World War Z: An Oral History of the Zombie War
Date: 2000-01-01 05:00:00+00:00
Keywords: Horror; Post Apocalyptic; Fiction; Fantasy; War; Apocalyptic; Dystopia; Science Fiction; Zombies
Description: #1 NEW YORK TIMES BESTSELLER • “Prepare to be entranced by this addictively readable oral history of the great war between humans and zombies.”— Entertainment Weekly We survived the zombie apocalypse, but how many of us are still haunted by that terrible time? We have (temporarily?) defeated the living dead, but at what cost? Told in the haunting and riveting voices of the men and women who witnessed the horror firsthand, World War Z is the only record of the pandemic. The Zombie War came unthinkably close to eradicating humanity. Max Brooks, driven by the urgency of preserving the acid-etched
Publisher: Crown

Max Brooks

World War Z

Uitgeverij Q

Amsterdam Antwerpen 2013

De vertaler bedankt Wim van de Pol voor zijn hulp bij het vertalen van technische termen en passages.

Eerste druk, 2013; tweede druk (e-book), 2013

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Q is een imprint van Em. Querido’s Uitgeverij bv, Amsterdam

Oorspronkelijke titel World War Z

Oorspronkelijke uitgever Gerald Duckworth & Co. Ltd., Londen

Copyright © 2006 Max Brooks

Copyright vertaling © 2013 Ralph van der Aa / Em. Querido’s Uitgeverij bv, Singel 262, 1016 ac Amsterdam

Omslag Monique Gelissen

Filmbeeld TM & ©2013 Paramount Pictures. All Rights Reserved.

ISBN 978 90 214 4780 3 / nur 332
www.uitgeverijQ.nl

Voor Henry Michael Brooks, die maakt dat ik de wereld wil veranderen.

INLEIDING

Hij staat bekend onder vele namen: ‘De crisis’, ‘De donkere jaren’, ‘De wandelende plaag’, maar ook onder ‘hippere’ namen als ‘Wereldoorlog Z’ of ‘Eerste Z-oorlog’. Persoonlijk ben ik niet zo gecharmeerd van die laatste benaming, omdat die een onvermijdelijke Tweede Z-oorlog impliceert. Voor mij zal het altijd de Zombieoorlog blijven, en hoewel velen de wetenschappelijke juistheid van het woord ‘zombie’ in twijfel zullen trekken, zal het ze veel moeite kosten een term te bedenken die wereldwijd meer aanvaard is voor de schepsels die ons bijna hadden uitgeroeid. ‘Zombie’ blijft een huiveringwekkend woord, en er zijn weinig woorden die zo veel verschillende herinneringen en emoties kunnen oproepen. Het zijn die herinneringen en emoties die in dit boek centraal staan.

Dit verslag van de grootste strijd uit de menselijke geschiedenis is een voortvloeisel van een veel kleiner en veel persoonlijker conflict tussen mij en de voorzitter van de vn-Commissie Naoorlogs Overleg. Mijn aanvankelijke werkzaamheden voor de Commissie zou je als puur liefdewerk kunnen omschrijven. Mijn reisvergoeding, mijn toegang tot zwaar beveiligde gebouwen en gebieden, mijn batterij vertalers (zowel menselijke als elektronische), en mijn kleine maar onmisbare transcriptiehulpje (het mooiste geschenk dat je de langzaamste typist ter wereld kunt geven), vormen de beste bewijzen van het respect en de waardering voor mijn werk. Ik was dan ook geschokt toen ik erachter kwam dat bijna de helft van al dat werk uit de definitieve versie van het rapport was verwijderd.

‘Het was allemaal te persoonlijk,’ zei de voorzitter tijdens een van onze vele ‘geanimeerde’ discussies. ‘Te veel meningen, te veel gevoelens. Daar is dit rapport niet voor bedoeld. We hebben heldere feiten en cijfers nodig die niet worden gekleurd door de menselijke factor.’ Ze had natuurlijk gelijk. Het officiële rapport was een verzameling kille, harde data; een objectief evaluatierapport dat toekomstige generaties konden gebruiken om de gebeurtenissen die zich tijdens dat apocalyptische decennium hadden afgespeeld, te bestuderen zonder beïnvloed te worden door ‘de menselijke factor’. Maar is de menselijke factor niet wat ons ten diepste met ons verleden verbindt? Zullen toekomstige generaties net zo onder de indruk zijn van chronologieën en slachtoffercijfers als van de persoonlijke verhalen van individuele personen die niet zo heel anders waren dan zij? Als we de menselijke factor uitsluiten, lopen we dan niet het risico dat een geschiedenis ons persoonlijk niet meer raakt en dat we haar, God verhoede het, op een dag misschien herhalen? En is de menselijke factor uiteindelijk niet het enige wat ons onderscheidt van de vijand, die we nu ‘de levende doden’ noemen? Ik bracht dit argument, misschien op een minder professionele manier dan gepast was, naar voren tegenover mijn ‘baas’, die op mijn uitroep ‘We mogen deze verhalen toch niet verloren laten gaan?’ onmiddellijk antwoordde: ‘Zorg er dan voor dat dat niet gebeurt. Schrijf een boek. Je hebt al je aantekeningen nog, en je hebt de juridische vrijheid om ze te gebruiken. Wat houdt je tegen om die verhalen levend te houden op de bladzijden van je eigen boek?’

Ongetwijfeld zullen sommige recensenten zich storen aan het concept van een persoonlijk geschiedenisboek dat zo kort na de beëindiging van wereldwijde vijandigheden verschijnt. Het is immers pas twaalf jaar geleden dat in de Aaneengesloten Staten va-Day werd afgekondigd, en amper tien jaar geleden dat de laatste supermacht zijn bevrijding vierde op de ‘Dag van de Chinese Overwinning’. De meeste mensen zien die dag als het officiële einde, en daarom kun je je afvragen of we al een echt perspectief kunnen hebben als we, om het in de woorden van een vn-collega te zeggen, ‘ongeveer net zo lang in vrede leven als we in oorlog zijn geweest.’ Dat is een goede redenering, en een die een reactie verdient. Voor deze generatie, de mensen die hebben gevochten en geleden om dit decennium van vrede voor ons mogelijk te maken, is tijd evenzeer een vijand als een bondgenoot. Ja, de komende jaren wordt er natuurlijk allemaal wijsheid achteraf toegevoegd aan herinneringen die worden gezien in het licht van een wereld die zich na de oorlog weer heeft ontwikkeld. Maar veel van die herinneringen bestaan misschien wel niet meer, omdat ze gevangenzitten in lichamen en geesten die te beschadigd of te wankel zijn om nog te kunnen zien welke resultaten de door hen verwezenlijkte overwinning heeft voortgebracht. Het is geen geheim dat de wereldwijde levensverwachting schril afsteekt bij die van voor de oorlog. Nu zijn ondervoeding, milieuvervuiling en de uitbraak van ziekten die eerder waren uitgeroeid de realiteit waar we mee te maken hebben, zelfs in de Verenigde Staten, waar de economie opnieuw was opgebloeid en waar voor iedereen gezondheidszorg beschikbaar was. Er zijn eenvoudigweg niet voldoende middelen om alle mensen te behandelen die fysiek en psychologisch getroffen zijn. Vanwege deze vijand, de vijand die ‘tijd’ heet, heb ik de luxe van wijsheid achteraf gelaten voor wat die was en deze ooggetuigenverslagen gepubliceerd. Misschien zal iemand over enkele decennia de taak op zich nemen om de herinneringen van veel oudere, veel wijzere overlevenden op papier te zetten. En misschien ben ik wel een van hen.

Hoewel dit in de eerste plaats een boek met herinneringen is, staan er veel details in – technologisch, sociaal, economisch, enzovoort − die kunnen worden aangetroffen in het oorspronkelijke Commissierapport, omdat ze samenhangen met de verhalen van de mensen die in dit boek aan het woord komen. Dit is hun boek, niet het mijne, en ik heb geprobeerd zelf zo onzichtbaar mogelijk te blijven. De vragen die in de tekst staan, staan daar alleen om de vragen te illustreren die door de lezers gesteld hadden kunnen worden. Ik heb geprobeerd me te onthouden van elke vorm van stellingname of commentaar, en als er sprake is van een menselijke factor die er niet in had mogen staan, laat het dan die van mijzelf zijn.

WAARSCHUWINGEN

Groot Chongqing, Verenigde Federatie van China

[Op zijn vooroorlogse hoogtepunt had deze regio ruim 35 miljoen inwoners. Nu zijn dat er amper vijftigduizend. Wederopbouwfondsen bereiken dit deel van het land slechts mondjesmaat, aangezien de overheid zich liever concentreert op de meer dichtbevolkte kust. Er is geen centrale machtsstructuur, en afgezien van de rivier de Yangtze is er geen stromend water. De straten zijn echter schoon en de plaatselijke ‘veiligheidsraad’ heeft naoorlogse uitbraken van ziekten weten te voorkomen. De voorzitter van deze raad is Kwang Jing-shu, een arts die er, ondanks zijn gevorderde leeftijd en de verwondingen die hij tijdens de oorlog heeft opgelopen, nog steeds in slaagt al zijn patiënten thuis te bezoeken.]

Mijn eerste uitbraak zag ik in een afgelegen dorpje dat geen officiële naam had. De bewoners noemden het ‘Nieuw Dachang’, maar dat was vooral ingegeven door nostalgie. De plaats waar ze vroeger hadden gewoond, ‘Oud Dachang’, bestond al sinds het tijdperk van de Drie Koninkrijken, met boerderijen en huizen en zelfs bomen waarvan werd gezegd dat ze eeuwenoud waren. Toen de Drieklovendam werd voltooid en het water in het reservoir begon te stijgen, werd een groot deel van Dachang steen voor steen ontmanteld en op hoger gelegen grond weer opgebouwd. Dit nieuwe Dachang was echter geen plaats meer, maar een ‘nationaal-historisch museum’. Het moet voor deze arme plattelanders hartverscheurend ironisch zijn geweest om hun dorp gered te zien worden maar het vervolgens alleen als toerist te kunnen bezoeken. Misschien is dat de reden waarom sommige dorpelingen hun nieuwe gehucht ‘Nieuw Dachang’ plachten te noemen, om nog enige verbondenheid met hun erfenis in stand te houden, ook al was het slechts in naam. Zelf wist ik niet van het bestaan van dat andere Nieuw Dachang af, dus u kunt zich voorstellen hoe verward ik was toen ik de melding kreeg.

Het was stil in het ziekenhuis; het was een rustige nacht geweest, ondanks het toenemende aantal ongelukken met dronken bestuurders. Motoren werden een echte rage. We zeiden altijd dat jullie Harley-Davidsons meer jonge Chinezen de dood in joegen dan jullie soldaten tijdens de Korea-oorlog. Daarom was ik zo dankbaar voor een rustige dienst. Ik was moe, mijn rug en mijn voeten deden pijn. Ik was op weg naar buiten om een sigaret te roken en naar de zonsopgang te kijken, toen ik werd opgepiept. De receptioniste die die nacht werkte, was nieuw en kon het dialect niet goed verstaan. Er was een ongeluk gebeurd, of het ging om een ziekte. In elk geval was het een noodgeval, zoveel was duidelijk, en er werd gevraagd of we hulp konden sturen.

Wat kon ik zeggen? De jongere artsen, de snotapen die denken dat geneeskunde gewoon een manier is om hun bankrekening te spekken, gingen echt niet zomaar een of andere heikneuter helpen. Ik zal nog wel een echte revolutionair zijn. ‘Wij zijn verantwoording verschuldigd aan het volk.’[1] Die woorden betekenen nog steeds iets voor me… en daar probeerde ik mezelf aan te herinneren terwijl mijn Deer[2] hortend en stotend over onverharde wegen reed waarvan de regering had beloofd dat ze geasfalteerd zouden worden maar waar ze nooit aan toe was gekomen.

Het was een helse klus om het dorp te vinden. Officieel bestond het niet, en daarom stond het op geen enkele kaart. Ik verdwaalde meerdere malen en moest de weg vragen aan mensen die allemaal dachten dat ik het museumdorp bedoelde. Tegen de tijd dat ik de kleine groep huizen op de heuveltop bereikte, was mijn geduld op. Ik weet nog dat ik dacht: dit kan maar beter héél ernstig zijn. Zodra ik hun gezichten zag, had ik spijt van die gedachte.

Het waren er zeven. Ze lagen allemaal op een stretcher en waren nauwelijks bij bewustzijn. De dorpelingen hadden ze naar hun nieuwe dorpshuis gebracht. De muren en de grond waren van kaal beton en het was er koud en vochtig. Nogal wiedes dat ze ziek zijn, dacht ik. Ik vroeg aan de dorpelingen wie zich over deze mensen ontfermd had. Niemand, zeiden ze, het was niet ‘veilig’. Ik zag dat ze de deur aan de buitenkant hadden afgesloten. De dorpelingen waren duidelijk doodsbang. Ze krompen in elkaar en fluisterden. Sommigen bleven op afstand en baden. Hun gedrag maakte me kwaad. Ik was niet kwaad op ze als individuele personen, begrijpt u, maar door wat ze belichaamden van ons land. Na eeuwenlange buitenlandse onderdrukking, uitbuiting en vernedering, maakten we eindelijk weer aanspraak op onze rechtmatige positie als het Middenrijk. We waren de rijkste en meest dynamische supermacht, we heersten in het heelal, op het internet en overal daartussenin. We stonden aan het begin van wat de wereld eindelijk was gaan erkennen als ‘De Chinese eeuw’, en toch leefden nog onvoorstelbaar veel Chinezen zoals deze onwetende dorpelingen, die net zo stilstonden en net zo bijgelovig waren als de eerste wilden uit Yangshao.

Ik ging nog steeds op in mijn verheven cultuurkritiek toen ik neerknielde om de eerste patiënt te onderzoeken. Ze had veertig graden koorts en trilde hevig. Toen ik haar armen probeerde te verplaatsen, begon ze zachtjes te jammeren. Ze had een beet in haar rechteronderarm. Ik bekeek de wond aandachtiger en realiseerde me dat hij niet was toegebracht door een dier. Aan de omtrek van de wond en de vorm van de tanden zag ik dat ze moest zijn gebeten door een klein of mogelijk jong mens. Hoewel ik veronderstelde dat de beet de infectie had veroorzaakt, was de wond zelf opvallend schoon. Opnieuw vroeg ik de dorpelingen wie deze mensen verzorgd had. En opnieuw antwoordden ze dat niemand dat had gedaan. Ik wist dat dat niet waar kon zijn. Een mensenmond zit boordevol bacteriën, zelfs nog meer dan de bek van de smerigste hond. Als niemand de wond van deze vrouw had schoongemaakt, waarom was die dan niet zwaar geïnfecteerd?

Ik onderzocht de zes andere patiënten. Allemaal hadden ze dezelfde symptomen en allemaal hadden ze vergelijkbare wonden op verscheidene delen van hun lichaam. Ik vroeg aan de man die er het intelligentst uitzag wie of wat deze verwondingen had toegebracht. Hij zei dat het was gebeurd toen ze hadden geprobeerd ‘hem’ in bedwang te houden.

‘Wie?’ vroeg ik.

Ik vond ‘Patient Zero’ achter de afgesloten deur van een verlaten huis aan de andere kant van het dorp. Hij was twaalf jaar. Zijn polsen en voeten waren vastgebonden met plastic koord en hoewel hij de huid rondom zijn ‘boeien’ helemaal had opengehaald, was er geen bloed te zien – ook niet aan zijn andere verwondingen, rondom de sneeën op zijn armen en benen of rond het grote droge gat waar zijn rechter grote teen had gezeten. Hij kronkelde als een dier over de grond; zijn gegrom werd gedempt door een prop in zijn mond.

Eerst probeerden de dorpelingen me tegen te houden. Ze waarschuwden me dat ik hem niet moest aanraken en dat hij ‘vervloekt’ was. Ik schudde ze af en pakte mijn mondkapje en handschoenen. De huid van de jongen was net zo koud en grijs als het beton waar hij op lag. Een hartslag voelde ik niet. Hij had een verwilderde blik in zijn wijd opengesperde ogen, die diep in hun kassen lagen. De jongen hield ze als een roofdier op me gericht. Gedurende het hele onderzoek was hij onvoorstelbaar agressief, met zijn geboeide handen probeerde hij naar me uit te halen en hij probeerde me door de prop heen te bijten.

Zijn bewegingen waren zo gewelddadig dat ik twee van de grootste dorpelingen moest vragen hem in bedwang te houden. Aanvankelijk verroerden ze zich niet en bleven ze als bange konijntjes in de deuropening staan. Ik legde uit dat er geen infectiegevaar was als ze handschoenen en een mondkapje droegen. Toen ze hun hoofd schudden, zei ik dat het een bevel was, ook al had ik daar helemaal geen bevoegdheid toe.

Meer was er niet nodig. De twee bomen van kerels knielden naast me neer. Een van hen hield de jongen bij de voeten vast en de andere pakte zijn handen. Ik probeerde bloed af te nemen, maar ik zag alleen een bruine, slijmerige substantie. Toen ik de naald terugtrok, begon de jongen weer hevig te kronkelen en probeerde hij zich los te rukken.

Een van mijn ‘ordonnansen’, degene die de armen in bedwang moest houden, staakte zijn pogingen om ze vast te houden en bedacht dat het misschien veiliger was om ze met zijn knieën tegen de grond te klemmen. Maar de jongen gaf weer een ruk en ik hoorde zijn linkerarm breken. De puntige uiteinden van zowel zijn spaakbeen als zijn ellepijp staken door het grijze vlees. Hoewel de jongen het niet uitschreeuwde – hij leek het niet eens te merken – was het voor mijn beide assistenten genoeg om naar achteren te springen en het vertrek uit te rennen.

Zelf nam ik intuïtief ook wat afstand. Ik vind het gênant om dit te moeten toegeven, want ik ben het grootste deel van mijn leven arts geweest. Ik was opgeleid en… zelfs ‘opgevoed’, zou je kunnen zeggen, door het Volksbevrijdingsleger. Ik heb heel wat gewonde soldaten behandeld en de dood zelf meer dan eens in de ogen gekeken, en nu was ik bang, écht bang, voor dit tengere kind.

De jongen begon mijn kant op te draaien. Zijn arm lag helemaal open. Het vlees en de spieren waren zo ver van elkaar afgescheurd dat alleen de stomp nog te zien was. Met zijn rechterarm, die nu vrij was maar nog altijd vastzat aan de afgebroken linkerhand, sleepte hij zijn lichaam over de grond.

Ik rende naar buiten en deed de deur achter me op slot. Ik probeerde tot bedaren te komen en mijn angst en schaamte onder controle te krijgen. Met overslaande stem vroeg ik de dorpelingen hoe de jongen geïnfecteerd was geraakt. Niemand gaf antwoord. Ik hoorde dat er op de deur werd gebonsd, de jongen sloeg zwakjes met zijn vuist tegen het dunne hout. Het kostte me de grootste moeite om geen schrikbeweging te maken toen ik het geluid hoorde. Ik bad dat ze niet zouden zien dat alle kleur wegtrok uit mijn gezicht. Ik schreeuwde, evenzeer uit angst als frustratie, dat ik móést weten wat er met dit kind gebeurd was.

Er stapte een jonge vrouw naar voren, misschien zijn moeder. Je kon zien dat ze dagenlang had gehuild; haar ogen waren rood en uitgedroogd. Ze gaf toe dat het was gebeurd toen de jongen en zijn vader aan het ‘maanvissen’ waren, een term die wordt gebruikt voor het duiken naar kostbaarheden in de ondergelopen ruïnes in het stuwmeer. Met meer dan elfhonderd verlaten dorpen, stadjes en zelfs grote steden bestond er altijd de hoop om iets van waarde te ontdekken. Heel veel mensen deden het in die tijd, maar het was ten strengste verboden. De vrouw legde uit dat ze niet plunderden maar alleen in hun eigen dorp zochten, Oud Dachang, waar ze probeerden erfstukken terug te vinden in de huizen die niet waren verplaatst. Dat bleef ze maar herhalen, en ik moest haar onderbreken met de belofte dat ik niets aan de politie zou vertellen. Ten slotte vertelde ze dat de jongen huilend naar haar toe was gekomen met een beet in zijn voet. Hij wist niet wat er was gebeurd, het water was te donker en te troebel geweest. Zijn vader had ze nooit meer gezien.

Ik pakte mijn telefoon en belde het nummer van dokter Gu Wen Kuei, een oude legerkameraad die nu werkte bij het Instituut voor Besmettelijke Ziekten van de Universiteit van Chongqing.[3] We wisselden beleefdheden uit en hadden het over onze gezondheid en onze kleinkinderen, dat was niet meer dan fatsoenlijk. Toen vertelde ik hem van de uitbraak en hoorde ik zijn grapjes aan over de hygiënische praktijken van de heuvelbewoners. Ik probeerde met hem mee te gniffelen maar zei toen dat er volgens mij iets ernstigs aan de hand was. Bijna onwillig vroeg hij wat de symptomen waren. Ik vertelde hem alles: de beten, de koorts, de jongen, de arm…. en plotseling verstrakte zijn gezicht. Zijn glimlach stierf weg.

Hij vroeg of ik hem de zieken wilde laten zien. Ik ging terug naar het dorpshuis en bewoog de camera van de telefoon over alle patiënten. Hij verzocht me de camera dichter bij de wonden te houden. Dat deed ik, en toen ik de camera weer op mijn gezicht richtte, zag ik dat hij de videoverbinding had verbroken.

‘Blijf waar je bent,’ zei hij, en zijn stem klonk nu ver weg. ‘Noteer de namen van iedereen die met de geïnfecteerden in contact is geweest. Houd degenen die al geïnfecteerd zijn in afzondering. Als er iemand in coma is geraakt, ontruim het vertrek dan en zorg dat er niemand in of uit kan.’ Zijn stem klonk vlak, robotachtig, alsof hij zijn tekst uit zijn hoofd had geleerd of voorlas.

‘Ben je gewapend?’ vroeg hij.

‘Waarom zou ik?’ luidde mijn wedervraag.

Hij zou later weer contact met me opnemen, zei hij, en opnieuw klonk hij heel zakelijk. Hij zei dat hij een paar mensen moest bellen en dat ik binnen enkele uren ‘hulp’ kon verwachten.

Ze waren er binnen het uur: vijftig mannen in grote Z-8A-legerhelikopters. Allemaal droegen ze beschermende pakken. Ze zeiden dat ze van het ministerie van Gezondheid waren. Ik weet niet wie ze in de maling dachten te nemen. Met hun intimiderende, aanmatigende manier van doen was het zelfs voor die achterlijke boerenkinkels duidelijk dat ze van de Guoanbu waren.[4]

Hun eerste prioriteit was het dorpshuis. De patiënten werden met geboeide armen en benen en met een prop in hun mond op stretchers naar buiten gebracht. Toen gingen ze naar de jongen. Die kwam naar buiten in een lijkzak. Zijn moeder huilde en jammerde terwijl zij en de andere dorpelingen bij elkaar werden gedreven om ‘onderzocht’ te worden. Hun namen werden opgeschreven en er werd bloed bij hen afgenomen. Een voor een werden ze uitgekleed en gefotografeerd. De laatste die aan de beurt was, was een verschrompeld oud vrouwtje. Ze had een dun, kromgegroeid lichaam, een onvoorstelbaar gerimpeld gezicht en kleine voetjes, die ongetwijfeld ingebonden waren geweest toen ze een meisje was. Ze balde haar knokige vuist naar de ‘artsen’. ‘Dit is jullie straf!’ schreeuwde ze. ‘Dit is de wraak voor Fengdu!’

Ze bedoelde de Spookstad, waarvan de tempels en andere heiligdommen waren toegewijd aan de onderwereld. Net als Oud Dachang had Fengdu een ongelukkig obstakel gevormd voor China’s volgende Grote Sprong Voorwaarts. Het was ontruimd, vervolgens gesloopt en vrijwel volledig onder water gezet. Ik was nooit bijgelovig geweest en had mezelf nooit toegestaan verslaafd te raken aan de opium voor het volk. Ik ben arts, wetenschapper. Ik geloof alleen in wat ik kan zien en voelen. Ik heb Fengdu altijd gezien als een goedkope, kitscherige lokplaats voor toeristen. Natuurlijk deden de woorden van dat oude besje me niets, maar haar toon, haar kwaadheid… ze had genoeg rampspoed meegemaakt tijdens de vele jaren die ze op aarde had doorgebracht: de krijgsheren, de Japanners, de nachtmerrie van de Culturele Revolutie… ze wist dat er een nieuwe storm op komst was, ook al was ze te ongeschoold om het te kunnen begrijpen.

Mijn collega, dokter Kuei, begreep het maar al te goed. Hij had zelfs zijn leven gewaagd om me te waarschuwen, om me voldoende tijd te geven een aantal anderen te bellen en misschien zelfs te waarschuwen voordat het ‘ministerie van Gezondheid’ arriveerde. Het kwam door een uitspraak van hem… iets wat hij al heel lang niet meer had gezegd, niets sinds die ‘onbeduidende’ grensconflicten met de Sovjet-Unie. Dat was in 1969 geweest. We zaten in een ingegraven bunker aan de Chinese kant van de Ussuri, op nog geen kilometer van Chen Bao. De Russen bereidden zich voor om het eiland te heroveren, en onze troepen lagen onder zwaar artillerievuur.

Gu en ik probeerden granaatscherven te verwijderen uit de buik van een soldaat die niet veel jonger was dan wij. De ingewanden van de jongen lagen open en onze schorten zaten onder zijn bloed en ontlasting. Elke zeven seconden sloeg er vlakbij een granaat in en moesten we ons over zijn lichaam buigen om de wond te beschermen tegen vallende aarde, en elke keer konden we hem zachtjes om zijn moeder horen jammeren. Er waren ook andere stemmen, die opklonken uit het pikkedonker, niet ver van de ingang van onze bunker: wanhopige, boze stemmen die niet aan onze kant van de rivier thuishoorden. We hadden twee infanteristen geposteerd bij de ingang van de bunker. Een van hen schreeuwde: ‘Spetsnaz!’ en hij begon in het donker te schieten. We hoorden nu ook andere schoten, van hen of van ons, dat wisten we niet.

Er viel weer een granaat en we bogen ons over de stervende jongen. Gu’s gezicht was luttele centimeters van het mijne verwijderd. Het zweet gutste langs zijn voorhoofd. Zelfs in het zwakke licht van een enkele petroleumlamp kon ik zien dat hij trilde en doodsbleek was. Hij keek naar de patiënt, toen naar de deur en vervolgens naar mij, en opeens zei hij: ‘Maak je geen zorgen, alles komt goed.’ Let wel: ik heb het over een man die zijn hele leven nog nooit iets positiefs had gezegd. Gu was een tobber, een neurotische zuurpruim. Als hij hoofdpijn had, was het een hersentumor; als het leek te gaan regenen, ging de oogst van dat jaar naar de knoppen. Dat was zijn manier om de situatie in de hand te houden, de strategie die hij zijn leven lang toepaste om er goed uit komen. En nu de realiteit afschrikwekkender leek dan zijn meest fatalistische voorspellingen, zat er niets anders op dan het precies andersom aan te pakken. ‘Maak je maar geen zorgen, alles komt goed.’ Voor de eerste keer liep alles zoals hij voorspelde. De Russen kwamen de rivier niet over en we wisten zelfs onze patiënt te redden.

Nog jaren later plaagde ik hem ermee wat er voor nodig was om een klein zonnestraaltje los te krijgen, en elke keer antwoordde hij dat het een heel stuk erger zou moeten worden wilde hij het nog eens doen. Nu waren we oude kerels en gíng er iets ergers gebeuren. Het gebeurde vlak nadat hij aan me vroeg of ik gewapend was. ‘Nee,’ zei ik. ‘Waarom zou ik?’

Het bleef even stil, en ik weet zeker dat er anderen meeluisterden. ‘Maak je geen zorgen,’ zei hij, ‘alles komt goed.’ Op dat moment besefte ik dat dit geen geïsoleerde uitbraak was. Ik hing op en belde snel mijn dochter in Guangzhou.

