebodems van Aarde maar een middelmatig dicht vacuüm zijn. Ik zeg u dat wij geprobeerd hebben uit te vinden wat voor soort leven er onder die omstandigheden zou kunnen bestaan, en we hebben het opgegeven. Het is volslagen onbegrijpelijk. Verwacht u dan dat hun mentaliteit begrijpelijker zou zijn? Nooit! Aanvaard het zoals het is. Zij zijn van plan ons te vernietigen. Dat is alles wat we weten en meer hoeven we ook niet te weten.'

Toen hij uitgesproken was hief hij zijn gehandschoende hand op en wees: 'Daar recht voor ons is Etherstation.'

Orloff keek om: 'Ondergronds?'

'Jazeker! Alles behalve het observatorium. Dat is die koepel van staal en kwarts daar rechts, die kleine.'

Ze bleven staan voor twee grote rolstenen die een aarden wal flankeerden, en van achter elk van die stenen kwam een van neusmasker en ruimtepak voorziene soldaat in het Ganymediaanse oranje met de verzengers in de aanslag op hen af.

Birnam hief zijn gezicht naar Jupiters licht en de soldaten salueerden en gingen opzij. Een van hen blafte een woord in zijn polsmicrofoon en de gecamoufleerde opening tussen de rolstenen ging uiteen en Orloff volgde de minister de gapende luchtsluis binnen.

De Aardmens ving nog één laatste glimp van de onmetelijk grote Jupiter op voor de zich sluitende deur hem volledig van de oppervlakte afsneed.

De planeet was nu niet prachtig meer!

Orloff voelde zich pas weer helemaal normaal toen hij in de veel te zachte fauteuil in dr. Edward Prossers privékantoor zat.

'Zou dr. Prosser er bezwaar tegen hebben dat ik rook, terwijl we hier zitten te wachten?' vroeg hij.

'Ga uw gang,' antwoordde Birnam zorgeloos. 'Ik voor mij zou er het meest voor voelen Prosser weg te sleuren van wat het ook zijn mag waar hij nu mee aan het rommelen is, maar het is een eigenaardige kerel. We zullen veel meer uit hem los krijgen als we wachten tot hij voor ons beschikbaar is.' Hij haalde een knoestige stok van groenachtige tabak uit zijn kistje en beet er met een kwaadaardig gebaar het eind af.

Orloff glimlachte door de rook van zijn eigen sigaret heen: 'Ik vind het niet erg om te wachten. Ik heb ook nog iets te zeggen. Ziet u, meneer de minister, voor het ogenblik hebt u me de stuipen op het lijf gejaagd, maar, per slot van rekening, aangenomen dat de Jupiterianen iets kwaads van zins zijn als ze ons te pakken krijgen, dan blijft er altijd nog het feit over,' en hier spatieerde hij zijn woorden met nadruk, 'dat ze ons niet te pakken kunnen krijgen.'

'Een bom zonder ontsteking, hè?'

'Precies! Het is zo simpel als wat, en eigenlijk niet eens de moeite waard om over te praten. U zult toch neem ik aan wel willen toegeven dat de Jupiterianen onder geen enkele omstandigheid van Jupiter af kunnen komen?'

'Onder geen enkele omstandigheid?' Er school een zweempje spot in Birnams trage antwoord: 'Zullen we dat eens even analyseren?'

Hij staarde strak naar het purperen vlammetje van zijn sigaar. 'Dat is al een hele oude gemeenplaats, dat de Jupiterianen niet van Jupiter af kunnen. Dat is al tot en met gepubliceerd door de sensatieverkopers van Aarde en Ganymedes, en er is heel wat sentimentele kletspraat geleuterd over die arme denkende wezens die zo onherroepelijk aan hun oppervlakte gebonden zijn en voor eeuwig naar het universum daar buiten moeten staren, almaar kijkend en kijkend, en zich verwonderend, zonder het ooit te kunnen bereiken.

Maar goed, wat houdt uiteindelijk de Jupiterianen op hun planeet? Twee factoren! Dat is alles. De eerste is het onmetelijke zwaartekrachtsveld van de planeet. Twee en een half maal het Aardgemiddelde.'

Orloff knikte. 'Niet best!' gaf hij toe.

'En Jupiters gravitatiepotentieel is nog erger, want door zijn grotere diameter neem de intensiteit van zijn zwaartekrachtsveld met de afstand maar één tiende maal zo snel af als dat van de Aarde. Het is een verschrikkelijk probleem - maar het is opgelost.'

'Hè?' Orloff ging rechtop zitten.

'Ze hebben atoomenergie. Zwaartekracht - zelfs die van Jupiter - betekent niets meer als je eenmaal onstabiele atoomkernen voor je aan het werk hebt gezet.'

Orloff drukte met een nerveus gebaar zijn sigaret uit. 'Maar hun atmosfeer...'

'Ja, dat houdt hen nog tegen. Ze leven op de bodem van een vijfduizend kilometer diepe oceaan, waar de waterstof waaruit hij bestaat door louter druk samengeperst wordt tot iets dat de dichtheid van vaste waterstof benadert. Het blijft een gas omdat de temperatuur van Jupiter net even boven het kritische punt van waterstof is, maar probeert u zich maar eens de druk voor te stellen die in staat is om waterstofgas half zo zwaar als water te maken. U zou verbaasd zijn over het aantal nullen dat u neer zou moeten schrijven.

Geen enkel ruimteschip van metaal of wat voor ander materiaal ook kan die druk verdragen. Geen Aards ruimteschip kan op Jupiter landen zonder als een eierschaal in elkaar gedrukt te worden, en geen Jupiteriaans ruimteschip kan Jupiter verlaten zonder als een zeepbel uit elkaar te spatten. Dat probleem is nog niet opgelost, maar eens zal dat gebeuren. Misschien morgen al, misschien in nog geen honderd of duizend jaar. We weten het niet, maar wanneer het opgelost is, zullen de Jupiterianen ons onmiddellijk op de nek zitten. En het kan op een speciale manier opgelost worden.'

'Ik zie niet in hoe...'

'Krachtvelden! Wij hebben ze nu, ziet u.'

'Krachtvelden!' Orloff scheen oprecht verbaasd, en gedurende enkele momenten herkauwde hij het woord telkens en telkens weer opnieuw in zichzelf. 'Ze worden wel als meteoorschilden voor schepen in de asteroïdenzone gebruikt, maar ik zie niet in hoe ze op het Jupiteriaanse probleem van toepassing zouden kunnen zijn.'

'Het normale krachtveld,' legde Birnam uit, 'is een zwakke, verdunde energiezone die zich tot over een afstand van honderdvijftig kilometer of meer buiten het schip uitstrekt. Meteoren zal hij tegenhouden maar voor een object als een gasmolecuul is het niet meer dan lege ether. Maar als je nu eens die zelfde energiezone nam en hem samenperste tot een dikte van ongeveer een kwart centimeter. Dan zouden de moleculen er zo afstuiten - ping-g-g-g! En als je nog sterkere generators gebruikte, en het veld tot een veertigste centimeter samenperste, dan zouden de moleculen er zelfs nog afstuiten als ze door de onvoorstelbare druk van Jupiters atmosfeer voortgedreven werden - en als je daar binnen dan een schip bouwde...' De rest van de zin liet hij in de lucht zweven.

Orloff was bleek geworden. 'U wilt toch niet beweren dat dit te verwezenlijken is?'

'Ik durf er alles onder te verwedden dat de Jupiterianen het proberen te verwezenlijken. En wij proberen het hier in Etherstation.'

De koloniaal gevolmachtigde trok met een ruk zijn stoel dichter naar Birnam toe en pakte de Ganymediër bij zijn pols. 'Waarom kunnen we Jupiter niet met atoombommen bombarderen. Het een flink pak op zijn donder geven, bedoel ik! Met zo'n zwaartekracht en zo'n enorm oppervlak kunnen we niet missen.' Er speelde een vage glimlach om Birnams mond: 'Daar hebben we al aan gedacht. Maar atoombommen zouden alleen maar gaten in de atmosfeer scheuren. En zelfs als je er doorheen zou dringen, deel dan het oppervlak van Jupiter eens op het schadegebied dat één bom veroorzaken zou en reken dan maar eens uit hoeveel jaren we Jupiter à raison van één bom per minuut zouden moeten bombarderen voordat we het enigszins belangrijke schade toe zouden beginnen te brengen. Jupiter is groot! Dat moet u nooit vergeten!'

Zijn sigaar was uitgegaan, maar hij stopte niet om hem weer aan te steken. Hij vervolgde met een lage, gespannen stem: 'Nee, we kunnen de Jupiterianen niet aanvallen zolang ze op Jupiter zitten. We moeten wachten tot ze eraf komen - en als ze dat doen, dan zullen ze numeriek in de meerderheid zijn. Een verschrikkelijke, hartverscheurende meerderheid, dus het enige wat ons te doen staat is hen de baas zijn op het gebied van de wetenschap.'

'Maar,' viel Orloff hem in de rede, en er lag een toon van gefascineerde huivering in zijn stem, 'hoe kunnen wij van tevoren weten wat zij hebben?'

'Dat kunnen we niet. We zullen alles bij elkaar moeten zien te schrapen waar we de hand op kunnen leggen en er dan maar het beste van hopen. Maar er is één ding waarvan we wel weten dat ze het zullen hebben, en dat zijn krachtvelden. Zonder die velden kunnen ze niet van hun planeet af. En als zij ze hebben, moeten wij ze ook hebben, en dat is het probleem dat we hier op proberen te lossen. De overwinning zullen ze ons niet garanderen, maar zonder die dingen zullen we zeker de nederlaag lijden. En nu weet u waarvoor we geld nodig hebben - en meer nog. Wij willen dat Aarde zelf aan het werk gaat. Aarde zal een campagne voor wetenschappelijke bewapening moeten organiseren en daar alles aan ondergeschikt maken. Begrijpt u?'

Orloff was opgestaan.' Birnam, ik sta achter u, voor de volle honderd procent. U kunt in Washington op me rekenen.'

Zijn oprechtheid was niet mis te verstaan. Birnam pakte de hand die naar hem uitgestoken werd en drukte hem stevig... en op dat moment vloog de deur open en kwam er een kabouterachtig mannetje binnenfladderen.

De figuur die net binnengekomen was sprak in snelle, afgebeten zinnen en richtte zich uitsluitend tot Birnam. 'Waar komt u vandaan? Heb geprobeerd u te bereiken. Secretaresse zei u was er niet. En vijf minuten later komt u vanzelf opdagen. Begrijp ik niet.' Woedend begon hij tussen de papieren op zijn bureau te scharrelen.

Birnam grinnikte. 'Als u een minuutje over hebt, prof, dan zoudt u misschien de koloniaal gevolmachtigde Orloff even kunnen begroeten.'

Dr. Edward Prosser draaide zich op zijn tenen om als een balletdanser en nam de Aardmens wel tweemaal van hoofd tot voeten op. 'De nieuwe, hè? Krijgen we geld? We moeten wel. Hebben al die tijd met zowat niets gewerkt. Toch hebben we misschien wel niets nodig. Hangt er van af.' Hij was alweer aan zijn bureau bezig.

Orloff scheen ietwat ontsteld, maar Birnam knipoogde hem nadrukkelijk toe, en hij stelde zich tevreden met een glazige blik door zijn monocle.

Prosser schoot op een zwart leren boekje af dat in de diepste uithoeken van een vakje lag, liet zich in zijn draaistoel vallen en draaide om zijn as.

'Blij dat je gekomen bent, Birnam,' zei hij, terwijl hij in het boekje bladerde. 'Moet je iets laten zien. Gevolmachtigde Orloff ook.'

'Waarom heb je ons zo lang laten wachten?' wilde Birnam weten. 'Waar zat je eigenlijk?'

'Druk! Druk als een klein baasje! In drie nachten niet geslapen.' Hij keek op, en zijn kleine gerimpelde gezicht bloosde zowaar van opgetogenheid. 'Alles klopte ineens als een bus. Net een legpuzzel. Nog nooit zoiets gezien. Hield ons bezig, dat wil ik je wel vertellen.'

'Hebt u die geconcentreerde krachtvelden bereikt waar u op uit was?' vroeg Orlof, plotseling opgewonden.

Prosser scheen geërgerd. 'Nee, dat niet. Iets anders. Kom maar mee.' Hij wierp een woedende blik op zijn horloge en sprong uit zijn stoel. 'We hebben een half uur. Laten we gaan.'

Een elektrisch wagentje stond buiten te wachten en Prosser praatte opgewonden terwijl hij het snorrende voertuigje langs de afhellende banen naar de diepten van het station stuurde.

'Theorie!' zei hij. 'Theorie! Verdomd belangrijk. Je zet een technicus aan een probleem. Hij lummelt wat rond. Verknoeit mensenleeftijden. Bereikt niks. Knoeit maar zo'n beetje, in het wilde weg. Een echte wetenschapsman werkt met theorie. Laat zijn problemen door de wiskunde oplossen.' Hij liep over van zelfvoldaanheid.

Het wagentje stopte op een millimeter voor een reusachtige dubbele deur en Prosser sprong eruit, op een wat rustiger manier gevolgd door de beide anderen.

'Hier doorheen! Hier doorheen!' zei hij. Hij schoof de deur open en ging hen door een gang en via een smalle trap voor naar een tegen de wanden aangedrukte galerij die een reusachtig, drie verdiepingen hoog vertrek omgaf. Orloff herkende de blinkende, van kwarts en staal opgetrokken ellipsvormige massa vol buizen en leidingen, twee verdiepingen lager, als een atoomgenerator.

Hij zette zijn monocle recht en nam de jachtige activiteit daar beneden in ogenschouw. Een man met koptelefoon, die op een hoge kruk voor een met wijzerplaten bezaaid controlepaneel zat keek op en zwaaide. Prosser zwaaide terug en grijnsde.

Orloff vroeg: 'Maakt u uw krachtvelden hier?'

'Precies! Wel eens een gezien?'

'Nee.' De gevolmachtigde glimlachte droevig. 'Ik weet zelfs niet wat het is, behalve dan dat het als meteoorschild gebruikt kan worden.'

Prosser zei: 'Het is heel simpel. De eenvoud zelf. Alle materie bestaat uit atomen. Atomen worden bijeengehouden door interatomaire krachten. Neem atomen weg. Laat interatomaire krachten achter. Dat is een krachtveld.'

