Date: 1950-01-01 08:00:00+00:00
Keywords: Fantasy; Classics; Science Fiction
Description: One moment Joseph Schwartz is a happily retired tailor in 1949 Chicago. The next he's a helpless stranger on Earth during the heyday of the first Galactic Empire. Earth, he soon learns, is a backwater, just a pebble in the sky, despised by all the other 200 million planets of the Empire because its people dare to claim it's the original home of man. And Earth is poor, with great areas of radioactivity ruining much of its soil--so poor that everyone is sentenced to death at the age of sixty. Joseph Schwartz is sixty-two. This is young Isaac Asimov's first novel, full of wonders and ideas, the b
Publisher: Servire Katwijk

Isaac Asimov

Tussen twee voetstappen

SERVIRE - DEN HAAG

Oorspronkelijke titel: Pebble in the sky

© 1950 Isaac Asimov

Vertaling: Hugo Mark

© 1952 Servire

Omslagillustratie: Cor Jongens

Zilvermeeuw-serie nr 21

Alle rechten voorbehouden

De tekst is aangepast aan de spelling van 2006

INHOUD

1. Tussen twee voetstappen

2. Wat te doen met een vreemdeling?

3. Eén wereld - of vele?

4. De koninklijke weg

5. De onvrijwillige vrijwilliger

6. Nachtelijke bezorgdheid

7. Gesprek met een dwaas

8. Ontmoeting in Chica

9. Conflict in Chica

10. Een interpretatie van de gebeurtenissen

11. De geest die veranderde

12. De geest die doodde

13. Een spinnenweb in Washenn

14. De tweede ontmoeting

15. Verdwenen mogelijkheden

16. Kies partij!

17. Verander van partij!

18. Duel!

19. De deadline nadert

20. De deadline wordt bereikt

21. De deadline wordt overschreden

22. Het beste moet nog komen

1. Tussen twee voetstappen

Twee minuten voordat Joseph Schwartz voor altijd van de Aarde zoals hij die kende verdween, wandelde hij langs de vertrouwde straten van de buitenwijk van Chicago terwijl hij bij zichzelf Browning reciteerde. In zeker opzicht was dit wel vreemd, daar Schwartz op een toevallige voorbijganger nauwelijks de indruk zou gemaakt hebben van het type dat Browning weet te reciteren. Hij leek precies wat hij werkelijk was: een kleermaker in ruste, die volkomen gespeend was van wat tegenwoordig de geblaseerde mensheid een 'behoorlijke opvoeding' noemt. Toch had hij zijn onderzoekende geest gebruikt door van alles en nog wat te lezen. Alleen al door zijn grenzeloze vraatzucht had hij van praktisch alles een hap en een snap opgepikt, en door middel van een spits geheugen wist hij alles te onthouden.

Zo had hij bij voorbeeld toen hij nog jong was Robert Browning's Rabbi ben Ezra tweemaal gelezen en daarom kende hij het natuurlijk uit zijn hoofd. Het meeste ervan was hem wel duister, maar die eerste drie regels waren de laatste jaren om zo te zeggen één geworden met het kloppen van zijn hart. Op die zonnige en heldere vroege zomerdag van 1949 zei hij ze in gedachte op in de stille schuilplaats van zijn geest:

'Grow old along with me!

The best is yet to be,

The last of life, for which the first was made... '

('Wordt oud met mij!

Het beste moet nog komen,

Het laatste van uw leven, waartoe het eerste diende...')

Schwartz voelde er de diepe betekenis van. Na de moeilijkheden van zijn jeugd in Europa en zijn jonge rustige jaren in de Verenigde Staten deed de kalmte van een rustige oude dag hem aangenaam aan. Met eigen huis en eigen geld kon hij gaan rentenieren en dat had hij dan ook gedaan. Een vrouw die nog een goede gezondheid genoot, twee dochters die goed getrouwd waren en een kleinzoon om de laatste 'beste jaren' van zijn leven op te vrolijken - waar zou hij zich verder nog bezorgd over maken?

Daar was natuurlijk die atoombom, en dat nog al hysterisch geklets over een derde wereldoorlog; maar Schwartz was een man die geloofde in de goedheid van de menselijke natuur. Hij geloofde niet dat er weer een oorlog zou komen. En hij geloofde ook niet, dat de Aarde ooit weer het helse licht van een verschrikkelijke atoomontploffing zou aanschouwen. Hij lachte dus de kinderen die hij tegen kwam goedig toe en wenste hen in stilte een voorspoedige en niet al te moeilijke reis door hun jonge leven naar het rustige genot van het 'beste dat nog komen moest.'

Hij lichtte zijn voet op om over een pop heen te stappen, glimlachend omdat die daar zo eenzaam en verlaten midden op het voetpad lag, als een vondeling, die nog niet vermist was. Hij had zijn voet nog niet helemaal neergezet....

In een ander gedeelte van Chicago stond het Instituut voor Atoomonderzoek, waar men wellicht theorieën had over de wezenlijke waarde van de menselijke natuur, maar waar men zich er toch voor schaamde dat er nog geen instrument was uitgedacht om die te meten. Als zij er over nadachten dan gebeurde dit vaak genoeg met de wens, dat een of andere hemelse macht de menselijke natuur (en het menselijke vernuft) beletten zou van elke onschuldige en belangrijke ontdekking een dodelijk wapen te maken.

Toch zou dezelfde mens - die er geen gewetenskwestie van maakte zijn weetgierigheid ten opzichte van het kernonderzoek, dat op zekere dag de dood van de halve Aarde ten gevolge zou kunnen hebben, te bedwingen - als het er op aankwam zijn leven wagen om dat van een onbelangrijk medemens te redden.

Een blauwe gloed achter de rug van de scheikundige trok het eerst de aandacht van Dr. Smith.

Hij tuurde er naar toen hij de half geopende deur passeerde. De scheikundige, een vrolijke jonge man, floot, terwijl hij zijn maatglas waarin de oplossing tot het vereiste volume was klaar gemaakt, ophief. Een wit poeder bewoog zich langzaam door de vloeistof terwijl het na een bepaald tijdsverloop oploste. Dat was alles voor het ogenblik. Toen dreef het instinct dat Dr. Smith eerst tot staan had gebracht hem tot actie.

Hij stoof naar binnen, greep een maatstok en sloeg hetgeen zich op de tafel bevond er af. Er ontstond een vreselijk gesis van gesmolten metaal. Dr. Smith voelde een droppel zweet naar de punt van zijn neus glijden. De jonge man staarde wezenloos naar de cementen vloer waar het zilverachtige metaal al tot dunne uitgespatte stukjes was gestold. Zij straalden nog een grote hitte uit. Zachtjes zei hij: 'Wat is er gebeurd?'

Dr. Smith haalde zijn schouders op. Hij was zich zelf ook niet helemaal meester. 'Ik weet het niet. Vertel me.... Wat gebeurt hier?'

'Er gebeurt hier niets,' stamelde de scheikundige. 'Het was een monster ruw uranium. Ik was juist bezig met een elektrolytische koperproef... Ik weet niet wat er gebeurd kan zijn.'

'Wat er ook gebeurd mag zijn, jonge man, ik kan je alleen maar zeggen wat ik zag. Die platina smeltkroes vertoonde een corona. Er had een zware uitstraling plaats. Uranium zeg je?'

'Ja, maar ruw uranium, en dat is niet gevaarlijk. Ik bedoel, dat buitengewone zuiverheid één van de meest belangrijke voorwaarden voor splitsing is, niet waar?' Hij bevochtigde zijn lippen met zijn tong. 'Denkt u, dat het splitsing was, meneer? Het is geen plutonium, en het werd ook niet gebombardeerd.'

'En,' zei Dr. Smith peinzend, 'het was ook beneden de kritische massa. Of tenminste beneden de kritische massa die wij menen te kennen.' Hij keek naar de spekstenen tafel, naar de verbrande en gebladerde verf van de kasten en de zilverachtige strepen over de cementen vloer. 'Toch smelt uranium bij ongeveer 1800 graden Celsius en de kernverschijnselen zijn nog niet zo goed bekend, dat wij het ons kunnen veroorloven daar al te gemakkelijk over te praten. Bovendien moet deze plaats aardig verzadigd zijn met verspreide stralingen. Als het metaal afgekoeld is kon het beter opgeraapt, bijeen verzameld en terdege onderzocht worden, jonge man.' Hij staarde nadenkend om zich heen, stapte naar de muur tegenover hem en betastte verontrust een plek ter hoogte van zijn schouder.

'Wat is dat hier?' vroeg hij de scheikundige. 'Is dat hier altijd geweest?'

'Wat, meneer?' De jonge man stapte zenuwachtig naar voren en wierp een blik naar de plek die de oudere man had aangewezen. Het was een klein gaatje, dat door een dunne spijker gemaakt had kunnen zijn die in de muur geslagen en er weer uitgetrokken was, - maar dan gedreven door de pleisterlaag en de steen zo dik als een huismuur, daar men er het daglicht doorheen kon zien. De scheikundige schudde zijn hoofd. 'Ik heb dit nooit eerder gezien. Maar ik heb er ook nooit op gelet, meneer.'

Dr. Smith zei niets. Hij stapte langzaam achteruit en liep voorbij de thermostaat, een doos in parallelepipedumvorm die van dun plaatijzer gemaakt was. Het water dat er in was bewoog zich wervelend daar de roerspaan er door een motor gedreven voortdurend in ronddraaide terwijl de elektrische lampen onder het water, waar zij als verhitters dienst deden, onregelmatig aan en uit flitsten gelijktijdig met het klikken van het kwikzilver relais. 'Nou dan, wat is dit hier?' En Dr. Smith krabde met zijn nagel zachtjes op een plek bij het boveneind van de wijde kant der thermostaat. Het was een zuiver, klein cirkeltje dat door het metaal geboord was. Het water kon er niet helemaal bij.

De scheikundige zette grote ogen op. 'Nee, meneer, dat is daar vroeger nooit geweest. Dat kan ik u verzekeren.'

'Hmmm. Is er een aan de andere kant?'

'Wel, verdraaid. Ik geloof van wel, meneer! '

'Goed, kom eens hier en kijk eens door de gaatjes... Zet de thermostaat af, alsjeblieft.'

'Nou, blijf daar staan.' Hij legde zijn vinger op het gat in de muur. 'Wat zie je nu?' riep hij.

'Ik zie uw vinger, meneer. Is dat, waar dat gat is?'

Dr. Smith antwoordde niet. Hij zei met een kalmte die hij overigens helemaal niet voelde: 'Kijk er nu eens door in de andere richting... Wat zie je nu?'

'Nu zie ik niets.'

'Maar dat is de plaats waar de platina smeltkroes met uranium stond. Je kijkt precies naar die plek, is 't niet?'

'Ik geloof van wel, meneer,' antwoordde hij aarzelend.

Op ijzige toon en met een vlugge blik op de naamplaat op de nog openstaande deur zei Dr. Smith: 'Meneer Jennings, dit is een volstrekt top geheim. Ik wens niet dat u ooit tot iemand wie ook, hierover spreekt. Begrepen?'

'Volkomen, meneer! '

'Laten we dan hier vandaan gaan. We zullen de stralingsploeg hier zenden om de plaats te controleren en u en ik zullen ons wat isoleren in het ziekenhuis.'

'Straling brandwonden, denkt u?' De scheikundige verbleekte.

'Dat zullen we wel zien.'

Er bleken evenwel bij geen van beiden ernstige tekenen van straling brandwonden aanwezig te zijn. Hun bloedbezinking was normaal en een onderzoek van de haarwortels bracht niets aan den dag. De misselijkheid die zich voordeed werd per slot van rekening van psychosomatische aard verklaard, terwijl zich geen andere verschijnselen voordeden.

In het hele instituut werd niemand gevonden, ook later niet, die verklaren kon waarom een smeltkroes met ruw uranium, en nog wel beneden de kritische hoeveelheid, en zonder een direct bombardement van neutronen, plotseling smolt en die dodelijke en eigenaardige corona uitstraalde.

De enige conclusie was, dat de kernfysica nog wonderlijke en gevaarlijke leemten vertoonde.

Toch kon Dr. Smith het nooit over zich verkrijgen in het rapport dat hij ten slotte opstelde de hele waarheid mede te delen. Hij maakte geen melding van de gaten in het laboratorium en vermeldde evenmin het feit dat het ene, het dichtst bij de plaats waar de smeltkroes gestaan had, ternauwernood zichtbaar was, het andere aan de andere kant van de thermostaat een breder spoor vertoonde, terwijl het gaatje in de muur, dat driemaal zover van die gevaarlijke plaats verwijderd was, zó groot was dat men er een spijker doorheen had kunnen steken. Een straal die in een rechte lijn zou voortschieten zou verschillende mijlen kunnen doorlopen voordat de kromming der Aarde haar oppervlakte voldoende zou doen dalen om verdere vernieling te voorkomen. Dat zou meer dan tien voet zijn. Daarna zou hij als een wonderlijke prestatie van de werkplaats der kosmos doelloos in de ruimte voortsnellen en naar mate hij zich verder verwijderde eindelijk steeds zwakker worden. Hij sprak nooit met iemand over zijn denkbeeld op dat punt. Hij vertelde ook aan niemand, dat hij de volgende dag, toen hij nog in het ziekenhuis was, om de ochtendbladen vroeg en de kolommen met een bepaalde bedoeling doorzocht.

Maar er verdwijnen in een wereld elke dag mensen. Niemand bleek onder heftig gegil, en met het vage verhaal, dat er voor zijn ogen een man (Of was het wel een halve man geweest) verdwenen was , naar de politie te zijn gegaan. Zulk een geval werd ten minste niet vermeld.

Dr. Smith dwong er zich toe het tenslotte maar te vergeten.

Joseph Schwartz intussen was dit tussen slechts twee voetstappen overkomen. Hij had zijn rechtervoet opgetild om de pop opzij te schuiven en een ogenblik voelde hij zich wat duizelig - alsof een wervelwind hem gedurende een ondeelbaar ogenblik had opgeheven en hem binnenste buiten gekeerd. Toen hij zijn rechtervoet weer neerzette, verloor hij met een zucht totaal zijn adem en voelde hij zichzelf langzaam in elkaar zakken en op het gras neerglijden.

Een tijd lang wachtte hij met gesloten ogen - toen deed hij ze weer open.

Het was zo! Hij zat op gras waar hij even te voren nog op beton had gelopen.

De huizen waren weg! De witte huizen, alle met een grasveld er voor, daar neergezet rij aan rij, ze waren allemaal weg!

Hij zat ook niet op een grasveld, want het gras groeide er welig en onverzorgd. Ook waren er bomen in de buurt, een hele hoop, die naar de horizon toe nog talrijker werden.

Toen kwam nog de ergste schok, omdat de weinige bladeren van die bomen roodbruin waren en hij in de holte van zijn hand de dorre brosheid van een dood blad voelde. Hij was een stadsmens, maar toen hij dit zag begreep hij dat het al herfst was. Herfst! En toch, toen hij zijn rechtervoet optilde was het een Junidag geweest, waarop alles in fris stralend groen stond. Werktuigelijk keek hij bij die gedachte naar zijn voeten en strekte er zich met een luide schreeuw naar uit... De kleine lappenpop waar hij overheen had gestapt, een schijntje van de werkelijkheid, een...

Maar neen! Hij draaide de pop om en om in zijn bevende handen - ze was niet gaaf. Niet dat ze vernield was, maar ze was doorgesneden. Was dat niet eigenaardig! In de lengterichting, heel zuiver, zodat van het afval vulsel geen haartje was gekrenkt! Ze lag daar met glad afgebroken draden.

De glinstering aan zijn linkerschoen trok de aandacht van Schwartz' ogen. Terwijl hij de pop nog vasthield, trok hij zijn voet over zijn opgetrokken knie. Het uiterste puntje van de zool, het gedeelte dat buiten het bovenleer uitstak, was glad afgesneden. Afgesneden zoals geen aards mes in de hand van een aardse schoenmaker het zou hebben kunnen nadoen. De verse oppervlakte vertoonde een bijna vloeiende glinstering van ongelofelijke gladheid.

Ontsteltenis had Schwartz van ruggenmerg tot hersenen aangegrepen en hem van schrik verstijfd.

Tenslotte sprak hij hardop, omdat het geluid van zijn eigen stem tenminste een verzachtend element was, te midden van een wereld van volkomen waanzin. De stem die hij hoorde was laag van toon, vol spanning en gejaagd.

'In de eerste plaats,' zei hij, 'ben ik niet gek. Ik voel me van binnen zoals ik me altijd gevoeld heb... Het spreekt van zelf, dat als ik krankzinnig was, ik het niet zou willen weten, of zou ik dat wél willen? Nee? ...' Hij voelde in zijn binnenste angst opkomen, maar hij bedwong die. 'Er moet toch nog een andere mogelijkheid bestaan.'

'Een droom misschien?' dacht hij bij zichzelf. 'Hoe kan ik nu zeggen of het een droom is of niet?' Hij kneep zichzelf en hij voelde de pijn, maar schudde het hoofd. 'Ik kan altijd nog dromen, dat ik een kneep voel. Da's geen bewijs.'

Hij keek wanhopig om zich heen. Konden dromen zo helder, zo duidelijk en van lange duur zijn? Hij had eens gelezen, dat dromen niet langer dan vijf seconden duren, dat ze door kleine stoornissen bij de slaper worden opgewekt en dat de gewaande lengte van de dromen in inbeelding is.

Een schrale troost! Hij sloeg de mouw van zijn overhemd op, keek naar zijn polshorloge. Zijn andere hand wond het met tussenpozen op. Alsof het een droom was, zo krankzinnig lang duurden die vijf seconden.

Hij wendde zijn blik af en veegde tevergeefs het kille zweet van zijn voorhoofd. 'Zou het ook amnesie kunnen zijn?'

Hij gaf zichzelf geen antwoord op die vraag, maar begroef zijn hoofd langzaam in beide handen.

Als nu eens toen hij zijn voet had opgetild zijn geest van de gewende en betreden banen die hij zo lang vol vertrouwen had gevolgd was afgegleden... Als hij drie maanden later, in de herfst, of een jaar en drie maanden later of tien jaar en drie maanden later, zijn voet in deze vreemde omgeving, net op het moment dat zijn geest weer bijkwam, eens had neergezet... Wel dan zou het maar een enkele stap geweest zijn, en als dit... Maar waar was hij dan geweest en wat had hij in die tussentijd gedaan?

'Nee! ' Dit woord kwam er met een luide schreeuw uit. Dat kon niet! Schwartz bekeek zijn overhemd. Dat had hij die morgen nog aan gedaan, of wat die morgen dan ook geweest mocht zijn; het was een pas gewassen overhemd. Hij bedacht zichzelf, stak zijn vuist in zijn jaszak en haalde er een appel uit.

Wild beet hij er in. Hij was fris en de kou van de ijskast waar hij twee uren geleden - of wat dan twee uren geleden mocht zijn - in had gezeten, zat er nog in.

En wat was er met die kleine lappenpop aan de hand?

Hij voelde zich zelf langzaam aan wild worden. Het moest een droom zijn, of hij was werkelijk krankzinnig.

Het trof hem dat de tijd veranderd was. Het was al laat in de middag, de schaduwen werden tenminste langer. De stille naargeestigheid van de plaats kwam plotseling als een kilte over hem.

Met een ruk stond hij overeind. Het was duidelijk, dat hij mensen, het deed er niet toe welke, moest zien te vinden. En het was ook duidelijk dat hij een huis moest zien te bereiken; en de beste manier om dat te doen bestond hierin dat hij een weg opzocht.

Werktuigelijk keerde hij zich in de richting waar de minste bomen waren en ging op weg.

De luchtige koelte van de avond drong door in zijn jas en de boomtoppen werden schemerig en spookachtig toen hij die rechte en nietszeggende streep macadam bereikte. Hij schoot er op af met een zucht van dankbaarheid en hij was blij weer vastigheid onder zijn voeten te voelen.

Maar in alle richtingen was er volkomen leegte en gedurende een ogenblik voelde hij die kille greep weer. Hij had zijn hoop op auto's gevestigd. Het gemakkelijkste zou geweest zijn ze te wenken en te vragen - in zijn ongeduld zei hij het hardop - 'Gaat u misschien naar Chicago?'

Maar als hij nu eens helemaal niet in de buurt van Chicago was? Dan maar een of andere grote stad; of een plaats waar hij kon telefoneren. Hij had maar vier dollars en zeven en twintig cent in zijn zak, maar de politie was er toch ook altijd nog...

Hij wandelde over de hoofdweg en hield het midden terwijl hij naar beide richtingen uitkeek. De zonsondergang maakte geen indruk op hem, evenmin het feit dat de eerste sterren zichtbaar werden.

Geen auto's Niets! En het begon werkelijk al donker te worden.

Hij dacht dat zijn eerste duizeligheid weer terug kwam, omdat de horizon aan zijn linkerhand een zwak schijnsel gaf. Door de openingen tussen de bomen kwam een koud blauw schijnsel. Het was geen in het oog vallend rood zoals hij zich dat bij een bosbrand voorstelde, maar een zwakke geheimzinnige gloed. Het macadam onder zijn voeten scheen aldoor zwak te lichten. Hij bukte zich voorover om het aan te raken; het voelde gewoon, maar een zwakke glinstering trof zijn ogen.

Hij was zich bewust dat hij in een wilde vaart de straatweg afliep; zijn schoenen beukten met een dof en ongeregeld ritme. Hij wist dat hij de kapotte pop in zijn hand had en smeet deze met een wild gebaar achter zich weg. Een laatste bespottende rest van leven...

Toen kwam hij door schrik bevangen tot staan. Wat het ook zijn mocht, dit was toch een bewijs dat hij normaal was. En dat hij nodig had! Hij tastte dus om zich heen in de duisternis, en kroop op zijn knieën totdat hij het weer vond, een donker plekje op de heel zwak stralende achtergrond. De vulling puilde er uit en enigszins verstrooid duwde hij die er weer in.

Hij stapte weer door - te ellendig om hard te lopen, zoals hij tot zichzelf zei.

Hij begon honger te krijgen en werd werkelijk bang, toen hij dat lichtje aan zijn rechter kant bespeurde.

Dat was natuurlijk een huis!

Hij stiet een wilde schreeuw uit, maar niemand gaf antwoord: maar een huis was het, een vonkje van de werkelijkheid dat hem door de vreselijke, nameloze wildernis van de laatste uren tegenblonk. Hij verliet de weg en holde dwars door het land, over sloten, om bomen heen, door laag kreupelhout en over een beekje.

Vreemd! Zelfs die beek gloeide zwak fosforescerend! Maar hij schonk er maar heel flauwtjes aandacht aan.

Eindelijk was hij er en strekte hij zijn handen uit om het harde witte gebouw aan te raken. Hij zocht alleen maar naar een deur en toen hij die vond en geen bel zag, klopte hij aan en gilde als een bezetene.

Hij hoorde daarbinnen wat in beweging komen en vernam de gezegende, liefelijke klank van een menselijke stem, een andere dan de zijne. Hij schreeuwde weer. 'Hé, is daar iemand! '

Er klonk een zwak, zacht geluid en de deur ging open. Een vrouw kwam naar voren met een angstige blik in haar ogen. Ze was lang en mager, en achter haar stond de schrale gestalte van een man met nors gelaat in werk kleren... Nee, geen werk kleren. Eigenlijk leken ze op niets dat Schwartz ooit gezien had, maar op een niet onder woorden te brengen wijze zagen ze er toch uit als het soort kleren waarin mannen werkten.

Schwartz had geen analytische geest. Voor hem waren die mensen en hun kleren mooi; mooi, zoals het zien van vrienden voor een mens alleen maar mooi kan zijn.

De vrouw sprak en haar stem was vloeiend maar beslist terwijl Schwartz naar de deur greep om zichzelf overeind te houden. Zijn lippen bewogen zich tevergeefs en plotseling kwamen de akelige angsten die hij doorgemaakt had weer bij hem op en deden zijn adem stokken en zijn hart verstijven.

Want die vrouw sprak een taal die Schwartz nooit had gehoord.

2. Wat te doen met een vreemdeling?

Loa Maren en haar flegmatische echtgenoot, Arbin, speelden kaart in de koele uren van die zelfde avond, terwijl een oudere man in een door een motor bewogen rolstoel in de hoek met een toornig gebaar zijn courant liet ritselen en 'Arbin! ' riep.

Arbin Maren antwoordde niet dadelijk. Hij nam de kaarten in zijn hand terwijl hij over de volgende slag nadacht. Toen hij langzaam tot een besluit gekomen was antwoordde hij afwezig: 'Wat is er, Grew?'

De grijzende Grew keek zijn schoonzoon over de bovenkant van zijn krant nijdig aan en ritselde weer met zijn krant. Hij vond dat dit geluid zijn gevoelens lucht gaf. Wanneer een man nog vol energie is en hij zichzelf weet vastgeklonken aan een rolstoel met twee dode stokken voor benen, dan moet hij, bij de ruimte! toch wel iets hebben om zichzelf lucht te geven. Grew gebruikte daarvoor zijn krant. Hij ritselde er ongeduldig mee; hij gebaarde er mee en als het nodig was sloeg hij er mee ook. 'Heb je gelezen over die oudheidkundige expeditie die ze naar de Aarde zenden?' vroeg Grew.

'Nee, dat heb ik niet,' zei Arbin kalm.

Grew wist dit wel, omdat niemand behalve hij de krant had ingezien, en de familie verleden jaar haar video had weggedaan. Zijn opmerking had dus eenvoudig de bedoeling een of ander antwoord uit te lokken.

'Ja, er zal er een gaan,' zei hij. 'En nog wel met verlof van het Rijk ook; hoe vindt je dat?' Hij begon op die eigenaardige ongelijkmatige toon die de meeste mensen vanzelf aannemen wanneer ze hardop lezen, het bericht voor te lezen: 'Bel Arvardan, de oudste wetenschappelijke expert van het Rijks Archeologisch Instituut, sprak tijdens een interview dat aan de Melkweg Pers was toegestaan, op hoopvolle wijze over de te verwachten waardevolle resultaten van archeologische onderzoekingen die op de planeet Aarde, gelegen aan de grenzen van de Sirius sector (zie de kaart), worden voorbereid.

'De Aarde,' zo deelde hij mede, 'biedt met haar oude beschaving en unieke omgeving, een merkwaardige cultuur die door onze sociologen te lang is verwaarloosd, behalve als een moeilijke uitoefening in plaatselijke bestuurspraktijk. Ik verwacht dat de eerste twee jaren revolutionaire veranderingen zullen teweegbrengen in sommige onzer fundamentele opvattingen omtrent de sociale ontwikkeling der mensheid geschiedenis.' En zo voort, en zo voort,' eindigde hij met stemverheffing.

Arbin Maren had maar met een half oor geluisterd. 'Wat bedoelt hij met 'merkwaardige cultuur'?' prevelde hij.

Loa Maren had helemaal niet geluisterd, 't Is jouw beurt, Arbin,' zei ze eenvoudig.

Grew ging verder: 'Nou, vragen jelui me niet waarom de Tribune dit gedrukt heeft? Je weet toch dat ze geen bericht van de Melkweg Pers voor een miljoen Rijkscredits zouden afdrukken als er geen goede reden voor bestond?'

Hij wachtte tevergeefs op antwoord, en ging weer verder: 'Omdat zij er een hoofdartikel in hebben staan. Een artikel van een hele pagina, dat die kerel van een Arvardan geweldig op zijn kop geeft. Hier is iemand die met wetenschappelijke bedoelingen komt en nu trachten ze hem van woede stikkend te weren. Kijk maar eens naar dit staaltje van volksopruiing. Kijk maar! ' Hij schudde met de krant naar hen. 'Lees het, vooruit dan! '

Loa Maren legde haar kaarten neer en klemde haar dunne lippen stevig opeen. 'Vader,' zei ze, 'we hebben een vermoeiende dag gehad, laten we dus niet over de politiek praten. Later misschien, hé? Toe, vader.'

Grew fronste zijn voorhoofd en praatte haar na: 'Toe vader! Toe, vader.' Het lijkt wel of jullie je oude vader al aardig moe bent, als je hem een paar woorden over de gebeurtenissen van de dag misgunt. Ik denk dat ik jullie hier in mijn hoekje in de weg zit, terwijl ik jullie beiden voor drie laat werken... Wiens schuld is dat? Ik ben sterk. Ik wil graag werken. En je weet dat als ik mijn benen kon laten behandelen ik zo fit als ooit zou zijn.' Terwijl hij sprak sloeg hij op zijn benen met harde, klinkende slagen, die hij wel hoorde maar niet voelde. 'De enige reden dat ik niet kan is, omdat ik te oud word voor een behandeling die nog de moeite waard is. Noemen jullie dat geen 'merkwaardige beschaving'? Hoe kan je een wereld anders noemen waarin een man die werken kan geen kans krijgt? Bij de ruimte! ik geloof dat het tijd is, dat we ophouden met die nonsens over onze zogenaamde 'bijzondere instellingen'. Er is helemaal niets bijzonders aan; ze zijn getikt. Ik denk...' Hij zwaaide met zijn armen en een toornig rood kleurde zijn wangen.

Arbin was echter van zijn stoel opgestaan en hield de oude man stevig bij zijn schouder vast. 'Wat bezielt u, Grew, om u zo op te winden? Als u klaar bent met de krant, wil ik het hoofdartikel wel lezen.'

'Goed, maar jij zult het wel met ze eens zijn; wat voor nut heeft het dan? Jullie jongelui bent een troep lafbekken; net rubberspons in de handen van de Oudsten.'

'Stil toch, vader,' zei Lao scherp. 'Begin daar nou niet weer over.' Zij zat een ogenblik te luisteren. Ze had niet precies kunnen zeggen waarom, maar...

Arbin voelde dat koude prikkeltje dat altijd opkwam als er over de Raad der Oudsten werd gesproken. Het was onverstandig om te praten zoals Grew deed, de spot te drijven met de oude cultuur van de Aarde, te - te - Het was je reinste assimilationisme. Hij keek somber en slikte; dat woord was een lelijk woord, zelfs al bleef het onuitgesproken.

Natuurlijk waren er heel wat dwaze praatjes over het afschaffen van de oude opvattingen in omloop geweest toen Grew nog jong was, maar nu waren het andere tijden. Grew moest dit begrijpen - waarschijnlijk deed hij dat ook wel, hoewel het niet zo gemakkelijk is om redelijk en verstandig te zijn, wanneer je in een rolstoel gevangen zit en je alleen maar de dagen in afwachting van de nieuwe Volkstelling doorbrengt.

Grew was waarschijnlijk nog wel het minst van allen geraakt; hij zei ten minste niets meer. En na verloop van enige tijd werd hij rustiger en werd het hem voortdurend moeilijker oog op zijn blad te houden. Hij had nog geen tijd gehad om de sportpagina's nauwkeurig door te zien toen zijn knikkend hoofd langzaam op zijn borst hing. Zachtjes snurkte hij en de krant viel uit zijn handen met een laatst onbedoeld geritsel.

Toen fluisterde Loa bezorgd: 'Misschien zijn we toch niet aardig tegen hem geweest, Arbin. Het is toch een hard leven voor een man als vader.'

Arbin begon zijn kaarten weer te bekijken en toen hij er een greep klonk het gebons op de deur gepaard met hese kreten waaruit geen woorden waren op te maken. Arbin liet zijn hand zakken en hield even op. Loa's ogen drukten vrees uit; zij keek met bevende onderlip naar haar man.

'Zorg dat Grew hier wegkomt. Gauw! ' zei Arbin. Loa stond bij de rolstoel toen hij dit zei. Zij maakte sussende geluiden.

Maar de slapende gedaante geeuwde en werd wakker bij de eerste beweging van de stoel. Hij kwam overeind en greep werktuigelijk naar zijn krant.

'Wat is er?' vroeg hij geërgerd en helemaal niet fluisterend.

'St. Het is in orde,' mompelde Loa flauwtjes, en reed de stoel in de kamer daarnaast. Zij sloot de deur en ging er met haar rug tegen staan; zij hijgde en haar ogen zochten die van haar man. Daar was dat gebons weer.

Zij stonden dicht bij elkaar toen de deur openging, bijna in een houding van verdediging, en zij keken vijandig naar de korte plompe man tegenover hen, die zwakjes tegen hen lachte.

'Is er iets wat we voor u doen kunnen?' vroeg Loa met een plechtige hoffelijkheid, maar sprong tegelijk terug toen de man een zucht uitbracht en zijn hand uitstak om zich zelf tegen vallen te behoeden.

'Is hij ziek?' vroeg Arbin verbijsterd. 'Hier, help hem in huis brengen.'

Uren gingen er daarna voorbij, en in de stilte van hun slaapkamer maakten Loa en Arbin zich klaar om naar bed te gaan.

'Arbin,' zei Loa.

'Wat is er?'

'Is het wel veilig?'

'Veilig?' Hij scheen haar bedoeling met opzet te ontwijken.

'Ik bedoel, met die man in huis te nemen. Wie is het?' 'Hoe zou ik dat weten?' was zijn geërgerd antwoord. 'Per slot van rekening kunnen we een ziek mens toch geen onderdak weigeren. Als hij zich morgen niet identificeren kan, zullen we het de Streek-Veiligheidsdienst mededelen, en daar is het mee uit.' Hij draaide zich om, blijkbaar met een poging om het gesprek af te breken.

Maar zijn vrouw verbrak de teruggekeerde stilte met haar zwakke maar nog dringender stem. 'Je denkt toch niet, dat hij een agent van de Raad der Oudsten kan zijn, wel? Grew is hier, weet je.'

'Je denkt aan wat hij vanavond zei? Dat is onzinnig. Daar wil ik niet over praten.'

'Dat bedoel ik niet, en dat weet je ook wel. Ik bedoel, dat wij Grew nu al twee jaren illegaal in huis hebben, en je weet dat wij daarmee juist tegen de belangrijkste verordening ingaan.'

'Wij doen niemand kwaad,' mopperde Arbin. 'Wij vullen ons belastingbiljet in, is 't niet en dat nog wel voor drie man - drie die werken? En al zouden we kwaad doen, waarom zouden ze iets vermoeden? Wij laten hem immers nooit het huis uit.'

'Ze zouden de rolstoel kunnen opsporen. Je moest toch een motor en onderdelen buitenshuis kopen.'

'Begin daar nu niet meer opnieuw over, Loa. Ik heb je nu al zo vaak gezegd, dat ik met die stoel niets anders dan een 'keukenuitrusting' heb gekocht. Bovendien heeft het geen zin te denken dat hij een agent van de Broederschap is. Denk jij dat ze zulke ingewikkelde foefjes zouden bedenken voor een oude man in een rolstoel? Kunnen ze dan niet beter overdag met een wettige opsporingsvolmacht binnenkomen? Kom, oordeel nu zelf.'

'Goed, dan Arbin,' - haar ogen waren opeens opgewekt en vol vuur - 'als jij er werkelijk zo over denkt - en ik hoopte dat je dat doen zou - dan moet hij een vreemde zijn. Hij kan geen Aardbewoner zijn.'

'Wat bedoel je, dat hij dat niet zijn kan? Dat is nog belachelijker. Waarom zou een burger van het Melkweg Rijk uitgerekend juist hier naar de Aarde komen?'

'Dat weet ik niet! Ja, toch; hij zou daar ginds een misdaad begaan kunnen hebben.' Zij was dadelijk onder de indruk van haar idee. 'Waarom niet? De Aarde zou net een plaats voor hem zijn. Wie zou op de gedachte komen hem hier te zoeken? '

'Als hij een vreemde is. Maar wat voor bewijs heb je daarvoor?'

'Hij spreekt onze taal niet, wel? Dat zul je me toch moeten toegeven. Kon jij een enkel woord verstaan? Daarom moet hij uit een verre uithoek van de Melkweg afkomstig zijn, waar ze zo'n vreemd dialect hebben. Ze zeggen dat de mensen van Fomalhaut praktisch gesproken een nieuwe taal moeten leren om zich aan het Keizerlijk hof op Trantor verstaanbaar te maken... Maar zie je niet wat dit alles betekenen kan? Als hij een vreemdeling op Aarde is, dan is hij niet bij het Volkstellingsbureau ingeschreven, en zal hij maar al te blij zijn aan zijn aanmelding te ontkomen. We kunnen hem op de boerderij gebruiken in plaats van Vader, we hebben dan weer drie man geen twee, die de belasting van het volgende seizoen voor drie betalen... Hij kon ons nu wel helpen bij de oogst.'

Angstig keek zij naar het twijfelende gelaat van haar man. Deze dacht geruime tijd na en zei: 'Ga nu naar bed, Loa. We zullen er morgen op ons gemak over praten.'

Het gefluister hield op, het licht was uit en tenslotte waren allen in de kamer en in huis in slaap.

De volgende morgen was het Grews beurt om de zaak te overwegen. Arbin zette hem de zaak hoopvol uiteen. Hij had een vertrouwen in zijn schoonvader dat hij in zich zelf miste.

'Je moeilijkheden, Arbin,' zei hij 'vinden blijkbaar hun oorzaak in het feit dat ik als arbeider ingeschreven sta, zodat de belasting die we betalen moeten voor drie is vastgesteld. Het verveelt me jullie moeite te veroorzaken. Het is nu al het tweede jaar dat ik over mijn tijd leef. Het is nu welletjes.'

Arbin keek verlegen. 'Dat was mijn bedoeling helemaal niet. Ik wilde niet zeggen dat u ons in de weg zit.'

'Och, wat maakt het per slot van rekening uit. Over twee jaren is er een Volkstelling, en dan ga ik toch.'

'U heeft tenminste toch nog twee jaren rust en uw boeken. Waarom zou u zich daarvan beroven?'

'Omdat er ook anderen zijn. En hoe is het dan met jou en Loa? Als ze mij komen halen, dan nemen ze jullie tweeën ook mee. Wat voor kerel zou ik zijn om nog enkele beroerde jaren te leven ten koste van...'

'Hou op, Grew. Ik wil geen komedie. We hebben je al vaak genoeg verteld, wat we zullen doen. We zullen je een week vóór de Volkstelling opgeven.'

'En de dokter bedriegen, denk ik?'

'We zullen de dokter omkopen.'

'Hm. En die nieuwe man - maakt de overtreding dubbel zo groot. Die verberg je ook.'

'We zullen hem wel kwijt raken. Maar in ruimtes naam, waarom daar nu over tobben? We hebben nog twee jaren. Wat zullen we met hém doen?'

'Een vreemdeling,' zei Grew nadenkend. 'Hij komt aan de deur kloppen. Hij komt nergens vandaan. Hij spreekt onbegrijpelijke taal... Ik weet niet wat ik je raden moet.'

'Hij heeft kalme manieren,' zei de boer. 'Hij schijnt doodsbenauwd te zijn. Die kan ons geen kwaad doen.'

'Bang hé? Maar als hij nu eens zwakzinnig is? En als hij nu eens helemaal geen vreemd dialect spreekt, maar alleen maar gekkentaal uitslaat?'

'Dat klinkt niet waarschijnlijk.' Maar Arbin voelde zich niet op zijn gemak.

'Je maakt dat je zelf wijs omdat je hem gebruiken wil... Best, ik zal je zeggen wat je doen moet. Neem hem mee naar de stad.'

'Naar Chica?' Arbin schrok. 'Dat zou mijn ondergang betekenen.'

'Helemaal niet,' zei Grew kalmpjes. 'De ellende met jou is, dat je de kranten niet leest. Het is gelukkig voor deze familie, dat ik het doe. Toevallig heeft het Instituut voor Kernonderzoek een instrument uitgevonden dat naar men zegt het de mensen makkelijker maakt om te leren. Er was een hele pagina over in het Weekend Supplement. Ze vragen vrijwilligers. Neem deze man en laat hij vrijwilliger zijn.'

Arbin schudde vastberaden zijn hoofd. 'Bent u helemaal gek. Zo iets zou ik niet kunnen doen, Grew. Het eerste wat ze doen is, naar zijn inschrijvingsnummer vragen. Als je de boel verkeerd aanpakt, lok je alleen maar een onderzoek uit en dan komen ze ook achter uw geval.'

'Nee, dat zullen ze niet. Toevallig heb je het helemaal mis, Arbin. De reden dat het Instituut vrijwilligers wenst is, dat de machine nog in een stadium van proefneming verkeert. Die heeft waarschijnlijk al de dood van een paar mensen gekost, en ik ben er dus zeker van dat ze geen navraag zullen doen. En als de vreemdeling doodgaat, zal hij er waarschijnlijk niet slechter aan toe zijn dan hij nu is... zeg, Arbin, geef me de boekprojector eens aan en zet een kruisje bij regel zes. En breng mij de krant zodra die komt, wil je! '

Toen Schwartz zijn ogen opendeed was het al na de middag.

Hij sprong overeind toen het licht boven de deur aan en uit ging en de hem nietszeggende bariton van zijn gastheer weerklonk. Toen ging de deur open en kwam het ontbijt - een melige pap die hij niet herkende maar leek op maispap.

'Dank u,' zei hij, en knikte daarbij heftig met zijn hoofd.

De boer zei iets terug en nam Schwartz' overhemd op dat over de leuning van de stoel hing. Hij onderzocht het nauwkeurig aan alle kanten, en besteedde bijzondere aandacht aan de knopen. Toen legde hij het weer op zijn plaats en wierp de glijdeur van een kamertje open. Voor het eerst zag Schwartz duidelijk de warme melktint van de muren. 'Plastic,' mompelde hij bij zichzelf, dat alles verklarende woord gebruikend met een beslistheid die leken eigen is.

Maar de ander hield hem enkele voorwerpen voor en maakte gebaren die niet misverstaan konden worden. Schwartz moest zich blijkbaar wassen en aankleden. Met wat hulp en aanwijzingen gehoorzaamde hij. Alleen vond hij niets waarmee hij zich kon scheren. Zijn gebaren rond zijn kin ontlokten slechts een onbegrijpelijke klank vergezeld van een duidelijke afkeer van de kant van de ander. Schwartz krabde aan zijn grijze stoppels en slaakte een diepe zucht.

Toen werd hij naar een kleine, lange tweewielige wagen gebracht waarin hij met gebaren beduid werd plaats te nemen. De bodem onder hen vloog voorbij en de beide zijden van de verlaten weg spoedden zich achterwaarts, totdat er lage blinkend witte huizen voor hem zichtbaar werden; en daar, in de verte, was het blauw van het water. Hij wees verrukt vooruit: 'Chicago? '

Het was de laatste flikkering van hoop, want hij had zeker nooit iets gezien dat minder van die stad weg had.

De boer antwoordde hem helemaal niet.

Toen vervloog zijn laatste hoop.

3. Eén wereld - of vele?

Bel Arvardan die juist met het persinterview ter gelegenheid van zijn aanstaande expeditie naar de Aarde klaar was, voelde zich in de beste harmonie met alle honderd miljoen sterrenstelsels waaruit het alles omvattende Melkweg-Rijk bestond. Het was voor hem nu niet langer meer een vraag van in deze of gene sector bekendheid te genieten. Als zijn theorieën betreffende de Aarde maar bewezen werden, zou zijn reputatie op iedere bewoonde planeet van de Melkweg, op iedere planeet waar de mens gedurende honderden en duizenden jaren van zijn uitbreiding door de ruimte was geweest, voor goed gevestigd zijn.

De hoogtepunten van groeiende vermaardheid, die zuivere en ijle intellectuele toppen der wetenschap had hij weliswaar reeds vroeg, doch niet zonder moeite bereikt. Hij was nauwelijks vijfendertig, maar in zijn loopbaan had hij reeds met veel moeilijkheden te kampen gehad. Het was begonnen met een uitbarsting die de muren van de universiteit van Arcturus had doen schudden, toen hij op de ongewone leeftijd van drieëntwintig jaar als eerste zijn titel van Senior-archeoloog van die instelling haalde. Die uitbarsting - die niet minder uitwerking had al was deze van onstoffelijke aard - bestond in de weigering van het Journal of the Galactic Archeological Society om zijn Senior-dissertatie te publiceren. Het was de eerste maal in de geschiedenis van de universiteit, dat een Senior-proefschrift werd afgewezen. Het was ook de eerste maal in de geschiedenis van dit deftige vakblad, dat een afwijzing in zulke lompe bewoordingen was vervat.

Voor een niet-archeoloog moge de reden voor zulk een te keer gaan tegen een obscuur en droog geschriftje, dat als titel droeg: 'Over de Oudheid van Kunstvoorwerpen in de Sirius-sector met Beschouwingen over de Invloed daarvan op de Stralingshypothese van Menselijke Oorsprong', wel wat geheimzinnig schijnen. Maar waar het echter om ging was, dat Arvardan van meet af de hypothese, die vroeger door bepaalde groepen mystici, die zich meer met wijsbegeerte bezig hielden dan met archeologie, was geopperd, als de zijne aanvaard had; de hypothese namelijk dat de Mensheid op de een of andere planeet was ontstaan en zich van lieverlede over de Melkweg had uitgebreid. Dit was de geliefkoosde theorie van de toenmalige fantasy-schrijvers, maar het bête noire van iedere archeoloog van het Rijk die zichzelf respecteerde.

De orthodoxe archeologie hield vast aan een evolutie van menselijke typen die onafhankelijk van elkander op verschillende planeten waren ontstaan en wees op zelfstandige beschavingen als voorbeelden van bestaande rassenverschillen die nog niet door vermenging waren opgeheven.

Arvardan ontdekte echter sporen van de vroegere beschaving welke aan de bestaande waren voorafgegaan en hij bewees, dat de oudste documenten van die planeten sporen vertoonden van interstellair handelsverkeer. Als klap op de vuurpijl bewees hij afdoende en zonder enige twijfel over te laten, dat de mens in een reeds beschaafde staat naar deze streken was geëmigreerd. Naar aanleiding hiervan besloot de J. Gal. Arch. Soc. (wij noemen het Journal hier in zijn officiële afkorting) Arvardans Senior Dissertatie ruim tien jaar na zijn indiening af te drukken.

En thans voerde de uitwerking van zijn geliefkoosde theorie Arvardan naar de waarschijnlijk minst betekenende planeet van het Rijk - de planeet die Aarde heette.

Arvardan landde op de enige plaats op de gehele Aarde waar de regering van het Rijk gevestigd was; dat plekje gelegen tussen de troosteloze hoogten van de plateaus ten noorden van de Himalaya. Daar, waar geen radioactiviteit was en ook nooit geweest was, schitterde een paleis dat niet van Aardse bouwstijl was. Het was eigenlijk een kopie van de paleizen der onderkoningen die in meer welvarende werelden voorkwamen. De malse weelderigheid der plantsoenen diende het levens comfort. De ruwe rotsen waren bedekt met een bovengrond die bevloeid werd en voorzien van een kunstmatige atmosfeer en klimaat - zij waren veranderd in grasvelden en bloementuinen met een uitgestrektheid van vijf vierkante mijlen.

In deze Aarde-enclave woonde de Procurator van de Aarde. Somtijds kon hij te midden van deze kunstmatige luxe vergeten, dat hij Procurator was van een gevangeniswereld en zich nog herinneren dat hij een aristocraat van hoog aanzien en van oude familie was.

Zijn vrouw gaf wellicht minder vaak aan die illusie toe, vooral dan niet, wanneer zij een grasheuveltje beklom en in de verte de scherpe lijn kon zien die de landerijen scheidde van de woeste wildernis der Aarde. Dan konden al die gekleurde fonteinen (die des nachts als koud vloeibaar vuur lichtten), met bloemen bezette wandelwegen, of idyllische bossages niet opwegen tegen het besef van hun verbanning.

Arvardan viel dus wellicht een ontvangst ten deel die het vereiste protocol te boven ging. Voor de Procurator betekende Arvardan immers een levensteken van het Rijk in al zijn wijdheid en onbegrensdheid.

Arvardan van zijn kant zag heel wat dat zijn bewondering gaande maakte.

'Dat ziet er goed uit - keurig,' zei hij. 'Het is verbazingwekkend hoe iets van de centrale beschaving tot de afgelegenste streken van ons Rijk is doorgedrongen, Lord Ennius.'

Ennius glimlachte. 'Ik ben bang dat het hof van de Procurator hier op aarde plezieriger is om te bezoeken dan er te wonen. Het is maar een vat dat een holle klank geeft als je het aanraakt. Wanneer u mijzelf, mijn familie, mijn staf, het Rijksgarnizoen zowel hier als in andere belangrijke planetaire centra met een toevallig bezoeker als u inbegrepen, bij elkaar telt, dan heeft u ook alles wat er hier aan centrale beschaving bestaat gehad. Dat lijkt me nauwelijks voldoende.'

Het was natuurlijk zelfs voor een Procurator niet erg gepast om een al te grote nieuwsgierigheid omtrent de gedragingen van zijn gast aan de dag te leggen, maar daarbij is dan geen rekening gehouden met het onmenswaardige bestaan van iemand die dag in dag uit totaal geïsoleerd van het Rijk moet leven.

'Is u van plan een poosje te blijven, Dr. Arvardan? ' zei Ennius.

'Wat dat betreft, Lord Ennius, ik zou het niet met zekerheid kunnen zeggen. Ik ben wat eerder dan de rest van mijn expeditie aangekomen, om mijzelf met de cultuur van de Aarde op de hoogte te stellen en de noodzakelijke formaliteiten in orde te maken. Zo moet ik bijvoorbeeld uw officiële toestemming hebben om hier kampementen in te richten op plaatsen waar dit nodig is, en zo voort.'

'Toegestaan, hoor, toegestaan! Maar wanneer begint u te graven? Maar wat denkt u in 's hemels naam op deze ellendige hoop rommel te vinden?'

'Ik hoop, als alles goed gaat, in een paar maanden een kamp op te zetten. En wat deze wereld betreft - wel het is alles behalve een ellendige boel. Zij is in de Melkweg bepaald enig in haar soort.'

'Enig?' zei de Procurator stijfjes. 'Helemaal niet. Het is een erg ordinaire wereld. Het is eigenlijk een krot van een wereld, een verschrikkelijk oord, 'n zinkput, of welk woord van bijzondere afkeuring je ook maar gebruiken wilt. En met al zijn verfijnde geraffineerde walgelijkheid kan het zelfs niet eens een ongeëvenaardheid in gemeenheid bereiken, maar blijft het een ordinaire stomme boerenwereld.'

'Maar,' zei Arvardan die enigszins verbluft was door de kracht der elkaar wat tegensprekende beweringen die hem naar het hoofd werden geslingerd, 'die wereld is radioactief.'

'Wel, wat zou dat? Enige duizenden planeten in de Melkweg zijn radioactief en sommige zijn dit belangrijk meer dan de Aarde.'

'Duizenden radioactieve planeten, Procurator, net zo als u zegt, maar er is er maar één van bewoond. Dat is deze, Procurator.'

'Ja, misschien is hij enig in dat opzicht. Het is geen benijdenswaardige onderscheiding.'

'Maar het is niet bepaald een kwestie van statistische uitzonderlijkheid,' zei Arvardan bedaard. 'Het betekent meer; het houdt buitengewone mogelijkheden in. De biologen hebben aangetoond, of beweren dat ze dat gedaan hebben, dat het leven op planeten waar de intensiteit der radioactiviteit in de atmosfeer en in de zeeën zich boven een bepaald punt beweegt, niet tot ontwikkeling komen kan... De radioactiviteit van de Aarde ligt een aanzienlijk stuk boven dit punt.'