Haar man werkte bij China Telecom en werkte minstens één week per maand in het buitenland. Ik zei tegen haar dat het een goed idee zou zijn om hem de volgende keer te vergezellen en dat ze mijn kleindochter mee moest nemen en zo lang moest blijven als maar mogelijk was. Ik had geen tijd om het toe te lichten; op het moment dat de eerste helikopter verscheen, werd de verbinding verbroken. Het laatste wat ik nog tegen haar kon zeggen, was: ‘Maak je geen zorgen, alles komt goed.’

[Kwang Jingshu werd gearresteerd door de mss en gevangengezet zonder dat hij officieel in staat van beschuldiging werd gesteld. Tegen de tijd dat hij wist te ontsnappen, had de uitbraak zich al over de Chinese grenzen verspreid.]

Lhasa, Volksrepubliek Tibet

[De dichtstbevolkte stad ter wereld is nog aan het bijkomen van het resultaat van de algemene verkiezingen die vorige week zijn gehouden. De sociaaldemocraten hebben een monsterzege behaald op de Llamist-partij en overal op straat wordt feestgevierd. Ik ontmoet Nury Televald op een druk caféterras. We moeten schreeuwen om boven het euforische kabaal uit te komen.]

Voor de uitbraak werd er weinig over land gesmokkeld. Het regelen van de paspoorten, de neptouringcars, de contactpersonen en de bescherming aan de andere kant van de grens kostte allemaal handenvol geld. In die tijd waren de enige twee lucratieve routes die naar Thailand en Myanmar. Waar ik woonde, in Kashi, waren de voormalige Sovjetrepublieken de enige optie. Daar wilde niemand heen, en daarom was ik aanvankelijk geen shetou.[5] Ik importeerde spullen: ruwe opium, ongesneden diamanten, meisjes, jongens, wat er ook maar van waarde was uit die armzalige, primitieve landen. Door de uitbraak veranderde dat allemaal. Opeens werden we overstelpt met aanvragen, en niet alleen van liudong renkou,[6] maar ook, zoals jullie het noemen, uit het hogere segment. Ik werd benaderd door yuppen, rijke boeren en zelfs lage regeringsfunctionarissen. Die mensen hadden heel veel te verliezen. Het kon ze niet schelen waar ze heen gingen, als ze maar weg konden.

Wist u waarvoor ze op de vlucht waren?

We hadden de geruchten gehoord. We hadden zelfs een uitbraak gehad ergens in Kashgar. De regering stopte het meteen in de doofpot, maar we hadden wel het vermoeden dat er iets aan de hand was.

Probeerde de regering uw werkzaamheden niet te stoppen?

Officieel wel. Er kwamen strengere straffen voor smokkel en de grensbewaking werd verscherpt. Er werden zelfs een paar shetou geëxecuteerd, in het openbaar, gewoon om een voorbeeld te stellen. Als je niet wist wat er echt aan de hand was, als je niet wist wat ik wist, zou je denken dat de politie gewoon daadkrachtig optrad.

En u zegt dat dat niet het geval was?

Wat ik zeg, is dat ik een heleboel mensen rijk maakte: grenswachten, ambtenaren, politie, zelfs de burgemeester. China beleefde nog steeds gouden tijden, waarin de beste manier om de herinnering aan de Grote Roerganger levend te houden was om zijn gezicht op zo veel mogelijk briefjes van honderd yuan te zien.

Zo veel succes had u dus.

Kashi groeide explosief. Ik denk dat negentig procent, misschien wel meer, van al het verkeer dat over land naar het westen ging erdoorheen kwam, en dat er zelfs nog wat overbleef voor vliegverkeer.

Vliegverkeer?

Een beetje maar. Ik deed het vervoer van renshe door de lucht er maar een beetje bij, zo nu en dan een vrachtvliegtuig naar Kazachstan of Rusland. Kleine klusjes. Het was niet zoals in het oosten, waar elke week duizenden mensen werden weggehaald uit Guangdong of Jiangsu.

Kunt u daar meer over zeggen?

In het oosten werd smokkel door de lucht big business. Het ging om rijke klanten, mensen die zich een georganiseerde reis en prima toeristenvisum konden veroorloven. Zij stapten in Londen of Rome uit het vliegtuig, of zelfs in San Francisco, checkten in in hun hotel, gingen een dagje sightseeën in de stad en verdwenen vervolgens spoorloos. Daar gingen enorme bedragen in om. Ik had er altijd al tussen willen komen bij het luchttransport.

Maar de besmetting dan? Bestond er geen risico dat het ontdekt werd?

Dat gebeurde pas later, na vlucht 575. Aanvankelijk namen niet zoveel besmette mensen deze vluchten. En als dat wel gebeurde, verkeerden ze nog in het allereerste stadium. Shetou die zich bezighielden met luchttransport waren heel voorzichtig. Als je ook maar de geringste symptomen vertoonde, bleven ze bij je uit de buurt. Ze wilden hun zaken beschermen. De gulden regel was dat je emigratieambtenaren pas om de tuin kon leiden als je eerst je shetou om de tuin had geleid. Je moest er kerngezond uitzien en ook zo handelen, en zelfs dan was het altijd een race tegen de klok. Voor vlucht 575 hoorde ik het verhaal van een echtpaar, een superrijke zakenman en zijn vrouw. Hij was gebeten. Het was geen ernstige wond, begrijpt u, maar een zogenoemde ‘langzame wond’, waarbij geen aders waren geraakt. Ze dachten natuurlijk dat hij in het Westen behandeld kon worden, dat dachten heel veel besmette mensen. Naar verluidt waren ze net in hun hotel in Parijs gearriveerd toen hij instortte. Zijn vrouw wilde de dokter bellen, maar dat verbood hij haar. Hij was bang dat ze teruggestuurd zouden worden. Hij zei dat ze hem moest achterlaten, dat ze onmiddellijk weg moest gaan voordat hij in een coma raakte. Ik heb gehoord dat ze inderdaad is weggegaan, en na twee dagen gekreun en commotie negeerde het hotelpersoneel uiteindelijk het bordje niet storen en forceerde de deur. Ik weet niet of de uitbraak in Parijs zo is begonnen, maar het zou heel goed kunnen.

U zegt dat ze er geen dokter bij riepen omdat ze bang waren te worden teruggestuurd, maar waarom probeerden ze dan een behandeling in het Westen te krijgen?

U begrijpt echt niet hoe vluchtelingen denken, hè? Die lui waren wanhopig. Ze zaten gevangen tussen hun besmetting en de dreiging om te worden opgepakt en ‘behandeld’ te worden door hun eigen overheid. Als een geliefde, een familielid, een kind besmet raakte en u dacht dat er in een ander land ook maar een greintje hoop bestond, zou u dan niet alles doen wat in uw vermogen lag om daar te komen? Zou u niet willen geloven dat er hoop was?

U zei dat de vrouw van die man net als de andere renshe spoorloos verdween.

Zo is het altijd gegaan, zelfs al voor de uitbraken. Sommigen trekken in bij familie, anderen bij vrienden. Veel armere mensen moesten hun bao[7] afbetalen aan de Chinese maffia. Het overgrote deel ging eenvoudigweg op in de onderlaag van het land waar ze naartoe waren gegaan.

De gebieden met de lage inkomens?

Als je het zo wilt noemen. Waar kun je je beter schuilhouden dan tussen dat deel van de maatschappij waarvan niemand zelfs maar wil erkennen dat het bestaat? Hoe kan het anders dat zo veel uitbraken zijn begonnen in achterbuurten in de Eerste Wereld?

Er wordt wel gezegd dat veel shetou het fabeltje verspreidden dat er in andere landen een wondermiddel bestond.

Sommigen, ja.

Hebt u dat ook gedaan?

[Stilte.]

Nee.

[Opnieuw een stilte.]

Op welke manier heeft vlucht 575 de vliegtuigsmokkel veranderd?

De regels werden aangescherpt, maar alleen in sommige landen. Luchtvaartshetou waren voorzichtig, maar ook vindingrijk. Ze hadden een gezegde: ‘Het huis van elke rijke heeft een personeelsingang.’

Wat betekent dat?

Als West-Europa de veiligheid heeft verscherpt, ga je via Oost-Europa. Als de Verenigde Staten je er niet in laten, ga je via Mexico. Ik weet zeker dat het de rijke blanke landen een veiliger gevoel gaf, ook al was de plaag al binnen hun grenzen opgedoken. Ik ben geen deskundige op dit gebied, ik vervoerde hoofdzakelijk over land, en mijn bestemmingen lagen in Centraal-Azië.

Kon je daar makkelijker binnenkomen?

Ze smeekten ons bijna om daar ons werk te doen. Die landen waren er economisch zo beroerd aan toe, en de ambtenaren daar waren zo achterlijk en corrupt dat ze ons zelfs hielpen met het papierwerk in ruil voor een percentage van onze vergoeding. Ze waren in feite zelf shetou, of hoe ze het ook noemden in dat achterlijke brabbeltaaltje van ze, de mensen die met ons samenwerkten om renshe via voormalige Sovjetrepublieken naar landen als India of Rusland te krijgen, of zelfs Iran, al heb ik nooit aan renshe gevraagd waar ze naartoe gingen. Dat hoefde ik ook helemaal niet te weten. Mijn taak zat er aan de grens op. Ik zorgde ervoor dat hun papieren waren gestempeld, dat hun vervoer was geregeld, dat de grenswachten waren omgekocht en dat ik mijn aandeel opstreek.

Hebt u veel besmette mensen gezien?

Eerst niet. De epidemie ging te snel. Het was niet hetzelfde als vervoer door de lucht. Het kon weken duren voordat Kashgar was bereikt, en ik heb gehoord dat zelfs de mensen bij wie de besmetting heel langzaam ging, het niet langer dan een paar dagen uithielden. Besmette klanten kwamen meestal ergens onderweg weer tot leven, waar ze door de plaatselijke politie werden herkend en opgepakt. Later, toen het aantal besmettingen toenam en de politie het niet meer aankon, zag ik een heleboel besmette mensen op mijn route.

Waren ze gevaarlijk?

Zelden. Meestal had hun familie ze vastgebonden en zat er een prop in hun mond. Je zag dan iets bewegen achter in een auto, iets zachtjes kronkelen onder kleding of zware dekens. Je hoorde gebons uit de kofferbak komen, of later uit kisten met luchtgaten achter in bestelbusjes. Luchtgaten… ze wisten echt niet wat er met hun dierbaren aan de hand was.

Wist u dat wel?

Tegen die tijd wel, maar ik wist dat het zinloos zou zijn om het uit te leggen. Ik nam gewoon hun geld aan en stuurde ze op weg. Ik had geluk. Ik heb nooit te maken gehad met de problemen van zeesmokkel.

Was dat moeilijker?

En gevaarlijk. Mijn collega’s uit de kustprovincies hadden te maken met de mogelijkheid dat een besmet iemand wist los te breken en het hele ruim infecteerde.

Wat deden ze?

Ik heb verhalen gehoord over verschillende ‘oplossingen’. Sommige schepen meerden aan bij een verlaten kuststrook – het maakte niet uit of dat in het beoogde land was, het kon overal zijn –, waar de besmette renshe werden ‘uitgeladen’ op het strand. Ik heb verhalen gehoord over kapiteins die naar open zee voeren en de zooi gewoon overboord kieperden. Dat zou de eerste gevallen kunnen verklaren van zwemmers en duikers die opeens spoorloos verdwenen, of waarom je van mensen over de hele wereld hoorde dat ze ze zo de branding uit zagen komen lopen. Daar had ik tenminste nooit mee te maken.

Ik heb één vergelijkbaar voorval meegemaakt, waardoor ik ervan overtuigd raakte dat ik moest stoppen. Er was een vrachtwagen, een aftandse oude rammelkast. Je kon het gekreun uit de laadruimte horen komen. Er beukten een heleboel vuisten tegen het aluminium. De trailer schommelde zelfs heen en weer. In de cabine zat een schatrijke investeringsbankier uit Xi’an. Hij had heel veel geld verdiend met het opkopen van Amerikaanse creditcardschulden. Hij had genoeg om voor zijn hele familie te betalen. Het Armanipak van die kerel was helemaal gekreukt en gescheurd. Er zaten schrammen op zijn wangen en zijn ogen hadden die felle gloed die ik steeds vaker begon te zien. De bestuurder had een andere blik in zijn ogen, dezelfde als ik, de blik die zei dat geld misschien niet al te lang meer ergens goed voor zou zijn. Ik stopte hem een extra biljet van vijftig toe en wenste hem het beste. Meer kon ik niet doen.

Waar ging die vrachtwagen naartoe?

Kirgizië.

Meteora, Griekenland

[De kloosters zijn gebouwd in steile, ontoegankelijke rotsen. Sommige gebouwen rusten op hoge, bijna verticale zuilen. Oorspronkelijk vormden ze een aantrekkelijke schuilplaats en boden ze bescherming tegen de Ottomaanse Turken, en later bleken ze later al even onneembaar te zijn voor de levende doden. Trappen van na de oorlog, grotendeels van metaal of hout, en allemaal makkelijk optrekbaar, verwerken de toestroom van pelgrims en toeristen. Meteora is de afgelopen jaren voor beide groepen uitgegroeid tot een populaire bestemming. Sommigen zijn op zoek naar wijsheid en spiritueel inzicht, anderen zoeken eenvoudigweg rust en vrede. Dat laatste geldt voor de Canadese veteraan Stanley MacDonald. Hij heeft meegevochten in vrijwel elke missie die is uitgevoerd in zijn reusachtige, uitgestrekte land, maar hij kwam voor het eerst met de levende doden in aanraking tijdens een andere oorlog, toen het derde bataljon van de Princess Patricia’s Canadian Light Infantry in Kirgizië bezig was met het vernietigen van drugs.]

Verwar ons alsjeblieft niet met de Amerikaanse ‘Alpha-teams’. Dit gebeurde lang voordat zij werden ingeschakeld, vóór de Grote Paniek, voordat Israël in quarantaine ging, en zelfs voor de eerste grote uitbraak die in de openbaarheid kwam, in Kaapstad. Dit was helemaal aan het begin van de verspreiding, nog voordat iemand iets wist van wat er komen ging. Onze missie was puur conventioneel en had te maken met opium en hasj, het belangrijkste exportproduct van terroristen waar ook ter wereld. Dat is het enige wat we ooit waren tegengekomen in die rotsige woestenij. Handelaren en criminelen en lokaal ingehuurde spierbundels. Dat was het enige waar we rekening mee hielden. Dat was het enige waar we klaar voor waren.

De ingang van de grot was makkelijk te vinden. We hadden hem opgespoord dankzij het bloedspoor dat naar de karavaan liep. We wisten meteen dat er iets aan de hand was. Er waren geen lichamen. Rivaliserende stammen lieten hun slachtoffers altijd open en bloot en verminkt achter, als waarschuwing voor de anderen. Er was heel veel bloed, bloed en bruine stukjes rottend vlees, maar de enige lichamen die we vonden waren van de pakezels. Ze waren niet doodgeschoten, ze leken door wilde dieren te zijn gedood. Hun magen waren uit hun lijf gerukt en er waren happen uit hun vlees genomen. We vermoedden dat het wilde honden waren geweest. Hele roedels van die vervloekte beesten maakten de valleien onveilig, groot en gemeen als poolwolven.

Het verwarrendst was de lading, die nog in zadeltassen zat of over de karkassen verspreid lag. Zelfs als deze slachting niets te maken had met het afbakenen van territorium, zelfs als het een religieus getinte moordpartij of een stammenkwestie was, dan nog laat niemand vijftig kilo zuivere, onversneden Bad Brown[8] liggen, of eersteklas geweren, of dure persoonlijke bezittingen als horloges, minidiskspelers of navigatiesystemen.

Het spoor liep vanaf de slachtpartij omhoog, het bergpad op. Het was echt een bloederige toestand. Het was uitgesloten dat iemand die zo veel bloed had verloren, ooit nog rechtop kon staan. Maar op de een of andere manier had hij dat toch gepresteerd. Hij was niet behandeld. Andere voetsporen waren er niet. Voor zover we konden zien, had deze man gerend, was hij op zijn gezicht gevallen en gewond geraakt – we zagen de bloederige afdruk nog in het zand. Op de een of andere manier had hij daar, zonder te stikken, zonder dood te bloeden, een tijdje gelegen en was hij gewoon weer opgestaan en verder gelopen. Deze nieuwe voetafdrukken waren heel anders dan de vorige. Hij had langzamer gelopen, de afdrukken lagen dichter bij elkaar. Hij sleepte met zijn rechtervoet, dat was duidelijk de reden waarom hij zijn schoen was kwijtgeraakt, een oude, versleten All-Star van Nike. De sporen waren bedekt met een bepaalde vloeistof. Geen bloed, niet menselijk, maar zwarte, harde druppels korstig slijk die niemand van ons herkende. We volgden de sporen tot aan de ingang van de grot.

We werden niet beschoten. Er werd zelfs helemaal niet op onze komst gereageerd. De ingang van de tunnel was onbewaakt en stond wagenwijd open. Meteen zagen we de eerste lichamen, mannen die door hun eigen boobytraps om het leven waren gekomen. Ze zagen eruit alsof ze hadden geprobeerd te vluchten.

Achter hen, in de eerste nis, zagen we de eerste aanwijzingen van een vuurgevecht, al was er maar door één partij geschoten, aangezien slechts één muur van de grot onder de kleine kogelgaten zat. Tegenover die muur hadden de schutters zich bevonden. Die waren volledig uit elkaar gereten. Hun ledematen, hun botten, helemaal aan flarden en aangevreten… sommigen hielden hun wapen nog vast, en in een van de losse handen zat nog een oude Makarov. De hand miste een vinger. Die vond ik aan de andere kant van de ruimte, samen met het lichaam van een andere, ongewapende man die meer dan honderd keer was geraakt. De bovenkant van zijn hoofd was weggeslagen door meerdere schoten. De vinger zat nog tussen zijn tanden.

In elke ruimte troffen we hetzelfde tafereel aan. We vonden vernielde barricaden, weggegooide wapens. We vonden meer lichamen, of lichaamsdelen. Alleen de lichamen die nog intact waren, hadden hoofdwonden. We vonden vlees waarop gekauwd was, vermalen vlees dat uit hun kelen en magen hing. Aan de bloedsporen, de voetafdrukken, de patroonhulzen en de gaten in de muren kon je zien dat de hele strijd in de ziekenboeg was begonnen.

We ontdekten meerdere brancards, die allemaal onder het bloed zaten. Aan het einde van het vertrek vonden we een onthoofde… dokter, vermoed ik. Hij lag op de onverharde vloer naast een brancard met bebloede lakens en dekens en een oude, versleten linkerschoen, een All-Star van Nike.

De laatste tunnel die we controleerden was ingestort doordat er bij een aanval boobytraps waren afgegaan. Er stak een hand uit de kalksteen. Hij bewoog nog. In een spontane opwelling boog ik me naar voren en pakte de hand, en meteen greep hij me vast. Hij leek wel van staal, en mijn vingers werden bijna vermalen. De hand liet me niet los. Ik zette me schrap en trok zo hard ik kon. Eerst kwam de arm los, toen het hoofd, toen het aan stukken gescheurde gezicht, de opengesperde ogen en grijze lippen, toen de andere hand, die mijn arm heel stevig vastpakte, en toen kwamen de schouders. Ik viel naar achteren, met het bovenste deel van dat ding half over me heen. Vanaf het middel zat de rest nog vast tussen de stenen, nog verbonden met de bovenkant van de romp door een paar uitgestrekte ingewanden. Het bewoog nog steeds, klauwde nog steeds naar me, probeerde mijn arm naar zijn mond te trekken. Ik greep naar mijn wapen.

Ik richtte omhoog en de kogel raakte hem net onder en achter de kin. Zijn hersenen spoten tegen het plafond. Ik was alleen in de tunnel en de enige die het allemaal had zien gebeuren…

[Hij zwijgt even.]

‘Blootstelling aan onbekende chemische stoffen.’ Dat zeiden ze tegen me in Edmonton, dát of een extreme reactie op onze eigen preventieve medicatie. Ze deden er voor de zekerheid ook maar een stevige dosis ptss[9] bij. Ik had gewoon rust nodig, rust, en ook moest ik langdurig ‘geëvalueerd’ worden…

Van ‘evaluatie’ is sprake als het om je eigen mensen gaat. ‘Ondervraging’ is het alleen als het om de vijand gaat. Ze leren je hoe je de vijand moet afweren, hoe je je gedachten en je geest moet beschermen. Ze leren je niet hoe je je eigen mensen moet weerstaan, vooral niet mensen die denken dat ze je proberen te ‘helpen’ de ‘waarheid’ te zien. Ik wist wat ik mijn medemensen kon aandoen en wat zij mij konden aandoen. Ik dacht dat ik overal op voorbereid was. [Hij kijkt naar buiten, naar de vallei, en zijn blik is wazig.] Niemand bij zijn volle verstand had daar toch op voorbereid kunnen zijn?

Het Amazonewoud, Brazilië

[Ik arriveer geblinddoekt, zodat ik de verblijfplaats van mijn ‘gastheren’ niet kan verraden. Door buitenstaanders worden ze de Yanomami genoemd, ‘het vurige volk’, en het is onbekend of ze door hun kennelijk oorlogszuchtige natuur of dankzij het feit dat hun nieuwe dorp aan de hoogste takken in de lucht hangt de crisis even goed of misschien wel beter het hoofd hebben weten te bieden dan het meest geïndustrialiseerde land. Ook is niet duidelijk of Fernando Oliveira, de uitgemergelde, aan drugs verslaafde blanke die afkomstig is ‘van de rand van de wereld’ hun gast, talisman of gevangene is.]

Ik was nog altijd een arts, hield ik mezelf voor. Ja, ik was rijk, en ik werd steeds rijker, maar ik had mijn succes tenminste te danken aan het verrichten van noodzakelijke medische ingrepen. Ik sneed niet alleen maar in tienerneusjes en naaide niet alleen maar Sudanese pielemansen aan bij shemale popsterretjes.[10] Ik was nog altijd arts, ik hielp nog altijd mensen, en als het zelfingenomen, hypocriete noorden het zo ‘immoreel’ vond, hoe kon het dan dat hun inwoners maar bleven komen?

De zending arriveerde een uur eerder dan de patiënt vanaf het vliegveld, verpakt in ijs in een plastic koeltas. Harten zijn uitermate schaars, in tegenstelling tot levers of huidweefsel, en al helemáál in tegenstelling tot nieren, want die kon je, na de invoering van de nieuwe donorwet, in vrijwel elk ziekenhuis of lijkenhuis in het land krijgen.

Was het gecontroleerd?

Waarop? Als je iets wilt controleren, moet je eerst weten waarnaar je op zoek bent. We wisten toen niet van het bestaan van de Wandelende Plaag af. We maakten ons drukker over conventionele aandoeningen – hepatitis of hiv/aids – en we hadden niet eens de tijd om dáárop te controleren.’

Waarom niet?

Omdat de vlucht al zo lang had geduurd. Organen blijven niet eeuwig goed in ijs. We namen nu al risico met dit hart.

Waar kwam het vandaan?

China, waarschijnlijk. Mijn tussenpersoon opereerde vanuit Macau. We vertrouwden hem. Hij had een goede reputatie. Toen hij ons ervan verzekerde dat de zending ‘schoon’ was, geloofde ik hem op zijn woord, ik moest wel. Hij kende de risico’s, en ik ook, en de patiënt ook. Herr Muller had, naast zijn conventionele hartaandoeningen, te lijden onder de extreem zeldzame genetische afwijking dextrocardie. Zijn organen waren precies tegenovergesteld gepositioneerd: de lever zat links, de bovenste holle ader zat onder, enzovoorts. We hadden dus met een unieke situatie te maken. We konden niet gewoon een conventioneel hart transplanteren en omdraaien. Zo werkt het gewoon niet. We hadden een nieuw, gezond hart nodig van een ‘donor’ met precies dezelfde conditie. Alleen in China kon je het geluk hebben om zo’n hart op de kop te tikken.

Was het geluk?

[Glimlacht.] En ‘politiek opportunisme’. Ik vertelde mijn tussenpersoon wat ik nodig had, gaf hem de specifieke details, en ja hoor, drie weken later kreeg ik een mailtje met alleen een onderwerpregel: ‘We hebben een match’.

Dus u hebt de operatie uitgevoerd.

Ik heb geassisteerd, dokter Silva verrichtte de daadwerkelijke operatie. Hij was een vooraanstaand hartchirurg die de meest prestigieuze gevallen in het Israelita Albert Einstein-ziekenhuis in São Paulo voor zijn rekening nam. Arrogante zak, zelfs voor een cardioloog. Ik vond het vreselijk vernederend om met… onder… die lul te moeten werken, die me behandelde alsof ik een eerstejaars arts-assistent was. Maar wat moest ik? Herr Muller had een nieuw hart nodig en mijn huis een nieuwe jacuzzi.

Herr Muller kwam niet meer bij uit de narcose. Terwijl hij in de verkoeverkamer lag, amper een paar minuten na de operatie, verschenen de symptomen. Zijn temperatuur, zijn hartslag, zijn zuurstofsaturatie… Ik maakte me zorgen, en dat vond mijn ‘ervaren collega’ kennelijk heel amusant. Hij zei dat het óf een gebruikelijke reactie was op het immuunsuppressivum, of dat het gewoon de complicaties waren die je kon verwachten bij een ongezonde 67-jarige man met overgewicht die zojuist een van de meest traumatische ingrepen uit de moderne geneeskunde had ondergaan. Ik ben nog steeds verbaasd dat hij me geen aai over mijn bol gaf, de lul. Hij zei dat ik naar huis moest gaan, een douche moest nemen, even moest gaan slapen, misschien een paar meisjes bellen, ontspannen. Hij zou wel blijven om Herr Muller te observeren, en hij zou me bellen als er iets veranderde.

[Oliveira tuit kwaad zijn lippen, plukt weer een van de mysterieuze bladeren die naast hem groeien en begint erop te kauwen.]

En wat moest ik ervan denken? Misschien kwam het door de medicatie, de okt-3. Of misschien piekerde ik gewoon te veel. Dit was mijn eerste harttransplantatie. Wat wist ik er nou van? Maar toch… het zat me zo dwars dat mijn hoofd absoluut niet naar slapen stond. Dus deed ik wat elke goede arts zou doen als zijn patiënt het moeilijk heeft: ik ging de stad in. Ik danste, ik dronk, ik liet de meest obscene dingen met me doen door god mag weten wie of wat. Ik had eerst niet eens door dat het mijn eigen telefoon was die trilde. Het moet zeker een uur geduurd hebben voordat ik eindelijk opnam. Graziela, mijn assistente, was in alle staten. Ze vertelde me dat Herr Muller een uur daarvoor in een coma was geraakt. Ik zat al in mijn auto voordat ze haar zin kon afmaken. Het was een half uur rijden naar het ziekenhuis, en elke seconde van de rit schold ik Silva en mezelf de huid vol. Ik had dus wel degelijk alle reden gehad om me zorgen te maken! Ik had dus wel degelijk gelijk! Noem het ego. Ook al zou het feit dat ik gelijk had ook voor mezelf ernstige consequenties hebben, ik vond het heerlijk om de reputatie van de fantastische, onaantastbare Silva ernstig beschadigd te zien worden.

Toen ik arriveerde, probeerde Graziela een hysterische Rosi, een van mijn verpleegkundigen, op haar gemak te stellen. De arme meid was ontroostbaar. Ik kalmeerde haar door haar een harde klap in haar gezicht te geven en vroeg wat er aan de hand was. Waarom zat er bloed op haar uniform? Waar was dokter Silva? Waarom waren sommige patiënten uit hun kamer en wat had dat gebonk godverdomme te betekenen? Ze vertelde me dat Herr Muller totaal onverwacht een hartstilstand had gekregen. Ze hadden geprobeerd hem te reanimeren, maar toen had Herr Muller zijn ogen geopend en dokter Silva in zijn hand gebeten. Er was een worsteling ontstaan en Rosi had geprobeerd te helpen maar was bijna zelf gebeten. Ze liet Silva achter, rende de kamer uit en deed de deur achter zich op slot.