Orloff keek wezenloos voor zich uit, en Birnam grinnikte ergens diep in zijn keel en krabde zich achter zijn oor.

'Die uitleg doet me denken aan onze Ganymediaanse methode om een ei op een kilometer hoogte in de lucht te laten zweven. Dat gaat zo. Je zoekt een berg die precies een kilometer hoog is en legt het ei op de top. Dan zorg je dat je het ei houdt op de plaats waar het is en neemt de berg weg. Dat is alles.'

De koloniaal gevolmachtigde wierp lachend zijn hoofd achterover, en de lichtgeraakte dr. Prosser trok als blijk van afkeuring zijn lippen samen.

'Kom kom. Geen grapjes. Krachtvelden hoogst belangrijk. Moeten klaar zijn voor de Jupiterianen als ze komen.'

Een plotseling raspend gesnor van beneden deed Prosser van het hekwerk terugdeinzen.

'Ga achter scherm hier,' keuvelde hij. 'Het twintig-millimeterveld komt op. Gevaarlijke straling.'

Het gesnor stierf bijna geheel weg, en de drie mannen kwamen de galerij weer op. Ogenschijnlijk was er niets veranderd, maar Prosser stak zijn hand over het hekwerk en zei: 'Voel!'

Orloff strekte heel voorzichtig één vinger uit, opende zijn mond van verbazing en sloeg toen met de volle hand. Het was alsof hij tegen heel zachte schuimrubber of superelastische stalen veren duwde.

Birnam probeerde het ook. 'Dat is al beter dan alles wat we tot nu toe gemaakt hebben, niet?' Hij legde Orloff uit: 'Een twintig-millimeterscherm is er een dat zonder noemenswaardige lekkage een atmosfeer met een druk van twintig millimeter kwik tegen een luchtledig tegen kan houden.'

De gevolmachtigde knikte: 'Ik snap het! U zou dus een scherm van zevenhonderdzestig millimeter nodig hebben om de atmosfeer van Aarde tegen te houden.'

'Juist! Dat zou een eenheidsatmosfeerscherm zijn. Zo, Prosser, was je daar zo opgewonden over?'

'Dat twintig-millimeterscherm? Natuurlijk niet. Ik kan wel tot tweehonderdvijftig millimeter gaan als ik het geactiveerde vanadium pentasulfiede in de praseodymiumanalyse gebruik. Maar dat is niet nodig. Technici zouden het doen en de boel in de lucht laten vliegen. Wetenschapper verifieert met theorie en gaat langzaam te werk.' Hij knipoogde. 'Nu verharden we het veld. Kijk!'

'Zullen we weer achter het scherm gaan?'

'Nu niet nodig. Straling alleen in begin gevaarlijk.'

Het gesnor nam weer toe, maar niet zo luid als de eerste
keer. Prosser schreeuwde iets naar de man voor het controlepaneel, en het enige antwoord was een zwaai met de gespreide hand.

Toen zwaaide de controleman met de gebalde vuist en Prosser riep: 'We zijn de vijftig millimeter gepasseerd! Voel het veld!'

Orloff stak zijn hand uit en porde nieuwsgierig in de lucht. Het schuimrubber was hard geworden! Hij probeerde het tussen vinger en duim te knijpen, zo volmaakt was de illusie, maar toen verdween het 'rubber' en veranderde weer in geen weerstand biedende lucht.

Prosser tsj-tsjede ongeduldig. 'Geen weerstand rechthoekig op kracht. Elementaire mechanica, dat is het.'

De controleman wenkte weer. 'Zeventig gepasseerd,' legde Prosser uit. 'We vertragen nu proces. Kritische punt is 83,42.'

Hij hing over het hekwerk en schopte met zijn voet naar de andere twee. 'Achteruit! Gevaarlijk!'

En toen schreeuwde hij: 'Pas op! De generator bokt!'

Het gesnor was tot een hees hoogtepunt toegenomen en de controleman rukte als een razende aan zijn schakelaars. Ergens binnen in het kwartsen hart van de centrale atoomgenerator was de dofrode gloed van de uiteenbarstende atomen gevaarlijk fel geworden.

Plotseling werd het gesnor onderbroken door een galmend gedaver, en een luchtstoot die Orloff tegen de wand aan smakte.

Prosser vloog razendsnel weer overeind. Hij had een snee boven zijn oog. 'Gewond? Nee? Goed, goed! Ik verwachtte al zoiets. Had u moeten waarschuwen. Laten we naar beneden gaan. Waar is Birnam?'

De lange Ganymediër krabbelde overeind van de vloer en sloeg zijn kleren af. 'Hier ben ik. Wat is er in de lucht gevlogen?'

'Niets in de lucht gevlogen. Iets bokte. Kom mee, naar beneden gaan we.' Hij bette met een zakdoek zijn voorhoofd af en ging hen voor naar beneden.

De controleman zette zijn koptelefoon af en stapte van zijn kruk. Hij zag er moe uit, en zijn gezicht dat vol vuile vegen zat was glibberig van het zweet.

'Dat verdomde ding begon al bij 82,8, chef. Het had me bijna te pakken.'

'Hij deed het, is het niet?' snauwde Prosser. 'Binnen de toelaatbare vergissingsmarge. Hoe is het met de generator? Hé, Stoddard!'

De aangeroepen technicus antwoordde vanaf zijn post bij de generator: 'Buis 5 is uitgevallen. Het zal twee dagen kosten om hem te vervangen.'

Prosser draaide zich voldaan om en zei: 'Hij deed het. Het ging precies zoals verwacht. Probleem opgelost, heren. Moeilijkheden voorbij. Laten we weer naar mijn kantoor gaan. Ik wil eten. En dan wil ik slapen.'

Hij roerde het onderwerp pas weer aan toen hij in zijn kantoor achter zijn bureau zat, en toen praatte hij tussen enorme happen van een broodje lever met ui door.

Hij richtte zich tot Birnam: 'Weet je nog het werk over ruimtespanning in juni. Werd een flop, maar we gingen door. Finch kreeg vorige week een aanwijzing en ik ontwikkelde het verder. Alles klopte als een bus. Zo klaar als een klontje. Nog nooit zoiets gezien.'

'Ga verder,' zei Birnam kalm. Hij kende Prosser goed genoeg om maar liever geen blijk van ongeduld te geven.

'Je zag wat er gebeurde. Wanneer een veld boven de 83,42 millimeter uitkomt wordt het onstabiel. Ruimte kan spanning niet verdragen. Buigt door en veld ontploft. Boem!'

Birnam liet zijn mond openvallen en de armleuningen van Orloffs stoel kraakten onder de plotselinge druk. Het bleef een tijdje stil, toen zei Birnam met onvaste stem: 'Bedoel je dat sterkere krachtvelden onmogelijk zijn?'

'Ze zijn mogelijk. Je kunt ze produceren. Maar hoe dichter ze zijn, des te onstabieler. Als ik het tweehonderdvijftig-millimeterveld ingeschakeld had, dan zou dat één tiende seconde geduurd hebben. En dan, wham! Het zou het hele station opgeblazen hebben! En mij erbij! Een technicus zou het gedaan hebben. De wetenschapsman is gewaarschuwd door de theorie. Werkt voorzichtig, zoals ik. Niets aan de hand.'

Orloff stopte zijn monocle in zijn vestzakje en zei met bevende stem: 'Maar als een krachtveld hetzelfde is als interatomaire krachten, hoe komt het dan dat staal zo'n sterke interatomaire binding heeft zonder dat het zich tegen de ruimte verzet? Daar zit toch een foutje.'

Prosser wierp een geërgerde blik op hem. 'Geen foutje. Kritische kracht hangt af van aantal generatoren. In staal is ieder atoom een krachtveldgenerator. Dat betekent ongeveer driehonderd quadriljoen generatoren voor iedere ons materie. Als we er zoveel konden gebruiken ... Maar nu zouden honderd generatoren wel de praktische grens zijn. Daarmee stijgt het kritische punt alleen maar tot zevenennegentig of daaromtrent.'

Hij stond op en vervolgde met plotselinge geestdrift: 'Nee. Geen probleem meer, zeg ik je. Absoluut onmogelijk een krachtveld te maken dat in staat is de atmosfeer van Aarde langer dan een honderdste seconde tegen te houden. Atmosfeer van Jupiter helemaal geen sprake van. Koude cijfers wijzen dat uit; gesteund door proefneming. Ruimte zou het niet verdragen!

De Jupiterianen mogen proberen wat ze willen. Ze komen er niet uit! Dat is definitief! Dat is definitief! Dat is definitief!'

Orloff zei: 'Meneer de minister, kan ik ergens hier in dit station een ruimtegram verzenden? Ik wilde Aarde meedelen dat ik met het eerstvolgende schip terugkom en dat het Jupiterprobleem uit de weg geruimd is, volledig en voorgoed.'

Birnam zei niets, maar de opluchting die van zijn gezicht afstraalde toen hij de koloniaal gevolmachtigde de hand drukte bracht een ongelooflijke verandering teweeg in de grimmige lelijkheid ervan.

En dr. Prosser herhaalde met een vogelachtige ruk van zijn hoofd: 'Dat is definitief!'

Hal Tuttle keek op toen commandant Everett van het ruimteschip Transparent, het nieuwste schip van de Cornet Space Lines, zijn privéobservatiekamer in de neus van het schip binnenkwam.

De commandant zei: 'Ik heb net een ruimtegram ontvangen van het hoofdkantoor in Tucson. We moeten koloniaal gevolmachtigde Orloff in Jovopolis, Ganymedes, ophalen en naar Aarde terugbrengen.'

'Uitstekend. Hebben we geen andere schepen waargenomen?'

'Nee, welnee! We bevinden ons ver van de geregelde ruimtecorridors. Het eerste wat het stelsel van ons zal horen zal de landing van de Transparent op Ganymedes zijn. Dat zal de grootste gebeurtenis op het gebied van de ruimtereizen zijn sinds de eerste reis naar de Maan.' Zijn stem werd plotseling zachter: 'Wat is er, Hal? Per slot van rekening is dit jouw triomf.'

Hal Tuttle keek op en toen naar buiten, naar de zwarte duisternis van de ruimte. 'Dat zal wel waar zijn, ja. Tien jaar werk, Sam. Bij die eerste explosie ben ik een arm en een been kwijtgeraakt, maar ik heb er geen spijt van. Het is de reactie die me nu te pakken krijgt. Het probleem is opgelost; met mijn levenswerk is het afgelopen.'

'Dat is het ook met ieder stalen schip in het stelsel.'

Tuttle glimlachte. 'Ja. Moeilijk je te realiseren, niet?' Hij gebaarde naar buiten. 'Zie je de sterren? Gedurende een flits van de tijd is er niets tussen hen en ons. Dat geeft me toch wel een misselijk gevoel.' Zijn stem klonk mijmerend: 'Negen jaar lang heb ik voor niets gewerkt. Ik was geen theoreticus, en wist eigenlijk nooit precies waar ik heen ging, probeerde gewoon van alles. Ik probeerde het een beetje te hard en de ruimte verdroeg het niet. Het kostte me een arm en een oog en ik begon opnieuw.'

Commandant Everett balde zijn vuist en gaf een stomp tegen de romp - de romp waar de sterren onbelemmerd doorheen schenen. Er klonk de gedempte doffe bons van vlees dat tegen een niet meegevend oppervlak sloeg - maar geen enkele reactie, wat voor ook, van de onzichtbare wand.

Tuttle knikte: 'Het is nu sterk genoeg, hoewel het achthonderdduizendmaal per seconde aan en uit flitst. De stroboscopische lamp bracht me op het idee. Je kent ze wel, ze flitsen zo snel aan en uit dat ze de indruk van een continue verlichting geven.

En zo is het ook met de scheepsromp. Hij is niet lang genoeg aan om de ruimte te ontzetten. En niet lang genoeg uit om een noemenswaardig doorlekken van de atmosfeer mogelijk te maken. En het netto effect is een sterkte die beter is dan staal.'

Hij zweeg een ogenblik en voegde er toen langzaam aan toe: 'En niemand weet hoe ver we nog kunnen gaan. Het onderbrekingseffect versnellen. Het veld miljoenen keren, miljarden keren per seconde aan en uit laten flitsen. Dan kun je velden krijgen die sterk genoeg zijn om een atoomexplosie tegen te houden. Mijn levenswerk!'

Commandant Everett sloeg de ander op zijn schouder. 'Hou toch op, man. Denk liever aan de landing op Ganymedes. Allemachtig! Dat zal een fantastische publiciteit worden. Denk bijvoorbeeld eens aan het gezicht dat Orloff zal zetten als hij erachter komt dat hij de eerste passagier in de geschiedenis is die ooit in een ruimteschip met een krachtveldromp gereisd heeft. Hoe denk je dat hij zich voelen zal?'

Hal Tuttle haalde zijn schouders op. 'Ik stel me zo voor dat hij wel blij zal zijn.'

Met 'Niet definitief!' voltooide ik mijn derde jaar als schrijver - drie jaar was het geleden dat ik voor het eerst de tocht naar Campbells kantoor maakte. In die tijd had ik op een haar na duizend dollar verdiend (niet zo kwaad als het klinkt in een tijd toen het collegegeld maar vierhonderd dollar per jaar bedroeg) en ongeveer een kwart daarvan had ik op mijn spaarbank.

Toch is het wel duidelijk dat die financiële prestatie nu ook weer niet zo geweldig was dat ik erdoor op het idee kwam schrijven als een mogelijke broodwinning te zien, te meer omdat ik er zelfs niet over droomde ooit iets anders dan science-fiction voor tijdschriften te schrijven.

Op 10 juni 1941 had ik het in een gesprek met Fred Pohl over mijn teleurstelling, dat ik niet in staat was ook maar één verhaal aan Unknown te verkopen. Fred zei dat hij een goed idee voor een fantasyverhaal had, en vandaar was het nog maar een kleine stap naar een afspraak, samsam te doen. We zouden het idee bespreken, ik zou het schrijven, en de eventuele opbrengst zouden we op fifty-fifty-basis delen.

Fred zal wel zo bereidwillig geweest zijn omdat (zoals ik drie dagen later te weten kwam) zijn tijdschriften nogal beroerd liepen en hij van zijn redacteurschap ontheven werd.