'Interessant. Dat wist ik niet. Ik denk dat dat het absolute bewijs oplevert dat het leven op Aarde fundamenteel verschilt van dat van het overige van de Melkweg.... Dat zou u wel passen, daar u immers van Sirius komt.' Hij scheen hierin een sardonisch plezier te hebben en terzijde zei hij op vertrouwelijke toon: 'Weet u dat de enige grootste moeilijkheid bij het regeren van deze planeet bestaat in de voortdurende strijd tegen die geweldige anti-Aardestemming die in de hele Sirius-sector heerst? En die stemming wordt van de kant van deze Aardemensen met interest beantwoord. Ik wil natuurlijk niet zeggen, dat die anti-Aardestemming in min of meer gematigder vorm niet in vele streken van de Melkweg zou bestaan, maar toch niet zo als op Sirius.'

Ongeduldig en met heftigheid antwoordde Arvardan: 'Lord Ennius, die opvatting moet ik verwerpen. Ik ben zo min onverdraagzaam als wie ook. Ik geloof in het diepst van mijn wetenschappelijk hart aan de eenheid der mensheid en daarbij is ook de Aarde inbegrepen. Alle leven is fundamenteel één, het is alles gebaseerd op proteïneverbindingen in colloïdale vorm, hetgeen we protoplasma noemen. De uitwerking der radioactiviteit waar ik zo juist over sprak is niet enkel toepasselijk op bepaalde vormen van menselijk leven, of op andere levensvormen.

'Het is van toepassing op heel het leven, daar het zijn oorzaak vindt in de kwantummechanica der proteïnemoleculen. Het is op u van toepassing, op mij, op de Aardbewoners, op spinnen, en op kiemen.

'Het is thans zonder enige schijn van twijfel bekend dat de beslissende stadia van de opbouw van het leven de afwezigheid van stralingsenergie vereisen. Als u dit vreemd vind, Procurator, dan kan ik u alleen maar zeggen dat de fotochemie (de chemie die zich bezighoudt met reacties die door de stralende energie worden opgewekt) een zeer ontwikkelde tak der wetenschap is en dat er daardoor talloze gevallen van heel eenvoudige reacties bekend zijn die in een van de beide verschillende richtingen verlopen, hetgeen ervan afhangt of deze al of niet in de tegenwoordigheid of afwezigheid van lichtenergiekwanten plaats hebben.

'In normale werelden is de zon de enige bron van stralende energie, of althans verreweg de grootste. In de schaduw der wolken, of des nachts, worden de koolstof- en stikstofverbindingen samengesteld of hernieuwd.

Maar in de radioactieve werelden fonkelt en barst, zon of geen zon, elke waterdruppel - zelfs in het diepst van de nacht en vijf mijl diep - van de uitgezonden gammastralen die de koolstofatomen scheppen - activeren, zeggen de scheikundigen - en bepaalde reacties dwingen in een bepaalde richting te verlopen die nimmer tot leven leiden.'

Ennius tikte met een spitse vingernagel op de arm van zijn stoel en zei: 'U beschrijft daar een zeer boeiend proces, maar als het allemaal zo is als u zegt, hoe staat het dan met het leven op Aarde? Hoe ontwikkelde het zich?'

'Kijk, zelfs u begint zich daarover te verwonderen. Maar het antwoord is, naar ik meen, eenvoudig. De radioactiviteit, die boven het minimum stijgt van hetgeen vereist is om het leven onmogelijk te maken, bezit niet voldoende kracht om leven dat reeds gevormd is te vernietigen. Het zou het wel kunnen wijzigen, maar behalve bij een in vergelijking zeer grote hoeveelheid, zal het dit toch niet vernietigen... De scheikunde die daarbij te pas komt is van andere aard, ziet u. In het eerste geval moet voorkomen worden dat de vrije moleculen worden opgebouwd, terwijl in het tweede geval, de reeds gevormde complexen van moleculen moeten afgebroken worden. Dat is lang niet hetzelfde.'

'Ik zie niet waar dat allemaal heengaat,' zei Ennius.

'Is dat niet duidelijk? Het leven is op Aarde ontstaan voordat de planeet radioactief werd. Waarde Procurator, dit is de enig mogelijke verklaring die er niet toe leidt het feit van het leven op Aarde te ontkennen of een scheikundige theorie op te zetten die voldoende is om de halve wetenschap omver te werpen.'

Ennius staarde de ander verbaasd en ongelovig aan. 'Maar dat kunt u toch niet menen?'

'Waarom niet?'

'Omdat.... hoe kan een wereld radioactief worden? De radioactieve elementen bestaan al miljoenen en miljarden jaren in de aardkorst. Dat heb ik tenminste in mijn studententijd en zelfs daarvoor geleerd. Ze moeten in een onafzienbaar verleden bestaan hebben.'

'Maar er is nog zo iets als kunstmatige radioactiviteit, - zelfs op grote schaal, Lord Ennius. Er bestaan duizenden kernreacties van voldoende energie om alle mogelijke soorten van radioactieve isotopen te vormen. Nu, laat ons veronderstellen dat menselijke wezens de een of andere toegepaste kernreactie in hun industrie hebben gebruikt zonder de juiste voorzorgsmaatregelen, of misschien zelfs wel in oorlogstijd indien u zich een voorstelling van een oorlog op één enkele planeet kunt maken, en dan zou het grootste deel van de bodem begrijpelijkerwijze in kunstmatige radioactieve stoffen worden veranderd. Wat heeft u daar op te zeggen?'

'Het komt me toch onwerkelijk voor,' zei Ennius. 'Om maar iets te noemen, ik kan niet begrijpen dat men kernreacties voor oorlogsdoel gebruikte en de controle er over op zo'n schaal verloor...'

'U loopt natuurlijk gevaar de kernreacties te onderschatten, omdat u in een tijd leeft waarin men ze zo gemakkelijk regelen kan. Maar wat zou u er van denken als iemand - of een leger - zulke wapenen gebruikte voordat de beschermingsmaatregelen ertegen gereed waren? Het is bij voorbeeld hetzelfde wanneer men brandbommen gebruikt voordat iemand weet dat water of zand het vuur kan blussen.'

'Hmm,' zei Ennius, 'u praat net als Shekt.'

'Wie is Shekt?' Arvardan wierp hem een snelle blik toe

'Een Aardbewoner. Een van de weinige geschikte - ik bedoel, iemand waarmee een gentleman praten kan. Hij is een natuurkundige. Hij vertelde mij eens, dat de Aarde misschien wel niet altijd radioactief is geweest.'

Zo... nu, dat is niet zo bijzonder, daar die theorie van mij zeker niet oorspronkelijk is. Het komt voor in het Boek der Ouden, dat de overgeleverde of mythische geschiedenis van de prehistorische Aarde bevat. Ik zeg zo ongeveer wat dit boek zegt, behalve dat ik de nog al mysterieuze beweringen in de daarmede overeenkomende wetenschappelijke termen uitdruk.'

'Het Boek der Ouden?' Ennius scheen verrast en een beetje uit zijn evenwicht. 'Waar hebt u dat gevonden?'

'Zo hier en daar. Het was niet zo gemakkelijk, en ik kreeg het enkel maar in gedeelten. Natuurlijk zijn al die overgeleverde mededelingen omtrent de radioactiviteit, ook al zijn ze volslagen onwetenschappelijk, voor mijn plannen van belang... Maar waarom vraagt u dat?'

'Omdat het boek de vereerde tekst van een radicale sekte onder de Aardbewoners bevat. Het is Niet-Aardebewoners verboden het te lezen. Ik zou maar niet rondbazuinen dat u het gelezen hebt, zeker niet nu u hier bent. Niet-Aardbewoners, of Vreemdelingen zoals zij die noemen, zijn wel om minder gelyncht.'

'U praat alsof de macht van de Rijkspolitie hier tekort schiet.'

'In gevallen van heiligschennis wel. Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig, Dr. Arvardan!'

Ennius stond op. 'Ik geloof dat het tijd is voor het diner. Wilt u meegaan, Dr. Arvardan, om kennis te maken met de gastvrijheid die dit uithoekje van het Rijk u op Aarde bieden kan?'

De gelegenheid voor een uitvoerig diner deed zich hier zelden genoeg voor. Een excuus hoe gering ook, werd niet over het hoofd gezien. Er waren dus veel gangen, de omgeving was schitterend, de heren waren onberispelijk gekleed en de dames betoverend. En ik moet er bij zeggen, Dr. B. Arvardan van Baronn, Sirius, werd meer dan buitengewoon gevierd.

Na afloop wendde Arvardan zich tot Ennius en zei: 'Waarde Heer, ik geloof dat u voor het diner over een Aardbewoner sprak.'

'Deed ik dat? Ik herinner het me niet.'

'Een natuurkundige, Shekt.'

'O, ja. Ja.'

'Affret Shekt, misschien?'

'Juist, ja. Heeft u van hem gehoord?'

'Dat geloof ik wel. Het heeft me het hele diner al dwars gezeten, nadat u me hem genoemd had, maar ik geloof dat ik nu weet wie het is. Hij is toch niet aan het Instituut voor Kernonderzoek in - och, hoe heet die vervloekte plaats ook al weer?' Hij streek met de palm van zijn hand een of tweemaal over zijn voorhoofd. 'In Chica?'

'Dat is hem. Wat is er met hem aan de hand?'

'Enkel dit. Er stond een artikel van hem in het Augustusnummer van Physical Review. Het viel me op, omdat ik uitkeek naar het een of ander dat met de Aarde in verband stond, en artikelen van Aardbewoners in bladen die in de Melkweg gelezen worden zijn zeldzaam... Hoe het ook zij, het punt waar het over gaat is dat de man beweert iets te hebben uitgevonden dat hij een Combinator noemt dat het leervermogen van het zenuwstelsel van zoogdieren zou kunnen verbeteren..'

'Werkelijk?' zei Ennius een beetje scherp, 'ik heb er niets van gehoord.'

'Ik zal het voor u opzoeken. Het is werkelijk een interessant artikel; maar, het spreekt vanzelf dat ik niet beweer de wiskunde die er in verwerkt is te begrijpen. Wat hij evenwel gedaan heeft, bestaat hierin dat hij met de Combinator proeven op enkele inheemse dierensoorten op de Aarde gedaan heeft - ratten, geloof ik dat ze die noemen - en ze toen in een doolhof gezet heeft om er uit te komen. U begrijpt wel, wat ik bedoel: ze trachten te leren het juiste gangetje door een klein labyrint te laten vinden naar een of ander voedsel. Hij maakte voor controle gebruik van ratten die de proef niet kenden en vond dat de ratten die met de Combinator waren bewerkt in elk geval het doolhof wisten uit te komen in minder dan een derde van de tijd... Ziet u de betekenis daarvan in?'

Ennius sprak langzaam: 'Heeft Shekt proeven gedaan met mensen?'

Arvardan begon te lachen. 'Dat betwijfel ik, Lord Ennius. Negen tiende van zijn 'gecombineerde' ratten gingen gedurende de proef dood. Hij zou het ternauwernood durven wagen menselijke proefkonijnen te gebruiken totdat hij veel meer vorderingen gemaakt heeft.'

Ennius leunde meer achteruit in zijn stoel met een lichte frons op zijn voorhoofd en sprak en at daarna niet meer.

Voor middernacht had de Procurator het gezelschap stilletjes verlaten, en alleen na een enkel woord tot zijn vrouw startte hij zijn privékruiser voor de tocht van twee uren naar de stad Chica, nog altijd met die lichte frons op zijn voorhoofd en met een hevige ongerustheid in zijn hart.

Zo kwam het dat op diezelfde namiddag dat Arbin Maren Joseph Schwartz naar Chica bracht om hem te laten behandelen met de Combinator van Shekt, Shekt zelf een geheim onderhoud van ruim een uur had met niemand minder dan de Procurator van de Aarde.

4. De koninklijke weg

Arbin voelde zich in Chica niet op zijn gemak. Hij voelde zich ingesloten. Ergens in Chica, een van de grootste steden der Aarde - men zei dat er vijftigduizend mensen woonden - waren er ambtenaren van het grote, buiten de Aarde gelegen, Rijk.

Om de waarheid te zeggen, had hij nog nooit een mens uit de Melkweg gezien; maar hier in Chica draaide hij zich onophoudelijk om in de vrees dat hij er een zien zou. Als het hem op de man af gevraagd was, zou hij geen vreemde van een Aardbewoner hebben kunnen onderscheiden zelfs als hij er een zag; maar diep van binnen voelde hij dat er toch wel een verschil was.

Hij keek over zijn schouder achter zich toen hij het Instituut binnenging. Zijn tweewieler stond geparkeerd in een open ruimte, terwijl een kaartje voor zes uur de plaats voor hem beschikbaar hield. Was deze buitensporigheid op zich zelf al verdacht? ...Alles maakte hem aan het schrikken. De lucht was vol ogen en oren.

Als die vreemde nu er alleen maar om denken zou zich op de bodem achterin schuil te houden. Hij had heftig met zijn hoofd geknikt - maar had hij het nu begrepen? Hij werd opeens boos op zichzelf. Waarom had hij zich door Grew laten bepraten om zich in dit gekkenhuis te steken?

Toen stond ineens de deur tegenover hem open en kwam een stem zijn gedachten verstoren. 'Wat wilt u?' zei de stem.

Het klonk wat ongeduldig; misschien had men hem hetzelfde al een paar keren gevraagd. Hij antwoordde met hese stem; woorden die hij uit zijn keel perste alsof er droog stof in zat. 'Kun je hier met de Combinator behandeld worden?'

De juffrouw van de receptie nam hem scherp op en zei: 'Hier tekenen.'

Arbin hield zijn handen op de rug en herhaalde schor: 'Waar kan ik inlichtingen krijgen over die Combinator?' Grew had hem de naam genoemd; het woord kwam er een beetje raar uit, als een soort koeterwaals.

Maar de receptioniste zei ijzig: 'Ik kan niets voor u doen als u niet als bezoeker dit register tekent. Het is nu eenmaal voorschrift.'

Zonder een woord te zeggen, draaide Arbin zich om om heen te gaan. De jonge juffrouw achter de tafel perste haar lippen opeen en drukte heftig op de sein knop naast haar stoel.

Iemand in een witte laboratorium jas kwam vlug uit een andere kamer aangelopen, en de receptioniste wees op hem. 'Een vrijwilliger voor de Combinator, mejuffrouw Shekt,' zei ze. 'Hij wil zijn naam niet opgeven.'

Arbin keek op. Weer een meisje, ze was jong. Hij keek haar verbijsterd aan. 'Gaat u over die machine, juffrouw?'

'Nee, helemaal niet.' Zij glimlachte heel vriendelijk, en Arbin voelde zijn bezorgdheid verminderen.

'Ik kan u er naar toe brengen,' ging ze verder. Toen zei ze gretig: 'Wilt u werkelijk volontair zijn voor de Combinator?'

'Ik wilde alleen de man zien die er over gaat,' zei Arbin stijfjes.

'Best.' Zij scheen helemaal niet van haar stuk gebracht door zijn afwijzende houding. Ze ging snel weer door de deur waardoor ze gekomen was. Er viel een ogenblik stilte. Toen wenkte er tenslotte iemand met zijn vinger...

Hij volgde haar met een kloppend hart in een kleine zijkamer. Vriendelijk zei ze: 'Als u ongeveer een half uurtje of minder wachten wilt, dan zal Dr. Shekt bij u komen. Hij is nu juist erg druk bezet... Als u soms wat boekfilmen wenst en een lezer om de tijd te passeren, dan zal ik ze u brengen.'

Arbin schudde zijn hoofd. De vier muren van de kleine kamer sloten hem in, en hielden hem naar het scheen onbeweeglijk vast. Zat hij in een val? Zouden de Oudsten hem komen halen? Nog nooit in zijn leven had Arbin zo lang moeten wachten.

Lord Ennius, de Procurator, had geen bepaalde moeilijkheden ondervonden om Dr. Shekt te spreken te krijgen, hoewel het wel een hele opwinding voor hem betekende. In het vierde jaar van zijn Procuratorschap was een bezoek aan Chica toch nog een gebeurtenis.

Gevangen als hij was in de onvruchtbare leegte van het Himalayagebergte in de even onvruchtbare ruzies van een bevolking die hem en het Rijk dat hij vertegenwoordigde, haatte, was zelfs een reis naar Chica een uitstapje.

Om de waarheid te zeggen, waren zijn uitstapjes maar kort. Ze moesten dat ook zijn, daar het hier in Chica noodzakelijk was steeds met lood geïmpregneerde kleren te dragen, zelfs als men sliep; en wat erger was, voortdurend metaboline in te nemen.

Hij sprak daarover met bitterheid tegen Shekt.

'Metaboline,' zei hij, terwijl hij de rode pil ophield om die te bekijken, 'is misschien het ware beeld van al hetgeen uw planeet voor mij betekent, m'n waarde. Het is zijn taak alle stofwisselingsprocessen te versterken terwijl ik hier ondergedompeld zit in de radioactieve wolk die me omringt en waar u zelfs niets van merkt.

Hij slikte hem in. 'Daar, nu zal mijn hart sneller kloppen, mijn ademhaling zal vanzelf lopen, en mijn lever zal allerlei scheikundige processen bewerkstelligen, hetgeen, naar de dokters mij vertellen, hem tot de belangrijkste fabriek in ons lichaam maakt. En daarvoor betaal ik later met een hoop hoofdpijn en moeheid.'

Dr. Shekt luisterde een beetje geamuseerd naar hem. Shekt maakte sterk de indruk van bijziende te zijn, niet omdat hij een bril droeg of op een of andere wijze gebrekkig was, maar louter omdat de langdurige gewoonte hem onbewust het aanwensel had bezorgd om de dingen van dichtbij te bekijken en alle feiten zorgvuldig te overwegen voordat hij iets zei. Hij was lang en van meer dan middelbare leeftijd. Zijn magere gestalte was licht gebogen.

'Ik weet zeker dat u die pil niet nodig heeft,' zei Shekt. 'Metaboline is alleen maar een bijgeloof en dat weet u best. Als ik u er suikerpillen voor gaf zonder dat u het wist, zoudt u er niet slechter aan toe zijn. Wat meer is, u zoudt u nadien dezelfde hoofdpijnen suggereren.'

'U kunt dat zeggen van uit het comfort van uw eigen milieu. Kunt u ontkennen dat uw stofwisseling hoger ligt dan de mijne?'

'Dat doe ik natuurlijk niet, maar wat betekent dit? Ik weet nu eenmaal, Ennius, dat het een bijgeloof is van de mensen van het Rijk, te menen dat wij Aardemensen van andere menselijke wezens verschillen, maar dat is in werkelijkheid niet zo. Of bent u hier als zendeling van de anti-Aardebewoners gekomen?'

Ennius kreunde. 'Bij het leven van de Keizer, uw kameraden van de Aarde zijn zelf de beste van die zendelingen. Zoals ze hier leven, opgesloten op hun dodelijke planeet, wegterend in hun eigen woede, zijn ze niet meer dan een voortdurend kankergezwel in de Melkweg.'

Shekt zuchtte en streek zijn dunne haar naar achter. 'Voor de rest van de Melkweg, zo ze al iets van ons afweten, is de Aarde maar een steentje in de ruimte. Voor ons is zij ons thuis, en het enige huis dat wij kennen. Toch verschillen wij niet van u die van de buitenwerelden komt, alleen zijn we ongelukkiger. We zijn hier opeengehoopt op een wereld die nagenoeg dood is, ingesloten door een muur van straling die ons gevangen houdt,omringd door het reusachtige Melkwegrijk dat ons verstoot. Wat kunnen wij doen tegen het gevoel van ondergang dat ons verteert? Zoudt u het goed vinden als wij het overschot van onze bevolking wegzonden, Procurator?'

Ennius haalde de schouders op. 'Wat zou ik er me zorg over maken? Dat zouden andere bevolkingen buiten de Aarde wel doen. Zij voelen er niet voor het slachtoffer van Aardse ziekten te worden.'

'Aardse ziekten! ' zei Shekt smalend. 'Dat is een onzinnig idee dat uitgeroeid moet worden. Zij zijn niet besmet met de Dood. Bent u dood omdat u zo lang onder ons gewoond hebt?'

'Maar ik doe dan ook alles om onnodig contact te voorkomen,' zei Ennius glimlachend.

'Dat komt omdat u zelf bang bent voor de propaganda die tenslotte alleen door de stomheid van uw eigen kwezelaars is ontstaan.'

'Is er dan helemaal geen wetenschappelijke grondslag voor de theorie dat de Aardebewoners radioactief zijn?' 'Zeker, dat zijn ze. Hoe zouden ze het kunnen vermijden? Dat geldt ook voor u. Dat geldt voor iedereen op elk van de honderd miljoen planeten van het Rijk. Wij zijn het een beetje erger, dat moet ik toegeven, maar nauwelijks voldoende om iemand schade te doen.'

'Maar ik ben bang dat de gemiddelde man van de Melkweg het tegendeel gelooft, en er niet op gesteld is dat proefondervindelijk uit te maken. Bovendien....'

'Bovendien, wilt u zeggen, is er een verschil tussen ons. Wij zijn geen menselijke wezens, omdat wij sneller muteren door de atoomstraling, en we daardoor in veel opzichten veranderd zijn.... Derhalve is het niet bewezen.'

'Maar wel geloofd.'

'En zo lang het zo geloofd wordt, Procurator, en zolang wij mensen van de Aarde als paria's worden behandeld, zult u die karaktertrekken in ons vinden waartegen u bezwaren hebt. Als u ons op onverdraagzame wijze terzijde stoot, is het dan te verwonderen dat wij terugslaan? Als u ons haat, zoals u doet, kunt u er zich dan over beklagen dat wij van onze kant ook haten! ? Nee, nee, wij zijn heel wat meer de beledigde dan de beledigende partij.'

Vergeef me mijn lompheid, Shekt, wat wilt u?' zei Ennius tactvol. 'Aanvaard mijn jeugd en mijn verveeldheid als excuus. U ziet hier voor u een arme drommel, een jonge kerel van veertig - en veertig is de leeftijd van een beginneling in de ambtenarij - die hier op Aarde zijn leerjaren doormaakt. Het kan nog wel jaren duren voordat die dwazen van het Bureau van de Buitenprovincies zich mijner lang genoeg herinneren om mij promotie te geven naar iets dat minder dood is. Op die manier zijn wij beiden gevangenen Van de Aarde en burgers van de grote wereld van de geest, waar geen onderscheid gemaakt wordt naar planetaire of natuurlijke kenmerken. Geef me de hand en laten we vrienden zijn.'

De trekken op Shekts gelaat effenden zich, of juister gezegd, zij maakten plaats voor andere die meer op een goed humeur wezen. Hij barstte in een schaterlach uit. 'De woorden zijn woorden van een smekeling, maar de toon nog die van de diplomaat met een regeringsbaan. U bent een slecht acteur, Procurator.'

'Dan moet u als tegenprestatie een goede leermeester zijn, en me wat vertellen van die Combinator van u.'

Shekt schrok zichtbaar en fronste zijn voorhoofd. 'Wat, heeft u iets over dat instrument gehoord? U bent dus zowel natuurkundige als regeerder?'

'Elke wetenschap behoort tot mijn ambtsterrein. Maar in ernst, Shekt, ik zou het heus willen weten.'

De natuurkundige keek de ander nauwlettend aan en scheen in twijfel te verkeren. Hij stond op en hief zijn knoestige hand naar zijn lip, die hij nadenkend kneep. 'Ik weet nauwelijks waar te beginnen.'

'Wel, bij alle sterren, als u er over zit te denken bij welk punt van uw wiskundige beschouwing u beginnen moet, zal ik het probleem maar gemakkelijker maken. Laat die maar schieten. Van uw functies en vectoren en zo, weet ik niets af.'

Er schitterde een lichtje in Shekts ogen. 'Nu dan, om me dan maar alleen tot de beschrijving te bepalen, het is eenvoudig een machine om het leervermogen van een menselijk wezen te vermeerderen.'

'Van een menselijk wezen? Heus! En werkt het?'

'Ik wou dat ik het wist. Daar is nog veel meer werk voor nodig. Ik zal u de hoofdzaken vertellen, Procurator, en dan kunt u zelf oordelen. Het zenuwstelsel van de mens - en van dieren - is uit neuroproteïnestof samengesteld. Die stof bestaat uit zeer grote moleculen die zich in een zeer labiel evenwicht bevinden. De geringste prikkel zal een molecuul uit zijn evenwicht brengen, hetgeen weer hersteld wordt door de naast bijzijnde te prikkelen, hetgeen het proces zich doet herhalen totdat de hersenen worden bereikt. De hersenen zelf bestaan uit een reusachtige groepering van dergelijke moleculen die onderling op alle mogelijke manieren in verbinding staan. Daar er zo iets als tien tot de twintigste macht — dat is een één met twintig nullen - van zulke neuroproteïnen in de hersenen zijn, is het getal van mogelijke combinaties in de orde van factor tien tot de twintigste macht. Begrijpt u mij?'

'Geen syllabe, de sterren zij dank. Als ik het alleen maar al probeerde, zou ik janken als een hond, louter van pijn in mijn hersens.'

'Hmmm. Nu, in elk geval, wat wij zenuwprikkels noemen zijn niets anders dan een zich voortplantende elektrische onbalans die langs de zenuwen naar de hersens en van de hersens weer terug langs de zenuwen gaat. Begrijpt u dat?'

'Ja".'

'Nu, gelukgewenst met zo'n geniale geest. Zolang deze prikkel door de zenuwcel loopt, gebeurt dit met een zekere snelheid, daar de neuroproteïnen praktisch met elkaar in contact zijn. Zenuwcellen zijn echter maar van beperkte omvang en tussen iedere zenuwcel en de naastbijliggende bevindt zich een zeer dunne afscheiding van een ander weefsel. Met andere woorden, de twee naast elkaar liggende zenuwcellen zijn in feite niet met elkaar verbonden.'

'Ah,' zei Ennius, 'de zenuwprikkel moet dus over die hindernis heen springen?'

'Juist! Die afscheiding vermindert de kracht van de prikkel en vertraagt de snelheid van zijn overdracht met het vierkant van de afstand. Dit geldt evenzo voor de hersenen. Maar stelt u nu eens voor dat we een middel konden vinden om die diëlektrische constante van deze afscheiding der cellen te verlagen.'

'De wat voor constante?'

'De isolerende kracht van het tussenlaagje, wil ik maar zeggen. Als die zou worden verminderd, zou de prikkel gemakkelijker over de tussenruimte springen, u zou dan sneller denken en vlugger leren.'

'Goed dan.

Ik kom weer terug op mijn oorspronkelijke vraag.

Werkt het?'

'Ik heb het instrument op dieren geprobeerd! '

En met welk resultaat?'

'Wel, dat de meeste gauw doodgaan aan ontaarding van de hersens, proteïne-coagulatie, met andere woorden net zo als het hard koken van een ei.'

Ennius griezelde. 'Er is iets onuitsprekelijk wreeds in die koelbloedigheid van de wetenschap. En hoe ging het met de dieren die niet doodgingen?'

'Daar valt niets met zekerheid van te zeggen, omdat het geen menselijke wezens zijn. De bewijslast schijnt gunstig te zijn, voor hen... Maar ik heb mensen nodig, en ik heb geen menselijke wezens waar ik proeven op doen kan. Ik vraag vrijwilligers, maar...' Hij keek enigszins vertwijfeld.

'Ik kan het ze bepaald niet kwalijk nemen, oude heer,' zei Ennius. 'Maar, in ernst gesproken, in het geval dat het instrument vervolmaakt wordt, wat bent u dan van plan er mee te doen?'

De natuurkundige haalde zijn schouders op. 'Het is niet mijn zaak om dat uit te maken. Daar beslist de Grote Raad natuurlijk over.'

'Zoudt u er niet over denken de uitvinding voor het Rijk beschikbaar te stellen?'

'Ik? Daar heb ik niets tegen. Maar de Grote Raad heeft alleen de jurisdictie over...'

'Och,' zei Ennius ongeduldig. 'Naar de duivel met uw Grote Raad. Ik heb vroeger al eens met ze te maken gehad. Zoudt u bereid zijn bij gelegenheid met ze te praten?'

'Maar wat voor invloed zou ik in 's hemels naam kunnen uitoefenen?'

'U zoudt ze kunnen vertellen dat als de Aarde een Combinator zou kunnen voortbrengen die op menselijke wezens zonder gevaar toepasselijk zou zijn, en indien dit instrument aan het Melkwegrijk ter beschikking zou worden gesteld, sommige beperkingen op de emigratie naar andere planeten opgeheven zouden kunnen worden.' Op dit ogenblik ging de deur open en drong een jonge vrouw zo snel langs hen heen naar de kast met boekenfilmen. Zij verdreef de duffe atmosfeer van de afgesloten studeerkamer met een lentegeur. Bij de aanblik van een vreemdeling kleurde zij even en keerde zich om.

'Kom binnen, Pola,' riep Shekt haastig. 'Excellentie, ik geloof dat u mijn dochter nog nooit ontmoet hebt,' zei hij tot Ennius. 'Pola, dit is Lord Ennius, Procurator van de Aarde.

De Procurator sprong overeind met een ongedwongen beleefdheid, die haar eerste wilde poging om een buiging te maken, voorkwam.

'Waarde Mejuffrouw Shekt,' zei hij, 'u bent een sieraad; ik dacht niet dat de aarde zo iets kon voortbrengen. U zoudt inderdaad in elke wereld die ik me maar bedenken kan een sieraad zijn.'

Hij nam Pola's hand die zij vlug en wat bedeesd uitstak om hem tegemoet te komen. Voor een ogenblik deed Ennius of hij die volgens de hoffelijke gewoonte der oudere generatie kussen wilde, maar de bedoeling, zo die er al was, kwam niet tot uitvoering. Half opgeheven werd de hand weer losgelaten -misschien een beetje te vlug.

Licht fronsend zei Pola: 'Ik ben verrast door uw vriendelijkheid tegenover een eenvoudig meisje op Aarde, Excellentie. U bent dapper en stoutmoedig om zo de besmetting te tarten.'

Shekt schraapte zijn keel en kwam tussenbeide. 'Mijn dochter is bezig haar studie op de universiteit te Chica te voltooien en completeert haar benodigde praktijk door twee dagen per week als technicus in mijn laboratorium te werken. Een meisje dat berekend is voor haar taak, en al zeg ik het met vaderlijke trots, ze zal eenmaal misschien in staat zijn mijn plaats in te nemen.' 'Vader,' zei Pola met zachte stem, 'ik heb een belangrijke mededeling voor u.' Zij aarzelde even.

'Zal ik weggaan?' vroeg Ennius kalm.

'Nee, nee,' zei Shekt. 'Wat is het, Pola?'

'We hebben een vrijwilliger, vader,' zei het meisje. Shekt keek haar bijna verwezen aan. 'Voor de Combinator?'

'Dat zegt hij.'

'Nu, ik breng u geluk, zie ik,' zei Ennius.

'Dat schijnt zo.' Shekt keerde zich naar zijn dochter. 'Zeg hem dat hij wachten moet. Breng hem naar kamer C, en ik ben zo bij hem.'

Toen Pola weg was wendde hij zich tot Ennius. 'Wilt u mij verontschuldigen, Procurator?'

'Zeker. Hoe lang duurt die bewerking?'

'Het is een kwestie van uren, vrees ik. Wilt u het zien?'

'Ik kan me niets griezeligers voorstellen, waarde Shekt. Ik zal in het paleis zijn tot morgen. Wilt u me dan het resultaat mededelen?'

Shekt scheen wat opgelucht. 'Ja, zeker.'

'Goed... En denk er over na wat ik u gezegd heb over die Combinator. Uw nieuwe koninklijke weg naar de wetenschap.' Ennius ging heen, minder op zijn gemak dan hij gekomen was; zijn kennis was niet vermeerderd en zijn vrees was zeer toegenomen.

5. De onvrijwillige vrijwilliger

Toen Dr. Shekt weer alleen was, drukte hij kalm en bedachtzaam op de schelknop, waarop een jong technicus vlug binnenkwam, gekleed in een onberispelijke witte jas, zijn lange bruine haren zorgvuldig achterwaarts gestreken.

Dr. Shekt vroeg hem: 'Heeft Pola u verteld...'

'Ja, Dr. Shekt. Ik heb hem met de camera geobserveerd, en hij is zonder twijfel een echte vrijwilliger. Hij is zeker geen sujet dat ons op de gewone manier is gezonden.'

'Denk je dat ik het de Raad zou moeten melden?'

'Ik weet niet wat ik u raden moet. De Raad zou een gewone melding zeker niet goedkeuren.' Toen zei hij opgewonden: 'Zal ik van hem af zien te komen? Ik kan hem zeggen, dat we lui onder de dertig nodig hebben. Hij is minstens vijfendertig.'

'Nee, nee. Het is beter dat ik hem even spreek.' Shekt huiverde. Tot nu toe had hij de zaken verstandig behandeld. Hij had net genoeg losgelaten om er een schijn van openhartigheid aan te geven, meer niet. En nu die vrijwilliger, die op kwam dagen - en dat onmiddellijk na het bezoek van Ennius. Was daar verband tussen? Shekt zelf had nog maar het vaagste vermoeden van de reusachtige verborgen krachten die thans overal hun worsteling over heel de woeste oppervlakte der Aarde begonnen. Maar hij wist er toch het zijne van. Voldoende om zichzelf aan hun spel overgeleverd te weten; en meer dan iemand van de Oudsten vermoeden kon.

Maar wat kon hij doen, nu zijn leven van twee kanten gevaar liep?

Tien minuten later keek Dr. Shekt hulpeloos naar de bonkige boer die met zijn pet in de hand en met half afgewend hoofd voor hem stond, alsof hij een al te scherp onderzoek trachtte te ontwijken. Naar Shekt dacht, was zijn leeftijd zeker onder de veertig, maar het harde landleven flatteerde een mens niet. De wangen van de man waren roodgekleurd onder het leerachtige bruin, en er waren duidelijke sporen van zweet bij zijn haren en slapen. Hij friemelde met zijn handen.

'Nu, waarde heer,' zei Shekt vriendelijk, 'ik begrijp dat u weigert uw naam te noemen.'

Arbin bleef onverzettelijk. 'Men heeft mij verteld dat er geen vragen zouden worden gesteld wanneer u een vrijwilliger kreeg.'

'Hm. Is er anders iets dat u zou willen zeggen? Of wilt u alleen maar dadelijk behandeld worden?'

'Ik? Hier? Nu?' zei hij plotseling doodsbenauwd. 'Ik ben de vrijwilliger niet. Ik zei toch niets dat u die indruk gaf.'

'Nee? Wilt u daarmee zeggen dat iemand anders de vrijwilliger is?'

'Juist. Wat zou ik moeten...'

'Ik begrijp u. Is de proefpersoon, die andere man, bij u?'

'In zekere zin,' zei Arbin voorzichtig.

'In orde. Vertel ons maar precies wat u wilt. Alles wat u zegt blijft strikt vertrouwelijk, en wij zullen u helpen waarmee we maar kunnen. Is dat goed?'

De boer boog zijn hoofd in een soort rudimentair gebaar van eerbied. 'Dank u. Het is zo, meneer. Wij hebben een man op onze boerderij, een ver - hm - familielid. Hij helpt ons, begrijpt u...'

Arbin slikte moeilijk, en Shekt knikte ernstig.

Arbin ging verder: 'De arme kerel is niet - helemaal - goed bij zijn hoofd, ziet u. Hij is niet ziek, begrijpt u. Hij is ook niet gek, zodat hij weg zou moeten. Hij is alleen maar traag. Hij praat niet, ziet u.'

'Kan hij niet praten?' Shekt scheen verbaasd.

'Oh, hij kan het wel. Maar het zit 'm hierin, dat hij het niet graag doet. Hij kan niet goed praten.'

De natuurkundige keek ongelovig. 'En u zou de Combinator willen gebruiken om zijn geestelijke toestand te verbeteren, niet?'

Arbin knikte langzaam. 'Als hij een beetje meer wist, wel, dan zou hij wat werk dat mijn vrouw niet aan kan, kunnen doen, ziet u.'

'Dat is zo. Waar is uw familielid?'

Arbin nam zijn kans waar. 'Buiten in mijn tweewieler, als niemand hem gevonden heeft. Hij zou niet in staat zijn op zichzelf te passen als iemand...'

'Goed, laten we hopen dat hij ongedeerd is. U en ik gaan nu dadelijk naar buiten om de wagen naar de garage in het souterrain te brengen. Ik zal er wel op letten dat niemand anders iets van zijn aanwezigheid weet, dan wijzelf en mijn assistenten. En ik verzeker u dat u geen last zult krijgen met de Broederschap.'

Shekt keek naar de korte, reeds kaal wordende gedaante op de rustbank. De patiënt was bewusteloos, en ademde diep en regelmatig. Hij had onverstaanbaar gesproken, en niets begrepen. Toch waren er geen fysieke tekenen van zwakzinnigheid. Zijn reflexen waren in orde, voor een oud man.

De technicus rolde de laatste lompe onderdelen, die met elkaar de Combinator vormden, binnen. Door de druk op een knop onderging het gepolariseerde glas in de vensters een moleculaire verandering en werd ondoorschijnend. Het enige licht was het witte lichtpunt dat zijn koude schittering straalde op de patiënt die enkele centimeters boven de operatietafel waarheen hij was gedragen in het vele honderden kilowatt sterke diamagnetische veld opgehouden werd.

Arbin zat daar nog in het donker en begreep er niets van, maar hij was vastbesloten door zijn tegenwoordigheid op de een of andere manier de gevaarlijke kunstgrepen waarvan hij wel wist, dat hij niet wist hoe hij ze tegen kon gaan, te voorkomen.

De natuurkundigen letten niet op hem. De elektroden werden op de schedel van de patiënt aangebracht. Het was een langdurig karwei. Eerst moest de schedelformatie zorgvuldig worden bestudeerd volgens de Ullstermethode waarbij de kronkelingen van de dicht ineengevlochten groeven zichtbaar worden. Shekt lachte grimmig in zichzelf. Schedelgroeven gaven niet altijd de leeftijdsmaat aan, maar in dit geval waren ze voldoende. De man was ouder dan de beweerde vijftig.

Toen, na een ogenblik, lachte hij niet. Hij fronste zijn voorhoofd. Er was iets niet in orde met die groeven. Zij schenen hem vreemd - niet helemaal...

Even zou hij hebben kunnen zweren dat de schedelvorm primitief was, een atavistisch recidief, maar dan... Maar de man was beneden het normale wat zijn intelligentie betrof. Waarom niet?

Een dozijn verbindingen werd gemaakt om door de huid heen de groeven te sonderen door welker nauwe spleten de uiterst fijne signalen van de microstroompjes die in de hersenen van cel tot cel stroomden geobserveerd konden worden.

Zorgvuldig controleerden zij de fijne ampèremeters die opliepen en afsloegen, wanneer de verbindingen werden gemaakt of verbroken. De dunne registreernaalden trokken hun fijne spinnenwebben met onregelmatige pieken en dalingen over het diagrampapier.

Daarop werden de grafieken verwijderd en op verlicht opaalglas gelegd. Fluisterend bogen zij er zich diep over heen.

Arbin ving enkele onsamenhangende uitroepen op: '...merkwaardig regelmatig... kijk naar de hoogte van de vijfde piek... ik vind dat we die moeten analyseren... het is duidelijk te zien...'

Daarop volgde, het leek wel een hele tijd te duren, het vervelende bijstellen van de Combinator. Er werd aan knoppen gedraaid, de diverse noniussen werden bekeken, vastgezet en hun instelling genoteerd. Telkens opnieuw, werden de verschillende elektrometers gecontroleerd en het toestel verder bijgesteld.

Toen glimlachte Shekt tegen Arbin en zei: 'Het zal nu wel gauw klaar zijn.'

De grote machine werd nu naar de slaper toegeschoven als een zich langzaam bewegend en hongerig monster. Vier lange draden werden om de uiteinden van zijn ledematen geslagen en een dof zwart kussen van iets dat op hard rubber leek werd achter in zijn nek gelegd en vast op zijn plaats gehouden door klemmen die over zijn schouders pasten. Tenslotte werden de tegenover elkaar geplaatste elektroden die op twee reusachtige kaken geleken van elkaar gezwaaid en naar beneden over zijn bleke, dikke hoofd bewogen zodat zij elk op een slaap gericht waren. Shekt hield zijn ogen vast op de chronometer gericht; in zijn andere hand hield hij de schakelaar. Zijn duim bewoog; er gebeurde niets zichtbaars - ook niet voor het door vrees verscherpte gevoel van Arbin, die toezag. Na wat wel uren leek geduurd te hebben, doch in werkelijkheid niet minder dan drie minuten, bewoog Shekts duim zich weer.

Zijn assistent boog zich haastig over de nog altijd slapende Schwartz; toen keek hij triomfantelijk op en zei: 'Hij leeft.'

Het duurde nog verscheidene uren. In die tijd werd in een atmosfeer die een bijna ontembare opgewondenheid verried, een bibliotheek vol aantekeningen gemaakt. Het was al na middernacht toen een onderhuidse inspuiting werd gegeven en de ogen van de slapende trilden.

Shekt trad bleek maar voldaan terug. Hij streek met de rug van zijn hand over zijn voorhoofd. 'Het is in orde.'

Vastberaden keerde hij zich tot Arbin. 'Hij moet een paar dagen bij ons blijven, meneer.'

Een wilde flits van argwaan blonk in Arbins ogen. 'Maar -maar...'

'Nee, u moet op mij vertrouwen,' zei Shekt met aandrang. 'Het komt in orde; daar wil ik mijn leven voor verwedden. Ik verwed er mijn leven ook voor. Laat hem maar aan ons over; niemand dan wijzelf zullen hem zien. Als u hem nu meeneemt, zou hij het misschien niet overleven. Wat schiet u daar mee op? ... En sterft hij, dan moet u aan de Oudsten verklaring geven van het lijk.'

Deze zet trof doel. Arbin slikte en zei: 'Maar ziet u, hoe weet ik wanneer ik komen moet om hem te halen? Ik wil u mijn naam niet geven! '

Dit betekende zijn onderwerping. 'Ik vraag u ook niet naar uw naam,' zei Shekt. 'Kom over een week om 's avonds tien uur. Ik zal op u wachten bij de deur van de garage, waarin we uw tweewieler gezet hebben. U moet me geloven, man; u hebt niets te vrezen.'

Het was al avond toen Arbin pijlsnel uit Chica vertrok. Er waren vierentwintig uren verstreken sinds de vreemdeling op zijn deur had gebeukt, en in die tijd had hij zijn misdaden tegen de wetten verdubbeld. Zou hij wel ooit weer in veiligheid leven?

De werkzaamheden van de dag, die juist voorbij was, kwamen Shekt rusteloos voor zijn opgewonden geest. Hij zat daar te kijken naar de duistere stad in een stervende wereld, en overdacht zijn leven en werk.

De Combinator was nu al twee jaar in onderzoek, en twee jaar lang was hij de slaaf en de speelbal van het Genootschap der Oudsten, of de Broederschap zoals zij zich noemden, geweest. Hij had zeven of acht artikelen geschreven, die hij in het Sirian Journal of Neurophysiology had kunnen publiceren, en die hem de Melkweg-wijde vermaardheid, waar hij zo op gesteld was, zouden hebben verschaft. Die artikelen lagen te vergelen in zijn lessenaar. In plaats daarvan was er alleen maar dat obscure en opzettelijk misleidende artikel in Physical Reviews. Dat was net iets voor de Broederschap. Beter een halve waarheid dan een leugen.

En Ennius informeerde nog altijd. Waarom? Zou dat passen bij andere dingen die hij gehoord had? Had het Rijk hetzelfde vermoeden als hij?

Driemaal in de laatste tweehonderd jaren was de Aarde in opstand gekomen. Driemaal onder de banier van een beweerd groots verleden was de Aarde opgestaan tegen de Rijksgarnizoenen. Drie maal had zij gefaald - natuurlijk - en als het Rijk niet werkelijk verlicht van geest en als de Melkweg-Raden niet in het algemeen goede staatslieden waren geweest, dan zou de Aarde op bloedige wijze van de rol der bewoonde planeten zijn afgevoerd.

Maar nu kon het wel eens anders lopen... Of kon het wel anders gaan? In hoeverre kon hij de woorden van een stervende gek die voor driekwart onsamenhangende taal sprak vertrouwen?

Wat voor nut had het? Hij durfde in elk geval niets aanvangen.

Hij kon alleen maar afwachten. Hij werd ouder en dat was een gevaarlijke tijdpassering op Aarde. De Zestig hadden hem al bijna te pakken, en weinige uitzonderingen ontkwamen aan hun greep. Zelfs op deze ellendige, brandende, ongelukkige Aardbol wilde hij leven.

Het was eerst morgen voordat de jonge assistent van Shekt zijn besluit genomen had.

Hij bewonderde Shekt, maar hij wist dat de geheime behandeling van een vrijwilliger, waarvoor geen toestemming was verkregen, tegen de directe bevelen van de Broederschap inging. En zulk een bevel had het karakter van wet. Ongehoorzaamheid betekende hier een halsmisdaad.

Hij beredeneerde het helemaal. Wie was de man die ze behandeld hadden? De vrijwilligerscampagne was met zorg uitgevoerd. De opzet was geweest om voldoende inlichtingen omtrent de Combinator te verstrekken om argwaan van de kant van eventuele spionnen van het Rijk tegen te gaan, zonder daarbij vrijwilligers ook werkelijk aan te moedigen. Het Genootschap der Oudsten zond zijn eigen mensen voor behandeling, en dat was genoeg. Wie had deze man dan gezonden? Had het Genootschap der Oudsten dit stiekem gedaan? Met de bedoeling Shekts betrouwbaarheid op de proef te stellen?

Of was Shekt een verrader? Hij was overdag met iemand anders in gesprek geweest - iemand in zware kleding, zoals vreemden dragen die bang zijn voor radioactieve vergiftiging.

In beide gevallen zou Shekt er aan ten onder kunnen gaan, en waarom zou hij hierbij ook meegesleept moeten worden? Hij was nog jong, met bijna veertig jaren leven voor zich. Waarom zou hij de Zestig voor zijn?

Het zou bovendien een promotie voor hem betekenen.. En Shekt was al zo oud dat de komende volkstelling hem waarschijnlijk toch treffen zou. Het zou hem dus weinig kwaad kunnen doen. Praktisch niets.

De assistent had zijn besluit genomen. Hij strekte zijn hand uit naar de telefoon, en hij drukte op het contact dat hem direct verbinden zou met de privéwoning van de Eerste Minister van de gehele Aarde, die na de Keizer en de Procurator, de macht over leven en dood van iedereen op Aarde in zijn handen had.

Het was weer avond voordat de nevelachtige indrukken in de schedel van Schwartz door de roze pijn heendrongen. Hij herinnerde zich zijn reis naar de lage, bijeengehoopte gebouwen aan de kant van het meer, en zijn lange wachten toen hij daar achter in de wagen in elkaar gekronkeld lag.

En toen wat? Zijn geest rukte zich los van zijn trage gedachten... Ja, ze waren hem komen halen. Daar was een kamer met instrumenten en wijzerplaten, en twee pillen... Ja, dat was het. Ze hadden hem pillen gegeven, en hij had ze blijmoedig ingenomen. Wat had hij te verliezen? Vergiftiging zou een weldaad geweest zijn. En toen - niets.

Wacht eens! Hij had vlagen van bewustzijn gehad... Mensen die over hem heen gebogen stonden... Opeens herinnerde hij zich de koude beweging van de stethoscoop op zijn borst... Een meisje had hem wat te eten gegeven.

Het drong ineens tot hem door dat hij geopereerd was en hij sloeg in angst de lakens van zich af en zat overeind. Een meisje was bij hem, en met haar handen op zijn schouders dwong zij hem weer terug op de kussens. Zij sprak hem kalmerend toe, maar hij begreep haar niet. Hij weerstreefde haar slanke armen, maar tevergeefs. Hij had geen kracht.

Dagen gingen voorbij en Schwartz kwam enkele dingen te weten. De man was Dr. Shekt - het eerste menselijke wezen dat hij bij naam kende sinds hij over de lappenpop stapte. Het meisje was zijn dochter Pola.

Zij vond er plezier in hem woorden te leren. Hij verbaasde zich helemaal niet over het gemak waarmede ze ze overnam en ze zich weer herinnerde. Hij herinnerde zich dat hij vroeger een scherp geheugen had: die herinnering scheen tenminste juist. Na twee dagen kon hij eenvoudige zinnen begrijpen. Na drie dagen kon hij zichzelf verstaanbaar maken.

Op de derde dag evenwel verbaasde hij zich. Shekt leerde hem getallen en stelde hem problemen. Schwartz moest antwoorden en dan keek Shekt op de chronometer om daarna met vlugge halen van zijn potlood een en ander te registreren. Maar toen verklaarde Shekt hem het begrip 'logaritme' en vroeg hem de logaritme van twee.

Schwartz koos zijn woorden zorgvuldig. Zijn woordenkennis was nog beperkt en hij versterkte die met gebaren. 'Ik - niet -zeggen. Antwoord - niet - getal.' Shekt knikte opgewonden en zei: 'Niet getal. Niet dit, niet dat; deel dit, deel dat.'

Schwartz begreep heel goed, dat Shekt zijn uitspraak dat het antwoord niet een geheel getal maar een deel was, had bevestigd en daarom zei hij: 'Nul komma drie nul een nul drie - en -meer — getallen.'

'Genoeg! '

Toen kwam zijn verbazing. Hoe had hij het antwoord daarop geweten? Schwartz wist zeker, dat hij nooit tevoren van logaritmen gehoord had, en toch was het antwoord hem in de geest gekomen zodra de vraag gesteld was. Hij had geen idee van het proces van de berekening. Het was alsof zijn geest een onafhankelijk wezen was, dat hem alleen maar als spreekbuis gebruikte.

Hij vond het buitengewoon moeilijk dagen lang maar te moeten wachten. Meer en meer voelde hij dat hij zich hier vandaan de wereld in moest wagen om haar op de een of andere manier een antwoord te ontwringen. In de gevangenis van deze kamer waar hij maar een medisch proefkonijn was (die gedachte kwam opeens bij hem op) kon hij niets te weten komen.

Die kans kwam op de zesde dag. Ze begonnen hem te veel te vertrouwen en toen Shekt op een keer vertrok vergat hij de deur te sluiten. Terwijl de deur gewoonlijk zo precies sloot dat de overgang in de muur zelfs onzichtbaar werd, toonde deze ditmaal een opening van een halve centimeter.

Hij wachtte om er zeker van te zijn dat Shekt niet dadelijk terugkeerde. Toen legde hij zijn hand behoedzaam over het kleine glimmende lichtje zoals hij hen dikwijls had zien doen. Zachtjes en geruisloos gleed de deur open...

De gang was leeg.

En zo 'ontsnapte' Schwartz.

Hoe kon hij weten dat het Genootschap der Oudsten gedurende die zes dagen van zijn verblijf daar hun agenten hadden, die het hospitaal, zijn kamer en hemzelf gade sloegen?