Ik moest bijna lachen, zo absurd vond ik het. Misschien had Superman zich vergist, misschien had hij een verkeerde diagnose gesteld, als dat mogelijk was. Misschien was Herr Muller gewoon overeind gekomen op het bed en had hij, half verdoofd, geprobeerd dokter Silva vast te pakken om niet te vallen. Er moest een rationele verklaring zijn… maar er zat wel bloed op dat uniform, en er was het lawaai dat uit de kamer van Herr Muller kwam. Ik ging terug naar de auto om mijn pistool te halen, meer om Graziela en Rosi op hun gemak te stellen dan voor mezelf.

U had een pistool?

Ik woonde in Rio. Wat dacht je dan dat ik bij me droeg, mijn ‘pinto’? Ik ging terug naar de kamer van Herr Muller en klopte een paar keer op de deur. Ik hoorde niets. Ik fluisterde zijn naam en die van dokter Silva. Geen reactie. Ik zag dat er bloed onder de deur door sijpelde. Toen ik naar binnen ging, zag ik dat de vloer helemaal onder het bloed zat. Silva lag in de verste hoek en Muller zat over hem heen gebogen, met zijn dikke, harige rug naar me toe. Ik weet niet meer hoe ik zijn aandacht trok, of ik zijn naam riep of vloekte of daar maar als een zoutzak bleef staan. Muller draaide zich naar me toe, terwijl er stukjes bloederig vlees uit zijn open mond vielen. Ik zag dat zijn metalen hechtingen gedeeltelijk waren opengesprongen en dat er een dikke, zwarte, geleiachtige vloeistof door de opening druppelde. Hij kwam wankelend overeind en waggelde langzaam naar me toe.

Ik hief mijn pistool en richtte op zijn nieuwe hart. Het was een Israëlische ‘Desert Eagle’, groot en opzichtig – dat was ook waarom ik het had uitgekozen. Ik had er godzijdank nooit eerder mee hoeven schieten, en ik was niet berekend op de terugslag. De kogel dwaalde af en ik schoot letterlijk zijn kop eraf. Ik had puur geluk, meer niet, terwijl ik daar stompzinnig met mijn rokende pistool stond en de warme urine langs mijn been stroomde. Nu was het mijn beurt om meerdere klappen in mijn gezicht te krijgen, van Graziela. Toen kwam ik weer tot mezelf en belde ik de politie.

Werd u gearresteerd?

Ben je gek? Het waren mijn partners, hoe denk je dat ik aan mijn binnenlandse organen kwam? Hoe denk je dat ik uit die shitzooi wist te komen? Daar zijn ze heel goed in. Ze hielpen me om aan mijn andere patiënten uit te leggen dat een moordlustige maniak het ziekenhuis was binnengedrongen en Herr Muller en dokter Silva had vermoord. Ze zorgden er ook voor dat het personeel zijn mond hield en dat niemand het verhaal tegensprak.

En de lichamen?

Ze gaven Silva op als het vermoedelijke slachtoffer van carjacking. Ik weet niet waar ze zijn lichaam gelaten hebben. Misschien hebben ze het gedumpt in een of andere achterbuurt, een uit de hand gelopen drugsdeal om het verhaal geloofwaardiger te maken. Ik hoop dat ze hem gewoon verbrand hebben, of begraven… heel diep.

Denkt u dat hij…

Ik weet het niet. Zijn hersenen waren intact toen hij stierf. Als hij niet in een lijkzak zat… als de grond zacht genoeg was. Hoe lang zou hij erover gedaan hebben om zich los te graven?

[Hij begint op een nieuw blad te kauwen en biedt mij er een aan. Ik bedank.]

En meneer Muller?

Er is nooit een verklaring gegeven, niet aan zijn vrouw, niet aan de Oostenrijkse ambassade. Gewoon de zoveelste ontvoerde toerist die onvoorzichtig was geweest in een gevaarlijke stad. Ik weet niet of Frau Muller dat verhaal ooit geloofd heeft, of dat ze ooit heeft geprobeerd verder onderzoek te doen. Waarschijnlijk heeft ze nooit beseft hoe ontzettend veel geluk ze heeft gehad.

Hoezo?

Vraag je dat echt? Wat als hij niet tot leven was gekomen in mijn ziekenhuis? Wat als het hem gelukt was om thuis te komen?

Is dat mogelijk?

Natuurlijk! Denk even na. Doordat de infectie in het hart begon, had het virus directe toegang tot zijn bloedbaan, dus waarschijnlijk bereikte het zijn hersenen al een paar seconden na de implantatie. Bij een ander orgaan, een lever of een nier, of zelfs een stukje huid, duurt dat een stuk langer, vooral als het virus slechts in kleine hoeveelheden aanwezig is.

Maar de donor…

Hoeft niet volledig gereanimeerd te zijn. Wat als hij pas net geïnfecteerd is geraakt? Het orgaan is misschien niet volledig aangetast, misschien maar een heel klein beetje. Als je zo’n orgaan in een ander lichaam stopt, kan het dagen, weken duren voordat het uiteindelijk in de bloedbaan terechtkomt. Het is heel goed mogelijk dat de patiënt tegen die tijd al helemaal hersteld is, blij en gezond en met een normaal leven.

Maar de persoon die het orgaan weghaalt…

… weet misschien niet wat er aan de hand is. Dat wist ik ook niet. Dit was in het begin, toen niemand nog ergens vanaf wist. En zelfs als ze het wel wisten, zoals bepaalde elementen in het Chinese leger… over immoreel gesproken… Jaren voor de uitbraak verdienden ze miljoenen aan de organen van geëxecuteerde politieke gevangenen. Dacht je dat ze zich door een virusje lieten tegenhouden om die pot met goud mis te lopen?

Maar hoe…

Je verwijdert het hart vlak nadat het slachtoffer is overleden… misschien zelfs terwijl hij nog leeft… dat deden ze, weet je, levende organen weghalen om de versheid te garanderen… je verpakt het in ijs, zet het op het vliegtuig naar Rio… China was toen de grootste exporteur van organen ter wereld. Wie weet hoeveel besmette hoornvliezen, besmette hypofysen… goeie god, wie weet hoeveel besmette nieren ze op de wereldmarkt hebben gebracht. En dan heb ik het alleen nog over de organen! Wat dacht je van de ‘donoreitjes’ van politieke gevangenen, het sperma, het bloed? Dacht je dat de besmetting zich alleen door immigratie over de aarde verspreidde? Niet elke eerste uitbraak werd veroorzaakt door Chinezen. Kun jij al die verhalen verklaren van mensen die zonder aanwijsbare oorzaak opeens overleden en vervolgens weer tot leven kwamen, terwijl ze niet eens gebeten waren? Waarom begonnen zo veel uitbraken in ziekenhuizen? Illegale Chinese immigranten gingen niet naar het ziekenhuis. Weet je hoeveel duizenden mensen een illegale transplantatie ondergingen in die jaren voor de Grote Paniek? Zelfs als maar tien procent daarvan besmet is geraakt, één procent zelfs…

Hebt u enig bewijs voor die theorie?

Nee… maar dat betekent niet dat het niet is gebeurd! Als ik denk aan alle transplantaties die ik heb verricht, al die patiënten uit Europa, de Arabische wereld, zelfs de zelfingenomen Verenigde Staten. Er waren maar heel weinig yankees die informeerden waar hun nieuwe nier of alvleesklier vandaan kwam, of het van een kind uit een Braziliaanse sloppenwijk was of een onfortuinlijke student in een Chinese politieke gevangenis. Wat niet weet wat niet deert. Je tekende gewoon je travellercheques, ging onder het mes, en dan ging je weer naar huis, naar Miami of New York of waar dan ook.

Hebt u wel eens geprobeerd patiënten op te sporen, om ze te waarschuwen?

Nee. Ik probeerde bij te komen van een schandaal, mijn reputatie en mijn clientèle opnieuw op te bouwen en mijn bankrekening weer een beetje te spekken. Ik wilde vergeten wat er was gebeurd, ik had er helemaal geen trek in om me er verder in te verdiepen. Tegen de tijd dat ik me bewust was van het gevaar, krabbelde het aan mijn voordeur.

Bridgetown Harbor, Barbados, West-Indische Federatie

[Ik had begrepen dat ik een tallship moest verwachten, hoewel met de zeilen van de de os Imfingo de vier verticale windmolens worden bedoeld die oprijzen van haar slanke, trimaran romp. Wanneer deze gekoppeld worden met een serie pem fc’s, een technologie met membraan brandstofcellen waarmee zeewater wordt omgezet in elektriciteit, is het gemakkelijk te begrijpen waarom het voorvoegsel ‘os’ staat voor ‘Oneindig Schip’. Hoewel er geen twijfel over bestaat dat deze schepen de toekomst van het zeetransport zullen bepalen, komt het nog zelden voor dat ze niet onder staatsvlag varen. De Imfingo is particulier eigendom. De kapitein is Jacob Nyathi.]

Mijn geboorte viel ongeveer samen met die van het nieuwe Zuid-Afrika na de Apartheid. In die euforische tijd beloofde de nieuwe regering niet alleen de democratie van ‘één man, één stem’, maar ook werkgelegenheid en huisvesting voor iedereen. Mijn vader dacht dat dat allemaal meteen gerealiseerd zou worden. Hij begreep niet dat het langetermijndoelen waren die pas na jaren – generaties – hard werken verwezenlijkt konden worden. Hij dacht dat als we het thuisland van onze stam verlieten en in een stad gingen wonen, daar een gloednieuw huis en een goedbetaalde baan op ons zouden wachten. Mijn vader was een eenvoudige man, een dagloner. Ik kan hem niet kwalijk nemen dat hij geen behoorlijk onderwijs heeft genoten, en ook niet dat hij droomde van een beter leven voor zijn gezin. En dus vestigden we ons in Khayelitsha, een van de vier grootste townships van Kaapstad. We leidden er een leven van vreselijke, hopeloze, vernederende armoede. Dat was het verhaal van mijn jeugd.

De nacht dat het gebeurde, liep ik van de bushalte naar huis. Het was rond vijven en ik had er net mijn dienst in T.G.I. Friday’s in Victoria Wharf op zitten. Het was een goede avond geweest. Ik had flink wat fooien gekregen, en elke Zuid-Afrikaan was zo trots als een pauw door het nieuws over de Tri Nations Cup. De Springboks hadden de All Blacks wéér vernederd!

[Hij glimlacht bij de herinnering.]

Misschien leidden die gedachten me aanvankelijk af, of misschien kwam het doordat ik gewoon helemaal kapot was, maar ik voelde mijn lichaam instinctief reageren voordat ik bewust de schoten hoorde. Schoten waren niet ongebruikelijk, niet in de buurt waar ik woonde, niet in die tijd. ‘Een man, een wapen,’ dat was het motto van mijn leven in Khayelitsha. Net als een oorlogsveteraan ontwikkel je bijna genetische overlevingsvaardigheden. Die van mij waren zo scherp als een mes. Ik ging op mijn hurken zitten, probeerde vast te stellen waar het geluid vandaan kwam en zocht tegelijkertijd om me heen naar het hardste oppervlak waarachter ik me kon verschuilen. De meeste huizen waren niet meer dan provisorische krotten van afgedankt hout of golfplaat, of gewoon een paar vellen plastic die waren vastgemaakt aan balken die nauwelijks overeind stonden. Minstens één keer per jaar gingen deze krotten in vlammen op, en de kogels gingen er net zo makkelijk doorheen als door de lucht.

Ik rende zo hard ik kon naar een kapperszaakje, dat was opgetrokken uit een scheepscontainer ter grootte van een auto. Daar hurkte ik achter. Het was niet perfect, maar voor een paar seconden zou het volstaan, genoeg om het uit te houden en te wachten tot het schieten ophield. Maar dat gebeurde niet. Pistolen, riotguns, en dat geluid dat je nooit vergeet, het lawaai waardoor je weet dat iemand een kalasjnikov heeft. Het duurde veel te lang voor een gewone benderuzie. Toen werd er ook gegild. Ik begon rook te ruiken. Ik hoorde het opgewonden geluid van een menigte. Ik wierp een snelle blik om de hoek van de container. Ik zag tientallen mensen, de meesten in hun pyjama, en allemaal riepen ze: ‘Weg! Weg! Ze komen eraan!’ Overal om me heen gingen lampen aan en staken mensen hun gezicht uit hun krot. ‘Wat is er aan de hand?’ vroegen ze. ‘Wie komen er?’ Dat waren de jongere gezichten. De ouderen begonnen eenvoudigweg te rennen. Zij hadden een ander overlevingsinstinct, een instinct dat was ontstaan in de tijd dat ze een slaaf waren in hun eigen land. In die tijd wist iedereen wie ‘zij’ waren, en als ‘zij’ kwamen, kon je alleen maar vluchten en bidden.

Vluchtte u ook?

Dat kon ik niet. Ons gezin, mijn moeder en twee kleine zusjes, woonde maar een paar ‘deuren’ van het gebouw van Radio Zibonele vandaan, precies waar de menigte van wegvluchtte. Ik dacht niet na. Ik was stom. Ik had om moeten lopen, een steegje of een stille straat moeten zoeken.

Ik probeerde me in tegenovergestelde richting een weg door de menigte te banen. Ik dacht dat ik wel langs de zijkanten van de krotten kon blijven lopen. Ik werd tegen een krot geduwd, tegen een plastic ‘muur’ waar ik door omhuld werd toen het hele bouwsel instortte. Ik zat vast en kon niet ademen. Iemand rende over me heen en trapte mijn hoofd tegen de grond. Ik wist mezelf los te rukken en rolde kronkelend over de straat. Ik lag nog op mijn buik toen ik ze zag: tien, vijftien silhouetten die afstaken tegen het vuur van de brandende krotten. Ik kon hun gezichten niet zien, maar ik hoorde ze kreunen. Ze liepen met hun ingezakte houding en met hun vooruitgestoken armen op me af.

Toen ik overeind kwam was ik duizelig, en mijn hele lichaam deed pijn. Instinctief trok ik me terug door de ‘deuropening’ van het dichtstbijzijnde krot. Iets greep me van achteren vast, trok aan mijn kraag en scheurde de stof kapot. Ik draaide me snel om, dook en trapte zo hard ik kon. Hij was groot, veel groter en zwaarder dan ik. Over zijn witte shirt stroomde zwarte vloeistof. Er stak een mes uit zijn borst, het zat tussen zijn ribben en tot aan het heft in zijn lichaam. Een stuk van mijn kraag, die zat vastgeklemd tussen zijn tanden, viel op de grond toen zijn onderkaak openviel. Hij maakte een grommend geluid en haalde uit. Ik probeerde weg te duiken, maar hij greep me bij mijn pols. Ik voelde iets breken en de pijn schoot door mijn lichaam. Ik liet me op mijn knieën vallen en probeerde weg te rollen en hem misschien te laten struikelen. Mijn hand kwam tegen een zware pan aan. Die pakte ik vast en zo hard ik kon haalde ik er mee uit. Ik raakte hem keihard in zijn gezicht. Ik sloeg hem opnieuw, en nog eens, ik ramde tegen zijn schedel tot die openbarstte en de hersens over mijn voeten gulpten. Hij viel voorover. Ik wist mezelf los te maken toen er op hetzelfde moment nóg een in de ‘deuropening’ verscheen. Deze keer was het in mijn voordeel dat het krot zo gammel was. Ik trapte de muur aan de achterkant in, sloop naar buiten en liet intussen het hele zooitje instorten.

Ik rende, al had ik geen idee waarheen. Het was een nachtmerrie van krotten en vuur en graaiende handen die allemaal langs me heen flitsten. Ik rende door een krot waar een vrouw zich schuilhield in een van de hoeken. Haar twee kinderen drukten zich huilend tegen haar aan. ‘Kom met me mee!’ zei ik. ‘Alsjeblieft, kom mee, we moeten gaan!’ Ik stak mijn handen uit en liep dichter naar haar toe. Ze trok haar kinderen achteruit en haalde een scherpe schroevendraaier tevoorschijn. Ik zag de angst in haar opengesperde ogen. Achter me hoorde ik lawaai… Ze baanden zich met geweld een weg door de krotten en ramden ze omver terwijl ze kwamen. Ik ging van het Xhosa over op het Engels. ‘Alsjeblieft,’ zei ik smekend, ‘je moet vluchten!’ Ik stak mijn hand naar haar uit, maar ze stak me. Ik liet haar daar achter. Ik wist niet wat ik anders moest doen. Ik moet nog altijd aan haar denken, in mijn slaap of soms als ik mijn ogen dichtdoe. Soms is ze mijn moeder en zijn de huilende kinderen mijn zusjes.

Vóór me zag ik een helder licht door de scheuren in de krotten schijnen. Ik rende zo hard ik kon. Ik probeerde ze te roepen. Ik was helemaal buiten adem. Ik stormde door de muur van een gebouwtje en opeens was ik op open terrein. De koplampen verblindden me. Ik voelde iets tegen mijn schouder rammen. Ik denk dat ik al buiten westen was voordat ik op de grond viel.

Ik kwam bij in een bed in het Groote Schuur-ziekenhuis. Ik had nog nooit zo’n recovery gezien. Het was er zo schoon en wit, ik dacht dat ik misschien wel dood was. Dat gevoel werd vast versterkt door de medicijnen. Ik heb nooit drugs gebruikte en nooit een druppel alcohol gedronken. Ik wilde niet eindigen zoals zoveel mensen uit mijn buurt, zoals mijn vader. Mijn hele leven had ik ervoor gevochten om clean te blijven, en nu…

De morfine, of wat ze ook maar in mijn aderen hadden gespoten, was heerlijk. Niets kon me meer schelen. Ik werd er niet warm of koud van toen ze me vertelden dat ik door de politie in mijn schouder was geschoten. Ik zag dat de man naast me meteen naar buiten werd gereden toen hij stopte met ademhalen. Het kon me zelfs niet schelen toen ik hoorde dat ze het over een uitbraak van ‘hondsdolheid’ hadden.

Wie had het daarover?

Dat weet ik niet. Zoals ik al zei, ik was zo high als een papegaai. Ik herinner me alleen stemmen in de gang van mijn afdeling, boze stemmen die luidkeels ruziemaakten. ‘Dat is geen hondsdolheid!’ schreeuwde een van hen. ‘Dat doet hondsdolheid niet met mensen!’ Toen… iets anders…. en toen: ‘Nou, wat stel jij dan voor, godverdomme, we hebben er beneden vijftien liggen! Joost mag weten hoeveel er daarbuiten nog zijn!’ Het is grappig, ik speel dat gesprek in gedachten telkens weer opnieuw af, wat ik had moeten denken, voelen, doen. Het duurde heel lang voordat ik weer bijkwam, voordat ik wakker werd en oog in oog kwam te staan met de nachtmerrie.

Tel Aviv, Israël

[Jurgen Warmbrunn heeft een passie voor Ethiopisch eten, en daarom spreken we af in een Falasha-restaurant. Met zijn roze huid en zijn witte, borstelige wenkbrauwen, die goed passen bij zijn Einstein-kapsel, zou je hem kunnen aanzien voor een verstrooide wetenschapper of professor aan een universiteit. Dat is hij geen van beiden. Hoewel hij niet wil zeggen voor welke Israëlische veiligheidsdienst hij werkte (en mogelijk nog steeds werkt), geeft hij openlijk toe dat hij ooit een spion kon worden genoemd.]

De meeste mensen geloven pas dat iets kan gebeuren als het al is gebeurd. Dat is niet stom, en het is ook geen zwakte, het is gewoon de menselijke natuur. Ik kan het niemand kwalijk nemen dat ze het niet geloofden. Je hoort mij niet beweren dat ik slimmer of beter ben dan zij. Waar het volgens mij allemaal op neerkomt, is de plek waar je toevallig geboren bent. En ik kwam ter wereld te midden van een groep mensen die altijd leeft met de angst te worden uitgeroeid. Die angst maakt deel uit van onze identiteit, van onze manier van denken, en heeft ons door verschrikkelijk veel schade en schande geleerd om altijd op onze hoede te zijn.

Mijn eerste waarschuwing voor de plaag kreeg ik van vrienden en klanten uit Taiwan. Zij klaagden over onze nieuwe decryptiesoftware. Kennelijk was dat niet in staat bepaalde e-mails uit China te ontcijferen, of in elk geval gebeurde het zo slecht dat de tekst onleesbaar was. Ik vermoedde dat het probleem niet in de software zat, maar in de vertaalde boodschappen zelf. Die rooien in China… nou ja, ze waren misschien niet echt rood meer, maar… wat kun je verwachten van een oude man? Die rooien hadden de nare gewoonte om te veel verschillende computers van te veel verschillende generaties en uit te veel verschillende landen te gebruiken.

Voordat ik de mensen in Taipei deze theorie voorlegde, leek het me een goed idee de mails zelf te bekijken. Tot mijn verrassing ontdekte ik dat de karakters op zich perfect waren ontcijferd. Maar de tekst zelf… ze gingen allemaal over een nieuwe virusuitbraak die het slachtoffer eerst uitschakelde, waarna het lichaam weer tot leven kwam en moordlustig en oncontroleerbaar werd. Natuurlijk geloofde ik niet dat dat waar was, vooral niet toen een paar weken later de crisis in de Straat van Taiwan begon en er een einde kwam aan de berichten over lijken die dood en verderf zaaiden. Ik vermoedde dat er sprake was van een extra encryptielaag, een code binnen een code. Dat was eigenlijk de standaardprocedure, die terugging tot het begin van de menselijke communicatie. Natuurlijk hadden die rooien het niet over echte dode lichamen. Het was vast een nieuw wapensysteem of een ultrageheim oorlogsplan. Ik liet de zaak rusten en probeerde het te vergeten. Maar toch, zoals Spiderman altijd zei: ‘Mijn spinnenzintuig jeukte.’

Niet lang daarna raakte ik tijdens de trouwreceptie van mijn dochter in gesprek met een docent van mijn schoonzoon aan de Hebrew University. Die man kletste veel te veel en had ook een slok te veel op. Hij vertelde honderduit over zijn neef die een of andere baan had in Zuid-Afrika en hem verhalen over golems had verteld. Ken je de golem, de oude legende over een rabbi die een levenloos standbeeld tot leven wekt? Mary Shelley heeft het idee gejat voor haar boek Frankenstein. Eerst zei ik niets en luisterde ik alleen maar. Die kerel bleef maar doorratelen, dat deze golems niet van klei waren en dat ze ook niet tam en gehoorzaam waren. Zodra hij begon over mensenlichamen die tot leven kwamen, vroeg ik om het nummer van zijn neef. Hij bleek in Kaapstad te zijn geweest, voor zo’n ‘adrenalinetour’. Ik geloof dat hij haaien had gevoerd.

[Hij slaat zijn blik ten hemel.]

Naar het schijnt was hij door een haai in zijn kont gebeten, en daardoor lag hij in het Groote Schuur-ziekenhuis toen de eerste slachtoffers uit het township Khayelitsha daar werden binnengebracht. Hij had er zelf niet één met eigen ogen gezien, maar van het ziekenhuispersoneel had hij genoeg verhalen gehoord om mijn oude recordertje mee te vullen. Vervolgens legde ik zijn verhalen, samen met de ontcijferde e-mails, voor aan mijn bazen.

En dat was het moment waarop ik heel direct van onze unieke, nauwgezette veiligheidsmaatregelen profiteerde. Toen we in oktober 1973 door de Arabische verrassingsaanval bijna de Middellandse Zee in werden gedreven, beschikten we over alle inlichtingen, alle waarschuwingssignalen, en hadden we het eenvoudigweg laten gaan. We hadden nooit rekening gehouden met de mogelijkheid van een grootscheepse, gecoördineerde, conventionele aanval van meerdere landen, en al helemaal niet op onze heiligste dag. Noem het stagnatie, noem het vastgeroest, noem het een onvergeeflijke kuddementaliteit. Stel je een groep mensen voor die allemaal staan te staren naar iets wat op een muur geschreven staat, en dat iedereen elkaar feliciteert omdat ze de woorden goed hebben gelezen. Maar achter die groep hangt een spiegel, en daarin is de daadwerkelijke betekenis van de boodschap te zien. Niemand kijkt naar de spiegel. Niemand vindt dat nodig. Nou, nadat we de Arabieren bijna hadden laten voltooien wat Hitler was begonnen, realiseerden we ons dat dat spiegelbeeld niet alleen nodig was, maar dat het voor altijd deel moest uitmaken van ons nationale beleid. Sinds 1973 is het zo dat als negen inlichtingen-analisten tot dezelfde conclusie komen, het de plicht van nummer tien is om het daar niet mee eens te zijn. Hoe onwaarschijnlijk of vergezocht een scenario ook lijkt, je moet altijd dieper graven. Als een kerncentrale in een buurland gebruikt zou kunnen worden om plutonium voor wapens te maken, dan graaf je. Als het gerucht de ronde doet dat een dictator een kanon bouwt dat zo groot is dat het miltvuur over hele landen heen kan schieten, dan graaf je. En als er ook maar de kleinste kans bestaat dat er dode lichamen tot leven worden gewekt en zich ontwikkelen tot vraatzuchtige moordmachines, dan graaf je, net zo lang tot je op de absolute waarheid stuit.

En dat deed ik: ik groef. Eerst ging het niet makkelijk. Nu China buiten beeld was… door de Taiwanese crisis kreeg ik helemaal geen geheime inlichtingen meer… ik beschikte over heel weinig informatiebronnen. Er zat een heleboel kaf tussen het koren, met name op het internet: zombies uit de ruimte en Area 51… Na een tijdje begon ik nuttiger data op te diepen: gevallen van ‘hondsdolheid’ die vergelijkbaar waren met die in Kaapstad… pas later werd het ‘Afrikaanse hondsdolheid’ genoemd. Ik ontdekte de psychologische evaluaties van Canadese troepen die kort daarvoor waren teruggekeerd uit de bergen in Kirgizië. Ik vond een blog van een Braziliaanse verpleegkundige die haar vrienden uitvoerig vertelde over de moord op een hartchirurg.

De meeste informatie kwam van de Wereldgezondheidsorganisatie. De vn zijn superbureaucratisch, dus veel schatten aan informatie liggen verborgen in stapels ongelezen rapporten. Er bleken zich over de hele wereld incidenten te hebben voorgedaan, die allemaal waren afgedaan met ‘plausibele’ verklaringen. Die gevallen stelden me in staat om deze nieuwe dreiging goed in kaart te brengen. De slachtoffers in kwestie waren daadwerkelijk dood, ze waren agressief en ze waren zich onmiskenbaar aan het verspreiden. Gelukkig deed ik ook één ontdekking die bijzonder bemoedigend was, namelijk hoe je een einde kon maken aan hun bestaan.

Door het op de hersenen te munten.

[Hij gniffelt.] Tegenwoordig doen we net alsof het iets magisch is, zoals wijwater of een zilveren kogel, maar waarom zou hun hersens vernietigen niet de enige manier zijn om die schepsels uit te roeien? Het is toch ook de enige manier om ons uit te roeien?

Mensen bedoelt u?

[Hij knikt.] Meer zijn we toch niet? Alleen maar hersenen die in leven worden gehouden door een complexe en kwetsbare machine die we het lichaam noemen. De hersenen kunnen niet overleven als er ook maar één onderdeel van de machine wordt vernietigd of zelfs al als het geen voedsel of zuurstof krijgt. Dat is het enige meetbare verschil tussen ons en ‘de ondoden’. Hun hersenen hebben geen ondersteunend systeem nodig om te overleven, dus moeten ze zelf worden aangevallen. [Hij vormt een pistool met zijn rechterhand en zet dat tegen zijn slaap.] Een eenvoudige oplossing, maar alleen als we het probleem niet negeren! Gezien de snelheid waarmee de plaag zich verspreidde, leek het wel zo verstandig om bevestiging te zoeken bij inlichtingendiensten.