Dat was natuurlijk erg jammer, maar beslist geen onherstelbare ramp. Pohl had bijna twee jaar lang een waardevolle ervaring als redacteur gehad, en er zou een tijd komen dat dit hem uitstekend van pas zou komen in een veel belangrijker en duurzamer rol als redacteur van Galaxy, dat in de vijftiger en zestiger jaren met Astounding zou wedijveren om het leiderschap op science-fictiongebied.

Wat mezelf betreft had ik nauwelijks te klagen. Pohl had acht van mijn verhalen aangenomen (meer dan een kwart van de verhalen die ik tot dan toe geschreven en bijna de helft van het aantal dat ik verkocht had). Daarvan waren er al zes gepubliceerd en een ('Superneutron') stond al veilig op de lijst voor publicatie in het komende nummer van Astonishing. Bleef nog het negende over, 'Kerstmis op Ganymedes'. Het was nog niet betaald, het was ook nog niet gezet en jammer genoeg moest Pohl het me teruggeven. Maar nog geen twee weken later verkocht ik het voor nog iets meer dan Pohl me had kunnen betalen aan Thrilling Wonder Stories, zodat zelfs dat geen ramp was. - Hoewel ik het verlies van een markt wel betreurde, want Pohl had me toch veilig door de periode heen geholpen waarin ik me zover ontwikkeld had dat Campbell en Astounding mijn belangrijkste afzetgebied konden worden.

Het eerste wat ik dacht toen ik 'Kerstmis op Ganymedes' terugkreeg was, dat het kwam omdat de tijdschriften van Pohl helemaal opgeheven waren. Maar als de uitgevers dat al van plan geweest waren, dan veranderden ze in elk geval van idee. Astonishing bestond nog een paar jaar, tot het door het papiergebrek van de tweede wereldoorlog om het leven kwam. Super Science Stories overleefde de tweede wereldoorlog en hield het zelfs nog tot kort na de veertiger jaren vol, en zou nog één verhaal van me publiceren.

Maar terug naar 10 juni. Met gebruikmaking van Freds idee schreef ik het hele verhaal in mijn eentje en noemde het 'Legal Rights'. Maar weer werd de samenwerking geen succes. Op 8 juli weigerde Campbell het, de eerste weigering die ik in een half jaar van hem kreeg.

Maar tegen die tijd trad Fred weer als literair agent op. Ik gaf hem het verhaal met een nogal beschaamd gezicht en vergat het verder. Hij veranderde de naam in 'Legal Rites' ('Wettige riten') (veel beter) en herschreef het behoorlijk. Zeven jaar later verkocht hij het.

Wettige riten

(samen met James MacCreigh)

1

De sterren waren al te voorschijn gekomen, hoewel de zon nog maar net onder de horizon weggedoken was en de westelijke hemel nog van bloeddoorlopen goud was achter de Sierra Nevada.

'Hé!' krijste Russell Harley. 'Kom terug!'

Maar de motor van de oude Ford, die nog maar op één been liep, maakte te veel lawaai; de bestuurder hoorde hem niet. Harley vloekte toen hij de oude kar sterk overhellend op zijn halfplatte banden over de zandsporen weg zag rijden. Zijn achterlicht riep hem een rood nee toe. Nee, vanavond kom je niet meer weg; nee, je zult hier moeten blijven en het zelf uitvechten.

Harley gromde en klom de verandatrap van het oude houten huis weer op. Toch was het stevig gebouwd. Hoewel de trap wel een halve eeuw oud was kraakten de treden niet onder hem en er zaten ook geen barsten in.

Harley pakte de zakken op die hij had laten vallen toen hij zo plotseling van idee veranderd was - van imitatieleer en door en door versleten waren ze - en sleepte ze het huis binnen. Hij gooide ze op een bestofte sofa en keek om zich heen.

Het was verstikkend heet en de kamer was helemaal doordrongen van de geur van de woestijn buiten. Harley nieste.

'Water,' zei hij hardop. 'Dat heb ik nodig.'

Hij had door alle kamers van de benedenverdieping gezworven voor hij ineens stil bleef staan en zichzelf een klap voor zijn hoofd gaf. Sanitair, natuurlijk was er geen sanitair in dit gat, dertien kilometer ver in de woestijn! Een put, dat was nog het beste waar hij op hopen kon...

Als er al een was.

Het begon donker te worden. Ook geen elektrisch licht natuurlijk. Geïrriteerd strompelde hij door de donkere kamers naar de achterkant van het huis. De hordeur piepte met een metalig geluid toen hij hem openduwde. Bij de deur hing een emmer. Hij pakte hem op, keerde hem om en schudde het losse zand eruit. Hij keek uit over de 'achtertuin': ongeveer tienduizend zichtbare ares heuvelachtig zand, rots en stukken grond met artemisia en roodgevlamde ocotillo.

Geen bron.

Die ouwe gek moet toch ergens water vandaan gehaald hebben, dacht hij woest. Koppig klom hij het achtertrapje af en liep de woestijn in. Boven zijn hoofd fonkelden de sterren verblindend, wel een biljard waren er, maar de zonsondergang was al helemaal voorbij en hij kon maar heel vaag voor zich uit zien. De stilte was moordend. Alleen een zwak fluisterend briesje over het zand, en het geschuifel van zijn schoenen.

Hij ving een zwak sterrenschijnsel op dat op het dichtstbijzijnde bosje artemisia viel. Daar was een plas water, gevangen in de hoek van twee reusachtige keien. Hij staarde er bedenkelijk naar, haalde toen zijn schouders op. Het was water. Beter dan niets. Hij dompelde de emmer in de kleine plas. Omdat hij niets van de juiste werkwijze wist, kwam de emmer voor wel een kwart vol met los zand te zitten toen hij hem over de bodem haalde. Toen hij hem, tot de rand toe vol, naar zijn lippen bracht, spuwde hij de eerste slok uit en vloekte als een ketter.

Toen gebruikte hij zijn hoofd. Hij zette de emmer weer neer, wachtte even tot de zandkorrels naar de bodem gezakt waren, schepte water in zijn handen en bracht het naar zijn lippen...

Pets. SISS. Pets. SISS. Pets. SISS...

'Wel verdomme!' Harley stond op, keek plotseling verbijsterd om zich heen. Het klonk als water dat ergens vandaan omlaagdrupte en op een roodgloeiende kachel terechtkwam, zodat het onmiddellijk in sissende stoom veranderde. Hij zag niets, alleen het zand en de artemisia en die plas lauw, walgelijk smakend water.

Pets. SISS

Toen zag hij het, en zijn ogen puilden uit hun kassen. Het druppelde van uit het niets, één druppel per seconde, een kleverige, donkere druppel die dikker dan water was, die traag op de grond viel, als een langzame uitdaging van de zwaartekracht. En zodra een druppel de grond raakte, rolde hij sissend rond en verdween dan. Het was misschien twee en een halve meter bij hem vandaan, nog net zichtbaar in het sterrenlicht.

En toen: 'Maak dat je van mijn land komt!' klonk zomaar uit het niets de stem.

Harley maakte dat hij wegkwam. Tegen de tijd dat hij, drie uur later, bij Rebel Butte aankwam, was hij nog maar nauwelijks in staat om te lopen en wenste hij wanhopig dat hij zijn vertrek tenminste lang genoeg uitgesteld had om, ondanks alle duivelen uit de hel, tenminste nog één flinke slok water te kunnen nemen. Maar de eerste vijf kilometer had hij gehold. Aan aanmoedigingen had het hem niet ontbroken. Met een huivering herinnerde hij zich hoe de heldere woestijnlucht rondom dat ongelooflijke gesijpel van vocht een melkwitte vorm aangenomen had en dreigend op hem af was gekomen.

En toen hij bij de eerste met petroleumlampen verlichte saloon van Rebel Butte kwam en naar binnen was gewankeld, was de gefascineerd starende blik van de saloonhouder naar de voorkant van zijn voddige overjas ruim voldoende bewijs voor hem dat hij niet plotseling krankzinnig geworden was, of dronken van de ongewone sensatie van frisse woestijnlucht. Het zat over zijn hele voorkant, en hoe harder hij wreef hoe hardnekkiger het bleef en hoe kleveriger het werd. Bloed!

'Whisky!' zei hij met een gesmoorde stem, terwijl hij naar de bar wankelde. Hij haalde een tot op de draad versleten dollarbiljet uit zijn zak en legde het met een klap op het mahoniehout.

Het spelletje eenentwintigen achter in de gelagkamer was ineens opgehouden. Harley was zich scherp bewust van de blikken van de spelers, de barkeeper en de lange magere man die tegen de bar geleund stond. Ze keken allemaal naar hem.

De barman verbrak de betovering. Hij pakte zonder ernaar te kijken een fles van ergens achter hem, en zette hem op de bar voor Harley neer. Uit een kruik schonk hij een glas water en zette dat met een changeant glas naast de fles.

'Ik had je natuurlijk wel kunnen vertellen dat dat gebeuren zou,' zei hij achteloos. 'Maar je zou me toch niet geloofd hebben. Je moest Hank zelf ontmoeten voor je zou geloven dat hij er was.'

Harley herinnerde zich dat hij dorst had en dronk het glas water leeg, toen schonk hij zich een flinke scheut whisky in en sloeg die achterover zonder te wachten tot het water weer bijgevuld was. Het was goed de whisky naar beneden te voelen lopen, bijna goed genoeg om een eind aan zijn inwendig gebeef te maken.

'Waar heb je het over?' zei hij eindelijk. Hij wrong zijn lichaam in een rare bocht en leunde over de bar heen om tenminste gedeeltelijk de vlekken op zijn jas te verbergen. De saloonkeeper lachte.

'Die ouwe Hank,' zei hij. 'Ik wist direct al wie jij was, zelfs al voordat Tom terugkwam en me zei waar hij je heengebracht had. Ik wist dat je die deugniet van een neef van Zeb Harley was, en dat je gekomen was om Harley Hall in te pikken en te verkopen voor hij goed en wel koud in het graf lag.'

De eenentwintigers zaten nog steeds naar hem te kijken, zag Russell Harley. Alleen de magere man een eindje verder aan de bar scheen zich van hem afgekeerd te hebben. Hij was bezig zich nog een borrel in te schenken, en ging helemaal in die bezigheid op.

Harley werd rood. 'Moet je horen,' zei hij, 'ik ben hier niet om raad gekomen. Ik wilde gewoon een borrel. En ik betaal ervoor. Bemoei je er dus niet mee.'

De barkeeper haalde zijn schouders op. Hij draaide hem de rug toe en liep naar de tafel van de eenentwintigers. Na een paar seconden draaide een van de spelers zich ook weer om en gooide een kaart op tafel. De anderen bekenden kleur.

Harley begon er net toe over te hellen zijn trots maar opzij te zetten en weer met de saloonhouder te praten - hij scheen wel iets te weten van wat Harley meegemaakt had en zou weieens van nut kunnen zijn - toen de lange magere man hem op zijn schouder tikte. Harley draaide zich snel om en liet haast zijn glas vallen. Hij was zo in gedachten verzonken en zo schrikachtig dat hij hem niet aan had zien komen.

'Jongeman,' zei de magere, 'mijn naam is Nicholls. Kom maar eens mee, meneertje, dan zullen we hier weleens eventjes over praten. Ik heb zo'n idee dat we elkaar weleens van dienst zouden kunnen zijn.'

Zelfs de twaalf-cilinderwagen van Nicholls reed hotsend en botsend als een hooikar over de zandsporen die naar het huis leidden dat de ouwe Zeb - lachend - Harley Hall genoemd had.

Russell Harley draaide zich om en staarde naar de stapel spullen die in de open bagageruimte lagen. 'Het bevalt me niet,' klaagde hij. 'Ik heb nooit iets met geesten te maken gehad. Hoe moet ik weten of dat spul werkt?'

Nicholls glimlachte. 'U zult me op mijn woord moeten geloven. Ik heb wel eerder met geesten te maken gehad. Je zou kunnen zeggen dat ik een zekere bevoegdheid heb om als geestenverdelger op te treden, als ik zou willen.'

Harley bromde: 'En toch bevalt het me niet.'

Nicholls keek hem scherp aan: 'Maar het vooruitzicht dat je Harley Hall in eigendom krijgt bevalt je wel, niet? En dan al het geld gaan zoeken dat je overleden oom daar ergens in de buurt verstopt moet hebben?' Harley haalde zijn schouders op. 'Nou, reken maar dat dat je bevalt,' zei Nicholls, met zijn ogen weer op de weg gericht. 'En daar heb je alle reden voor. Volgens de plaatselijke geruchten moet het een behoorlijk hoog bedrag zijn, jongeman.'

'En daar komen jouw belangen op de proppen, denk ik,' zei Harley gemelijk. 'Ik vind het geld - dat hoe dan ook van mij is - en geef er wat van aan jou. Hoeveel?'

'Daar praten we later nog wel over,' zei Nicholls. Met een afwezige glimlach keek hij voor zich uit.

'Daar praten we nu over!'

De glimlach verdween van Nicholls gezicht. 'Nee,' zei hij. 'Dat doen we niet. Ik bewijs je een dienst, jonge Harley. Vergeet dat niet. Als tegenprestatie - doe jij wat ik zeg, helemaal!'

Dat verwerkte Harley zorgvuldig, en het bekwam hem niet best. Hij wachtte een paar ogenblikken en ging toen op iets anders over.

'Ik ben hier nog eens geweest toen de ouwe nog leefde,' zei hij. 'Hij zei niets over een geest.'

'Misschien was hij bang dat je hem, nou ja, een beetje eigenaardig zou vinden,' zei Nicholls. 'En misschien was dat ook wel zo. Wanneer was je hier?'

'O, een hele tijd geleden,' zei Harley ontwijkend. 'Maar ik ben er een hele dag en een stuk van de nacht geweest. De ouwe was totaal geschift, maar hij hield geen geesten op zolder.'

'Die geest was een vriend van hem,' zei Nicholls. 'Dat zal die meneer die de bar beheert je vast wel verteld hebben. Wijlen je oom was een soort kluizenaar. Hij leefde in dat huis, mijlen ver van alles verwijderd, kwam haast nooit naar de stad en weerde alle vriendschappelijke omgang. Maar een heremiet was hij toch niet direct. Hij had Hank als gezelschap.'

'Leuk gezelschap.'