6. Nachtelijke bezorgdheid

Ennius keek naar de sterren. Zij betekenden voor hem de ware schoonheid, omdat zij voor hem het Rijk betekenden.

Op Aarde waren tweeduizend sterren tegelijkertijd zichtbaar. Ennius kon Sirius zien, waarom heen zich een van de tien dichtstbevolkte planeten van het Rijk wentelde. Daar was Arcturus, de hoofdster van de sector waar hij geboren was. De zon van Trantor, de hoofdwereld van het Rijk lag ergens in de Melkweg verloren. Zelfs in de telescoop, was hij alleen maar een deel van de algemene vuurgloed.

Hij voelde een zachte hand op zijn schouder, en hij stak zijn hand uit om die te strelen.

'Flora?' fluisterde hij.

'En dat is maar goed ook!' zei zijn vrouw met een half-geamuseerde stem. 'Weet je, dat je niet geslapen hebt sinds je van Chica bent teruggekomen? Weet je bovendien, dat het al bijna dag is? ... Zal ik je je ontbijt naar hier laten zenden?'

'Waarom niet?' Hij lachte haar vol liefde toe en zocht in het donker het bruine krulletje dat langs haar wang zweefde. Hij. trok eraan. 'En moest jij met me opblijven en de mooiste ogen in de Melkweg versluieren?'

Zij maakte haar haar vrij en antwoordde zacht: 'Jij probeert ze zelf met je suikerstroop te versluieren, maar ik heb je zo al meer gezien en ik laat me niet om de tuin leiden. Waar tob je toch over, liefste?'

'Wel, over wat me altijd dwars zit. Dat ik je hier nutteloos begraven heb, terwijl er geen onderkoninklijke society in de Melkweg is waar jij niet zou schitteren.'

'Dat is niet alles. Kom, Ennius, ik wil niet dat je me voor de gek houdt.'

Ennius schudde zijn hoofd in het donker en zei: 'Ik weet het niet. Ik geloof dat een samenloop van allerlei geheimzinnige voorvallen me eindelijk de keel uithangt. Daar is die zaak van Shekt en zijn Combinator. En daar is die archeoloog Arvardan en zijn theorieën. En allerlei andere dingen. Och, wat geeft het allemaal, Flora - ik doe hier niets goeds.'

'Dit morgenuur is zeker niet het geschikste moment om je moreel op de proef te stellen.'

Maar Ennius sprak met op elkaar geklemde tanden: 'Die Aardmensen! Waarom zouden zo weinigen het Rijk tot last zijn? Herinner jij je, Flora, toen ik pas was aangewezen voor het Procuratorschap, de waarschuwing die ik kreeg van de oude Faroul, de vorige Procurator, met betrekking tot de moeilijkheden aan deze post verbonden? Hij had gelijk. Maar hij ging nog niet ver genoeg met zijn waarschuwingen. Toch lachte ik toen om hem en dacht bij mezelf dat hij het slachtoffer was van zijn eigen seniele onbekwaamheid. Ik was jong, actief, een durfal. Ik wou het beter doen...' Hij hield op, verloren in zichzelf; toen vervolgde hij, schijnbaar over heel iets anders pratend: 'Toch schijnen vele bewijsstukken onafhankelijk van elkaar aan te tonen dat deze Aardemensen opnieuw tot dromen van rebellie worden misleid.'

Hij keek zijn vrouw aan. 'Weet jij dat het Genootschap der Oudsten leert dat de Aarde eens de enige woonplaats was der Mensheid, dat het voorbestemd is als het middelpunt van het ras, de ware vertegenwoordiging van de mens?'

'Wel, dat vertelde Arvardan ons twee avonden geleden ook, is 't niet?' Het was bij zulke gelegenheden altijd maar het beste hem uit te laten praten.

'Ja, dat deed hij,' zei Ennius somber, 'maar hij sprak alleen maar over het verleden. Het Genootschap der Oudsten spreekt ook over de toekomst. De Aarde, zo zeggen zij, zal weer opnieuw het middelpunt van het ras zijn. Ze beweren zelfs dat dat mythische Tweede Koninkrijk der Aarde dichtbij is; zij waarschuwen ons dat het Rijk zal worden verwoest in een algemene catastrofe die de Aarde triomferend in al haar vroegere glorie zal achterlaten' - en hier haperde zijn stem - 'als een achterlijke, barbaarse, bodem zieke wereld. Drie keren vroeger heeft diezelfde nonsens tot rebellie geleid, en de verwoesting die over de Aarde gekomen is heeft er in het minst niet toe bijgedragen om hun stomme geloof aan het wankelen te brengen.'

'Het zijn maar arme schepsels,' zei Flora, 'die Aardemensen. Wat zouden ze bezitten, als ze hun geloof niet hadden? Ongetwijfeld zijn zij van al het andere beroofd - van een behoorlijke wereld, en een behoorlijk leven. Ze zijn zelfs beroofd van de waardigheid om op de basis van gelijkheid door de rest van de Melkweg aanvaard te worden. Daarom trekken ze zich dus in hun dromen terug. Kun je ze dat kwalijk nemen?'

'Ja, ik kan ze dat kwalijk nemen,' riep Ennius met kracht uit. Laten ze hun dromen opgeven en strijden voor assimilatie. Ze spreken het niet tegen dat ze anders zijn. Ze willen alleen het 'slechtere' door het 'betere' vervangen, en je kunt toch niet verwachten dat de rest van de Melkweg dat toelaat. Laten ze hun kliekgeest overboord gooien, hun ouderwetse en ergerlijke 'gewoonten'. Laten ze mensen zijn, en ze zullen als mensen behandeld worden. Laten ze Aardemensen zijn en ze zullen alleen als zodanig beschouwd worden.

Maar laten we ons daarover nu niet bekommeren. Wat is er eigenlijk met die Combinator aan de hand? Dat is nu zo'n kleinigheid die me uit mijn slaap houdt.' Ennius keek in gedachten verzonken fronsend naar de dofheid die over de effen duisternis van de hemel in het oosten kwam.

'De Combinator? ... Is dat niet het instrument waarover Dr. Arvardan sprak bij het diner? Ging je naar Chica om het te bekijken?'

Ennius knikte.

'En wat ben je er van te weten gekomen?'

'Wel, helemaal niets,' zei Ennius. 'Ik ken Shekt. Ik ken hem goed. Ik kan je vertellen wanneer hij op zijn gemak is en ik kan je vertellen wanneer hij dat niet is. Ik zeg je Flora, die man bestierf het van angst de hele tijd dat hij met me sprak. En toen ik vertrok brak het zweet van dankbaarheid hem uit. Het is een rampzalig geheim, Flora.'

'Maar zal die machine werken?'

'Ben ik een neurofysicus? Shekt zegt, dat het niet gaat. Hij telefoneerde me om te vertellen, dat een vrijwilliger er bijna door gedood was. Maar dat geloof ik niet. Hij was overstuur! Hij was meer dan dat. Hij was in de zevende hemel! Zijn vrijwilliger leefde en de proef was succesvol geweest, of ik heb in mijn leven nog nooit een gelukkig mens gezien... Nu, waarom denk je dat hij tegen me loog? Denk je dat de Combinator aan het werk is? Denk je dat het een ras van genieën kan tevoorschijn brengen?'

'Maar waarom het dan geheim houden?'

'Ha, waarom? Zie je dat dan niet? Waarom heeft de Aarde gefaald bij haar revoluties? Hij heeft geweldige kansen tegen zich, is het niet? Vermeerder de gemiddelde intelligentie van de Aardebewoners. Verdubbel die. Verdrievoudig die. En waar liggen je kansen dan?'

'Oh, Ennius.'

'Wij zouden wel eens in de positie kunnen komen van apen die menselijke wezens aanvallen. Wat voor kans hebben we dan?'

'Jij bent geloof ik bang voor schaduwen. Ze zouden zo'n ding niet verborgen kunnen houden. Het is toch altijd mogelijk dat het Bureau der Buitenprovincies enkele psychologen naar hier zendt om zo hier en daar typen van Aardebewoners te testen. Ongetwijfeld zou een abnormale stijging van het IQ direct worden vastgesteld.'

'Ja, dat denk ik wel... Maar dat zou ook niet zo kunnen zijn. Ik ben van niets zeker. Flora, behalve van het feit dat er een opstand voor de deur staat. Zo iets als de Opstand van 750, behalve dan dat het waarschijnlijk veel erger zal zijn.

'De Aarde wil nu eenmaal geen uiterlijk teken van de Keizerlijke macht over hun wereld erkennen, omdat zij er op blijven staan, dat de Aarde de rechtmatige heerser is van de Melkweg. Maar nu gebeurde het dat vijftig jaar geleden de jonge Stannell II - de jonge keizer die een beetje zwakzinnig was en die na een regering van twee jaren door sluipmoord uit de weg werd geruimd, zoals je je herinnert - het bevel gaf, dat de keizerlijke eretekenen in hun Raadzaal te Washenn zouden worden opgesteld. Op zich zelf was dit een redelijk bevel, daar die eretekenen in elke planetaire Raadzaal in de Melkweg als het symbool van de Rijkseenheid aanwezig zijn. Maar wat gebeurde er bij deze gelegenheid? Op de dag waarop de eretekenen werden geplaatst, kwam de hele stad in oproer.

'Die gekken van Washenn trokken de eretekenen omver en namen de wapenen tegen het garnizoen op. Stannell II was krankzinnig genoeg om te eisen, dat zijn bevel werd uitgevoerd, al zou de hele Aardebevolking ook uitgeroeid moeten worden; maar hij werd vermoord voor dat dat kon worden uitgevoerd, en Edard, zijn opvolger, trok het oorspronkelijke bevel in. Toen was alles weer rustig.'

'Wil je daarmee zeggen,' zei Flora op ongelovige toon, 'dat de keizerlijke eretekenen niet werden vervangen? '

Dat bedoel ik precies. Bij de sterren, de Aarde is de enige van miljoenen en miljoenen planeten in het Rijk die geen eretekenen in zijn Raadzaal heeft. Op die miserabele planeet zitten wij nu. En als we het vandaag weer probeerden zouden ze tot de laatste man vechten om het te verhinderen. En nu vraag je mij of ze lichtgeraakt zijn. Ik zeg je dat ze gek zijn.'

Er viel een stilte bij het langzaam grauwende licht van de dageraad, toen Flora's stem opnieuw weerklonk, zwak en wat onzeker.

'Ennius?'

'Ja.'

Je trekt je die opstand die je verwacht niet alleen maar aan met het oog op de uitwerking die die hebben kan op jouw reputatie? Ik zou je vrouw niet zijn als ik je gedachten niet half zou kunnen lezen, en het schijnt mij toe dat je iets heel gevaarlijks voor het Rijk vreest... Je moet niets voor mij verbergen, Ennius. Je bent bang dat deze Aardemensen het zullen winnen.'

'Flora, ik kan daar niet over praten.' Er lag een gemartelde blik in zijn ogen. 'Het is zelfs niet eens een vermoeden... Misschien zijn vier jaren in deze wereld te lang voor een normaal mens. Maar waarom zijn die Aardbewoners zo zelfverzekerd?'

'Hoe weet je, dat ze dat zijn?'

'O, dat zijn ze. Ik heb ook mijn bronnen van informatie. Ze zijn nu al driemaal verpletterd. Ze kunnen geen illusies meer over hebben. Toch staan zij tegenover twee honderd miljoen werelden, die stuk voor stuk sterker zijn dan zij, en toch zijn ze zo zelfverzekerd. Zouden ze werkelijk zo vast staan in hun geloof in een bepaalde Bestemming of de een of andere bovennatuurlijke Macht - iets dat alleen voor hen betekenis heeft? Misschien - wie weet - wie weet...'

'Misschien wat, Ennius?'

'Misschien hebben ze hun wapens?'

'Wapens die het mogelijk maken dat één wereld tweehonderd miljoen anderen verslaat? Je bent overstuur. Geen wapen zou dat kunnen.'

'Ik heb je die Combinator al genoemd.'

'En ik heb je al gezegd hoe je die aanpakken kan. Ken je geen ander soort wapen dat ze zouden kunnen gebruiken?'

Met enige tegenzin zei hij: 'Nee.'

'Juist. Zulk een wapen is niet mogelijk. Nu zal ik je zeggen wat je moet doen, liefste. Waarom stel je je niet in verbinding met de Eerste Minister en waarschuw je hem niet in alle ernst van je goede bedoelingen, voor de plannen van Arvardan? Dring er onofficieel op aan, dat hem geen toestemming wordt verleend. Dat zou - of moet althans - elk vermoeden wegnemen dat de Rijksregering ook maar iets te maken heeft met die idiote schending van hun wetten. Tegelijkertijd heb je dan Arvardan tegengehouden zonder dat blijkt dat je zelf iets met die zaak te maken hebt. Laat dan het Bureau twee goede psychologen zenden - of, beter, vraag er vier, dan zullen zij er tenminste twee sturen - en laten die de mogelijkheden van de Combinator onderzoeken... Voor al het andere kunnen onze soldaten zorgen, terwijl wij hen, die na ons komen voor zichzelf laten zorgen.

Lieveling, waarom ga je niet hier wat slapen? We kunnen de stoel achterover zetten, je kunt mijn pels als deken gebruiken en ik zal een ontbijt laten buiten brengen als je wakker wordt. De dingen zien er bij daglicht zo heel anders uit.'

En zo gebeurde het dat Ennius, nadat hij de hele nacht door wakker was gebleven, vijf minuten voor zonsopgang in slaap viel.

Het was acht uur later toen de Eerste Minister van de Procurator zelf voor het eerst over Bel Arvardan en diens zending hoorde.

7. Gesprek met een dwaas

Wat Arvardan betreft, die hield zich alleen met zijn vakantie bezig. De Ophiuchus, zijn schip, werd pas over een maand verwacht en daarom kon hij deze maand zo onbezorgd als hij maar wilde doorbrengen.

Zo kwam het dat Bel Arvardan op de zesde dag na zijn aankomst te Everest van zijn gastheer afscheid nam en passage boekte op het grootste raketschip van de Terrestrial Air Transport Company, De Stratospheric, dat de dienst onderhield tussen Everest en de Aarde-hoofdstad, Washenn.

Arvardan keek naar de onopvallende en normale gezichten van zijn medereizigers. Naar men veronderstelde waren de Aardmensen verschillend van anderen, maar zou hij ze van gewone mensen hebben kunnen onderscheiden als hij ze toevallig in een menigte had ontmoet? Hij dacht van niet. De vrouwen zagen er niet kwaad uit... Hij fronste zijn wenkbrauwen. Natuurlijk had ook je verdraagzaamheid zijn grenzen. Een gemengd huwelijk was bijvoorbeeld totaal ondenkbaar.

Toen trok het uitzicht zijn blikken. Van het donkere purper van de bovenste stratosfeer uit gezien bood de Aarde een geweldige aanblik. Beneden hem vertoonden de uitgestrekte en nevelachtige landstreken (hier en daar beschaduwd door de vlekken van de zonbeschenen wolken) een oranjekleurige woestijn. Achter hem lag, zich langzaam van het voortvliegende stratosfeer-vliegtuig verwijderend, de vage en wazige nacht lijn en in diens schaduw blonk het glimmen der radioactieve landstreken.

Het gelach der anderen leidde zijn aandacht van het venster af. Het scheen afkomstig van een stel oudere mensen die er welgedaan en vrolijk uitzagen.

Arvardan stootte zijn buurman aan. 'Wat is er met hen?'

Zijn buurman zei na een ogenblik: 'Ze zijn veertig jaar getrouwd en ze maken nu de Grote Reis.'

'De Grote Reis?'

'Nou, u weet wel, helemaal rond de Aarde.'

De oudere man, die van genoegen bloosde, verhaalde met radde tong zijn belevenissen en indrukken. Zijn vrouw voegde er van tijd tot tijd haar peuterig precieze verbeteringen over volkomen onbelangrijke dingen aan toe, die in de beste stemming werden uitgewisseld. Het gehoor zat met de grootste aandacht te luisteren zodat het Arvardan toescheen dat Aardbewoners even vriendelijk en menselijk waren als elk ander volk van de Melkweg.

Toen vroeg iemand: 'En wanneer is het uw tijd voor de Zestig?'

'Over ongeveer een maand, de zestiende november.'

'Ik hoop dat u dan een mooie dag heeft,' zei de vrager. 'Mijn vader haalde zijn Zestig in een vervloekte regenbui. Ik heb nog nooit zo iets gezien. Ik ging met hem mee - een mens heeft op zo'n dag graag gezelschap - en hij zat de hele weg aldoor op die regen te mopperen. We hadden een open tweewieler, ziet u, en we werden doornat. 'Hoor nu eens Paps,' zei ik, 'waar moppert u toch over? Ik moet straks weer terug.'

Er brak een algemeen gelach los waarbij het jubilerende stel niet achterbleef. Arvardan werd door afschuw bevangen toen een duidelijk en onaangenaam vermoeden bij hem opkwam. Hij zei tot de man die zijn zitplaats deelde: 'Die Zestig waar ze het hier over hebben - ik denk dat ze daarmede de euthanasie bedoelen. Ik geloof dat jullie uit de weg worden geruimd, wanneer je je zestigste verjaardag hebt bereikt, is het niet?

De man naast hem keek hem aan. 'Hé, kameraad, waar kom jij vandaan? Weten ze in je eigen stad niet van de Zestig af?'

'Wij noemen dat de 'tijd',' zei Arvardan zwakjes. 'Ik kom van daar ginds.' Hij wees met zijn duim over zijn schouder.

De oudere man sprak weer. 'Zij gaat met me mee,' zei hij terwijl hij zijn gemoedelijke vrouw toeknikte. 'Zij moet pas drie maanden later, maar er is voor haar geen reden om te wachten, meent ze, en dus kunnen we evengoed samen gaan. Is 't niet zo, Chubby?'

'Oh ja,' zei ze en giechelde blozend. 'Onze kinderen zijn allemaal getrouwd en hebben huizen van zichzelf. Ik zou ze maar tot last zijn. Daarbij, ik zou in die tijd geen plezier meer hebben zonder mijn oude kameraad - we gaan er dus liever samen tussen uit.'

Daarop scheen de hele troep reizigers zich met een gezamenlijk berekenen van de tijd die ieder nog over had bezig te houden - een proces dat de omrekening van maanden in dagen inhield en aanleiding gaf tot verschillende twistgesprekken onder de betrokken gehuwde echtparen.

Een kleine man met een nauwzittend pak en een vastberaden gelaatsuitdrukking zei heftig: 'Ik heb nog precies twaalf jaar, drie maanden en vier dagen over. Twaalf jaren, drie maanden en vier dagen. Geen dag meer, geen dag minder.'

Waarop iemand terecht opmerkte: 'Behalve wanneer u, natuurlijk, eerder doodgaat.'

'Onzin,' was het onmiddellijke antwoord. 'Ik ben niet van plan om eerder dood te gaan. Zie ik er uit als iemand die eerder dood zou gaan? Ik leef twaalf jaren, drie maanden en vier dagen, en er is geen mens hier die zo onbeschaamd zal zijn om dat te ontkennen.' En hij zag er werkelijk zeer boos uit.

Een slank jongmens nam een lange fatterige sigaret uit zijn mond om op sombere toon te zeggen: 'Het is goed voor hen die het tot op een dag kunnen berekenen. Heel wat lui die leven zijn hun tijd al voorbij.'

'Zeker,' zei een ander, en iedereen knikte terwijl een lichtelijke stemming van verontwaardiging begon op te komen.

'Niet,' ging het jonge mens verder, terwijl hij de halen van zijn sigaret onderbrak met een omhalige zwaai om de as te verwijderen, 'dat ik er enig bezwaar tegen heb dat een man - of vrouw - hun geboortedag overleven tot de volgende Raadszitting, in het bijzonder niet indien zij de een of andere zaak hebben te regelen. Het zijn die gluipers en parasieten die verder trachten te leven tot de volgende Volkstelling en het voedsel van de volgende generatie opeten -' Hij scheen een persoonlijke grief te hebben.

Arvardan kwam vriendelijk tussenbeide: 'Maar wordt niet ieders leeftijd geregistreerd? Je kunt toch niet te ver over je geboortedag gaan, is het wel?'

Er volgde een algemeen stilzwijgen, niet weinig gemengd met minachting voor het tot uiting gebrachte dwaze idealisme. Tenslotte zei iemand op diplomatieke manier als om een poging te wagen het onderwerp te beëindigen: 'Ik denk dat het niet de moeite waard is na de Zestig te blijven leven.'

'Niet als je boer bent,' zei een ander met grote heftigheid. 'Je zou wel gek zijn er niet af te willen nadat je een halve eeuw op het land hebt gewerkt. Maar hoe staat het met de ambtenaren en de zakenlui?'

Tenslotte waagde de oudere man, wiens veertigste huwelijks-jaardag aanleiding tot de conversatie was geweest, zijn eigen mening te zeggen, wellicht dapper geworden door het feit dat hij als aanstaand slachtoffer van de Zestig niets te verliezen had.

'Wat dat betreft,' zei hij, 'het hangt er van af wie je kent.' En met een sluw insinuerend knippen van zijn ogen zei hij: 'Ik kende eens iemand die in het jaar na de Volkstelling van 810 zestig werd en leefde totdat de Volkstelling van 820 hem te pakken kreeg. Hij was 69 voordat hij het aflegde. Negen en zestig! Denk eens!'

'Hoe deed ie dat?' Hij had wat geld, en zijn broer was lid van het Genootschap der Oudsten. Er is niets dat je niet kunt doen als je die combinatie hebt.'

Er volgde een algemene bijval op deze uitspraak.

'Hoor eens,' zei de jonge man met de sigaret met nadruk: 'Ik had een oom die een jaar langer leefde - alleen maar een jaar. Hij was een van die zelfzuchtige kerels, weet u, die geen zin hebben om er uit te gaan. Hij gaf nog al wat om ons... Ik wist er niets van, ziet u, anders zou ik hem, geloof me gerust, wel hebben gerapporteerd, omdat een mens moet gaan als het zijn tijd is. Alleen al om het feit dat het fair is tegenover de komende generatie. Maar hoe dan ook, hij werd netjes gegrepen en voor ik goed wist wat er gebeurde riep de Broederschap mij en mijn broer op het matje en wilde weten waarom wij hem niet hadden gerapporteerd. Ik zei dat ik er waarachtig niets van wist; niemand in mijn familie wist er iets van. Ik zei, dat we hem in geen tien jaren gezien hadden. Mijn oude heer bevestigde dit. Maar we kregen toch maar een boete van vijfhonderd credits. Zo gaat het als je geen enkele invloedrijke kennis hebt.'

Een uitdrukking van ontsteltenis tekende steeds meer en meer het gelaat van Arvardan. Waren deze mensen krankzinnig, dat ze de dood zo aanvaardden - dat ze het hun vrienden en familieleden die de dood ontkomen wilden kwalijk namen? Zou hij bij toeval zich op een schip bevinden dat een lading gekken wegbracht naar het gesticht - of naar het euthanasie-instituut? Of waren het alleen maar gewone Aardbewoners?

Zijn buurman keek hem weer wantrouwend aan, en zijn stem doorbrak Arvardans gedachten. 'Hei, kameraad, wat is 'r daar ginds?'

'Pardon?'

'Ik zei, waar komt u vandaan? U zei, van daar ginds.' Wat is 'daar ginds'? Nou?'

Arvardan zag nu aller ogen op zich gericht, en elk oog vertoonde plotselinge glinstering van argwaan. Dachten zij dat hij een lid was van hun Genootschap van Oudsten? Had zijn gevraag de indruk gemaakt van het uitlokken van een agent provocateur?

In een vlaag van openhartigheid ging hij hier recht tegen in en zei: 'Ik kom helemaal niet van de Aarde. Ik ben Bel Arvardan uit Baronn in de Sirius-sector. En hoe heet u?' En hij stak zijn hand uit.

Hij kon net zo goed midden in het vliegtuig een explosieve atoomcapsule hebben laten vallen.

De stomme schrik die in het eerst op aller gezicht lag, veranderde snel in een toornige bittere vijandigheid die tegen hem opvlamde. De man die zijn zitplaats met hem gedeeld had, rees stijf overeind en ging in een andere zitten, waar het tweetal passagiers zich dicht tegen elkaar drong om plaats voor hem te maken.

Zij keerden hun gezichten van hem af. Overal om zich heen zag hij alleen maar schouders en ruggen. Voor een ogenblik gloeide Arvardan van verontwaardiging. Die Aardbewoners, om hem zo te behandelen. Aardmensen! Hij had zijn hand in vriendschap naar hen uitgestoken. Hij, een Siriër, had zich verwaardigd met hen om te gaan en ze hadden hem afgewezen.

Toen, zich geweld aandoend, kwam hij tot rust. Het was duidelijk dat hypocrisie nooit van één kant kwam, en dat haat haat voortbrengt!

Hij werd iemand naast zich gewaar en gebelgd keerde hij zich naar hem toe. 'Ja?' zei hij.

Het was de jonge man met de sigaret. Hij stak een nieuwe op terwijl hij sprak. 'Hallo,' zei hij. 'Mijn naam is Creen... Laat u niet door die boeren op stang jagen.'

'Niemand doet me wat,' zei Arvardan kortaf. Hij was niet bijzonder ingenomen met zijn gezelschap en evenmin in de stemming om een beschermende raadgeving van een Aardbewoner te ontvangen.

Maar Creen had nooit geleerd de fijnere manieren te onderscheiden. Hij bracht zijn sigaret met mansgrote trekken weer aan het gloeien en tikte de as over de leuning van zijn zetel in het middenpad.

'Provincialen! ' fluisterde hij verachtelijk. 'Een troep boeren... Ze missen de Melkweg-opvattingen. Stoor u niet aan hen... Neem mij nu eens. Ik heb een andere opvatting. Ik zeg, leven en laten leven. Ik heb niets tegen vreemdelingen. Als zij vriendelijk willen zijn tegen mij, zal ik vriendelijk zijn tegen hen. Voor den donder - ze kunnen het toch niet helpen dat zij vreemdeling zijn, net zo min als ik het helpen kan een Aardbewoner te zijn. Gelooft u niet dat ik gelijk heb?' en hij tikte Arvardan vertrouwelijk op zijn pols.

Arvardan knikte maar kreeg een krieuwelig gevoel door de aanraking met de ander. Omgang met een man die er spijt van had dat hij een kans had verloren om de dood van zijn oom te bewerkstelligen was niet aangenaam, geheel afgezien van planetaire afkomst.

Creen leunde achterover. 'Op reis naar Chica? Hoe zei u ook al dat uw naam was? Albadan?'

'Arvardan. Ja..., ik reis naar Chica.'

'Daar woon ik. Dat is verd... de beste stad op Aarde. Blijft u er lang?'

'Misschien. Ik heb nog geen vast plan gemaakt.'

'Hmm... Zeg eens, ik hoop niet dat u er bezwaar tegen hebt als ik zeg dat uw overhemd me is opgevallen. Mag ik het eens wat beter bekijken? In Sirius gemaakt, hé?'

'Ja, zo is 't.'

'Het is heel goede stof. Zo iets kun je op Aarde niet krijgen... Zeg eens, ouwe jongen, heb je niet nog zo'n overhemd in je koffer? Ik zou het je willen betalen als je het verkopen wilde. Het is een chic model.'

Arvardan schudde nadrukkelijk van neen. 'Het spijt me, maar ik heb niet veel garderobe bij me. Ik ben van plan op Aarde kleren te kopen voor mijn verdere reis.'

'Ik wil er u vijftig credits voor betalen,' zei Creen... Even later voegde hij er een tikje gebelgd aan toe: 'Dat is een goede prijs.'

'Een heel goede prijs,' zei Arvardan, 'maar zoals ik u zeide, ik heb geen overhemd te verkopen.'

'Wel...' Creen haalde zijn schouders op. 'U is van plan een hele poos op Aarde te blijven, denk ik?'

'Mogelijk.'

'Wat is uw vak?'

De archeoloog gaf zijn geprikkeldheid ruim baan.

'Kijk eens hier, meneer Creen, als u er niets op tegen hebt, ik ben wat moe en ik zou graag een dutje doen. Vindt u het goed?'

Creen fronste zijn wenkbrauwen. 'Wat scheelt u? Gelooft uw soort niet dat men beleefd moet zijn tegen mensen? Ik doe u alleen maar een beleefde vraag; het is niet nodig me zo af te snauwen.'

Het gesprek dat tot nu toe met gedempte stem was gevoerd, was plotseling bijna tot een geschreeuw uitgegroeid. Vijandige gezichten keken Arvardan aan, en de archeoloog perste zijn lippen tot een dunne lijn op elkaar.

Hij had er om gevraagd, moest hij met bitterheid erkennen. Hij zou niet in deze ellende geraakt zijn indien hij zich van het begin af aan op een afstand had gehouden, als hij het niet nodig had geacht zich te beroemen op zijn verwenste verdraagzaamheid en die niet aan mensen die dit niet begeerden had opgedrongen.

Kalm zei hij: 'Meneer Creen, ik vroeg u niet om bij me te komen, en ik ben niet onbeleefd geweest. Ik herhaal, ik ben moe en ik wou wat rusten. Me dunkt, daar steekt toch niets bijzonders in.'

'Hoor eens' - de jonge man stond van zijn zitplaats op, wierp zijn sigaret met een heftig gebaar weg en wees met zijn vinger naar hem - 'u behoeft mij niet te behandelen alsof ik een hond of zo iets dergelijks ben. Jullie stinkende vreemdelingen komen hier met jullie fijne praatjes, jullie behandelt ons uit de hoogte en denken dat dit jullie het recht geeft ons te vertrappen. Dat hoeven wij niet te nemen. Als het je hier niet naar de zin is, kun je terug gaan naar waar je vandaan kwam, en ik heb verder geen brutale praatjes van jou nodig, want anders zal ik je wel eens even leren. Denk je dat ik bang van je ben?'

Arvardan wendde zijn hoofd af en staarde strak uit het venster.

Creen zei niets meer, maar ging weer in zijn vorige zetel zitten. Er was een opgewonden geroezemoes van gesprekken door geheel het vliegtuig, waar Arvardan zich niet aan stoorde. Hij voelde, meer nog dan hij zag, de scherpe en giftige blikken die naar hem geworpen werden, totdat dit langzamerhand, zoals alle dingen doen, ophield.

Hij volbracht zijn reis zwijgend en alleen.

Zo kwam Arvardan voor de eerste maal in Chica, en wel op dezelfde dag dat Joseph Schwartz uit zijn kamer in het Instituut voor Kernonderzoek ontsnapte.

Creen zag Arvardan met een bitter lachje vertrekken. Hij haalde zijn boekje te voorschijn en bestudeerde het nauwkeurig tussen een paar trekken van zijn sigaret. Hij had niet veel uit die passagiers gekregen, ondanks zijn verhaal over zijn oom (dat hij vroeger vaak met goed gevolg had gebruikt). In elk geval had die ouwe baas zich beklaagd over een man die over zijn tijd leefde en had het geweten aan 'invloed' bij de Oudsten. Dat zou vermeld worden onder laster tegen de Broederschap. Maar die ouwe sok zou in elk geval over een maand naar de Zestig gaan. Het had geen zin zijn naam op te schrijven.

Maar die vreemdeling, dat was een ander geval. Hij bekeek de gegevens met een vergenoegd gevoel: 'Bel Arvardan, Baronn, Sirius-sector - stelt belang in de Zestig - doet geheimzinnig over zijn eigen zaken - kwam in Chica met het handelsvliegtuig 11 uur v.m. Chica-tijd, 12 oktober - valt zeer op door anti-Aardse houding.'

Dit keer had hij misschien een werkelijke vangst gedaan.

De Broederschap zou zijn rapport in bezit hebben voor er een half uur verstreken was. Langzaam liep hij het veld af.

8. Ontmoeting in Chica

Voor de twintigste maal bladerde Dr. Shekt door zijn laatste boek met notities betreffende zijn onderzoekingen en keek toen op omdat Pola zijn kantoor binnentrad. Zij fronste terwijl ze haar laboratoriumjas aanschoot.

'Nu, vader, heeft u nog niet gegeten?'

'Hé? Natuurlijk heb ik... Oh, wat is dat?'

'Dit is de lunch. Of was het dat eens. Wat u gegeten hebt moet het ontbijt geweest zijn. Het heeft geen zin of ik maaltijden voor u koop en ze hier breng, als u ze toch niet opeet. Ik zal u er voor naar huis moeten laten gaan.'

'Maak je niet druk. Ik zal het wel opeten. Ik kan niet op ieder ogenblik dat jij denkt dat ik eten moet een belangrijke proef onderbreken, weet je.'

Hij werd weer opgeruimd bij het dessert. 'Je hebt er geen idee van,' zei hij, 'wat voor soort man die Schwartz is. Vertelde ik je al van zijn schedel naden?'

'Die zijn primitief, vertelde u me.'

'Ja, maar dat is niet alles. Hij heeft twee en dertig tanden: drie kiezen boven en beneden links en rechts, waarbij één valse, die eigengemaakt is. Ik heb tenminste nog nooit een brug gezien met metalen tanden die in de naastbijliggende tand haken, in plaats dat zij in het kaakbeen zijn gezet... Maar heb je ooit iemand gezien met twee en dertig tanden?'

'Ik ga de mensen hun tanden niet tellen, Vader. Wat is het eigenlijke aantal? - acht en twintig?'

'Zo zeker als de Ruimte... Maar ik ben nog niet klaar. We hebben gisteren een interne analyse opgemaakt, wat denk je dat we vonden? ... Raad eens! '

'Ingewanden?'

'Pola, je bent willens en wetens vervelend, maar daar geef ik niet om. Je hoeft het niet te raden; ik zal je het wel zeggen. Schwartz heeft een wormvormige appendix, tien centimeter lang en die is open. Grote Melkweg, dat is totaal zonder precedent! Ik heb het geverifieerd met behulp van de Geneeskundige School - voorzichtig natuurlijk - en appendices zijn praktisch nooit langer dan een goede centimeter en ze zijn nooit open.'

En wat betekent dat dan?'

Nou, hij is je reinste vorm van atavisme, een levend fossiel.' Hij was van zijn stoel opgestaan en doorliep met haastige stappen de afstand tot aan de muur heen en weer. 'Ik zal je wat zeggen,

Pola, ik denk er niet aan die Schwartz op te geven. Hij is een te waardevol exemplaar.'

'Nee, nee, Vader,' zei Pola snel, 'dat kunt u niet doen. U beloofde die boer Schwartz terug te zullen zenden en ter wille van Schwartz moet u dat doen. Hij voelt zich ongelukkig.'

'Ongelukkig! En we behandelen hem als een rijke vreemdeling.'

'Wat maakt dat voor verschil? De arme kerel is gewend aan zijn boerderij en zijn familie. Hij heeft daar altijd gewoond. En nu heeft hij iets verschrikkelijks doorgemaakt - en pijnlijk ook, voor zover ik kan nagaan - en zijn geest werkt nu helemaal anders. Vermoedelijk begrijpt hij er niets van. Wij moeten evenwel zijn mensenrechten eerbiedigen en hem naar zijn familie terugzenden. Ik zal nu naar beneden gaan en kijken of Schwartz ook iets nodig heeft voordat we gaan eten.'

Maar zij was in minder dan vijf minuten weer terug, lijkbleek en dodelijk ontsteld. 'Vader, hij is weg! '

'Wie is er weg?' zei hij verschrikt.

'Schwartz! ' riep ze half in tranen. 'U heeft zeker vergeten de deur op slot te doen toen u bij hem wegging.'

Shekt sprong overeind, en stak een hand uit om zich staande te houden. 'Hoe lang al?'

'Dat weet ik niet. Maar het kan nog niet lang zijn. Wanneer bent u daar het laatst geweest?'

'Nog geen kwartier geleden. Ik was hier net een minuut of twee toen je binnenkwam.'

'Nu,' zei ze plotseling vastberaden, 'dan zal ik naar buiten gaan. Misschien wandelt hij maar een beetje in de buurt rond. U blijft hier. Als iemand anders hem oppikt, mogen ze hem niet met u in verband brengen. Begrijpt u dat?'

Shekt kon alleen maar knikken.

Joseph Schwartz voelde zich niet opgelucht toen hij de begrenzing van zijn gevangenis verwisselde voor de ruimte daarbuiten in de stad. Hij maakte zich zelf niet wijs, dat hij een plan van actie bezat. Hij wist, en hij wist dat heel goed, dat hij eenvoudig op goed geluk te werk ging.

Indien er al een verstandelijke drijfveer hem leidde, dan was het de hoop dat hij misschien een bepaalde kant van het leven zou ontmoeten die hem zijn ronddolende herinnering weer terug zou geven. Hij was er nu wel ten volle van overtuigd, dat hij zijn geheugen verloren had. De eerste indruk van de stad stelde hem echter teleur. Het was al laat in de avond en Chica zag er in het zonlicht melkachtig wit uit. De huizen konden wel van porselein zijn, evenals het huis van de boer waar hij tegen aan was gelopen.

Een gevoel diep in zijn binnenste zei hem dat steden er toch bruin en roodachtig uitzien. En ze moesten er ook veel vuiler uitzien. Dat wist hij zeker.

Hij wandelde langzaam voort. Op de een of andere manier voelde hij dat ze niet georganiseerd naar hem zouden zoeken. Hij wist dat, zonder dat hij wist hoe hij dat wist. De laatste tijd had hij gemerkt, dat hij al maar meer gevoelig was geworden voor 'sfeer', voor het 'aanvoelen' van dingen rondom hem. Het vormde een deel van dat vreemde in zijn geest, sinds - sinds...

Zijn gedachten dwaalden weer af.

In elk geval was de 'sfeer' in de hospitaal-gevangenis er een van geheimzinnigheid; van een verontrustende geheimzinnigheid, naar het hem toescheen. Ze konden hem dus niet openlijk achtervolgen. Dat wist hij. Maar hoe kon hij dat nu weten? Had deze wonderlijke werking van zijn geest iets te maken met wat er zich in bepaalde gevallen van amnesie voordeed?

Hij stak nog een kruispunt over. Er waren betrekkelijk weinig rijtuigen. De mensen gingen hem rakelings voorbij en verschillende mompelden iets onvriendelijks. Hij ging weer verder. Plotseling en met kracht kwam de gedachte bij hem op dat hij honger had, of het tenminste gauw zou hebben, en dat hij geen geld had.

Hij keek om zich heen. Hij zag niets dat op een restaurant leek. Maar hoe kon hij dit ook weten? Hij kon de uithangborden niet lezen.

Hij keek elke winkel gevel die hij voorbij kwam oplettend aan... Toen vond hij een etalage die voor een deel in beslag genomen werd door kleine tafeltjes in alkoofjes; aan een ervan zaten twee mannen en aan een ander zat een man alleen. Ze zaten te eten.

Dat was tenminste niet veranderd. Mensen die aten kauwden en slikten nog altijd.

Hij stapte naar binnen en stond even tamelijk verward stil. Er was geen toonbank, er werd niets gekookt, en er was niets van een keuken te zien. Hij had gedacht zich aan te bieden voor borden te wassen in ruil voor een maal - maar tot wie moest hij zich wenden?

Hij liep beschroomd op de twee etenden toe. Hij bleef staan en zei met nadruk: 'Eten! Waar? Alstublieft.'

Ze keken hem nog al verbaasd aan. De ene sprak vloeiend en totaal onverstaanbaar, terwijl hij op een klein instrumentje aan het einde van de tafel bij de muur tikte. De andere mengde zich ongeduldig in het gesprek.

Schwartz sloeg zijn ogen neer. Hij draaide zich om om weg te gaan, maar daar legde iemand een hand op zijn arm...

Granz had Schwartz gezien toen deze alleen maar een rond droefgeestig gezicht voor het venster was.

'Wat wil hij hier?' vroeg hij.

Messter, die aan de andere kant van het tafeltje zat, met zijn rug naar de straat, keerde zich om, keek hem aan en haalde zijn schouders op. Hij zei niets.

'Hij is binnengekomen,' zei Granz.

'Wat zou dat?' was Messters antwoord.

'Niets. Ik zeg het alleen maar.'

Maar enige ogenblikken later kwam de nieuwgekomene, na een hulpeloze blik om zich heen geworpen te hebben, dichterbij en wees naar hun portie gebraden vlees, terwijl hij met een vreemd accent zei: 'Eten! Waar? Alstublieft.' Granz keek op. 'Het is hier, kameraad. Pak maar een stoel bij welke tafel je wil en gebruik de eetautomaat... eetautomaat! Weet je niet wat een eetautomaat is? ... Zie nou toch die arme vent eens, Messter. Hij kijkt me aan alsof hij geen woord verstaat van wat ik zeg. Hé, kerel - hier, dit ding. Doe er een geldstuk ik en laat me rustig eten, wil je? '

'Bemoei je toch niet met hem,' bromde Messter. 'Het is alleen maar een bedelaar die naar een fooitje uit kijkt.'

'He, wacht even.' Granz greep Schwartz bij zijn mouw toen deze zich omkeerde om weg te gaan. Tegelijk zei hij terzijde tot Messter: 'Bij de ruimte, laat de vent toch eten. Waarschijnlijk is hij al gauw bij de Zestig. De kerel een handje te helpen is toch al het minste wat ik doen kan... Hé, jongen, heb je wat geld! ... Ik mag vervloekt zijn, hij verstaat me nog niet. Geld, vent, geld! Dit...' en hij haalde een glinsterend halve-creditstuk uit zijn zak, en wierp het omhoog zodat het glinsterde in de lucht.

'Heb je iets?' vroeg hij.

Schwartz schudde langzaam met zijn hoofd.

'Nou, neem dit dan van me!' Hij stak de halve credit weer in zijn zak en wierp hem een veel kleinere munt toe. Schwartz hield het weifelend in zijn hand.

'Vooruit, blijf daar nu niet staan. Steek het in de eetautomaat. Dit ding hier.'

Schwartz merkte plotseling dat hij het begreep. De eetautomaat had een rij van gleuven voor munten van verschillende grootte en een rij van knoppen met kleine melkkleurige etiketjes er naast. Wat er op geschreven stond kon hij niet lezen. Schwartz wees naar het eten op tafel en ging met zijn vinger op en neer over de knoppen, terwijl hij zijn wenkbrauwen vragend optrok. Messter zei ongeduldig, 'Een sandwich is niet goed genoeg voor hem. We krijgen tegenwoordig een beter soort bedelaars in deze negorij. Ze zijn niet zo gauw tevreden, Granz.'

'Vooruit dan maar, laat ik er dan maar vijfentachtig cent bij inschieten. Morgen is het weer betaaldag... Hier,' zei hij tegen Schwartz. Hij deed wat munten in de automaat en trok het brede metalen blad uit de nis in de muur. 'Zet het maar op een andere tafel... Hou dat dubbeltje nou maar en koop er een kop koffie voor.' Schwartz droeg het blad voorzichtig naar de volgende tafel. Er zat een lepel aan de kant vastgemaakt met hulp van een doorzichtige dunnen stof, die met een zacht plofje door de druk van zijn nagel brak. Toen hij dit deed scheurde het dek over het blad bij een naad en rolde terug.

Het eten, iets anders dan hij de anderen zag eten, was koud; maar dat was maar een kleinigheid. Eerst na een minuut drong het tot hem door dat het eten steeds warmer werd en dat het blad heet aanvoelde. Hij hield even verschrikt op en wachtte.

De jus begon eerst te dampen en pruttelde toen even zachtjes. Het eten koelde weer af en Schwartz at zijn maal op.

Granz en Messter waren er nog toen hij weg ging. Evenals de derde man aan wie Schwartz totaal geen aandacht had geschonken.

Ook had Schwartz, vanaf het ogenblik dat hij het instituut verlaten had, die magere kleine man, die zonder dat hij het merkte, hem steeds in het oog had weten te houden, geen enkele keer opgemerkt.

Nadat Bel Arvardan een douche had genomen en andere kleren had aangedaan volgde hij prompt zijn oorspronkelijk plan om het menselijk dier 'onderras-Aarde', in zijn geboortestreek te bestuderen. Het weer was zacht, het lichte briesje verfrissend, het dorp zelf - pardon, de stad - vrolijk, kalm en netjes.

Toen het later in de middag werd ging hij een cafetaria binnen en toen hij zijn maal gebruikte nam hij het kleine drama waar, dat zich afspeelde tussen de twee Aardbewoners die kort na hem waren binnengekomen en de gezette, oudere man die het laatst binnenkwam. Maar hij zag het maar ongeïnteresseerd en terloops eenvoudig als een waarneming naast die, welke hij op zijn reis in het raketvliegtuig had gedaan. De twee mannen aan de tafel waren blijkbaar chauffeurs, niet bemiddeld, maar desniettemin wisten ze toch vrijgevig te zijn.

De bedelaar ging weg, en twee minuten later ging Arvardan ook.

De straten werden merkbaar drukker naarmate de werkdag ten einde liep.

Hij stapte vlug op zij om een botsing met een jong meisje te vermijden.

'Neemt u me niet kwalijk,' zei hij.

Zij was in het wit, in een japon die op een uniform leek. Zij scheen helemaal niet te merken dat ze bijna in botsing waren gekomen. De angstige blik op haar gelaat, het snel heen en weer wenden van haar hoofd, haar intense bezorgdheid, spraken duidelijke taal.

Hij legde zijn hand zacht op haar schouder. 'Kan ik u ook helpen, juffrouw? Heeft u moeilijkheden ergens mee?'

Zij bleef staan en keek hem verschrikt aan. Arvardan schatte haar leeftijd onwillekeurig op negentien tot eenentwintig. Zorgvuldig bezag hij haar bruine haar en donkere ogen, haar hoge * jukbeenderen en kleine kin, haar slanke taille en gracieuze houding. Hij ontdekte opeens dat de gedachte dat dit kleine vrouwelijke schepsel een Aardbewoonster was haar aantrekkelijkheid een soort perverse pikantheid verleende.

Maar zij keek hem nog altijd aan en op het ogenblik dat zij sprak scheen zij te bezwijken.

'Oh, het geeft niet. Bekommer u alstublieft niet om mij. Het is een dom idee te verwachten, dat je iemand kunt vinden als je helemaal niet weet waar hij heen is gegaan.' Zij voelde zich in haar ontmoediging terneergeslagen en haar ogen stonden vochtig. Toen vermande zij zich en haalde diep adem. 'Hebt u een gezette man van ongeveer vijfenveertig jaar gezien? Hij was in groen en wit gekleed, hij had geen hoed op en was nog al kaal.'

Arvardan zag haar verbaasd aan. 'Wat? Groen en wit? .. Oh, dat kan ik haast niet geloven... Maar zegt u mij eens, praat die man die u bedoelt nog al moeilijk?'

'Ja, ja. Ja zeker. Heeft u hem dan gezien?'

'Nog geen vijf minuten geleden zat hij hier met twee mannen te eten..'

Arvardan keerde zich naar het meisje. 'Ziet u eens, juffrouw, hij kan niet in de richting gegaan zijn die u uitkwam of u moest hem gezien hebben. En hij kan ook niet ver weg zijn.

Als we eens een beetje naar het noorden gingen. Ik herken hem wel als ik hem zie.'

Zijn aanbod om te helpen was het gevolg van een impuls, en toch was Arvardan gewoonlijk geen impulsief mens. Hij betrapte zich er op dat hij haar toelachte. Granz kwam plotseling tussenbeide. 'Wat heeft hij gedaan, dame? Hij heeft zich toch niet aan de Wet vergrepen, wel?'

'Nee, nee,' antwoordde zij haastig. 'Hij is alleen maar een beetje ziek, dat is alles.'

Messter keek hen na toen zij heengingen. 'Een beetje ziek?' Hij schoof zijn pet achter op zijn hoofd en kneep bezorgd in zijn kin. 'Hoe vind je die, Granz? Een beetje ziek! '

Zijn ogen keken de ander een ogenblik van terzijde aan. 'Wat is er met jou aan de hand?' vroeg Granz niet erg op zijn gemak.

'Iets dat mij een beetje ziek maakt. Die vent moet zo uit het hospitaal gelopen zijn. Dat was een verpleegster die hem zocht, en nog wel een verpleegster die erg ongerust was ook. Waarom zou ze bezorgd zijn als hij maar een beetje ziek was? Hij kon nauwelijks praten, en hij kon je nauwelijks begrijpen. Dat merkte je toch, is het niet?'

Er kwam plotseling een flikkering van angst in Granz' ogen. 'Je denkt toch niet dat het de Koorts is?'

'Ik denk beslist dat het de stralingskoorts is - en hij is al ver heen. Hij stond maar een paar decimeters van ons af, ook. Dat is nooit zo best...'

Een kleine magere man stond naast hen. Een kleine magere man met glinsterend scherpe ogen en een hoge stem, die zo uit het niet scheen opgedoken te zijn. 'Wat is er, heren? Wie heeft de stralingskoorts?'

Ze keken hem met wantrouwen aan. 'Wie ben je?'

'Oh,' zei het bitse mannetje, 'Willen jullie dat weten, hè? Ik ben toevallig een koerier van de Broederschap, alsjeblieft.' Hij liet een klein glinsterend insigne aan de binnenkant van zijn revers flikkeren. 'En nu, in naam van het Genootschap der Oudsten, wat hoor ik hier over stralingskoorts?'

Messter zei op geïntimideerde en gelaten toon: Ik weet er niets van. Er was een verpleegster die iemand zocht die ziek was, en ik vroeg me af of het stralingskoorts was. Dat is toch niet tegen de wet, wel?'

'Ho eens! Zul jij me wat vertellen over de wet? Jij doet beter je met je eigen zaken te bemoeien en de wet maar aan mij over te laten.'

De kleine man wreef in zijn handen, keek vlug om zich heen, en liep snel noordwaarts.

'Daar is hij!' Pola greep koortsachtig de elleboog van haar metgezel. Het was snel gebeurd, gemakkelijk en bij toeval. Uit het hopeloze niets was hij opeens in de hoofdingang van de zelfbedieningswinkel verschenen, geen drie blokken van de cafetaria.

'Ik zie hem,' fluisterde Arvardan. 'Blijft u daar staan en laat mij hem achterna gaan. Als hij u ziet en in de menigte wegschiet, zullen we hem nooit vinden.'

Arvardan liep voorzichtig om een toonbank heen en speelde met Schwartz alsof hij hem aan het eind van een vislijn had. Hij stak zijn grote hand uit en sloot die om de schouder van de ander.

Schwartz barstte in een onverstaanbaar proza uit en trachtte zich in paniek los te rukken. Arvardans greep was echter onwrikbaar, zelfs voor mensen die veel sterker waren dan Schwartz en het enige wat hij deed was vriendelijk lachen en - met het oog op de nieuwsgierige toeschouwers - tegen Schwartz te praten: 'Hallo, ouwe jongen; ik heb je in geen maanden gezien. Hoe gaat het er mee?'

Een aperte leugen, dacht hij, in verband met het koeterwaals van de ander, maar Pola was bij hen gekomen.

'Schwartz,' zei ze fluisterend, 'ga met ons mee terug.' Een ogenblik zette Schwartz zich in opstandigheid schrap, toen liet hij de moed zakken.