Ik was al lange tijd bevriend met Paul Knight, al sinds Operatie Entebbe. Het idee om een kopie te gebruiken van Amins zwarte Mercedes kwam van hem. Net voordat de ‘hervormingen’ op zijn afdeling werden doorgevoerd, was Paul gaan werken voor een particulier consultancybureau in Bethesda, in Maryland. Toen ik hem thuis opzocht, kwam ik tot mijn schrik tot de ontdekking dat hij niet alleen aan precies hetzelfde project werkte, in zijn eigen tijd natuurlijk, maar dat zijn rapport bijna net zo dik en zwaar was als het mijne. De hele nacht bleven we wakker om elkaars bevindingen te lezen. We zeiden allebei geen woord. Volgens mij waren we ons niet eens bewust van elkaars aanwezigheid, van de wereld om ons heen, en hadden we alleen oog voor de woorden die we op ons papier hadden staan. We waren vrijwel tegelijkertijd klaar, net op het moment dat de lucht in het oosten licht begon te worden.

Paul sloeg de laatste bladzijde om, keek me aan en zei heel zakelijk: ‘Dit ziet er niet best uit, hè?’ Ik schudde mijn hoofd, hij ook, en toen zei ik: ‘En wat gaan we eraan doen?’

Dus zo kwam het ‘Warmbrunn-Knight’-rapport tot stand.

Ik wou dat mensen het niet zo noemden. Er staan nog vijftien andere namen in: virologen, medewerkers van inlichtingendiensten, militaire analisten, journalisten, zelfs een vn-waarnemer die in Jakarta toezicht hield op de verkiezingen toen Indonesië door de eerste uitbraak werd getroffen. Iedereen was een deskundige op zijn of haar gebied; nog voordat wij contact met ze hadden opgenomen, was iedereen zelf al tot vergelijkbare conclusies gekomen. Ons rapport besloeg nog geen honderd pagina’s. Het was bondig maar allesomvattend, volgens ons stond alles erin wat nodig was om ervoor te zorgen dat deze uitbraak nooit zou uitgroeien tot een epidemie. Ik weet dat er heel veel is toegeschreven aan het Zuid-Afrikaanse oorlogsplan, en dat is terecht, maar als meer mensen ons rapport hadden gelezen en zich hadden ingezet om de aanbevelingen uit te voeren, had dat plan er nooit hoeven komen.

Maar sommige mensen hebben jullie rapport wel gelezen en nagevolgd. Jullie eigen regering…

Nauwelijks, en moet je eens zien welke prijs we ervoor betaald hebben.

Betlehem, Palestina

[Met zijn verweerde uiterlijk en gelikte charme zou Saladin Kader een filmster kunnen zijn. Hij is vriendelijk maar nooit onderdanig, zelfverzekerd maar nooit arrogant. Hij is docent planologie aan de Khalil Gibran Universiteit, en uiteraard liggen zijn vrouwelijke studenten aan zijn voeten. We zitten onder het beeld van de naamgever van de universiteit. Het gepoetste brons glinstert in de zon, net als al het andere in deze stad, een van de welvarendste van het Midden-Oosten.]

Ik ben geboren en getogen in Koeweit-Stad. Ons gezin had het ‘geluk’ om als een van de weinige gezinnen na 1991 niet te worden uitgezet, toen Arafat zich aan de kant van Saddam en tegen de rest van de wereld had geschaard. We waren niet rijk, maar het kostte ons ook geen moeite om het hoofd boven water te houden. Ik had een goed leven, beschut zelfs zou je kunnen zeggen, en reken maar dat je dat kon zien aan mijn gedrag.

Ik stond achter de counter van de Starbucks waar ik elke dag na school werkte en naar Al Jazeera keek. Het was het drukste uur van de middag en het zat er bomvol. Je had het kabaal moeten horen, het gejuich en gefluit. Ik weet zeker dat het bij ons net zo’n lawaai was als bij de Algemene Vergadering.

Natuurlijk dachten we dat het een zionistische leugen was, wie dacht dat niet? Wat moest ik ánders denken toen de Israëlische ambassadeur de Algemene Vergadering van de vn meedeelde dat zijn land in quarantaine ging? Moest ik soms het achterlijke verhaal geloven dat de Afrikaanse hondsdolheid een nieuwe epidemie was die dode lichamen in bloeddorstige kannibalen veranderde? Hoe kun je dat soort onzin geloven, en al helemaal als het afkomstig is van de vijand die je het meest haat?

Het tweede deel van de toespraak van die vetzak hoorde ik niet eens, het deel waarin hij zei dat alle joden die in het buitenland waren geboren onvoorwaardelijk asiel kregen aangeboden, en alle buitenlanders met ouders die in Israël waren geboren, alle Palestijnen die in de voormalige bezette gebieden woonden, en alle Palestijnen van wie de familie ooit binnen de grenzen van Israël had gewoond. Dat laatste was van toepassing op ons gezin; wij waren gevlucht voor de zionistische agressie tijdens de oorlog van 1967. Op aanraden van de plo-leiding waren we ons dorp ontvlucht, in de overtuiging dat we konden terugkeren zodra onze Egyptische en Syrische broeders de joden de zee in hadden gedreven. Ik was nog nooit in Israël geweest, of wat elk moment zou opgaan in de nieuwe staat Verenigd Palestina.

Wat zat er volgens u achter de Israëlische handelswijze?

Ik dacht: de zionisten zijn net verdreven uit de bezette gebieden, naar eigen zeggen vrijwillig, net als uit Libanon, en het meest recent uit de Gazastrook, maar we weten allemaal dat we ze net als vroeger hebben weggejaagd. Ze weten dat de volgende en laatste klap een einde zal maken aan hun onwettige land, en om die fatale slag het hoofd te bieden proberen ze buitenlandse joden als kanonnenvoer binnen te halen én – ik vond mezelf ontzettend slim omdat ik dit had uitgedokterd – om zo veel mogelijk Palestijnen te kidnappen om die als menselijk schild te gebruiken! Ik wist precies hoe het allemaal zat. Voor wie geldt dat niet als hij zeventien is?

Mijn vader was een stuk minder overtuigd door mijn ingenieuze geopolitieke inzichten. Hij was conciërge in het Amiri-ziekenhuis. Hij had dienst gehad in de nacht van de eerste uitbraak van Afrikaanse hondsdolheid. Hij had de lichamen niet met eigen ogen overeind zien komen, en ook niet de paniek onder de patiënten en bewakers, maar hij had genoeg van de gevolgen gezien om ervan overtuigd te raken dat het zelfmoord zou zijn om in Koeweit te blijven. Op de dag van de Israëlische bekendmaking had hij besloten te vertrekken.

Dat was vast moeilijk om te horen.

Het was godslastering! Ik probeerde hem tot rede te brengen, hem te overtuigen met mijn tienerlogica. Ik liet hem foto’s zien van Al Jazeera, de foto’s van de nieuwe Palestijnse staat op de Westelijke Jordaanoever, het gefeest en de demonstraties. Iedereen die ogen in zijn hoofd had, kon zien dat er totale bevrijding op komst was. De Israëliërs hadden zich teruggetrokken uit bezet gebied en bereidden zich zelfs voor om Al-Quds, wat zij Jeruzalem noemen, te evacueren! Ik wist dat aan alle onderlinge strijd, aan het geweld tussen onze verschillende verzetsorganisaties, een einde zou komen als we ons gingen verenigen om de genadeklap aan de joden toe te brengen. Zag mijn vader dat dan niet? Begreep hij niet dat we, over een jaar, een paar maanden, écht zouden terugkeren naar ons moederland, en deze keer als bevrijders en niet als vluchtelingen?

Hoe werd jullie ruzie bijgelegd?

‘Bijgelegd’, wat een aangenaam eufemisme. Dat gebeurde na de tweede uitbraak, de grote in Al Jahrah. Mijn vader had net zijn baan opgezegd, de bankrekening opgeheven, voor zover er nog iets op stond… onze koffers waren gepakt… onze e-tickets waren bevestigd. Op de achtergrond stond de televisie hard aan, de oproerpolitie bestormde een huis. Je kon niet zien waar ze binnen op schoten. In het officiële verslag kregen ‘prowesterse extremisten’ de schuld van het geweld. Mijn vader en ik maakten ruzie, zoals altijd. Hij probeerde me te overtuigen dat het heel ernstig was wat hij in het ziekenhuis had gezien, dat het voor ons allemaal te laat zou zijn als onze leiders het gevaar eindelijk erkenden.

Ik bespotte hem natuurlijk om zijn angst en onwetendheid, om zijn bereidheid ‘de strijd’ de rug toe te keren. Wat kon ik anders verwachten van een man die zijn hele leven toiletten had geschrobd in een land dat ons volk maar ietsje beter behandelde dan de Filippijnse gastarbeiders? Hij was zijn perspectief kwijt, zijn zelfrespect. De zionisten kwamen met de loze belofte van een beter leven en hij sprong er als een schurftige hond op af.

Met al het geduld dat hij kon opbrengen, probeerde mijn vader me te laten inzien dat hij niet meer liefde voor Israël had dan de meest militante Al-Aqsa-martelaar, maar dat het het enige land leek te zijn dat actief voorbereidingen trof voor de storm die ophanden was, en dat het zéker het enige land was dat ons gezin zo royaal onderdak en bescherming aanbood.

Ik lachte hem recht in zijn gezicht uit. Toen liet ik de bom barsten: ik zei tegen hem dat ik al een website van de Kinderen van Yassin[11] had gevonden en dat ik op een e-mail wachtte van iemand die naar verluidt rekruteerde in Koeweit-Stad. Ik zei tegen mijn vader dat hij vooral voor jodenhoer moest spelen als hij daar zin in had, maar dat ik hem de volgende keer dat we elkaar tegenkwamen zou bevrijden uit een gevangenenkamp. Ik was maar wat trots op die woorden en vond ze heel heldhaftig klinken. Ik keek hem woest aan, stond op van de tafel en voegde hem mijn laatste woorden toe: ‘Erger dan de beesten zijn in de ogen van Allah de ongelovigen!’[12]

In één klap was het helemaal stil aan tafel. Mijn moeder sloeg haar blik neer en mijn zussen keken elkaar aan. Het enige wat nog te horen was, was de televisie, de opgewonden stem van de verslaggever ter plaatse die iedereen opriep om rustig te blijven. Mijn vader was geen grote man. Ik denk dat ik toen zelfs al groter was dan hij. Hij was ook niet agressief, ik geloof niet dat hij ooit zijn stem verhief. Ik zag iets in zijn ogen, iets wat ik niet herkende, en toen stortte hij zich op me. Hij smeet me met een woeste beweging tegen de muur en gaf me zo’n harde klap dat mijn linkeroor ervan suisde. ‘Je gaat wél!’ schreeuwde hij terwijl hij me bij mijn schouders pakte en meerdere keren tegen de goedkope gipsen muur ramde. ‘Ik ben je vader! Je zult me gehoorzamen!’ Bij de volgende klap werd het helemaal wit voor mijn ogen. ‘Je gaat met ons mee of je komt niet levend uit deze kamer!’ Hij bleef me vastpakken en duwen, en hij bleef maar schreeuwen en slaan. Ik had geen idee waar deze man vandaan kwam, deze leeuw die de plaats had ingenomen van mijn tamme, zwakke vader. Een leeuw die zijn jongen beschermde. Hij wist dat angst het enige wapen was dat hij nog over had om mijn leven te redden, en als ik niet bang was voor de plaag, dan zou hij er wel voor zorgen dat ik bang was voor hem!

En lukte dat?

[Lacht.] Mooie martelaar bleek ik te zijn, volgens mij heb ik de hele reis naar Cairo gehuild.

Cairo?

Er gingen vanuit Koeweit geen directe vluchten naar Israël, zelfs niet meer uit Egypte toen de Arabische Liga reisbeperkingen had ingevoerd. We moesten van Koeweit naar Cairo vliegen en van daaruit met de bus door de Sinaïwoestijn naar de grensovergang bij Taba.

Toen we de grens naderden, zag ik voor het eerst de Muur. Die was nog niet af, en er staken kale palen uit de betonnen fundering. Ik wist van het bestaan van de beruchte ‘veiligheidsmuur’ – welke inwoner van de Arabische wereld niet – maar mij was altijd wijsgemaakt dat die muur alleen om de Westoever en de Gazastrook stond. Hier, midden in deze verlaten woestijn, werd ik alleen maar bevestigd in mijn theorie dat de Israëliërs een aanval langs al hun grenzen verwachtten. Mooi zo, dacht ik, de Egyptenaren hebben eindelijk hun ballen teruggevonden.

In Taba werden we uit de bus gehaald en kregen we te horen dat we moesten lopen, in een lange rij langs kooien met grote en vervaarlijk uitziende honden. We liepen er een voor een langs. Een grenswacht, een magere zwarte Afrikaan – ik wist helemaal niet dat er zwarte joden bestonden[13] – stak elke keer zijn hand op. ‘Daar wachten!’ zei hij in nauwelijks verstaanbaar Arabisch. Dan: ‘Lopen, kom!’ De man voor mij was oud. Hij had een lange witte baard en leunde op een stok. Toen hij langs de honden liep werden ze helemaal uitzinnig, ze jankten en gromden en beten aan de spijlen van hun kooi. Binnen de kortste keren stonden er twee grote kerels in burgerkleding naast de oude man, die iets in zijn oor zeiden en hem wegvoerden. Ik zag dat de man gewond was. Zijn dishadasha was gescheurd bij de heup en zat onder de bruine bloedvlekken. Die mannen waren absoluut geen artsen en het zwarte, ongemarkeerde busje waar ze hem heen brachten was absoluut geen ambulance. Wat een klootzakken, dacht ik, terwijl de familie van de oude man gillend en huilend achterbleef. Om degenen die te ziek en te oud zijn om nog van waarde te kunnen zijn af te maken. Toen was het onze beurt om tussen de honden door te lopen. Ze blaften niet naar mij en ook niet naar de andere leden van ons gezin. Volgens mij kwispelde een van die beesten zelfs met zijn staart toen mijn zusje haar hand naar hem uitstak. Maar bij de man die na ons kwam begon het geblaf en gegrom weer, en opnieuw kwamen de mannen in burgerkleding aanlopen. Toen ik me omdraaide, zag ik tot mijn verbazing een blanke man, mogelijk een Amerikaan, of een Canadees… nee, hij was vast een Amerikaan, want zijn Engels was veel te luid. ‘Kom op man, wát nou?’ Hij had mooie kleren aan, een pak en een stropdas. Hij gooide zijn dure koffers opzij en begon ruzie te maken met de Israëliërs. ‘Blijf met je poten van me af, gast! Ik ben een van jullie! Kom op!’ De knopen sprongen van zijn overhemd en ik zag dat er om zijn buik een strak bloederig verband zat. Hij bleef maar trappen en gillen terwijl ze hem naar de achterkant van het busje sleepten. Ik begreep het niet. Waarom deze mensen? Het ging er duidelijk niet om of je Arabier was, en zelfs niet of je gewond was. Ik zag verscheidene vluchtelingen met ernstige verwondingen die mochten doorlopen zonder dat de grenswachten ze een strobreed in de weg legden. Ze werden allemaal naar een van de wachtende ambulances gebracht, echte ambulances, niet die zwarte busjes. Ik wist dat het iets met de honden te maken had. Controleerden ze mensen op hondsdolheid? Dat leek me het meest logisch, en ik klampte me vast aan die theorie tijdens onze internering buiten Yeroham.

Het opvangkamp?

Opvang en quarantaine. Ik zag het toen puur als een gevangenis. Het was precies wat ik had verwacht: de tenten, al die mensen op elkaar, de bewakers, het prikkeldraad en de verschroeiend hete zon van de Negevwoestijn. We voelden ons gevangenen, we wáren gevangenen, en hoewel ik niet het lef had om tegen mijn vader te zeggen: ‘Zie je nou wel’, kon hij het duidelijk afzien aan mijn zure gezicht.

Wat ik níét had verwacht, waren de lichamelijke onderzoeken die elke dag weer door een leger van medisch personeel werden uitgevoerd. Bloed, huid, haar, speeksel, zelfs urine en ontlasting…[14] het was slopend en beangstigend. Het enige wat het draaglijk maakte, en wat waarschijnlijk ook de reden was waarom er geen rellen uitbraken onder de moslimgedetineerden, was dat de meeste artsen en verpleegkundigen die de onderzoeken uitvoerden zelf Palestijnen waren. De dokter die mijn moeder en zusjes onderzocht was een vrouw, een Amerikaanse vrouw uit een plaats die Jersey City heette. De man die mijn vader en mij onderzocht kwam uit Jabaliya in de Gazastrook en had zelf nog maar een paar maanden daarvoor in een kamp gezeten. Hij bleef maar zeggen: ‘Jullie hebben de juiste beslissing genomen door hiernaartoe te komen. Jullie zullen het wel zien. Ik weet dat het zwaar is, maar jullie zullen zien dat het de enige manier was.’ Hij vertelde ons dat het allemaal waar was, alles wat de Israëliërs hadden gezegd. Ik kon me er nog steeds niet toe brengen om hem te geloven, ook al wilde ik dat wel.

We bleven drie weken in Yeroham, tot onze papieren klaar waren en de medische onderzoeken eindelijk waren voltooid. Weet je, al die tijd hadden ze onze paspoorten nauwelijks een blik waardig gekeurd. Mijn vader had van alles gedaan om ervoor te zorgen dat onze officiële documenten in orde waren. Ik geloof niet dat het ze iets kon schelen. Tenzij het Israëlische defensieleger je zocht wegens eerdere ‘onkoosjere’ activiteiten, deed het er alleen maar toe of je medisch gezond was.

Het ministerie van Sociale Zaken gaf ons vouchers voor gesubsidieerde huisvesting, gratis onderwijs en een baan voor mijn vader met een salaris waarmee hij het hele gezin kon onderhouden. Dit is te mooi om waar te zijn, dacht ik terwijl we op de bus naar Tel Aviv stapten. De klap kan nu elk moment komen.

En de klap kwam toen we de stad Beer Sheva binnenreden. Ik sliep, dus ik hoorde de schoten niet en zag niet dat de voorruit verbrijzeld werd. Ik schrok wakker toen ik voelde dat de bus hevig begon te zwenken. We knalden tegen de zijkant van een gebouw. Er werd gegild, en overal lag glas en bloed. Wij zaten dicht bij de nooduitgang. Mijn vader trapte de deur open en duwde ons naar buiten, de weg op.

Er werd geschoten, uit ramen en deuren. Ik kon zien dat soldaten met burgers vochten, burgers met vuurwapens of zelfgemaakte bommen. Ik dacht: het is zover! Ik had het gevoel dat mijn hart uit mijn borstkas barstte! De bevrijding was begonnen! Voordat ik iets kon doen, naar mijn kameraden rennen bijvoorbeeld om ze te vergezellen in de strijd, greep iemand me bij mijn shirt en trok me door de deuropening van een Starbucks.

Ik werd op de grond naast de anderen gegooid. Mijn zusjes huilden terwijl mijn moeder bovenop ze probeerde te kruipen. Mijn vader had een schotwond in zijn schouder. Een soldaat van het Israëlische leger drukte me tegen de grond en hield mijn gezicht weg van het raam. Mijn bloed kookte. Ik keek om me heen of ik iets zag wat ik als wapen kon gebruiken, misschien een grote glasscherf die ik in de keel van die Jood kon rammen.

Opeens zwaaide de deur aan de achterkant van de Starbucks open. De soldaat draaide zich om in de richting van de deur en schoot. Vlak naast ons viel een bebloed lichaam op de grond, en uit zijn hand viel een granaat. De soldaat pakte hem op en probeerde hem de straat op te gooien. Het ding ontplofte midden in de lucht. Het lichaam van de soldaat beschermde ons tegen de klap. Het viel naar achteren, over het lijk van mijn vermoorde Arabische broeder. Alleen was hij helemaal geen Arabier. Terwijl mijn tranen opdroogden, zag ik pijpenkrullen en een keppeltje en een bloederig talliet die uit zijn doordrenkte, aan flarden gescheurde broek stak. Dit was een Jood, die gewapende rebellen op straat waren Joden! Het gevecht dat overal om ons heen werd gevoerd was geen opstand van onderdrukte Palestijnen, het waren de eerste schotenwisselingen van de Israëlische Burgeroorlog.

Wat was volgens u de oorzaak van die oorlog?

Volgens mij waren er heel veel oorzaken. Ik weet dat de repatriëring van Palestijnen niet populair was, en hetzelfde gold voor de massale evacuatie van de Westoever. Ik weet zeker dat heel veel mensen woedend waren over het Strategisch Terugkeerprogramma. Veel Israëliërs moesten toezien hoe hun huis werd platgewalst om plaats te maken voor die versterkte compounds. Ik denk dat Al-Quds de druppel was. De coalitieregering besloot dat dat de zwakste plek was, het was te groot om te beheersen en vormde een gat dat rechtstreeks naar het hart van Israël voerde. Ze evacueerden niet alleen de stad, maar ook het hele stuk tussen Nablus en Hebron. Ze dachten dat ze de fysieke veiligheid alleen konden waarborgen met de bouw van een kortere muur langs de demarcatielijnen uit 1967, hoe fel de reactie van Joods religieus rechts misschien ook zou zijn. Ik hoorde dat allemaal pas veel later, snap je, net als het feit dat het leger uiteindelijk alleen maar won omdat de meeste rebellen ultraorthodox waren en dus nooit in dienst waren geweest. Wist jij dat? Ik niet. Ik besefte dat ik eigenlijk niks wist van deze mensen, die ik mijn hele leven had gehaat. Alles wat ik voor waar aannam, verdween die dag als sneeuw voor de zon, door de confrontatie met de echte vijand.

Ik rende met mijn ouders en zusjes naar de achterkant van een Israëlische tank[15] om ons daarin te verschuilen, toen een van die ongemarkeerde busjes de hoek om kwam rijden. De motor werd vol getroffen door een bazooka. Het busje werd de lucht in geslingerd, viel ondersteboven op de weg en explodeerde tot een gloeiende oranje vuurbal. Ik had nog een paar stappen te gaan voor ik bij de ingang van de tank was, en daardoor kon ik het hele tafereel nog net gadeslaan. Er klommen gestalten uit het brandende wrak, fakkels die zich langzaam voortbewogen en waarvan de kleren en huid bedekt waren met brandende benzine. De soldaten om ons heen begonnen op die gedaanten te schieten. Ik kon kleine explosies zien op de plekken waar de kogels door hun borstkas vlogen zonder schade aan te richten. Naast me schreeuwde de commandant van de eenheid: ‘B’rosh! Yoreh b’rosh!’ en de soldaten begonnen hoger te richten. De hoofden van de gedaanten… van de wezens explodeerden. De benzine brandde langzaam uit terwijl ze op de grond vielen, die zwarte, verkoolde lijken zonder hoofd. Opeens begreep ik waar mijn vader me voor had proberen te waarschuwen, waar de Israëliërs de rest van de wereld voor hadden proberen te waarschuwen! Wat ik níét begreep, was waarom de rest van de wereld niet luisterde.

1 Uit ‘Quotations from Chairman Mao Zedong’, oorspronkelijk uit ‘The Situation and Our Policy After the Victory in the War of Resistance Against Japan’, 13 augustus 1945.

2 Een auto van voor de oorlog die in de Volksrepubliek werd gemaakt.

3 Het Instituut van Besmettelijke en Parasitaire Ziekten van het Eerste Academisch Ziekenhuis, Medische Universiteit van Chongqing.

4 Guokia Anquan Bu: het vooroorlogse ministerie van Staatsveiligheid.

5 Shetou: een ‘slangenkop’, de smokkelaar van een ‘renshe’ of ‘menselijke slang’ van vluchtelingen.

6 Liudong renkou: China’s ‘zwervende bevolking’ van ontheemde arbeiders.

7 Bao: de schulden die veel vluchtelingen moesten maken om weg te komen.

8 Bad Brown: een bijnaam voor de opiumsoort die in de Afghaanse provincie Badakhshan wordt verbouwd.

9 ptss: posttraumatische stressstoornis.

10 Er wordt beweerd dat voor de oorlog de geslachtsorganen van Sudanese mannen die waren veroordeeld voor overspel, werden afgesneden om verkocht te worden op de zwarte markt.

11 Kinderen van Yassin: een terroristische organisatie bestaande uit jongeren die was vernoemd naar de overleden sjeik Yassin. Er golden strenge rekruteringseisen en martelaren mochten niet ouder zijn dan achttien.

12 ‘De ergste beesten voor Allah zijn de ongelovigen, die niet willen geloven.’ Uit de heilige Koran, 8:55.

13 De Israëlische regering had ‘Mozes ii’ intussen afgerond, een operatie waarbij de laatste Ethiopische ‘Falasha’ naar Israël werden overgebracht.

14 Het was op dat moment nog niet duidelijk of het virus buiten het menselijk lichaam in vaste ontlasting kon overleven.

15 In tegenstelling tot de belangrijkste gevechtstanks van de meeste landen, heeft de Israëlische ‘Merkava’ een luik in de achterzijde waar soldaten doorheen kunnen.

SCHULD

Langley, Virginia, Verenigde Staten

[Het zou het kantoor kunnen zijn van een ceo, van een arts of het hoofd van zomaar een middelbare school. Op de planken staan de gebruikelijke naslagwerken, er hangen diploma’s en foto’s aan de muur en op het bureau ligt een honkbal met de handtekening van catcher Johnny Bench van de Cincinnati Reds. Mijn gastheer, Bob Archer, kan aan mijn gezicht zien dat ik iets heel anders had verwacht. Ik vermoed dat hij er daarom voor heeft gekozen het interview hier te laten plaatsvinden.]

Als je aan de cia denkt, denk je waarschijnlijk aan twee van de populairste en hardnekkigste fabeltjes die over ons de ronde doen. Het eerste is dat het onze taak is de wereld af te struinen naar elke denkbare dreiging voor de Verenigde Staten, en het tweede is dat we de macht hebben om het eerste te realiseren. Die fabeltjes zijn het bijverschijnsel van een organisatie die, door de manier waarop ze in elkaar zit, in het geheim moet bestaan en opereren. Geheimzinnigheid is een vacuüm, en niets vult een vacuüm beter dan paranoïde speculaties. ‘Hé, heb je gehoord wie die en die heeft vermoord, ik heb gehoord dat het de cia was. Hé, en die staatsgreep in El Banana Republico, daar moet de cia ook achter hebben gezeten. Hé, pas maar op als je die website bekijkt, je weet toch wel wie van iedereen precies bijhoudt welke sites hij ooit bekeken heeft, de cia!’

Dat is het beeld dat de meeste mensen voor de oorlog van ons hadden, en het is een beeld dat we maar al te graag in stand hielden. We wilden dat criminelen en terroristen ons wantrouwden, dat ze bang voor ons waren en zich wel twee keer bedachten voordat ze probeerden onze burgers iets aan te doen. Dat was het voordeel van ons beeld als een soort alwetende octopus. Het enige nadeel was dat onze eigen mensen ook in dat beeld geloofden, dus je kunt wel raden naar wie er met de beschuldigende vinger werd gewezen zodra er, waar dan ook, iets onverwachts gebeurde: ‘Hé, hoe kwam dat achterlijke land aan die kernwapens? Waar was de cia? Hoe kunnen al die mensen vermoord zijn door die extremist? Waar was de cia? Hoe kan het dat we pas wisten dat de doden weer tot leven begonnen te komen, toen ze door ons huiskamerraam kwamen zetten? Waar was de cia, verdomme nog aan toe!?!’

De waarheid was dat noch de Central Intelligence Agency, noch een van de andere officiële en officieuze Amerikaanse inlichtingendiensten ooit een soort alziende, alwetende, verlichte organisatie is geweest. Om te beginnen hadden we daar nooit het geld voor. Zelfs tijdens de Koude Oorlog, toen we konden uitgeven wat we wilden, was het fysiek gewoon niet mogelijk om ogen en oren te hebben in elk achterkamertje, in elke grot, in elke steeg, in elke bunker, in elk kantoor, in elk huis, in elke auto en op elk rijstveld op de godganse planeet. Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat we machteloos waren, en misschien waren we wel echt verantwoordelijk voor sommige dingen waarvan onze fans, en onze criticasters, door de jaren heen hebben gedacht dat wij erachter zaten. Maar als je alle waanzinnige samenzweringstheorieën van Pearl Harbor[16] tot de dag voor de Grote Paniek bij elkaar optelt, zou je een organisatie hebben die niet alleen machtiger was dan de Verenigde Staten zelf, maar machtiger dan alle landen van de hele wereld samen.