Nicholls boog ernstig zijn hoofd. 'Ach, ik weet het niet,' zei hij. 'Naar men zegt konden ze best met elkaar opschieten. Ze speelden bezique en schaak, Hank schijnt een groot beziquespeler geweest te zijn. Volgens de plaatselijke geruchten is dat zijn dood geworden. Hij betrapte iemand op valsspelen en vocht het op het pistool met hem uit. Hij verloor. Een kogel ging dwars door zijn strot en hij stierf nogal bloederig.' Hij draaide het stuur om, waarbij hij zijn hele gewicht in moest zetten, slaagde erin de wagen uit de sporen van de 'weg' te krijgen en stuurde hem hotsend en botsend over het zand, waarin geen enkel spoor aangegeven was, naar het oude houten huis waar ze heen moesten.

'Dat verklaart natuurlijk al dat bloed als hij verschijnt,' besloot hij, terwijl hij voor de veranda stopte.

Harley opende langzaam het portier, stapte uit en wierp een ongeruste blik op het oude vervallen huis. Nicholls zette de motor af, stapte uit en liep regelrecht naar de achterkant van de wagen.

'Kom,' zei hij, terwijl hij van alles uit de achterbak haalde. 'Help me eens een handje. Ik ben niet van plan al die rommel alleen te dragen.'

Harley kwam schoorvoetend naar hen toe en keek met tegenzin naar het merkwaardige assortiment, dat uit gedroogde takkenbossen, stukken gekleurd touw, pijpjes krijt, onverkwikkelijke bosjes verlepte kruiden, gebleekte botten van kleine dieren en een paar nog minder aangename dingen bestond.

Pets. SISS.Pets. SISS...

'Hij is hier!' schreeuwde Harley. 'Luister! Hij staat hier ergens naar ons te kijken.'

'Ha!'

Het was een lage, onaangename en... onlichamelijke lach. Harley keek wanhopig zoekend om zich heen naar het verraderlijk sijpelende bloed. En hij vond het; het kwam uit de lucht, vlak naast de wagen, daalde gracieus naar de grond en verdween daar sissend.

'Ik zie je wel, hoor,' zei de stem bars, 'Russell, waardeloos brok verderf dat je bent. Ik moet al even weinig van jou hebben als jij van mij moest hebben. Dood of levend, dit is mijn land! Ik heb het met je oom gedeeld, jeugdige schooier, maar met jou zal ik het niet delen. Maak dat je weg komt!'

Harley voelde zijn knieën verslappen en wankelde duizelig naar de achterbumper, waar hij ging zitten. 'Nicholls...' zei hij verward.

'Ach man, verman je toch,' zei Nicholls geïrriteerd. Hij gooide Harley een kluwen opzichtig rood en groen gekleurd bindgaren met merkwaardige knopen toe. Toen ging hij voor het uit de lucht sijpelende bloed staan en maakte een paar snelle handbewegingen in de lucht. Zijn lippen bewogen geluidloos, zag Harry, maar er kwamen geen woorden uit.

Van de plaats waar de oorsprong van de bloeddruppels was kwam een snik en een kort afgebeten gekrijs. Nicholls klapte krachtig in zijn handen en wendde zich toen tot de jonge Harley.

'Pak dat touw dat je in je handen hebt en span het om het huis,' zei hij. 'Er helemaal omheen, en zorg er voor dat het precies over het midden van de deuren en ramen gaat. Veel is het niet, maar het zal hem wel tegenhouden tot we het goeie materiaal opgezet hebben.'

Harley knikte, wees toen met een stijve vinger naar de bloeddruppels, die nu nog woedender sisten en dampten dan eerst. 'En dat? wist hij er met moeite uit te krijgen.

Nicholls grijnsde zelfvoldaan. 'Ik hou hem hier tot Sint-Juttemis vast als het moet,' zei hij. 'Opschieten!'

Harley ademde ongemerkt een long vol verderfelijke witte rook in en hoestte tot de tranen hem over zijn wangen rolden. Toen hij weer tot zichzelf kwam keek hij naar Nicholls, die geluidloos in een groen leren boek zat te lezen waarvan de bladen vol ezelsoren zaten... Hij zei: 'Kan ik nou ophouden met roeren?'

Nicholls vertrok zijn gezicht tot een woedende grimas en schudde zijn hoofd zonder naar hem op te kijken. Hij las rustig verder, en zijn lippen vormden lettergrepen die in geen enkele taal voorkwamen die Harley ooit gehoord had; toen klapte hij het boek dicht en wiste zijn voorhoofd af.

'Prima,' zei hij. 'Tot nu toe gaat alles goed.' Hij stapte naar de windkant van de kookpot waar Harley in stond te roeren en tuurde er voorzichtig in.

'Dat is wel zowat klaar,' zei hij. 'Neem hem van het vuur en laat het een beetje afkoelen.'

Harley tilde de pot van het vuur en kneep toen met zijn linkerhand in zijn pijnlijke biceps. Het spul had de consistentie van een walgelijke groene brij.

'Wat nu?' vroeg hij.

Nicholls gaf geen antwoord. Hij keek lichtelijk verbaasd op bij het plotselinge triomfantelijke gekrijs dat van buiten kwam, gevolgd door het gehuil van een ijzige wind.

'Hank is zeker losgebroken,' zei hij achteloos. 'Ik geloof niet dat hij ons iets doen kan, maar we moesten toch maar liever opschieten.' Hij scharrelde wat in de al sterk geslonken stapel rommel die hij uit de wagen meegebracht had en haalde er een verfkwast uit. 'Smeer dit spul om alle ramen en deuren heen. Allemaal, behalve de voordeur. Want daar heb ik wat anders voor. 'Hij wees naar iets dat de vooras van een oude T-Ford leek te zijn. 'Laat dat op de drempel liggen. Koud ijzer. Jij kunt er gewoon overheen stappen, maar Hank zal er niet voorbij kunnen. Het is al op de juiste manier behandeld met de allerbeste thaumaturgy.'

'Er gewoon overheen stappen,' herhaalde Harley. 'Waarom zou ik er overheen willen stappen? Hij is daar buiten.'

'Hij zal je geen kwaad doen,' zei Nicholls. 'Je neemt een amulet mee - die daar - en dat houdt hem wel op een afstand. Hij zal je trouwens waarschijnlijk toch al niet veel kwaad kunnen doen, want hij is maar een geest van een lagere orde, die zich niet tot een behoorlijke dichtheid kan materialiseren. Maar ik zou toch maar geen risico nemen, pak die amulet mee en blijf niet te lang buiten. Het zal hem niet eeuwig op een afstand houden, niet langer dan een half uur. Mocht je ooit naar buiten moeten gaan en een beetje lang wegblijven, hang dan dat bosje kruiden om je nek.' Nicholls glimlachte. 'Maar dat is alleen maar voor noodgevallen. Het werkt volgens het duivels-drekprincipe. Geesten kunnen niet in de buurt komen - maar zelf zul je het ook niet zo fijn vinden. Het heeft - ha - een nogal sterke geur.'

Hij boog zich weer voorzichtig over de pot en snoof. Hij nieste.

'Zo, nou is het wel koud genoeg,' zei hij. 'Schiet op, voor het hard wordt. Begin maar met het spul boven erop te smeren - en zorg dat je geen één raam overslaat.'

'Wat ga jij doen?'

'Ik,' zei Nicholls bits, 'ik blijf hier. Schiet op.'

Maar hij bleef niet. Toen Harley met zijn onaangename taak klaar was en weer beneden kwam, riep hij Nicholls' naam, maar de man was weg. Harley liep naar de deur en keek naar buiten; de auto was ook weg.

Hij haalde zijn schouders op. 'Ach, nou ja,' zei hij, en begon de stofhoezen van de meubels af te nemen.

2

Ergens in zijn koude juridische brein overwoog advocaat Turnbull de betrekkelijke gelijksoortigheid van nachtmerrie en krankzinnigheid.

Hij staarde naar de pluchen stoel tegenover hem, en zag met kennelijk onbehagen hoe dat merkwaardig gewichtsloze, op merkwaardige wijze uit het niets te voorschijn komende druppelend straaltje roodheid verdween zodra het op de vloer terechtkwam, maar toch lange, modderbruine strepen achterliet die op de bekleding van zijn stoel bleven kleven. Het geluid was ook erg onaangenaam: Pets. SISS.Pets. SISS...

De stem vervolgde ongeduldig: 'Naar de hel met jullie menselijke domheid! Al ben ik dan een geest, de hemel weet dat ik niet probeer bij je te komen spoken. Zo belangrijk ben je niet voor me, makker. Begrijp me goed, ik ben hier voor zaken.'

Turnbull leerde dat je met een uitgedroogde tong geen droge lippen kunt bevochtigen. 'Een juridische zaak?'

'Jazeker. Het feit dat ik op een gewelddadige manier aan mijn eind gekomen ben en mijn bestaan op astraal niveau voort moet zetten betekent nog niet dat ik mijn wettige rechten verloren heb. Of wel soms?'

De advocaat schudde verbijsterd zijn hoofd. Hij zei: 'Het zou wel heel wat makkelijker voor me zijn als u niet onzichtbaar was. Kunt u daar niet iets aan doen?'

Het was even stil. 'Tja, ik zou me natuurlijk wel een minuutje kunnen materialiseren,' zei de stem. 'Dat is zwaar werk, verdomd zwaar, voor mij. Een heleboel van ons, astrale wezens, kunnen het met evenveel gemak doen als uit je bed vallen, maar... Nou ja, als het dan moet zal ik het maar gelijk proberen.'

In de lucht boven de fauteuil begon iets te flikkeren, en een melkachtige, dunne damp condenseerde zich tot een ontastbare, zittende gestalte. Turnbull vond het helemaal niet plezierig toen hij zag dat, dwars door de gedaante heen, de omtrekken van de stoel nog wazig zichtbaar waren. De gedaante verdichtte zich. Net toen de gelaatstrekken vorm aan begonnen te nemen - net toen Turnbulls uitpuilende ogen een ver vooruitstekende haakneus en een kroezige baard waarnamen - verdunde de verschijning zich weer en spatte met een zacht plopje uiteen.

De stem zei zwakjes: 'Ik had niet gedacht dat het me zo slecht af zou gaan. Ik heb het lang niet gedaan. Ik denk dat dit de eerste materialisatie bij daglicht is die ik in vijfenzeventig jaar gedaan heb.'

De advocaat zette zijn bril zonder randen recht en kuchte.

Alle duivels uit de hel, dacht hij, en het ergste is nog dat ik erin geloof!

'Och, nou ja,' zei hij hardop. Toen, voordat de bezoeker er aanstoot aan kon nemen, ging hij haastig verder: 'Maar wat wilt u nu eigenlijk precies? Ik ben maar een kleinsteeds advocaatje, ziet u. Mijn werk betreft alleen routine...'

'Ik weet alles van uw werk af,' zei de stem. 'U kunt mijn geval behandelen, het is een landkwestie. Ik wil Russell Harley een proces aandoen.'

'Harley?' Turnbull streek met zijn vinger over zijn wang. 'Soms familie van Zeb Harley?'

'Zijn neef, en ook nog zijn erfgenaam.'

Turnbull knikte. 'Ja, nu weet ik het weer. De familie van mijn vrouw woont in Rebel Butte, en ik ben er geweest. Ook toevallig dat u nu net bij mij komt...'

De stem lachte. 'Dat was niet toevallig,' zei hij zacht.

'O.' Turnbull zweeg een ogenblik. Toen zei hij: 'Ik begrijp het.' Hij wierp een scherpe blik op de stoel. 'Processen kosten geld, meneer... Ik geloof niet dat u uw naam genoemd hebt?'

'Hank Jenkins,' kwam de stem haastig. 'Dat weet ik. Zou... laat eens kijken. Zou zeshonderdvijftig dollar genoeg zijn?'

Turnbull slikte. 'Dat denk ik wel,' zei hij op betrekkelijk ongeëmotioneerde toon; betrekkelijk als je rekent wat hij dacht.

'Laten we dan zeggen dat we dat als voorschot beschouwen. Het geval wil dat ik een aanzienlijk bedrag aan goud verborgen heb toen ik nog was, dat wil zeggen voor ik een astraal wezen werd. Ik weet heel zeker dat niemand daar aan geweest is. U zult het wel een schat van onbekende herkomst moeten noemen, denk ik, en de helft ervan aan de staat geven, maar alles bij elkaar liggen er toch wel zo'n dertienhonderd dollar.'

Turnbull knikte oordeelkundig. 'Aangenomen dat we uw schat kunnen vinden,' zei hij, 'geloof ik wel dat het ruim voldoende zal zijn.' Hij leunde achterover in zijn stoel en zette een juridisch gezicht. Zijn zelfverzekerdheid was weer teruggekeerd.

En na een half uur zei hij langzaam: 'Ik zal uw proces voeren.'

Vroeger had rechter Lawrence Gimbel altijd van zijn werk gehouden. Maar zijn dertien eervolle jaren in de rechterstoel verloren al hun glans voor hem toen hij met een vermoeide grimas zijn hamer pakte. Deze zaak was veel te verwarrend naar zijn smaak.

De griffier hield zijn toespraak en de volgepakte rechtszaal ging en masse zitten. Gimbel hield heel even zijn hand voor zijn ogen voor hij het woord nam.

'Is de advocaat voor de eiser gereed?'

'Jazeker, edelachtbare.' Turnbull, die alleen aan zijn tafel zat, stond op en maakte een buiging.

'De advocaat voor de gedaagde?'

'Gereed, edelachtbare!' zei Fred Wilson op afgebeten toon. Hij keek met gretige belangstelling naar Turnbull en zijn eenzame tafel, boog zich toen naar zijn cliënt over en fluisterde Russell Harley iets in zijn oor. De jongen knikte somber en haalde toen zijn schouders op.

Gimbel zei: 'Ik meen te begrijpen dat de advocaten voor beide partijen in deze zaak van Henry Jenkins versus Russell Joseph Harley afgezien hebben van juryrechtspraak.'

Beide juristen knikten. Gimbel vervolgde: 'Met het oog op het ongebruikelijke karakter van deze zaak, komt het me voor dat het noodzakelijk zal blijken het proces met een zekere hoeveelheid informaliteit te voeren. Het enige doel van dit hof is te komen tot de ware feiten die aan de orde zijn, en vonnis te wijzen in overeenstemming met de wetten die op deze feiten van toepassing zijn. Ik zal niet op de geijkte vormen staan. Maar dat neemt niet weg dat ik geen enkele ordeverstoring of onnodige onregelmatigheden zal tolereren. Het publiek zij er vriendelijk aan herinnerd dat het hier bij wijze van privilege is. Iedere vorm van betoging zal ontruiming van de zaal tot gevolg hebben.'