Met vermoeide stem zei hij: 'Ik - ga - met - u,' maar zijn woorden verdronken in het plotselinge geloei van de luidspreker inrichting van de winkel.

'Attentie! Attentie! Attentie! De directie verzoekt alle klanten uit de zaak ordelijk door de uitgang van de vijfde straat te vertrekken. U moet uw registratiekaart aan de wacht bij de deur vertonen. Het is van belang dat dit snel gebeurt. Attentie! Attentie! Attentie!'

Het bericht werd driemaal herhaald; de laatste maal boven het geluid uit van de schuifelende voeten toen de menigte zich in rijen voor de uitgangen opstelde. Een veelstemmige kreet weerklonk, die op verschillende wijze de nooit te beantwoorden vraag stelde: 'Wat is er? Wat gebeurt er?'

Arvardan haalde zijn schouders op en zei: 'Laten we in de rij gaan staan, juffrouw. We gaan toch wel weg.' Maar Pola schudde haar hoofd 'Dat kan niet. Dat kan niet...'

'Waarom niet?' vroeg de archeoloog fronsend.

Het meisje week alleen maar van hem terug. Hoe kon ze hem zeggen dat Schwartz geen registratiekaart had? Wie was hij? Waarom had hij haar geholpen? Ze verkeerde in een draaikolk van argwaan en wanhoop.

Op hese toon zei zij: 'U moet maar liever weg gaan, anders komt u in moeilijkheden.'

De mensen stroomden uit de liften naar mate de bovenverdiepingen leger werden. Arvardan, Pola en Schwartz vormden een klein vast eiland in die menselijke rivier.

Toen hij er later op terug zag, realiseerde Arvardan zich, dat hij op dat ogenblik het meisje zou hebben kunnen verlaten. Haar verlaten! Haar nooit meer terug zien! Niets te hebben om zich te verwijten! ... En alles zou heel anders zijn gegaan. Het grote Melkweg-Rijk zou in chaos en vernietiging ten onder zijn gegaan!

Hij verliet het meisje niet. Ze was niet bepaald knap in haar angst en wanhoop. Maar dat kon ook niet. Arvardan voelde zich in de war bij de aanblik van haar hulpeloosheid. Hij was een stap van haar weggegaan, en nu keerde hij weer om. 'Blijft u hier?'

Zij knikte van ja.

'Maar waarom?' vroeg hij.

'Omdat' - en nu begonnen haar tranen te stromen - 'omdat ik niet weet wat ik anders moet doen.'

Zij was nu een klein bang meisje, al was ze ook een Aardse. Arvardan zei op zachte toon: 'Als u mij zegt wat er aan scheelt, zal ik proberen u te helpen.'

Er kwam geen antwoord.

Die drie vormden een tableau vivant. Schwartz was in zittende houding op de vloer neergezakt, te moedeloos om te proberen het gesprek te volgen, om nieuwsgierig te zijn over de plotselinge leegte van de winkel, om iets anders te doen dan zijn hoofd in zijn handen te verbergen in een laatste onuitgesproken en stille snik van wanhoop. Pola wist alleen maar terwijl zij huilde, dat ze angstiger was dan ze ooit had gedacht dat een mens maar kon zijn. Arvardan trachtte beteuterd en in afwachting van de dingen die komen zouden onhandig en zonder enig gevolg Pola op haar schouder te kloppen om haar te bemoedigen en was zich daarbij alleen maar bewust van het feit dat hij voor het eerst een meisje van de Aarde had aangeraakt.

En zo vond de kleine man hen.

9. Conflict in Chica

Luitenant Marc Claudy van het garnizoen in Chica geeuwde langzaam en staarde voor zich uit in onuitsprekelijke verveling. Hij voltooide zijn tweede dienstjaar op Aarde en wachtte smachtend op zijn overplaatsing.

Nergens in de Melkweg was het probleem om een garnizoen te handhaven zo ingewikkeld als in deze verschrikkelijke wereld. Op andere planeten bestond er een zekere kameraadschap tussen soldaat en burgerij, in het bijzonder de vrouwelijke burgerij. Er was daar een gevoel van vrijheid en openheid.

Maar hier was het garnizoen een gevangenis. Daar had je de stralingsvrije barakken en de gefiltreerde lucht vrij van radioactief stof. Daar had je de met lood geïmpregneerde kleding, koud en zwaar, die je niet zonder ernstig risico kon uitlaten. En als gevolg daarvan was van verbroedering met de bevolking (gesteld dat de wanhoop der eenzaamheid een soldaat naar het gezelschap van een Aarde-meisje zou drijven) geen sprake.

Wat bleef er dan over dan flink drinken, lang slapen en een langzaam gek worden?

Luitenant Claudy schudde zijn hoofd in een vergeefse poging om het helder te krijgen; hij geeuwde nog eens; ging overeind zitten en begon zijn schoenen aan te trekken. Hij keek op zijn horloge en besloot dat het nog geen tijd voor het avondeten was.

Toen sprong hij overeind met één schoen aan, waarbij hij er zich pijnlijk van bewust was, dat zijn haar nog ongekamd was, en salueerde.

De kolonel keek geringschattend om zich heen, maar zei er niets bepaalds over. In plaats daarvan deelde hij kortaf mede: 'Luitenant, er zijn berichten over oproer in de zakenwijk. U moet een ontsmettingsploeg naar het Dunham-warenhuis brengen en daar de leiding nemen. U moet zorgen dat al uw manschappen volkomen beschermd zijn tegen besmetting met stralingskoorts.'

'Stralingskoorts! 'riep de luitenant. 'Neem me niet kwalijk, kolonel, maar...'

'U zorgt dat u binnen een kwartier vertrekt,' zei de kolonel koeltjes.

Arvardan zag de kleine man het eerst, en verstijfde toen de ander hem achteloos begroette. 'Hé, directeur. Hé, lange. Zeg dat juffie daar, dat ze de kraan beter dicht kan draaien.'

Pola richtte zich met een ruk op; ze hield haar adem in. Automatisch leunde ze tegen de beschermende massa van Arvardan, die al even automatisch zijn beschermende arm om haar heen sloeg. Het kwam niet bij hem op dat dit de tweede maal was dat hij een meisje van de Aarde had aangeraakt.

Op felle toon zei hij: 'Wat wilt u?'

Het mannetje met de scherpe ogen stapte bescheiden tevoorschijn van achter een toonbank die hoog opgestapeld was met pakjes. Hij sprak op een manier die tegelijkertijd zowel indringerig als onbeschaamd was. 'Het is daarbuiten maar een nare boel,' zei hij, 'maar daar hoeft u zich niet over te bekommeren, juffrouw. Ik zal die man wel weer voor u naar het Instituut terug brengen.

'Welk Instituut?' vroeg Pola vol angst.

'Nou, doe nou maar niet zo,' zei de kleine man. 'Ik ben Natter, de man van het vruchtenstalletje tegenover het Instituut voor Kernonderzoek. Ik heb u daar hopen keren gezien.'

'Zeg eens,' zei Arvardan plotseling, 'wat heeft dit toch allemaal te betekenen?'

Natters kleine gestalte schudde van plezier. 'Ze denken dat deze kerel hier de stralingskoorts heeft...'

'De stralingkoorts?' zeiden Arvardan en Pola beiden tegelijk. Natter knikte. 'Zo is het. Twee chauffeurs hebben met hem gegeten en die hebben het verteld. Dat soort nieuws verspreidt zich gauw, weet u.'

'En zoekt de politie buiten alleen maar iemand die koorts heeft?' vroeg Pola.

'Precies.'

'En waarom is u eigenlijk niet bang voor de koorts?' vroeg Arvardan opeens. 'Ik veronderstel dat de vrees voor besmetting de autoriteiten er toe bracht de winkel te ontruimen.'

'Juist. De autoriteiten wachten buiten, omdat ze bang zijn om naar binnen te gaan. Ze wachten op de buitenlandse ontsmettingsploeg die hier komen moet.'

'En u bent niet bang voor de koorts, is het niet?'

'Waarom zou ik dat zijn? Deze vent heeft geen koorts. Ziet u maar naar hem. Waar zijn de zweren aan zijn mond? Hij heeft geen rode kleur. Zijn ogen staan goed. Ik weet hoe de koorts er uit ziet. Kom, juffrouw, we gaan hier nou maar vandaan.'

Maar Pola werd weer bang. 'Nee, neen. Dat kan niet. Hij is - hij is...' zij kon niet verder.

'Ik zou hem kunnen nemen,' zei Natter veelbetekenend. 'Geen gevraag en hij heeft ook geen registratiekaart nodig...'

Pola slaagde er niet in een lichte kreet te onderdrukken en Arvardan zei met kennelijke minachting: 'Wat maakt u zo belangrijk?'

Natter lachte schor. Hij sloeg zijn revers op. 'Koerier van het Genootschap der Oudsten. Niemand zal mij wat vragen.'

'En wat voor belang hebt u hierbij?'

'Geld! U zit in de rats en ik kan u helpen.. Dat weegt tegen mekaar op. Het is u, laten we zeggen honderd credits waard, en mij is het dat ook waard. Vijftig credits nu, en vijftig als ik hem aflever.'

Maar Pola fluisterde vol afgrijzen: 'U brengt hem naar de Oudsten.'

'Waarom zou ik? Die hebben niks aan hem, en mij is hij honderd credit waard. Als u wacht op de Vreemdelingen zijn ze in staat de vent te liquideren voordat ze ontdekken dat hij koortsvrij is. U kent de Vreemdelingen - het kan ze niet schelen of ze een Aardbewoner doden of niet. Feitelijk doden ze hem liever wel dan niet.'

'Neem de jongedame met u mee,' zei Arvardan.

Maar Natters kleine ogen keken heel scherp en sluw. 'Nee, niks daarvan, directeur. Ik neem wat je berekende risico noemt. Met één kom ik er door, maar met twee misschien niet. En als ik er maar één neem, dan neem ik die, die mij het meest waard is. Vindt u dat niet vanzelfsprekend?'

'En wat gebeurt er,' zei Arvardan, 'als ik je te grazen neem en je je benen uittrek? Wat dan?'

Natter kromp even ineen maar kreeg toch zijn stem terug en lachte gedwongen. 'Wel, dan bent u een sufferd. Ze krijgen u toch wel en dan nog wel voor moord... Zoals u wilt, directeur. Laat me los.'

Pola trok Arvardan bij zijn arm en zei: 'We moeten een kans wagen. Laat hem doen zoals hij zegt... U zult toch eerlijk tegen ons zijn, z-zult u, meneer Natter?'

Natter krulde zijn lippen. 'Uw grote vriend verrekte mij mijn arm. Niemand had hem dat gevraagd en ik heb niet met iemand op die mij zo aanpakt. Daar neem ik honderd credit extra voor. Dat maakt bij elkaar tweehonderd.'

'Mijn vader zal u betalen...'

'Honderd vooruit,' was zijn koppige antwoord.

'Maar ik heb geen honderd credits,' jammerde Pola. 'Dat is in orde, juffrouw,' zei Arvardan koel. 'Ik zal het betalen.'

Hij deed zijn portefeuille open en haalde er een paar bankbiljetten uit. Hij wierp ze Natter toe. 'Vooruit dan maar! '

'Ga met hem mee, Schwartz,' fluisterde Pola.

Schwartz deed dit zonder iets te zeggen en zonder zich er iets van aan te trekken. Hij zou op dat ogenblik even zo vrolijk naar de hel zijn gegaan.

Toen waren zij alleen en ze keken elkaar beteuterd aan. Het was misschien de eerste maal dat Pola Arvardan werkelijk had aangezien, en zij verbaasde zich toen zij zag dat hij lang en niet onknap, kalm en vol zelfvertrouwen was. Zij had hem tot nu toe aanvaard als iemand die haar zomaar zonder bijbedoelingen hielp, maar nu... Opeens voelde ze zich verlegen worden, en alle gebeurtenissen van de laatste twee uren verdrongen zich in een heftige hartklopping.

Ze kenden elkaars naam zelfs niet.

Ze glimlachte en zei: 'Ik ben Pola Shekt.'

Arvardan had haar glimlach nog niet eerder gezien en hij betrapte er zich op dat hij in dit verschijnsel belang stelde. Er kwam een gloed over haar gelaat, een straling. Hij kreeg het gevoel... Maar hij zette die gedachte ruw van zich af. Een Aarde-meisje!

Hij zei dus, misschien minder hartelijk dan hij bedoeld had: 'Mijn naam is Bel Arvardan.' Hij stak zijn gebronsde hand uit waarin haar kleine hand voor een ogenblik verdween.

'Ik moet u danken voor al uw hulp,' zei zij.

Arvardan wees dit met een schouderophalen af. 'Zullen we weggaan? Uw vriend is nu weg, en naar ik vertrouw in veiligheid.'

'Ik denk dat we wel een groot lawaai zouden hebben gehoord, als ze hem gegrepen hadden, gelooft u niet?' Haar ogen vroegen om bevestiging van haar hoop en hij weerstond de verleiding om zacht te zijn.

'Zullen we maar gaan?'

Zij verstijfde. 'Ja, waarom niet?' zei ze scherp.

Er weerklonk een sirenegehuil door de lucht, een schrille toon die van ver kwam, en de ogen van het meisje stonden wijd open terwijl zij haar uitgestrekte hand snel weer terugtrok.

'Wat is er nu aan de hand?' vroeg Arvardan.

'De Rijkstroepen.'

'Bent u voor hen dan ook bang?' Nu sprak de zelfbewuste niet-Aardbewoner Arvardan - de Sirische archeoloog. Vooroordeel of geen vooroordeel, men mocht er over redetwisten of er doekjes om winden, de nadering van de Rijkssoldaten betekende toch bezadigdheid en menselijkheid. Er was hier gelegenheid om minzaam te zijn en hij werd weer vriendelijker. 'Maak u niet bezorgd over de Vreemdelingen,' zei hij, terwijl hij tot haar peil afdaalde door hun term voor niet-Aardbewoners te gebruiken. 'Ik zal het wel met hen regelen, juffrouw Shekt.'.

Zij werd opeens bezorgd. 'O, nee,' zei zij, 'probeert u zo iets maar niet. Praat zelfs niet tegen ze. Doe maar wat ze zeggen, en kijk zelfs niet naar ze.'

Arvardans glimlach verbreedde zich.

De agenten zagen hen toen zij nog een eindje van de hoofdingang verwijderd waren en weken terug. Ze kwamen in een kleine open ruimte en een geheimzinnige stilte terecht. Het geloei van de legerwagens was bijna vlak bij.

Toen kwamen er gepantserde wagens het plein op en groepen soldaten met glazen kappen op hun hoofden sprongen er uit. De menigte verspreidde zich voor hen in paniek, in de vlucht geholpen door de korte kreten en stompen met de handvatten van de straalzwepen.

Luitenant Claudy, die voorop liep, naderde een Aardewacht bij de hoofdingang. 'Hé, zeg eens, wie heeft de koorts?'

Zijn gelaat was in het omsluitende glas dat zuivere lucht bevatte was verwrongen. Zijn stem klonk enigszins metalliek als gevolg van de radioversterking.

De wacht boog het hoofd met diepe eerbied. 'Als het Uw Edelachtbare behaagt, wij hebben de patiënt in de winkel geïsoleerd. De twee die bij de patiënt waren staan in de deuropening voor u.'

'Zo, staan ze daar? Goed! Laat ze daar blijven. Nu - allereerst wil ik dat deze bende hier vandaan gaat. Sergeant! Ontruim het plein! '

Luitenant Claudy tikte met het handvat van zijn straalzweep tegen zijn zware schoenen. 'Ben je er zeker van dat de zieke Aardman binnen is?'

'Hij is niet weggegaan, Uw Edelachtbare. Hij moet er nog zijn.' 'Nou, we zullen veronderstellen dat hij er is en er verder geen tijd aan verknoeien. Sergeant, ontsmet het gebouw.'

Een troep soldaten, hermetisch afgesloten van alle aanraking met de Aardse omgeving, drong het gebouw binnen. Een goed kwartier ging voorbij, voor de laatste soldaten weer buiten kwamen en de winkel weer in de donkere nacht gehuld lag. 'Verzegel de deuren! '

Nog enkele minuten en toen werden de blikken met ontsmettingsmiddelen die op verschillende plaatsen op iedere verdieping geplaatst waren door afstandsbediening geleegd. Dikke dampen rolden er uit, kronkelden langs de muren, kleefden aan iedere vierkante centimeter van de muur, en drongen door de lucht en in de verborgenste spleten. Geen protoplasma, van kiem tot mens, kon in hun aanwezigheid in leven blijven en een zeer nauwgezette naspoeling met chemicaliën zou later nodig zijn als neutralisatie.

Nu ging de luitenant naar Arvardan en Pola.

'Hoe heette hij?' Zijn stem was zelfs niet wreed, alleen maar absoluut onverschillig. Er was een Aardbewoner gedood, meende hij. Nu, hij had die dag ook een vlieg gedood. Dat waren er twee.

Hij kreeg geen antwoord, terwijl Pola haar hoofd gelaten boog en Arvardan nieuwsgierig toezag. De Rijksofficier hield zijn ogen niet van hen af. Hij gaf een afgemeten wenk. 'Onderzoek ze op besmetting.'

Een officier die het insigne van het Rijks Geneeskundig Corps droeg kwam naar hen toe en was niet zachtaardig in zijn onderzoek. Zijn gehandschoende handen drukten hard onder hun oksels en rukten aan hun mondhoeken om de binnenkant van hun wangen te onderzoeken.

'Geen infectie, Luitenant. Wanneer zij er vanmiddag aan hadden bloot gestaan zouden de kenmerken thans duidelijk zichtbaar zijn, als zij infectie hadden opgedaan.'

'Hmmm.' Luitenant Claudy schoof voorzichtig zijn glazen kap terug en genoot van de aanraking met de 'levende' lucht, al was het ook die van de Aarde. Hij stak het lompe glazen voorwerp onder zijn linkerarm en zei met ruwe stem: 'Je naam, Aardvrouwtje?'

De uitdrukking op zich zelf was zeer beledigend; de toon waarop die werd geuit maakte die nog schandaliger, maar Pola toonde geen teken van ergernis.

'Pola Shekt, meneer,' antwoordde zij fluisterend.

'Je papieren!'

Zij stak haar hand in het zakje van haar witte blouse en haalde er het roze papier uit.

Hij pakte het aan, sloeg het open bij het licht van zijn zaklantaarn en onderzocht het. Toen wierp hij het naar haar terug. Het viel dwarrelend op de grond en Pola bukte zich vlug om het op te rapen.

'Sta op,' beval de officier ongeduldig en schopte het document uit haar bereik. Pola trok met een bleek gelaat haar handen snel terug.

Arvardan fronste en besloot dat het nu tijd was om tussen beide te komen. 'Zeg hoor eens even,' zei hij.

De luitenant keerde zich bliksemsnel met opgetrokken lippen naar hem toe. 'Wat zei je daar, Aardmannetje?'

Pola stond meteen tussen hen beiden in: 'Neem me niet kwalijk, meneer, maar deze man heeft niets te maken met wat er vandaag gebeurd is. Ik heb hem nooit eerder gezien...'

De luitenant duwde haar ruw opzij en zeide: 'Ik zei, wat zei je daar, Aardmannetje?'

Arvardan weerstond zijn blik koelbloedig. 'Ik zei, hoor eens even. En ik was van plan u verder te zeggen, dat ik niet van de manier houd waarop u vrouwen behandelt en dat ik u de raad geef uw manieren te verbeteren.'

Hij was veel te verontwaardigd om het misverstand van de luitenant omtrent zijn planetaire afkomst op te helderen.

Luitenant Claudy lachte zonder enige humor. 'En waar ben jij opgevoed, Aardmannetje? Geloof je er niet in dat je meneer moet zeggen als je tegen iemand praat? Je kent je plaats niet, is 't wel? Het is al een hele tijd geleden sinds ik het genoegen had een aardige grote Aarde-bok manieren te leren. Hier, hoe is die...'

En snel, als de aanval van een slang, sloeg hij met zijn open handpalm op het gezicht van Arvardan, tweemaal achtereen. Arvardan stapte verrast achterwaarts en voelde toen zijn oren suizen. Zijn hand schoot uit om de uitgestoken arm die hem sloeg te grijpen. Hij zag het gezicht van de ander van verrassing vertrekken...

De spieren van zijn schouders bewogen zich soepel.

De luitenant viel op de grond met een hevige slag die de glazen bol in gruzelementen deed rollen. Hij bleef stil liggen en Arvardans flauwe lachje was wreed. Hij stofte zijn handen wat af. 'Is hier nog een bastaard die denkt dat hij trommel kan spelen op mijn gezicht?'

Maar de sergeant had zijn straalzweep opgeheven. Hij maakte contact en daar schoot een lichtende violette vonk te voorschijn en raakte de lange archeoloog.

Elke spier van Arvardan's lichaam verstijfde onder een ondragelijke pijn en langzaam zakte hij op zijn knieën. Daarop verloor hij totaal verlamd het bewustzijn.

Toen Arvardan uit zijn beneveling ontwaakte was het eerste dat hij merkte een welkome verkoelende verfrissing van zijn voorhoofd. Hij trachtte zijn ogen te openen en voelde zijn oogleden pijn doen alsof ze op roestige scharnieren draaiden. Hij liet ze dicht en met heel kleine rukjes (bij elke geringste spierbeweging voelde hij spelden door hem heen gaan) tilde hij zijn arm naar zijn gezicht.

Een zachte vochtige handdoek, die door een kleine hand werd vastgehouden...

Hij deed met moeite een oog open en verweerde zich tegen de mist...

'Pola,' zei hij.

Er klonk een lichte kreet van blijdschap. 'Ja, hoe voelt u zich?'

'Alsof ik dood ben,' steunde hij, 'maar zonder het voordeel van pijnverlies... Wat is er gebeurd?'

'We werden naar de militaire basis vervoerd. De kolonel is hier geweest. Ze hebben u gefouilleerd - en ik weet niet wat ze gaan doen, maar... Oh, meneer Arvardan, u had die luitenant nooit moeten slaan. Ik geloof, dat u zijn arm gebroken hebt.'

Een zwakke glimlach wrong zich op Arvardans gelaat. 'Best! Ik wou dat ik zijn ruggengraat gebroken had.' 'Maar verzet tegen een Rijksofficier - dat is een halsmisdaad.' Ze fluisterde vol afschuw.

'Werkelijk? Dat zullen we nog wel eens zien.'

'Sst... Ze komen terug.'

Arvardan sloot zijn ogen en ontspande zich wat. Pola's kreet klonk zwak en ver-weg in zijn oren, en toen hij de prik van de injectienaald voelde kon hij zijn spieren niet tot beweging brengen.

Toen voelde hij de verfrissing van de heerlijke verzachtende pijnloosheid door zijn aderen en zenuwen. Hij kon zijn armen weer uitstrekken en zijn rug bekwam langzaam van zijn verstijfde kromming, en trok recht. Hij sloeg zijn oogleden snel op en ging met een duw van zijn elleboog overeind zitten.

De kolonel keek bedachtzaam naar hem; Pola van haar kant met vrees, maar toch ook met blijdschap.

'Wel, Dr. Arvardan,' zei de kolonel, 'we schijnen vanavond in de stad een onplezierige verrassing te hebben gehad.'

Dr. Arvardan. Pola besefte opeens hoe weinig zij van hem wist, zelfs zijn beroep niet... Ze had nooit zo iets gevoeld als dit.

Arvardan lachte kort. 'Onplezierig, zegt u. Ik beschouw dat als een tamelijk ontoereikend bijvoeglijk naamwoord.'

'U heeft de arm gebroken van een officier van het Rijk, tijdens de uitvoering van zijn dienst.'

'Die officier sloeg mij eerst. Zijn dienst hield helemaal de noodzakelijkheid niet in om mij schandelijk te beledigen, zowel in woord als in daad. Door zo op te treden verspeelde hij elke aanspraak op een behandeling als officier en gentleman. Als een vrije burger van het Rijk, had ik elk recht mij over zulk een ongegeneerde, om niet te zeggen onwettige behandeling beledigd te voelen.

De kolonel schraapte zijn keel en scheen zijn woorden kwijt te zijn. Pola keek hen met wijd open en ongelovige ogen aan.

Tenslotte zei de kolonel op zoetsappige toon: 'Ik behoef u niet te zeggen dat ik het gehele incident ongelukkig vind. Blijkbaar zijn de pijn en de schande die er uit voort vloeiden naar beide kanten gelijk verdeeld. Het was waarschijnlijk het beste deze zaak te vergeten.'

Ze hadden de donkere garnizoensmuren achter zich gelaten. Het was een korte en zwijgende luchttaxirit van tien minuten geweest naar de stad, en nu stonden zij in de eenzame duisternis van het Instituut. Het was na middernacht.

'Ik geloof niet, dat ik het helemaal begrijp,' zei Pola. 'U moet wel een zeer belangrijk iemand zijn. Het is dom van mij dat ik uw naam niet ken. Ik kon me nooit voorstellen dat Vreemdelingen een Aardbewoner zo behandelen konden.'

Arvardan voelde zich, hoe het hem, gek genoeg, ook tegen de borst stuitte, gedwongen een einde aan de fictie te maken. 'Ik ben geen Aardbewoner, Pola. Ik ben een archeoloog uit de Sirius-sector.'

Zij keerde zich snel naar hem toe. Haar gelaat was bleek in het maanlicht. In de tijd dat je langzaam van één tot tien telt zei zij niets. 'Dan heeft u de soldaten getrotseerd omdat u ten slotte toch zeker van uw zaak was en u dit ook wist. En ik dacht... Ik had het moeten weten.'

Zij voelde zich bitter beledigd. 'Ik vraag u nederig excuus, meneer, als ik vandaag, zonder dat ik het wist, en wanneer ook, u met enige oneerbiedige familiariteit hebt beledigd...'

'Pola,' zei hij met boze stem, 'wat is er nu met je? Wat geeft het dat ik geen Aardbewoner ben? Waarom ben ik daardoor anders dan je vijf minuten geleden dacht?'

'U had het mij moeten zeggen, meneer.'

'Ik vraag je niet om mij 'meneer' te noemen. Doe niet net als die anderen, wil je?'

'Welke anderen, meneer? Die weerzinwekkende dieren die op Aarde wonen? ... Ik ben u honderd credits schuldig.'

'Vergeet dat maar,' zei Arvardan met afkeer.

'Ik kan dat bevel niet opvolgen'. Als u mij uw adres wilt geven zal ik u morgen een cheque voor dat bedrag sturen.'Arvardan zei plotseling ruw. 'Je bent me meer dan honderd credit schuldig.'

Pola beet op haar lip en zei op zachte toon: 'Het is het enige deel van mijn grote schuld, meneer, dat ik u kan terug betalen. Uw adres?'

'Het Paleis,' voegde hij haar over zijn schouder toe. Hij was verloren in de nacht.

En Pola kwam tot de ontdekking dat ze huilde!

Shekt kwam Pola tegen bij de deur van zijn kantoor.

'Hij is terug,' zei hij. 'Een kleine magere man bracht hem.'

'Best!' Zij sprak met moeite.

'Hij vroeg me twee honderd credits. Ik heb ze hem gegeven.'

'Hij had honderd moeten vragen, maar laat maar.'

Ze schoof langs haar vader heen. Op ernstige toon zei hij: 'Ik was verschrikkelijk bang. De opschudding in de buurt - ik durfde niets te vragen, ik had jou in gevaar kunnen brengen.'

'Het is in orde. Er is niets gebeurd... Laat mij vannacht hier slapen, Vader.'

Maar al haar moeheid kon haar toch de slaap niet doen vatten, want er was iets gebeurd. Zij had een man ontmoet, en die man was een Vreemdeling.

Maar zij had zijn adres. Zij had zijn adres.

10. Interpretatie van de gebeurtenissen

Zij vormden een volledig contrast, die twee Aardbewoners - de ene met de grootste schijn van macht op Aarde, en de andere met de grootste werkelijke macht.

De Eerste Minister was de belangrijkste Aardbewoner op Aarde, de erkende heerser van de planeet bij direct en welomschreven besluit van de Keizer der gehele Melkweg - maar natuurlijk onderworpen aan de bevelen van de Procurator van de Keizer. Zijn Secretaris scheen helemaal niets te zijn, eigenlijk - alleen een lid van het Genootschap der Oudsten, theoretisch aangewezen door de Eerste Minister om te zorgen voor bepaalde niet omschreven ondergeschikte zaken, en die, theoretisch gesproken, naar diens goeddunken ontslagen kon worden.

De Eerste Minister was over de gehele Aarde bekend en men beschouwde hem als de hoogste rechter in zaken die de wet betroffen. De Secretaris evenwel was aan niemand bekend, zelfs niet met name, behalve aan het Genootschap der Oudsten en natuurlijk aan de Eerste Minister zelf.

De Eerste Minister kon goed speechen en hield vele redevoeringen tot het volk, redevoeringen van zeer gevoelige inhoud en een overvloed van sentiment. Hij had blond haar, dat hij lang droeg en een keurig en patricisch voorkomen. De Secretaris had een stompe neus en een zuur gezicht. Hij verkoos een kort woord boven een lang, een grauw boven een woord, en een stilzwijgen boven een grauw - tenminste in het publiek. De Eerste Minister had natuurlijk de schijn van macht; de Secretaris had die in werkelijkheid. En in de besloten omgeving van het kabinet van de Eerste Minister was die omstandigheid duidelijk genoeg. Want de Eerste Minister was kregelig omdat hij niet begreep wat er aan de hand was, terwijl de Secretaris koel en onverschillig deed.

'Wat ik niet begrijp,' zei de Eerste Minister, 'is wat al die rapporten die je me brengt met elkaar te maken hebben. Rapporten en nog eens rapporten! ' Hij hief een arm boven zijn hoofd en sloeg venijnig naar een denkbeeldige hoop papieren. 'Ik heb er geen tijd voor.'

'Juist,' zei de Secretaris koel. 'Daarom heeft u mij ook in dienst genomen. Ik lees ze, ik verwerk ze, en ik geef ze door.'

'Nu dan, waarde Balkis, waar gaat het over? Vlug wat, daar dit toch kwesties van minder belang zijn.'

'Van minder belang? Uwe Excellentie zal nog eens beroerd uitkomen als uw oordeel niet wat scherper wordt... Laat ons eens zien wat deze rapporten betekenen, en dan zal ik u vragen of u ze nog als van minder belang beschouwt. Allereerst hebben we hier het oorspronkelijke rapport van een ondergeschikte van Shekt, dat nu zeven dagen oud is; en dit bracht mij het eerst op het spoor.'

'Wat voor spoor?'

Balkis glimlachte enigszins bitter. 'Mag ik Uwe Excellentie aan zekere belangrijke plannen herinneren die hier op Aarde al verscheidene jaren gekoesterd worden.'

'Stt.' De Eerste Minister kon, terwijl hij plotseling zijn besef van waardigheid verloor, niet nalaten snel om zich heen te zien.

'Uwe Excellentie, niet zenuwachtigheid maar zelfvertrouwen zullen het ons doen winnen... Het is u verder bekend dat het succes van dit plan afhangt van het oordeelkundig gebruik van dat speelgoedje van Shekt, de Combinator. Tot nu toe is die, ten minste voor zover we weten, alleen onder onze leiding voor bepaalde doeleinden gebruikt. Maar nu heeft Shekt zonder ons te waarschuwen, met volkomen overtreding van onze bevelen, die Combinator op een onbekende man geprobeerd.'

'Dit is een eenvoudige zaak,' zei de Eerste Minister. 'Straf Shekt, neem die behandelde man in verzekerde bewaring en daar is de zaak mee uit.'

'Nee, nee. U is veel te rechtuit, Uwe Excellentie. U ziet over het hoofd waar het om gaat. Het gaat er niet om wat Shekt heeft gedaan, maar waarom hij zo gedaan heeft. Bedenk dat er een aantal toevallige gebeurtenissen in deze zaak zijn, een aanmerkelijke reeks van ondergeschikte toevalligheden. De Procurator van de Aarde had Shekt op diezelfde dag bezocht, en Shekt zelf berichtte ons op loyale en geloofwaardige wijze alles wat er tussen hen beiden besproken was. Ennius wilde de Combinator voor Rijksgebruik hebben. Naar het schijnt beloofde hij belangrijke steun en vriendelijke bijstand van de kant van de Keizer.'

'Hm,' zei de Eerste Minister.

'U vindt dat wel aardig? Zulk een overeenkomst schijnt aantrekkelijk vergeleken bij de gevaren die aan onze huidige koers verbonden zijn? ... Herinnert u zich de beloften van voedselverstrekking gedurende die hongersnood van vijf jaren geleden? Herinnert u zich die? Omdat wij Rijkscredits tekort kwamen werden ons de verschepingen geweigerd, en aardse producten zouden niet worden geaccepteerd, omdat ze radioactief besmet waren. Kwam er een vrije voedselbijdrage, zoals in uitzicht gesteld was? Kwam er zelfs maar een lening? Honderdduizend mensen stierven van de honger. Vertrouw toch niet op beloften van de Vreemdelingen. 'Maar dat doet er nu niet toe. Wat van belang is, is dat Shekt een groot vertoon van loyaliteit maakte. Wij zouden zeker nooit meer aan hem kunnen twijfelen. Met volkomen zekerheid zouden we hem nooit op dezelfde dag van verraad kunnen verdenken. Maar toch gebeurde dat.'

'Je bedoelt wat dit onwettige experiment betreft, Balkis?'

'Ja, Uwe Excellentie. Wie was die behandelde man? Wij hebben foto's van hem en, dank zij de hulp van de assistent van Shekt, ook netvliespatronen. Een onderzoek bij de Planetaire Registratie bracht geen gegevens aan het licht. De conclusie waartoe we dus moeten komen is dat hij geen Aardbewoner maar een Vreemdeling is. Bovendien moet Shekt er van geweten hebben, daar een registratiekaart niet kan worden vervalst of overgedragen, wanneer deze nagegaan wordt aan de hand van de netvliespatronen. De onveranderlijke feiten leiden ons dus op eenvoudige manier tot de conclusie dat Shekt bewust de Combinator heeft toegepast op een Vreemdeling. En waarom?...

'Het antwoord daarop kan verbijsterend eenvoudig zijn. Shekt is geen ideaal werktuig voor ons plan. In zijn jeugd was hij een Assimilationist; eens was hij zelfs kandidaat bij de verkiezingen voor de Raad van Washenn, met als programmapunt de verzoening met het Rijk. Hij werd verslagen, tussen twee haakjes.'

'Dat wist ik niet,' onderbrak de Eerste Minister.

'Dat hij verslagen was?'

'Nee, dat hij kandidaat was. Waarom heeft men mij dat niet medegedeeld? Shekt is een zeer gevaarlijk man in de positie die hij nu inneemt.'

Balkis lachte zachtjes en welwillend. 'Shekt vond die Combinator uit en is nog altijd de enige man die werkelijk ervaren is in de bediening daarvan. Hij is steeds bewaakt en zal nu nog zorgvuldiger dan ooit bewaakt worden. Vergeet niet dat een verrader in onze rijen, als die ons bekend is, de vijand meer kwaad kan doen dan een loyaal man ons goed kan doen.

'Laat ons nu verder gaan om de feiten te bezien. Shekt heeft een buitenlander met de Combinator behandeld. Waarom? Er is maar één reden waarom de Combinator mogelijkerwijze kan worden gebruikt - om een geest te verbeteren. En waarom? Omdat alleen op die manier de geesten van onze geleerden, die reeds door Combinatorbehandeling zijn verbeterd, kunnen worden overtroffen. Wel? Dat betekent dat het Rijk tenminste een flauw vermoeden heeft van wat er op Aarde omgaat. Is dat van minder belang, Uwe Excellentie?'

Verspreide zweetdruppeltjes vertoonden zich op het voorhoofd van de Eerste Minister.

'Denk je dat werkelijk?'

'De feiten vormen een legkaart die maar op één manier kan gelegd worden. De buitenlander die zo behandeld werd, was een man van onopvallend, ja zelfs minderwaardig voorkomen. Een goede zet, want een kale, dikke, oude kerel kan toch nog wel de meest bekwame spion van het Rijk zijn. O ja, zeker. Wie kon er anders zulk een zending worden toevertrouwd als zo iemand? ... Maar we hebben die vreemdeling, wiens alias, tussen twee haakjes, Schwartz is, zo ver we kunnen gevolgd. Bekijken we die tweede stapel rapporten eens.'

De Eerste Minister wierp er een blik op. 'Deze, betreffende Bel Arvardan?'

'Dr. Bel Arvardan,' beaamde Balkis, 'een uitstekend archeoloog van de vermaarde Sirius-sector, die werelden van dappere en ridderlijke kwezelaars.' Hij spuwde deze laatste woorden er uit. Verder gaande zei hij: 'Nu, dat doet er niet toe. In elk geval hebben we hier een zonderling spiegelbeeld van Schwartz, het vormt een bijna poëtisch contrast. Hij is niet onbekend, maar integendeel, een beroemd figuur. Hij is geen heimelijke indringer, maar iemand die op de vloedgolf van de publiciteit aan komt drijven. Wij zijn tegen hem gewaarschuwd, niet door een obscuur technicus, maar door de Procurator van de Aarde zelf.'

'Denk je dat er verband tussen beiden is, Balkis?'

'Uwe Excellentie kan er op rekenen, dat de mogelijkheid bestaat dat de ene is bestemd om onze aandacht af te leiden van de ander. Of anders gezegd, daar de regerende klasse van het Rijk in het intrigeren ervaring genoeg heeft, hebben wij hier een voorbeeld van twee methoden van camouflage. In het geval van Schwartz zijn de lichten gedoofd. In geen van beide gevallen is het de bedoeling dat we iets zien... Kom aan, waarvoor waarschuwde Ennius ons ten opzichte van Arvardan?'

De Eerste Minister weef nadenkend langs zijn neus. 'Hij zei, dat Arvardan onder bescherming van het Rijk op een archeologische expeditie was en dat hij de verboden landstreken wilde betreden voor wetenschappelijke doeleinden. Heiligschennis, zo zei hij, lag niet in de bedoeling en als we hem op een zachte manier konden tegenhouden, zou hij ons optreden bij de Rijksraad steunen. Zo iets was het ongeveer.'

'Nu, dan zullen we Arvardan nauwlettend gadeslaan, maar met welk doel. Wel, om er op te letten dat hij geen onwettig bezoek brengt aan de verboden landstreken. Hier is nu het hoofd van een archeologische expeditie, zonder mensen, schepen of toerusting. Hier is een Vreemdeling, die niet in Everest blijft, waar hij thuis hoort, maar die over de Aarde rondreist met een bepaalde reden - en eerst naar Chica gaat. En hoe is onze aandacht van al die zeer merkwaardige en verdachte omstandigheden afgeleid? Wel, door ons aan te sporen zorgvuldig aandacht te schenken aan iets dat van geen belang is.

'Maar bedenk, Excellentie, dat Schwartz zes dagen lang in het Instituut voor Kernonderzoek verborgen was gehouden. En toen ontsnapte hij. Is dat niet vreemd? De deur was opeens niet gesloten. De gang was opeens niet bewaakt. Wat een wonderlijke onachtzaamheid. En op welke dag ontsnapte hij? Wel, op dezelfde dag waarop Arvardan in Chica kwam. Een tweede bijzondere samenloop van omstandigheden.'

'Denk je dan...' zei de Eerste Minister gespannen.

'Ik denk dat Schwartz de buitenlandse agent op Aarde is, dat Shekt de verbindingsman is met de Assimilationistische verraders onder ons, en dat Arvardan de verbindingsman met het Rijk is. Let op de handigheid waarmee de ontmoeting tussen Schwartz en Arvardan was voorbereid. Schwartz lieten ze ontsnappen en na een geschikt tijdverloop gaat zijn verpleegster - Shekts dochter, door een niet al te verrassende bijkomende toevalligheid - hem achterna. Als er iets met hun haarfijn opgemaakt tijdschema was misgegaan, is het duidelijk dat ze hem wel opeens gevonden zouden hebben; dat hij een arme, zieke patiënt zou zijn geworden in de ogen van mogelijke nieuwsgierigen; dat hij veilig zou zijn teruggebracht om later de poging te herhalen. Inderdaad werd aan twee overnieuwsgierige chauffeurs verteld, dat hij een zieke was, en dat heeft hen niet zonder ironie - juist in de val gelokt.

'Nu moet u goed volgen. Schwartz en Arvardan ontmoeten elkaar eerst in de cafetaria. Zij zijn zich schijnbaar niet bewust van elkanders bestaan. Het is een eerste ontmoeting, die eenvoudig bestemd is om te laten zien dat alles tot dusver goed is gegaan en dat nu de volgende stap zal kunnen worden gedaan... Ze onderschatten ons tenminste niet, en dat geeft voldoening.

'Dan gaat Schwartz weg; enige minuten later gaat Arvardan weg en het meisje van Shekt ontmoet hem. Het is timen met een stopwatch. Samen gaan ze, na een kleine scene te hebben opgevoerd ten gerieve van de vermelde chauffeurs, naar het Dunham-warenhuis, en nu zijn ze alle drie bij elkaar. Waar zouden ze anders kunnen zijn dan in een warenhuis? Het is een ideale ontmoetingsgelegenheid. Het waarborgt geheimhouding die een hol in de bergen niet kan vervangen. Het is te open om verdenking op te wekken. Te druk bezocht om te worden gevolgd. Prachtig, prachtig... Ik geef mijn tegenstander alle eer.'

De Eerste Minister draaide in zijn stoel heen en weer. 'Als onze tegenstander te veel eer verdient, zal hij het nog winnen.'

'Onmogelijk. Hij is al verslagen. En wat dat betreft moeten we de eer geven aan die uitstekende Natter.'

'Wie is die Natter?'

'Een onbetekenend agent die hierna tot het alleruiterste moet worden gebruikt. Zijn optreden gisteren kon niet beter zijn geweest. Zijn opdracht op lange termijn was Shekt te bewaken. Voor dat doel houdt hij tegenover het Instituut een fruitkraampje. Gedurende de afgelopen week was hij in het bijzonder aangewezen om de ontwikkeling van de affaire Schwarz te volgen.

'Hij was aanwezig toen de man, die hij kende door foto's en door een vluchtige blik op het moment dat hij voor het eerst naar het Instituut werd gebracht, ontsnapte. Hij lette op iedere beweging, terwijl hij zelf onopgemerkt bleef, en het is zijn rapport dat ons de details van de gebeurtenissen van gisteren geeft. Met een ongelofelijke intuïtie besloot hij dat het hele plan van de ontsnapping diende om een ontmoeting met Arvardan te arrangeren. Daar hij helemaal alleen was voelde hij zichzelf niet in staat om van die ontmoeting gebruik te maken, en besloot dus om die te voorkomen. De chauffeurs aan wie het meisje Shekt had gezegd, dat Schwartz ziek was, dachten aan stralingskoorts. Natter exploiteerde dat met de snelheid van een genie. Zodra hij de ontmoeting in het warenhuis opmerkte, rapporteerde hij het koortsgeval en de plaatselijke autoriteiten van Chica waren, de Aarde zij geprezen, intelligent genoeg om snel hun medewerking te geven.

'Het warenhuis werd ontruimd en de camouflage waarop zij rekenden om hun gesprek verborgen te houden werd verijdeld. Ze waren alleen en zeer in het oog vallend daar in die winkel. Natter ging verder. Hij ging naar ze toe en overreedde hen hem Schwartz naar het Instituut terug te laten brengen. Zij stemden er in toe. Wat konden zij ook anders? ... En zo eindigde die dag zonder dat er een enkel woord tussen Arvardan en Schwartz gewisseld was.

'Maar Natter ging nog verder. Hij waarschuwde het Rijksgarnizoen en dat is boven alle lof verheven. Dit stelde Arvardan voor een situatie waarop hij onmogelijk kon hebben gerekend. Hij moest of zijn buitenlanderschap bekend maken en zijn bruikbaarheid vernietigen die er blijkbaar op berekend was dat hij zich op Aarde gedroeg alsof hij een Aardbewoner was, of hij moest het feit geheim houden en zichzelf blootstellen aan wat voor onaangenaamheden ook die daar uit konden voortvloeien. Hij koos het meer heroïsche alternatief en brak zelfs in hartstocht voor realisme de arm van een Rijksofficier. Dat moet ten minste in zijn voordeel aangemerkt worden.

'Het is van grote betekenis dat zijn handelingen waren zoals ze waren. Waarom zou hij, een Vreemdeling, zich ter wille van een Aardmeisje bloot stellen aan de straalzweep, als de zaak die op het spel stond niet zo buitengewoon belangrijk was? '

De Eerste Minister had beide vuisten op het bureau voor zich gelegd. Hij keek woest voor zich heen; de lange zachte lijnen van zijn gelaat trokken zich in angst samen. 'Het is aardig, Balkis, dat je van zulke povere details het spinnenweb weet te construeren. Je hebt het met bekwaamheid gedaan, en ik voel dat het is zoals je zegt. De logica biedt ons geen ander alternatief... Maar het betekent dat zij al te ver gevorderd zijn, Balkis. Zij zijn al te ver... En zij zullen deze keer geen genade kennen.'

Balkis haalde zijn schouders op. 'Ze kunnen niet te ver zijn, want, in geval van een dergelijk potentieel vernietigingsgevaar voor het gehele Rijk zouden zij al lang toegeslagen hebben... En hun tijd schiet op. Arvardan moet nog altijd een ontmoeting hebben met Schwartz als er nog iets tot stand moet worden gebracht. Ik kan u dus wel zeggen wat er nog gebeuren zal.'

'Schwartz moet nu worden weggezonden en we moeten de gebeurtenissen wat kalmer dan nu doen verlopen.'

'Maar waar zal hij heengezonden worden?'

'Dat weten we ook. Schwartz werd door een man, blijkbaar een boer, naar het Instituut gebracht. Zowel de assistent van Shekt als Natter hebben ons beschrijvingen van hem doen toekomen. We doorliepen de registratie-gegevens van iedere boer binnen een omtrek van zestig mijlen van Chica, en Natter identificeerde een zekere Arbin Maren als de man. De technicus bevestigde die conclusie onafhankelijk van hem. Wij hebben een rustig onderzoek naar die man ingesteld en het schijnt dat hij zijn schoonvader, een hulpeloze verlamde die de Zestig ontduikt, ondersteunt.'

De Eerste Minister sloeg op de tafel. 'Zulke gevallen komen te veel voor, Balkis. De wetten moeten streng gehandhaafd...'

'Dat is nu niet aan de orde, Uwe Excellentie. Wat belangrijk is, is het feit dat we die boer kunnen chanteren, daar hij de wet overtreedt.'

'Oh...'

'Shekt en zijn buitenlandse bondgenoten hebben juist voor zulk een geval iemand nodig - dat wil zeggen, waar Schwartz voor een langere periode veiliger verborgen kan zijn dan dit in het Instituut mogelijk is. Deze boer die waarschijnlijk hulpeloos en onschuldig is, is voor ons doel volmaakt geschikt. Hij zal worden bewaakt, Schwartz zal geen ogenblik uit onze ogen zijn... Er zal nu eventueel een andere ontmoeting tussen hem en Arvardan moeten worden gearrangeerd en dan zullen wij onze voorbereidingen getroffen hebben. Begrijp u nu alles?'

'Ja.'

'De Aarde zij geprezen. Ik ga u nu verlaten,' en met een sardonische glimlach voegde hij er aan toe: 'Met uw toestemming natuurlijk.'

De Eerste Minister, die helemaal niet op dit sarcasme lette, maakte een afwijzend handgebaar.

Op weg naar zijn eigen kleine kantoortje was de Secretaris alleen, en als hij alleen was ontsnapten zijn gedachten somtijds aan zijn sterke beheersing en speelden hun spel in de geheime schuilplaats van zijn geest.

Ze hielden zich heel weinig bezig met Dr. Shekt, Schwartz, Arvardan - het minst van alles met de Eerste Minister. In plaats daarvan stond het beeld van een planeet, Trantor - van wiens reusachtige, planeet-omvattende hoofdstad uit, de gehele Melkweg werd geregeerd. En daar was het beeld van een paleis welks spitsen en bogen hij in werkelijkheid nooit gezien had; die geen andere Aardbewoner ooit gezien had. Zijn gedachten gingen naar die onzichtbare lijnen van macht en roem die van zon tot zon zwierden als samenbindende koorden en kabels naar dat centrale paleis en die verhevenheid, de Keizer, die toch ook maar een gewoon mens was.

Zijn geest hield die gedachte vast - de gedachte aan die macht die op zichzelf gedurende het leven goddelijkheid schenken kon, geconcentreerd in een die slechts een mens was.

Slechts een mens! Zoals hij zelf!

Hij kon...

11. De geest die veranderde

De komst van de verandering stond Joseph Schwartz schemerig voor de geest. In de absolute rust van de nacht - hoeveel rustiger waren de nachten nu; waren ze wel ooit vol gerucht en levendig en schallend van het leven der nijvere miljoenen? - in die nieuwe rust trachtte hij dikwijls tot dat moment terug te komen. Hij zou hebben willen zeggen dat hier, hier het moment was.

Eerst was er die schokkende dag vol vrees toen hij alleen stond in een vreemde wereld - een dag nu zo nevelachtig in zijn geest als de herinnering aan Chica zelf. Daar was die reis naar Chica, en het vreemde, verwarde einde daarvan. Dikwijls dacht hij daaraan.

Hij was op de dag na zijn mislukte ontsnapping uit Chica vertrokken en nu bracht hij zijn dagen rustig door.

Grew zat er weer in zijn rolstoel, en herhaalde woorden en wees dingen aan, of maakte bewegingen net als het meisje, Pola, vóór hem had gedaan. Totdat op zekere dag Grew ophield met nonsens te spreken en Engels begon te praten. Of nee, hijzelf - hij, Joseph Schwartz - was opgehouden Engels te praten en was begonnen onzin te praten. Behalve dan dat het geen onzin meer was.

Het was zo gemakkelijk. In vier dagen leerde hij lezen. Hij was over zich zelf verwonderd. Hij had eens een buitengewoon sterk geheugen gehad, in Chicago, of het scheen hem dat hij het had gehad. Maar tot zulke krachttoeren was hij niet in staat geweest. Toch scheen Grew er zich niet over te verwonderen.

Schwartz gaf het op.

Toen de herfst als goud was geworden werden de dingen hem weer duidelijk, en werkte hij buiten op het veld. Het was verbazend hoe hij het allemaal deed. Daar was het weer - hij maakte nooit een fout. Er waren ingewikkelde machines die hij na een enkele verklaring zonder moeite bedienen kon.

Hij wachtte op het koude weer, maar dat kwam nooit. De winter werd besteed aan het opruimen van struikgewas, mesten en het op allerlei manieren gereed maken van de grond voor de voorjaarsgewassen.

Hij ondervroeg Grew en trachtte hem uit te leggen wat sneeuw was, maar de oude man staarde hem alleen maar aan en zei: 'Bevroren water dat net als regen valt, hé? Oh. Het woord daarvoor is sneeuw! Ik heb gehoord dat het dat op andere planeten doet, maar niet op Aarde.'