We zijn niet een of andere schaduwsupermacht met eeuwenoude geheimen en buitenaardse technologieën. We hebben te maken met heel reële beperkingen en we beschikken over uiterst beperkte middelen, dus waarom zouden we die middelen verspillen door elke mogelijke dreiging op te sporen? Dat brengt me bij het tweede fabeltje: wat een inlichtingendienst nou eigenlijk doet. We kunnen ons niet maar overal op storten en hopen dat we toevallig op nieuwe mogelijke gevaren stuiten. Nee, we hebben altijd moeten vaststellen wat de duidelijke, reeds bestaande gevaren zijn en ons daarop moeten focussen. Als je Russische buurman bij jou thuis brand probeert te stichten, kun je je geen zorgen gaan maken over de Arabier verderop in de straat. Als die Arabier opeens bij je in de achtertuin staat, kun je je geen zorgen gaan maken over de Volksrepubliek China, en als op een dag de Chinese rooien bij je voor de deur staan met een ontruimingsbevel in de ene hand en een molotovcocktail in de andere, dan is wel het laatste wat je doet over je schouder kijken of je een wandelend lijk ziet.

Maar de epidemie is toch ontstaan in China?

Dat klopt, net als een van de grootste misleidingen uit de geschiedenis van de moderne spionage.

Pardon?

Het was misleiding. De Chinezen wisten drommels goed dat ze al heel lang ons belangrijkste observatiedoel waren. Ze wisten dat ze nooit hun ‘Gezondheid en Veiligheid’-schoonmaakacties verborgen konden houden, die in het hele land plaatsvonden. Ze realiseerden zich dat juist niets verborgen houden de beste manier was om te verbloemen waar ze mee bezig waren. In plaats van te liegen over de schoonveegacties zelf, logen ze over wát ze schoonveegden.

De strafexpedities tegen dissidenten?

Groter nog, het hele incident rondom de Straat van Taiwan: de overwinning van de Taiwanese Onafhankelijkheidspartij, de moordaanslag op de Chinese minister van Defensie, de opbouw naar de oorlog, de oorlogsdreigingen, de demonstraties en de daaruit voortvloeiende strafexpedities zijn allemaal bekokstoofd door het ministerie van Staatsveiligheid en waren allemaal bedoeld om de aandacht van de wereld af te leiden van het werkelijke gevaar dat in China steeds groter werd. En het werkte! Elk greintje bewijs dat we hadden over de Volksrepubliek, de plotselinge verdwijningen, de massale executies, de avondklok die overal werd ingevoerd, het oproepen van de reservisten – alles kon gemakkelijk verklaard worden als Chinese standaardprocedure. Het werkte zelfs zo goed dat we ervan overtuigd waren dat in de Straat van Taiwan elk moment de Derde Wereldoorlog kon uitbreken en dat we mensen en middelen weghaalden uit andere landen waar net de eerste ondoden waren verschenen.

Dus zo goed waren de Chinezen.

En wij zo slecht. Het was niet het hoogtepunt uit de geschiedenis van de cia. We waren nog aan het bijkomen van de zuiveringen…

De hervormingen bedoelt u?

Nee, ik bedoel de zuiveringen, want dat waren het. Toen ome Stalin zijn beste militaire bevelhebbers doodschoot of gevangen liet nemen, bracht hij zijn nationale veiligheid niet half zo veel schade toe als wat die regering ons aandeed met haar ‘hervormingen’. Het laatste militaire conflict liep uit op een debacle, en drie keer raden wie de volle laag kreeg. Wij hadden de opdracht gekregen een politieke agenda te rechtvaardigen, en toen die agenda vervolgens een politiek gevaar werd, stonden degenen die ons die opdracht hadden gegeven samen met de meute met hun vinger naar ons te wijzen. ‘Wie heeft überhaupt tegen ons gezegd dat we een oorlog moesten beginnen? Door wie zijn we in deze klerezooi beland? De cia!’ We konden ons niet verdedigen zonder de nationale veiligheid in gevaar te brengen. We konden het alleen maar over ons heen laten komen. En wat was het resultaat? Braindrain. Waarom zou je blijven hangen en het slachtoffer worden van een politieke heksenjacht als je kon ontkomen naar de particuliere sector: hoger loon, aantrekkelijke werktijden, en misschien, héél misschien, een beetje respect en waardering van de mensen voor wie je werkt. We raakten een heleboel bekwame mannen en vrouwen kwijt, een heleboel ervaring, initiatief en analytisch vermogen van onschatbare waarde. We bleven zitten met het uitschot, een stelletje visieloze, halfzachte hielenlikkers.

Maar dat zal toch niet voor iedereen hebben gegolden?

Nee, natuurlijk niet. Sommigen van ons bleven omdat we daadwerkelijk geloofden in wat we aan het doen waren. We deden het niet voor het geld of de arbeidsvoorwaarden, en zelfs niet voor het sporadische schouderklopje. We deden het omdat we ons land wilden dienen. We wilden ons volk beschermen. Maar zelfs met zulke idealen komt er een moment waarop je moet beseffen dat al je bloed, zweet en tranen uiteindelijk helemaal niets zullen opleveren.

Dus u wist wat er werkelijk aan de hand was.

Nee… nee… dat kon ik niet weten. Er bestond geen enkele bevestiging…

Maar u had zo uw vermoedens.

Ik had… twijfels.

Kunt u daar specifieker over zijn?

Nee, sorry. Maar ik kan wel zeggen dat ik de kwestie meerdere malen heb aangekaart bij mijn collega’s.

En wat gebeurde er?

Het antwoord was altijd hetzelfde: ‘Je graaft je eigen graf.’

En was dat ook zo?

[Knikt.] Ik sprak… iemand in een hoge positie… het was een gesprek van hoogstens vijf minuten, waarin ik enige bezorgdheid uitte. Hij bedankte me voor mijn komst en zei dat hij zich er meteen mee bezig zou houden. De volgende dag werd ik overgeplaatst: naar Buenos Aires, en wel met onmiddellijke ingang.

Hebt u wel eens van het Warmbrunn-Knight-rapport gehoord?

Nu wel natuurlijk, maar toen… het exemplaar dat in eerste instantie persoonlijk door Paul Knight werd afgeleverd, en waarop duidelijk stond dat alleen de directeur het mocht lezen… dat werd drie jaar na de Grote Paniek gevonden onder in een bureaula van een secretaris in het fbi-kantoor in San Antonio. Het bleek er niet meer toe te doen omdat Israël vlak na mijn overplaatsing bekendmaakte dat het in vrijwillige quarantaine ging. Plotseling was er geen tijd meer voor een vroegtijdige waarschuwing. De feiten waren openbaar geworden, en nu was het de vraag wie ze zou geloven.

Vaalajärvi, Finland

[Het is lente, het ‘jachtseizoen’. Nu het warmer wordt en de lichamen van bevroren zombies weer tot leven komen, zijn eenheden van de N-For (Northern Force) van de vn gearriveerd voor hun jaarlijkse ‘schoonmaakactie’. Ieder jaar neemt het aantal ondoden verder af. Met het huidige tempo is de verwachting dat dit gebied binnen tien jaar volledig ‘veilig’ zal worden verklaard. Travis D’Ambrosia, opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in Europa, is aanwezig om persoonlijk toezicht te houden op de operaties. Er klinkt een zekere zachtheid en bedroefdheid door in de stem van de generaal. Gedurende het hele interview kost het hem grote moeite om oogcontact te houden.]

Ik zal niet ontkennen dat er fouten zijn gemaakt. Ik zal niet ontkennen dat we ons beter hadden kunnen voorbereiden. Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat we tekort zijn geschoten tegenover het Amerikaanse volk. Ik wil alleen dat het Amerikaanse volk wel weet hoe dat is gekomen.

‘Wat als de Israëliërs gelijk hebben?’ Dat was het eerste wat de voorzitter zei op de ochtend na de Israëlische verklaring voor de vn. ‘Ik zeg niet dát ze gelijk hebben,’ benadrukte hij, ‘ik zeg alleen: stel dat dat wel zo is?’ Hij wilde ongezouten meningen horen. Zo was hij, de voorzitter van de gezamenlijke stafchefs. Hij hield de conversatie ‘hypothetisch’ en deed net of het gewoon een soort brainstormsessie was. Als de rest van de wereld immers niet bereid was zoiets ongehoords te geloven, waarom zouden de mannen en vrouwen in dat vertrek dat dan wel doen?

We hielden de schijn zo lang mogelijk op. We praatten ontspannen en maakten grapjes. Ik weet niet precies meer wanneer de omslag zich voordeed. Het ging zo subtiel dat ik niet denk dat iemand iets doorhad, maar opeens had een ruimte vol beroepsmilitairen, allemaal met tientallen jaren gevechtservaring en meer academische scholing dan de gemiddelde hersenchirurg, het open en eerlijk over de mogelijke dreiging van wandelende lijken. Het was alsof er een dijk was doorgebroken: het taboe was geslecht en de waarheid begon eenvoudigweg te stromen. Het was… bevrijdend.

U had dus persoonlijk wel uw vermoedens?

Al maanden voor de Israëlische verklaring, en dat gold ook voor de voorzitter. Alle aanwezigen hadden dingen gehoord of vermoedden iets.

Had iemand van jullie het Warmbrunn-Knight-rapport gelezen?

Nee, niemand. Ik had de naam gehoord, maar ik had geen idee van de inhoud. Ik kreeg pas een jaar of twee na de Grote Paniek een exemplaar in handen. De meeste militaire maatregelen die erin werden aanbevolen, kwamen vrijwel volledig overeen met die van ons.

Met jullie wát?

Onze voorstellen aan het Witte Huis. We kwamen met een allesomvattende aanpak, niet alleen om een einde te maken aan de dreiging binnen de Verenigde Staten, maar om die vervolgens in de rest van de wereld te beteugelen.

Wat gebeurde er?

Het Witte Huis vond Fase 1 geweldig. Die was goedkoop en snel, en als hij goed werd uitgevoerd zou niemand er iets van merken. Fase 1 omvatte de inzet van mariniers in besmette gebieden. Ze moesten het gevaar inschatten, isoleren en elimineren.

Elimineren?

Zonder enig voorbehoud.

Dat waren de Alpha-teams?

Jazeker, en ze waren uitermate succesvol. Ook al blijven de gegevens over hun gevechtshandelingen de komende honderdveertig jaar verzegeld, ik kan wel zeggen dat hun inzet nog altijd een van de absolute hoogtepunten uit de geschiedenis van de Amerikaanse elitetroepen is.

Wat is er dan verkeerd gegaan?

Niets, tijdens Fase 1 tenminste niet, maar de Alpha-teams dienden slechts als eerste noodmaatregel. Het was nooit hun missie om de dreiging volledig te vernietigen, maar alleen om die te vertragen en tijd te winnen voor Fase 2.

Maar Fase 2 is nooit voltooid.

Er is zelfs nooit mee begonnen, en daarin ligt de reden besloten waarom het Amerikaanse leger zo gênant slecht voorbereid was.

Fase 2 behelsde een enorme nationale onderneming van een omvang die sinds de donkerste periode van de Tweede Wereldoorlog niet meer was voorgekomen. Voor dergelijke inspanningen zijn gigantische geldbedragen en een brede steun van de bevolking vereist, en die waren er op dat moment allebei niet. De Amerikanen hadden net een langslepend en bloederig conflict achter de rug. Ze waren moe. Ze hadden er genoeg van. Net als in de jaren zeventig van de twintigste eeuw was de publieke opinie volledig omgeslagen. Van een strijdlustige houding was niets meer over. De mensen waren zeer ontstemd en boos.

In een totalitair regime – communisme, fascisme, religieus fundamentalisme – is steun van de bevolking een gegeven. Je kunt oorlogen beginnen, je kunt ze verlengen, je kunt iedereen zo lang je maar wilt een uniform aantrekken zonder dat je je ooit zorgen hoeft te maken om de minste politieke gevolgen. In een democratie is het precies omgekeerd. Met steun van de bevolking moet je zuinig zijn, net als met nationale hulpbronnen die slechts in beperkte hoeveelheden voorradig zijn. Je moet er wijs en voorzichtig mee omgaan, en met het grootste rendement op je investering. Amerika is bijzonder gevoelig voor oorlogsmoeheid, en niets leidt tot een grotere politieke terugslag dan de perceptie van een nederlaag. Ik zeg ‘perceptie’ omdat Amerika heel sterk een ‘alles-of-nietsmaatschappij’ is. We houden van de grote overwinning, de touchdown, de knock-out in de eerste ronde. We willen weten dat onze overwinning niet alleen onbedreigd was, maar ook verpletterend, en we willen dat iederéén dat weet. Zo niet… nou ja, kijk maar waar we stonden vóór de Paniek. We hadden het laatste militaire conflict niet verloren, integendeel. We hadden juist een bijzonder lastige klus geklaard met heel weinig middelen en onder extreem ongunstige omstandigheden. We hadden gewonnen, maar de bevolking zag het anders omdat het niet met de overrompelende Blitzkrieg was gebeurd die wij met onze volksaard verlangden. Er was te veel tijd overheen gegaan, er was te veel geld uitgegeven, er waren te veel levens verloren gegaan of onherstelbaar beschadigd. We hadden niet slechts de steun van het grote publiek verspeeld, we stonden diep in het rood.

Denk alleen al aan het prijskaartje van Fase 2. Weet je wat het kost om één Amerikaanse burger een uniform aan te trekken? En dan heb ik het niet alleen over de tijd die hij actief is in dat uniform, maar ook over de opleiding, de uitrusting, het eten, de huisvestiging, het transport, de medische verzorging. Ik heb het over de kosten op de lange termijn die het land, de Amerikaanse belastingbetaler, de rest van zijn leven voor die persoon moet ophoesten. Dat is een gigantische financiële belasting, en in die tijd hadden we amper genoeg geld om in stand te houden wat we al hadden.

Zelfs als de geldkist niet leeg was geweest, zelfs als we geld genoeg hadden gehad om alle uniformen te maken die we nodig hadden voor de uitvoering van Fase 2, wie hadden we volgens u dan kunnen overhalen om ze aan te trekken? Dat raakt de kern van Amerika’s oorlogsmoeheid. Alsof de ‘traditionele’ verschrikkingen niet erg genoeg waren – de doden, de zwaargewonden, de psychologische wrakken –, had je nu te maken met een heel nieuw soort moeilijkheden: degenen die zich verraden voelden. Ons leger bestond uit vrijwilligers, en moet je zien wat er met onze vrijwilligers gebeurde. Hoeveel verhalen herinnert u zich wel niet over soldaten van wie het dienstverband werd verlengd, of over voormalige reservisten die, na tien jaar een burgerleven te hebben geleid, opeens werden opgeroepen voor actieve dienst? Hoeveel reservisten raakten wel niet hun baan of hun huis kwijt? Hoeveel keerden er na de oorlog niet terug naar een verwoest leven, of nog erger, keerden helemaal niet terug? Amerikanen zijn eerlijke mensen, wij verwachten een eerlijke deal. Ik weet dat veel andere culturen dat altijd naïef en zelfs kinderlijk vonden, maar het is een van onze meest heilige principes. De gedachte dat Uncle Sam terugkomt op zijn woord, dat hij mensen hun privéleven afpakt, dat hij hun vrijheid afpakt…

Toen ik na Vietnam als jongeman een peloton aanvoerde in West-Duitsland, moesten we een beloningssysteem invoeren om te voorkomen dat onze soldaten hem smeerden. Na deze laatste oorlog konden we onze uitgedunde gelederen met geen mogelijkheid gevuld krijgen, niet met beloningen, niet met extra premies of een minder lange diensttijd, niet met online wervingsacties die werden verpakt als videogames voor burgers.[17] Deze generatie had er de buik vol van, en dáárom waren we bijna te zwak en te kwetsbaar om de ondoden tegen te houden toen die zich op ons land begonnen te storten.

Ik geef het burgerlijk gezag niet de schuld en ik zeg ook niet dat het leger niet in hun dienst moet staan. Dit is ons systeem, en het is het beste systeem ter wereld. Maar het moet wel beschermd en verdedigd worden, en het mag nooit meer zo worden misbruikt.

Vostokstation, Antarctica

[Vóór de oorlog werd dit als de meest afgelegen buitenpost ter wereld beschouwd. Het ligt in de buurt van de zuidelijke geomagnetische pool, op de vier kilometer dikke ijskorst van het Vostokmeer. Er zijn hier temperaturen gemeten van -89º C, een wereldrecord, terwijl de hoogste temperaturen zelden boven de -22º C uitkomen. Deze extreme koude, alsmede het feit dat het met vervoer over land ruim een maand duurt om het station te bereiken, maakten Vostok zo aantrekkelijk voor Breckinridge ‘Breck’ Scott.

We ontmoeten elkaar in ‘de koepel’, de versterkte, geodetische kas die van energie wordt voorzien door de geothermische centrale op de basis. Deze verbetering is, zoals vele andere, aangebracht door Scott toen hij de basis huurde van de Russische overheid. Sinds de Grote Paniek is hij er niet meer weggeweest.]

Begrijp jij de economie? Ik bedoel het allesomvattende, wereldwijde kapitalisme van voor de oorlog. Snap jij hoe dat werkte? Ik niet, en wie zegt dat hij het wel snapt lult uit zijn nek. Er zijn geen regels, geen wetenschappelijke absolute waarheden. Je wint, je verliest, het is één groot gokspel. De enige regel die me ooit iets heeft gezegd heb ik geleerd van een docent geschiedenis, niet van een docent economie, op Wharton. ‘Angst,’ zei hij, ‘angst is het kostbaarste product ter wereld.’ Ik wist niet wat ik hoorde. ‘Wat zie je als je de tv aanzet?’ vroeg hij. ‘Mensen die hun product verkopen? Nee. Mensen die jou de angst verkopen dat je het zonder hun product moet doen.’ Tering man, hij had gelijk. Angst om oud te worden, angst voor eenzaamheid, angst voor armoede, angst om te falen. Angst is onze meest basale emotie. Angst is een oeremotie. Angst verkoopt. Dat was mijn mantra. ‘Angst verkoopt.’

Toen ik voor het eerst over de uitbraken hoorde, toen het nog Afrikaanse hondsdolheid werd genoemd, rook ik de kans van mijn leven. Ik zal nooit die eerste melding vergeten, over de uitbraak bij Kaapstad. Het daadwerkelijke verslag duurde maar tien minuten, en vervolgens werd er een uur lang gespeculeerd over wat er zou gebeuren als het virus ooit Amerika zou bereiken. God zegene het journaal. Een halve minuut later was ik aan het bellen.

Ik ontmoette een paar mensen uit mijn directe omgeving. Ze hadden allemaal dezelfde reportage gezien. Ik was de eerste die met een uitvoerbaar verkooppraatje kwam: een vaccin, een echt vaccin tegen hondsdolheid. Godzijdank bestaat er geen geneesmiddel tegen hondsdolheid. Een kuur zouden mensen alleen kopen als ze dachten dat ze besmet waren. Maar een vaccin! Dat werkt preventief! Een vaccin gebruiken mensen zolang ze bang zijn dat het virus daarbuiten ergens rondwaart!

We hadden een heleboel contacten in de biomedische industrie, en nog veel meer in het Capitool en het Witte Huis. Binnen een maand konden we de beschikking hebben over een werkend prototype en binnen een paar dagen konden we een voorstel hebben geschreven.

En de FDA dan?

Sorry hoor, maak je een grapje? In die tijd was de Food and Drug Administration een van de armste en slechtst bestuurde organisaties van het land. Volgens mij klopten ze elkaar daar nog steeds op de schouder omdat ze amarant uit m&m’s hadden gehaald.[18] Bovendien was een Amerikaanse regering het bedrijfsleven zelden zo goedgezind geweest. J.P. Morgan en John D. Rockefeller kregen postuum een stijve van die gast in het Witte Huis. Zijn medewerkers namen niet eens de moeite om ons rapport met kostenramingen te lezen. Volgens mij waren ze al op zoek naar een lekker snelle, simpele oplossing. Ze loodsten het binnen twee maanden door de fda. Herinner je je de toespraak nog die de president voor het Congres hield, waarin hij zei dat het vaccin een tijdje was getest in Europa en dat het alleen nog werd tegengehouden door onze eigen ‘pietluttige bureaucratie’? Herinner je je nog dat hele gedoe over ‘mensen hebben geen grote overheid nodig, ze hebben beschérming nodig, en hele goede ook!’ Jezus christus, volgens mij kwam het halve land klaar toen ze dat hoorden. Hoe ver schoot zijn waarderingscijfer die avond omhoog, tot zestig, zeventig procent? Het enige wat ik weet, is dat het onze ipo op de eerste dag met 389% omhoogjoeg! Daar kunnen jullie nog een puntje aan zuigen, Baidu.com!

En jullie wisten niet of het zou werken?

We wisten dat het zou werken tegen hondsdolheid, en dat was het volgens hen, nietwaar, gewoon een of andere maffe variant van junglehondsdolheid.

Wie zei dat dan?

Nou, je weet wel, ‘zij’, de vn of zo. Zo ging iedereen het uiteindelijk toch noemen, ‘Afrikaanse hondsdolheid’.

Is het ooit daadwerkelijk op een ziek iemand getest?

Waarom? Mensen namen om de haverklap griepprikken, en dan wisten ze helemaal niet of het wel voor de juiste soort was. Waarom was dat hier anders?

Maar de schade…

Wie had gedacht dat het zo ver zou gaan? Je weet hoe bang mensen in die tijd waren voor ziektes. Jezus, je zou denken dat de zwarte dood minstens elke drie maanden over de aarde waarde… ebola, sars, vogelgriep. Weet je hoeveel mensen aan díé angsthypes hebben verdiend? Shit, ik heb mijn eerste miljoen verdiend met nutteloze pillen tegen straling toen iedereen zo bang was voor vieze bommen.

Maar als iemand ontdekte…

Wát ontdekte? We hebben nooit gelogen, oké? Ze zeiden tegen ons dat het hondsdolheid was, dus maakten we een vaccin tegen hondsdolheid. We zeiden dat het getest was in Europa, en het medicijn waarop het gebaseerd was, ís ook in Europa getest. Formeel hebben we nooit gelogen. Theoretisch hebben we niets verkeerds gedaan.

Maar als iemand ontdekte dat het geen hondsdolheid was…

Wie had er dan aan de bel moeten trekken? De medici? We hadden ervoor gezorgd dat het vaccin alleen op recept verkrijgbaar was, zodat er voor artsen net zoveel op het spel stond. Wie nog meer? De fda, die het had laten gebeuren? De Congresleden, die allemaal voor goedkeuring hadden gestemd? Het hoofd van de Public Health Service? Het Witte Huis? Dit kon niet verkeerd gaan! Iedereen wil een held worden, iedereen wil geld verdienen. Een half jaar nadat Phalanx op de markt kwam, zag je overal die goedkopere imitaties en B-merken, die allemaal heel goed verkochten, net als andere spullen, zoals luchtverfrissers.

Maar het virus verspreidde zich niet door de lucht.

Dat maakte niet uit! Het had nog steeds dezelfde merknaam! ‘Van de makers van…’ Ik hoefde alleen maar te zeggen: ‘Voorkomt mogelijk sommige virusinfecties…’ Dat was genoeg! Nu begrijp ik waarom het vroeger verboden was om ‘Brand!’ te roepen in een volle bioscoopzaal. Mensen dachten dan niet: hé, ik ruik geen rook, is er wel echt brand? Nee, ze denken: krijg nou de tering, er is brand! rennen! [Lacht.] Ik verdiende geld met luchtreinigers, voor huizen en auto’s, maar mijn grootste klapper maakte ik met een klein snuisterijtje dat je om je nek moest dragen als je in een vliegtuig stapte! Ik weet niet eens of het wel graspollen kon filteren, maar ik verkocht er heel veel van.

De zaken gingen zo goed dat ik nepondernemingen begon op te zetten, je weet wel, met plannen om in het hele land fabrieken te bouwen. De aandelen van die nepperds verkochten bijna net zo goed als de echte. Het ging zelfs niet meer om het idee van veiligheid, het ging om het idee van het idee van veiligheid! Kun je je die eerste gevallen in Amerika nog herinneren, die vent in Florida die zei dat hij gebeten was maar het had overleefd omdat hij Phalanx gebruikte? O! [Hij staat op en maakt uitzinnige, ontuchtige bewegingen.] Wát een godvergeten dombo, wie het ook was.

Maar het kwam helemaal niet door Phalanx. Jullie medicijn bood geen enkele bescherming.

Het beschermde mensen tegen hun angst. Meer verkocht ik niet. Verdomme zeg, dankzij Phalanx begon de biomedische sector er weer bovenop te komen, wat vervolgens de aandelenmarkten stimuleerde, wat vervolgens weer de indruk wekte van een herstel, wat vervolgens het consumentenvertrouwen herstelde zodat er écht herstel begon plaats te vinden! Ik zeg het je, Phalanx maakte een einde aan de recessie! Ik… Ik maakte een einde aan de recessie!

En toen? Toen de uitbraken ernstiger vormen begonnen aan te nemen en er eindelijk berichten in de pers verschenen dat er geen wondermedicijn bestond?

Pre-cies! Dát is de kut die ze tegen de muur zouden moeten zetten, hoe heet ze ook al weer, dat wijf dat als eerste met dat verhaal kwam! Moet je zien wat ze heeft aangericht! Zíj heeft het tapijt onder onze voeten weggetrokken! Zij heeft de neerwaartse spiraal in gang gezet! Zij heeft de Grote Paniek veroorzaakt!

En u neemt geen persoonlijke verantwoordelijkheid?

Waarvoor? Omdat ik een beetje poen… nou ja, niet een beetje… [giechelt]. Ik heb alleen maar gedaan wat we allemaal zouden moeten doen. Ik heb mijn droom gevolgd, en ik heb er goed aan verdiend. Als je iemand de schuld wilt geven, geef dan de schuld aan degene die het als eerste hondsdolheid noemde, of aan degene die wist dat het geen hondsdolheid was en ons toch groen licht gaf. Shit, als je per se iemand de schuld wilt geven, waarom begin je dan niet met al die schapen die hun geld gaven zonder de moeite te nemen om zich er een beetje behoorlijk in te verdiepen. Ik heb nooit een pistool tegen hun hoofd gehouden. Ze hebben er zelf voor gekozen. Zij zijn de slechteriken, ik niet. Ik heb nooit direct iemand iets aangedaan, en als iemand zo stom was om zichzelf iets aan te doen, dan moet je geen huilie huilie doen. Natuurlijk…

Als er een hel bestaat… [giechelt terwijl hij praat]… ik moet er niet aan denken hoeveel van die stomkoppen me misschien wel opwachten. Ik hoop maar dat ze hun geld niet terug willen.

Amarillo, Texas, Verenigde Staten

[Grover Carlson werkt als ‘brandstofinzamelaar’ voor de plaatselijke biogasfabriek, die zich nog in de experimentele fase bevindt. De brandstof die hij inzamelt is mest. Ik loop achter de voormalige stafchef van het Witte Huis aan terwijl hij zijn kruiwagen over de met mest bedekte velden duwt.]

Natúúrlijk kregen we ons exemplaar van het Knight-WarnJews-rapport te pakken, wat dacht je, dat we de cia waren? We lazen het drie maanden voordat de Israëliërs het openbaar maakten. Voordat het Pentagon stennis begon te maken, was het mijn taak de president persoonlijk te informeren. Die wijdde er op zijn beurt een hele vergadering aan om de boodschap van het rapport te bespreken.

En hoe luidde die?