Hij keek streng naar de witte gezichten die dom naar hem opkeken. Toen onderdrukte hij een zucht en zei: 'De advocaat van de eiser kan beginnen.'

Turnbull stond snel op en keek de rechter aan.

'Edelachtbare,' zei hij, 'het is onze bedoeling aan te tonen dat mijn cliënt, Henry Jenkins, door gedaagde van zijn gegronde rechten beroofd is. Meneer Jenkins heeft, krachtens een ononderbroken vestiging van meer dan twintig jaar in het pand, gelegen aan Route 22, dertien kilometer ten noorden van de stad Rebel Butte, dit met volledige voorkennis van de wettige eigenaar, zekere rechten verkregen. In de juridische terminologie plegen we deze te omschrijven als de rechten van acquisitief verjaringseigendom. De leek zou de term gewoonterecht gebruiken, krakersrechten.'

Gimbel vouwde zijn handen en probeerde zich te ontspannen. Krakersrechten - voor een geest! Hij zuchtte, maar luisterde oplettend toen Turnbull verderging.

'Bij de dood van Zebulon Harley, de eigenaar van het huis in kwestie - misschien beter bekend onder de naam Harley Hall - heeft gedaagde de eigendomstitel geërfd. Zijn recht hierop willen wij niet betwisten. Maar mijn cliënt heeft een billijkheidsrecht in Harley Hall; het recht op een vrij en volledig bestaan. Gedaagde heeft mijn cliënt met geweld verdreven, met behulp van middelen die mijn cliënt grote geestelijke ellende hebben bezorgd, en zelfs zijn bestaan in gevaar gebracht hebben.'

Gimbel knikte. Als die zaak tenminste nog maar ergens een precedent had... Maar dat had hij niet; grimmig herinnerde hij zich de uren die hij doorgebracht had met in alle mogelijke onwaarschijnlijke wetboeken te bladeren om maar iets, wat dan ook, te vinden dat op deze zaak betrekking kon hebben. Toen had hij het maar beter geoordeeld de zaak maar gelijk helemaal onontvankelijk te verklaren - een rechter kon het zich niet permitteren zich uit te laten lachen, niet als hij ook maar enige ambitie had. En algemeen gelach, dat was wel ongeveer de enige zekerheid die die zaak op kon leveren. Maar Wilson had er zo'n herrie over gemaakt dat de beroepstrots van de rechter het gewonnen had. Hij had Wilson trouwens nooit gemogen.

'U kunt uw getuigen voor laten komen,' zei hij.

Turnbull knikte. Hij zei tegen de griffier: 'Roep Henry Jenkins naar de getuigenbank.'

Wilson was al overeind gevlogen voordat de griffier zijn mond open had kunnen doen.

'Protest!' bulkte hij. 'De zogenaamde Henry Jenkins kan niet als getuige optreden!'

'Waarom niet?' wilde Turnbull weten.

'Omdat hij dood is!'

De rechter pakte met zijn ene hand de hamer, en met de andere zijn voorhoofd. Hij klopte op de tafel om de zaal tot stilte te manen.

Turnbull stond er glimlachend bij. "Vanzelfsprekend kunt u wel een bewijs voor die bewering overleggen,' zei hij.

Wilson snauwde: 'Jazeker wel.' Hij verwees naar zijn instructie. 'De zogenaamde Henry Jenkins is de geest, geestverschijning of spookgestalte van een zekere Hank Jenkins, die een eeuw geleden in dit gebied naar goud zocht. Hij werd gedood door een kogel in zijn keel uit het pistool van een zekere Lange Tom Cooper, en werd op 14 september 1850 legaal dood verklaard. Cooper werd voor die moord opgehangen. Wat voor hocus-pocus u nu ook als bewijs van het tegendeel mag produceren, de status van zijn legale dood blijft volledig van kracht.'

'Wat voor bewijs hebt u voor de veronderstelling dat mijn cliënt identiek zou zijn aan die Hank Jenkins?' vroeg Turnbull grimmig.

'Ontkent u dat?'

Turnbull haalde zijn schouders op. 'Ik ontken niets. Ik onderga geen kruisverhoor. Bovendien is het enige en eerste vereiste voor een getuige dat hij de waarde van een eed begrijpt. Henry Jenkins werd door John Quincy Fitzjames, hoogleraar in de psychologie aan de universiteit van Zuid-Californië aan een test onderworpen. De resultaten - ik heb hier de beëdigde verklaring van dr. Fitzjames, die ik als bewijsstuk zal overleggen - tonen duidelijk aan dat het intelligentiequotiënt van mijn cliënt behoorlijk boven normaal is, en dat een psychiatrisch onderzoek geen belangrijke afwijkingen aan de dag brengt die nadelig zouden zijn voor zijn geldigheid als getuige. Ik sta erop dat mijn cliënt toestemming krijgt ten behoeve van zijn eigen zaak te getuigen.'

'Maar hij is dood!' krijste Wilson. 'Hij is op dit ogenblik onzichtbaar!'

'Mijn cliënt,' zei Turnbull stijfjes, 'is op dit ogenblik niet aanwezig. Dit verklaart ongetwijfeld wat u zijn onzichtbaarheid noemt.' Hij wachtte even tot het waarderende gemompel dat door de zaal ging weer geluwd was. Het ging voortreffelijk, dacht hij glimlachend. 'Ik heb hier nog een beëdigde verklaring,' zei hij. 'Deze is getekend door Elihu James en Terence MacRae, die respectievelijk aan het hoofd van de fysische en de biologische faculteit van dezelfde universiteit staan. Hierin wordt verklaard dat mijn cliënt alle essentiële verschijnselen van leven vertoont. Ik ben bereid zo nodig alle drie mijn getuigen-deskundigen in de getuigenbank te roepen.'

Wilson keek woest maar zei niets. Rechter Gimbel boog zich naar voren.

'Ik zie geen mogelijkheid de eiser het recht tot getuigen te ontzeggen,' zei hij. 'Als de drie deskundigen die deze rapporten opgesteld hebben bereid zijn in de getuigenbank de daarin vervatte feiten te bevestigen, dan mag Henry Jenkins getuigenis afleggen.'

Wilson zette zich zwaar in zijn stoel. De drie deskundigen spraken kort - en droog. Wilson onderwierp hen alleen maar aan het meest formele kruisverhoor.

De rechter kondigde een kort reces aan. Buiten in de gang staken Wilson en zijn klant een sigaret op en keken elkaar met weinig sympathie aan.

'Ik voel me volstrekt belachelijk,' zei Russell Harley. 'Een proces voeren tegen een geest.'

'De geest heeft het proces aanhangig gemaakt,' bracht Wilson hem in herinnering. 'Als we het nog maar een paar weken langer uit hadden kunnen houden, tot er een andere rechter zitting had, dan had ik dit hele geval zo onontvankelijk kunnen laten verklaren.'

'Waarom konden we dan niet wachten?'

'Omdat u zo'n haast had, verdomme!' zei Wilson. 'U en die idioot van een Nicholls, zo vol vertrouwen dat het nooit tot een proces komen zou.'

Harley haalde zijn schouders op en dacht er treurig aan hoe het hun niet gelukt was de geest van Hank Jenkins volledig uit te bannen. Het was een troep geworden. Jenkins had op de een of andere manier weten te ontsnappen uit de betoverde cirkel die ze om hem getrokken hadden, en waarin ze hem vast hoopten te houden tot het proces wegens verstek van eiser niet door zou gaan.

'Dan is er nog iets,' zei Wilson. 'Waar is Nicholls?'

Harley haalde weer zijn schouders op. 'Weet ik niet. De laatste keer dat ik hem gezien heb was in uw kantoor. Hij kwam me opzoeken vlak nadat de hulpsheriff de dagvaarding op mijn deur kwam plakken. Hij heeft me bij u gebracht, zei dat iemand u bij hem aanbevolen had. Toen hebben u en hij en ik nog een poosje over de zaak zitten praten. Hij ging weg nadat hij me nog wat geld geleend had om me met de betaling van uw voorschot tegemoet te komen. Daarna heb ik hem niet meer gezien.'

'Ik zou weleens willen weten wie mij bij hem aanbevolen heeft,' zei Wilson grimmig. 'Ik denk niet dat hij ooit nog iemand anders aan zal bevelen. Ik mag dit zaakje niet - en u mag ik ook niet zo.'

Harley bromde maar zei niets. Hij smeet zijn sigaret weg. Het ding smaakte naar het vuilnis dat om zijn nek hing, alles smaakte daarnaar. Nicholls had niet gelogen toen hij zei dat Harley het bosje kruiden dat de geest van de oude Jenkins op een afstand zou houden niet zo fijn zou vinden. Het stonk.

De griffier kwam de gang in en brulde iets, en de mensen begonnen weer naar binnen te druppelen. Harley en zijn advocaat volgden.

Ton de zitting weer hervat was, zei de griffier: 'Henry Jenkins!'

Turnbull stond onmiddellijk op. Hij opende de deur van de kamer van de rechter, fluisterde iets. Toen stapte hij achteruit, als om iets door te laten.

Pets. SISS.Pets. SISS...

Op slag stokte ieders adem toen het griezelig uit het niets verschijnende sijpelende straaltje bloed langzaam door de open ruimte naar de getuigenbank bewoog. Dit was de geest, de eiser in het absoluut meest absurde proces uit de hele geschiedenis van de jurisprudentie.

'Goed, Hank,' fluisterde Turnbull. 'Je zult je lang genoeg moeten materialiseren om te zorgen dat de griffier je kan beëdigen.'

De griffier deinsde angstig terug voor de kolom van melkachtige mist die ineens voor hem opdoemde, vaag humanoïde van vorm. Een spookachtige hand, half doorschijnend, kwam naar voren en raakte de bijbel aan. De stem van de griffier beefde toen hij de eed afnam en het antwoord van ergens in het centrum van de wolkkolom hoorde komen.

De nevel zweefde terug naar de getuigenbank, maakte een merkwaardige buiging ongeveer op heuphoogte en verdween toen met een zacht plofje in het niets.

De rechter beukte woest met zijn hamer. Het verschrikte geroezemoes dat onder het publiek opgerezen was stierf weer weg.

'Ik wil u nog eens waarschuwen,' verklaarde hij, 'dat onordelijkheid niet getolereerd zal worden. De advocaat voor eiser kan beginnen.'

Turnbull liep naar de getuigenbank en richtte zich tot de leegte daarin.

'Uw naam?'

'Mijn naam is Henry Jenkins.'

'Uw beroep?'

Het bleef even stil. 'Ik heb geen beroep. Misschien zou je kunnen zeggen dat ik met pensioen ben.'

'Meneer Jenkins, wat is precies uw relatie met het pand dat Harley Hall genoemd wordt?'

'Ik heb het negentig jaar lang bewoond.'

'Hebt u in die tijd kennisgemaakt met wijlen Zebulon Harley, de eigenaar van de Hall?'

'Ik heb Zeb heel goed gekend, ja.'

Turnbull knikte. 'Wanneer hebt u kennis met hem gemaakt?' vroeg hij.

'In de lente van 1907. Zeb had net zijn vrouw verloren. Daarna ging hij het hele jaar door in Harley Hall wonen. Hij werd, nou ja, min of meer een soort kluizenaar. Voor die tijd hadden we elkaar nooit ontmoet, want hij kwam maar zelden naar de Hall. Maar toen werden we vrienden.'

'Hoelang heeft die vriendschap geduurd?'

'Tot hij stierf, afgelopen herfst. Ik was bij hem toen hij stierf. Ik heb nog een paar aandenkens die hij me toen nagelaten heeft.' Duidelijk klonk een nostalgische zucht uit de getuigenbank, die nu ruimschoots met een modderig rode vloeistof bespetterd was. De vallende druppels schenen een seconde lang te aarzelen, en het sissende geluid dat ze maakten klonk gedempt als door een krachtige emotie.

Turnbull vervolgde: 'Uw verhouding met hem was dus goed?'

'Ik zou ze zelfs uitstekend willen noemen,' antwoordde de leegte krachtig. 'Elke avond zaten we bij elkaar. Als we geen bezique of schaak of cribbage speelden, dan zaten we gewoon over het nieuws van de dag te kletsen. Ik heb het boek nog dat we gebruikten om onze schaak- en beziquespelletjes in te noteren. Zeb schreef zelf de punten op, in zijn eigen handschrift.'

Turnbull liet de getuige een ogenblik in de steek. Glimlachend keek hij de rechter aan. 'Als bewijsstuk kan ik het genoemde boek overleggen,' zei hij. 'Ook een ring, die door wijlen meneer Harley aan eiser geschonken is, en een exemplaar van de toneelstukken van Gilbert en Sullivan. Voorin dit boek is in Harley's eigen handschrift geschreven: "Voor de ouwe Hank".'

Hij richtte zich weer tot de lege, van bloed druipende getuigenbank.

Hij zei: 'Heeft in al die jaren van uw relatie Zebulon Harley u ooit verzocht weg te gaan of huur te betalen?'

'Natuurlijk niet. Dat is niets voor Zeb!'

Turnbull knikte. 'Uitstekend,' zei hij. 'Nu nog een of twee vragen. Wilt u ons in uw eigen woorden vertellen wat er na de dood van Zebulon Harley gebeurd is, dat voor u aanleiding was om dit proces aanhangig te maken?'

'Nou, in januari kwam de jonge Harley...'

'U bedoelt Russell Joseph Harley, de gedaagde?'

'Ja. Hij kwam op 5 januari naar Harley Hall. Ik verzocht hem weg te gaan, wat hij deed. De volgende dag kwam hij terug met een andere man bij zich. Ze legden een talisman op de drempel van de hoofdingang, en even later verzegelden ze iedere drempel en vensterbank van de Hall met een substantie die schadelijk voor me is. Die activiteiten ging nog gepaard met verscheidene van de dodelijkste formules uit de Ars Magicorum. Bovendien maakte hij er nog een uitsluitingscirkel met een straal van ruim anderhalve kilometer bij, die helemaal om de hall heen liep.'

'O juist,' zei de advocaat. 'Wilt u het hof de uitwerking van die activiteiten uitleggen?'

'Tja,' zei de stem peinzend, 'het is een beetje moeilijk om dat in woorden uit te drukken. Ik kan niet voorbij die cirkel zonder dat het me verschrikkelijk veel energie kost. En zelfs als het me lukte dan kon ik nog het huis niet binnen vanwege de talisman en de verzegelingen.'