Schwartz lette sindsdien op de temperatuur en ontdekte dat die nauwelijks wisselde van dag op dag - en toch werden de dagen korter - wat je zou verwachten in noordelijker streken, laten we zeggen zo noordelijk als Chicago. Hij vroeg zich af of hij wel op Aarde was.

Hij trachtte enkele van Grews boekfilms te lezen, maar gaf het op. Mensen waren nog altijd mensen, maar de kleinigheden van het dagelijks leven, die je verondersteld werd te kennen, de historische en sociologische toespelingen hadden hem niets te zeggen en dreven hem terug.

De verwarringen hielden aan. De gelijkmatig warme regens, de ruwe bevelen die hij kreeg om buiten bepaalde gebieden te blijven. Daar had je bijvoorbeeld die avond toen hij eindelijk geïnteresseerd was geworden in de lichtende horizon, de blauwe goed in het zuiden....

Hij was na het avondeten weggeslopen en toen hij nog geen mijl had afgelegd kwam het bijna geruisloze gegons van de tweewieler achter hem aan en Arbins boze geschreeuw klonk in de avondlucht. Hij was stil blijven staan en toen mee terug genomen.

Arbin had voor hem heen en weer gelopen en gezegd: 'Je moet van alles wat 's nachts schijnt vandaan blijven.'

Schwartz had hem vriendelijk gevraagd: 'Waarom?'

En het antwoord luidde bijtend scherp: 'Omdat het verboden is.' Een lange pauze. Toen zei hij: 'Weet je werkelijk niet wat het daar is, Schwartz?'

Schwartz spreidde zijn handen uit.

'Waar kom je vandaan?' vroeg Arbin. 'Ben je een - Vreemdeling?'

'Wat is een Vreemdeling?'

Toen had Arbin zijn schouders opgehaald en hem alleen gelaten. Maar die avond had een grote betekenis voor Schwartz gehad, want gedurende die korte wandeling van een mijl naar dat schijnsel was die vreemdheid in zijn geest uitgegroeid tot het 'gedachte contact'. Zo noemde hij het en zijn beschrijving had dit toen of daarna het beste benaderd.

Hij was alleen geweest in het donkerende purper. Zijn eigen voetstappen op het elastische plaveisel waren gedempt. Hij had niemand gezien of gehoord. Hij had niets aangeraakt.

Dat niet precies... Het was iets geweest als een aanraking, maar niet ergens op zijn lichaam. Het was in zijn geest... Niet precies een aanraking, maar de aanwezigheid - een iets als een fluwelen prikkeling.

Toen waren er twee aanrakingen geweest, van elkaar gescheiden, apart. En de tweede - hoe kon hij ze uit elkaar houden? - was luider geworden (nee, dat was niet het goede woord); hij was duidelijker, meer uitgesproken geworden.

En toen wist hij dat het Arbin was. Hij wist het op zijn minst vijf minuten voordat hij het geluid van de tweewieler vernam, tien minuten voordat hij Arbin zag.

Daarna kwam het weer en nog eens weer met toenemende frequentie.

Het begon tot hem door te dringen dat hij het altijd wist wanneer Arbin, Loa, of Grew op een vijftig meter afstand van hem waren, zelfs wanneer hij alle reden had het tegenovergestelde te veronderstellen. Het was een moeilijk ding om zo maar te aanvaarden, en toch begon het zo gewoon te lijken.

Hij nam er de proef mee en bemerkte dat hij precies wist waar ieder van hen, op welke tijd ook was. Hij kon ze van elkander onderscheiden, want het 'Gedachte-Contact' verschilde van persoon tot persoon. Hij had nooit de moed het de anderen te zeggen.

Soms vroeg hij zich af wat dat eerste 'Gedachte-Contact' op de weg naar dat schijnsel geweest was. Het was noch Arbin, Loa of Grew geweest. Och, wat maakte het eigenlijk voor verschil?

Later deed het dat. Hij kwam weer dat contact tegen, precies hetzelfde, toen hij op een avond het vee naar binnen bracht. Hij ging naar Arbin en zei:

'Wat is er toch met dat stuk bos voorbij de zuidelijke heuvels, Arbin?'

'Daar is niets mee,' was het norse antwoord. 'Het is Ministerland.'

'Wat is dat?'

Arbin scheen geërgerd. 'Dat is van geen belang voor jou, wel? Ze noemen het Ministerland omdat het eigendom is van de Eerste Minister.'

'Waarom is het niet bebouwd?'

'Daar is het niet voor bestemd.' Arbin's stem klonk geërgerd. 'Het was in vroeger tijden een groot centrum. Het is zeer heilig en mag niet verstoord worden. Kijk eens, Schwartz, als jij hier wil blijven, bedwing dan je nieuwsgierigheid en hou je aan je werk.

'Maar als het zo heilig is, dan kan er toch niemand wonen?'

'Precies. Je hebt gelijk.'

'Ben je daar zeker van?'

'Daar ben ik zeker van... En jij mag niet op verboden terrein gaan. Dat zou je einde betekenen.'

'Ik zal het niet doen.'

Schwartz wandelde weg, zich verbazend en vreemd te moede. Van die bosgrond kwam dat Gedachte-Contact, zeer sterk en er was bij die gewaarwording nog iets gekomen. Het was een onvriendelijk Contact, een dreigend Contact.

Waarom? Waarom?

En toch durfde hij er niet over te spreken. Ze zouden hem niet geloofd hebben, en er zou iets onaangenaams het gevolg van zijn. Dat wist hij ook. Hij wist eigenlijk te veel.

Hij voelde zich deze dagen ook jonger. Niet zo zeer in fysieke zin. Zijn buik was minder dik en hij was breder in de schouders. Zijn spieren waren harder en veerkrachtiger en zijn spijsvertering was beter. Dat was het gevolg van het werk in de open lucht. Maar er was iets anders waar hij zich voornamelijk bewust van was. Het was zijn manier van denken.

Oude mensen zijn geneigd te vergeten hoe ze dachten in hun jeugd; zij zijn de vlugheid van hun geestelijk elan en de durf van hun jeugdige intuïtie, de vlugheid van hun frisse kijk, vergeten. Zij raken gewend zich ernstig in allerlei redenaties te verdiepen en daar dit ruimschoots gecompenseerd wordt door grote ervaring, denken oude mensen dat zij wijzer zijn dan jonge.

Maar voor Schwartz bleef de ervaring - en tot zijn grote vreugde ontdekte hij dat hij de dingen op slag begrijpen kon - dat hij er langzamerhand in slaagde Arbins uiteenzettingen die hij eerst gevolgd had, nu te verwachten én ze vóór te zijn. Het resultaat was, dat hij zich op een subtieler wijze gezond voelde dan die ooit te danken zou kunnen zijn aan een prima lichamelijke conditie.

Twee maanden verstreken, en het kwam allemaal aan de dag naar aanleiding van een spel schaak met Grew in het prieel.

Het schaakspel was in ieder geval niet veranderd, behalve dan de namen van de stukken. Het was zoals hij het zich herinnerde en daarom deed hij het steeds met genoegen. In dit opzicht tenminste bedroog zijn slechte geheugen hem niet.

Schwartz kende amper de bewegingen van de stukken toen hij begon, zodat hij bij de eerste spelen voortdurend verloor. Maar dat was anders geworden en de verloren spelen werden steeds zeldzamer. Van lieverlede was Grew langzamer en voorzichtiger geworden, hij was zijn pijp gaan roken tot de as begon te gloeien gedurende de tijden tussen de zetten, en hij was ten slotte teruggevallen tot regelmatig verliezen, hetgeen hem nog slechts protesterende klachten ontlokte.

Grew speelde met wit en zijn pion stond al op e4.

'Vooruit,' drong hij gemelijk aan. Zijn tanden omklemden zijn pijp en zijn ogen keken al gespannen naar het bord.

Schwartz ging zitten in de toenemende schemering en zuchtte. Het werd werkelijk niet meer interessant naarmate hij meer en meer de zetten van Grew begon te 'zien' voordat hij ze deed. Het leek wel alsof Grew een matglazen venster in zijn hoofd had zitten. En het feit dat hij zelf, bijna instinctief, het juiste verloop dat het schaakspel nemen moest, wist, hoorde gewoon bij de rest van zijn probleem.

Zij gebruikten een 'nachtbord', dat in het donker gloeide met een blauw en oranje geruit schijnsel. De stukken, bij zonlicht gewone plompe beeldjes van roodachtige klei, veranderden bij avond. De ene helft lichtte op in een roomachtig wit, dat ze op koud en doorschijnend porselein deed lijken, terwijl de andere fonkelden in rode glinstering.

De lichtgevende stukken schoven unheimisch uit eigen beweging over het bord, daar de grijpende vingers zich in het donker verloren.

Schwartz was angstig. Al zou hij krankzinnig blijken, hij moest het weten. Kortaf zei hij: 'Waar ben ik?'

Midden in een weloverwogen zet van zijn damepaard naar c3, keek Grew op en zei: 'Wat?'

Schwartz wist het woord voor 'land', of 'natie' niet. 'Wat voor wereld is dit?' zei hij en schoof zijn loper naar e7.

'De Aarde,' was het korte antwoord, en Grew rokeerde met grote nadruk.

Dat was een volkomen onbevredigend antwoord. Het woord dat Grew had gebruikt vertaalde Schwartz in zijn gedachte als 'Aarde'. Maar wat was 'Aarde'? Elke planeet is Aarde voor hen die er wonen.

Schwartz vroeg, zo rustig en gewoon hij maar kon: 'Wat voor jaar hebben we?' Hij rokeerde.

Grew hield even op. Hij scheen van zijn stuk gebracht. 'Waar zit je vandaag toch altijd maar over te zeuren? Wil je niet meer spelen? Als het je gelukkig kan maken, we zijn in 827.' Sarcastisch voegde hij er aan toe: 'M.T.'. Fronsend keek hij naar het bord en driftig verzette hij zijn paard naar waar het zijn eerste aanval kon doen.

Schwartz ontweek snel. De schermutseling was in ernst aan de gang. Grews paard pakte de vijandelijke loper, die naar boven in een bad van rood licht sprong om met een scherpe tik in de doos te worden geworpen waar hij als een begraven soldaat tot het volgende spel mocht blijven liggen. Daarop kwam er een andere pauze, en Schwartz vroeg vriendelijk: 'Wat betekent M.T.?'

'Wat?' vroeg Grew uit zijn humeur. 'Oh - wil je zeggen dat je je nog altijd afvraagt wat voor jaar we hebben? Van alle gekken - Maar ik vergeet aldoor dat je pas een maand of wat geleden hebt leren praten. Maar je hebt toch hersens? Weet je het werkelijk niet? Wel, het is het jaar 827 van de Melkweg-tijd. Melkweg Tijd: M.T. - zie je? Het is 827 jaren na de stichting van het Melkwegrijk; 827 jaren sedert de kroning van Frankenn de Eerste. Nou, asjeblieft, het is jouw beurt.'

Maar het paard dat Schwartz vasthield werd voor een ogenblik in de greep van zijn hand verzwolgen. Zijn frustratie maakte hem razend. 'Wacht even,' zei hij en zette zijn paard op d 7. 'Herken je enkele van deze namen? Amerika? Azië, Rusland, Europa...' Hij zocht naar een blijk van herkenning.

In het donker was de pijp van Grew een rode gloed en zijn vage schaduw boog zich over het lichtende schaakbord alsof hij van de twee het minste leven had. Hij had misschien kortaf zijn hoofd geschud, maar Schwartz kon dat niet zien. Dat hoefde hij ook niet. Hij voelde de ontkenning van de ander zo duidelijk alsof hij gesproken had.

Schwartz probeerde het nog eens. 'Weet je waar ik een kaart kan krijgen?'

'Er zijn geen kaarten,' bromde Grew, 'tenzij je je nek in Chica wil riskeren. Ik ben geen aardrijkskundige. Ik heb ook nooit van die namen die je noemt gehoord. Wat zijn het? Mensen?'

Zijn nek riskeren? Waarom dat? Schwartz voelde zich koud worden. Had hij een misdaad begaan? Wist Grew daar iets van?

Twijfelend vroeg hij: 'De zon heeft negen planeten, is 't niet?'

'Tien,' was het onbuigzame antwoord.

Schwartz aarzelde. Ze konden toch een andere hebben ontdekt waar hij niet van gehoord had. Maar waarom zou Grew daar van gehoord hebben? Hij telde op zijn vingers en zei toen: 'Hoe staat het met de zesde planeet? Heeft die ringen?'

Grew schoof zijn f-pion langzaam twee velden voorwaarts, en Schwartz deed dadelijk het zelfde.

'Saturnus, bedoel je?' zei Grew. 'Natuurlijk heeft die ringen.' Hij zat nu te rekenen. Hij had de keus een van beiden te nemen, de pion op e5 of die op f5, maar de gevolgen van de keus waren niet al te duidelijk.

'En is er een asteroidengordel - kleine planeten - tussen Mars en Jupiter? Ik bedoel tussen de vierde en de vijfde planeet?

'Ja,' mompelde Grew. Hij stak zijn pijp weer aan en dacht koortsachtig na. Schwartz ving die angstige onzekerheid op en ergerde er zich over. Het schaakspel was voor hem - nu hij zekerheid had omtrent de identiteit van de Aarde - minder dan een bagatel. De vragen trilden langs de binnenkant van zijn schedel en één flapte er uit.

'Uw boekfilmen zijn dus echt? Er zijn andere werelden? Met mensen?'

Nu keek Grew van zijn bord op terwijl zijn ogen te vergeefs de duisternis trachten te peilen. 'Meen je dat werkelijk?'

'Zijn die er dan?'

'Bij de Melkweg! Ik geloof dat je het werkelijk niet weet.'

Schwartz gevoelde zich in zijn onwetendheid vernederd. 'Neem me niet kwalijk...'

'Natuurlijk zijn er andere werelden. Er zijn er miljoenen! Elke ster die je ziet heeft werelden, en de meeste er van zie je niet. Ze maken allemaal deel uit van het Rijk.' Heel fijn voelde Schwartz van binnen de zwakke echo van elk met klem gesproken woord van Grew zoals ze direct van geest tot geest vonkten. Schwartz voelde de gedachte contacten met de dag sterker worden. Misschien zou hij wel spoedig die zwakke woorden in zijn geest kunnen horen, zelfs wanneer de persoon die ze dacht niet uitsprak.

En nu dacht hij tenslotte voor de eerste maal aan een andere mogelijkheid dan krankzinnigheid. Was hij, hoe dan ook, door de tijd heengegaan? Had hij er misschien doorheen geslapen? Met hese stem zei hij: 'Hoe lang is het geleden sinds dat allemaal gebeurde, Grew? Hoe lang sinds de tijd toen er nog maar één planeet was?'

'Wat bedoel je?' Opeens werd hij omzichtig. 'Ben je lid van de Oudsten?'

'Van de wat? Ik ben lid van niets, maar was de Aarde niet eenmaal de enige planeet? ... Wel?'

'Dat zeggen de Oudsten,' zei Grew grimmig, 'maar wie weet het? Wie weet het werkelijk? Die werelden daar hebben, voor zover ik weet, de hele geschiedenis door bestaan.'

'Maar hoe lang is dat?'

'Duizenden jaren, denk ik. Vijftig duizend, honderdduizend... dat kan ik je niet zeggen.'

Duizenden jaren! Schwartz voelde een gorgel in zijn keel en onderdrukte dit angstig. En dat alles tussen twee voetstappen? Een ademtocht, een ogenblik, een omzien van tijd - en hij was over duizenden jaren heen gesprongen? Hij voelde zichzelf weer in zijn geheugenverlies terugvallen. Zijn identificatie van het zonnestelsel moet het resultaat zijn geweest van gebrekkige herinneringen die door de nevel heenbraken.

Nu was Grew zijn volgende zet aan het doen - hij nam de zwarte pion op, en bijna werktuiglijk bemerkte Schwartz in zijn geest dat het de verkeerde keus was. De zetten pasten nu zonder bewuste inspanning aan elkaar. Schwartz hield even op voordat hij de slotaanval deed.

'De Aarde is de baas, is 't niet?' zei hij.

'Baas van wat?'

'Van het Rijk...'

Maar Grew keek op terwijl hij een grauw gaf die de stukken deed trillen. 'Hoor eens, ik ben je gevraag moe. Ben je nou helemaal gek? Ziet de Aarde er uit dat ie baas van iets ook maar zou zijn?' Er klonk een zacht gegons toen Grews rolstoel zich rond de tafel bewoog. Schwartz voelde zich bij zijn arm gegrepen.

'Kijk, kijk daar eens!' Grews stem was een gefluisterd gekras. 'Zie je de horizon? Zie je dat lichten?'

'Ja.'

'Dat is de Aarde. Behalve hier en daar waar een paar plekken bestaan als deze hier.'

'Ik begrijp je niet.'

'De aardkorst is radioactief. De bodem gloeit, gloeide altijd al, en zal voor altijd gloeien. Niets kan er groeien. Geen mens kan er leven - Wist je dat werkelijk niet? Waarom denk je dan dat we de Zestig hebben?'

De verlamde werd weer kalmer. Hij cirkelde zijn stoel weer rond de tafel. 'Het is jouw beurt.'

De Zestig! Weer een Gedachte Contact met een niet te beschrijven aura van dreiging. Schwartz' schaakstukken speelden vanzelf, terwijl hij er zich met een bezwaard hart over verwonderde.

'Jouw beurt,' zei Grew met voldoening.

Schwartz zei eindelijk: 'Wat is dat eigenlijk, die Zestig?'

Er kwam een harde en onvriendelijke klank in Grews stem. 'Waarom vraag je dat? Wat bedoel je?'

'Neem me niet kwalijk,' was het nederige antwoord. Hij had niet veel moed meer. 'Ik ben een man die aan geen kwaad denkt. Ik weet niet eens wie ik ben of wat er met me gebeurd is. Misschien ben ik mijn geheugen kwijt.'

'Dat is zeer waarschijnlijk,' was het minachtende antwoord. 'Tracht jij de Zestig te ontlopen? Antwoord eens eerlijk.'

'Maar ik zeg je dat ik niet weet wat de Zestig betekent!'

Het klonk overtuigend. Er viel een stilte. Het Gedachte-Contact van Grew was voor Schwartz onheilspellend, maar hij kon er toch niet goed woorden uit opmaken.

'De Zestig, dat is je zestigste jaar,' zei Grew langzaam. 'De Aarde kan twintig miljoen mensen onderhouden, meer niet. Om te leven moet je produceren. Als je niet kunt produceren, kun je niet leven. Na de Zestig - kun je niet produceren.'

'En dus...' Schwartz mond bleef open staan.

'Je wordt opgeruimd. Het doet geen zeer.'

'Wordt je dan gedood?'

'Het is geen moord,' zei Grew stijf. 'Het moet nu eenmaal zo. Andere werelden zouden ons niet willen hebben, en wij moeten op de een of andere manier plaats maken voor de kinderen. De oudere generatie moet plaats maken voor de jongere.'

'Maar veronderstel, dat je ze niet zegt dat je zestig bent?'

'Waarom zou je het niet doen? Het leven is na je zestigste geen grapje... En dan is er de Volkstelling om de tien jaren, om ieder die gek genoeg is om te proberen te blijven leven, te pakken te krijgen. Bovendien, ze hebben je leeftijd op hun lijst staan.'

'De mijne niet.' De woorden ontsnapten hem, en Schwartz kon ze niet meer tegenhouden. 'Bovendien, ik ben nog maar vijftig - op mijn volgende verjaardag.'

'Dat doet er niet toe. Ze kunnen het vaststellen door de structuur van je gebeente. Wist je dat niet? Er is geen manier om het te verbergen. Ze zullen mij de volgende maal pikken... Zeg es, het is jouw beurt.'

Schwartz sloeg geen acht op deze aansporing. 'Bedoel je dat ze...'

'Zeker, ik ben nog maar vijfenvijftig, maar kijk eens naar mijn benen. Ik kan niet werken, wel? In ons gezin zijn drie mensen ingeschreven, en ons quotum is vastgesteld op basis van drie arbeiders. Toen ik die beroerte kreeg had ik gerapporteerd moeten worden, en dan zou het quotum zijn verminderd. Maar ik zou dan een vroegtijdige Zestig gekregen hebben. Arbin en Loa wilden dit niet. Zij zijn dwazen, omdat het voor hun hard werken betekende - totdat jij op de proppen kwam. Maar zij zullen mij in elk geval volgend jaar te pakken krijgen... Jouw beurt.'

'Is die volkstelling het volgend jaar?'

'Zo is het... Jouw beurt.'

'Wacht nu even!' drong hij aan. 'Wordt iedereen na zijn zestigste uit de weg geruimd? Zijn er helemaal geen uitzonderingen?'

'Niet voor jou en mij. De Eerste Minister blijft leven, en de leden van het Genootschap der Oudsten ook; verder sommige geleerden of lui die grote diensten verrichten. Er zijn er niet veel die aan de eisen voldoen. Misschien een dozijn per jaar... Het is jouw beurt! '

'Wie beslist er over die uitzonderingen?'

'De Eerste Minister natuurlijk. Zet je nou?'

Maar Schwartz stond op. 'Het heeft geen zin meer. Het is in vijf zetten schaakmat. Mijn dame gaat jouw pion nemen om je schaak te zetten; jij moet dan naar g1 ik zet mijn paard op c2 en geef schaak; jij moet dan naar g2; mijn dame geeft schaak op e3, en als jij dan gedwongen bent naar h1 te gaan, zet mijn koningin je op h3 schaakmat.'

'Goeie partij,' voegde hij er werktuiglijk aan toe.

Grew zat lange tijd op het bord te staren en smeet het toen met een kreet van tafel. De glanzende stukken rolden triest over het grasveld.

'Jij en je verd... afleidende geklets,' riep hij uit.

Maar Schwartz was zich van niets bewust. Van niets dan van de alles overheersende noodzakelijkheid om aan de Zestig te ontkomen. Want hoewel Browning zei:

Grow old along with me!

The best is yet to be...

dat was op een Aarde die van miljarden wemelde en in onbeperkte mate voedsel gaf.

Schwartz was tweeënzestig.

Tweeënzestig...

12. De geest die doodde

Het klopte allemaal zo precies in de methodische geest van Schwartz. Daar hij niet wilde doodgaan, moest hij de boerderij verlaten. Als hij bleef waar hij was, zou de volkstelling komen en daarmee de dood.

Dan maar de boerderij verlaten. Maar waarheen kon hij gaan?

Daar was het - was het een hospitaal? - in Chica. Zij hadden hem reeds eerder verzorgd. Maar waarom? Omdat hij een medisch 'geval' was geweest. Maar was hij niet nog steeds een geval? En nu kon hij spreken; hij kon zijn gewaarwordingen vertellen, wat hij vroeger niet gekund had. Hij kon hen zelfs over het Gedachte-Contact spreken.

Hij moest dus bij die dokter zien te komen.

Hoe heette hij ook weer? Shekt? ... Shekt, ja dat was het.

Maar hij wist zo weinig af van die verschrikkelijke wereld. Bij avond of dwars door het land heen weg te gaan zou hem in allerlei moeilijkheden verwikkelen en hem in de radioactieve gevaarlijke plekken brengen, die hij helemaal niet kende. Met de stoutmoedigheid van een die geen keus heeft, ging hij er dus vroeg in de namiddag op uit, langs de grote weg.

Voor een man op leeftijd was hij niet slecht. Hij zou ze het wel eens even laten zien.

Toen hield hij stil - Hij stond midden op de grote weg stil omdat er zich iets aan zijn geest opdrong, iets dat hij vergeten had.

Daar was dat vreemde Gedachte-Contact, dat onbekende Gedachte-Contact, dat hij het eerst had ontdekt toen hij getracht had de lichtende horizon te bereiken en Arbin hem tegengehouden had; dat hem van uit het Ministerland had gadegeslagen.

Het was nu bij hem - achter hem en het sloeg hem gade. Hij luisterde gespannen - of, tenminste, hij deed iets wat hetzelfde was als luisteren - naar het Gedachte-Contact. Het kwam niet dichterbij, maar het klampte zich aan hem vast. Het was waakzaam en vijandig, maar niet vertwijfeld.

Andere dingen werden hem duidelijk. De achtervolger wilde hem niet uit het oog verliezen, en hij was gewapend.

Schwartz keerde zich behoedzaam, bijna werktuiglijk om terwijl hij met gretige ogen de horizon afzocht.

Dadelijk veranderde het Gedachte-Contact.

Het werd weifelend en behoedzaam, als twijfelde het aan zijn eigen veiligheid en het slagen van zijn eigen plan, wat dat ook was. Het feit van de wapens van de achtervolger kwam sterker naar voren alsof hij er over dacht ze te gebruiken als hij betrapt werd.

Schwartz wist dat hij zelf ongewapend en hulpeloos was. Hij wist dat de achtervolger hem eerder zou doden dan hem uit het oog verliezen; dat hij hem doden zou bij de eerste verdachte beweging... Maar hij zag niemand.

Schwartz liep dus door terwijl hij wist, dat zijn achtervolger dicht genoeg bij hem bleef om hem te doden. Zijn rug was stijf bij het voorgevoel van iets dat hij niet kende. Hoe zou je je voelen als je dood was? ... Hoe zou je je voelen als je doodging? ... die gedachte pijnigde hem op de maat van zijn stappen, beroerde zijn gedachten, hield hem onbewust voortdurend bezig totdat hij het bijna niet meer kon uithouden.

En zo liep hij dan een verlaten hoofdweg af een twijfelachtige bestemming tegemoet, met de dood op zijn hielen.

Het werd al donker en de wind bracht een onaangename kilte met zich mee. Als gewoonlijk leek hem dit abnormaal toe. Naar Schwartz' oordeel was het December, en een zonsondergang om half vijf wettigde dit, maar de koelte van de wind was niet de ijskoude van een winter in het Mid-Westen.

In het donker kwam het Gedachte-Contact van zijn achtervolger dichterbij. Nog altijd lette hij op en was sterk gespannen als bij een kansspel. In de duisternis ging het volgen moeilijker. Hij had hem die eerste avond al achtervolgd - in de richting van dat lichtschijnsel. Was hij bang om weer risico te lopen?

'Hei! Heila, kameraad...! '

Het was een hoge neusklank. Schwartz verstijfde.

Met één beweging draaide hij zich langzaam om. De kleine gedaante die naar hem toekwam wuifde met de hand, maar op dat uur van de dag waarop de zon al weg was kon hij hem niet duidelijk zien. Zonder zich te haasten naderde hij. Schwartz wachtte.

'Hé daar, ik ben blij je te zien. Er is niet veel aardigheid aan, de hele weg zonder gezelschap te lopen. Heb je er wat op tegen dat ik met je meeloop?'

'Hallo,' zei Schwartz gelaten. Het was het juiste Gedachte-Contact. Het was de achtervolger. En zijn gezicht kwam hem bekend voor. Het hoorde bij die verwarde tijd in Chica.

De achtervolger gaf alle tekenen van herkenning. 'Zeg, ik ken je. Vast en zeker! ... Herken je me niet?' Schwartz schudde het hoofd.

'Ja zeker,' hield de kleine man aan. 'Het was in het warenhuis.

Ik haalde je uit die grote menigte vandaan.' Hij scheen in tweeën te vouwen door zijn onnatuurlijke lach. 'Ze dachten dat je de stralingskoorts had. Herinner je je niet.'

Schwartz herinnerde het zich, vaag en duister. Een man zoals deze, enkele minuten, en een menigte, die hen eerst had tegen gehouden en toen voor hen plaats maakte.

'Ja,' zei hij. 'Aangenaam u te ontmoeten.' Het was geen al te schitterende conversatie, maar beter kon Schwartz het niet, en de kleine man scheen het zich niet aan te trekken.

'Mijn naam is Natter,' zei hij, terwijl hij een slappe hand naar de andere uitstak. 'Ik kreeg de kans niet die eerste maal veel met je te praten - in de spanning van de omstandigheden vergat ik het, zou je kunnen zeggen - maar ik ben bepaald blij een tweede kans te krijgen... Geef me de vijf.'

'Ik ben Schwartz.' En hij gaf de ander een lichte handdruk.

'Hoe ben je zo aan het wandelen?' vroeg Natter. 'Ga je ergens heen?'

Schwartz haalde zijn schouders op. 'Ik wandel maar zo wat.'

'Sportief, hé? Daar voel ik ook voor. Het hele jaar ben ik op de weg - dat jaagt de zorgen weg! '

'Wat?'

'Nou dat doet je weer echt leven. Je snuift de lucht op en je voelt je bloed door je lichaam gaan, hé? Deze keer wandelde ik wat te ver. Ik vind het beroerd 's avonds alleen terug te moeten. Ben altijd blij gezelschap te hebben. Waar ga je naar toe?'

Het was de tweede maal dat Natter die vraag stelde en het Gedachte-Contact maakte de belangrijkheid daarvan duidelijk. Schwartz vroeg zich af hoe lang hij dit punt kon ontwijken. In de geest van zijn achtervolger lag een nieuwsgierig vragen opgesloten. En liegen zou niet gaan. Schwartz wist niet genoeg van deze nieuwe wereld om te liegen.

'Ik ga naar het hospitaal,' zei hij.

'Het hospitaal? Welk hospitaal?'

'Ik was daar toen ik in Chica was.'

'Je bedoelt het Instituut. Is het dat? Waar ik je al eerder heenbracht die keer in het warenhuis, bedoel ik.' Bezorgdheid en toenemende spanning.

'Naar Dr. Shekt,' zei Schwartz. 'Ken je hem?'

'Ik heb van hem gehoord. Hij is een beroemdheid. Ben je ziek?'

'Nee, maar ze verwachten dat ik me af en toe kom melden.' Klonk dat aannemelijk?

'Lopende?' zei Natter. 'Zend hij dan geen wagen voor je?' Blijkbaar klonk het niet aannemelijk.

Schwartz zei dit keer niets - een pijnlijk stilzwijgen.

Natter was evenwel opgeruimd. 'Hoor eens, kerel, zodra ik een publieke radio-telefooncel voorbij kom, zal ik een taxi uit de stad bestellen. Die zal ons onderweg wel tegemoet komen.'

'Een radio-telefoon?'

'Ja, zeker. Die hebben ze langs de hele weg. Kijk, daar is er een.' Hij deed een stap van Schwartz weg, maar deze slaakte onverhoeds een gil. 'Blijf staan! Ga niet weg.'

Natter stond stil. Er was een vreemde koelheid in zijn gelaatsuitdrukking toen hij zich omdraaide. 'Wat heb je ineens, kerel?'

Schwartz vond de nieuwe taal bijna ongeschikt voor de snelheid waarmee hij zijn woorden de ander toeslingerde. 'Ik ben dit gedoe moe. Ik ken je, en ik weet wat je gaat doen. Je gaat iemand telefoneren om hem te vertellen dat ik naar Dr. Shekt ga. Ze zullen zich in de stad voor mij klaar houden en een wagen zenden om me op te pikken. En jij zult me vermoorden als ik probeer weg te komen.'

Er kwam een frons op Natter's gezicht. Hij mompelde bij zich zelf: 'Jij hebt waarachtig nog gelijk ook met dat laatste...' Dit was niet bestemd voor de oren van Schwartz en het bereikte hem niet, maar de woorden hechtten zich heel licht op de oppervlakte van zijn Gedachte-Contact.

'Nee, vader, je begrijpt me verkeerd. Dat bedoelde ik helemaal niet,' zei Natter overluid. Maar hij ging wat achteruit en zijn hand zakte naar zijn heup.

Toen verloor Schwartz zijn zelfbeheersing. Hij zwaaide in een woeste razernij met zijn armen. 'Laat me alleen, waarom ga je niet weg? Wat heb ik je gedaan? ... Ga weg! Ga weg! '

Hij eindigde met een hees gegil, met een voorhoofd dat rimpelde van haat en vrees voor het schepsel dat hem besloop en wiens geest vol vijandschap was. Zijn eigen aandoeningen werden sterker en verzetten zich tegen de mentale kracht, ze trachten aan zijn omklemming te ontkomen en zich van diens adem te bevrijden...

En het was weg. Opeens volkomen weg. Voor een ogenblik had hij het gevoel van een overstelpende pijn gehad - niet in hem zelf, maar in de ander - daarna niets meer. Geen Gedachte-Contact meer. Het was weggevallen als de greep van een vuist die verslapt en sterft.

Natter was een verfomfaaid hoopje op de donker wordende straatweg. Schwartz sloop naar hem toe. Natter was een kleine man die je gemakkelijk kon omkeren. De blik van zijn doodsangst op zijn gelaat leek er diep, zeer diep ingestempeld te zijn. De trekken bleven en trokken niet weg. Schwartz voelde naar de hartslag, maar vond die niet.

Hij richtte zich op onder een zondvloed van afschuw voor zichzelf. Hij had een mens vermoord!

En toen een stroom van verbazing...

Zonder hem aan te raken. Hij had die man gedood door hem alleen maar te haten, door op de een of andere manier met dat Gedachte-Contact te slaan.

Wat voor andere krachten had hij?

Hij nam een snel besluit. Hij zocht in de ander zijn zakken en vond geld. Best! Hij kon het gebruiken. Toen sleepte hij het lichaam in het land en liet het door het hoge gras bedekken.

Hij liep twee uren door. Hij werd door geen ander Gedachte-Contact gestoord.

Die nacht sliep hij in het open veld, en de volgende morgen bereikte hij na nog twee uren de buitenwijken van Chica.

Chica was voor Schwartz maar een dorp en vergeleken bij Chicago was het verkeer van de bevolking, voor zover hij het zich herinnerde, gering en sporadisch. Maar de Gedachte-Contacten waren in het begin talrijk. Zij verbaasden hem en brachten hem in verwarring.

In het eerst wendde Schwartz zich om en schrok bij ieder Gedachte-Contact dat hij tegenkwam, omdat hij elk van deze als een persoonlijk contact opnam; maar binnen een uur leerde hij er niet meer op te letten.

Hij stond stil voor een reusachtig gebouw met een hoge stenen voorgevel en dacht na. Ze (wie het ook waren) zaten hem na. Hij had zijn achtervolger gedood, maar er moesten anderen zijn - die anderen die de achtervolger had willen telefoneren. Het zou het beste voor hem zijn zich een paar dagen koest te houden, maar hoe dat het beste te doen?... Een baantje?...

Hij onderzocht het gebouw waarvoor hij was stil gaan staan. Er was daar een ver verwijderd Gedachte-Contact dat voor hem een betrekking betekenen kon. Ze zochten daarbinnen textielarbeiders - en hij was eens kleermaker geweest.

Hij stapte naar binnen, waar prompt niemand notitie van hem nam. Hij tikte iemand op zijn schouder.

'Waar moet ik hier zijn voor werk?'

'Door die deur! ' Het Gedachte-Contact dat hem bereikte was geërgerd en achterdochtig.

Hij ging de deur door en toen richtte een magere man met een puntkin allerlei vragen tot hem en bewerkte de classificeringsmachine waarop hij de antwoorden drukte. Schwartz stamelde zijn leugens en waarheden met een zelfde onzekerheid.

Maar de personeelschef begon volmaakt onverschillig zijn vragen snel af te raffelen: 'Leeftijd? ... Twee en vijftig? Hm. Gezondheidstoestand? ... Gehuwd? ... Ervaring? ... In textiel gewerkt? ... Zo, wat voor soort? ... Thermoplastic? Elstomeric? ... Wat bedoel je, je denkt, alle soorten? Bij wie heb je het laatst gewerkt? Spel zijn naam... U bent niet uit Chica, wel? ... Waar zijn uw papieren? ... U zult ze hier moeten brengen als u wilt dat er wat van komt... Wat is uw nummer? ...'

Schwartz begon terug te deinzen. Deze afloop had hij niet voorzien toen hij begon. Ook het Gedachte-Contact van de man voor hem begon te veranderen. Het was argwanend geworden tot het punt waarop hij slechts één gedachte koesterde, en daarbij werd hij voorzichtig ook. Er was een bovenlaag van vriendelijkheid en goede kameraadschap die zo dun was en die zijn geprikkeldheid zo dunnetjes bedekte, zodat die uiterlijke schijn eigenlijk nog het allergevaarlijkst leek.

Zenuwachtig zei Schwartz: 'Ik geloof dat ik niet geschikt ben voor deze betrekking.'

'Nee, nee, kom maar hier.' De man wenkte hem. 'We hebben wel wat voor je. Laat me je papieren doorzien.' Hij glimlachte, maar zijn Gedachte-Contact was nu duidelijker en zelfs nog onvriendelijker.

Hij had op een bel op zijn lessenaar gedrukt...

Plotseling rende Schwartz in paniek naar de deur.

'Houdt hem! ' schreeuwde de ander dadelijk, terwijl hij van achter zijn lessenaar opvloog.

Schwartz tastte naar het Gedachte-Contact, terwijl hij heftig met zijn eigen geest sloeg. Hij hoorde een gekreun achter zich. Hij keek snel over zijn schouder. De personeelchef zat op de grond met een verwrongen gezicht en het gezicht in zijn handen. Een andere man boog zich over hem heen; met een vastberaden gebaar keerde hij zich naar Schwartz. Schwartz wachtte niet langer.

Hij ging er van door en liep de straten blindelings op en neer. Hij trok de aandacht, des te meer nu de straten drukker werden -argwaan, wantrouwen overal om zich heen - argwaan, omdat hij hard liep - wantrouwen omdat zijn kleren waren gekreukeld en niet goed pasten...

Onder de vele Gedachte-Contacten en in de verwardheid ontstaan door eigen vrees en wanhoop kon hij de ware vijanden niet onderscheiden, namelijk niet degenen die hem niet alleen verdachten maar zekerheid hadden. Zo kwam het dat hij niet in het minst gewaarschuwd werd tegen de straalzweep.

Hij voelde alleen die verschrikkelijke pijn die op hem neerkwam als het gefluit van een zweep en bleef voortduren alsof hij onder een rots verpletterd was. Enkele seconden voordat hij bewusteloos werd was het hem alsof hij in doodsangst een helling afgleed.

13. Spinnenweb in Washenn

De terreinen van het Genootschap der Oudsten in Washenn zijn boven alles respectabel. Soberheid is het devies en iets van een zuivere ernst kenmerkt de zich verzamelde groepjes novieten die hun avondwandeling doen onder de bomen van de binnenplaats, waar alleen maar de Oudsten mogen komen. Zo nu en dan wandelt er de in groene mantel geklede gestalte van een Senior Oudste over het grasveld, terwijl hij minzaam het eerbetoon in ontvangst neemt.

Een hoogst enkele maal verschijnt de Eerste Minister wellicht zelf.

Maar dan niet zoals nu, want nu draafde hij bijna en transpireerde; hij sloeg geen acht op de eerbiedig opgeheven handen, en lette niet op het voorzichtige staren dat hem volgde en de vragende blikken die men elkander met opgetrokken wenkbrauwen toewierp.

Hij stormde de Wetgevende Kamer langs een privé-ingang binnen en liep hard naar beneden over de verlaten trap waarop zijn voetstappen luid weerklonken. De deur waarop hij heftig klopte werd door een voetdruk van binnen uit geopend en de Eerste Minister trad binnen.

Zijn secretaris keek nauwelijks op van achter het kleine eenvoudige bureau waar hij gebogen zat over een kleine televisor met afschermkoker en met aandacht luisterde terwijl hij zijn blikken af en toe liet dwalen over enige dozijnen officieel uitziende rapporten die hoog voor hem waren opgestapeld.

De Eerste Minister tikte driftig op het bureau. 'Wat is dat? Wat is er aan de hand?'

De ogen van de Secretaris keken hem even koel aan, terwijl hij de televisor op zij schoof. 'Gegroet, Uwe Excellentie.'

'Je hoeft me niet te begroeten! ' antwoordde de Eerste Minister hem scherp en met ongeduld. 'Ik wil weten wat er gaande is.'

'In één enkele zin: onze man is er van door.'

'Je bedoelt die man die door Shekt behandeld was met de Combinator - die vreemdeling - die spion - die van die boerderij buiten Chica -

Het is niet zeker hoeveel kwalificaties de Eerste Minister in zijn angst nog afgerateld zou hebben als de Secretaris hem niet met een onverschillig 'Precies' onderbroken had.

'Waarom ben ik hier niet van op de hoogte gebracht? Waarom word ik nooit ingelicht?'

'Onmiddellijk ingrijpen was noodzakelijk en u was bezet. Ik verving u dus zo goed als ik kon.'

'Jawel, je bent erg bezorgd over mijn bezigheden als je iets buiten mij om wilt doen. Ik wil dat niet. Ik laat me niet voorbij lopen en met een kluitje in het riet sturen. Ik wens niet...'

'Wij verspillen onze tijd,' was het op gewone toon gesproken antwoord en de stem van de Eerste Minister die bijna tot een geschreeuw was gestegen stierf weg. Hij kuchte en weifelde onzeker of hij nog verder spreken zou. Ten slotte zei hij zachter:

'Wat zijn de bijzonderheden, Balkis?'

'Haast geen. Na twee maanden van geduldig afwachten ging die man, Schwartz, zonder enige reden weg - hij werd gevolgd - en wij raakten hem kwijt.'

'Hoe kan dat?'

'Dat weten we niet zeker, maar er is nog een ander feit. Onze agent Natter heeft zich gisteravond driemaal niet op de afgesproken plaats gemeld. Zijn plaatsvervangers gingen hem langs de weg naar Chica na en vonden hem in de morgen. Hij lag in een veld langs de straatweg - morsdood.'

De Eerste Minister verbleekte. 'Had die vreemdeling hem gedood?'

'Waarschijnlijk, hoewel we dat niet met zekerheid kunnen zeggen. Er waren geen zichtbare tekenen van geweld behalve dan een uitdrukking van doodsangst op het gelaat van de dode. Er zal natuurlijk een lijkschouwing plaats vinden. Hij zou juist op dat ongelegen ogenblik aan een beroerte gestorven kunnen zijn.'

'Dat zou wel een zeer onwaarschijnlijke samenloop van omstandigheden zijn.'

'Dat denk ik ook,' was het koele antwoord. 'Maar als Schwartz hem gedood heeft, maakt dit de volgende gebeurtenissen onbegrijpelijk. Ziet u, Uwe Excellentie, volgens onze vorige analyse leek het zeer evident dat Schwartz naar Chica wilde gaan om Shekt te ontmoeten, en Natter werd dood aangetroffen op de straatweg tussen de boerderij van Maren en Chica. Wij sloegen dus drie uur geleden alarm in die stad en de man werd gevangen genomen.'

'Schwartz?' zei hij op ongelovige toon.

'Zeker.'

'Waarom zei je me dat niet dadelijk?'

Balkis haalde zijn schouders op. 'Uwe Excellentie, er moet nog meer belangrijk werk worden gedaan. Ik zeide dat Schwartz in onze handen was. Nu, hij werd gauw en gemakkelijk ingerekend, en dat feit schijnt me niet erg in overeenstemming te zijn met de dood van Natter. Hoe kon hij opeens zo handig zijn Natter - een zeer bekwaam man - te vinden en te doden en zo stom zijn om de volgende morgen al in Chica te komen en daar openlijk zonder vermomming een fabriek in te gaan om een baan te zoeken?'

'Deed hij dat?'

'Dat deed hij... Er zijn nu twee gedachtegangen mogelijk naar aanleiding hiervan. Of hij had al een bericht aan Shekt of Arvardan overgebracht en liet zich nu gevangen nemen om onze aandacht af te leiden of anders zijn er andere agenten die hij nu dekt en die wij nog niet ontdekt hebben in het spel. In beide gevallen moeten we buitengewoon goed oppassen.'

'Ik weet het niet,' zei de Eerste Minister hulpeloos, terwijl zijn knap gelaat angstige trekken toonde. 'Het gaat mij te diep.'

Balkis glimlachte nogal verachtelijk en maakte de opmerking: 'U heeft over vier uur een afspraak met doctor Bel Arvardan.'

'Heb ik? Waarom? Wat moet ik hem zeggen? Ik wil hem niet ontvangen.'

'Rustig. U moet hem ontvangen, Uwe Excellentie. Het schijnt me duidelijk dat - nu de begindatum van zijn zogenaamde expeditie nadert - hij het spelletje moet uitspelen door u om toestemming te vragen de verboden domeinen te onderzoeken. Ennius waarschuwde ons dat hij dat wilde en Ennius moet de details van deze komedie precies kennen. Ik denk dat u in staat zult zijn hem van repliek te dienen en voorwendsel met voorwendsel te beantwoorden.'

De Eerste Minister boog zijn hoofd. 'Wel, ik zal het proberen.'

De conversatie werd inderdaad op vriendelijke toon gevoerd. Arvardan gaf zich moeite de goede wensen van enkele grote mannen van het Rijk aan het volk van de Aarde over te brengen. De Eerste Minister was even voorzichtig door uitdrukking te geven aan de diepe voldoening die de bevolking der gehele Aarde gevoelde tegenover de edelmoedigheid en de vooruitstrevendheid van de Rijksregering.

Arvardan wees op het belang van de archeologie voor de wereldbeschouwing van het Rijk, haar bijdrage tot de grote conclusie dat alle mensen van welke wereld in de Melkweg ook broeders waren - en de Eerste Minister stemde dit vriendelijk toe en wees er op dat de Aarde reeds lang gemeend had dat dit zo was en dat men alleen maar hopen kon dat spoedig de tijd zou komen waarin het overige deel van de Melkweg de theorie zou omzetten in de praktijk.

Arvardan glimlachte hierbij even en zei: 'Het is juist voor dat doel, Uwe Excellentie, dat ik mij tot u gewend heb. De verschillen van opvattingen tussen de Aarde en enkele naburige Rijksgebieden berusten wellicht grotendeels op de met elkaar verschillende denkwijzen. Toch kon een groot gedeelte van de wrijving worden opgeheven als kon worden aangetoond dat Aardbewoners uit een rassenoogpunt niet verschillen van andere burgers in de Melkweg.'

'Mijn volk,' zei de Eerste Minister, 'gelooft volgens het getuigenis van onze eigen geschiedenis en van zekere geschriften die heilig zijn voor ons en niet aan de blikken van vreemdelingen mogen worden blootgesteld, dat de Aarde zelf de oorspronkelijke woonplaats der mensheid is.'

'Dat geloof ik eveneens, en ik vraag uw steun om dit punt tegenover de gehele Melkweg te bewijzen.'

'U is optimistisch. Wat stelt u zich precies voor te doen?'

'Het is mijn overtuiging, Excellentie, dat er heel veel primitieve kunstvoorwerpen en architectonische overblijfselen gevonden kunnen worden in die streken van de wereld, die ongelukkig genoeg door de radioactiviteit gemaskeerd zijn. De ouderdom van die overblijfselen zou nauwkeurig kunnen worden berekend aan de hand van de radioactieve omzetting en dan vergeleken...'

Maar de Eerste Minister schudde het hoofd. 'Daar kan geen sprake van zijn.'

'Waarom niet?' Arvardan fronste zijn wenkbrauwen in oprechte verbazing.

'Het spijt me werkelijk dit in de weg te moeten staan. Ik spreek nu, meneer, als de ene gentleman van het Rijk tot de andere. Wat mij betreft zou ik u van harte willen helpen, maar mijn mensen zijn een onverzettelijk en hardnekkig ras, die zich sinds eeuwen verhard hebben vanwege de - eh - betreurenswaardige houding door verschillende delen van de Melkweg tegenover hen ingenomen. Ze hebben bepaalde taboes, bepaalde vaste gewoonten - en zelfs ik kan me niet permitteren die te overtreden.'

'En die radioactieve streken...'

'Zijn een der meest belangrijke taboes. Zelfs als ik u vergunning geven zou - en alles in mij is daar zeker toe geneigd - zou het alleen maar opstand en ongeregeldheden verwekken, welke niet alleen uw leven en dat van de leden van uw expeditie in gevaar zouden brengen, maar op de lange baan een disciplinaire actie van de kant van het Rijk over de Aarde zou brengen. Ik zou mijn positie en het vertrouwen van mijn volk verraden als ik dat zou toestaan.'

'Maar ik ben bereid alle redelijke voorzorgen te nemen. Als uw waarnemers met mij mee zenden wilt... Of, ik kan u natuurlijk voorstellen u te raadplegen voordat ik enig verkregen resultaat publiceer.'

'U brengt me in verleiding, meneer,' zei de Eerste Minister. 'Het is een interessant plan. Maar u overschat mijn macht, zelfs als we het volk zelf buiten beschouwing laten. Ik ben geen alleenheerser. In feite is mijn macht nauwkeurig begrensd - en alle zaken moeten voordat definitieve beslissingen genomen kunnen worden aan het oordeel van het Genootschap der Oudsten worden voorgelegd.'

Arvardan schudde het hoofd. 'Dat is wel zeer ongelukkig. De Procurator waarschuwde mij voor moeilijkheden, maar toch hoopte ik dat - wanneer kunt u de wetgevende macht raadplegen, Excellentie?'

'Het presidium van het Genootschap der Oudsten zal over drie dagen bijeenkomen. Ik kan de agenda niet wijzigen en het zal dus wel een paar dagen duren voordat de zaak in discussie komen kan. Zeg een week.'

Arvardan knikte afwezig. 'Tja, dat zal dan wel moeten.. Maar wat ik zeggen wilde, Excellentie...'

'Ja?'

'Er is een geleerde op uw planeet die ik graag wilde ontmoeten. Een zekere Dr. Shekt in Chica. Nu ben ik in Chica geweest, maar ik ging er weg voordat ik veel doen kon en ik zou dit verzuim gaarne willen herstellen. Daar ik er zeker van ben dat hij een druk bezet man is, vraag ik me af of ik u mag lastig vallen om een schriftelijke introductie?'

De Eerste Minister verstijfde zichtbaar en zei verscheidene ogenblikken niets. Daarop vroeg hij: 'Mag ik vragen waarom u hem wilt bezoeken?'

'Zeker. Ik heb gelezen van een instrument dat hij heeft ontwikkeld, en Combinator heet, naar ik meen. Het betreft de neuro-scheikunde van de hersens en zou van groot belang kunnen zijn voor een ander plan van mij. Ik heb een studie gemaakt van de classificatie der mensheid naar encefalografische groepering - hersenstroomtypes, begrijpt u.'

'Hm... ik heb iets gehoord over die uitvinding. Ik meen me te herinneren dat het geen succes was.'

'Wel, misschien niet, maar hij is een deskundige op dit gebied en kan me waarschijnlijk met veel helpen.'

'Juist. In dat geval zal ik onmiddellijk een introductiebrief voor u laten klaar maken. Natuurlijk moet er niet over uw bedoelingen ten opzichte van de verboden landstreken gerept worden.'

'Dat is afgesproken, Excellentie.' Hij stond op. 'Ik dank u voor uw vriendelijkheid en uw welwillende houding en ik kan alleen maar hopen dat de Raad der Oudsten grootmoedig zal zijn wat betreft mijn plannen.'

De Secretaris kwam binnen nadat Arvardan was weggegaan. Zijn lippen vertoonden de hem eigene koele en wrede glimlach.

'Heel goed,' zei hij. 'U heeft zich goed gehouden, Excellentie.' De Eerste Minister keek hem somber aan en zei: 'Wat was dat over Shekt?'