Leg alles waar je mee bezig bent neer en focus je hier volledig op – typisch hysterische paniekzaaierij. We kregen elke week tientallen van dat soort rapporten, dat gold voor elke regering, en in al die rapporten werd beweerd dat hun specifieke boeman ‘de grootste bedreiging van de mensheid’ vormde. Kom op! Moet je je voorstellen hoe Amerika eraan toe zou zijn als de federale overheid elke keer op de rem ging staan wanneer een of andere paranoïde jankerd in paniek loos alarm sloeg, een keel opzette over de opwarming van de aarde of riep dat er doden rondwandelden. Alsjeblieft zeg. Wat we deden, wat elke president sinds George Washington heeft gedaan, was met een gematigde, gepaste reactie komen die direct verband hield met een realistische inschatting van de dreiging.

En dat waren de Alpha-teams.

Onder meer. Als je bedenkt hoe weinig prioriteit de nationale veiligheidsadviseur eraan gaf, vind ik dat we er aardig wat tijd aan hebben besteed. We maakten een voorlichtingsfilm voor de staatspolitie en de gemeentepolitie over hoe er bij een uitbraak gehandeld moest worden. Het ministerie van Volksgezondheid en Sociale Zaken had een pagina op zijn website over wat burgers konden doen als er familieleden besmet raakten. En hé, wat dacht je ervan dat we Phalanx in één keer langs de fda wisten te loodsen?

Maar Phalanx werkte niet.

Nee, en weet je hoeveel tijd het zou hebben gekost om een medicijn te ontwikkelen dat wel werkte? Moet je zien hoeveel tijd en geld er is gestoken in onderzoek naar kanker en aids. Zou jij er zin in hebben om het Amerikaanse volk te vertellen dat je geld weg gaat halen bij onderzoek naar die twee ziektes om het te besteden aan een of andere nieuwe aandoening waarvan de meeste mensen zelfs nog nooit hebben gehoord? Moet je zien hoeveel we tijdens en na de oorlog in onderzoek hebben gestoken, en nóg hebben we geen geneesmiddel of vaccin. We wisten dat Phalanx een placebo was, en we waren er blij mee. Het stelde mensen gerust en daardoor konden wij ons werk doen.

Had je soms liever gehad dat we mensen de waarheid vertelden? Dat het niet een nieuwe vorm van hondsdolheid was maar een mysterieuze superepidemie waardoor de doden tot leven kwamen? Kun je je de paniek voorstellen waartoe dat zou hebben geleid: de demonstraties, de rellen, de miljarden schade aan particuliere eigendommen. Kun je je alle mediageile senatoren voorstellen die de regering lam zouden hebben gelegd zodat zij een of andere gewichtige maar uiteindelijk zinloze ‘Wet op de bescherming tegen zombies’ door het Congres konden loodsen? Kun je je voorstellen hoe schadelijk dat zou zijn geweest voor het politieke kapitaal van die regering? We hebben het wel over een verkiezingsjaar en een keiharde verkiezingsstrijd. Wij waren de ‘schoonmaakploeg’, de pechvogels die alle stront konden opruimen die de vorige regering had achtergelaten, en geloof me, er was de voorgaande acht jaar een enorme strontberg ontstaan! De enige reden waarom we weer aan de macht kwamen, was onze mantra, de belofte van ‘een terugkeer naar vrede en welvaart’. Met minder zou het Amerikaanse volk geen genoegen hebben genomen. Ze vonden dat ze al een hele zware periode hadden doorgemaakt, en het zou politieke zelfmoord zijn geweest om ze te vertellen dat het ergste nog moest komen.

Dus jullie hebben nooit echt geprobeerd het probleem op te lossen.

O, kom op. Kun je armoede ooit ‘oplossen’? Kun je misdaad ooit ‘oplossen’? Kun je ziekte, werkloosheid, oorlog of welke andere maatschappelijke aandoening dan ook ooit ‘oplossen’? Echt niet. Het enige waar je op kunt hopen, is dat je het zo beheersbaar maakt dat mensen verder kunnen met hun leven. Dat is niet cynisch, dat is volwassen. Je kunt het niet laten ophouden met regenen. Het enige wat je kunt doen, is een dak maken waarvan je hoopt dat het niet lekt, of dat het in elk geval niet lekt op de mensen die voor je gaan stemmen.

Wat betekent dat?

Kom op…

Ik meen het. Wat betekent dat?

Goed joh, jij je zin, Mister Smith goes to Washington, het betekent dat je je in de politiek focust op de behoeften van je machtsbasis. Als je die tevreden houdt, houden zij je in het Witte Huis.

Is dat de reden waarom sommige uitbraken zijn genegeerd?

Jezus, je doet net of we ze gewoon hebben laten stikken.

Heeft de politie om extra steun van de federale overheid gevraagd?

Wanneer heeft de politie níét om meer mankracht gevraagd, betere toerusting, meer opleidingsuren, meer geld? Die watjes zijn bijna net zo erg als soldaten, ze lopen altijd te zeiken dat ze nooit krijgen wat ze nodig hebben, maar moeten zíj hun baan op de tocht zetten door de belastingen te verhogen? Moeten zij aan de gewone, werkende burger uitleggen waarom ze hem het vel over de oren halen voor de criminelen uit de achterbuurten?

Was u niet bang dat het in de publiciteit zou worden gebracht?

En wie had dat dan moeten doen?

De pers, de media.

De media? Bedoel je die netwerken die het eigendom zijn van enkele van de grootste corporaties ter wereld, corporaties waarvan de aandelen zouden zijn gekelderd als er opnieuw paniek uitbrak op de aandelenmarkt? Die media?

Dus jullie hebben nooit geprobeerd de zaak in de doofpot te stoppen?

Dat was niet nodig, dat hebben ze zelf gedaan. Ze hadden net zoveel te verliezen als wij, misschien wel meer. En trouwens, ze hadden hun verhalen al een jaar eerder, toen de eerste gevallen in Amerika werden gemeld. Toen werd het winter, Phalanx kwam beschikbaar en ze negeerden het weer. Misschien moesten er een paar jonge honden worden ‘ingetoomd’, maar de realiteit was dat het na een paar maanden al behoorlijk oud nieuws was. Het was ‘beheersbaar’ geworden. Mensen leerden ermee leven en ze verlangden alweer naar iets anders. Groot nieuws is big business, en als je succes wilt hebben, moet je actueel blijven.

Maar er waren alternatieve mediabronnen.

O, tuurlijk, en weet je wie daarnaar luistert? Verwijfde betweters die hun hele leven hebben gestudeerd, en weet je wie er naar hún luistert? Niemand! Wie ligt er nou wakker van een paar kleine, alternatieve omroepen die het contact met de mainstream helemaal kwijt zijn? Hoe meer die elitaire intellectuelen riepen dat de doden wandelden, hoe meer de meeste echte Amerikanen wegzapten.

Laat ik proberen uw standpunt samen te vatten om te zien of ik u goed begrijp.

Het standpunt van de regering.

Het standpunt van de regering, dat luidt dat jullie dit probleem de aandacht hebben gegeven die het volgens jullie verdiende.

Correct.

Aangezien een regering altijd heel veel op haar bordje heeft, en al helemaal in deze tijd omdat nieuwe wijdverbreide angst wel het laatste was waar het Amerikaanse volk op zat te wachten.

Yep.

Dus jullie dachten dat de dreiging gering genoeg was om die beheersbaar te kunnen houden met de Alpha-teams in het buitenland en wat extra politietraining in Amerika zelf.

Jij snapt het.

Ondanks het feit dat jullie waarschuwingen hadden gekregen die wezen op het tegendeel, namelijk dat het nooit een beheersbare plek in het openbare leven kon krijgen en dat het mogelijk om een wereldwijde ramp ging.

[Grover Carlson zwijgt even, werpt me een boze blik toe en schept vervolgens een smak ‘brandstof’ in zijn kruiwagen.]

Alsjeblieft zeg.

Troy, Montana, Verenigde Staten

[Volgens de brochure biedt deze buurt het ‘nieuwe wonen’ in het ‘nieuwe Amerika’. De buurt is gebaseerd op het Israëlische ‘Masada’-model en het is onmiddellijk duidelijk dat hij met slechts één doel gebouwd is. De huizen staan allemaal op palen, zo hoog dat je vanuit elk huis een schitterend uitzicht hebt over de zeven meter hoge muur van versterkt beton. Elk huis is alleen toegankelijk via een intrekbare trap en kan door middel van een eveneens intrekbare loopbrug worden verbonden met het buurhuis. De daken met zonnepanelen, de afgeschermde putten, de tuinen, de uitkijktorens en de met dik staal versterkte schuifpoort hebben er allemaal toe bijgedragen dat Troy meteen een groot succes was bij de bewoners, zozeer zelfs dat de ontwikkelaar al zeven andere aanvragen op zak heeft, uit alle delen van de Verenigde Staten. Troys ontwerper, hoofdarchitect en eerste burgemeester is Mary Jo Miller.]

O, ik maakte me zéker zorgen, over de afbetaling van mijn auto en over Tims zakelijke lening. Over de scheur in het zwembad die steeds groter werd, en dat we ondanks het nieuwe filter nog steeds last hadden van een laag algen. Ik maakte me zorgen over onze aandelenportefeuille, ook al verzekerde mijn e-broker me dat ik alleen maar in de rats zat omdat ik een nieuwe investeerder was en dat de portfolio veel meer winst opleverde dan een gemiddelde pensioenspaarregeling. Voor Aiden moest ik iemand vinden die hem bijles wiskunde kon geven en Jenna wilde precies de goede Jamie Lynn Spears-kicksen voor het voetbalkamp. Tims ouders overwogen de kerstdagen bij ons door te brengen. Mijn broer zat weer in een afkickcentrum. Finley had wormen en een van de vissen had een schimmelziekte in zijn linkeroog. Dat waren nog maar een paar dingen waar ik me zorgen over maakte. Ik had meer dan genoeg omhanden.

Keek u naar het nieuws?

Ja, een minuut of vijf per dag, het lokale nieuws, sport, roddels over beroemdheden. Waarom zou ik mezelf deprimeren door tv te kijken? Dat kon ik ook doen door elke ochtend op de weegschaal te gaan staan.

En andere nieuwsbronnen? Radio bijvoorbeeld?

’s Morgens in de auto? Dat was mijn zen-tijd. Als ik de kinderen had weggebracht, luisterde ik naar [de naam kan om juridische redenen niet worden genoemd]. Zijn grappen hielden me op de been.

En internet?

Internet? Voor mij was dat shoppen, voor Jenna huiswerk, voor Tim… dingen waarvan hij altijd zwoer dat hij er nooit meer naar zou kijken. Het enige nieuws dat ik ooit zag, was wat er op mijn homepage van aol verscheen.

Op het werk zal er toch wel eens over gepraat zijn…

O ja, eerst wel. Het was een beetje eng, een beetje maf, ‘ik heb gehoord dat het helemaal geen hondsdolheid is’, dat soort dingen. Maar die winter hoorde je er niks meer over, weet u nog, en hoe dan ook, het was veel leuker om de laatste aflevering van Celebrity Fat Camp te ontleden of om iemand die er toevallig niet bij was in de kantine helemaal af te zeiken.

Toen ik een keer op het werk kwam, ergens in maart of april, was mevrouw Ruiz haar bureau aan het leegruimen. Ik dacht dat ze ontslagen was of misschien werd overgeplaatst, iets wat ik echt als een dreiging zag. Ze legde uit dat het om ‘hun’ ging, zo noemde ze het altijd, ‘hun’ of ‘wat er allemaal gebeurt’. Ze zei dat haar man en zij hun huis al hadden verkocht en dat ze bezig waren om een huisje te kopen in de buurt van Fort Yukon in Alaska. Ik had nog nooit zoiets stoms gehoord, vooral niet van iemand als Inez. Ze was niet dom, ze was een ‘zuivere’ Mexicaanse. Sorry dat ik het zo zeg, maar toen dacht ik zo, zo was ik.

Kon u aan uw man merken dat hij zich zorgen maakte?

Nee, wel aan mijn kinderen, maar niet door wat ze zeiden, en ook niet bewust, denk ik. Jenna kreeg regelmatig ruzie. Aiden ging pas slapen als we het licht aan lieten. Dat soort kleine dingetjes. Ik geloof niet dat ze meer hoorden dan Tim of ik, maar misschien hadden ze niet de afleiding die de volwassenen wel hadden om zich ervoor af te sluiten.

Hoe reageerden uw man en u?

Zoloft en Ritalin sr voor Aiden en Adderall xr voor Jenna. Een tijdje werkte dat. Het enige wat me pissig maakte, was dat het niet gedekt werd door onze verzekeringsmaatschappij omdat de kinderen al Phalanx gebruikten.

Hoe lang al?

Sinds het op de markt kwam. We zaten allemaal aan de Phalanx. Dat was goed voor onze gemoedsrust. Dat was onze manier om voorbereid te zijn… en Tim kocht een pistool. Hij bleef maar beloven dat hij me een keer mee zou nemen naar de schietbaan om me te leren schieten. ‘Zondag,’ zei hij steeds, ‘zondag gaan we.’ Ik wist dat hij uit zijn nek lulde. De zondagen waren gereserveerd voor zijn vriendinnetje, die tweemotorige bitch van zes meter waar hij al zijn ziel en zaligheid in leek te stoppen. Maar het kon me niet zoveel schelen. We hadden onze pillen, en hij wist tenminste hoe je de Glock moest gebruiken. Het hoorde bij het leven, net als het rookalarm en airbags. Misschien denk je er zo nu en dan even aan, het was altijd alleen maar… ‘voor het geval dat’. En trouwens, er waren al genoeg dingen om je zorgen over te maken, het leek wel of er elke maand weer iets nieuws bij kwam om je over op te vreten. Hoe moet je dat allemaal bijhouden? Hoe weet je wat écht echt is?

Hoe wist u dat dan?

Het was net donker. Tim zat met een Corona in de televisiestoel naar een wedstrijd te kijken. Aiden speelde op de grond met zijn Ultimate Soldiers. Jenna zat in haar kamer huiswerk te maken. Ik laadde de Maytag uit, en daardoor hoorde ik Finley niet blaffen. Of nou ja, misschien hoorde ik het wel, maar ik schonk er geen aandacht aan. Ons huis stond in de laatste rij van het dorp, aan de voet van de heuvels. We woonden in een rustig, pas gebouwd deel van North County, in de omgeving van San Diego. Er liepen altijd konijnen over het gazon, of soms een hert, dus Finley ging om de haverklap uit zijn dak. Ik denk dat ik even naar de Post-it keek waarop stond dat ik zo’n citronellahalsband voor hem moest kopen. Ik weet niet meer wanneer de andere honden begonnen te blaffen, of wanneer ik het autoalarm verderop in de straat hoorde loeien. Toen ik iets hoorde wat op een schot leek, ging ik naar binnen. Tim had niets gehoord. Hij had het geluid te hard aan staan. Ik had al zo vaak tegen hem gezegd dat hij zijn gehoor moest laten checken, je kunt niet straffeloos tussen je twintigste en je dertigste in een speedmetalband spelen zonder… [zucht]. Aiden had wél iets gehoord. Hij vroeg aan me wat het was. Ik wilde net zeggen dat ik het niet wist toen ik zag dat hij zijn ogen opensperde. Hij keek langs me heen, door de glazen schuifdeur naar de achtertuin. Ik draaide me net op tijd om om te zien dat het glas verbrijzeld werd.

Het was iets van 1 meter 75 lang en had ingezakte, gedrongen schouders en een opgeblazen hangbuik. Het droeg geen bovenkleding en het grijze vlees was helemaal verscheurd en zat onder de vlekken. Het rook naar het strand, naar rottend zeewier en zout water. Aiden sprong op, rende naar me toe en kwam achter me staan. Tim was opgestaan uit zijn stoel en stond tussen ons en dat ding in. Het was net of in een fractie van een seconde alle leugens verdwenen. Tim keek als een bezetene om zich heen, op zoek naar een wapen, toen het hem bij zijn overhemd greep. Ze vielen worstelend op de grond. Hij schreeuwde dat we naar de slaapkamer moesten gaan, dat ik het pistool moest halen. We waren in de gang toen ik Jenna hoorde gillen. Ik rende naar haar kamer en gooide de deur open. Daar was er nog een, een grote, ik denk wel bijna twee meter, met enorme schouders en zwaaiende armen. Het raam was gebroken en dat ding hield Jenna vast bij haar haar. Ze gilde: ‘Mammaaaaa!’

Wat deed u?

Ik… ik weet het niet meer precies. Als ik het me probeer te herinneren, gaat alles te snel. Ik pakte het bij zijn nek. Het trok Jenna naar zijn opengesperde mond. Ik kneep zo hard als ik kon… ik trok… De kinderen zeggen dat ik de kop van dat ding eraf trok, dat ik hem er gewoon af rukte met al het vlees en alle spieren en wat er verder ook in rafels bij hing. Volgens mij kan dat helemaal niet. Misschien met alle adrenaline die door je aderen giert… Ik denk dat de kinderen het door de jaren heen gewoon steeds meer hebben opgeblazen, dat ze een soort vrouwelijke Hulk van me hebben gemaakt. Ik weet nog dat ik Jenna bevrijdde. Dat weet ik nog, en een seconde later kwam Tim de kamer binnen, en zijn hele overhemd zat onder een dikke, zwarte vloeistof. Hij had het pistool in de ene hand en Finleys riem in de andere. Hij gooide de autosleutels naar me toe en zei dat ik de kinderen naar de Suburban moest brengen. Terwijl wij naar de achtertuin renden, rende hij de achtertuin in. Ik hoorde zijn pistool afgaan op het moment dat ik de motor startte.

16 De cia, aanvankelijk oss geheten, werd pas opgericht in juni 1942, een half jaar na de Japanse aanval op Pearl Harbor.

17 Voor de oorlog werd het ‘schietspel’ ‘America’s Army’ door de Amerikaanse regering gratis op internet beschikbaar gesteld voor het grote publiek. Er is wel beweerd dat dit werd gedaan om nieuwe rekruten te werven.

18 Dit is een mythe. Rode m&m’s werden tussen 1976 en 1985 inderdaad uit de verkoop genomen, maar ze bevatten niet de kleurstof amarant.

DE GROTE PANIEK

Parnell Air National Guard Base: Memphis, Tennessee, Verenigde Staten

[Gavin Blaire is piloot van een van de D-17 gevechtszeppelins die de kern van de Amerikaanse Civil Air Patrol vormen. Hij is geknipt voor die functie, want als burger vloog hij een reclamezeppelin van Fujifilm.]

De rij strekte zich uit tot aan de horizon: personenauto’s, vrachtwagens, bussen, campers, alles wat maar kon rijden. Ik zag tractors, een betonwagen. Serieus, ik zag zelfs een dieplader met alleen maar een enorm groot bord erop, een billboard waarop reclame werd gemaakt voor een ‘herenclub’. Mensen zaten daar bovenop. Mensen reden overál op mee, op de daken, tussen de imperialen. Het deed me denken aan een oude foto uit India met mensen die als apen aan treinen hangen.

De weg lag bezaaid met allerlei troep: koffers, dozen, zelfs dure meubels. Ik zag een piano, écht waar, die gewoon boven op een vrachtwagen was neergezet. Heel veel auto’s waren achtergelaten. Sommige waren omgeduwd, andere helemaal uit elkaar gehaald, sommige leken uitgebrand. Ik zag een heleboel mensen die te voet waren, ze liepen over de velden of langs de weg. Sommige klopten op autoramen en hielden van alles omhoog. Een paar vrouwen boden zich aan, in ruil voor benzine waarschijnlijk. Het lijkt me sterk dat ze een lift wilden, ze liepen sneller dan de auto’s. Dat zou niet logisch zijn, maar ja… [haalt zijn schouders op].

Een kilometer of vijftig verderop kwam het verkeer iets sneller vooruit. Je zou denken dat de stemming daar rustiger was, maar dat was niet zo. Mensen knipperden met hun lampen, reden tegen de auto’s voor hen aan, stapten uit en begonnen te vechten. Ik zag een paar mensen langs de weg liggen die zich nauwelijks of helemaal niet meer bewogen. Mensen renden langs ze heen, met spullen in hun armen, of kinderen, of ze renden alleen maar, allemaal in dezelfde richting als het verkeer. Een paar kilometer verder zag ik waarom.

Die wezens krioelden tussen de auto’s door. Automobilisten op de buitenbaan probeerden van de weg af te rijden en kwamen vast te zitten in de modder en blokkeerden de binnenbanen. Mensen kregen hun portier niet open. De auto’s stonden veel te dicht op elkaar. Ik zag die dingen hun armen door geopende ramen steken, ze trokken mensen naar buiten of zichzelf naar binnen. Heel veel automobilisten zaten als ratten in de val. Hun deuren waren dicht en op slot, daar ga ik tenminste van uit. Hun ramen zaten dicht, het was veiligheidsglas. De doden konden er niet in, maar de levenden konden er ook niet uit. Ik zag een paar mensen in paniek raken en door hun voorruit schieten. Zo verwoestten ze de enige bescherming die ze hadden. Stom. Ze hadden een paar uur tijd kunnen winnen in hun auto en misschien de kans gekregen om te ontsnappen. Maar misschien was er geen ontsnapping mogelijk, alleen een sneller einde. Ik zag een paardentrailer, achter een pick-up op de middenbaan. Hij schudde heel hard heen en weer. De paarden zaten er nog in.

De meute vrat zich letterlijk een weg tussen de rijen auto’s door, met al die arme drommels die uit alle macht probeerden te ontkomen. Dat achtervolgt me nog het meest, dat ze nergens naar op weg waren. Het was de I-80, het stuk tussen Lincoln en North Platte. Beide steden waren ernstig getroffen, en hetzelfde gold voor de kleinere tussengelegen plaatsjes. Waar dachten ze dat ze mee bezig waren? Wie organiseerde deze uittocht? Wás er überhaupt sprake van enige organisatie? Zagen mensen een rij auto’s en sloten ze daar klakkeloos bij aan? Ik probeerde me voor te stellen hoe het moet zijn geweest, om bumper aan bumper vast te zitten, met huilende kinderen, blaffende honden, terwijl je weet wat er op slechts een kilometer afstand achter je aankomt en hoopt en bidt dat iemand vóór je weet waar hij naartoe gaat.

Heb je wel eens over dat experiment gehoord van die Amerikaanse journalist in Moskou, in 1970? Hij ging voor een of ander gebouw staan waar niets mee aan de hand was, gewoon voor een willekeurige deur. En ja hoor, er kwam iemand achter hem staan, en vervolgens nog een paar anderen, en binnen de kortste keren stond er een rij tot om de hoek. Niemand vroeg waar die rij voor was. Mensen namen gewoon aan dat het de moeite waard was. Ik weet niet of dat verhaal waar is. Misschien is het een broodje aap, of een mythe uit de Koude Oorlog. Wie zal het zeggen?

Alang, India

[Ik sta met Ajay Shah op het strand naar de roestige wrakken van eens zo trotse schepen te kijken. Aangezien de regering niet over de middelen beschikt ze te verwijderen en omdat de tijd en de elementen het staal vrijwel onbruikbaar hebben gemaakt, blijven het stille herinneringen aan het bloedbad dat zich ooit op dit strand heeft voltrokken.]

Ze zeggen dat wat zich hier heeft afgespeeld niet ongebruikelijk was, dat het overal gebeurde waar de zee aan het land grenst: mensen die wanhopig aan boord probeerden te komen van alles wat maar dreef om kans te maken om te overleven op zee.

Ik wist niet wat Alang was, ook al had ik mijn hele leven in het nabijgelegen Bhavnagar gewoond. Ik was officemanager vanaf de dag dat ik van de universiteit kwam, een vlijtig kantoormannetje. De enige keer dat ik ooit met mijn handen had gewerkt, was om op een toetsenbord te tikken, en zelfs dát deed ik nauwelijks omdat we alleen maar werkten met spraakherkenningssoftware. Ik wist dat Alang een scheepswerf was, dat was ook de reden waarom ik had geprobeerd hierheen te komen. Ik had een scheepswerf verwacht vanwaar het ene half afgemaakte schip na het andere ons allemaal in veiligheid zou brengen. Ik had geen idee dat in Alang precies het tegenovergestelde gebeurde: er werden geen schepen gebouwd, er werden schepen áfgebroken. Voor de oorlog was het de grootste sloopwerf ter wereld. Uit alle windstreken brachten Indiase schrootbedrijven hier schepen naartoe. Men liet ze hier op het strand vastlopen, en daar werden ze in stukken gebroken en ontmanteld tot er geen moertje meer overbleef. De tientallen vaartuigen die ik zag, waren geen volgeladen, volledig functionerende schepen, maar kale scheepsrompen die lagen te wachten op de sloop.

Er waren geen droogdokken of scheepshellingen. Alang was niet zozeer een werf, maar eerder een lange zandstrook. De standaardprocedure was om de schepen op het strand te laten lopen, als gestrande walvissen. Ik dacht dat mijn enige hoop de stuk of zes pas gearriveerde boten waren die nog voor de kust voor anker lagen, de schepen die nog bemanningsleden aan boord hadden en hopelijk nog een beetje brandstof in de tanks. Een van die schepen, de Veronique Delmas, probeerde een vastgelopen lotgenoot vlot te trekken. Touwen en kettingen waren lukraak vastgemaakt aan de achtersteven van de Tulip, een containerschip uit Singapore dat al gedeeltelijk was ontmanteld. Ik arriveerde net op het moment dat de motoren van de Delmas werden aangezet. Ik zag het witte water schuimen terwijl het schip de touwen en kettingen straktrok. Ik kon een paar zwakkere touwen horen knappen. Het leken net geweerschoten.

Maar de sterkere kettingen… die hielden het langer vol dan wat er over was van het schip. De Tulip moet ernstig beschadigd zijn geraakt toen ze op het strand liep. Toen de Delmas begon te trekken, hoorde ik het afschuwelijke, krakende gekrijs van metaal. De Tulip brak letterlijk in tweeën, de boeg bleef achter op het strand terwijl het achterschip het water op werd getrokken.

Niemand kon iets doen, want de Delmas was al op topsnelheid en sleepte het achterschip van de Tulip naar diep water, waar het kapseisde en binnen enkele seconden zonk. Er moeten minstens duizend passagiers aan boord zijn geweest, in alle cabines en gangen en overal op het open dek moet het hebben gekrioeld van de mensen. Hun geschreeuw werd gedempt door het bulderende geluid van ontsnappende lucht.

Waarom wachtten de vluchtelingen niet gewoon aan boord van de gestrande schepen? Ze hadden de ladders toch kunnen optrekken zodat er niemand bij ze kon komen?

U praat met rationele wijsheid achteraf. U was er die nacht niet bij. De werf was tot aan het water toe afgeladen vol, één krioelende mensenmassa die werd verlicht door vuur dat landinwaarts woedde. Honderden mensen probeerden de schepen zwemmend te bereiken. Het wemelde in de branding van mensen die het niet hadden gehaald.

Tientallen bootjes voeren heen en weer om mensen van de kust naar de schepen te brengen. ‘Geef me je geld,’ zeiden sommige schippers. ‘Als je alles geeft wat je hebt, neem ik je mee.’

Was geld nog steeds iets waard?

Geld, of voedsel, of wat ze ook maar iets waard leek. Ik zag dat de bemanning van één schip alleen maar vrouwen aan boord wilde, jonge vrouwen. Op een ander schip namen ze alleen maar vluchtelingen met een lichte huid aan boord. Die klootzakken schenen mensen met hun zaklampen in het gezicht om donkere mensen zoals ik eruit te halen. Ik zag zelfs één kapitein die in de bijboot met een pistool stond te zwaaien en schreeuwde: ‘Niemand uit de lagere kasten, geen Onaanraakbaren!’ Onaanraakbaren? Kasten? Zo denkt toch geen hond meer? En het idiote is dat sommige oudere mensen ook echt uit de rij gingen! Dat is toch onvoorstelbaar?