'Kon u er door de lucht binnenkomen? Via een schoorsteen misschien?'

'Nee. De uitsluitingscirkel is eigenlijk een bol. Ik weet wel zo goed als zeker dat de inspanning me vernietigen zou.'

'Dan was u dus inderdaad volkomen buitengesloten van het huis dat u negentig jaar bewoond hebt, en dit ten gevolge van de opzettelijke handelingen van Russell Joseph Harley, de gedaagde, en een ongenoemde medeplichtige van hem.'

'Zo is het.'

Turnbull straalde. 'Dank u. Dat is alles.'

Hij wendde zich tot Wilson, wiens gezicht gedurende het hele verhoor een studie in onbuigzame hardheid geweest was. 'De getuige staat tot uw beschikking,' zei hij.

Wilson sprong overeind en stapte naar de getuigenbank.

Strijdlustig zei hij: 'U zei dat uw naam Henry Jenkins is?'

'Ja.'

'Dat is uw naam nu, zult u bedoelen. Hoe was uw naam eerst?'

'Eerst?' Er klonk oprechte verbazing in de stem die van ergens boven de sijpelende bloeddruppels kwam. 'Hoe eerst?'

Wilson keek dreigend: 'Doe niet net of u van niets weet,' zei hij bits. 'Voordat u gestorven bent natuurlijk.'

'Protest!' Turnbull vloog met een woedende blik op Wilson overeind. 'De advocaat voor de verdediging heeft niet het recht over een hypothetische dood van mijn cliënt te spreken!'

Gimbel hief vermoeid zijn hand op en brak de woorden af die zich al op Wilsons lippen vormden. 'Protest toegestaan,' zei hij. 'Er is geen bewijs geleverd dat eiser dezelfde persoon is als de goudzoeker die in 1850 gedood werd, of wie anders ook.'

Wilsons mond vertrok zich tot een zure grijns. Op een wat lager toontje ging hij verder.

'U zegt, meneer Jenkins, dat u Harley Hall negentig jaar lang bewoond hebt.'

'Volgende maand wordt het negentig jaar. De Hall werd - tenminste in zijn tegenwoordige vorm - pas in 1876 gebouwd, maar ik bewoonde het huis dat daarvoor op die plaats stond.'

'Wat deed u voor die tijd?'

'Voor die tijd?' De stem zweeg een ogenblik, zei toen weifelend: 'Dat kan ik me niet meer herinneren.'

'U staat onder ede!' stoof Wilson op.

De stem werd krachtiger. 'Negentig jaar is een hele tijd,' zei hij. 'Ik kan het me niet meer herinneren.'

'Laat eens kijken of ik uw geheugen niet een beetje op kan frissen. Is het waar dat eenentwintig jaar geleden, in het zelfde jaar waarin u volgens uw bewering met uw bewoning van Harley Hall begon, Hank Jenkins in een pistoolduel gedood werd?'

'Dat kan best waar zijn, als u het zegt. Ik kan het me niet herinneren.'

'Herinnert u zich wel dat het schieten op nog geen vijftien meter van de huidige ligging van Harley Hall plaatsvond?'

'Kan best zijn.'

'Goed dan,' donderde Wilson, 'is het niet een vaststaand feit dat toen Hank Jenkins op gewelddadige wijze stierf zijn geest tot ontstaan kwam? Dat die geest toen gedoemd was zich tot in alle eeuwigheid op de plaats van zijn dood op te blijven houden?'

Uiterst kalm zei de stem: 'Daar heb ik geen weet van.'

'Ontkent u dat het in deze streek algemeen bekend is dat de geest van Hank Jenkins zich in Harley Hall ophoudt?'

'Protest!' schreeuwde Turnbull. 'Volksmening is geen bewijs.'

'Protest toegestaan. Griffier, schrap de vraag.'

Wilson, tot het uiterste gebracht, verloor zijn zelfbeheersing. Met een gevaarlijk onevenwichtige stem zei hij: 'Meineed is een strafrechtelijke overtreding. Meneer Jenkins, ontkent u dat u de geest van Hank Jenkins bent?'

De toon klonk verbaasd. 'Welzeker.'

'U bent toch een geest, niet?'

Stijfjes: 'Ik ben een wezen op astraal niveau.'

'Dat is meen ik wat men een geest noemt?'

'Kan ik het helpen hoe het genoemd wordt. Ik heb u ook op allerlei manieren horen noemen. Is dat een bewijs?'

Uit het publiek steeg een geweldig gelach op. Gimbel beukte met de hamer op de tafel.

'Getuige,' zei hij, 'dient zich te beperken tot het beantwoorden van vragen.'

Wilson bulderde: 'Ondanks wat u zegt is het toch waar, niet, dat u alleen maar de geest ben van een menselijk wezen dat op gewelddadige wijze aan zijn eind gekomen is?'

De stem van boven de bloeddruppels antwoordde: 'Ik herhaal dat ik een wezen op astraal niveau ben. Ik ben me er niet van bewust dat ik ooit een menselijk wezen geweest ben.'

De advocaat richtte zich met een verbitterd gezicht tot de rechter.

'Edelachtbare,' zei hij, 'ik verzoek u de getuige te willen gelasten op te houden verstoppertje met woorden te spelen. Het is volkomen duidelijk dat getuige een geest is, en dat hij dus, ipso facto, het overblijfsel van een menselijk wezen is. Verder zijn er sterke aanwijzingen dat hij de geest is van de Hank Jenkins die in 1850 gedood werd. Maar dit punt is niet essentieel. Wat wel duidelijk vaststaat is dat hij de geest is van iemand die dood is, en dus niet bevoegd om als getuige op te treden! Ik eis dat zijn getuigenis geschrapt wordt!'

Turnbull nam onmiddellijk het woord. 'Wil de advocaat voor de verdediging zo goed zijn de autoriteit te citeren die hem het recht geeft mijn cliënt als geest te brandmerken - en dit ondanks de herhaalde verklaring van mijn cliënt dat hij een wezen op astraal niveau is? Wat is de juridische definitie van een geest?'

Rechter Gimbel glimlachte. 'De advocaat voor de verdediging kan doorgaan met zijn getuigenverhoor,' zei hij.

Wilsons gezicht liep donkerrood aan. Met een grote halsdoek wiste hij zijn voorhoofd af en keek toen woedend naar het druppende, sissende, sijpelende straaltje bloed.

'Wat u ook zijn mag,' zei hij, 'geef me antwoord op deze vraag: 'Kunt u dwars door een muur gaan?'

'O ja. Zeker.' De stem die uit het niets kwam klonk nu duidelijk verbaasd. 'Maar het is niet zo makkelijk als sommige mensen denken. Het kost beslist een heleboel inspanning.'

'Doet er niet toe. Kunt u het?'

'Ja.'

'Zoudt u met materiële middelen vastgebonden kunnen worden? Zouden handboeien u vasthouden? Of touwen, kettingen, gevangenismuren, of een hermetisch gesloten stalen kist?'

Jenkins kreeg niet de kans om te antwoorden. Turnbull, die gevaar rook, kwam haastig tussenbeide. 'Ik teken protest aan tegen deze wijze van ondervragen. Dit is volkomen irrelevant.'

'Integendeel,' riep Wilson luid, 'het staat in nauw verband met de bevoegdheden van de zogeheten Henry Jenkins als getuige! Ik eis dat hij deze vraag beantwoordt.'

Rechter Gimbel zei: 'Protest afgewezen. Getuige zal de vraag beantwoorden.'

De stem uit de stoel zei hooghartig: 'Ik heb er niets op tegen om te antwoorden. Materiële barrières betekenen over het algemeen niets voor me.'

De advocaat voor de verdediging richtte zich triomfantelijk op.

'Heel goed,' zei hij tevreden. 'Heel goed.' Toen, snel en bijtend, tegen de rechter: 'Ik voer aan, edelachtbare, dat de zogenoemde Henry Jenkins geen legale status als getuige voor de rechtbank heeft. Het begrip voor wat een eed inhoudt is duidelijk van geen enkele waarde als schending van die eed geen bestraffing tot gevolg kan hebben. De verklaringen van een man die ongestraft meineed kan plegen hebben geen waarde. Ik eis dat ze geschrapt worden!'

Turnbull was in twee stappen voor de tafel van de rechter.

'Dat had ik al verwacht, edelachtbare,' zei hij snel. 'Maar de aard zelf van deze zaak maakt wel duidelijk dat mijn cliënt zeer bepaald in zijn bewegingsvrijheid beperkt kan worden - toverformules, pentagrammen, talismans, amuletten, uitsluitingscirkels en wat al niet meer. Ik heb hier - en ik ben bereid die aan de gerechtsdienaar van het hof te overleggen - een lijst van de verschillende methoden om de bewegingsvrijheid van een astraal wezen gedurende perioden die van enkele momenten tot de eeuwigheid gaan tot een zeer bepaald gebied te beperken. Bovendien heb ik ook nog, voor de aanvang van dit proces, een schuldbekentenis voor een bedrag van vijfduizend dollar getekend, die ik bereid ben te verspelen in het geval dat mijn cliënt, als hij aan enige overtreding in zijn optreden als getuige schuldig bevonden mocht worden, in zijn bewegingsvrijheid zou worden beperkt en toch zou ontsnappen.'

Gimbels gezicht klaarde, na een kort moment van ontsteltenis, langzaam op. Hij knikte. 'Het hof neemt genoegen met de verklaring van de advocaat voor eiser,' verklaarde hij. 'Er schijnt geen twijfel aan te bestaan dat eiser voor welke onjuiste verklaring ook gestraft kan worden, en de motie van de verdediging wordt dus afgewezen.'

Wilson keek woest, maar haalde zijn schouders op. 'Vooruit dan maar,' zei hij. 'Dat is dan alles.'

'U kunt van uw plaats komen, meneer Jenkins,' zei Gimbel, en hij keek geboeid toe toen de van bloed druipende kolom zich verhief en over de vloer door de gang en de deur uitzweefde.

Turnbull kwam weer naar de tafel van de rechter toe. Hij zei: 'Ik zou de volgende aantekeningen, het dagboek van wijlen Zebulon Harley, als bewijsstuk over willen leggen. Het werd in de afgelopen herfst door Harley zelf aan mijn cliënt geschonken. Ik wil in het bijzonder de aandacht vragen voor het gedeelte van de zesde april negentienhonderdenzeventien, waarin hij de deelname van de Verenigde Staten aan de eerste wereldoorlog vermeldt, en tevens de resultaten noteert van een serie van elf beziquespelletjes, gespeeld met een personage dat hij als Ouwe Hank identificeert. Met permissie van het hof zal ik het gedeelte voor die dag voorlezen, en ook nog verscheidene gedeelten voor de daaropvolgende vier jaren. Let op de verwijzingen naar iemand die afwisselend genoemd wordt als Jenkins, Hank Jenkins en - in een buitengewoon veelbetekenende passage - de ouwe onzichtbare.'

Wilson zat gedurende het langdurige voorlezen van Harley's dagboek zwijgend te broeien. Zijn gezicht was woedend, maar hij lette voortdurend scherp op, en toen het voorlezen afgelopen was sprong hij overeind.

'Ik zou graag willen weten,' vroeg hij, 'of de advocaat voor eiser ook in het bezit is van dagboeken van na negentienhonderdtwintig?'

Turnbull schudde zijn hoofd. 'Harley heeft blijkbaar nooit een dagboek bijgehouden, afgezien dan van de vier jaren die hierin voorkomen.'

'Dan verzoek ik het hof te weigeren dit dagboek als bewijsstuk te aanvaarden, en wel op twee punten,' zei Wilson. Hij hief twee vingers op om de punten af te tikken. 'In de eerste plaats is het aangevoerde bewijs van weinig waarde. De weinige vage en onbevredigende verwijzingen naar Jenkins beschrijven hem nergens specifiek als wat hij is - geest, astraal wezen of wat u maar wilt. Ten tweede heeft het bewijs, zelfs wanneer we dit eerste punt over het hoofd zouden zien, uitsluitend betrekking op de jaren tot negentienhonderdeenentwintig. De zaak zelf houdt zich alleen bezig met de veronderstelde bewoning van Harley Hall door de zogenaamde Jenkins in de afgelopen twintig jaren - na eenentwintig. Het is dus wel duidelijk dat het bewijs irrelevant is.'

Gimbel keek Turnbull aan, die kalm glimlachte.

'De verwijzing naar de ouwe onzichtbare is verre van vaag,' zei hij. 'Het is een duidelijke aanwijzing voor het astrale karakter van mijn cliënt. Bovendien is het bewijs voor de vriendschap van mijn cliënt met wijlen meneer Zebulon Harley vóór negentienhonderdeenentwintig volkomen relevant, aangezien men natuurlijk mag aannemen dat een dergelijke vriendschap, eenmaal gevestigd, voor onbepaalde tijd is blijven voortduren. Behalve natuurlijk als de verdediging in staat zou zijn een bewijs voor het tegendeel aan te voeren.'

Rechter Gimbel zei: 'Het dagboek wordt als bewijsstuk aanvaard.'

Turnbull zei: 'Ik beëindig mijn pleidooi.'

Een gegons van stemmen weerklonk in de rechtszaal terwijl de rechter het dagboek doorkeek en het vervolgens aan de griffier gaf om het te stempelen en in te laten schrijven.

Gimbel zei: 'De verdedigende partij kan zijn zaak inleiden.'

Wilson stond op. Hij zei tegen de griffier: 'Russell Joseph Harley.'

Maar de jonge Harley stribbelde tegen. 'Niks daarvan,' zei hij, terwijl hij op de getuigenbank wees. 'Dat ding zit helemaal vol met bloed! U verwacht toch zeker niet dat ik in die grote plas bloed ga zitten, niet?'

Rechter Gimbel boog zich naar voren om de stoel te bekijken. Het traag druppende straaltje bloed van de verschijning die daar zijn getuigenverklaring afgelegd had, had zijn sporen achtergelaten. Een modderkleurig bruin over de hele voorzijde van de stoel. Gimbel vroeg zich af hoe de geest het klaarspeelde zijn voorraad vloeistof voortdurend aan te vullen, maar gaf het op.

'Ik begrijp uw standpunt,' zei hij. 'Goed, het begint toch al een beetje laat te worden. De griffier zal de aanwezige getuigenbank weghalen en door een andere vervangen. Intussen verklaar ik de zitting opgeschort tot morgenochtend om tien uur.'