'Bent u verbaasd? Niet nodig. Alles loopt goed. U merkte wel zijn gebrek aan enthousiasme toen u uw veto over zijn plan uitsprak. Was dat het antwoord van een geleerde die zijn hart heeft gezet op iets dat om duistere redenen aan zijn greep onttrokken wordt? Of is het de reactie van iemand die een rol speelt en die blij is dat hij er van af is gekomen?'

'Maar we hebben hier weer een wonderlijke samenloop van omstandigheden. Schwartz ontsnapt en gaat naar Chica. Net de volgende dag verschijnt Arvardan hier en na een onbetekenend lauw praatje over zijn expeditie, merkt hij zo terloops op, dat hij naar Chica wil gaan om Shekt te ontmoeten.'

'Maar waarom sprak hij daarover, Balkis? Het lijkt me zo roekeloos.'

'Omdat u te oprecht bent. Denk u zelf in zijn plaats. Hij denkt, dat wij niets vermoeden. In zulk een geval wint vermetelheid het. Hij gaat Shekt opzoeken. Best! Hij zegt het openlijk. Hij vraagt zelfs om een introductiebrief. Welke betere waarborg voor eerlijke en onschuldige bedoelingen kan hij geven? En dat brengt ons op een ander punt. Schwartz kan ontdekt hebben dat hij werd bewaakt. Hij kan Natter wel vermoord hebben. Maar hij heeft geen tijd gehad om de anderen te waarschuwen, want anders zou deze komedie niet op deze manier zijn gespeeld.'

De ogen van de Secretaris waren half gesloten terwijl hij zijn spinnenweb spon. 'Ik kan u niet vertellen hoe lang het zal duren voordat Schwartz' afwezigheid hun argwaan opwekt, maar het is in elk geval veilig Arvardan voldoende tijd te gunnen om Shekt te ontmoeten. We zullen ze beiden tezamen betrappen; des te minder valt er dan te ontkennen.'

'Hoeveel tijd hebben we?' vroeg de Eerste Minister.

Balkis keek nadenkend op. 'Het tijdschema kan aangepast worden, en sinds wij Shekts verraad ontdekten werken we in drie ploegen - de zaken lopen goed. We wachten alleen nog op de wiskundige berekeningen van de benodigde banen. Wat ons ophoudt is de ontoereikendheid van onze rekenmachines. Maar... het is nu wellicht een kwestie van enkele dagen.'

'Dagen!' Dit werd gezegd op een toon die op een vreemde manier zowel triomf als afschuw uitdrukte.

'Dagen,' herhaalde de Secretaris. 'Maar denk er om - één bom maar, twee seconden vóór het uur nul zal voldoende zijn om ons tegen te houden. En zelfs daarna zal er een periode van één tot zes maanden komen waarin ze represailles kunnen nemen. We zijn dus nog niet helemaal veilig.'

Dagen! En dan zou de ongelofelijkste, eenzijdige slag in de geschiedenis van de Melkweg worden aangebonden en zou de Aarde de Melkweg aanvallen.

De handen van de Eerste Minister beefden zachtjes.

14. De tweede ontmoeting

In de twee maanden die er voorbij gegaan waren sinds de dag dat de Combinator van Dr. Shekt op Joseph Schwartz was toegepast, was de geleerde totaal veranderd. Niet zozeer lichamelijk, hoewel hij misschien een beetje meer gebogen en een schijntje magerder was. Het betrof zijn houding - die was verstrooid en vreesachtig. Hij leefde in een besloten kring, teruggetrokken zelfs van zijn naaste collega's, waaruit hij slechts met een tegenzin die voor iedereen duidelijk was, te voorschijn kwam.

Alleen bij Pola kon hij zijn hart uitstorten, wellicht omdat ook zij gedurende deze twee maanden zo vreemd teruggetrokken leefde.

'Ze houden me in de gaten,' zei hij vaak. 'Ik voel het op de een of andere manier. Weet je waar dat gevoel op lijkt? ... Er zijn in de laatste maanden zoveel mensen uit het Instituut overgeplaatst en de mensen die weggaan zijn degenen ik graag mag en die ik, denk ik, kan vertrouwen... Ik heb nooit een minuut voor mijzelf. Altijd is er iemand om mij heen. Ze willen me niet eens mijn rapporten laten schrijven.'

Nu eens leefde Pola met hem mee en dan weer lachte ze hem uit en zei dan telkens: 'Maar wat kunnen zij toch in 's hemelsnaam tegen u hebben dat ze u dit allemaal aandoen? Zelfs als u op Schwartz experimenteerde, is dat toch niet zo'n verschrikkelijke misdaad. Ze hadden u daarvoor op het matje kunnen roepen.'

Maar zijn gelaat was geel en mager terwijl hij mompelend antwoordde: 'Ze zullen me niet laten leven. Mijn Zestig is op komst en ze zullen me niet laten leven.'

'Na alles wat u gedaan hebt. Onzin! '

'Ik weet te veel Pola, en ze vertrouwen me niet.

'Te veel van wat?'

Hij was die avond vermoeid en hunkerde er naar kwijt te raken, wat hem bezwaarde. Hij vertelde het haar. In het eerst wilde zij het niet geloven en toen zij het tenslotte deed, kon zij daar alleen maar stil blijven zitten, vervuld van afschuw.

Pola belde de volgende dag uit een radio-telefooncel aan het andere einde van de stad het Paleis op. Zij sprak door een zakdoek en vroeg om Dr. Bel Arvardan.

Hij was er niet. Ze dachten dat hij mogelijk in Bonair was, zes duizend mijlen ver weg, maar hij had zijn voorgenomen reisroute niet precies gevolgd. Ja, zij verwachtten hem later weer in Chica terug, maar ze wisten niet precies wanneer. Of ze haar naam wilde afgeven? Ze zouden het dan trachten uit te vinden. Ze brak de verbinding af en leunde met haar zachte wang tegen de glazen wand, dankbaar voor de koelte daarvan. Haar ogen staarden vol onvergoten tranen en waren vochtig van teleurstelling.

Dwaas! Dwaas!

Hij had haar geholpen en zij had hem in haar verbittering weggezonden. Hij had de straalzweep en erger geriskeerd om de waardigheid van een Aarde-meisje te beschermen tegen een Vreemdeling en zij had zich toch tegen hem gekeerd.

En toen, zomaar ineens, kwam op zekere dag het telefoontje van Arvardan. Dr. Shekt schudde zijn hoofd. 'Ik kan het hem niet zeggen.'

'U moet,' zei Pola heftig.

'Hier? Het is onmogelijk - het zou de ondergang voor ons beiden betekenen.'

'Stuur hem dan weg. Ik zal er wel voor zorgen.'

Haar hart zong onstuimig. Het was natuurlijk alleen om deze kans zo vele ontelbare myriaden mensenlevens te redden. Ze herinnerde zich zijn brede, eerlijke glimlach. Zij herinnerde zich hoe hij kalmpjes een kolonel van de troepen van de Keizer zelf gedwongen had zich te vernederen en zijn hoofd voor haar in verontschuldiging te buigen - voor haar, een Aarde-meisje, dat met opgeheven hoofd kon blijven staan en hem vergeven.

Bel Arvardan kon alles.

Arvardan kon dit allemaal niet weten, natuurlijk. Hij aanvaardde Shekts gedrag zuiver voor wat het leek - een bruuske en vreemde ruwheid, passend in alles wat hij op Aarde had meegemaakt.

Hij voelde zich geërgerd, daar in de zijkamer van het opzettelijk levenloze kantoor waar hij klaarblijkelijk een onwelkome indringer was.

Hij koos zijn woorden voorzichtig. 'Ik zou er nooit van gedroomd hebben u lastig te vallen met een bezoek, Doctor Shekt, ware het niet dat ik als vakman in uw Combinator belang stel. Men heeft mij gezegd dat u, anders dan vele Aardbewoners, niet onvriendelijk bent tegenover mensen van de Melkweg.'

Dit was blijkbaar een ongelukkige uitspraak, want Dr. Shekt ging er dadelijk op in.

'Wie de man ook is die u dat gezegd heeft, hij doet er verkeerd aan een bijzondere vriendelijkheid tegen vreemdelingen als zodanig bij mij te veronderstellen. Ik heb geen bepaalde voorkeur of afkeur. Ik ben een Aardbewoner...'

Arvardan perste zijn lippen opeen en keerde zich half om.

'U begrijpt, Dr. Arvardan' - de woorden werden haastig en fluisterend gesproken - 'dat het me spijt, dat ik wat ruw schijn, maar ik kan werkelijk niet...'

'Dat begrijp ik best,' zei de archeoloog koel, hoewel hij het helemaal niet begreep. 'Goedendag, meneer.'

Dr. Shekt glimlachte zwakjes. 'De drukte van mijn werk...'

'Ik ben ook zeer bezet, Dr. Shekt.'

Zijn arm had reeds de foto-elektrische straal, die de voordeur opende, onderbroken toen hij gejaagde en vlugge voetstappen achter zich hoorde en een st! van waarschuwing in zijn oor klonk. Een stukje papier werd in zijn hand geduwd en toen hij zich omkeerde zag hij alleen iets roods, terwijl een gedaante snel verdween.

Hij zat in zijn huurwagen voordat hij het papier in zijn hand ontvouwde. Er waren woorden op gekrabbeld: 'Vraag vanavond om acht uur de weg naar de Grote Schouwburg. Vergewis u ervan, dat u niet gevolgd wordt.'

Indien hij die avond ook maar één andere afspraak dan de krabbel hem voorstelde had gehad, zou dit ongetwijfeld het einde zijn geweest van de affaire, en wellicht ook van verscheidene triljoenen mensen. Maar toevallig had hij niets anders te doen.

Tegelijkertijd vroeg hij zich af of de afzender van de brief misschien...

Om acht uur baande hij zich als deel van een lange rij wagens langzaam een weg langs de kronkelende baan die blijkbaar naar de Grote Schouwburg voerde. Hij had het maar eenmaal gevraagd, en de voorbijganger tot wie hij zijn vraag gericht had keek hem argwanend aan (blijkbaar was er geen enkele Aardbewoner vrij van die alles doordringende argwaan) en had kortaf gezegd: 'U volgt de rest van de wagens maar.'

Het scheen inderdaad dat alle andere wagens naar de Schouwburg gingen, want toen hij daar aankwam zag hij ze allemaal, een voor een, opgeslokt worden in de gapende muil van het ondergrondse parkeerterrein. Hij zwaaide uit de rij en reed langzaam voorbij de Schouwburg. Hij wachtte op hij-wist-niet-wat.

Een klein figuurtje kwam van de hellende toegangsweg aanstuiven en bleef buiten bij zijn raampje staan. Hij keek er met verbazing naar, maar het deed het portier open en was met een enkele beweging binnen.

'Neem me niet kwalijk,' zei hij, 'maar...'

'St!' De gedaante liet zich laag wegzakken op de zitplaats. 'Werd u gevolgd?'

'Had dat gemoeten?'

'Doe niet zo gek. Ga recht door. Sla af als ik het u zeg... Mijn hemel waar wacht u toch op?'

Hij kende die stem. Haar capuchon was op de schouders gegleden en liet hem licht bruin haar zien. Donkere ogen staarden hem aan.

'U moet maar liever verder gaan,' zei ze zacht.

Dat deed hij en gedurende vijftien minuten zei zij niets, behalve voor een enkele gemompelde en korte aanwijzing. Hij wierp enkele blikken op haar en dacht, met een plotselinge vreugde, dat zij zelfs aardiger was dan hij zich haar had herinnerd.

Zij stopten - of Arvardan deed het op aanwijzing van het meisje - op de hoek van een weinig bevolkte wijk van de hoofdstad. Na een behoedzame pauze wenkte het meisje hem nog eens vooruit te gaan en reden zij langzaam een laan af die in een flauwe hellende oprit van een privégarage eindigde.

De deur sloot achter hen en het licht in de wagen was de enige bron van verlichting.

Nu keek Pola hem ernstig aan en zei: 'Dr. Arvardan, het spijt mij dat ik dit doen moest om u persoonlijk te spreken te krijgen. Ik weet dat ik naar uw mening geen positie te verliezen heb...'

'Denk dat toch niet,' zei hij wat onhandig.

'Ik moet dat denken. Ik wil dat u gelooft dat ik heel goed weet hoe klein en gemeen ik die avond deed. Ik beschik niet over de juiste woorden om me te verontschuldigen...'

'Alstublieft, doe dat niet.' Hij wendde zijn blik van haar af. 'Ik had een beetje diplomatischer moeten zijn.'

'Maar...' Pola hield even op om een zekere minimale kalmte te herkrijgen. 'Daarvoor heb ik u hier niet heen gebracht. U bent de enige Vreemdeling die ik ooit ontmoet heb, die vriendelijk en edelmoedig kon zijn - en ik heb uw hulp nodig.'

'Wat is er aan de hand?'

'In de eerste plaats - ik geloof niet dat iemand ons volgde, maar als u maar enig geruis hoort, wilt u - wilt u' - zij sloeg haar ogen naar beneden - 'dan uw armen om mij heen leggen, en -en - u weet wel.'

Hij knikte met zijn hoofd en zei droogjes: 'Ik geloof dat ik dat zonder enige moeite voor elkaar kan brengen. Is het nodig dat we op het gerucht wachten?'

Pola kleurde. 'Spot u er alstublieft niet mede, en begrijp mijn bedoelingen niet verkeerd. Het is de enige manier om argwaan omtrent onze werkelijke bedoelingen te vermijden. Het is het enige dat ze overtuigen kan.'

'Is de zaak dan zo ernstig?' zei Arvardan zachtjes.

'De zaak is ernstig,' zei zij. 'Ik zal u iets vertellen, maar ik weet dat u het eerst niet geloven zult. Maar ik wil dat u probeert het te geloven. Ik wil, dat u er van overtuigd bent dat ik in volle ernst spreek. En bovenal wens ik dat u besluit met ons samen te werken en tot aan het bittere einde door te zetten nadat ik het u verteld heb. Wilt u dat proberen? Ik geef u een kwartier en als u aan het eind daarvan denkt dat ik uw vertrouwen niet waard ben en u zich niet met me bemoeien kunt, zal ik vertrekken en dan is de zaak daarmee uit.'

'Een kwartier?' Zijn lippen krulden zich onwillekeurig tot een glimlach. Hij verschoof zijn polshorloge en hield het voor zich. 'Goed dan.'

Zij vouwde haar handen in haar schoot en keek vastberaden door het windscherm, dat alleen uitzag op de kale muur van de garage voor haar.

Hij sloeg haar aandachtig gade - de gladde zachte lijn van haar kin die niet beantwoordde aan de flinkheid waartoe zij die trachtte te dwingen, de rechte en fijn getekende neus, de bijzonder rijke donkere tint van haar gelaatskleur, die op Aarde zo karakteristiek is.

Hij ving de blik op die zij hem van terzijde toewierp. Zij wendde die snel weer af.

'Wat is er?' vroeg hij.

Zij draaide zich naar hem toe en beet met haar tanden op haar onderlip. 'Ik zat u stiekem aan te kijken.'

'Ja, dat zag ik. Is er een veeg op mijn neus?'

'Nee.' Ze lachte eventjes, voor de eerste maal sinds zij in zijn wagen was gestapt. Het was gek dat hij op allerlei kleinigheden van haar letten ging: de manier waarop haar haar scheen te zweven en zachtjes te golven, telkens wanneer zij het hoofd schudde. 'Ik verwonder me al sinds - die avond - waarom u die loden kleding niet draagt, als u een Vreemdeling bent. Dat misleidde me. Vreemdelingen zien er over het algemeen uit als zakken meel.'

'En ik niet?'

'Nee' - en opeens klonk er iets van enthousiasme in haar stem - 'U ziet - u ziet er echt uit als een klassiek marmeren beeld, behalve dat u leeft en warm bent... o, neemt u me niet kwalijk. Nu ben ik onbescheiden.'

'Je denkt dat ik vind, dat je een meisje van de Aarde bent dat haar plaats niet kent. Je zult die gedachte moeten opgeven, anders kunnen we geen vrienden zijn... ik geloof niet in dat stralingsbijgeloof. Ik heb de atmosferische radioactiviteit van de Aarde opgemeten en ik heb laboratoriumproeven op dieren gedaan. Ik ben absoluut overtuigd dat de stralingen mij onder normale omstandigheden geen kwaad kunnen doen. Ik ben hier al twee maanden en voel me nog niet ziek. Mijn haar valt niet uit' - hij trok er aan - ' mijn maag is niet van streek. En ik betwijfel of mijn vruchtbaarheid in gevaar is gebracht, hoewel ik moet toegeven dat ik toch enkele voorzorgen daartegen neem. Van ondergoed, dat met lood geïmpregneerd is, zie je niets.'

Plotseling zei zij: 'Wilt u nu naar me luisteren? De vijftien minuten zijn om.'

'Wat denk je?'

'Wel, dat u het wel doen zult. Als u het niet wilde, zou u hier niet meer zitten. Niet, na alles wat ik deed.'

Met zachte stem zei hij: 'Ben je onder de indruk dat ik mezelf erg geweld moet aandoen om hier naast je te zitten? Als je dat denkt, heb je ongelijk... Weet je wel, Pola, dat ik heus geloof dat ik nog nooit een meisje heb gezien, dat zo mooi is als jij.'

Ze keek opeens verschrikt op. 'Doe dat alstublieft niet. Daar is het me niet om te doen. Gelooft u me niet?'

'Ja, Pola, ik geloof je. Vertel me nu maar wat je wilt. Ik zal het geloven en ik zal je helpen.' Hij geloofde onvoorwaardelijk in zichzelf. Op dit ogenblik zou Arvardan dan met alle genoegen hebben willen proberen de keizer te onttronen. Hij was nooit tevoren verliefd geweest en bij die gedachte bleef hij plotseling even steken. Hij had dat woord nog nooit tevoren gebruikt.

Liefde? Voor een meisje van de Aarde?

'U heeft mijn vader ontmoet, Dr. Arvardan?'

'Is Dr. Shekt je vader? Alsjeblieft, noem mij Bel. Ik zal je Pola noemen.'

'Als je het wilt hebben, zal ik het proberen. Ik denk dat je aardig boos op hem was.'

'Hij was niet erg beleefd.'

'Dat kon hij niet. Hij wordt bespied. Om je de waarheid te zeggen, hij en ik maakten van te voren het plan dat hij van je moest zien af te komen en dat ik je hier zou ontmoeten. Dit is ons huis, weet je...' Zij liet haar stem zakken tot een angstig fluisteren. - 'De Aarde komt in opstand.'

Arvardan kon het niet nalaten een grapje te maken.

'Nee, toch!' zei hij met wijd open ogen. 'De hele Aarde?'

Maar Pola schoot opeens in vuur. 'Lach me niet uit. Je zei dat je zou luisteren en mij geloven. Er komt opstand op Aarde, en het is ernstig, omdat de Aarde het gehele Rijk vernietigen kan.'

'Kan de Aarde dat?' Arvardan onderdrukte met goed gevolg een schaterlach. Vriendelijk zei hij: 'Pola, hoe goed ken je je Galactographie?'

'Zo goed als ieder ander, meester, maar wat heeft dat hiermede nu te maken?'

'Het heeft er dit mede te maken. De Melkweg heeft een inhoud van enkele miljoenen kubieke lichtjaren. Hij bevat twee honderd miljoen bewoonde planeten met een bevolking van ten naaste bij vijf honderd triljoen. Nietwaar?'

'Dat zal wel, als jij het zegt.'

'Geloof me, zo is het. Nu is de Aarde één planeet, met een bevolking van twintig miljoen en bovendien zonder hulpbronnen. Met andere woorden, er bestaan vijf en twintig miljard Melkweg-burgers tegen één enkele Aardbewoner. Nu, wat kan de Aarde voor kwaad doen tegenover dat grote verschil van vijf en twintig miljard tegen één?'

Voor een enkel ogenblik scheen het meisje in twijfel weg te zinken, maar toen herstelde zij zich weer. 'Bel,' zei ze vastberaden, 'ik kan je daarop geen antwoord geven maar mijn vader wel. Hij heeft mij de belangrijkste details niet verteld, omdat hij beweert dat dit mijn leven in gevaar zou brengen. Maar nu zal hij het doen, als jij met me meegaat. Hij heeft me gezegd, dat men op Aarde een middel kent waardoor alle leven buiten de Aarde kan worden uitgeroeid, en hij moet gelijk hebben. Hij heeft vroeger ook altijd gelijk gehad.'

Haar wangen zagen rood van ernst, en het verlangen ze aan te raken bekroop Arvardan. (Had hij haar werkelijk ooit te voren wel aangeraakt en zich afgestoten gevoeld? Wat was er toch met hem gebeurd?)

'Is het al tien uur geweest?' vroeg Pola.

'Ja,' antwoordde hij.

'Dan zal hij nu wel boven zijn - als ze hem ten minste niet gevangen genomen hebben.' Met een onwillekeurige huivering keek ze om zich heen. 'Wij kunnen nu van uit de garage direct in huis komen; als je met me mee wilt gaan...'

Ze had haar hand op de knop van het portier, toen ze verstijfde van schrik. Ze fluisterde hees: 'Daar komt iemand aan... gauw...´

Verder kwam ze niet. Het was allesbehalve moeilijk voor Arvardan, zich haar oorspronkelijke bevel te herinneren. Met een vlugge beweging sloeg hij zijn armen om haar heen en in een oogwenk leunde zij warm en zacht tegen hem aan. Haar lippen trilden op de zijne in eindeloze verrukking...

Ongeveer tien seconden keek hij met zijn ogen zover hij kon terzijde om te trachten de eerste lichtflits te zien te krijgen of de eerste voetstap te horen, maar toen werd hij meegesleept door de opwinding van het ogenblik. Hij was verblind door de sterren en verdoofd door zijn eigen hartslag.

Haar lippen lieten de zijne los, maar hij zocht ze opnieuw en vond ze. Zijn armen omklemden haar en zij smolt er in weg totdat haar eigen hart gelijk op sloeg met het zijne. In een dromerige blijdschap verzonken zei hij: 'Het moet alleen maar een geluid van iets dat voorbijkwam geweest zijn.'

'Dat was het niet,' fluisterde zij. 'Ik hoorde niets.' Hij hield haar op een armlengte van zich af, maar zij knipperde niet met haar ogen.'

'Jou duiveltje. Meen je dat heus?'

Haar ogen tintelden. 'Ik wilde dat je me een zoen gaf; en ik heb er geen spijt van.'

'Dacht je dat ik dat had? Kus me dan nog maar eens, maar alleen omdat ik het deze keer wil.'

Nog een lang, lang ogenblik en plotseling liet ze hem los; zij schikte haar haar en maakte de kraag van haar japon in orde met stijve en precieze bewegingen. 'We moesten nu maar liever naar binnen gaan. Doe het licht van de wagen uit. Ik heb een zaklantaarn.'

Hij stapte achter haar de wagen uit, en in de nieuwe duisternis vertoonde zij zich als een heel vage schaduw bij het kleine lichtplekje van haar zaklantaarn.

'Hou mijn hand maar vast,' zei ze. 'We moeten een trap op.'

Zijn stem fluisterde achter haar: 'Ik hou van je, Pola.' Het ging zo gemakkelijk - en het klonk zo goed. Hij zei het nog eens: 'Ik hou van je, Pola.'

Ze zei zacht: 'Je kent me nauwelijks.'

'Neen. Al mijn gehele leven lang. Ik zweer het! Mijn hele leven. Pola, gedurende twee maanden heb ik alleen aan jou gedacht en van jou gedroomd. Ik zweer het.'

'Ik ben een meisje van de Aarde, meneer.'

'Dan zal ik een man van de Aarde worden. Probeer het maar met me.'

Hij hield haar tegen en boog haar hand langzaam naar boven totdat het licht van de zaklantaarn bleef rusten op haar blozend, betraand gezicht. 'Waarom huil je?'

'Wanneer mijn vader jou vertelt wat hij weet, dan zul je weten dat je niet van een meisje van de Aarde houden kunt.'

'Probeer ook dat maar met me.'

15. Verdwenen mogelijkheden

Arvardan en Shekt ontmoetten elkaar in de achterkamer van de tweede verdieping van het huis, waarvan de ramen zorgvuldig gepolariseerd waren om ze volkomen ondoorzichtig te maken. Pola was beneden, op wacht en zij tuurde van uit haar leunstoel scherp naar de donkere en verlaten straat.

Shekts gebogen figuur maakte een enigszins andere indruk, dan Arvardan ongeveer tien uur vroeger van hem had gekregen. Het gelaat van de natuurkundige was nog steeds vertrokken en hij zag er erg vermoeid uit, maar waar het voorheen onzeker en angstig had geleken, vertoonde het nu een bijna wanhopige uitdaging.

'Dr. Arvardan,' zei hij, en zijn stem was vast,'ik moet mijn verontschuldigingen aanbieden voor de behandeling die u vanmorgen ondervonden hebt. Ik had gehoopt, dat u zou begrijpen -'

'Ik moet toegeven, dat ik het niet begreep, maar nu geloof ik, dat ik het wel begrijp.'

'Dr. Arvardan,' zei Shekt grimmig. 'Het is geen gemakkelijke taak om iemand te overtuigen van zulk een schijnbaar belachelijke mogelijkheid als een overwinning van de Aarde op de Melkweg, maar het is waar. Ik ben niet moedig van aard en ik wil vreselijk graag blijven leven. U kunt dus nu begrijpen, dat er een enorme crisis moet ontstaan om mij te kunnen dwingen het gevaar te lopen van verraad te plegen, terwijl de plaatselijke regering reeds de ogen op mij gevestigd heeft.'

'Goed,' zei Arvardan, 'als het zo ernstig is, dan kan ik u beter onmiddellijk één ding vertellen; Ik zal u helpen zoveel ik kan, maar alleen in mijn kwaliteit als burger van de Melkweg. Ik heb hier geen officiële positie en ik heb ook geen bijzondere invloed bij het hof of zelfs in het Paleis van de Procurator. Ik ben precies wat ik schijn te zijn - een archeoloog die op een wetenschappelijke expeditie is, die alleen mijn eigen belangen betreft. Als u toch bereid bent verraad te riskeren, zoudt u dan niet liever een bezoek brengen bij de Procurator? Hij zou werkelijk iets kunnen doen.'

'Dat is nu net wat ik niet kan doen, Dr. Arvardan. Daartegen word ik juist door de Oudsten bewaakt. Toen u vanmorgen naar mijn huis kwam, dacht ik zelfs dat u een tussenpersoon zou kunnen zijn. Ik dacht dat Ennius argwaan koesterde.'

'Hij koestert misschien argwaan - daar kan ik geen antwoord op geven. Maar ik ben geen tussenpersoon. Als u er op staat mij uw vertrouwen te geven, dan kan ik u beloven dat ik hem in uw plaats zal bezoeken.'

'Dank u. Dat is alles wat ik vraag. Dat - en dat u uw invloed gebruikt om een voorspraak ten gunste van de Aarde te zijn, met het oog op een te erge tegenmaatregel.'

'Natuurlijk.' Arvardan voelde zich onbehagelijk. Op dit moment was hij overtuigd dat hij aan het praten was met een oude excentrieke maniak misschien ongevaarlijk, maar volkomen stapel. Toch had hij geen andere keus dan te blijven, te luisteren en te proberen die goedaardige krankzinnigheid te kalmeren - ter wille van Pola. Shekt zei: 'Dr. Arvardan, u heeft van de Combinator gehoord? U zei dat vanmorgen.'

'Ja, dat is zo. Ik heb uw originele artikel in de Physical Review gelezen. Ik heb over het apparaat met de Procurator en de Eerste Minister gesproken.'

'Met de Eerste Minister?'

'Ja, zeker. Toen ik de introductie brief kreeg die u - eh -weigerde te zien.'

'Dat spijt mij. Maar ik wou dat u dat niet had gedaan... In hoeverre weet u wat van de Combinator af?'

'Dat het een interessante mislukking is. Hij is ontworpen om het vermogen om te leren te verbeteren. Hij heeft enige successen gehad bij ratten, maar bij menselijke wezens gefaald.'

Shekt keek verdrietig. 'Ja, uit dat artikel kon u niets anders opmaken. Het apparaat werd voorgesteld als een mislukking, en de bijzonder gunstige resultaten zijn met opzet achtergehouden.'

'Hm. Een nogal ongewoon vertoon van wetenschappelijke moraal, Dr. Shekt.'

'Dat geef ik toe. Maar ik ben zesenvijftig, Dr. Arvardan, en als u iets afweet van de gewoonten van de Aarde, dan weet u dat ik niet lang meer te leven heb.'

'De Zestig. Ja, daar heb ik van gehoord - meer dan me lief is, inderdaad.' En hij dacht met bitterheid aan de eerste tocht met het aardse stratosfeer-vliegtuig. 'Ik heb gehoord dat er uitzonderingen worden gemaakt, onder andere voor bekende geleerden.'

'Zeker. Maar de Eerste Minister en de Raad der Oudsten beslissen dat, en er is geen beroep op hun beslissing, zelfs niet bij de Keizer. Mij is verteld, dat de prijs van mijn leven geheimhouding was betreffende de Combinator en hard werken voor de verbetering ervan.' De oudere man maakte een wanhopig gebaar. 'Kon ik toen beseffen wat er zou gebeuren en waarvoor de machine zou worden gebruikt?'

'Maar waarvoor is hij dan gebruikt?' Arvardan nam een sigaret uit de koker in het zakje van zijn overhemd en bood er de ander een aan, maar deze weigerde.

'Straks graag... Nadat mijn experimenten het punt hadden bereikt waarop ik voelde dat de machine veilig op menselijke wezens kon worden toegepast, werden enkele biologen van de Aarde een voor een behandeld. Stuk voor stuk waren het mensen waarvan ik wist dat ze sympathiseerden met de Zeloten - dat wil zeggen de extremisten. Ze overleefden het allen, maar na verloop van tijd vertoonden zich secundaire gevolgen bij hen. Eén van hen werd ter behandeling hier teruggebracht. Ik kon hem niet redden. Maar toen hij stervende lag te ijlen ontdekte ik het.'

Het was bijna middernacht. Het was een lange dag geweest en er was veel gebeurd. Maar nu was er iets in Arvardan in beweging gekomen. Met nadruk zei hij: 'Ik zou wel willen dat u nu to the point kwam.'

'Ik vraag u om nog even geduld te hebben,' zei Shekt. 'Ik moet het u duidelijk uiteenzetten, als u me geloof wilt schenken. U kent natuurlijk de eigenaardige situatie van de Aarde - zijn radioactiviteit...'

'Ja, ik ben aardig op de hoogte van die zaak.'

'En ook van de uitwerking van deze radioactiviteit op de Aarde en haar economie?'

'Ja.'

'Dan zal ik op dit punt niet verder ingaan. Ik moet u alleen nog maar zeggen dat de frequentie der mutatie op Aarde groter is dan in de rest van de Melkweg. De opvatting van onze vijanden dat de Aardbewoners verschillend zijn heeft dus een zekere grond van natuurkundige waarheid. Het staat vast dat de mutaties van ondergeschikte betekenis zijn en dat zij meestal geen permanente waarde hebben. Indien er al een permanente verandering bij de Aardbewoners heeft plaats gehad, dan bestaat die alleen in sommige aspecten van hun inwendige chemische processen, die hen in staat stellen een grotere weerstand tegen de stralingsgevolgen aan de dag te leggen, sneller te genezen van brandwonden...'

'Dr. Shekt, al wat u me daar zegt is mij bekend.'

'Is het dan nooit bij u opgekomen, dat deze mutatieprocessen ook moeten voorkomen bij andere levende wezens op Aarde, dan bij de mensen?'

Er viel een korte stilte, waarop Arvardan zeide: 'Nee, dat niet, maar nu u het zo zegt... het is natuurlijk onvermijdelijk.'

'Zo is het. Het komt inderdaad voor. Onze huisdieren vertonen grotere variëteiten dan op elke andere bewoonde wereld. Onze vruchten en planten eveneens. De vreemdelingen wantrouwen die zoals zij ons wantrouwen - en wij bewaken die als een bijzonder waardevol eigendom voor ons zelf. En wat op dieren en planten van toepassing is, is dat natuurlijk ook op het microscopische leven.'

En hier voelde Arvardan een gewaarwording van angst bij zich opkomen.

'U bedoelt - bacteriën?' zei hij.

'Ik heb het oog op het gehele gebied van het primitieve leven. Protozoën, bacteriën en de zichzelf ontwikkelende proteïnen, die sommigen virussen noemen.'

'Maar wat wilt u daarmee zeggen?'

'Ik denk dat u dat wel zo'n beetje voelt, Dr. Arvardan. U schijnt er opeens belang in te stellen. Ziet u eens, er bestaat onder uw mensen een geloof dat de Aardbewoners de dood kunnen veroorzaken en dat het omgaan met een Aardbewoner de dood teweegbrengt, dat alle Aardbewoners ongeluk aanbrengen en een soort boos oog bezitten...'

'Dat weet ik allemaal. Het is je reinste bijgeloof.'

'Niet helemaal. Dat is juist het verschrikkelijke van de hele zaak. Zoals alle geloven, hoe bijgelovig, verwrongen en verdraaid zij ook mogen zijn, heeft het toch een kern van waarheid in zich. Soms, ziet u, draagt een Aardbewoner in zijn lichaam de een of andere gemuteerde vorm van een microscopische parasiet mee die nergens anders bekend is en waartegen Vreemdelingen soms niet bijzonder immuun zijn. Wat nu volgt is eenvoudig een kwestie van biologie, Dr. Avardan.'

Avardan zweeg.

'Wij worden natuurlijk ook wel eens besmet. Een nieuwe vorm van kiem weet door de radioactieve nevel heen te breken en dan verbreidt er zich een epidemie over de planeet, maar over het algemeen heeft het lichaam van de Aardbewoners hier gelijke tred mee gehouden. Wij hebben tegen elke soort kiem of virus, reeds generaties lang onze verdediging opgebouwd en zo overleven we het. De Vreemdelingen hebben hiertoe geen gelegenheid.'

'Bedoelt u,' zei Arvardan met een lichtelijk onaangename gewaarwording, 'dat contact met u nu...' Hij schoof zijn stoel achteruit. Hij dacht aan de kussen van die avond.

Shekt schudde zijn hoofd. 'Natuurlijk niet. Wij verwekken de ziekte niet; wij dragen die alleen maar bij ons. En zelfs het hebben er van komt zelden voor. Als ik in uw wereld woonde, zou ik niet meer kiemen bij me hebben dan u. Ik heb er geen bijzondere affiniteit voor. Zelfs hier is het slechts één van de quadriljoen kiemen, of één van de quadriljoen quadriljoenen die gevaarlijk is. De kansen van infectie voor u zijn minder, dan die voor een meteoor om het dak van dit huis binnen te dringen en u te treffen. Tenzij de kiemen in kwestie met opzet worden nagespoord, geïsoleerd en geconcentreerd.'

Weer een stilzwijgen, ditmaal wat langer. 'Hebben de Aardbewoners dat gedaan?' vroeg Arvardan met vreemde, verstikte stem. Hij had de gedachte aan krankzinnigheid van zich afgezet. Hij was bereid te geloven.

'Ja. Maar eerst uit onschuldige beweegredenen. Onze biologen zijn natuurlijk bijzonder geïnteresseerd in de bijzonderheden van het leven op Aarde, en zij hebben onlangs het virus van de gewone koorts geïsoleerd.'

'Wat is die gewone koorts?'

'Een goedaardige endemische ziekte op Aarde. Dat wil zeggen, die hebben we altijd bij ons. De meeste Aardbewoners krijgen die in hun kindsheid en de verschijnselen zijn niet zo ernstig. Een goedaardige koorts, een uitslag die snel over gaat, ontsteking aan de mondhoeken en in de gewrichten gecombineerd met een hinderlijke dorst. Hij verloopt in vier tot zes dagen en de patiënt is daarna immuun. Ik heb het ook gehad. Pola ook. Zo nu en dan treedt er een virulentere vorm van dezelfde ziekte op - waarschijnlijk hebben we te doen met een of andere soort virus - en dan heet het stralingskoorts.'

'Stralingskoorts. Daar heb ik van gehoord,' zei Arvardan.

'Werkelijk? Het heet stralingskoorts wegens de misvatting dat men deze zou krijgen na blootgesteld te zijn aan de uitwerking der radioactieve gebieden. In werkelijkheid wordt de uitwerking van radioactieve gebieden vaak gevolgd door stralingskoorts omdat het virus in deze gebieden het meest geneigd is zich tot gevaarlijke vormen te muteren. Het is dus het virus en niet de straling die het hem doet. In het geval van stralingskoorts ontwikkelen de verschijnselen zich in een paar uur. De lippen zijn zo erg ontstoken dat de patiënt nauwelijks kan praten en in een paar dagen kan hij dood zijn.

'Dit nu, Dr. Arvardan, is het beslissende punt. De Aardbewoners hebben zich aan de gewone koorts aangepast, de Vreemdeling niet. Wanneer iemand van het Rijksgarnizoen er bij gelegenheid aan is blootgesteld, reageert hij in dat geval als een Aardbewoner zou doen op de stralingskoorts. Gewoonlijk sterft hij binnen twaalf uur. Hij wordt dan - door Aardbewoners - gecremeerd daar iedere soldaat die met hem in aanraking zou komen, ook moet sterven.

'Men veronderstelt dat de uitwerking van het organisme op zijn gastheer veel meer op rekening van de straling komt dan op die van de toxinen. Het zou natuurlijk logisch schijnen dat Aardbewoners, die zich aan de gammastralingen hebben aangepast, maar licht worden aangetast. Toen veranderde men de opzet van het onderzoek.

'Om kort te gaan, Dr. Arvardan, ik vermoed dat u het overige nu wel begrijpt. Proeven konden wel op dieren van buiten de Aarde worden gedaan, maar niet op Vreemdelingen zelf. Het aantal Vreemdelingen op Aarde is te gering om er verschillende te laten verdwijnen zonder dat het bekend wordt. Ook kon een vroegtijdige ontdekking van hun plannen niet worden toegestaan. Daarom werd er een groep biologen naar de Combinator gezonden, met het gevolg dat zij terugkeerden met geweldig verrijkt inzicht. Dezen waren het die een nieuwe wiskundige theorie over de proteïne-scheikunde en de immuniteitsleer wisten te ontwikkelen, die hen in staat stelde tenslotte een kunstmatig soort virus te produceren, dat berekend was alleen menselijke wezens uit de Melkweg - Vreemdelingen - aan te tasten. Er bestaan thans vele tonnen van dit gekristalliseerde virus.'

Arvardan zag verwilderd om zich heen. Hij voelde droppels zweet langzaam langs zijn slapen en wangen glijden.

'Wilt u mij vertellen,' bracht hij hijgend uit, 'dat de Aarde van plan is dit virus op de Melkweg los te laten; dat ze een reusachtige bacteriologische oorlog willen beginnen...'

'Die wij niet kunnen verliezen en die u niet winnen kunt. Precies. Wanneer de epidemie eenmaal is ingezet zullen dagelijks miljoenen sterven en niets zal dat kunnen beletten. Opgeschrikte vluchtelingen zullen door de ruimte vliegen en het virus met zich meedragen, en als u tracht hele planeten op te blazen, kan de ziekte weer in nieuwe centra beginnen. Er zal geen enkele reden bestaan deze zaak met de Aarde in verbinding te brengen. Na verloop van tijd moge onze overleving argwaan wekken, maar de verwoesting zal dan zover zijn voortgeschreden, en de wanhoop der Vreemdelingen zal zo vreselijk zijn, dat het hen niets meer schelen kan.'

'En zullen ze allemaal sterven?' De ontzettende verschrikking drong niet tot hem door - en kon het eenvoudig niet.

'Misschien niet. Onze nieuwe bacteriologische wetenschap werkt twee kanten uit. Wij hebben ook het tegengif en de middelen om dat te produceren. Het zou in geval van een vroegtijdige overgave gebruikt kunnen worden. Ook zouden sommige afgelegen schuilhoeken in de Melkweg er misschien aan kunnen ontkomen, of er zouden zich zelfs enkele gevallen van natuurlijke immuniteit kunnen voordoen.'

Onder de verschrikkelijke verslagenheid die volgde - terwijl Arvardan er niet aan dacht de waarheid van hetgeen hij gehoord had te betwijfelen, de vreselijke waarheid die met één slag de kans van vijfentwintig miljard tegen één vernietigde - klonk Shekts stem zwak en vermoeid.

'Het is de Aarde niet, die van plan is dit te doen. Een handvol leiders, verdorven door de ontzettende verdrukking die hen van de Melkweg uitsluit, die vervuld zijn met haat tegen hen die hen buitensluiten en die kost wat het kost willen toeslaan met een krankzinnige felheid...

'Zijn zij eenmaal begonnen, dan moet de rest van de Aarde volgen. Wat kunnen ze anders doen? Door hun geweldige schuld zullen zij een einde hebben te maken aan wat ze begonnen zijn. Zouden ze nog wat mensen van de Melkweg in leven kunnen laten en op die manier het risico van een latere strafexpeditie lopen?'

'Maar vóór ik Aardbewoner ben, ben ik mens. Moeten triljoenen sterven ter wille van miljoenen? Moet een beschaving die over de Melkweg verspreid is, ondergaan aan de wraakgierigheid, hoe gerechtvaardigd ook, van een enkele planeet? En zullen wij er dan bovendien beter aan toe zijn? De macht van de Melkweg zal toch nog in die werelden waar de noodzakelijke hulpbronnen zijn, zetelen - en wij bezitten er geen. De Aardbewoners mogen zelfs nog voor een generatie op Trantor heersen, maar hun kinderen zullen Trantorianen worden en op hun beurt neerzien op de anderen die op Aarde leven.

'En bovendien, is er enig voordeel voor de Mensheid in gelegen de tirannie van de Melkweg te verwisselen met de tirannie van de Aarde? Nee, nee -. Er moet een weg zijn voor alle mensen, een weg naar gerechtigheid en vrijheid.'

Hij hief zijn handen langzaam naar zijn gezicht, en achter zijn gekromde vingers schudde hij zijn hoofd heen en weer.

Arvardan had dit alles aangehoord als in een nevel van verdoving. 'Er steekt geen verraad in hetgeen u gedaan hebt, Dr. Shekt,' mompelde hij. Ik ga onmiddelijk naar Everest. De Procurator zal me geloven. Hij moet me geloven.'

Er klonk een geluid van ijlende voetstappen, een van angst verwrongen gelaat vertoonde zich in de deur, die open bleef staan.

'Vader - Er zijn mensen buiten.'

Dr. Shekts gelaat werd grauw. 'Vlug, Dr Arvardan door de garage.' Hij duwde hem heftig vooruit.'

'Neem Pola mee, en maakt u zich over mij niet bezorgd. Ik houd ze wel tegen.'

Maar een man in groene mantel wachtte op hen toen zij zich omdraaiden. Hij vertoonde een vals glimlachje en droeg nonchalant een straalzweep. Er klonk het getrommel van vuistslagen op de voordeur, gekraak en het geluid van stampende voeten.

'Wie bent u?' vroeg Arvardan met een zwakke uitdaging aan het adres van de gewapende groenrok. Hij had zich voor Pola opgesteld.

'Ik?' zei de groenrok scherp. 'Ik ben alleen maar de nederige Secretaris van Zijne Excellentie, de Eerste Minister.' Hij stapte naar voren. 'Ik heb bijna te lang gewacht. Maar toch niet helemaal. Hm, een meisje ook. Zeer onverstandig...'

Op kalme toon zei Arvardan: 'Ik ben burger van de Melkweg, en ik betwist u het recht mij gevangen te houden - of ook dit huis binnen te dringen - zonder wettige volmacht.'

'Ik,' - en de Secretaris klopte zacht met zijn vrije hand op zijn borst - 'ik heb alle recht en gezag op deze planeet. Binnen korte tijd zal ik alle recht en macht over de Melkweg vertegenwoordigen. Wij hebben jullie allemaal, weet u - zelfs Schwartz.'

'Schwartz! ' riepen Dr Shekt en Pola bijna gelijk.

'Verrast u dat? Kom, ik zal u naar hem toe brengen.'

Het laatste wat Arvardan zich herinneren kon was die breder wordende glimlach - en de straal van de zweep. Hij tuimelde door een helrode schroeiing van pijn in bezwijming.

16. Kies partij!

Intussen lag Schwartz ongemakkelijk op een harde bank in een van de kamertjes in de kelderverdieping van de strafgevangenis in Chica.

Hij streek over zijn haar dat als een krans om zijn kale kruin heen lag, en ging triest overeind zitten. Zijn poging om nergens heen te ontsnappen (want waar op Aarde was hij veilig) was kort en onprettig geweest, en was hier geëindigd.

Hij kon tenminste nog spelen met het Gedachte-Contact. Maar was dat goed of slecht?

Op de boerderij was het een vreemde, verontrustende gave geweest, waar hij de herkomst niet van begreep en waarvan hij de mogelijkheden nog niet overdacht had. Nu was het een veelzijdige gave die waard was onderzocht te worden.

Vierentwintig uur nietsdoen behalve mokken over zijn gevangenneming, had hem gek kunnen maken. Zoals het nu was, kon hij de gevangenbewaarders met het Gedachte-Contact aanraken als zij langs kwamen, kon hij de wachten in de aangrenzende gangen bereiken, hij kon de voelhorens van zijn geest zelfs uitstrekken tot de Directeur van de Gevangenis in zijn verre kantoor.

Hij keerde de zielen voorzichtig om en doorzocht ze. Ze vielen uit elkaar als noten - droge schillen waaruit emoties en denkbeelden vielen als een ruisende regen. Hij leerde daarbij veel over de Aarde en het Rijk - meer dan hij in die twee maanden op de boerderij had geleerd of had kunnen leren.

Een van de dingen die hij telkens weer waarnam en waarvan geen misverstand mogelijk was, was dit:

Hij was ten dode opgeschreven!

Er was geen ontsnapping, geen twijfel, geen enkel voorbehoud. Het kon vandaag zijn, het zou ook morgen kunnen zijn. Maar hij moest sterven!

Op de een of andere manier verwerkte en accepteerde hij het bijna dankbaar.

De deur ging open en hij sprong op, doodsbang. Men kan al redenerende de dood accepteren door in de geest welbewust alle aspecten ervan te beschouwen, maar het lichaam is een wild dier dat niets van rede afweet. Nu kwam het!

Neen - het was het niet. Het binnenkomende Gedachte-Contact had niets van de dood in zich. Het was een bewaker met een stalen staf in zijn hand. Schwartz wist wat het was.

'Ga mee,' zei hij scherp.

Schwartz volgde hem, terwijl hij nadacht over die vreemde macht van hem. Lang voordat de wacht zijn wapen zou kunnen gebruiken, lang voordat hij zelf zou kunnen weten dat hij zijn wapen moest gebruiken, zou hij zonder een geluid neergeslagen kunnen worden, zonder dat hij iets verdachts zou merken. Zijn geest was in de geestelijke handen van Schwartz. Een lichte druk en het zou gebeurd zijn.

Maar waarom? Er zouden weer anderen komen. Hoeveel zou hij er tegelijk de baas kunnen zijn? Over hoeveel handenparen beschikte hij?

Hij volgde gelaten.

Hij werd in een heel grote zaal gebracht. Er waren twee mannen en een meisje die als lijken op zeer hoge banken lagen uitgestrekt. Maar het waren geen lijken - want hun drie actieve geesten waren zeer duidelijk merkbaar. Hij stond stil om naar hen te kijken, maar de bewaker legde een harde hand op zijn schouder. 'Vooruit.' Er was nog een vierde bank die leeg was. Daar er geen doodsbedreiging in de geest van de bewaker viel waar te nemen, klom Schwartz er op. Hij wist wat er gebeuren zou. De bewaker raakte elk van zijn ledematen met zijn stalen staf aan. Ze tintelden en begaven hem, zodat hij niets was dan een hoofd dat op niets ronddreef.

Hij draaide het om.

'Pola,' riep hij uit. 'U bent Pola, is het niet? Het meisje dat...' Zij knikte. Hij had haar Gedachte-Contact herkend. Die ene achter het meisje was Dr. Shekt; en die het verste van allen lag was Dr. Bel Arvardan. Hij kon hun namen oppikken, hun wanhoop aanvoelen en de diepe afschuw en vrees in de geest van het jonge meisje gewaarworden. Voor een ogenblik had hij medelijden met hen. Toen herinnerde hij zich wie zij waren en wat zij waren: en hij verhardde zijn hart.

Laat ze doodgaan!

De andere drie waren er al meer dan een uur. De zaal waar ze binnen gelaten waren werd blijkbaar voor vergaderingen van enkele honderden gebruikt. De gevangenen gevoelden er zich verloren en verlaten in die ruimte. Er viel ook niets te zeggen. Arvardans keel was brandend droog en met vergeefse rusteloosheid draaide hij zijn hoofd van de ene kant naar de andere. Het was het enige deel van zijn lichaam dat hij bewegen kon.

De ogen van Shekt waren gesloten en zijn lippen waren kleurloos en samengeperst.

Arvardan fluisterde heftig: 'Shekt! Hé, Shekt!'

'Wat is er? ... Wat?' kwam er op zijn best als een zwak gefluister uit.'Wat doe je? Ga je slapen? Denk man, denk! '

'Waarom? Wat valt er te denken?'

'Wie is die Joseph Schwartz?'

Zwakjes en vermoeid klonk Pola's stem: 'Herinner je je dat niet, Bel? Toen we in dat warenhuis waren, toen ik jou het eerst ontmoette - zo lang geleden?'

Arvardan draaide zich wild om en merkte dat hij zijn hoofd een paar pijnlijke centimeters kon optillen. Hij kon net een beetje van Pola's gelaat zien.

'Pola! Pola!' Kon hij zich maar naar haar toe bewegen - zoals hij twee maanden lang had kunnen doen maar niet gedaan had Zij keek naar hem en glimlachte zo flets dat het wel de glimlach van een standbeeld had kunnen zijn.

'We zullen er door komen,' zei hij, 'Je zult het zien.' Maar zij schudde haar hoofd, en zijn nek begaf het terwijl zijn spieren pijnlijk worstelden. Als hij haar naar Sirius brengen zou, konden ze haar een meisje van de Aarde noemen, maar zij was toch hun gelijke en hij zou met alle genoegen zijn tanden in de strot zetten van ieder die -.

Maar hij herinnerde zich dat hij haar - of wie dan ook -waarschijnlijk niet naar Sirius brengen zou. Er zou waarschijnlijk geen Sirius meer zijn.

Toen, alsof hij die gedachte ontvluchten wilde, riep hij: 'Jij! Hoe heet je ook weer? Schwartz! '

Schwartz tilde zijn hoofd even op om een steelse blik naar de ander te werpen. Maar hij zei niets.

'Wie ben je?' vroeg Arvardan 'Hoe werd je hierin betrokken? Wat voor rol speel je er in?'

Bij die vraag kwam al het onrecht van alles wat hij doorgemaakt had bij Schwartz boven. Zijn gehele rustige verleden en alle mateloze verschrikkingen van het heden kwamen plotseling bij hem los, zodat hij woedend antwoordde: 'Ik? Hoe ik hierin betrokken werd? Luister maar. Eens was ik een gewoon mens. Een eerlijk man, een hard werkende kleermaker. Ik deed niemand kwaad, ik bemoeide me met niemand, ik zorgde voor mijn gezin.