U moet begrijpen dat ik alleen de extreemste voorbeelden noem. Tegenover elke profiteur of weerzinwekkende psychopaat stonden tien goede en fatsoenlijke mensen van wie het karma nog onbezoedeld was. Heel veel vissers en eigenaren van bootjes die makkelijk met hun gezin hadden kunnen ontkomen, kozen ervoor zichzelf in gevaar te brengen door steeds maar weer terug te varen naar de kust. Moet je je voorstellen wat voor risico ze namen: ze konden vermoord worden om hun boot, of achtergelaten worden op het strand, of anders aangevallen worden door een van die vele ghouls in het water…

En dat waren er heel wat. Veel besmette vluchtelingen hadden geprobeerd de schepen zwemmend te bereiken en waren weer tot leven gekomen nadat ze waren verdronken. Het was eb, net diep genoeg om te verdrinken maar wel zo ondiep dat een ghoul kon gaan staan en zijn armen naar je kon uitstrekken. Je zag veel zwemmende mensen opeens onder water verdwijnen, of je zag boten kapseizen waarvan de passagiers onder water werden getrokken. En toch bleven er redders terugkeren naar de kust, en soms sprongen ze zelfs van hun schip om mensen in het water te redden.

Zo werd ik ook gered. Ik was een van degenen die probeerden te zwemmen. De schepen leken veel dichterbij dan ze in werkelijkheid waren. Ik kon goed zwemmen, maar nadat ik helemaal uit Bhavnagar was komen lopen en bijna de hele dag voor mijn leven had moeten vechten, had ik nauwelijks genoeg kracht om op mijn rug te drijven. Tegen de tijd dat ik het schip had bereikt dat ik op het oog had, had ik niet genoeg lucht meer in mijn longen om om hulp te roepen. Er was geen loopplank. De gladde zijkant van het schip torende boven me uit. Ik beukte op het staal en schreeuwde met het laatste beetje adem dat ik in me had naar boven.

Net toen ik onder water begon te zakken, voelde ik een sterke arm die zich om mijn borst klemde. Ik dacht dat ik er geweest was en elk moment de tanden in mijn vlees zou voelen. Maar in plaats van me omlaag te trekken, trok de arm me weer naar boven. Ik belandde aan boord van de Sir Wilfred Grenfell, een voormalig reddingsschip van de Canadese kustwacht. Ik probeerde iets te zeggen, me te verontschuldigen omdat ik geen geld had, ik probeerde uit te leggen dat ik kon werken voor mijn verblijf aan boord, dat ik alles wilde doen wat ze maar wilden. Die man glimlachte alleen maar. ‘Hou je vast,’ zei hij tegen me, ‘we kunnen elk moment vertrekken.’ Ik voelde het dek trillen, en toen voeren we met een ruk weg.

Dat was het ergste, om de andere schepen te zien terwijl we langs ze voeren. Sommige besmette vluchtelingen aan boord waren weer tot leven gekomen. Sommige schepen waren varende slachthuizen, andere lagen voor anker te branden. Mensen sprongen zo in zee. Veel mensen die onder water verdwenen, kwamen nooit meer boven.

Topeka, Kansas, Verenigde Staten

[Naar alle maatstaven gemeten is Sharon beeldschoon, met haar lange rode haar, heldergroene ogen en het lichaam van een danseres of een vooroorlogs supermodel. Ook heeft ze het denkvermogen van een vierjarig kind.

We bevinden ons in het Rothman Revalidatiehuis voor Weeskinderen. Dokter Roberta Kelner, Sharons begeleider, zegt dat ze ‘van geluk mag spreken’. ‘Zij beschikt tenminste nog over taalvaardigheden en is in staat samenhangend te denken,’ legt ze uit. ‘Haar denkvermogen is rudimentair maar functioneert in elk geval volledig.’ Dokter Kelner is graag bereid om met me te praten, maar dat geldt niet voor dokter Sommers, de directrice van het tehuis. Het is altijd al lastig geweest om fondsen te werven voor dit programma, en de huidige regering dreigt het zelfs helemaal op te heffen.

Eerst is Sharon verlegen. Ze geeft me geen hand en maakt nauwelijks oogcontact. Hoewel Sharon gevonden is in de ruïnes van Wichita, is het onmogelijk te achterhalen waar haar verhaal zich oorspronkelijk heeft afgespeeld.]

Mama en ik waren in de kerk. Papa zei dat hij naar ons toe zou komen. Papa moest iets doen. We moesten in de kerk op hem wachten. Iedereen was er. Ze hadden allemaal spullen bij zich. Ze hadden cornflakes, en water, en sap, en slaapzakken en zaklampen en… [ze bootst een geweer na]. Mevrouw Randolph had er een. Dat mocht niet. Ze waren gevaarlijk. Ze zei tegen me dat ze gevaarlijk waren. Zij was de mama van Ashley. Ashley was mijn vriendinnetje. Ik vroeg waar Ashley was. Toen ging ze huilen. Mama zei dat ik niets over Ashley moest vragen en zei tegen mevrouw Randolph dat het haar speet. Mevrouw Randolph was helemaal vies, ze had rode en bruine vlekken op haar jurk. Ze was dik en ze had grote, zachte armen.

Er waren ook andere kinderen, Jill en Abbie, en nog meer kinderen. Mevrouw McGraw paste op ze. Ze hadden krijtjes. Ze waren op de muur aan het tekenen. Mama zei dat ik met ze moest gaan spelen. Ze zei dat het mocht. Ze zei dat het mocht van pastor Dan.

Pastor Dan was er ook, hij wilde dat de mensen naar hem luisterden. ‘Toe, mensen…’ [ze doet een diepe, zware stem na] ‘blijf alsjeblieft rustig, de “toriteiten” komen, blijf gewoon rustig en wacht op de “toriteiten”.’ Niemand luisterde naar hem. Iedereen was aan het praten, niemand ging zitten. Mensen probeerden met hun dingen te bellen [doet of ze een mobieltje vasthoudt], ze waren kwaad op hun dingen, ze gooiden ermee, ze zeiden lelijke woorden. Ik vond het zielig voor pastor Dan. [Ze doet het geluid van een sirene na.] Buiten. [Ze doet het weer, eerst zachtjes, dan harder, dan weer wegstervend. Ze doet dit meerdere keren.]

Mama was aan het praten met mevrouw Cormode en andere mama’s. Ze hadden ruzie. Mama werd echt boos. Mevrouw Cormode zei steeds [met een boze, lijzige stem]: ‘En wat dan nog? Wat kun je anders doen?’ Mama schudde haar hoofd. Mevrouw Cormode praatte met haar handen. Ik vond mevrouw Cormode niet lief. Ze was de vrouw van pastor Dan. Ze speelde de baas en was gemeen.

Iemand schreeuwde: ‘Daar komen ze!’ Mama kwam naar me toe en pakte me op. Ze pakten onze bank en zetten die voor de deur. Ze zetten alle banken voor de deur. ‘Snel!’ ‘Blokkeer de deur!’ [Ze doet verschillende stemmen na.] ‘Ik moet een hamer hebben!’ ‘Spijkers!’ ‘Ze zijn op de parkeerplaats!’ ‘Ze komen hierheen!’ [Ze draait zich naar dokter Kelner toe.] Mag het?

[Dokter Sommers kijkt aarzelend. Dokter Kelner glimlacht en knikt. Later hoor ik dat de kamer om deze reden geluiddicht is gemaakt.]

[Sharon doet het gekreun van een zombie na. Het is zonder twijfel de meest realistische nabootsing die ik ooit heb gehoord. Sommers en Kelner voelen zich ongemakkelijk en denken er duidelijk hetzelfde over als ik.]

Ze kwamen. Ze waren heel groot. [Ze kreunt opnieuw. Dan beukt ze met haar rechtervuist op de tafel.] Ze wilden naar binnen. [Haar slagen zijn krachtig en werktuiglijk.] Mensen gilden. Mama gaf me een dikke knuffel. ‘Er is niks aan de hand.’ [Ze begint zachter te praten en streelt haar haar.] ‘Ik hou ze wel tegen. Stil maar…’

[Nu beukt ze met beide vuisten op de tafel, de slagen worden onregelmatiger, alsof ze meerdere zombies tegelijk wil nabootsen.] ‘Vergrendel de deur!’ ‘Hou vol! Hou vol!’ [Ze bootst het geluid van brekend glas na.] De ramen gingen kapot, de ramen aan de voorkant, naast de deur. Het licht ging uit. Grote mensen werden bang. Ze gilden.

[Ze imiteert de stem van haar moeder weer.] ‘Stil maar, liefje. Ik hou ze wel tegen.’ [Haar handen glijden van haar haren naar haar gezicht en strelen zachtjes haar voorhoofd en wangen. Sharon kijkt Kelner vragend aan. Kelner knikt. Opeens imiteert Sharon het geluid van iets groots dat breekt, een diep, rochelend geluid dat onder uit haar keel komt.] ‘Ze komen naar binnen! Schiet, schiet!’ [Ze bootst het geluid van schoten na.] ‘Ik hou ze wel tegen, ik hou ze wel tegen.’ [Opeens kijkt Sharon weg, over mijn schouder heen naar iets wat er niet is.] ‘De kinderen! Hou ze weg bij de kinderen!’ Dat was mevrouw Cormode. ‘Red de kinderen! Red de kinderen!’ [Sharon bootst meer schoten na. Ze balt haar handen tot twee grote vuisten en slaat daarmee hard tegen de onzichtbare gedaante.] Nu begonnen de kinderen te huilen. [Ze doet of ze steekt en slaat.] Abbie huilde heel hard. Mevrouw Cormode tilde haar op. [Ze doet of ze iets, of iemand, optilt en tegen de muur gooit.] En toen hield Abbie op. [Ze begint haar eigen gezicht weer te strelen, de stem van haar moeder is luider geworden.] ‘Stil maar… alles is goed, liefje, alles is goed…’ [Haar handen glijden vanaf haar gezicht omlaag en klemmen zich strak om haar keel.] ‘Ik hou ze wel tegen. ik hou ze wel tegen!’

[Sharon begint naar adem te happen.]

[Dokter Sommers wil haar tegenhouden, maar dokter Kelner steekt een hand op. Opeens houdt Sharon op. Ze gooit haar armen in de lucht terwijl ze het geluid van een schot nabootst.]

Warm en nat, zout in mijn mond, het prikt in mijn ogen. Armen tilden me op en droegen me weg. [Ze staat op van tafel en doet of ze iets tegen haar borst klemt.] Droegen me naar de parkeerplaats. ‘Rennen, Sharon, niet stil blijven staan!’ [Dit is een andere stem, niet die van haar moeder.] ‘Alleen maar rennen, rennen, rennen!’ Ze trokken haar bij me weg. Haar armen lieten me los. Het waren grote, zachte armen.

Choezjir, het eiland Olchon, Baikalmeer, het Heilige Russische Rijk

[De kamer is leeg, op een tafel, twee stoelen en een grote witte muurspiegel na, waarvan wel vaststaat dat het een doorkijkspiegel is. Ik zit tegenover de persoon die ik ondervraag en schrijf in het schrijfblok dat ik heb gekregen (het is me om ‘veiligheidsredenen’ niet toegestaan mijn bandrecordertje te gebruiken). Het gezicht van Maria Zjoeganova is afgemat, haar haar wordt grijs en het versleten uniform dat ze tijdens dit vraaggesprek per se wil dragen, bolt op bij de naden. Officieel zijn we alleen, maar ik voel priemende ogen achter het glas van de spiegel.]

We wisten niet dat er een Grote Paniek was. We waren volkomen geïsoleerd. Een maand of negen voordat het begon, ongeveer op hetzelfde moment dat die Amerikaanse journaliste het nieuws wereldkundig maakte, werd alle communicatie met ons kamp volledig verbroken. Alle televisies werden weggehaald uit de barakken, net als alle radio’s en telefoons die privébezit waren. Ik had zo’n goedkoop prepaidgeval met vijf minuten beltegoed. Meer konden mijn ouders zich niet veroorloven. Ik moest ze bellen op mijn verjaardag, mijn eerste verjaardag die ik niet thuis vierde.

We waren gelegerd in Noord-Ossetië-Alanië, een van onze primitieve zuidelijke republieken. Officieel moesten we ‘de vrede handhaven’ en etnische conflicten tussen de Osseten en de Ingoesjen-minderheid voorkomen. Onze aflossing stond ongeveer gelijktijdig gepland met het moment waarop ze ons afsloten van de buitenwereld. Een kwestie van ‘staatsveiligheid’ noemden ze het.

Wie zijn ‘ze’?

Iedereen: onze officieren, de militaire politie, zelfs iemand in gewone burgerkleding die op een dag opeens uit het niets leek te zijn opgedoken. Hij was een gemeen klein klootzakje, met een dun rattengezicht. Zo noemden we hem ook: Rattenkop.

Hebt u ooit geprobeerd te achterhalen wie hij was?

Ik persoonlijk? Nooit. En ook niemand anders. O, we mopperden, soldaten mopperen altijd. Maar je had geen tijd voor serieuze klachten. Meteen nadat we waren afgesneden, werden we in de hoogste staat van paraatheid gebracht. Tot dan toe hadden we het makkelijk gehad: gezapig, eentonig – de sleur werd alleen doorbroken als we zo nu en dan een wandeling door de bergen maakten. Nu waren we dagen achter elkaar in die bergen, met volle wapenrusting en zware munitie. We kwamen in alle dorpen en doorzochten elk huis. We ondervroegen iedere dorpeling en voorbijganger en… weet ik veel… iedere geit die we tegenkwamen.

Jullie ondervroegen ze? Waarover?

Dat wist ik niet. ‘Zijn al jullie familieleden er?’ ‘Wordt er iemand vermist?’ ‘Is er wel eens iemand aangevallen door een dier of een mens met hondsdolheid?’ Dat was de vraag waar ik het minst van begreep. Hondsdolheid? Dat van die dieren snapte ik wel, maar mensen? Er werd ook heel veel lichamelijk onderzoek gedaan, waarbij die mensen zich tot op hun onderbroek moesten uitkleden zodat de artsen elke millimeter van hun lichaam konden controleren op… iets… we kregen niet te horen wat.

Het sloeg allemaal nergens op. We vonden een keer een hele kist vol wapens, 74’s, een paar oudere 47’s, een heleboel munitie, waarschijnlijk gekocht van een corrupte opportunist uit ons eigen bataljon. We wisten niet van wie de wapens waren. Drugsrunners of plaatselijke criminelen, misschien zelfs die zogenaamde ‘vergeldingseenheden’ die er überhaupt de reden van waren dat we waren ingezet. En wat deden wij? We lieten alles liggen. Dat burgermannetje, Rattenkop, had een gesprek onder vier ogen met een paar van de dorpsoudsten. Ik weet niet wat ze bespraken, maar ik kan je wel vertellen dat ze er doodsbang uitzagen: ze sloegen kruistekens en baden in stilte.

We begrepen het niet. We waren verward, kwaad. We begrepen absoluut niet wat we daar in die bergen deden. We hadden een oude veteraan in ons peloton, Baburin. Hij had in Afghanistan gevochten en twee keer in Tsjetsjenië. Het gerucht ging dat zijn bmp[19] tijdens die campagne van Jeltsin als eerste de Doema beschoot. We luisterden graag naar zijn verhalen. Hij was altijd goedgeluimd, altijd dronken… wanneer hij dacht dat hij ermee weg kon komen. Na dat incident met die wapens veranderde hij. Hij lachte niet meer en hij vertelde geen verhalen meer. Volgens mij heeft hij sindsdien geen druppel meer aangeraakt, en als hij tegen je praatte, wat zelden gebeurde, dan zei hij altijd alleen maar: ‘Dit is niet goed. Er moet iets gebeuren.’ Wanneer ik hem ernaar probeerde te vragen, haalde hij altijd zijn schouders op en liep hij weg. Sindsdien was de moraal heel laag. Mensen waren gespannen en wantrouwend. Rattenkop was altijd in de buurt, in de schaduw, om te luisteren, te observeren, onze officieren iets in het oor te fluisteren.

Hij was bij ons op de dag dat we een klein naamloos plaatsje schoonveegden, een primitief gehucht dat aan het einde van de wereld leek te liggen. We hadden onze standaardzoektocht en onze standaardverhoren uitgevoerd. We wilden net afronden toen er opeens een kind, een klein meisje, over de enige weg van het dorp kwam aanrennen. Ze huilde en was duidelijk doodsbang. Ze ratelde tegen haar ouders… ik wou dat ik de tijd had kunnen nemen om hun taal te leren… en ze wees naar de overkant van het veld. Een kleine gedaante, ook een meisje, kwam wankelend door de modder naar ons toe lopen. Luitenant Tichonov keek door zijn verrekijker en ik zag dat hij wit wegtrok. Rattenkop kwam naast hem staan, keek even door zijn eigen verrekijker en fluisterde de luitenant toen iets in het oor. Petrenko, de sluipschutter van het peloton, kreeg bevel zijn wapen op het meisje te richten. Dat deed hij. ‘Heb je haar in het vizier?’ ‘Ja.’ ‘Schiet.’ Zo ging het volgens mij ongeveer. Ik herinner me dat het even stil bleef. Petrenko keek op naar de luitenant en vroeg hem het bevel te herhalen. ‘Je hebt me wel gehoord,’ zei die kwaad. Ik stond verder weg dan Petrenko en zelfs ik had hem verstaan. ‘Ik zei dat je het doelwit moet uitschakelen, nú!’ Ik kon het uiteinde van het geweer zien trillen. Petrenko was een mager onderdeurtje, niet de moedigste of de sterkste van allemaal, maar opeens liet hij zijn wapen zakken en hij zei dat hij het niet deed. Gewoon, recht in zijn gezicht. ‘Nee, dat doe ik niet.’ Het was alsof de zon in de lucht bevroor. Niemand wist wat hij moest doen, luitenant Tichonov al helemaal niet. Iedereen keek elkaar aan, toen keken we allemaal naar het veld.

Daar liep Rattenkop, langzaam, nonchalant bijna. Het meisje was nu zo dichtbij dat we haar gezicht konden zien. Haar wijd opengesperde ogen waren strak op Rattenkop gericht. Ze hield haar armen omhoog en ik kon nog net een hoog, rochelend gekreun horen. Halverwege het veld was Rattenkop bij haar. Het was voorbij voordat de meesten van ons beseften wat er gebeurde. In één vloeiende beweging haalde hij een pistool van onder zijn jas tevoorschijn, schoot haar recht tussen haar ogen, draaide zich om en slenterde naar ons terug. Een vrouw, waarschijnlijk de moeder van het meisje, begon onbedaarlijk te huilen. Ze liet zich op haar knieën vallen, spoog naar ons en schold ons uit. Het leek Rattenkop niets te kunnen schelen, of hij merkte het niet eens. Hij fluisterde alleen luitenant Tichonov iets in het oor en stapte toen weer in de tank, alsof hij in Moskou een taxi aanhield.

Die avond, terwijl ik wakker lag in mijn stapelbed, probeerde ik niet te denken aan wat er was gebeurd. Ik probeerde niet te denken aan het feit dat ze Petrenko hadden meegenomen, of aan het feit dat onze wapens waren weggeborgen in het wapenmagazijn. Ik wist dat ik het erg zou moeten vinden voor dat kind, dat ik kwaad zou moeten zijn en zelfs wraakgevoelens zou moeten koesteren jegens Rattenkop, en dat ik me misschien een beetje schuldig zou moeten voelen omdat ik geen vinger had uitgestoken om hem tegen te houden. Ik wist dat dat de emoties waren die ik zou moeten voelen, maar het enige wat ik op dat moment voelde was angst. Ik bleef maar denken aan wat Baboerin had gezegd, dat er iets ergs ging gebeuren. Ik wilde alleen maar naar huis, naar mijn ouders. Wat als er een vreselijke terroristische aanslag had plaatsgevonden? Wat als er oorlog was? Ons gezin woonde in Bikin, op een steenworp afstand van de Chinese grens. Ik moest ze spreken, ik moest zeker weten dat alles goed met ze was. Ik was zo ongerust dat ik moest overgeven, zo erg dat ze me lieten opnemen in het ziekenhuis. Daardoor ging ik die dag niet mee op patrouille, daarom lag ik die dag nog op bed te rusten toen ze de volgende middag terugkwamen.

Ik lag in mijn bed een oud nummer van Semnadstat[20] te lezen toen ik commotie hoorde, de motoren van voertuigen, stemmen. Er had zich op het exercitieterrein al een menigte verzameld. Ik baande me er duwend en trekkend een weg doorheen en zag Arkady in het midden van de groep staan. Arkady was de machinegeweerschutter van mijn eenheid, een boom van een kerel. We waren bevriend omdat hij de andere mannen bij me weghield, als u begrijpt wat ik bedoel. Hij zei dat ik hem aan zijn zus deed denken. [Glimlacht verdrietig.] Ik mocht hem graag.

Er kronkelde iemand bij zijn voeten. Het leek een oude vrouw te zijn, maar er zat een juten zak over haar hoofd en ze had een halsband om haar nek. Haar jurk was gescheurd en de huid van haar benen was er helemaal af geschaafd. Er was geen bloed, alleen die zwarte etter. Arkady was bezig met een luide, boze toespraak. ‘Geen leugens meer! Geen bevelen meer om burgers standrechtelijk te executeren! En daarom heb ik die kleine zjopoliz hier neergelegd…’

Ik keek om me heen of ik luitenant Tichonov zag, maar die was nergens te bekennen. Het leek wel of ik een klomp ijs in mijn maag kreeg.

‘…want ik wilde dat jullie het allemaal zouden zien!’ Arkady gaf een ruk aan de ketting en trok de oude baboesjka aan haar keel omhoog. Hij trok de zak van haar hoofd. Haar gezicht was grijs, net als de rest van haar lichaam, en ze had woeste, uitpuilende ogen. Ze gromde als een wolf en probeerde Arkady te grijpen. Hij sloeg een machtige arm om haar nek en hield haar op afstand.

‘Ik wil dat jullie allemaal zien waarom we hier zijn!’ Hij pakte zijn mes uit zijn riem en stak het diep in het hart van de vrouw. Ik hapte naar adem, dat deden we allemaal. Het zat tot aan het heft in haar lichaam en toch bleef ze kronkelen en grommen. ‘Zien jullie het!’ schreeuwde hij, en hij stak haar nog verscheidene keren. ‘Zien jullie! Dit is wat ze ons niet vertellen! Dit is wat we koste wat kost moeten vinden!’ Mensen begonnen te knikken en er klonk instemmend gebrom. Arkady vervolgde: ‘Wat als deze gevallen overal zitten? Wat als ze thuis zijn, bij onze gezinnen, op dit moment?’ Hij probeerde met zo veel mogelijk mensen oogcontact te maken, en daardoor verloor hij de oude vrouw te veel uit het oog. Zijn greep verslapte, ze rukte zich los en beet hem in zijn hand. Arkady brulde het uit. Keihard sloeg hij met zijn vuist in het gezicht van de oude vrouw. Ze viel kronkelend op zijn voeten en dat zwarte goedje liep uit haar mond. Hij maakte het af met zijn laars. We hoorden allemaal haar schedel kraken.

Het bloed stroomde uit de wond in Arkady’s vuist. Hij stak hem gebald in de lucht en gilde terwijl de aderen in zijn nek begonnen te zwellen. ‘We willen naar huis!’ brulde hij. ‘We willen ons gezin beschermen!’ Anderen in de menigte namen het over. ‘Ja! We willen ons gezin beschermen! Dit is een vrij land! Dit is een democratie! Jullie kunnen ons niet vasthouden in deze gevangenis!’ Ik schreeuwde ook en scandeerde mee met de anderen. Die oude vrouw, dat schepsel dat niet stierf nadat ze een mes in haar hart had gekregen… Wat als ze thuis waren? Wat als ze onze dierbaren bedreigden… mijn ouders? Alle angst, alle twijfel, alle verdrongen, negatieve emoties balden zich samen tot woede. ‘We willen naar huis! We willen naar huis!’ We scandeerden, scandeerden, en toen… Een kogel vloog gierend langs mijn oor en Arkady’s linkeroog implodeerde. Ik kan me niet herinneren dat ik begon te rennen of het traangas inademde. Ik herinner me niet wanneer de Spetsnaz-commando’s arriveerden, maar opeens waren ze overal om ons heen. Ze sloegen ons neer en boeiden ons. Een van hen ging zo hard op mijn borst staan dat ik dacht dat ik ter plekke zou sterven.

Was dat de Decimatie?

Nee, het begin ervan. Wij waren niet het eerste leger dat in opstand kwam. Het was eigenlijk begonnen toen de militaire politie de basis voor het eerst afsloot. Tegen de tijd dat wij onze kleine ‘demonstratie’ hielden, had de regering besloten hoe de orde hersteld zou worden.

[Ze trekt haar uniform recht en komt op adem voordat ze verdergaat.]

‘Decimeren…’ Ik dacht altijd dat dat uitroeien betekende, vreselijke schade toebrengen, vernietigen… in werkelijkheid betekent het: een tiende doden, een op de tien laten sterven… en dat is precies wat ze met ons deden.

De Spetsnaz dreven ons samen op het exercitieterrein, in vol ornaat nog wel. Onze nieuwe bevelvoerend officier hield een toespraak over plicht en verantwoordelijkheid, over de eed die we hadden gezworen om het moederland te beschermen, en dat we die eed hadden gebroken met ons egoïstische verraad en onze lafheid. Zulke woorden had ik nog nooit gehoord. ‘Plicht’? ‘Verantwoordelijkheid’? Rusland, mijn Rusland, was niets meer dan één apolitieke puinhoop. We leefden in chaos en corruptie, we probeerden alleen maar elke dag weer te overleven. Zelfs het leger was geen patriottisch bolwerk; in het leger leerde je handel drijven, in het leger kreeg je eten en een bed, en misschien zelfs wat geld om naar huis te sturen als de regering besloot dat het uitkwam om de soldaten te betalen. ‘Eed om het moederland te beschermen’? Dat waren geen woorden van mijn generatie. Het waren woorden die je hoorde van oude veteranen van de Grote Patriottische Oorlog, van die fragiele, demente ouwe sokken die het Rode Plein belegerden met hun gerafelde Sovjetbanieren en bij wie eindeloze rijen medailles op hun versleten, door de motten aangevreten uniforms zaten gespeld. Plicht aan het moederland was een grap. Maar ik lachte niet. Ik wist dat de executies ophanden waren. De gewapende mannen die ons omsingelden, de mannen in de wachttorens, ik was er klaar voor, elke spier in mijn lichaam spande zich voor het schot. En toen hoorde ik deze woorden…

‘Jullie stelletje verwende kinderen denken dat democratie een door God gegeven recht is. Jullie verwachten het, jullie eisen het! Welnu, nu krijgen jullie de kans om het in praktijk te brengen.’

Dat waren zijn exacte woorden, die voor de rest van mijn leven in mijn geheugen gegrift staan.

Wat bedoelde hij?

Wij zouden degenen zijn die moesten beslissen wie er gestraft zou worden. We werden opgedeeld in groepjes van tien en moesten stemmen wie van ons terechtgesteld zou worden. En vervolgens zouden wij… de soldaten, wij zouden onze vrienden persoonlijk vermoorden. Ze reden met die kleine handkarren langs ons heen. Ik kan de wielen nog horen knarsen. Ze zaten vol stenen, ongeveer zo groot als een hand, scherp en zwaar. Sommigen schreeuwden het uit, smeekten als kleine kinderen of we ze wilden sparen. Anderen knielden eenvoudig neer op hun knieën, zoals Baboerin. Hij staarde me recht aan toen ik de steen in zijn gezicht sloeg.

[Ze zucht zacht en kijkt over haar schouder naar de doorkijkspiegel.]

Briljant. Echt bril-jant. Met conventionele executies was misschien de discipline hersteld, was misschien van bovenaf de orde hersteld, maar door ons allemaal medeplichtig te maken hielden ze ons niet alleen in bedwang met angst, maar ook met schuld. We hadden nee kunnen zeggen, we hadden kunnen weigeren en onszelf laten neerschieten, maar dat deden we niet. We werkten volledig mee. We maakten allemaal een bewuste keuze en omdat er voor die keus zo’n hoge prijs moest worden betaald, geloof ik niet dat iemand er ooit nog een wilde maken. We gaven die dag onze vrijheid op, en we vonden het helemaal niet erg om die te zien verdwijnen. Vanaf dat moment leefden we in ware vrijheid, de vrijheid om naar iemand anders te wijzen en te zeggen: ‘Zij zeiden dat ik het moest doen! Het is hun schuld, niet de mijne.’ De vrijheid om − God sta ons bij − te zeggen: ‘Ik volgde alleen maar bevelen op.’