3

Russell Harley merkte wel dat de rug van de liftjongen een en al weerzin en afkeuring uitstraalde, en hij fronste zijn voorhoofd. Hij wist best dat hij geen populaire gast in het hotel was. Maar waar hij zich in vergiste was, dat hij dacht dat dat verderfelijke bosje kruiden om zijn nek er de oorzaak van was. Zijn verfoeilijke persoonlijkheid had heel wat meer met de kille houding van de hoteldirectie en zijn medegasten te maken.

Hij liep naar de bar en negeerde de hoofden die zich verbaasd omdraaiden om de stinkende kometenstaart die hij bij het langskomen achter zich liet te volgen. Hij ging de salon vol rood leer en chroom binnen en keek zoekend rond naar advocaat Wilson.

En knipperde verbaasd met zijn ogen toen hij hem zag. Wilson was niet alleen. Een lange donkere figuur zat bij hem in de nis, met zijn rug naar Harley toe. Maar alleen die rug was al genoeg voor herkenning. Nicholls!

Wilson had hem al gezien. 'Hé, dag Harley,' zei hij, een en al glimlach en minzaamheid in het bijzijn van de man met het geld. 'Kom erbij zitten. Meneer Nicholls kwam net bij me langs, dus heb ik hem maar meegebracht.'

'Dag,' zei Harley somber, en Nicholls knikte. Zijn wangspieren klopten, en hij scheen erg gespannen te zijn, voelde zich kennelijk merkwaardig slecht op zijn gemak in Harley's aanwezigheid. Toch was er wel een kleine twinkeling in de blik die hij de jonge Harley toewierp, en zijn stem klonk vriendelijk genoeg - hoewel wel wat hooghartig - toen hij zei:

'Dag, Harley. Hoe gaat het met het proces?'

'Dat moet je hem vragen,' zei Harley, en hij wees met zijn duim naar Wilson terwijl hij zijn knieën onder het tafeltje van de nis schoof en ging zitten. 'Hij is de advocaat. Hij hoort dit soort dingen te weten.'

'Weet hij het dan niet?'

Harley haalde zijn schouders op en rekte zijn nek om de serveerster te zoeken. 'Och, dat zal wel, ja ... Een rye met water!' Hij bekeek het meisje goedkeurend toen ze hem toeknikte en naar de bar liep, daarna richtte hij zijn aandacht weer op Nicholls. 'De moeilijkheid is,' zei hij, 'dat Wilson misschien wel denkt dat hij het weet, maar ik geloof dat hij het helemaal mis heeft.'

Wilson fronste zijn voorhoofd. 'Insinueert u soms...' begon hij, maar Nicholls hief zijn hand op.

'Laten we nou niet gaan kibbelen,' zei Nicholls. 'Als u mijn vraag eens beantwoordde. Ik ben hier bij betrokken, en ik wil het weten. Hoe gaat het met het proces?'

Wilson zette zijn openhartigste gezicht. 'Eerlijk gezegd niet zo best,' zei hij. 'Ik ben bang dat de rechter aan de andere kant staat. Als u naar me geluisterd had en de zaak had opgehouden tot er een andere rechter kwam...'

'Ik had geen tijd om de zaak op te houden,' zei Nicholls. 'Ik moet binnen een paar dagen ergens anders zijn. Ik zou nu zelfs al onderweg moeten zijn. Denkt u dat we het proces kunnen verliezen?'

Harley lachte hard. Terwijl Wilson hem woedend aankeek nam hij zijn borrel van het dienblad van de serveerster en sloeg hem achterover. De glimlach bleef nog op zijn gezicht terwijl hij luisterde hoe Wilson vriendelijk zei:

'Het gevaar is behoorlijk groot, ja.'

'Hm.' Nicholls bekeek vol belangstelling zijn vingernagels. 'Misschien heb ik de verkeerde advocaat gekozen.'

'Dat heb je zeker.' Harley wenkte de serveerster en bestelde nog een borrel. 'Wilt u weten wat ik er verder nog van denk? Ik denk dat u de verkeerde cliënt gekozen hebt, gespeld s-t-r-o-m-a-n. Ik begin hier balen van te krijgen. Dat verdomde ding om mijn nek stinkt als de hel. Hoe moet ik trouwens weten of het ergens voor dient? Voor zover ik het zien kan stinkt het alleen maar, en meer niet.'

'Het helpt,' zei Nicholls kort en bondig. 'Ik zou je niet graag aan willen raden zonder dat ding rond te lopen. Wijlen Hank Jenkins is niet zo'n heel sterke geest - een sterke zou je helemaal verscheuren en je kruiden als toetje opeten - maar zonder de bescherming van wat je nu om je nek draagt zou je wel een heel ongemakkelijk leven krijgen zodra Jenkins te horen kreeg dat je het niet meer droeg.'

Hij zette het glas rode wijn, waarvan hij alleen maar de geur opgesnoven had zonder ervan te drinken, neer en keek Wilson scherp aan. 'Ik heb mijn geld hierin gestopt,' zei hij. 'Ik had gehoopt dat jij de juridische kant van de zaak zou kunnen behartigen. Maar ik zie dat ik meer moet doen. Luister nu goed, want ik ben niet van plan dit nog eens te herhalen. Er zit een aspect aan deze zaak dat jij met je afgestompte juridische scherpzinnigheid over het hoofd gezien hebt. Jenkins beweert dat hij een astraal wezen is, wat hij ongetwijfeld is. Als je nu eens, in plaats van te proberen te bewijzen dat hij een geest is, en dus officieel dood verklaard, en dus niet bevoegd om te getuigen, zoals jij gedaan hebt, als je nu eens dit deed...'

En hij sprak snel en zakelijk verder.

En toen hij hen een tijdje later verliet, en Wilson Harley naar zijn kamer bracht en hem in bed gooide, voelde de advocaat zich voor het eerst sinds dagen weer gelukkig.

Russell Joseph Harley, een beetje katterig en heel erg zenuwachtig, werd als eerste getuige ten behoeve van zijn eigen zaak naar de getuigenbank geroepen.

Wilson zei: 'Uw naam?'

'Russell Joseph Harley.'

'U bent de neef van wijlen Zebulon Harley, die u het pand bekend onder de naam Harley Hall nagelaten heeft?'

'Ja.'

Wilson wendde zich tot de rechter. 'Ik lever dit exemplaar van het testament van wijlen meneer Zebulon Harley als bewijsstuk in. Al zijn bezittingen worden nagelaten aan zijn neef en enige levende verwant, de gedaagde.'

Turnbull sprak vanaf zijn katheder: 'De eiser betwist op geen enkele manier het aandeel van gedaagde in Harley Hall.'

Wilson vervolgde: 'U hebt een deel van uw kinderjaren in Harley Hall doorgebracht, is het niet, en als volwassene het zo nu en dan bezocht?'

'Ja.'

'Heeft ooit iets in de vorm van een geest, spook of astraal wezen zich in Harley Hall aan u gemanifesteerd?'

'Nee. Dan zou ik het me nog wel herinneren.'

'Heeft wijlen uw oom het ooit met u over dergelijke verschijningen gehad?'

'Hij? Nee.'

'Dat is alles.'

Turnbull kwam naar voren voor het kruisverhoor.

'Wanneer hebt u uw oom het laatst voor zijn dood nog gezien, meneer Harley?'

'Dat was in negentienhonderdachtendertig. In september, zo om en nabij de tiende of de elfde van de maand.'

'Hoelang bent u toen bij hem geweest?'

Harley bloosde onwillekeurig. 'O eh... één dagje maar,' zei hij.

'En wanneer hebt u hem voor die tijd gezien?'

'Nou, niet meer sinds ik nog heel jong was. Mijn ouders zijn in negentientwintig naar Pennsylvanië verhuisd.'

'En is er vanaf dat moment - afgezien dan van dat bezoekje van één dag in negentienhonderdachtendertig - nog sprake van enige communicatie tussen uw oom en uzelf geweest?'

'Nee, ik geloof het niet. Hij was een nogal rare vogel, eenzelvig. Niet helemaal goed snik, denk ik.'

'Nou, u bent wel een liefhebbende neef. Maar rekening houdend met wat u net gezegd hebt, is het dan zo verbazingwekkend dat uw oom u nooit iets over meneer Jenkins verteld heeft? Daar kreeg hij niet veel kans voor, niet?'

'In negentienachtendertig had hij de kans, maar hij deed het niet,' zei Harley uitdagend.

Turnbull haalde zijn schouders op. 'Ik ben klaar,' zei hij.

Gimbel kreeg een verveelde uitdrukking op zijn gezicht. Hij had wel wat meer vuurwerk verwacht. Hij zei: 'Heeft de verdediging nog meer getuigen?'

Wilson glimlachte grimmig. 'Jazeker, edelachtbare,' zei hij. Dit was zijn grote moment, en hij glimlachte nog eens toen hij minzaam zei: 'Ik zou meneer Henry Jenkins naar de getuigenbank willen roepen.'

&nbnsp;

In de verbijsterde stilte die volgde boog rechter Gimbel zich naar voren. 'Bedoelt u dat u eiser als getuige voor de verdediging wilt laten voorkomen?'

Uiterst kalm: 'Jazeker, edelachtbare.'

Gimbel vertrok zijn gezicht. 'Laat Henry Jenkins voorkomen,' zei hij vermoeid tegen de griffier, en liet zich toen weer achterover in zijn stoel zakken.

Turnbull keek nogal geschrokken. Hij beet op zijn lip, probeerde tot een besluit te komen of hij protest aan zou tekenen tegen die verbazingwekkende procedure, maar haalde tenslotte maar zijn schouders op toen de griffier de naam van de geest schreeuwde.

Turnbull snelde door de gang, de deur uit. Vanuit de antichambre was zijn stem te horen, toen keerde hij wat langzamer terug. Achter hem aan kwam het sijpelende straaltje bloeddruppels: Pets. SISS.Pets. SISS...

'Eén ogenblikje,' zei Gimbel, die weer tot zichzelf kwam. 'Ik heb er geen bezwaar tegen dat u getuigenis aflegt, meneer Jenkins, maar we mogen niet iedere keer dat u getuigt de staat nodeloos op kosten jagen doordat de getuigenbank opnieuw gestoffeerd moet worden. Deurwaarder, haal even een soort kleedje of zoiets om over de stoel te leggen voordat meneer Jenkins de eed afgenomen wordt.'

Een zeildoek werd haastig te voorschijn gehaald en over de stoel gelegd; Jenkins materialiseerde zich net lang genoeg om de eed af te leggen en ging toen zitten.

'Vertelt u me eens, meneer Jenkins,' zei hij, 'hoeveel astrale wezens - zo noemt u zichzelf toch, meen ik - zijn er eigenlijk?'

'Dat zou ik niet weten. Vele miljarden.'

'Met andere woorden, evenveel als er mensen op gewelddadige wijze aan hun eind gekomen zijn?'

Turnbull stond plotseling hevig opgewonden op, maar de geest wist de val keurig te vermijden. 'Dat weet ik niet. Ik weet alleen dat er miljarden zijn.'

De glimlach, van de advocaat, een glimlach als van de kat-die-net-de-kanarie-opgegeten-heeft, verflauwde niet. 'En al die miljarden zijn voortdurend om ons heen, overal, alleen onzichtbaar. Is het zo?'

'Welnee. Er blijven er maar heel weinig op aarde. En daarvan zijn er nog minder die zich met mensen bemoeien. De meeste mensen zijn gewoon heel oninteressant voor ons.'

'Goed, hoeveel dacht u dan dat er op aarde zijn? Ongeveer honderdduizend?'

'Misschien nog wel wat meer. Maar het lijkt me er niet ver naast.'

Turnbull kwam plotseling tussenbeide. 'Ik zou graag het belang van deze vragen willen weten. Ik maak bezwaar tegen deze hele wijze van ondervragen als zijnde volkomen irrelevant.'

Wilson was een studie van juridische waardigheid. Hij antwoordde: 'Ik probeer enkele feiten van grotere waarde aan het licht te brengen, edelachtbare. Dit zou de hele aard van de zaak kunnen wijzigen. Ik verzoek u nog een paar ogenblikjes geduld te hebben.'

'De advocaat voor de verdediging kan doorgaan,' zei Gimbel nors.

Wilson ontblootte grijnzend zijn hoektanden. Hij richtte zich weer tot het druipende bloed voor hem. 'Nu zou volgens de bewering van uw advocaat wijlen meneer Harley zo'n astraal wezen gedurende twintig jaar of langer, met zijn volledige medeweten en goedvinden, toestemming hebben gegeven zijn huis te bewonen. Dat lijkt me volstrekt onwaarschijnlijk, maar zullen we voor het ogenblik aannemen dat dat inderdaad het geval was?'

'Jazeker! Het is de waarheid.'

'Vertelt u me dan eens, meneer Jenkins, hebt u vingers?'

'Heb ik ... wat?'

'U hoort me toch!' snauwde Wilson. 'Hebt u vingers, vingers van vlees en bloed, die in staat zijn een indruk achter te laten?'

'Nou eh, nee. Ik ...'

Wilson ging haastig door. 'Of hebt u een foto van uzelf - of specimina van uw handschrift - of wat voor materiële identificatie ook? Hebt u iets van dien aard?'

De stem klonk duidelijk knorrig: 'Wat bedoelt u toch?'

Wilsons stem werd bars en dreigend: 'Ik bedoel, kunt u bewijzen dat u het astrale wezen bent dat naar beweerd wordt Zebulon Harley's pand bewoond heeft? Was u het - of was het een ander van die onkarakteristieke, gezichtsloze, ontastbare onbekenden - een van die honderdduizenden die, naar u zelf toegeeft, over het hele aardoppervlak verspreid zijn, ronddolen waar ze willen, ongehinderd door sloten of tralies? Kunt u bewijzen dat u iemand in het bijzonder bent?'

'Edelachtbare!' Turnbulls stem klonk bijna als een krijsende gil toen hij eindelijk vaste grond meende te voelen. 'De identiteit van mijn cliënt is nooit ter sprake gekomen!'