'En toen, om geen enkele reden, geen enkele reden - kwam ik hier.'

'Naar Chica? ' vroeg Arvardan, die het niet helemaal volgen kon.

'Nee, niet naar Chica! ' schreeuwde Schwartz met woeste spot. 'Ik kwam op deze stapelgekke wereld... maar wat kan het me schelen of u me gelooft of niet? Mijn wereld ligt in het verleden. Mijn wereld had land en voedsel en twee miljard mensen, en het was de enige wereld.'

Arvardan zweeg voor die woordenaanval. Hij keerde zich naar Shekt. 'Kan jij hem begrijpen?'

'Is het tot je doorgedrongen,' zei Shekt met lichte verwondering, 'dat hij een wormvormige appendix heeft, die tien centimeter lang is? Herinner jij je dat Pola? En verstandskiezen. En haar op zijn gezicht.'

'Ja, ja,' schreeuwde Schwartz uitdagend. 'En ik zou willen dat ik een staart had om je die te laten zien. Ik kom uit het verleden. Ik ben door de tijd gereisd. Ik weet alleen niet hoe, en ik weet ook niet waarom. Laat me nu met rust.' Opeens voegde hij er nog aan toe: 'Ze zullen gauw hier zijn voor ons. Dit wachten moet ons murw maken.'

Plotseling zei Arvardan: 'Weet je dat? Wie vertelde je dat?' Schwartz gaf geen antwoord.

'Was het de Secretaris? Een dikke man met een mopsneus?' Schwartz zag geen kans het uiterlijk voorkomen van hen die hij enkel door zijn Gedachte-Contact aanraakte te beschrijven, maar - secretaris? Hij had even iets van een mentale kracht gevoeld, een sterke kracht van een sterk man, en het scheen hem dat het een secretaris was geweest.

'Balkis?' vroeg hij nieuwsgierig.

'Wat?' zei Arvardan, maar Shekt kwam tussenbeide: 'Dat is de naam van de Secretaris.'

'Oh - en wat zei hij?'

'Hij zei niets,' zei Schwartz. 'Ik weet het. Hij betekent de dood voor ons allen, en er is geen ontkomen aan.'

Arvardan liet zijn stem zakken. 'Hij is krankzinnig, zou je 't ook niet zeggen?'

'Ik vraag me af... Zijn schedelnaden bijvoorbeeld? Die waren primitief, zeer primitief.'

Arvardan keek verbaasd. 'Je denkt... Och kom, dat is onmogelijk.'

'Dat heb ik altijd gedacht.' Op dat ogenblik was de stem van Shekt een zwakke weergave van zijn normale stem, alsof de tegenwoordigheid van een wetenschappelijk probleem zijn geest had omgeschakeld naar die objectieve beschouwingswijze, waarbij persoonlijke zaken geen rol meer spelen. 'Ze hebben de energie die er nodig is om de stof langs de tijd-as te verplaatsen berekend en men verkreeg een waarde die groter is dan oneindig; derhalve heeft men het ontwerp altijd voor onmogelijk gehouden. Maar anderen hebben gesproken over de mogelijkheid van 'tijd-fouten', analoog aan geologische fouten, zie je. Er zijn namelijk ruimteschepen zomaar uit het gezicht verdwenen. Daar is dat beroemde geval van Hor Devallow in de oude tijden, die op zekere dag zijn huis binnenstapte en er nooit meer uit kwam, en hij was toch ook niet binnen... En dan is er die planeet, die je in de Galactographie-boeken van de laatste eeuw zult aantreffen, die door drie expedities was bezocht die volledige beschrijvingen meebrachten - en toen werd hij nooit weer gezien.

'Verder zijn er bepaalde ontwikkelingen in de kernchemie die de wet van het behoud van massa-energie schijnen te ontkennen. Men heeft dit trachten te verklaren door aan te nemen dat er enige massa langs de tijd-as was ontsnapt. Wanneer bij voorbeeld uraniumkernen in kleine maar zeer bepaalde verhoudingen worden vermengd met koper en barium, vormen zij onder invloed van een lichte gamma-straling een resonerend systeem...'

'Vader,' zei Pola, 'hou op! Het heeft geen zin...'

Maar Arvardan's interruptie duldde geen tegenspraak. 'Wacht even. Laat ik eens nadenken. Ik ben de enige die dit oplossen kan. Wie anders? Laat me hem enkele vragen stellen... Luister eens, Schwartz.'

Schwartz keek weer op.

'Jullie wereld was de enige in de Melkweg?'

Schwartz knikte en zei toen dof: 'Ja.'

'Maar jullie dachten dat alleen maar. Ik bedoel, jullie hadden geen ruimteverkeer, zodat je het niet bewijzen kon. Er konden toch vele andere bewoonde werelden geweest zijn.'

'Dat zou ik u niet kunnen zeggen.'

'Ja, natuurlijk. Jammer. Hoe stond het met de atoomkracht?'

'We hadden een atoombom. Uranium - en plutonium - Ik vermoed dat dat de wereld radioactief heeft gemaakt. Er moet tenslotte weer een oorlog geweest zijn - nadat ik wegging... Atoombommen.' Op de een of andere manier was Schwartz ineens weer terug in Chicago, terug in zijn oude wereld, vóór de bommen. En hij was verdrietig. Niet om zichzelf, maar om die mooie wereld...

Maar Arvardan mompelde in zich zelf. Toen zei hij: 'Best. Je had natuurlijk een taal.'

'Op Aarde? Hopen talen.'

'Welke sprak jij?' 'Engels - toen ik volwassen was.'

'Zo, spreek het eens'

Sedert twee maanden of langer had Schwartz niets in het Engels gezegd. Maar nu zei hij langzaam, met vertedering: 'I want to go home and be with my own people. (Ik wil naar huis en bij mijn eigen mensen zijn).'

Arvardan wendde zich tot Shekt. 'Is dat de taal die hij gebruikte toen hij door de Combinator behandeld werd, Shekt?'

'Dat zou ik niet kunnen zeggen,' zei Shekt, die er niets van begreep. 'Het waren toen vreemde klanken en nu ook. Hoe zou ik er enig verband tussen kunnen leggen?'

'Het doet er ook niet toe... Wat is het woord voor 'moeder' in jouw taal, Schwartz?' Schwartz vertelde het hem.

'Oké. En hoe heet 'vader'... 'broeder'... 'één' - het telwoord... 'twee'... 'drie'... 'huis'... 'man'... 'vrouw'...'

Dit ging zo door, en toen Arvardan ophield om adem te halen, vertoonde zijn uiterlijk ontzetting en verbijstering.

'Shekt,' zei hij, 'deze man is óf betrouwbaar óf ik ben het slachtoffer van een nachtmerrie zo erg als je je maar denken kunt. Hij spreekt een taal die praktisch overeenkomt met de inscripties die men in de vijftig duizend jaren oude lagen op Sirius, Arcturus, Alpha Centauri en twintig andere gevonden heeft. Hij spreekt het. Die taal is pas in de laatste generatie ontcijferd en er bestaan in de Melkweg geen tien mensen buiten mij die het kunnen verstaan.'

Voor een ogenblik voelde Schwartz zijn harnas van gereserveerdheid breken. Voor de eerste maal voelde hij dat hij zijn verloren persoonlijkheid weer terug kreeg. Het geheim was nu bekend; hij was een man van het verleden, en zij hadden het geaccepteerd. Het bewees dat hij normaal was, het bracht voor altijd die kwellende twijfel tot bedaren, en hij was dankbaar.

'Ik moet hem hebben.' Het was Arvardan, in wie de heilige vlam van zijn wetenschap oplaaide. 'Shekt, je hebt er geen idee van wat dit voor de archeologie betekent. Shekt - hij is een man uit het verleden. Oh, grote Ruimte... Hoor eens, we kunnen een overeenkomst sluiten. Dit is het bewijs waar de Aarde naar zocht. Ze kunnen hem hebben. Ze kunnen...'

Schwartz kwam bitter tussenbeide. 'Ik weet wat u denkt. U denkt dat de Aarde door mij zal bewijzen dat zij de bron is van de beschaving en dat ze er dankbaar voor zullen zijn. Nee, ik zeg u! Ik heb er over nagedacht en ik zou hebben willen onderhandelen om mijn eigen leven. Maar zij zullen mij niet geloven - en u ook niet.'

'Er is een volstrekt bewijs.'

'Zij willen er niet naar luisteren. Weet u waarom? Omdat zij bepaalde vaststaande denkbeelden over het verleden hebben. Elke verandering zou in hun ogen godslastering zijn, zelfs al was het waar; ze houden aan hun tradities vast.'

'Bel,' zei Pola, 'ik geloof dat hij gelijk heeft.'

Arvardan knarsetandde. 'We zouden het kunnen proberen.'

'We zouden falen,' hield Schwartz vol.

'Hoe kun je dat weten?'

'Ik weet het!' Deze woorden werden met zo'n orakelachtige nadruk gedaan, dat Arvardan er op zwijgen moest.

Maar nu keek Shekt hem met een vreemd licht in zijn vermoeide ogen aan.

Hij vroeg hem zachtjes: 'Heb je nog enkele slechte gevolgen gevoeld door de behandeling van de Combinator?'

'Schwartz kende het woord niet maar begreep de bedoeling. Ze hadden proeven gedaan op zijn geest. Wat kwam hij veel te weten! 'Geen slechte gevolgen,' zei hij.

'Maar ik merk op dat je onze taal vlug hebt geleerd. Je spreekt het heel goed. Je kon werkelijk een Aard-bewoner zijn. Verbaast je dat niet?'

'Ik had altijd een goed geheugen,' was zijn koele antwoord.

'Je voelt dus nu geen verschil met vóór dat je behandeld was?'

'Zo is 't.'

Shekts ogen stonden nu hard en hij zei: 'Waarom zeg je dat? Je weet dat ik er zeker van ben, dat jij weet wat ik denk.'

Schwartz lachte even. 'Dat ik gedachten lezen kan? Nou, wat zou dat?

Maar Shekt had zich van hem afgewend. Hij had zijn bleek en hulpeloos gelaat naar Arvardan gekeerd. 'Hij kan gedachten lezen, Arvardan. Hoeveel zou ik wel niet met hem kunnen doen. Om dan hier te zijn - en hulpeloos te zijn...'

'Wat-wat-wat...' barstte Arvardan los.

Zelfs Pola's gezicht toonde weer enige belangstelling. 'Kun je dat werkelijk?' vroeg zij Schwartz.

Hij knikte haar toe. Zij had voor hem gezorgd, en nu wilden zij haar doden. Toch was zij een verraadster.

'Arvardan,' zei Shekt, 'je herinnert je die bacterioloog waarover ik je sprak, die als gevolg van de werking van de Combinator stierf? Een van de eerste verschijnselen van geestelijke ineenstorting was zijn bewering dat hij gedachten lezen kon. En hij kon het. Ik kwam daar achter voordat hij stierf, en het bleef mijn geheim. Ik heb het niemand verteld - maar het is mogelijk, Arvardan, het is mogelijk. Kijk eens, met het afnemen van de hersencel-weer-stand kunnen de hersenen in staat zijn om de magnetische velden, die door micro-stroompjes van iemand anders' gedachten zijn opgewekt, op te vangen en die weer om te vormen tot gelijksoortige trillingen bij zichzelf. Het is hetzelfde beginsel als dat van een gewoon radiotoestel. Dat zou telepathie in de ware zin van het woord betekenen...'

Schwartz volhardde in een hardnekkige en vijandig stilzwijgen, toen Arvardan zich langzaam naar hem toekeerde. 'Als dit zo is, Shekt, zouden wij hem kunnen gebruiken.' De geest van de archeoloog werkte heftig en dacht allerlei onmogelijke dingen uit. 'Nu zou er een uitweg kunnen zijn. Er moet een uitweg zijn. Voor ons en voor de Melkweg.'

Maar Schwartz bleef koel onder het tumult van de gedachtekracht die hij zo duidelijk voelde. 'U bedoelt omdat ik hun gedachten lezen kan?' zei hij. 'Hoe zou dat kunnen helpen? Natuurlijk kan ik meer doen dan gedachten lezen. Hoe vindt u dit, bijvoorbeeld?'

Het was maar een lichte stoot, maar Arvardan schreeuwde van de pijn die het opeens deed.

'Dat deed ik,' zei Schwartz.

'Wilt u nog meer? '

Arvardan snakte naar adem. 'Kun je dat met de bewakers doen? Met de Secretaris? Waarom liet je je door hen hier brengen? Grote Melkweg, Shekt, we hoeven ons geen zorg meer te maken. Nou, Schwartz, luister eens...'

'Nee,' zei Schwartz, luistert u eens. Waarom zou ik hier weg willen? Waar zou ik dan zijn? Nog altijd in deze dode wereld. Ik wil naar huis toe, en ik kan niet naar huis. Ik wil naar mijn mensen en mijn wereld, en ik kan ze niet bereiken. En ik wil sterven.'

'Maar het is hier een zaak die de hele Melkweg aangaat, Schwartz. Je mag niet aan jezelf denken.'

'Mag ik dat niet? Waarom niet? Moet ik me nu om uw Melkweg bekommeren? Ik hoop dat uw Melkweg verrot en doodgaat. Ik weet wat de Aarde van plan is, en ik ben er blij om. De jongedame zei daarnet, dat zij haar kant gekozen had. Nu, ik heb de mijne gekozen, en dat is de Aarde.'

'Wat?'

'Waarom niet? Ik ben een man van de Aarde!'

17. Verander van partij!

Er was een uur verlopen sinds Arvardan zich moeizaam losgeworsteld had uit zijn bewusteloosheid om zich als een stuk vlees op de bank in afwachting van de bijl te voelen en er was niets gebeurd. Niets dan dit opwindende en tot niets leidende gepraat dat deze ondraaglijke tijd op ondraaglijke wijze voorbij deed gaan.

Dit alles was niet zonder bedoeling. Dat wist hij maar al te goed. Daar te liggen, volkomen hulpeloos, zonder zelfs een bewaker waard te zijn, zonder zelfs die concessie dat zij een gevaar opleverden, moest hen wel bewust doen zijn van een overstelpende zwakheid. Een onverzettelijke geest zou dit niet kunnen overleven, en als de rechter zou komen, zou hij weinig of geen tegenwerking meer aantreffen.

'Bel?' Dit woord was een trillende klank die Arvardan buitengewoon liefelijk toeklonk in de benauwenis van zijn naderende dood.

'Ja, Pola?'

'Denk je dat het nog veel langer duren zal?'

'Misschien niet, liefste... Het is wel erg. We hebben twee maanden verknoeid, is 't niet?'

'Dat is mijn schuld,' fluisterde zij. 'Mijn schuld. We hadden deze laatste minuten toch wel mogen hebben. Het is zo - nutteloos.'

Arvardan kon niet antwoorden. Zijn geest gonsde in gedachten rond en slipte als op een met vet besmeerde schijf. Was het zijn verbeelding of voelde hij het harde plastic waar hij zo stijf op lag? Hoe lang zou die verlamming duren?

'Hij moest de hulp van Schwartz zien te krijgen. Hij trachtte zijn gedachten te beïnvloeden - maar hij wist dat dit geen effect had.

'Schwartz...' zei hij.

Schwartz lag daar even hulpeloos terwijl zijn lijden nog verhoogd was door een extra onvoorzien raffinement. Hij was vier geesten in één.

Wat hem betrof zou hij zijn afnemende begeerte naar de oneindige vrede en de rust van de dood hebben kunnen handhaven en zou hij de laatste liefde voor het leven die hem nog zo kortgeleden, twee dagen - of waren het er drie? - de boerderij had uitgedreven, hebben kunnen overwinnen. Maar hoe kon hij dit? Tegenover die begeerte stond de ellendige doodsverschrikking die als een kleed over Shekt lag; het hevige verdriet en de opstandigheid van Arvardans harde levendige geest; de diepe en aandoenlijke teleurstelling van het jonge meisje.

Hij had zijn eigen geest af moeten sluiten. Waarom moest hij afweten van het lijden van die anderen? Hij moest zijn eigen leven leven en zijn eigen dood sterven.

Maar zij werkten op hem in, zacht, onophoudelijk - ze betastten hem, ze drongen door de spleten van zijn geest.

Toen zei Arvardan: 'Schwartz,' en Schwartz wist dat zij wilden dat hij hen redden zou. Waarom zou hij? Waarom zou hij?

'Schwartz,' zei Arvardan nog eens dringend: 'Je kunt leven als een held. Je hebt hier niets om voor te sterven - zeker niet die lui daarbuiten.'

Maar Schwartz bracht zich de herinneringen van zijn eigen jeugd voor de geest en klampte er zich in zijn weifelende geest wanhopig aan vast. Het was een wonderlijk mengsel van het verleden en het heden dat hem tenslotte zijn verontwaardiging deed uiten.

Maar hij sprak beheerst en kalm: 'Ja, ik kan leven als een held - en als een verrader. Zij willen mij doden, die mensen daarbuiten. U noemt ze mensen, maar dat was met uw tong; uw geest noemde ze iets dat ik niet begreep, maar het was gemeen. En dat niet omdat ze gemeen waren, maar omdat ze Aardbewoners waren.'

'Dat is een leugen,' klonk het heftig.

'Dat is geen leugen,' het antwoord was even heftig, 'en ieder hier weet dat. Ze willen mij doden, inderdaad - maar dat is omdat zij denken dat ik een van jullie soort van mensen ben, die een gehele planeet met één slag kunnen veroordelen, doordrenken met jullie verachting en van lieverlede met jullie ondraaglijke superioriteit verstikken. Bescherm u zelf dan maar tegen die aardwormen en dat ongedierte die op de een of andere manier hun goddelijke overheersers weten te bedreigen. Maar vraag niet om de hulp van één van hen.'

'Je praat als een Zeloot,' zei Arvardan met verbazing. 'Waarom? Heb jij geleden? Je woonde op een grote en onafhankelijke planeet, zoals je zegt. Je was een Aardbewoner toen de Aarde de enige woonplaats voor het leven was. Je bent een der onzen, man; een der heersers. Waarom zou je je vereenzelvigen met een wanhopig overblijfsel? Dit is de planeet niet die jij je herinnert. Mijn planeet lijkt meer op de oude Aarde, dan deze verziekte wereld?'

Schwartz lachte. 'Ik ben een van de heersers, zegt u? Daar ga ik maar niet op in. Het is niet de moeite waard u dat uit te leggen. Laten we daartegenover u eens nemen. U bent een mooi voorbeeld van het product dat de Melkweg ons gezonden heeft. U bent verdraagzaam en wonderlijk grootmoedig en u bewondert u zelf, omdat u Dr. Shekt als uw gelijke behandelt. Maar intussen - en niet zo'n beetje intussen dat ik het niet duidelijk in uw geest zien kan - voelt u zich niet op uw gemak met hem. U houdt niet van de manier waarop hij spreekt en er uitziet. Kortom, u heeft niet met hem op, zelfs al biedt hij aan de Aarde te verraden... Ja, en u kuste onlangs een meisje van de Aarde en ziet er nu als op een zwakheid op terug. U schaamt zich...'

'Bij de sterren, dat doe ik niet... Pola,' zei hij wanhopig, 'geloof hem niet. Luister niet naar hem.'

'Ontken het niet,' zei Pola kalm, 'en maak je er niet ongelukkig over, Bel. Hij ziet beneden de oppervlakte het overblijfsel van onze kindsheid. Hij zou hetzelfde zien als hij in mij keek. Hij zou dezelfde dingen zien, als hij in zijn eigen geest kon kijken, op dezelfde onbehoorlijke manier als hij de onze peilt.'

Schwartz voelde dat hij een kleur kreeg.

Pola's stem verhief zich niet toen zij op de man af tot hem zeide: 'Schwartz, als je de geesten peilen kunt, onderzoek dan de mijne. Zeg me of ik verraad bedoel. Kijk naar mijn vader. Zie of het niet waar is dat hij de Zestig gemakkelijk genoeg had kunnen ontkomen, als hij met die krankzinnigen die de Melkweg willen ruïneren had samengewerkt. Wat heeft hij met zijn verraad bereikt? ... En kijk nog eens, zie of één van ons de Aarde en de Aardbewoners kwaad wenst te doen.

'Je zegt dat je iets van Balkis' geest hebt opgevangen. Ik weet niet wat voor kans je had tot in zijn binnenste door te dringen. Maar wanneer hij terugkomt, als het te laat is, onderzoek het en zeef zijn gedachten uit. Ontdek dat hij een krankzinnige is - en sterf dan! '

Schwartz was ontroerd. Al die werelden moesten sterven, dat wist hij - verrotten en ondergaan door een verschrikkelijke ziekte... Was hij tenslotte wel een Aardbewoner? Gewoonweg een Aardbewoner? In zijn jeugd had hij Europa verlaten en was hij naar Amerika gegaan, maar was hij ondanks dat niet dezelfde? En als de mensen na hem een verscheurde en gewonde Aarde hadden verlaten voor de werelden achter de hemel, waren ze er dan minder mensen van de Aarde om? Behoorde hem niet de gehele Melkweg toe? Waren zij niet allen van hem en zijn broeders afgestamd?

'Goed,' zei hij ernstig, 'ik sta aan uw kant. Hoe kan ik helpen?'

'Hoe ver kun je iemands geest bereiken?' Vroeg Arvardan gretig en met grote haast, als was hij bang dat Schwartz nog van gedachte zou veranderen.

'Dat weet ik niet. Er zijn hierbuiten geesten. Bewakers, denk ik. Ik denk dat ik zelfs tot op de straat reiken kan, maar hoe verder ik kom, des te minder scherp wordt het.'

'Natuurlijk,' zei Arvardan. 'Maar hoe staat het met de Secretaris? Zou je zijn geest er uit kunnen halen?'

'Dat weet ik niet,' mompelde Schwartz.

Er viel een pauze... De minuten gingen ondragelijk langzaam voorbij.

'Uw geesten zitten in de weg,' zei Schwartz. 'Let niet op mij. Denk aan iets anders.'

Dat probeerden zij. Weer een pauze. Toen zei hij: 'Nee - ik kan het niet - ik kan het niet.'

Plotseling zei Arvardan heftig: 'Ik kan me een beetje bewegen - Grote Melkweg, ik kan met mijn voeten wiebelen... Au!' Iedere beweging deed hem helse pijn.

'Hoe erg kun je iemand pijn doen, Schwartz?' vroeg hij. 'Kun je het harder doen dan zoals je het mij daarstraks deed, bedoel ik?'

'Ik heb een man gedood.'

'O ja? Hoe deed je dat?'

'Dat weet ik niet. Het gebeurt. Het is - het is - ' Schwartz zag er bijna komisch hulpeloos uit terwijl hij pogingen deed om het woordloze in woorden om te zetten.

'Kun je er meer dan één tegelijkertijd bewerken?'

'Dat heb ik nooit geprobeerd, maar ik geloof van niet. Ik kan niet de gedachten van twee mensen tegelijk lezen.'

'Je kunt hem de Secretaris niet laten doden, Bel,' kwam Pola tussenbeide. 'Dat zou niets geven.'

'Waarom niet?'

'Hoe moeten we hier vandaan komen? Zelfs als we de Secretaris alleen te pakken kregen en hem doodden, zouden er honderden buiten op ons wachten. Begrijp je dat niet?'

Maar Schwartz kwam met hese stem tussenbeide: 'Ik heb hem.'

'Wie?' klonk het van drie kanten. Zelfs Shekt staarde hem wild aan.

'De Secretaris. Ik denk dat het zijn Gedachte-Contact is.'

'Zuig hem leeg, Schwartz. Zie alle informaties te krijgen die je kunt.'

Schwartz liet zijn geest werken tot zijn hoofd er pijn van deed. Met moeite kreeg hij gedachtesnippers te pakken. 'Triomf! Hij is zeker van de resultaten... Het is iets over ruimtekogels. Hij schoot ze af... Nee, niet afgeschoten. Iets anders... Hij zal ze afschieten.'

Shekt kreunde. 'Het zijn automatisch geleide projectielen om het virus te vervoeren, Arvardan. Gericht op verschillende planeten.'

'Maar waar zijn ze verborgen, Schwartz?' drong Arvardan aan. 'Kijk man, kijk...'

'Er is een gebouw. Ik kan - het - niet helemaal - zien.. Vijf punten - een ster - een naam; Sloo, misschien...'

Shekt kwam weer tussenbeide. 'Dat is het. Bij alle sterren van de Melkweg, dat is het. De tempel van Senloo. Die is aan alle kanten omringd met radioactieve gebieden. Niemand behalve de Oudsten gaat daar ooit heen. Ligt hij dichtbij de samenvloeiing van twee grote rivieren, Schwartz?

´Ik kan niet - Ja-ja-ja.'

'Wanneer, Schwartz, wanneer? Wanneer zullen ze worden afgeschoten?'

'Ik kan de dag niet zien, maar gauw - gauw. Zijn geest barst er van - Het zal heel gauw zijn.' Zijn eigen hoofd scheen van de inspanning te barsten.

Arvardan was dorstig en koortsig toen hij zichzelf tenslotte op handen en knieën overeind hees, maar zij wankelden onder hem en begaven hem. 'Komt hij?'

'Ja. Hij is bij de deur.'

Zijn stem zonk weg en zweeg toen de deur openging. De stem van Balkis klonk met koele spot toen hij de zaal vulde met zijn succes en zijn triomf. 'Dr Arvardan! Zou u niet liever naar uw zitplaats terugkeren?'

De Secretaris bekeek de vier daar voor hem met een wreed gevoel van voldoening. Hij wilde het meisje wel buiten beschouwing laten, maar overigens was er schoon schip gemaakt. Daar was die verrader van een Aardbewoner; de geheime agent van het Rijk; en dan dat geheimzinnige schepsel dat ze twee maanden lang hadden bespied. Waren er nog anderen?

Zeker, Ennius was er nog, en het Rijk. Hun wapens in de personen van deze spionnen en verraders waren geboeid, maar er kon ergens een actief stel hersens overblijven - om wellicht andere wapens te sturen.

Rustig en kalm sprak hij: 'Het is nu noodzakelijk de dingen volkomen duidelijk uiteen te zetten. Er is oorlog tussen de Aarde en de Melkweg - tot nu toe nog niet verklaard, maar niettemin, oorlog. Jullie zijn onze gevangenen en zullen behandeld worden als naar omstandigheden noodzakelijk is. Natuurlijk is de bekende straf voor spionnen en verraders de dood...'

'Alleen in geval van een wettige en verklaarde oorlog,' kwam Arvardan heftig tussenbeide.

'Een wettige oorlog?' vroeg de Secretaris met iets meer dan lichte spot. 'Wat is een wettige oorlog? De Aarde is altijd met de Melkweg in oorlog geweest, of we dit feit al of niet beleefd constateren. Zoals ik al zei, zijn alle levens hier verbeurd, maar ze kunnen niettemin worden gekocht. Stelt u belang in de prijs?'

'In onze omstandigheden zou u dat wel zijn. Dat weet ik,' zei Pola trots.

'Stil, Pola.' Arvardan was nog niet geheel op adem gekomen. 'Wat is uw voorstel?'

'Zo,' zei Balkis, 'je bent dus bereid jezelf te verkopen? Aan mij, bij voorbeeld? Ik, een verachtelijke Aardbewoner?'

'U weet zelf het best wat u bent,' antwoordde Arvardan vinnig. 'Overigens wil ik mezelf niet verkopen; ik koop haar.'

'Ik weiger om gekocht te worden,' zei Pola.

'Aandoenlijk,' zei de Secretaris met een gemene klank in zijn stem. 'Hij vernedert zich voor onze vrouwen, onze Aarde-meiden - en speelt toch de rol van slachtoffer.'

'Wat is uw voorstel?' vroeg Arvardan.

'Dit. Blijkbaar is er iets van onze plannen uitgelekt. Hoe Dr. Shekt het te weten kwam is niet zo moeilijk te begrijpen, maar hoe het in het Rijk bekend werd is vreemd. We zouden dus wel willen weten wat het Rijk er eigenlijk van weet. Niet wat u te weten bent gekomen, Arvardan, maar wat thans bij het Rijk bekend is.'

'Ik ben archeoloog en geen spion,' viel Arvardan uit. 'Ik weet helemaal niets van wat het Rijk weet - maar ik hoop dat ze er een vervloekte hoop van weten.'

'Dat kan ik me voorstellen. Maar u zou nog van gedachte kunnen veranderen. Denken jullie er allemaal maar eens over na.'

Schwartz had al die tijd niets gezegd, noch zijn ogen opgeslagen.

De Secretaris wachtte. Daarop zei hij lichtelijk wreedaardig: 'Dan zal ik u de prijs voor uw geweigerde medewerking uiteenzetten. Het zal niet eenvoudigweg de dood zijn, daar ik er wel zeker van ben dat jullie allemaal op deze onplezierige en onvermijdelijke gebeurtenis bent voorbereid. Dr. Shekt en het meisje, zijn dochter, die ongelukkig voor haarzelf, hier in dodelijke mate in betrokken is, zijn burgers van de Aarde. Onder deze omstandigheden zal het het beste zijn ze beiden door de Combinator te laten behandelen. Begrijpt u dat, Dr. Shekt?'

De ogen van de natuurkundige leken diepten van enkel afgrijzen.

'Ja, ik zie dat u het begrijpt,' zei Balkis. 'Het is natuurlijk mogelijk dat de Combinator het hersenweefsel juist voldoende beschadigt om een hersenloze imbeciel te produceren. Het is een uitermate weerzinwekkende toestand waarbij je moet worden gevoed, of van de honger dood gaat, waarbij je moet worden gereinigd, of moet leven in het vuil; moet worden opgesloten of een studieobject blijven tot afgrijzen van een ieder die het ziet. Het zal een les kunnen zijn voor de anderen, op de grote dag die komende is.

'En wat u betreft' - de Secretaris wendde zich tot Arvardan -'en uw vriend Schwartz, jullie zijn burgers van het Rijk en daarom de aangewezen personen voor een interessante proefneming. Wij hebben ons geconcentreerd koortsvirus nooit op jullie Melkweg-honden geprobeerd. Het zou van belang zijn aan te tonen dat onze berekeningen juist zijn. Een kleine dosis, begrijpt u, zodat de dood niet te vlug intreedt. De ziekte zou zich over een periode van een week tot het onvermijdelijk einde kunnen ontwikkelen, als we de injectie voldoende verdunden. Het zal zeer pijnlijk zijn.'

Hij zweeg nu even en sloeg hen door zijn half gesloten ogen gade. 'Dat alles,' zei hij, 'is het alternatief voor een paar weloverwogen tijdige woorden. Hoeveel weet het Rijk? Hebben zij andere agenten op dit ogenblik hier in actie? Wat zijn hun plannen, zo ze er zijn, voor tegenactie?'

Dr. Shekt mompelde: 'Hoe kunnen we weten dat u ons toch niet doodt, als u eenmaal van ons heeft wat u wilt?'

'U heeft mijn verzekering dat u op een verschrikkelijke manier zult sterven als u weigert. U zult op het alternatief moeten gokken. Wat zegt u daarop?'

'Kunnen we niet wat tijd krijgen?'

'Geef ik u die dan niet? Er zijn tien minuten verstreken sinds ik binnenkwam, en nog altijd luister ik... Nu, hebt u iets te zeggen? Wat, niets? Je tijd kan niet eeuwig duren, begrijp dat. Je spant nog altijd je spieren in, Arvardan. Je denkt misschien dat je me krijgen kunt, voordat ik mijn geweer kan opnemen. Wat zou het nog, al kon je dat? Honderden staan er buiten en mijn plannen zullen zonder mij hun voortgang hebben.'

'Of jij misschien, Schwartz. Jij doodde onze agent. Jij deed dat, is het niet? Misschien denk je dat je mij kunt doden?'

Voor de eerste keer keek Schwartz Balkis aan. 'Dat kan ik, maar ik zal het niet,' zei hij koel.

'Dat is aardig van je.'

'Helemaal niet. Het is zeer wreed van me. U zegt zelf dat er dingen zijn die erger zijn dan de dood alleen.'

Arvardan staarde plotseling hoopvol naar Schwartz.

18. Duel!

De geest van Schwartz was in heftige beroering. Op een vreemde, koortsachtige manier voelde hij zich op zijn gemak. Er was iets in hem dat de situatie volkomen scheen te beheersen, maar nog meer dat dit niet kon geloven. De verlamming was op hem later dan op de anderen toegepast. Zelfs Dr. Shekt zat overeind, terwijl hij zelf alleen maar zijn arm een weinig bewegen kon.

En terwijl hij keek in de loerende geest van de Secretaris die onzegbaar vals en boosaardig was, begon hij zijn duel.

'Oorspronkelijk stond ik aan uw kant,' zei hij, 'niettegenstaande u zich voorbereidde om mij te doden. Ik meende dat ik uw gevoelens en bedoelingen begreep... Maar de geesten van die anderen hier zijn betrekkelijk onschuldig en zuiver, die van u gaat alle beschrijving te boven. U vecht niet eens voor de Aardbewoners, maar ten bate van uw persoonlijke macht. Ik zie in u niet het visioen van een vrije Aarde, maar van een opnieuw geknechte Aarde. Ik zie in u niet de vernietiging van de Rijksmacht, maar enkel de vervanging daarvan door een persoonlijke dictatuur.'

'Zie je dat allemaal, ja?' zei Balkis. 'Nou, zie wat je wilt. Ik heb jouw informaties tenslotte niet nodig, weet je - niet zo erg dat ik je onbeschaamdheid heb te verdragen. Het schijnt dat we het uur van de slag vervroegd hebben. Had je dat verwacht? Geweldig, wat dwang kan opleveren, zelfs op hen die zweren dat meer spoed onmogelijk is. Zag je dat ook, mijn dramatische gedachtelezer?'

'Dat zag ik niet,' zei Schwartz. 'Daar keek ik niet naar, en het ontsnapte aan mijn aandacht.....Maar ik kan er nu naar kijken. Twee dagen - minder - Laat eens zien - Dinsdag - om zes uur in de morgen - Chica-tijd.'

Eindelijk hield de Secretaris zijn geweer in de hand. Hij naderde met heftige stappen en verhief zich boven de slappe gestalte van Schwartz.

'Hoe wist je dat?'

Schwartz verstijfde; ergens verzamelden zich geestelijke tentakels en grepen zich vast. Lichamelijk klemden zijn kaakspieren zich heftig sluitend tezamen en krulden zijn wenkbrauwen zich naar beneden, maar dit waren totaal onbelangrijke onwillekeurige begeleidende verschijnselen van de werkelijke inspanning. Binnen zijn brein was er iets dat zich naar buiten uitstrekte en de gedachtekracht van de ander sterk aangreep.

Voor Arvardan had dit toneel gedurende die kostbare nutteloze seconden geen betekenis; het plotselinge bewegingloze stilzwijgen van de Secretaris zei hem niets.

Schwartz mompelde hijgend: 'Ik heb hem... Neem zijn geweer weg. Ik kan hem niet houden...'

Zijn stem stierf weg in een gereutel.

Toen begreep Arvardan het. Met een ruk kwam hij op handen en voeten. Daarop richtte hij zich met een uiterste inspanning langzaam en pijnlijk wankelend overeind. Pola trachtte met hem overeind te komen maar kon niet goed. Shekt schoof van zijn bank af en zonk op zijn knieën. Alleen Schwartz bleef met een vertrokken gezicht liggen.

De Secretaris had wel door de blik van de Medusa getroffen kunnen zijn. Op zijn gladde en ongerimpelde voorhoofd vertoonde zich langzamerhand transpiratie, en zijn uitdrukkingloos gezicht wees op geen enkele emotie. Alleen de rechterhand die het geweer vasthield toonde enig teken van leven. Als je oplettend toekeek, kon je zien hoe hij telkens zachtjes meetrok; let op die eigenaardig buigende druk op de contactknop: een zachte druk, niet voldoende om kwaad te doen, maar telkens weer terugkerend - telkens weer.

'Houd hem vast,' hijgde Arvardan met wilde vreugde. Hij steunde zich tegen de rug van een stoel en trachtte zijn adem terug te krijgen. 'Laat mij bij hem komen.'

Hij sleepte met zijn voeten over de grond. Hij verkeerde in een nachtmerrie, als waadde hij door stroop en zwom hij door teer; werkende met verscheurde spieren, langzaam - langzaam.

De Secretaris had maar één doel, en dat was maar de geringste kracht met zijn duim uit te oefenen - één ons om precies te zijn, daar dat de contact druk was die vereist werd om het geweer in werking te brengen. Om dit te bereiken had zijn geest alleen maar een trillend gebalanceerde pees, die al half was samengetrokken aan te zetten om... om...

Schwartz had maar één doel, en dat was die druk tegen te houden - maar te midden van die warrelende massa van sensaties die hem uit de gedachtekracht van de ander tegemoet kwam kon hij niet weten welk bijzonder gebied met die duim samenhing. Daarom legde hij er zich met alle kracht op toe om een bloed stilstand, een volledige stasis teweeg te brengen...

De gedachtekracht van de Secretaris zwoegde tegen die dwang in. Schwartz' onbeproefde macht stond tegenover een vlugge en gevaarlijk intelligente geest. Secondenlang bleef hij kalm en afwachtend - dan met een verschrikkelijke rukkende poging wilde hij aan de een of andere spier trekken...

Niets hiervan was zichtbaar dan enkel het zenuwachtig spannen en ontspannen van Schwartz' kaak; zijn trillende lippen die bloedden door de beet van zijn tanden - en dan die zo nu en dan zwakke beweging van de duim van de Secretaris die zich al maar inspande.

Arvardan hield even op om te rusten. Hij wilde niet rusten, maar hij moest wel. Zijn uitgestrekte vinger raakte net het weefsel van de mantel van de Secretaris aan maar hij voelde, dat hij zich niet verder bewegen kon. Zijn afgemartelde longen konden de adem die zijn dode ledematen nodig hadden niet inhalen. Zijn ogen waren beneveld door de tranen van inspanning, zijn geest bedwelmd van pijn. Hijgend zei hij: 'Nog een paar minuten, Schwartz. Houd hem, houd hem...'

Langzaam, heel langzaam schudde Schwartz zijn hoofd.

'Ik kan het niet - ik kan het niet...'

En inderdaad, Schwartz zag de hele wereld wegglijden in een doffe onbestemde chaos. De tentakels van zijn geest begonnen te verstijven en verloren hun veerkracht. De duim van de Secretaris drukte nog eens op het contact. Hij verslapte niet meer. De druk nam bij kleine tussenpozen toe.

Schwartz kon zijn eigen ogen voelen uitpuilen en de aderen op zijn voorhoofd uitzetten. Hij kon de verschrikkelijke triomf die in de geest van de ander toenam voelen...

Toen deed Arvardan een uitval. Zijn stijve en tegenstrevende lichaam tuimelde naar voren met uitgestrekte en klauwende handen.

De Secretaris, wiens geest in bedwang werd gehouden, gaf mee en tuimelde met hem om. Het geweer vloog opzij, en kletterde over de harde vloer.

De geest van de Secretaris rukte zich bijna tegelijkertijd los en Schwartz viel achterover terwijl zijn eigen hersenen een wildernis van verwarring waren.

Balkis worstelde wild onder het hem omklemmende dode gewicht van Arvardans lichaam. Hij stootte zijn knie met venijnige kracht in de lies van de ander terwijl zijn gebalde vuist van terzijde neer kwam op Arvardans kaak. Hij richtte zich op en duwde - en Arvardan rolde krimpend van pijn van hem af.

De Secretaris waggelde overeind hijgend en verfomfaaid, maar stond meteen weer stil.

Shekt stond tegenover hem, half achterover leunend. Zijn rechterhand, die beefde en gesteund werd door de linker, hield het geweer op en hoewel het trilde was het gevaarlijke eind op de Secretaris gericht.

'Jullie stel gekken,' gilde de Secretaris verstikt van woede, 'wat denken jullie hier mede te winnen? Ik heb enkel mijn stem maar te verheffen...'

'Maar jij,' antwoordde Shekt zwak, 'zult ten minste sterven.'

'Je zult niets bereiken door mij te doden,' zei de Secretaris bitter, 'en dat weet je. Je zult het Rijk niet redden waaraan je ons wilde verraden - en je zou zelfs jullie zelf niet redden. Geef me dat geweer en ik laat je vrij.'

Hij strekte zijn hand uit, maar Shekt lachte triest. 'Ik ben niet gek genoeg om dat te geloven.'

'Misschien niet, maar je bent half verlamd.' De Secretaris viel scherp uit naar rechts, veel sneller dan de zwakke pols van de natuurkundige het geweer kon meedraaien.

Maar thans was de aandacht van Balkis, die zich voor de beslissende sprong gereed maakte, helemaal en alleen gericht op het geweer dat hij trachtte te ontwijken.

Schwartz intussen spande zijn geest nog eens tot een laatste stoot in en de Secretaris struikelde en smakte op de grond alsof hij door een knots was getroffen.

Arvardan was met pijnlijke moeite overeind gekomen. Zijn kaak was rood en gezwollen en hij strompelde toen hij liep. 'Kun je je bewegen, Schwartz?' vroeg hij.

'Een beetje,' was het vermoeide antwoord en Schwartz gleed van zijn zitplaats.

'Komt er nog iemand anders hierheen, misschien?'

'Niet dat ik kan ontdekken.'

'Leeft hij nog?' Arvardan voelde met zijn nog altijd gevoelloze vingertoppen tevergeefs naar een polsslag en stak toen zijn handpalm onder de groene mantel.

'Zijn hart klopt in elk geval nog...' zei hij. 'Schwartz, jij hebt me daar een gevaarlijke macht. Waarom deed je dit dadelijk al niet?'

'Omdat ik proberen wilde hem in evenwicht te houden.' Schwartz toonde duidelijk de uitwerkingen van zijn vuurproef. 'Ik dacht, dat als ik hem kon vasthouden, wij hem voor ons uit konden laten gaan om hem te gebruiken als lokaas; onder zijn dekking weggaan.'

'Dat kunnen we nog best,' zei Shekt ineens levendig. 'Het Rijksgarnizoen in Fort Dibburn is geen kilometer hier vandaan. Zodra we daar zijn, zijn wij veilig en kunnen een bericht sturen aan Ennius.'

'Als we daar komen! Er zijn meer dan honderd man hier buiten, en nog honderden meer tussen hier en Fort Dibburn - en wat kunnen we doen met zo'n stijve groenrok? Hem dragen? Hem voor ons uitrollen op wieltjes?' Arvardan lachte wrang.

'Bovendien,' zei Schwartz somber, 'kon ik hem niet lang houden. Je zag, dat het mis ging.'

'Omdat je er nog niet aan gewend bent,' zei Shekt ernstig. 'Luister nu goed, Schwartz, ik geloof, dat ik begrepen heb wat jij met je geest doet. Het is een ontvangstation voor het elektromagnetische veld van de hersenen. Ik geloof dat je ook kunt uitzenden. Begrijp je dat?'

Schwartz keek pijnlijk onzeker.

'Je moet het begrijpen,' drong Shekt aan. 'Je moet je concentreren op datgene dat je wilt dat hij doet - en allereerst zullen we hem zijn geweer teruggeven.'

'Wat!' De uitroep kwam precies tegelijk uit drie monden.

'Hij moet ons hier uitbrengen,' zei Shekt met stemverheffing. 'Op een andere manier komen wij hier niet uit, is het wel? En wanneer hij kennelijk gewapend is, kan het er nooit verdacht uitzien.'

'Maar ik kon hem niet houden. Ik kan het beslist niet, zei ik toch al.'Schwartz boog zijn armen en masseerde ze in een poging er weer normaal gevoel in te krijgen. 'Het kan me niet schelen wat uw theorieën zijn, Dr. Shekt. U weet niet hoe het gaat. Het is een onzeker, pijnlijk werk en het is niet gemakkelijk.'

'Ik weet het, maar we moeten de kans wagen. Probeer het, Schwartz. Laat hem zijn arm bewegen als hij bijkomt.' Shekts stem klonk overredend.

De Secretaris steunde en Schwartz voelde het Gedachte-Contact opnieuw opkomen. Zwijgend, bijna angstig, liet hij het sterker en sterker worden - toen sprak hij er tegen. Het was een spraak die geen woorden kende. Het was het stille bevel dat je naar je arm zendt als je die wilt bewegen, een zo onhoorbaar contact dat je het zelf niet beseft.

En Schwartz' arm bewoog niet; wel die van de Secretaris. De Aardbewoner uit het grauwe verleden keek in wilde verbazing op, maar de anderen hadden slechts ogen voor Balkis - Balkis, die uitgestrekte gestalte, die het hoofd oprichtte, met ogen waaruit de starre bewusteloosheid geweken was, en nu met rare onwaarschijnlijke bewegingen loodrecht een arm uitstak.

Schwartz spande zich in.

Met hoekige bewegingen kwam de Secretaris overeind; en bijna was hij omgevallen. En toen begon hij op een vreemde en onwillekeurige wijze te dansen.

De dans had geen ritme en was ook niet mooi, maar voor de drie mensen die het lichaam gadesloegen en voor Schwartz die zowel lichaam als geest observeerde, was het iets onbeschrijfelijk ontzagwekkends. Want op dit ogenblik was het lichaam van de Secretaris in de macht van een geest die er op geen stoffelijke wijze mee verbonden was.

Langzaam en voorzichtig naderde Shekt de robotachtige Secretaris en strekte niet zonder enige vrees zijn hand uit. In de open palm lag het wapen met de kolf naar voren.

'Laat het hem nemen, Schwartz,' zei Shekt.

Balkis stak zijn hand uit en pakte het wapen onhandig beet. Een ogenblik was er een sterke bloeddorstige glans in zijn ogen, maar die verdween weer. Uiterst langzaam stak hij het geweer in zijn gordel en zijn hand viel langs zijn zij.

Schwartz stiet een zenuwachtig lachje uit. 'Hij ontglipte me daar bijna.' Maar zijn gezicht was spierwit toen hij het zei.

'Kun je hem houden?'

'Hij vecht als een duivel. Maar het is niet zo erg als eerst.'

'Dat komt omdat je nu weet wat je doet,' zei Shekt met een vertrouwen dat hij niet helemaal voelde. 'Zend nu uit. Probeer niet hem vast te houden; doe net alsof je het zelf doet.'

De herinnering aan de volgende twee uren zouden geen twee van hen die deze vreemde tocht meemaakten op dezelfde wijze kunnen weergeven. Dr. Shekt bijvoorbeeld bevond zich in een vreemde toestand van verstijving waarbij al zijn angsten waren ondergegaan in een ademloze en hulpeloze sympathie voor de inwendig worstelende Schwartz. Al die tijd had hij alleen maar ogen voor dat ronde gezicht dat langzaam aan met rimpels werd doorploegd en zich van inspanning verwrong. Voor de anderen had hij nauwelijks een blik over.

De bewakers die vlak buiten de deur stonden, salueerden correct bij de verschijning van de Secretaris, gehuld in zijn groene mantel, die het teken was van zijn ambt en zijn macht. De Secretaris beantwoordde het saluut op een schutterige, slome manier. Ongehinderd passeerden zij.

Schwartz baadde in het zweet. De kromme weg die hen van de zij-ingang waar ze uit gekomen waren, wegvoerde was praktisch verlaten. Daar was hij geweldig dankbaar voor.

Hij alleen kende de volle prijs van een mislukking. Hij kon in de geest van de vijand die hij beheerste de onverdraaglijke vernedering, de alles te bovengaande haat, en de verschrikkelijkste besluiten waarnemen. Hij moest in die geest zoeken naar de inlichtingen die hem de weg konden wijzen - de plaats van de dienstauto, de juiste route die hij moest nemen... En al zoekende nam hij ook de bittere ergernis waar van de vastbesloten wraak die zou uitschieten wanneer zijn controle ook maar een tiende van een seconde zou weifelen.

Schwartz snakte naar woorden toen zij de dienstauto hadden bereikt. Hij durfde niet langer voldoende te verslappen om samenhangende zinnen te uiten. Hij stiet enkele vlugge woorden uit: 'Kan niet - wagen besturen - zie geen kans - hem - laten sturen - ingewikkeld - kan niet - '

Shekt bedaarde hem met een sussend geluid. Hij durfde hem niet aan te raken en hem niet op een gewone manier toe te spreken noch Schwartz' geest maar voor een seconde af te leiden.

'Zie hem achterin te krijgen, Schwartz,' fluisterde hij.

'Ik zal wel sturen. Dat kan ik wel. Hou hem van nu af aan alleen maar rustig, ik zal het geweer wel wegnemen.'

Bij de glinsterende chromen poort die op grootse wijze verrees als het kenmerk van alle Rijksgebouwen, in scherpe tegenstelling tot de gedrongen massieve en sombere bouwstijl van de Aarde, versperde een soldaat de weg. Zijn groot zwaar wapen schoot met een versperrend gebaar horizontaal uit en de wagen stopte. Arvardan leunde naar buiten. 'Ik ben een burger van het Rijk, soldaat. Ik zou gaarne de officier van de wacht willen spreken.'

'Dan moet ik eerst uw papieren zien, mijnheer.'

'Die zijn me afgenomen. Ik ben Bel Arvardan van Baronn, Sirius. Ik ben hier in opdracht van de Procurator en ik heb haast.'

De soldaat bracht zijn pols naar zijn mond en sprak zachtjes in de microfoon. Er was een pauze terwijl hij op antwoord wachtte, toen liet hij zijn geweer zakken en trad terzijde. Langzaam draaide de poort open.

19. De deadline nadert

De volgende uren waren chaotisch zowel binnen als buiten Fort Dibburn. Misschien nog meer in Chica zelf.

Tegen de middag informeerde de Eerste Minister in Washenn door de radio-telefoon naar zijn Secretaris, maar het onderzoek naar deze leverde niets op. De Eerste Minister was uit zijn humeur: de ondergeschikten in het Huis van Bewaring waren van streek.

Een onderzoek werd ingesteld, en de bewakers buiten de vergaderzaal waren er zeker van dat de Secretaris 's morgens half elf met de gevangenen vertrokken was... Neen, hij had geen instructies achtergelaten. Zij konden niet zeggen waar hij heen gegaan was; het lag natuurlijk ook niet op hun weg dit te vragen.

Een andere groep bewakers was even slecht ingelicht en evenmin tot geven van inlichtingen in staat. Overal heerste en groeide er een sfeer van ongerustheid.

Om twee uur 's middags kwam het eerste bericht binnen dat de dienstauto van de Secretaris die morgen gezien was - niemand had gezien of de Secretaris er in zat - sommigen meenden dat hij aan het stuur gezeten had, maar hadden dat alleen maar vermoed naar het bleek...

Om half drie werd vastgesteld dat de wagen Fort Dibburn was binnen gegaan.

Het was nog niet helemaal drie uur toen men tenslotte besloot de commandant van het fort te telefoneren. Er kwam een luitenant aan het toestel.