'Dat komt hij dan nu!' brulde Wilson. 'De advocaat van de tegenpartij heeft een personage naar voren gebracht dat hij Henry Jenkins noemt. Wie is die Jenkins? Wat is hij? Is hij wel een individu, of soms een collectieve aggregatie van die mysterieuze astrale wezens die, naar men ons wil laten geloven, overal aanwezig zijn maar die we nooit te zien krijgen? Als hij een individu is, is hij dan het individu? En hoe moeten we dat weten, zelfs als hij beweert dat hij het is? Laat hem met bewijzen komen, foto's, een geboortebewijs, vingerafdrukken. Laat hem met identificatiegetuigen komen die beide geesten gekend hebben en bereid zijn te zweren dat die geesten een en dezelfde geest zijn. Wanneer deze factoren ontbreken is er geen enkele grond om rechtsingang te verlenen! Edelachtbare, ik verzoek het hof een onmiddellijk oordeel ten gunste van de gedaagde uit te spreken!'

Rechter Gimbel staarde Turnbull aan. 'Hebt u nog iets te zeggen?' vroeg hij. 'Het lijkt me dat voor het standpunt van de verdediging alles te zeggen is. Zolang u niet een of ander bewijs voor de identiteit van uw cliënt naar voren weet te brengen, heb ik geen andere keus dan het verzoek van de verdediging in te willigen.'

Een ogenblik was de stilte totaal. Wilson triomfantelijk, Turnbull woedend teleurgesteld.

Hoe kon je een geest identificeren?

En toen kwam de lichtelijk geamuseerde stem uit de getuigenbank.

'Het is nu wel ver genoeg gegaan,' zei hij boven het gesis en gespetter van zijn eigen sijpelende bloed uit. 'Ik geloof dat ik een bewijs kan leveren waar het hof genoegen mee zal nemen.'

Wilsons gezicht betrok met de snelheid van een tornado. Turnbull hield zijn adem in, bang om te hopen.

Rechter Gimbel zei: 'U bent onder ede. Begint u maar.'

Er was geen enkel ander geluid in de rechtszaal te horen toen de stem zei: 'Meneer Harley hier had het over een bezoek aan zijn oom in negentienachtendertig. Daar kan ik voor instaan. Ze brachten een hele avond en een dag samen door. Ze waren niet alleen. Ik was er ook bij.'

Niemand keek naar Russell Harley, anders hadden ze misschien kunnen zien hoe ziekelijk bleek zijn gezicht plotseling werd.

Meedogenloos ging de stem verder. 'Misschien had ik geen luistervinkje moeten spelen, maar de ouwe Zeb had toch nooit geheimen voor me. Ik luisterde naar wat ze aan het bepraten waren. De jonge Harley werkte in die tijd voor een bank in Philadelphia. Zijn eerste echte baan. Hij had geld nodig, en hard ook. Er was een te kort in zijn afdeling. Een vrouw, die Sally heette...'

'Wacht eens even!' riep Wilson. 'Dit heeft niets met uw identificatie te maken. Ter zake alstublieft!'

Maar Turnbull begon het te begrijpen. Hij schreeuwde ook, bijna te opgewonden om samenhangend te zijn. 'Edelachtbare, mijn cliënt moet de gelegenheid krijgen om door te spreken. Als hij kennis blijkt te hebben van een intiem gesprek tussen wijlen meneer Harley en gedaagde, dan zou dat zeker als bewijs dienen voor het feit dat hij het vertrouwen van meneer Harley genoot, en dus, Q.E.D., dat hij niemand anders is dan het astrale wezen dat zo lange tijd Harley Hall bewoond heeft!'

Gimbel knikte heftig. 'Ik wil er de advocaat voor de verdediging nog wel aan herinneren dat dit zijn eigen getuige is. Meneer Jenkins, gaat u door.'

Weer begon de stem: 'Zoals ik al zei, de vrouw heette...'

'Hou toch je bek, verdomme!' schreeuwde Harley. Hij sprong op, wendde zich smekend tot de rechter. 'Hij verdraait het! Laat hem ophouden! Ja, ik wist dat mijn oom een geest had. Hij is het, oké, vervloekt zij zijn zwarte ziel! Hij mag het huis hebben als hij wil, ik hoepel op. Ik verdwijn uit die hele vervloekte staat!'

Hij eindigde met een onverstaanbaar gebrabbel en draaide zich woest om. Alleen de tussenkomst van een politieman voorkwam dat hij de rechtszaal uitrende.

Gebeuk van de hamer en ingespannen werken van de griffier en zijn staf herstelden de orde in de rechtszaal. Toen de toestand in het vertrek weer vrijwel normaal was, zei rechter Gimbel, kwaad en zwetend: 'Wat mij betreft is de identificatie van de getuige volledig. Heeft de verdediger verder nog bewijzen in te brengen?'

Wilson haalde gemelijk zijn schouders op. 'Nee, edelachtbare.'

'De advocaat voor eiser?'

'Niets, edelachtbare. Ik beëindig mijn pleidooi.'

Gimbel woelde met zijn hand in zijn spaarzame haren en knipperde met zijn ogen. 'In dat geval,' zei hij, 'wijs ik vonnis ten gunste van de eiser. Hierbij wordt bevel gegeven dat gedaagde, Russell Joseph Harley, alle toverformules, pentagrammen, talismans en andere geestenbezweringsmiddelen van huis en erf van Harley Hall verwijdert; dat hij ook in de toekomst na zal laten om ook maar enige poging van welke aard ook, te doen om de bewoner te verdrijven; en dat Henry Jenkins, de eiser, voor de volledige duur van zijn natuurlijke... eh... bestaan permissie zal krijgen het als Harley Hall aangeduide pand volledig te gebruiken en te bewonen.'

De hamer beukte weer. 'De zaak is afgehandeld.'

'Trek het je maar niet zo aan,' zei een vriendelijke stem achter Russell Harley. Korzelig draaide hij zich om. Nicholls kwam achter hem aan de rechtszaal uit en de straat op, met Wilson op sleeptouw.

Nicholls zei: 'Je hebt het proces verloren, maar je leven heb je nog. Neem een borrel van me. Hier dan maar.'

Hij loodste hen naar een cocktailbar en liet hen plaatsnemen voor ze zelfs maar een kans kregen om tegenwerpingen te maken. Hij wierp een blik op zijn dure polshorloge. 'Ik heb maar een paar minuutjes,' zei hij. 'Dan moet ik toch echt weg. Het is dringend.'

Hij riep een barman en bestelde een rondje. Toen keek hij de jonge Harley aan en glimlachte breed terwijl hij een bankbiljet op de bar liet vallen om de borrels te betalen.

'Harley,' zei hij, 'ik heb een motto waar je goed aan zou doen het op zulke momenten als deze te onthouden. Ik zal het je cadeau doen als je wilt.'

'En dat is?'

'Het ergste komt nog.'

Harley gaf een grauw en sloeg zonder iets terug te zeggen zijn borrel achterover. Wilson zei: 'Wat ik niet snap is, waarom ze niet voor de openbare behandeling bij ons gekomen zijn met de gegevens over die verrukkelijk onwettige cliënt waar u mij mee opgescheept hebt? Dan hadden we het buiten de rechtbank om moeten schikken.'

Nicholls haalde zijn schouders op. 'Daar hadden ze hun redenen voor,' zei hij. 'Eén geval van geestenverdrijving meer of minder doet er per slot van rekening niet veel toe. Maar gerechtelijke processen scheppen precedenten. Jij bent toch een soortement advocaat, Wilson; snap je wat ik bedoel?'

'Precedenten?' Wilson keek hem een ogenblik met open mond aan; toen sperde hij zijn ogen open.

'Ik zie al dat je me begrijpt.' Nicholls knikte. 'Van nu af aan heeft in deze staat - en krachtens een speciale clausule in de grondwet in iedere staat van het land - een geest wettig het recht om in een huis te spoken!'

'Grote hemel!' zei Wilson. Hij begon te lachen, niet hard, maar uit het diepst van zijn borstkas.

Harley staarde Nicholls aan. 'Vertel me nu eens eens en voor al,' fluisterde hij, 'wat hebt u hiermee voor?'

Nicholls glimlachte weer.

'Denk daar maar eens eventjes over na,' zei hij luchtigjes. 'Dan zul je het wel beginnen te begrijpen.' Hij snoof nog eens aan zijn wijn, zette toen zachtjes het glas neer...

En verdween.

Zoals ik al eerder zei, ben ik nooit een lezer van Weird Tales geweest, en dat soort verhalen heeft me ook nooit kunnen boeien. Maar in 1950, toen 'Wettige Riten' eindelijk verscheen, naderde Weird Tales het einde van zijn dertig jaar lange loopbaan en ik ben behoorlijk blij dat ik tenminste eenmaal voor het einde zijn pagina's gehaald heb, al was het dan half in de vorm van een samenwerking. Het was het langste verhaal in het nummer en het kwam op de omslag.

'Wettige riten' en 'De kleine man in de ondergrondse' zijn de enige voorbeelden van verhalen die ik ooit samen met iemand anders geschreven heb, en ik kan niet zeggen dat ik erg gelukkig met die manier van werken was. Later in mijn loopbaan had ik nog de gelegenheid om aan vier of vijf populair wetenschappelijke boeken mee te werken, en ook daar was ik nooit echt gelukkig mee, en de samenwerking had in geen van die gevallen veel succes. Ik ben in wezen een eenling en neem graag de volledige verantwoordelijkheid op me voor wat ik schrijf.

In het geval van 'Wettige riten' geloof ik dat het begin grotendeels door Pohl herschreven is; de rechtszaak is grotendeels van mij; het eind - dat kan ik me niet herinneren.

Fantasy was niet het enige soort verhalen waar ik het koppig, telkens en telkens weer opnieuw, maar zonder veel succes, mee bleef proberen. Een ander type was het grof kluchtige. Geen van beide wist ik ooit aan Campbell te verkopen, maar het laatste verkocht ik tenminste wel ergens anders.

Nog terwijl ik met 'Wettige riten' bezig was, werkte ik ook nog aan een nieuw robotverhaal, maar een humoristisch, of tenminste wat ik als humor beschouwde. Ik noemde het 'Source of Power' en ik kwam tenminste op het lumineuze idee geen tijd meer te verspillen door te proberen het aan Campbell kwijt te raken, maar het regelrecht naar Thrilling Wonder te sturen, en toen die het weigerden naar Amazing.

Amazing kocht het op 8 oktober 1941, het eerste verhaal dat ik sinds die opwindende begindagen van de herfst van 1938 aan dat tijdschrift verkocht. Toen het (twee dagen na Pearl Harbour) in het nummer van februari 1942 in de kiosken verscheen, zag ik dat Amazing de titel veranderd had in 'Robot AL-76 Goes Astray'.

Hoewel 'Robot AL-76 Goes Astray' een positronisch-robotverhaal was, sloot het toch niet helemaal aan bij de andere drie die ik tot dan toe geschreven had. Toen in 1950 I, Robot, mijn eerste verzameling positronische-robotverhalen gebundeld was, had ik er 'Robot AL-76 Goes Astray' niet in opgenomen. Maar toen in 1964 The Rest of the Robots gebundeld werd, voelde ik me aan de titel, zoal niet aan iets anders, verplicht om alle nog resterende tot dan toe gepubliceerde robotverhalen er in op te nemen, en daarom komt 'Robot AL-76 Goes Astray' er in voor.

1 augustus 1941 ('Robot AL-76 Goes Astray' werkte zich nog traag en moeizaam door de schrijfmachine heen, want de invasie van de nazi's in de Sovjet-Unie leidde me af) was ook weer een belangrijke dag in mijn schrijversloopbaan. Die dag zocht ik John Campbell op, en omdat ik er een hekel aan had zonder idee bij hem te komen, dacht ik op weg erheen in de ondergrondse hard na.

Het lot van 'Pilgrimage' (dat spoedig in 'Zwarte broeder van de Vlam' zou veranderen) zat me nog dwars, en ik wilde nog een toekomstgeschiedenis schrijven. Daarom stelde ik hem voor een kort verhaal te schrijven tegen de achtergrond van de langzame ondergang van het Galactische Rijk (iets waarvoor ik van plan was duidelijk de ondergang van het Romeinse Rijk als model te nemen).

Campbell vatte vlam. We zaten twee uur bij elkaar, en aan het einde daarvan was het helemaal niet meer de bedoeling dat het een kort verhaal zou worden, maar een onbegrensd lange reeks verhalen die over de ondergang van het Eerste Galactische Rijk en de opkomst van het Tweede gingen.

Op 8 september 1941 leverde ik het eerste verhaal van de reeks, 'Foundation', bij Campbell in en op de vijftiende nam hij het aan. Het verscheen in het meinummer van 1942 van Astounding.

Gedurende de volgende acht jaren zou ik nog zeven verhalen schrijven van wat later de Foundation-serie genoemd werd, en die werden tenslotte gebundeld in drie delen, Foundation, Foundation and Empire en Second Foundation, die de collectieve naam The Foundation Trilogy kregen.

Van al mijn science-fiction kregen die boeken het meeste succes. Ze werden respectievelijk in 1951,1952 en 1953 gepubliceerd en zijn sindsdien voortdurend als gebonden uitgaven herdrukt, ondanks de verschijning van talrijke pocketboek uitgaven. En in 1966, op de 24e Science-fiction Wereldconventie in Cleveland, kreeg de Foundation-serie een Hugo (het science-fictionequivalent van de Oscar) als 'de beste reeks van alle tijden'.

Na 'Foundation' was ik voor het eerst in een half jaar weer bereid om een serieus positronisch robotverhaal te proberen. Dat verhaal, 'Runaround', legde ik op 20 oktober 1941 aan Campbell voor, en hij nam het aan op de drieëntwintigste. Het verscheen in het maartnummer van 1942 van Astounding en werd later in 'I, Robot' opgenomen.

Toen moest ik direct aan een vervolg op 'Foundation' beginnen. Ik had een niet-definitief einde aan 'Foundation' gemaakt in de veronderstelling dat er een vervolg zou komen, en daar moest ik dus voor zorgen. Op 17 november leverde ik het vervolg, 'Bridle and Saddle', het tweede verhaal van de Foundation-serie, bij Campbell in, en hij nam het nog dezelfde dag aan - een record wat snelheid betreft. Wat meer is, het was het langste verhaal dat ik tot dan toe geschreven had - achttienduizend woorden - en ook al kreeg ik er geen bonus voor, de cheque, ten bedrage van $ 180, was de grootste afzonderlijke cheque die ik ooit gekregen had. 'Bridle and Saddle' werd later in Foundation opgenomen.

Nu had ik dus eindelijk een reeks lange verhalen lopen, samen met mijn positronische-robotserie van korte verhalen. Ik voelde me prima.