Zij vernamen dat het op dat ogenblik onmogelijk was informatie op dit punt te verkrijgen. De vertegenwoordigers van Zijne Keizerlijke Majesteit verzochten evenwel dat de orde voor het ogenblik zou worden gehandhaafd. Verder werd er op aangedrongen tot nader bericht geen ruchtbaarheid te geven aan de afwezigheid van een lid van de Raad der Oudsten.

Dit was evenwel voldoende om precies het tegengestelde van de wensen van het Rijk te bereiken.

Zij die in verraad betrokken zijn kunnen geen risico's nemen wanneer een van de leden der samenzwering achtenveertig uur voor dat het startschot valt in handen van de vijand is. Dit kan alleen maar ontdekking of verraad betekenen, en dat zijn slechts de twee kanten van een zelfde geldstuk. Beide alternatieven betekenen de dood.

Het werd dus overal bekend gemaakt...

En de bevolking van Chica kwam in beroering...

De demagogen van professie stonden op de hoeken van de straten. De geheime wapenvoorraadplaatsen werden opengebroken en men voorzag zich van wapens. In een dichte optocht trok men op naar het fort en om zes uur 's avonds werd een nieuw bericht, ditmaal door een bode, naar de commandant gezonden.

Intussen werden deze gebeurtenissen op kleiner schaal geëvenaard door hetgeen er in het fort plaats greep. Het was dramatisch begonnen toen de jonge officier die de binnenkomende dienstauto naderde zijn hand uitstak naar het geweer van de Secretaris. 'Dat zal ik maar nemen,' zei hij kortaf.

'Laat hem het nemen, Schwartz,' zei Shekt.

De hand van de Secretaris hief het geweer op en hield het naar voren; nadat het was losgelaten werd het weggebracht - en met een zware zucht ten gevolge van de gebroken spanning, liet Schwartz los.

Arvardan hield zich gereed. Toen de Secretaris weer opsprong als een dolle stalen veer die van druk wordt bevrijd, greep de archeoloog hem meteen aan en bewerkte hem met vuistslagen zo hard hij kon.

De officier gaf snel zijn bevelen. Soldaten kwamen aangelopen. Toen ruwe handen de kraag van Arvardans overhemd grepen en hem opzij trokken, lag de Secretaris roerloos op zijn bankje. Er vloeide zachtjes donker bloed uit de hoek van zijn mond. De wang van Arvardan die reeds gekneusd was, lag open en bloedde. Bevende bracht hij zijn haar in orde. Daarop met gestrekte vinger wijzende, zei hij vastberaden: 'Ik beschuldig die man van een samenzwering om de Rijksregering omver te werpen. Ik moet onmiddellijk een onderhoud hebben met de gezagvoerende officier.'

'Dat zullen we wel even bekijken, mijnheer,' zei de officier beleefd. 'Als u er niets op tegen hebt, gelieve u mij te volgen - u allemaal.'

En daarbij bleef het gedurende enige uren. Zij kregen aparte tamelijk nette verblijfplaatsen. Voor het eerst in twaalf uren hadden zij een kans om te eten, wat zij dan ook ondanks enige bezwaren spoedig en met succes deden. Ze hadden zelfs gelegenheid voor die andere eis van beschaving, een bad.

De kamer was evenwel bewaakt, en toen de uren verliepen verloor Arvardan tenslotte zijn geduld en riep uit: 'Maar we zijn van gevangenis veranderd.'

De eentonige en nietszeggende routine van een legerkamp ging zijn gang, zonder notitie van hen te nemen. Schwartz sliep en Arvardan wierp een blik op hem. Shekt schudde zijn hoofd.

'Dat kunnen we niet doen,' zei hij. 'Het is menselijkerwijs onmogelijk. De man is uitgeput. Laat hem slapen.

'Maar we hebben nog maar negenendertig uren.'

'Dat weet ik - maar we moeten wachten.'

Shekt en Pola waren alleen met de slapende Schwartz.

'Ik hoor hem niet meer, jij?'

Pola schudde het hoofd. 'Ik heb hem ook een hele tijd niet gehoord. Maar vader, denkt u dat hij Bel iets zal doen?

'Hoe kan hij dat?' zei de oude man zachtjes. 'Je vergeet dat hij niet echt één van de onzen is. Hij is een burger van het Rijk en kan maar niet zo gemolesteerd worden... Jij houdt van hem, geloof ik?'

'O, ontzettend veel, vader. Het is dom van me, ik weet het.'

'Natuurlijk is het dat.' Shekt glimlachte bitter. 'Hij is eerlijk. Ik zeg niet dat hij dat niet is. Maar wat kan hij doen? Kan hij met ons in deze wereld wonen? Kan hij je mee nemen naar zijn huis? Een meisje van de Aarde bij zijn vrienden introduceren? Bij zijn familie?'

Ze huilde. 'Ik weet het. Maar misschien is er wel geen 'later' meer.'

Shekt stond weer overeind, alsof die laatste zin hem aan iets herinnerd had. 'Ik hoor hem niet,' zei hij weer.

Hij hoorde de Secretaris niet. Balkis was in een kamer naast hen gebracht, waar zijn stappen als van een gekooide leeuw duidelijk en weinig goeds voorspellend hoorbaar waren geweest. Alleen nu hoorde hij ze niet. Het was maar een kleinigheid, maar in die ene geest en dat ene lichaam van de Secretaris was op de een of andere manier die hele onheilspellende macht van ziekte en vernietiging die op het reusachtige netwerk der levende sterren zou worden losgelaten samengebald en gesymboliseerd.

Shekt schudde Schwartz zachtjes. 'Wordt eens wakker,' zei hij.

Schwartz bewoog zich. 'Wat is er?' Hij voelde zich nauwelijks uitgerust. Zijn vermoeidheid kwam al maar meer over hem, zo diep dat deze er weer uitkwam in de vorm van diepe rimpels.

'Waar is Balkis?' drong Shekt bij hem aan.

'Oh - oh ja.' Schwartz zag wild om zich heen en herinnerde zich toen dat hij met zijn ogen niet het helderst zien kon. Hij zond de tentakels van zijn geest uit en die zweefden rond terwijl ze ingespannen zochten naar de geest die ze zo goed kenden.

Hij vond hem, maar hij vermeed het hem aan te raken. Het feit dat hij er zich zo lang in verdiept had, had zijn genegenheid om zich aan die ziekelijke verdorvenheid vast te klemmen niet vermeerderd.

Schwartz mompelde: 'Hij is op een andere verdieping. Hij praat met iemand.'

'Met wie?'

'Het is niet iemand met wiens geest ik tevoren contact heb gehad. Wacht eens - laat ik luisteren. Misschien zal de Secretaris

- Ja, hij noemt hem kolonel.' Shekt en Pola keken elkander snel aan.

'Het kan toch geen verraad zijn, wel?' fluisterde Pola.

'Ik geloof dat een officier van het Rijk toch niet met een Aardbewoner zou samenspannen tegen de Keizer, wel?'

'Ik weet het niet,' zei Shekt neerslachtig. 'Ik ben in staat alles te geloven.'

De bevelvoerende officier van Fort Dibburn was stram geworden in de dienst van het Rijk. Gedurende de volmaakte vrede van de laatste generaties was er weinig aan 'roem' voor een officier te oogsten, en de kolonel, evenals vele anderen, had dat dan ook niet gedaan. Maar gedurende de lange geleidelijke opklimming van cadet af had hij de dienst in elk deel van de Melkweg meegemaakt - zodat zelfs een garnizoen in de neurotische wereld van de Aarde voor hem alleen maar nog een karweitje betekende. Hij verlangde alleen de vreedzame regelmaat van een normale bezetting. Hij vroeg niet meer dan dit en hij was bereid zich daarvoor te vernederen - zelfs als het nodig was tegenover een meisje van de Aarde zijn excuses te maken.

Hij scheen vermoeid toen Arvardan binnenkwam. De kraag van zijn overhemd stond open en zijn tuniek met het stralend gele 'Ruimteschip en Zon' van het Rijk hing losjes over de leuning van zijn stoel. Hij kraakte verstrooid de knokkels van zijn rechterhand en staarde met een plechtige blik naar Arvardan. 'Dat is een hele verwarde geschiedenis,' zei hij, 'zeer verward. Ik herken u heel goed, jongeman. U bent Bel Arvardan van Baronn, en de hoofdpersoon bij een vorige zeer vervelende aangelegenheid. Moet u altijd in moeilijkheden komen?

'Ik zit niet alleen in moeilijkheden, kolonel, de hele rest van de Melkweg zit er ook in.'

'Ja, dat weet ik,' klonk het enigszins ongeduldig. 'Of ik weet tenminste dat u dat beweert. Men heeft mij verteld dat u geen identiteitsbewijzen meer hebt.'

'Die zijn me afgenomen, maar ze kennen mij in Everest. De Procurator zelf kan mij identificeren en zal dat, naar ik hoop, nog voor het vallen van de avond doen.'

'Dat zullen we wel zien.' De kolonel kruiste zijn armen en wipte achteruit met zijn stoel. 'Vertelt u mij uw opvatting van de zaak maar eens.'

'Ik ben in kennis gesteld van een gevaarlijke samenzwering van de kant van een kleine groep Aardbewoners, met de bedoeling de Rijksregering met geweld omver te werpen, een samenzwering die, wanneer ze niet dadelijk bij de desbetreffende autoriteiten wordt bekendgemaakt, er best in kan slagen zowel de Regering als een groot deel van het Rijk zelf te vernietigen.'

'Jongeman, u gaat te ver met deze onbezonnen en vergezochte verklaring. Ik ben dadelijk bereid toe te geven dat de Aardbewoners lastige oproertjes in elkaar kunnen zetten, een beleg slaan om dit fort en belangrijke schade aanrichten - maar ik acht ze geen ogenblik in staat om de Rijksstrijdkrachten ook maar van deze planeet te verdrijven, laat staan de Rijksregering te vernietigen. Maar toch wil ik wel luisteren naar de bijzonderheden van dit - eh - complot.'

'Ongelukkig genoeg, is de ernst van de zaak van dien aard dat ik het van vitaal belang acht de bijzonderheden zelf aan de Procurator in eigen persoon mede te delen. Ik verzoek daarom nu met hem in verbinding te worden gesteld, als u er niets tegen hebt.'

'Hmm... Laten we niet te overijld handelen. Beseft u dat de man die u binnengebracht hebt de Secretaris is van de Eerste Minister op de Aarde, een van hun Oudsten en in hun ogen een zeer belangrijk man?

'Volkomen! '

'En toch zegt u dat hij de hoofdpersoon is van de samenzwering die u noemde?'

'Dat is hij.'

'En uw bewijs?'

'Ik weet zeker dat u me zult begrijpen als ik u zeg, dat ik dat met niemand anders dan met de Procurator bespreken kan.'

De kolonel fronste zijn voorhoofd en bekeek zijn vingernagels. 'Twijfelt u aan mijn competentie in dit geval?'

'Helemaal niet, kolonel. Het is eenvoudig omdat alleen de Procurator het gezag heeft de beslissende stappen te doen die in deze zaak vereist zijn.'

'Wat voor beslissende stappen bedoelt u?'

'Een bepaald gebouw op Aarde moet worden gebombardeerd en binnen dertig uren totaal vernietigd worden, of de levens van de meeste, of van alle inwoners van het Rijk, zullen verloren zijn.'

'Welk gebouw?' vroeg de kolonel vermoeid.

Arvardan snauwde terug: 'Mag ik astublieft met de Procurator verbonden worden?'

Het gesprek liep even dood. Toen zei de kolonel stijfjes: 'U begrijpt wel dat u zich door het ontvoeren van een Aardbewoner hebt blootgesteld aan rechtsvervolging en bestraffing door de Aardse autoriteiten? Gewoonlijk beschermt de regering zijn burgers in beginsel en dringt aan op een Melkweg-rechtszaak. De zaken op de Aarde zijn echter delicaat en ik heb strikte instructies geen conflicten die vermeden kunnen worden te riskeren. Daarom zal ik genoodzaakt zijn u en uw metgezellen aan de plaatselijke politie over te geven, tenzij u mijn vragen volledig beantwoordt.'

'Maar dat zou de doodstraf betekenen! Ook voor u zelf... Kolonel, ik ben burger van het Rijk, en ik vraag een audiëntie bij de Pro...'

Een zoemer op het bureau van de kolonel onderbrak hem. De kolonel draaide er zich naar toe en drukte op een knop. 'Ja?'

'Mijnheer,' klonk een heldere stem, 'een troep inboorlingen heeft het fort belegerd. We geloven, dat ze bewapend zijn.'

'Is er al geweld gebruikt?'

'Neen, mijnheer.'

Op het gezicht van de kolonel was geen teken van ontroering. Hiervoor was hij tenminste geoefend. 'Artillerie en luchtmacht moeten gereed worden gemaakt - iedereen op zijn post. Niet vuren, tenzij in zelfverdediging. Begrepen?'

'Ja, mijnheer. Een aardbewoner met een witte vlag vraagt om een onderhoud.'

'Laat hem binnen komen. Stuur ook de Secretaris van de Eerste Minister weer hierheen.'

En nu wierp de kolonel een koele, boze blik op de archeoloog. Ik hoop dat u zich bewust bent van de ontzettende betekenis van wat u veroorzaakt hebt.'

Ik verzoek u om bij het onderhoud aanwezig te mogen zijn,' riep Arvardan bijna stotterend van woede, 'en verder vraag ik wat de reden is, dat u het toelaat dat ik urenlang onder bewaking mijn tijd moet verknoeien, terwijl u met een inheemse verrader een gesprek onder vier ogen hebt. Ik kan u zeggen dat ik er mee bekend ben dat u een onderhoud met hem had voordat u mij ontving.'

'Beschuldigt u mij, mijnheer?' vroeg de kolonel, terwijl zijn stem zich ook verhief. 'Zo ja, doe dat dan duidelijk.'

'Ik uit geen beschuldigingen. Maar ik wil u er aan herinneren dat u hierna rekenschap van uw handelingen zult hebben af te leggen en dat u door uw stijfhoofdigheid in de toekomst, als u nog een toekomst heeft, bekend zult staan als de vernietiger van uw volk.'

'Zwijg! Ik ben u in geen geval rekenschap schuldig. We zullen de zaken nu voortaan behandelen zoals ik dat verkies. Begrijpt u mij?'

20. De deadline wordt bereikt...

De Secretaris kwam door de deur die een soldaat voor hem open hield. Op zijn purperkleurige gezwollen lippen lag een afgemeten koele glimlach. Hij boog voor de kolonel en was zich naar het scheen in het geheel niet bewust van de tegenwoordigheid van Arvardan.

'Mijnheer,' zei de kolonel tot de Aardbewoner, 'ik heb de Eerste Minister op de hoogte gesteld van de bijzonderheden van uw aanwezigheid hier en de wijze waarop die veroorzaakt werd. Uw aanhouding hier, is natuurlijk, erg - uh - ongewoon, en het is mijn plan u de vrijheid te geven zo gauw ik kan. Ik heb hier evenwel een heer, die, zoals u waarschijnlijk wel weet, zeer ernstige beschuldigingen tegen u heeft ingebracht; wij moeten die onder de gegeven omstandigheden onderzoeken...'

'Dat begrijp ik, kolonel,' zei de Secretaris. 'Maar, zoals ik al voor u heb uiteengezet, is deze man naar ik meen nog maar enkele maanden op Aarde, zodat zijn kennis van onze interne politieke aangelegenheden te verwaarlozen is. Dat is toch een ondeugdelijke basis voor welke aanklacht dan ook.'

Arvardan antwoordde woedend: 'Ik ben archeoloog van beroep en iemand die zich de laatste tijd heeft gespecialiseerd in de Aarde en haar gewoonten. Mijn kennis van zijn politieke aangelegenheden is verre van onbelangrijk. En in elk geval ben ik niet de enige die de beschuldiging uit.'

De Secretaris keek de archeoloog geen enkele keer aan. Hij sprak uitsluitend tegen de kolonel. 'Een van onze plaatselijke natuurkundigen is hierin betrokken; iemand die, nu hij het einde van zijn normale zestig jaren bereikt, aan vervolgingswaanzin lijdende is. Dan, om verder te gaan, is er nog een andere man met een onbekend verleden van wie we weten dat hij zwakzinnig was of nog is. Alle drie waren niet in staat met elkaar een solide aanklacht in te brengen.'

Arvardan sprong overeind. 'Ik vraag gehoord te worden...'

'Ga zitten,' zei de kolonel koel en onsympathiek. 'U heeft geweigerd de zaak met mij te bespreken. Blijf maar bij die weigering. Breng de man met de witte vlag binnen.'

Deze was een ander lid van de Raad der Oudsten. Hij verried nauwelijks met een trilling van zijn ogen zijn emotie bij de aanblik van de Secretaris. De kolonel stond van zijn stoel op en zei: 'Spreekt u namens de mensen buiten?'

'Ja mijnheer.'

'Ik veronderstel dat deze oproerige en onwettige oploop berust op de eis dat uw landsman weer terugkeert?'

'Ja, mijnheer. Hij moet onmiddellijk in vrijheid worden gesteld.'

'Inderdaad? Niettemin vereisen het belang van de rechtsorde en de eerbied verschuldigd aan de vertegenwoordigers van Zijne Keizerlijke Majesteit in deze wereld dat deze zaak niet behandeld kan worden, terwijl er mensen tegen ons in gewapende opstand bijeen zijn. U moet uw mensen wegzenden.'

Op minzame toon zei de Secretaris: 'De kolonel heeft volkomen gelijk, Broeder Cori. Kalmeer de menigte alstublieft. Ik ben hier volkomen veilig, en er dreigt geen gevaar - voor niemand. Begrijpt u mij? Voor niemand. Ik geef u hiervoor mijn woord als Oudste.'

'Uitstekend, Broeder. Ik ben dankbaar dat u in veiligheid bent.' Daarop werd hij weer uitgelaten.

'We zullen er voor zorgen dat u hier ongedeerd vertrekt zodra de toestand in de stad weer normaal is geworden. Ik dank u voor uw medewerking in deze zaak, die hiermee afgehandeld is.'

Arvardan stond weer overeind. 'Ik verbied het. U gaat die aanstaande moordenaar van het mensdom loslaten, terwijl u mij een onderhoud met de Procurator verbiedt, waar dit eenvoudig in overeenstemming is met mijn rechten als burger van de Melkweg.' En toen in een uitbarsting van teleurstelling: 'Hebt u meer consideratie voor een hond van een Aardbewoner dan voor mij?'

De stem van de Secretaris klonk boven die laatste onsamenhangende uitbarsting uit. 'Kolonel, ik wil met alle genoegen blijven totdat ik door de Procurator ben gehoord, als die man dat wil. Een aanklacht van hoogverraad is ernstig, en de verdenking er van - hoe ver gezocht ook - zou voldoende kunnen zijn om mijn positie onder mijn volk te ruïneren. Ik zou het werkelijk op prijs stellen in de gelegenheid te zijn de Procurator te bewijzen dat niemand meer loyaal is tegenover het Rijk dan ik.'

'Ik bewonder uwe opvattingen, mijnheer,' zei de kolonel stijf, 'en ik wil u wel zeggen dat mijn houding heel anders zou zijn als ik in uw plaats stond. U is een voorbeeld voor uw ras, mijnheer. Ik zal proberen met de Procurator in verbinding te komen.'

Arvardan zei niets meer totdat hij weer naar zijn cel werd teruggebracht.

Hij vermeed de blik van de anderen. Lange tijd zat hij roerloos, met een knokkel geperst tussen zijn bijtende tanden.

Totdat Shekt zei: 'Nu, - komt Ennius?'

'Ik denk het. Maar het is alleen op Balkis' eigen verzoek, en dat begrijp ik niet.'

'Balkis' eigen verzoek? Dan moet Schwartz gelijk hebben.'

'Ja? Wat heeft Schwartz dan gezegd?'

De gezette Aardbewoner zat op zijn krib. Hij haalde zijn schouders op toen de ogen op hem geslagen werden en spreidde zijn handen in een hulpeloos gebaar uit. 'Ik had de geest van de Secretaris te pakken, toen ze hem daareven langs onze kamer leidden. Hij heeft bepaald een lang gesprek gehad met de officier met wie u sprak.'

'Dat weet ik.'

'Maar er is geen verraad in de geest van die officier.'

'Wel,' zei Arvardan droefgeestig, 'dan heb ik me vergist. Ik zal wel een toontje lager zingen als Ennius komt.

Hoe staat het op het ogenblik eigenlijk met Balkis?'

'Er is geen bezorgdheid of vrees in zijn geest; alleen haat. En nu is die haat het meest tegen ons gericht, omdat we hem gevangen namen en hem hierheen sleepten. We hebben zijn ijdelheid geweldig gekrenkt, en hij is van plan met ons af te rekenen. Ik zag wat kleine dagdroombeeelden in zijn geest. Helemaal alleen wil hij de hele Melkweg verhinderen iets te doen om hem tegen te houden, zelfs terwijl wij er van af weten en tegen hem ageren. Hij geeft ons de kansen en de troeven in de hand, maar dan zal hij ons toch nog vernietigen en over ons triomferen.'

'Bedoel je dat hij zijn plannen en zijn dromen over het Rijk in de waagschaal wil stellen alleen om zijn wraaklust op ons te bevredigen? Dat is krankzinnig.'

'Dat weet ik,' zei Schwartz beslist. 'Hij is krankzinnig.'

En denkt hij, dat hij slagen zal?'

'Juist.'

'Dan hebben we jou nodig, Schwartz. We zullen jouw geest nodig hebben. Luister eens...'

Maar Shekt schudde het hoofd. 'Neen, Arvardan, dat lukt niet. Ik maakte Schwartz wakker toen jij wegging en bespraken de zaak. Hij heeft zijn geestelijke krachten, die hij maar vaag omschrijven kan, blijkbaar niet volledig onder controle. Hij kan een man bewusteloos maken, of verlammen, of hem zelfs doden. Nog meer, hij kan de grotere willekeurige spieren zelfs tegen de wil van zijn sujet beheersen, maar meer niet. In het geval van de Secretaris kon hij de man niet laten praten, de kleine spieren der stembanden zijn buiten zijn bereik. Hij kon geen beweging regelen die nodig was om de Secretaris zijn wagen te laten besturen; hij kon hem alleen met grote moeite in evenwicht houden terwijl hij liep. Hieruit volgt dat wij Ennius bij voorbeeld er niet toe zouden kunnen krijgen een order te geven of er een te schrijven. Daar had ik aan gedacht, zie je...' Shekt schudde zijn hoofd en zijn stem stokte.

Arvardan voelde het uitzichtloze der situatie over zich komen. Toen opeens met plotselinge bezorgdheid vroeg hij: 'Waar is Pola?'

'Zij slaapt in de alkoof.'

Hij had haar wel willen wekken - hij verlangde - Oh, hij verlangde naar een hoop dingen.

Arvardan keek op zijn horloge. Het was bijna middernacht, en er waren nog maar dertig uren over. Daarop sliep hij een tijdje, lag toen weer een tijdje wakker, toen het licht weer begon op te komen. Er kwam niemand en zelfs het diepste binnenste van 's mensen ziel werd daar rampzalig en kapot van.

Arvardan keek op zijn horloge. Het was bijna middernacht, en er waren nog maar zes uren over.

Hij keek hopeloos en verward om zich heen. Ze waren hier nu allen bijeen - zelfs de Procurator tenslotte. Pola was naast hem, met haar warme kleine vingers op zijn pols en die blik van vrees en uitdrukking op haar gelaat, die hem nog meer dan iets anders razend maakte op de hele Melkweg.

Tegenover hen allen stond Ennius fronsend, onzeker, bijna lachwekkend, gekleed als hij was in die zwarte vormloze met lood geïmpregneerde kleren.

En hij zag er nog dom uit ook. Arvardan voelde een trilling van haat door zich heen gaan bij de gedachte aan deze sullige lui uit de Melkweg, die alleen maar naar vrede en hun gemak verlangden. Waar waren de veroveraars van drie eeuwen gelden? Waar?...

Nog zes uren...

Ennius had ongeveer achttien uren tevoren het bericht van het garnizoen in Chica ontvangen en was daarop de halve planeet rondgeraasd. Hij zat nu tegenover hen in gedachten, zich er volledig van bewust dat zijn beslissing in deze zaak een opstand zou kunnen verhaasten, misschien zijn eigen positie bij het hof verzwakken en zijn kansen op bevordering vernietigen... Wat nu die lange speech betrof die Arvardan net gehouden had over virussoorten en ongebreidelde epidemieën, in hoeverre kon hij die au serieux nemen? Bovendien als hij op die gronden een actie ondernam, hoe geloofwaardig zou die zaak zijn superieuren toeschijnen?

En toch was Arvardan een archeoloog van vermaardheid. Hij stelde de zaak in zijn geest dus nog wat uit, door tot de Secretaris te zeggen; 'U heeft zeker wel iets in deze zaak te zeggen?'

'Verrassend weinig,' zei de Secretaris met rustig zelfvertrouwen. 'Ik zou willen vragen wat voor bewijzen er bestaan om deze aanklacht te ondersteunen?'

'Excellentie,' zei Arvardan wiens geduld ten einde was, 'ik heb u al gezegd dat deze man tijdens onze gevangenschap van eergisteren ieder onderdeel ervan heeft toegegeven.'

'Misschien verkiest u dit te aanvaarden, Excellentie,' zei de Secretaris, 'maar het is enkel maar een ondergeschikte, niet gestaafde verklaring. Het enige feit waaromtrent buitenstaanders kunnen getuigen is dat ik de enige ben die met geweld werd gevangen genomen, zij niet, dat mijn leven in gevaar was, niet het hunne. Nu zou ik mijn aanklager gaarne horen uitleggen hoe hij dit in die negen weken die hij hier op de planeet is geweest, heeft kunnen ontdekken, terwijl u als Procurator, in al die jaren hier, niets in mijn nadeel hebt ontdekt?'

'Er zit iets in wat de Broeder zegt,' stemde Ennius zwaarwichtig toe. 'Hoe weet u het?'

'Vóór de bekentenis van de beklaagde was ik al van de samenzwering op de hoogte gebracht door Dr. Shekt,' antwoordde Arvardan stijfjes.

'Is dat zo, Dr. Shekt?' De Procurator zag nu de natuurkundige aan.

'Dat is zo, Excellentie.'

'En hoe kwam u er achter?'

'Dr. Arvardan was bewonderenswaardig volledig en nauwkeurig in zijn beschrijving van het gebruik van de Combinator,' zei Shekt, 'en zijn opmerkingen betreffende de verklaringen die de stervende bacterioloog, die Smitko aflegde. Deze Smitko was een lid der samenzwering. Zijn opmerkingen werden vastgelegd en de opname is te uwer beschikking.'

'Maar, Dr. Shekt, de verklaringen van een man van wie bekend is, dat hij in delirium stierf - indien wat Dr. Arvardan zeide waar is - kunnen niet van heel groot gewicht zijn. Heeft u anders niets?'

Arvardan kwam tussenbeide door met zijn vuist op de armleuning van zijn stoel te slaan en uit te roepen: 'Is dit een gerechtshof? Is hier iemand schuldig aan een verkeersdelict?

'Wij hebben geen tijd om het bewijs op een balans te wegen of met micrometers te berekenen. Ik zeg u dat we tot zes uur in de morgen, met andere woorden nog vijfenhalf uur hebben, om deze enorme bedreiging ongedaan te maken... U kende Dr Shekt al eerder, Excellentie. Kende u hem als een leugenaar?'

'Niemand beschuldigde Dr. Shekt van opzettelijk liegen, Excellentie,' bracht de Secretaris direct naar voren. 'Het is enkel maar dat de goede dokter op leeftijd is en onlangs zich het feit van zijn naderende zestigste jaardag sterk aantrok. Ik ben bang dat een samengaan van zijn leeftijd en zijn angst lichtelijk abnormale neigingen bij hem hebben teweeg gebracht die hier op Aarde bekend genoeg zijn... Kijkt u maar naar hem! Komt hij u helemaal normaal voor? '

Dat deed hij natuurlijk niet. Hij zag er betrokken en gespannen uit, geschokt door hetgeen er gebeurd was en wat er nog komen moest.

Toch dwong Shekt zijn stem tot een normale klank, zelfs tot kalmte. 'Ik zou willen opmerken,' zei hij, 'dat ik gedurende de laatste twee maanden onder voortdurende bewaking van de Oudsten gestaan heb; dat mijn brieven geopend zijn en mijn antwoorden gecensureerd. Maar het is wel duidelijk dat al zulke klachten op rekening zullen komen van de beweerde krankzinnigheid. Maar ik heb Joseph Schwartz hier, de man die een vrijwillig proefpersoon was voor de Combinator op die dag toen u mij in het Instituut bezocht.'

'Dat herinner ik me.' Er was een licht gevoel van dankbaarheid in Ennius' geest dat het gesprek voor het ogenblik een wending nam. 'Is dat die man?.

'Ja.'

'Hij ziet er door dat experiment niet slechter uit.'

'Hij is veel beter. De behandeling met de Combinator was een buitengewoon succes omdat hij om te beginnen een fotografisch geheugen had, een feit dat me toen niet bekend was. In elk geval heeft hij nu een geest die voor de gedachten van anderen gevoelig is.'

Ennius leunde in zijn stoel naar voren en zei verbaasd: 'Wat, vertelt u me, dat hij gedachten kan lezen?'

'Dat kan worden aangetoond, Excellentie. Maar ik denk dat de Broeder deze verklaring zal bevestigen.'

'Shekt wil inderdaad beweren, dat Schwartz mijn gedachten lezen kan,' merkte de Secretaris op.

'Is dat het? Zo, en wat denkt hij?' vroeg de Procurator, terwijl hij voor de eerste maal tot Schwartz sprak.

'Hij denkt, dat wij van onze kant geen mogelijkheid hebben om u te overtuigen van de waarheid van wat u de zaak noemt,' zei Schwartz.

'Zeer juist,' zei de Secretaris spottend, 'maar voor die gevolgtrekking is er nauwelijks veel gedachtekracht nodig.'

'En ook,' ging Schwartz verder, 'dat u een arme dwaas bent, die bang is om tot actie over te gaan, daar u alleen rust wenst en verwacht door uw rechtvaardigheid en onpartijdigheid de mensen van de Aarde voor u te winnen, en dat u door dit te hopen een nog groter dwaas bent.'

De Secretaris kreeg een kleur. 'Dat ontken ik allemaal. Dit is een duidelijke poging om u tegen mij op te zetten, Excellentie.'

Maar Ennius zei: 'Ik ben niet zo gemakkelijk op te stoken.' Toen zei hij tot Schwartz: 'En wat denk ik?'

Schwartz antwoordde: 'Dat, al kon ik duidelijk in iemands schedel zien, ik niet noodzakelijkerwijze de waarheid van wat ik zag hoefde te zeggen.'

De Procurator sloeg zijn wenkbrauwen verrast op. 'Dat is juist, volkomen juist. Handhaaft u de waarheid van de beschuldigingen die door Dr. Arvardan en Dr. Shekt zijn geuit?'

'Elk woord er van! '

'Zo! Maar als we geen tweede zoals u kunnen vinden, die niet in deze zaak gemengd is, heeft uw getuigenis geen rechtswaarde, zelfs al zouden we er toe kunnen komen algemeen geloof in u als telepaat te stellen.'

'Maar het is geen kwestie van de wet,' riep Arvardan uit, 'maar van het behoud van de Melkweg.'

'Excellentie,' - hierbij stond de Secretaris van zijn stoel op -'ik heb u een verzoek te doen. Ik zou willen dat die Schwartz uit de kamer verwijderd werd.'

'En waarom?'

'Deze man heeft, behalve zijn gedachtelezen, bepaalde andere mentale krachten. Ik werd gevangen genomen door middel van een verlamming die door deze Schwartz werd opgewekt. Ik ben hang dat hij iets van die aard tegen mij zal beproeven, of zelfs tegen u, Excellentie, daarom voel ik mij tot dit verzoek gedrongen.'

Arvardan kwam overeind, maar de Secretaris overschreeuwde hem en zei: 'Een verhoor kan niet eerlijk zijn als er een man bij tegenwoordig is die de geest van de rechter enigermate zou kunnen beïnvloeden door middel van erkende geestelijke gaven.'

Ennius nam vlug zijn beslissing. Een adjudant kwam binnen en Joseph Schwartz werd zonder tegenstand te bieden en zonder het minste teken van verwarring op zijn maanachtig gelaat te vertonen, weggebracht.

Wat de Secretaris betrof, hij stond nu op en bleef even staan - een gedrongen, barse gedaante in het groen; sterk in zijn zelfvertrouwen.

In een ernstige vormelijke stijl ving hij aan: 'Excellentie, alle overtuigingen en beweringen van Dr. Arvardan berusten op het getuigenis van Dr. Shekt. Op hun beurt berusten de overtuigingen van Dr. Shekt op het gebazel van een stervende man. En dit alles, Excellentie, dit alles kwam hoe dan ook nooit aan de oppervlakte, totdat Joseph Schwartz met die Combinator behandeld werd.

'Wie is dan die Joseph Schwartz? Dr. Shekt was tot het moment dat Joseph Schwartz op het toneel verscheen, een normaal, en onbezorgd mens. U, Excellentie, heeft zelf een middag met hem doorgebracht op die dag toen Schwartz voor de behandeling werd binnen gebracht. Was hij toen abnormaal? Deed hij u toen mededelingen omtrent het verraad tegen het Rijk? Over bepaalde praatjes van een stervende bioloog? Zag hij er zelfs verontrust uit? Of argwanend? Hij beweert nu dat hij van de Eerste Minister instructies had om de resultaten van de Combinator-onderzoekingen te vervalsen, en de namen van hen die hij behandelde niet op te geven. Heeft hij u dat toen verteld? Of alleen nu, na de dag waarop Schwartz verscheen?

'Nogmaals, wie is Joseph Schwartz? Hij sprak geen bekende taal toen hij werd binnengebracht. Dat ontdekten we tenminste later, toen wij aan het verstand van Dr. Shekt begonnen te twijfelen. Hij werd gebracht door een boer die niets van zijn identiteit en zelfs geen enkel feit van hem afwist. Noch is er sindsdien ook maar een enkel ontdekt.

'Ik geloof zeker, dat Schwartz de geesten van deze anderen heeft bewerkt. Zij zeggen dat ik hen gevangen nam, dat ik hen met de dood bedreigde, dat ik verraad en het dingen naar de Rijksregering zou hebben bekend - Stel hen toch die ene vraag, Excellentie. Zijn zij niet geheel en al aan de invloed van Schwartz bloot gesteld geweest, dat wil zeggen, van een man die in staat is hun geesten te beheersen?

'Is Schwartz misschien geen verrader? Zo niet, wie is Schwartz?'

De Secretaris ging weer kalm, bijna gemoedelijk zitten.

Arvardan had het gevoel alsof zijn hersens in een cyclotron terecht gekomen waren en al maar in snellere en snellere omwentelingen rondtolden.

Hij kon niet denken! Hij kon niet denken!

'Wel?' zei Ennius ongeduldig, 'hebt u iets te zeggen, Dr. Shekt? Of u Dr. Arvardan?'

Maar plotseling doorsneed de stem van Pola de stilte. 'Waarom vraagt u dat? Kunt u niet zien dat het allemaal leugens zijn? Ziet u niet dat hij ons allemaal met zijn valse tong probeert schaakmat te zetten? Oh, we zullen allemaal sterven, maar het kan mij niet meer schelen - maar we zouden het kunnen tegenhouden, we zouden het kunnen tegenhouden - En in plaats daarvan zitten we hier en - en - praten we maar...' Zij barstte in hartstochtelijk snikken uit.

'Zo blijft dus alleen het gehuil van een hysterisch meisje over,' zei de Secretaris. 'Excellentie, ik heb dit voorstel.

Mijn beschuldigers zeggen dat dit alles, dat zogenaamde virus en wat ze verder ook bedoelen mogen, voor een bepaalde tijd - zes uur des morgens geloof ik is vastgesteld. Ik doe u het aanbod een week lang onder uw bewaking te blijven. Als het juist is wat zij beweren, zal het bericht van een epidemie in de Melkweg de Aarde binnen enkele dagen bereiken. Als dat gebeurt, zullen de strijdkrachten van het Rijk de Aarde nog beheersen... Ik hecht aan mijn eigen leven, en aan dat van mijn volk. Wij zijn gijzelaars ter wille van onze onschuld, en ik ben bereid op dit ogenblik het Genootschap der Oudsten mede te delen dat ik uit eigen vrije verkiezing hier een week blijven wil om mogelijke rustverstoringen die zouden kunnen plaats hebben te voorkomen.'

Hij vouwde zijn armen.

Ennius keek met een bezorgd gelaat op. 'Ik vind geen schuld in deze man...'

Arvardan kon het niet langer meer uithouden. Met een koude en dodelijke woede stond hij op en stapte snel naar de Procurator. Wat hij van plan was is nooit bekend geworden. Later kon hij het zelf zich ook niet herinneren. In elk geval, het maakte geen verschil. Ennius had een straalzweep en hij gebruikte die,

In die uren waarin Arvardan bewusteloos lag werd de deadline van zes uur bereikt...

21. ... en overschreden

En overschreden!

Licht -

Gedempt licht en nevelachtige schaduwen - die vervloeiden en rondwentelden, en dan weer in het gezichtsveld kwamen. Een gezicht - Ogen die in de zijne keken -

'Pola! ' Met één slag werden de dingen scherp en duidelijk voor Arvardan. 'Hoe laat is het?' Zijn vingers drukten hard op haar pols, zodat zij onwillekeurig ineenkromp.

'Het is over zevenen,' fluisterde zij. 'We zijn over de deadline heen.'

Hij keek wild om zich heen en vloog overeind van de krib waarop hij lag, zonder op zijn brandende gewrichten te letten. Shekt, die met zijn schrale figuur in een stoel zat gedoken, lichtte zijn hoofd op om even te midden van zijn verdriet te knikken.

'Het is allemaal voorbij, Arvardan.'

'Ennius heeft dus...'

'Ennius,' zei Shekt, 'wilde de kans niet grijpen. Is dat niet vreemd?' Hij lachte met een vreemde krakende en hese lach.

Het was nu voorbij. Het kon niet langer meer tegengehouden worden.

'Waar is Schwartz?' vroeg Arvardan met zwakke stem.

Maar Pola schudde enkel het hoofd. 'Ze hebben hem niet meer teruggebracht.'

De deur ging open en Arvardan had zijn dood nog niet zo geaccepteerd, dat hij niet met een vleugje van hoop op zijn gezicht op keek.

Maar het was Ennius, en Arvardans gelaat verstrakte en wendde zich af.

Ennius tikte Arvardan op de schouder. 'Dr. Arvardan?'

'Excellentie?' zei Arvardan met een rauwe en bittere nabootsing van de klank in de stem van de ander.

'Het is over zessen.' Ennius had die nacht niet geslapen. Met zijn officiële vrijspraak van Balkis had hij niet de verzekering verkregen dat de aanklagers volkomen krankzinnig waren - of onder geestelijke beïnvloeding stonden. Hij had de zielloze klok het leven van de Melkweg zien wegtikken.

'Ja,' zei Arvardan. 'Het is over zessen, de sterren schijnen nog.'

'Maar u denkt nog altijd dat u gelijk had?'

'In enkele uren zullen de eerste slachtoffers sterven, Excellentie' zei Arvardan. 'Zij zullen niet opvallen. Er sterven elke dag menselijke wezens. In een week zullen er honderdduizenden gestorven zijn. Het percentage van herstelden zal bijna nul zijn. Geneesmiddelen zullen niet beschikbaar zijn. Verschillende planeten zullen noodseinen uitzenden voor hulpverlening bij epidemieën. In een paar weken zullen tientallen planeten zich hierbij aansluiten en zal de noodtoestand in de dichtbij gelegen sectoren worden uitgeroepen. In een maand tijd zal de Melkweg één wriemelende massa van ziekte zijn. In twee maanden zullen er nog geen twintig planeten onbesmet blijven. In zes maanden zal de Melkweg uitgestorven zijn...en wat zult u doen als de eerste berichten binnen komen?'

Ennius glimlachte zonder overtuiging. 'Gelooft u niet, dat u wat al te belachelijk dramatisch bent?'

De deur ging weer open, en de kolonel stoof binnen.

'Excellentie, het gepeupel van de Aarde is weer teruggekeerd.'

'Wat? Heeft die Balkis niet tot zijn ondergeschikten gesproken? Hij zou arrangeren dat hij voor de tijd van een week hier bleef.'

'Hij heeft met hen gesproken en hij is nog hier. Maar de menigte ook. Wij zijn klaar om het vuur op ze te openen, en mijn advies als militair commandant is dat we hiertoe overgaan. Heeft u nog een voorstel te doen, Excellentie?'

'Vuur nog niet totdat ik Balkis heb gesproken. Laat hem hier komen.'

Balkis werd binnengeleid; hij glimlachte. Vormelijk boog hij zich voor Ennius die hem slechts een stijf knikje waardig keurde.

'Kijk eens hier,' zei de Procurator bruusk, 'Men deelt mij mee dat uw mensen opdringen bij de toegangen van Fort Dibburn. Dit behoorde niet tot onze overeenkomst... Wij willen evenwel geen bloedvergieten veroorzaken, maar ons geduld is niet onuitputtelijk. Kunt u ze rustig verspreiden?'

'Indien ik dit verkies, Excellentie.'

'Indien u dit verkiest? Dat zou ik dan maar verkiezen, en dadelijk ook.'

'Beslist niet, Excellentie!' En nu glimlachte de Secretaris en stak een arm uit. Zijn stem die hij te lang had ingehouden en nu met vreugde liet uitbarsten, verried woeste spot. 'Dwaas! Je hebt te lang gewacht en daarvoor kun je nu sterven! Of leven als slaaf, als je dat liever doet - maar denk er aan dat het geen gemakkelijk leven zal zijn.'

De woestheid en het vuur van die uitspraak vertoonden geen schokkende uitwerking op Ennius. Zelfs op dit ogenblik, dat ongetwijfeld de zwaarste slag betekende voor Ennius' carrière, liet de onaandoenlijkheid van de Rijksdiplomaat hem niet in de steek. Alleen zijn grijsheid en de vermoeidheid van zijn ingezonken ogen tekenden zich scherper af.

'Heb ik dan door al mijn voorzichtigheid zoveel verloren? Die geschiedenis van het virus - was dus waar?' Er lag bijna een abstracte, onverschillige vraag in zijn stem. 'Maar de Aarde, u zelf - gij zijt allen mijn gijzelaars.'

'Integendeel,' klonk direct daarop het zegevierende antwoord. 'U en de uwen zijn mijn gijzelaars. Het virus, dat zich nu door het Heelal verspreidt, heeft de Aarde niet immuun gelaten. De atmosfeer van ieder garnizoen op de planeet, Everest zelf incluis, is al voldoende verzadigd. Wij van de Aarde zijn immuun, maar hoe voelt u zich, Procurator? Slap? Is uw keel droog? Is uw hoofd koortsig? Het zal niet lang duren, weet u. En u kunt alleen van ons het tegengif krijgen.'

Lange tijd zei Ennius niets; zijn gelaat was gespannen, maar plotseling ongelofelijk trots.

Toen wendde hij zich op koele beschaafde toon tot Arvardan en zei: 'Dr. Arvardan, ik voel dat ik u vergiffenis moet vragen, dat ik aan uw woord heb getwijfeld. Dr. Shekt, mejuffrouw Shekt - mijn verontschuldigingen.'

Arvardan liet zijn tanden zien. 'Dank u wel voor uw verontschuldigingen. Ze zullen ons allen van grote dienst zijn.'

'Uw sarcasme is verdiend,' zei de Procurator. 'Als u mij verontschuldigen wilt, zal ik naar Everest terugkeren om daar met mijn familie te sterven. Elk compromis met die man is natuurlijk buiten kwestie. Mijn soldaten van het Rijksprocuratorschap van de Aarde, zullen zich, daar ben ik zeker van, behoorlijk weren voordat zij sterven, en niet weinige Aardbewoners zullen ongetwijfeld tijd hebben om ons bij te lichten op de tocht naar de onderwereld... Goedendag.'

'Wacht even, wacht even. Blijf hier.'

Heel voorzichtig stapte Joseph Schwartz, licht fronsend en een beetje wankelend van vermoeidheid over de drempel.

De Secretaris verstijfde en sprong achterwaarts. Met een plotselinge behoedzame argwaan zag hij de man uit het verleden aan. 'Neen,' zei hij knarsetandend, 'je kunt het geheim van het tegengif niet uit me krijgen. Dat hebben alleen enkele mensen, en slechts enkele anderen zijn er in geoefend om het op de juiste manier te gebruiken. Deze zijn allemaal veilig buiten je bereik gedurende de tijd die het gif nodig heeft voor zijn werk.'

Zij zijn nu buiten bereik', stemde Schwartz toe, 'maar niet gedurende de tijd die het gif nodig heeft om zijn werk te doen. Er is geen gif en geen virus om vernietigd te worden.'

Deze mededeling drong nog niet helemaal tot hen door. Maar Ennius nam het woord. 'Vlug man. Wat bedoel je?'

'Het is niet ingewikkeld,' zei Schwartz. 'Toen wij hier gisteravond zaten wist ik, dat ik niets kon doen door hier maar eenvoudig weg te zitten en te luisteren. Ik bewerkte dus een hele tijd voorzichtig de geest van de Secretaris...Ik mocht niet riskeren dat ik ontdekt zou worden. Toen vroeg hij eindelijk dat ik uit de kamer zou worden gezet. Dat was het wat ik wilde, natuurlijk; en de rest was gemakkelijk.

'Ik bedwelmde mijn bewaker en ging weg naar het vliegveld. Het fort was in vierentwintig uurs alarmtoestand. De vliegtuigen getankt, bewapend en klaar voor de start. De piloten in afwachting. Ik pikte er een uit - en we vlogen naar Senloo.'

'Hoe kon je Senloo vinden?' fluisterde Shekt.

'In mijn tijd,' zei Schwartz, 'was er een stad die St. Louis heette. Die lag bij de samenkomst van twee grote rivieren...We vonden Senloo. Het was nacht, maar er lag een donker stukje in de zee van radioactiviteit - en Dr. Shekt had gezegd dat de Tempel een geïsoleerde oase van normale bodemgesteldheid was. We wierpen een lichtkogel uit - dat was tenminste mijn mentale suggestie - en daar was een vijfhoekig gebouw beneden ons. Het klopte met de beschrijving die ik had gekregen uit de geest van de Secretaris... Nu is er nog alleen maar een gat van honderd voet diep. waar het gebouw gestaan heeft. Dat gebeurde vanmorgen om drie uur. Er werd geen virus uitgezonden en het Heelal is vrij.'

Een dierlijke kreet ontsnapte aan de lippen van de Secretaris - de onaardse gil van een demon. Hij scheen zijn krachten bijeen te zamelen voor een sprong - maar zakte toen in elkaar.

En dun straaltje speeksel druppelde langzaam van zijn onderlip.

22. Het beste moet nog komen

Dertig dagen waren er verstreken nadat Joseph Schwartz van een vliegveld was opgestegen in een nacht die aan de verwoesting van de Melkweg gewijd was, terwijl de alarmbellen razend en schel achter hem klonken en bevelen om terug te keren door de ether naar hem losbrandden.

Hij wandelde nu door de kalme avond naar het huis van Dr. Shekt. De stad was rustig, even vredig als het sterren geflonker daarboven.

De eerste reusachtige konvooien met normale grond waren reeds onderweg. Ennius had nog eens zijn oorspronkelijk voorstel gedaan dat de bevolking van de Aarde naar een andere planeet zou worden overgebracht, maar daar kwam niets meer van. Liefdadigheid werd niet gewenst. Laten de Aardbewoners een kans hebben hun eigen planeet te herstellen. Laat hen het huis van hun vaders weer opbouwen, de oorspronkelijke wereld van de mens. Laat hen werken met hun handen, de verziekte bodem opruimen en die door een gezonde vervangen, zodat zij kunnen zien hoe het groen groeit waar alles dood was en hoe de woestijn opnieuw in schoonheid bloeit.

Hij stond even stil met zijn hand aan de knop van de deur, toen er van binnen woorden in zijn geest doorklonken. Hoe duidelijk kon hij nu gedachten horen, net kleine klokjes.

Het was Arvardan natuurlijk, die meer in zijn geest had dan woorden kunnen vertolken. 'Pola, ik heb gewacht en gedacht, en gedacht en gewacht. Dat wil ik niet langer. Jij gaat met me mee.'

En Pola wier geest even gretig was als de zijne, maar toch woorden van de zuiverste tegenzin sprak, antwoordde: 'Ik zou het niet kunnen, Bel. Het is absoluut onmogelijk. Mijn achterlijke manieren en gedragingen...Ik zou me als een dwaas in die grote werelden daarbuiten voelen. En behalve dat ben ik maar een meisje van de Aar...'

'Zeg dat toch niet. Je bent mijn vrouw, dat is alles. Als iemand je vraagt wat en wie jij bent, dan ben je een bewoner van de Aarde en een burger van het Rijk. En als ze verdere details verlangen, dan ben je mijn vrouw.'

'Zo, en wat ga je doen nadat je die rede voor je archeologisch genootschap op Trantor gehouden hebt?'

'Wat ik dan doe? Wel, eerst nemen we een jaar vakantie en gaan we elke grote wereld van de Melkweg zien. Wij slaan er geen een over, zelfs al zouden we er per postschip heen moeten gaan. Je zult een blik kunnen werpen op de hele Melkweg en de beste huwelijksreis maken die je met regeringsgeld kan kopen.'

'En dan...'

'En dan gaan we terug naar de Aarde, en zullen we vrijwilligers worden in de arbeidsbataillons en de volgende veertig jaren van ons leven doorbrengen met het aanslepen van aarde om de radioactieve gronden te vervangen.'

'Goed dan...'

En op dit punt hield het gesprek op.

Maar het Gedachte-Contact hield natuurlijk niet op, en Schwartz ging met grote zelfvoldoening en een beetje verlegen weer terug. Hij kon wachten. Er was nog tijd genoeg om hen te storen wanneer de zaken hun gewone loop hadden hernomen. En hij herhaalde nog weer eens zachtjes voor zichzelf en de nieuwe Aarde en al die miljoenen planeten ver weg dat oude gedicht dat van zo vele quadriljoenen hij nu alleen kende:

'Grow old along with me!

The best is yet to be,

The last of Life, for which the first was made... '

Table of Contents

- 1. Tussen twee voetstappen
- 2. Wat te doen met een vreemdeling?
- 3. Eén wereld - of vele?
- 4. De koninklijke weg
- 5. De onvrijwillige vrijwilliger
- 6. Nachtelijke bezorgdheid
- 7. Gesprek met een dwaas
- 8. Ontmoeting in Chica
- 9. Conflict in Chica
- 10. Interpretatie van de gebeurtenissen
- 11. De geest die veranderde
- 12. De geest die doodde
- 13. Spinnenweb in Washenn
- 14. De tweede ontmoeting
- 15. Verdwenen mogelijkheden
- 16. Kies partij!
- 17. Verander van partij!
- 18. Duel!
- 19. De deadline nadert
- 20. De deadline wordt bereikt...
- 21. ... en overschreden
- 22. Het beste moet nog komen