Bridgetown, Barbados, West-Indische Federatie

[Trevor’s Bar is de belichaming van de ‘Wild West Indies’, of meer specifiek de ‘Speciale Economische Zone’ van elk eiland. Dit is geen plek die de meeste mensen zullen associëren met het regelmatige, bedaarde leven in het naoorlogse Caraïbisch gebied. Dat is ook niet de bedoeling. Afgeschermd van de rest van het eiland voorzien de Speciale Economische Zones in een cultuur van chaotisch geweld en losbandigheid. Ze zijn specifiek ontworpen om ‘niet-eilanders’ geld uit de zak te kloppen. T. Sean Collins lijkt genoegen te scheppen in mijn onbehagen. De Texaan, een boom van een kerel, schuift een glas West-Indische rum naar me toe en zwaait vervolgens zijn grote voeten op tafel, met zijn laarzen nog aan.]

Ze hebben nog geen naam bedacht voor het werk dat ik deed. Geen echte naam in elk geval. ‘Onafhankelijke aannemer’ klinkt alsof ik stapelmuurtjes moest bouwen en gips moest aanbrengen. ‘Particuliere beveiliger’ klinkt als zo’n sukkelige beveiliger van een winkelcentrum. ‘Huurling’ komt denk ik nog het dichtst in de buurt, maar eigenlijk had dat weer niks te maken met wat ik deed. Een huurling klinkt als een of andere gestoorde Vietnamveteraan, met allemaal tatoeages en een hangsnor, die de beest uithangt in een schurkenstaat in de Derde Wereld omdat hij het in de echte wereld niet redt. Dat was bij mij helemaal niet zo. Ja, ik was een veteraan, en ik gebruikte mijn opleiding om er geld mee te verdienen… dat is het grappige met het leger: ze beloven je altijd vaardigheden waar veel vraag naar is, maar ze zeggen er nooit bij dat niets beter verkoopt dan weten hoe je mensen moet doden terwijl je ervoor zorgt dat andere mensen niet gedood worden.

Misschien was ik een huurling, maar dat kon je absoluut niet aan me zien. Ik zag er goed verzorgd uit, ik had een mooie auto en een mooi huis, en zelfs een keer per week een huishoudster. Ik had heel veel vrienden, ik had trouwplannen, en op de golfclub deed ik met mijn handicap bijna niet onder voor de professionals. Het belangrijkste is dat ik voor een bedrijf werkte dat niet verschilde van andere bedrijven van voor de oorlog. Het ging er niet achterbaks aan toe, er waren geen achterkamertjes en enveloppen die je heimelijk werden toegestopt. Ik had vakantiedagen en ziektedagen, een volledige ziektekostenverzekering en een heel goede aanvullende tandartsverzekering. Ik betaalde belasting, veel te veel zelfs, en ik betaalde voor mijn pensioenvoorziening. Ik had in het buitenland kunnen werken, er was vraag genoeg, maar nadat ik had gezien wat mijn maten moesten doormaken tijdens het laatste gewapende conflict, had ik zoiets van bekijk het maar, laat mij maar een of andere dikke ceo of onnozele beroemdheid beveiligen. En dat deed ik dus toen de Paniek uitbrak.

Je vindt het toch niet erg als ik geen namen noem, hè? Sommige van die mensen leven nog, of hun agenten zijn nog actief, en geloof het of niet: ze dreigen nog steeds met aanklachten. Na alles wat er kapot is gegaan! Oké, ik kan geen namen of plaatsen noemen, maar je moet je maar voorstellen dat het een eiland is… een groot eiland… een láng eiland, pal naast Manhattan. Daar kunnen ze me niet voor aanklagen, toch?

Ik weet niet precies wat mijn cliënt deed. Iets met entertainment of effecten of zo, geen idee. Het zou me niets verbazen als hij een van de grootste aandeelhouders van mijn bedrijf was. Hoe het ook zij, hij had geld zat en woonde in een héél aardig optrekje aan het strand.

Onze cliënt ging graag met mensen om die iedereen kende. Zijn plan was om mensen die tijdens en na de oorlog zijn aanzien konden vergroten een veilige omgeving te bieden. Hij speelde Mozes voor iedereen die bang en beroemd was. En zal ik je eens wat vertellen? Ze vielen er ook nog voor. De acteurs, zangers, rappers en profsporters, al die bekende gezichten van talkshows of realityshows, en zelfs die rijke, verwende, verlopen kleine hoer die alleen maar beroemd was omdat ze een rijke, verwende, verlopen kleine hoer was.

Die platenbons met die grote diamanten oorbellen was er ook. Hij had een gepimpte ak-47 met een granaatwerper. Hij had het er de hele tijd over dat dat ding een exacte replica was van dat geweer uit Scarface. Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om tegen hem te zeggen dat señor Montana een 16 A-1 had gebruikt.

En die politieke komiek met zijn eigen programma was er. Hij snoof coke die tussen de tieten van een Thais tienerstrippertje lag en bleef er maar over lullen dat wat er gebeurde niet alleen een strijd was tussen de levenden en de doden, maar dat het ook grote gevolgen zou hebben voor alle facetten van onze samenleving: economisch, sociaal, politiek, zelfs het milieu. Hij zei dat iedereen tijdens de Grote Ontkenning allang onbewust wist wat er aan de hand was en dat dat de reden was waarom iedereen zo door het dolle heen was geraakt toen de waarheid eindelijk openbaar werd. Het klonk allemaal best logisch, tot hij begon te lullen over glucose-fructosestroop en de feminisering van Amerika.

Het is maf, ik weet het, maar op een of andere manier verwáchtte je dat die mensen daar waren, ik wel tenminste. Wat ik níét had verwacht, was dat ze allemaal een heel gevolg zouden meenemen. Wie ze ook waren of wat ze ook deden, ze moesten allemaal zo nodig ik-weet-niet-hoeveel stilisten en publiciteitsagenten en persoonlijke assistenten bij zich hebben. Sommige van die mensen vond ik heel relaxed, zij deden het voor het geld of omdat ze dachten dat ze daar veilig zouden zijn. Gewoon jonge mensen die hogerop wilden komen, niks mis mee. Maar anderen… echte eikels die helemaal high werden van de geur van hun eigen pis. Altijd grof en vrijpostig en ze liepen de hele tijd iedereen te commanderen. Eén gozer is me nog het meest bijgebleven, alleen maar omdat hij een honkbalpet droeg waarop stond: ‘Get It Done!’ Volgens mij was hij de manager van die dikke lul die die talentenjacht had gewonnen. Die gast moet wel veertien mensen om zich heen hebben gehad! Ik weet nog dat het me eerst onmogelijk leek om al die mensen te onderhouden, maar toen ik het huis en het omliggende terrein voor de eerste keer had bekeken, besefte ik dat mijn baas overal voor had gezorgd.

Hij had zijn huis veranderd in een natte droom voor iedereen die wilde overleven. Hij had genoeg gedroogd voedsel om jarenlang een leger te kunnen voeden en beschikte over een oneindige watertoevoer dankzij een ontziltingsinstallatie die rechtstreeks naar zee liep. Hij had windturbines, zonnepanelen en noodgeneratoren met reusachtige brandstoftanks die onder de binnenplaats onder de grond zaten. Hij had genoeg veiligheidsmaatregelen genomen om de levende doden voor eeuwig op afstand te houden: hoge muren, bewegingssensoren en wapens, o, al die wapens. Ja, onze baas had zijn huiswerk heel goed gedaan, maar waar hij het meest trots op was, was dat in elk vertrek apparatuur aanwezig was voor een webcast die wereldwijd zeven dagen per week en vierentwintig uur per dag werd uitgezonden. Dat was de echte reden waarom hij al zijn ‘beste’ en ‘dierbaarste’ vrienden in huis had gehaald. Hij wilde niet alleen in comfort en luxe de storm doorstaan, hij wilde dat iedereen dat wíst. Daar had hij al die beroemdheden voor nodig, dat was zijn manier om ervoor te zorgen dat het grote publiek hem volgde.

Niet alleen was er in bijna elke kamer een webcam, ook alle pers die je normaal gesproken bij een Oscaruitreiking ziet was er. Ik heb echt nooit geweten dat de showbizzindustrie zó groot was. Er moeten tientallen journalisten zijn geweest, van allerlei verschillende bladen en televisieprogramma’s. ‘Hoe voel je je?’ Die vraag hoorde ik heel vaak. ‘Hou je het een beetje vol?’ ‘Wat denk je dat er gaat gebeuren?’ En ik zweer dat ik zelfs een keer iemand heb horen vragen: ‘Wat heb je aan?’

Voor mij deed het meest surrealistische moment zich voor toen ik met een paar personeelsleden en andere lijfwachten in de keuken naar het journaal stond te kijken. Wat denk je dat we zagen? Onszelf! De camera’s hingen letterlijk in de kamer naast ons en waren gericht op enkele ‘sterren’ die op de bank naar een andere nieuwszender zaten te kijken, naar beelden van de Upper East Side in New York. De doden kwamen eraan over Third Avenue en mensen gingen ze met hamers en buizen te lijf. De bedrijfsleider van een sportzaak deelde al zijn honkbalknuppels uit en schreeuwde: ‘Ram ze voor hun kop!’ Er was een grote kerel op rolschaatsen. Hij had een ijshockeystick in zijn handen met aan het uiteinde een joekel van een hakmes. Hij ging minstens vijftig kilometer per uur, en met die snelheid had hij heel wat koppen kunnen afhakken. De camera legde alles vast: de rottende arm die vlak voor hem uit de rioolput schoot, die arme kerel die de lucht in vloog en keihard op zijn gezicht viel en gillend aan zijn paardenstaart het riool in werd getrokken. Op dat moment zwenkte de camera in onze huiskamer weer terug om de reacties van de beroemdheden vast te leggen. Een paar hapten naar adem, sommige oprecht, andere gespeeld. Ik herinner me dat ik minder respect had voor degenen die net deden of ze het heel erg vonden dan voor die kleine verwende hoer die de rolschaatser een ‘sukkel’ noemde. Hé, zij was tenminste eerlijk.

Ik weet nog dat ik naast ene Sergei stond, een boom van een kerel die altijd keek alsof hij doodongelukkig was. Door zijn verhalen over zijn jeugd in Rusland was ik ervan overtuigd dat niet alle schurkenstaten onder de evenaar hoefden te liggen. Op het moment dat de camera de reacties van de jetset registreerde, mompelde hij iets in het Russisch. Het enige dat ik kon verstaan was ‘Romanovs’, en ik wilde net vragen wat hij bedoelde toen we allemaal het alarm hoorden afgaan.

Iets had de druksensoren geactiveerd die we een paar kilometer rondom de muur hadden geplaatst. Ze waren zo gevoelig dat ze één enkele zombie konden waarnemen, maar nu sloegen ze bijna op hol. Over onze zenders krijste iemand: ‘Over, over, de zuidwestelijke hoek… shit, het zijn er honderden!’ Het was een onvoorstelbaar groot huis, ik deed er een paar minuten over om op mijn gevechtspositie te komen. Ik begreep niet waarom de uitkijkpost zo dramatisch deed. Al waren het er een paar honderd, wat dan nog? Ze zouden nooit over die muur komen. Toen hoorde ik hem schreeuwen: ‘Ze rennen! Tering, ze zijn snel!’ Snelle zombies, daar draaide mijn maag van om. Als ze konden rennen, konden ze klimmen, en als ze konden klimmen, konden ze misschien denken, en als ze konden denken… nu was ik bang. Ik herinner me dat de vrienden van onze baas allemaal de wapenkamer begonnen leeg te halen en door elkaar heen renden als figuranten in een actiefilm uit de jaren tachtig tegen de tijd dat ik bij het raam in de logeerkamer op de tweede verdieping was.

Ik haalde de beveiliging van mijn wapen en klapte de kapjes van mijn vizier omhoog. Het was een van de nieuwste snufjes, een combinatie van een nachtkijker en een infraroodkijker. Het tweede deel had ik niet nodig, aangezien G’s geen lichaamswarmte afgeven. Dus toen ik honderden en nog eens honderden felgroene rennende gestalten zag, kneep mijn keel samen. Dit waren geen levende doden.

‘Daar is het!’ hoorde ik ze schreeuwen. ‘Dat is het huis van het nieuws!’ Ze hadden ladders bij zich en allerlei wapens. Sommigen hadden een zware tas op hun rug. Ze hadden het op de hoofdingang gemunt, een poort van dik staal die duizend ghouls moest tegenhouden. Door de explosie vloog de poort los uit zijn scharnieren, die als gigantische ninjasterren door het huis schoten. ‘Schiet!’ gilde de baas in de zender. ‘Maak ze af! Schiet, schiet, schiet!’

De ‘belagers’, een beter woord weet ik niet, stormden op het huis af. De binnenplaats stond vol met auto’s, sportwagens en Hummers, en er stond zelfs een monstertruck van een of andere footballer. Ze veranderden allemaal in gigantische vuurballen, ze werden op hun zijkant gesmeten of gingen gewoon ter plekke in de as, terwijl de dikke, vettige rook van de banden iedereen verblindde en half verstikte. Je hoorde alleen maar schoten, van ons en van hun, en niet alleen van onze beveiligers. Elke celebrity die het niet in zijn broek deed, wilde óf de held uithangen, óf had het gevoel dat hij voor het oog van zijn vrienden zijn reputatie moest hooghouden. Veel beroemdheden eisten dat hun medewerkers ze beschermden. Sommigen deden dat ook, die arme persoonlijke assistenten van amper twintig die hun hele leven nooit een schot hadden gelost. Zij hielden het niet lang vol. Maar je had ook de hulpjes die de kant van de aanvallers kozen. Ik zag dat een kapper, echt zo’n nicht, een actrice met een briefopener in haar gezicht stak, en ik zag hoe meneer ‘Get It Done’, heel ironisch, een granaat uit de handen van een gast uit een talentenjacht probeerde te wringen voordat het ding tussen hen in ontplofte.

Het was een gekkenhuis, precies zoals je zou verwachten dat het einde van de wereld eruitziet. Een deel van het huis stond in brand, overal lag bloed, overal lagen lichamen of stukjes lichaam over al die dure spullen verspreid. Ik liep het hulpje van die hoer tegen het lijf toen we allebei naar de achterdeur renden. Hij keek mij aan, ik keek hem aan. Als het een gesprek was geweest, had het vast ongeveer zo geklonken: ‘En je baas?’ ‘En de jouwe dan?’ ‘Ze kunnen de pleuris krijgen.’ Dat was de houding van heel veel ingehuurde beveiligers, en het was ook de reden waarom ik de hele avond geen schot had gelost. We kregen betaald om rijke mensen tegen zombies te beschermen, niet tegen andere, minder rijke mensen die alleen maar een veilige plek zochten waar ze zich konden schuilhouden. Je kon ze horen schreeuwen toen ze door de voordeur stormden. Ze riepen niet: ‘Pak de drank!’ of ‘Verkracht de wijven!’, maar: ‘Blus het vuur!’ en ‘Breng de vrouwen en kinderen naar boven!’

Op weg naar het strand stapte ik over de politieke komiek heen. Met een oudere vrouw, een getaande blondine van wie ik dacht dat het een politieke tegenstander van hem was, ging hij van bil alsof het de laatste keer was, en hé, misschien was dat voor hen ook wel zo. Ik liep het zand op, vond een surfplank die waarschijnlijk meer waard was dan het huis waarin ik ben grootgebracht, en begon te peddelen naar de lichten aan de horizon. Er lagen die avond een hoop boten in het water, een hoop mensen probeerden weg te komen. Ik hoopte dat iemand me helemaal naar de haven van New York wilde brengen. Hopelijk wist ik iemand zover te krijgen met een paar diamanten oorbellen.

[Hij drinkt zijn glas leeg en gebaart dat hij een nieuw wil.]

Soms vraag ik me af waarom ze niet allemaal hun bek hielden. Niet alleen mijn baas, maar al die parasieten die in de watten werden gelegd. Ze beschikten over de middelen om buiten schot te blijven, dus waarom maakten ze daar dan geen gebruik van? Ze hadden naar de Zuidpool of naar Groenland kunnen gaan, of ze hadden kunnen blijven zitten waar ze zaten, als ze zich maar gedeisd hadden gehouden. Maar ja, misschien konden ze dat wel niet, net als een knopje dat je gewoon niet uit kunt draaien. Misschien waren ze daardoor wel geworden wie ze waren. Maar wat weet ik ervan?

[De kelner komt aanlopen met een nieuw glas rum, en T. Sean stopt hem een zilveren rand toe.]

Wie het breed heeft, laat het breed hangen.

IJsstad, Groenland

[Van buitenaf zie je alleen de kokers: de enorme, vernuftig ontworpen windvangers die zorgen voor een onafgebroken toevoer van verse, zij het koude, lucht naar het driehonderd kilometer lager gelegen gangenstelsel. Slechts enkele van de kwart miljoen oorspronkelijke bewoners van dit architectonische hoogstandje zijn er nog. Sommige zijn gebleven om de kleine maar groeiende toeristenbranche te ondersteunen. Andere werken hier als conciërge en leven van de toelage die deel uitmaakt van het hernieuwde Werelderfgoedprogramma van unesco. Sommige, zoals Ahmed Farahnakian, de vroegere majoor Farahnakian van de luchtmacht van de Iraanse Revolutionaire Garde, kunnen nergens anders heen.]

India en Pakistan. Net als Noord- en Zuid-Korea of de navo en het vroegere Warschaupact. Als twee kemphanen ooit kernwapens tegen elkaar zouden gebruiken, dan waren het ongetwijfeld India en Pakistan. Iedereen wist het, iedereen verwachtte het, en dat is precies de reden waarom het niet gebeurde. Omdat het gevaar zo alomtegenwoordig was, was er door de jaren heen alles aan gedaan om het te voorkomen. Er was een hotline tussen de twee hoofdsteden, ambassadeurs gingen vriendschappelijk met elkaar om, en generaals, politici en iedereen die bij het proces betrokken was, was getraind om ervoor te zorgen dat de dag die door iedereen zo gevreesd werd nooit zou aanbreken. Niemand had zich kunnen voorstellen – ik al helemaal niet – dat het zou lopen zoals het liep.

De besmetting had ons niet zo hard getroffen als andere landen. Ons land was heel bergachtig. Vervoer was lastig. We hadden een relatief kleine bevolking; gezien de omvang van ons land en als je bedenkt dat veel van onze steden gemakkelijk geïsoleerd konden worden gehouden door een verhoudingsgewijs groot leger, is het wel te begrijpen waarom onze leiders zo optimistisch waren.

Het probleem waren de vluchtelingen, miljoenen vluchtelingen uit het oosten, miljóénen! Ze stroomden door Baluchistan en lieten onze plannen helemaal in het honderd lopen. Er waren al heel veel gebieden besmet en er waggelden enorme hordes naar onze steden. Onze grenswachten werden onder de voet gelopen, hele buitenposten werden bedolven onder een stroom van ghouls. Het was uitgesloten dat we de grens konden sluiten en tegelijkertijd onze eigen uitbraken het hoofd konden bieden.

We eisten dat de Pakistani hun volk in bedwang hielden. Ze verzekerden ons dat ze deden wat ze konden. Wij wisten dat ze logen.

De meeste vluchtelingen kwamen uit India en reisden alleen door Pakistan in een poging een veiliger heenkomen te vinden. De leiders in Islamabad lieten ze maar al te graag vertrekken. Het was beter het probleem naar een ander land door te schuiven dan om het zelf te moeten oplossen. Misschien hadden we iets kunnen bereiken als we onze krachten hadden gebundeld, als we gezamenlijk actie hadden ondernomen op een plek die fatsoenlijk verdedigd kon worden. Ik weet dat de plannen op tafel lagen. De bergen in het zuiden van Pakistan: de Pab, het Kirthargebergte, de Brahui. Daar hadden we net zo veel vluchtelingen, of levende doden, kunnen tegenhouden als we maar hadden gewild. Ons plan werd afgewezen. Een of andere paranoïde militair attaché van hun ambassade zei plompverloren dat de aanwezigheid van buitenlandse troepen op hun grondgebied als een oorlogsverklaring zou worden beschouwd. Ik weet niet of hun president ons voorstel ooit onder ogen heeft gekregen; onze leiders hadden nooit direct contact met hem. U snapt wat ik bedoel over India en Pakistan. Wij hadden niet dezelfde betrekkingen als zij. Hun diplomatieke apparaat functioneerde niet. Voor hetzelfde geld maakte dat kutkolonelletje zijn regering wijs dat we probeerden hun westelijke provincies in te lijven!

Maar wat moesten we? Elke dag staken honderdduizenden mensen onze grens over, en van die mensen waren er misschien wel tienduizenden besmet! We moesten in actie komen. We moesten onszelf beschermen!

Er loopt een weg tussen onze twee landen. Naar jullie maatstaven is het een kleine weg, en op de meeste plaatsen is hij niet eens geasfalteerd, maar het was de verkeersslagader van Zuid-Beluchistan. Als we die weg op maar één plek afsneden, namelijk bij de brug over de Kech, dan konden we zestig procent van al het vluchtelingenverkeer tegenhouden. Ik leidde de missie zelf, in het holst van de nacht en onder zwaarbewapende begeleiding. Nachtkijkers waren niet nodig. Je kon het licht van de koplampen van kilometers afstand zien, een langgerekt, wit lint in het donker. Ik kon zelfs de flitsen van kleine vuurwapens zien. Het gebied was zwaar besmet. Ik nam de middelste fundering van de brug op de korrel, omdat die het moeilijkst te herstellen zou zijn. De bommen kwamen netjes los. Het waren uiterst explosieve, conventionele bommen, precies genoeg om de klus te klaren. Met Amerikaanse vliegtuigen, uit de tijd dat we nog bondgenoten waren omdat jullie dat goed uitkwam, werd een brug verwoest die met Amerikaanse ontwikkelingshulp was gebouwd. De ironie ontging het opperbevel niet. Mij liet het koud. Zodra ik voelde dat mijn Phantom zijn lading kwijt was, schakelde ik mijn naverbranders in, wachtte op de rapportage van mijn observatietoestel en bad vurig dat de Pakistani geen wraak zouden nemen.

Natuurlijk werden mijn gebeden niet verhoord. Drie uur later werd onze grenspost beschoten door hun garnizoen bij Qila Safed. Nu weet ik dat onze president en ayatollah bereid waren om af te treden. Wij hadden bereikt wat we wilden, zij hadden hun wraak gekregen. Oog om oog, zand erover. Maar wie moest dat duidelijk maken aan de vijand? Hun ambassade in Teheran had zijn codes en zenders vernietigd. Die klootzak van een kolonel had zich liever een kogel door zijn kop geschoten dan ‘staatsgeheimen’ te verraden. We hadden geen hotline, geen diplomatieke kanalen. We wisten niet hoe we in contact moesten komen met de Pakistaanse regering. We wisten niet eens of er nog wel een regering wás. Het was één grote puinhoop, verwarring sloeg om in boosheid, de boosheid werd afgekoeld op onze buurlanden. Met het uur escaleerde het conflict verder. Grensconflicten, luchtaanvallen. Het ging ontzettend snel, slechts drie dagen conventionele oorlogsvoering, terwijl geen van beide kanten een duidelijk doel voor ogen had, er was alleen maar paniek en woede.

[Hij haalt zijn schouders op.]

We hadden een monster tot leven gewekt, een nucleair monster dat we geen van beiden konden temmen. Teheran, Islamabad, Qom, Lahore, Bandar Abbas, Ormara, Emam Khomeini, Faisalabad. Niemand weet hoeveel mensen bij de aanvallen zijn omgekomen of hoeveel er nog zouden omkomen wanneer de radioactieve wolken zich over onze landen gingen verspreiden, over India, over Zuidoost-Azië, over de Stille Oceaan, over Amerika.

Niemand dacht dat het kon gebeuren, niet tussen ons. Godsamme, ze hadden ons geholpen om ons kernprogramma vanaf de grond op te bouwen! Zij voorzagen ons van de materialen, de technologie, zij onderhandelden voor ons met Noord-Korea en afvallige Russische gebieden… zonder onze moslimbroeders waren we nooit een kernmacht geworden. Niemand had het verwacht, maar ja, er had ook niemand verwacht dat de doden zouden opstaan, of wel soms? Er is maar één persoon die dit allemaal had kunnen voorzien, en in hem geloof ik niet meer.

Denver, Colorado, Verenigde Staten

[Mijn trein heeft vertraging. De westelijke dambrug wordt getest. Todd Wainio lijkt het niet erg te vinden dat hij op het perron op me moet wachten. We schudden elkaar de hand onder de muurschildering Victory, verreweg het beroemdste kunstwerk dat verbeeldt hoe de Amerikanen Wereldoorlog Z ervaren hebben. Victory is gemaakt op basis van een foto en toont een groep soldaten die in New Jersey aan de oever van de Hudson staan, met hun rug naar ons toe, terwijl ze boven Manhattan de zon zien opkomen. Mijn gastheer lijkt heel klein naast deze hoog oprijzende, tweedimensionale iconen. Zoals de meesten mannen van zijn generatie ziet Todd Wainio er oud uit voor zijn leeftijd. Met zijn dikke buik, het grijzende haar op zijn kalende schedel en de drie diepe littekens die evenwijdig over zijn wang lopen, zou je niet zeggen dat deze voormalige infanterist van het Amerikaanse leger nog maar aan het begin van zijn leven staat, qua leeftijd tenminste.]

De lucht was rood die dag. Alle rook, de troep waarmee de lucht de hele zomer was vervuild. Alles werd erdoor beschenen met een amberkleurig licht, alsof je de wereld door een gekleurde bril zag. Dat is hoe ik Yonkers voor het eerst zag, die kleine, deprimerende, roestkleurige voorstad ten noorden van New York. Ik denk niet dat iemand er ooit eerder van gehoord had. Ik niet in elk geval, en nu wordt het in één adem genoemd met, ik noem maar wat, Pearl Harbor… nee, Pearl niet, dat was een verrassingsaanval. Dit leek meer op Little Bighorn, waar we… nou ja… waar in elk geval de mensen die tóén de leiding hadden wisten wat hun te wachten stond, of dat in elk geval hadden moeten weten. Het punt is: dit was geen verrassing, de oorlog… of de noodtoestand, of hoe je het ook wil noemen… was al bezig. Iedereen was al, hoe lang zal het zijn, drie maanden helemaal in paniek.

Je weet nog wel hoe het was, mensen die helemaal gek werden… ze barricadeerden hun huis, jatten eten en wapens, schoten op alles wat maar bewoog. Zij doodden waarschijnlijk meer mensen, die Rambo’s en de uitslaande branden, en de verkeersongelukken en gewoon de… die hele achterlijke gekte die we nu de ‘Grote Paniek’ noemen, volgens mij zijn daar in eerste instantie meer mensen door omgekomen dan door Zack. Ik snap denk ik wel waarom de legerleiding één grote veldslag zo’n goed idee vond. Ze wilden de mensen laten zien dat ze nog steeds de baas waren, ze wilden iedereen als de sodemieter kalmeren zodat ze het echte probleem konden aanpakken. Ik snap het, en omdat zij een propagandaslag wilden slaan, belandde ik in Yonkers.

Het was niet eens de slechtste plek om stand te houden. Een deel van Yonkers lag midden in een dal, en vlak achter de heuvels aan de westkant lag de Hudson. De Saw Mill River Parkway liep midden door onze verdedigingslinie en de vluchtelingen die over deze weg stroomden, brachten de doden zo naar ons toe. Het was een natuurlijke flessenhals, en het was een goed idee… het enige goede idee van die dag.

[Todd pakt een nieuwe Q, de Amerikaanse sigaret die zo heet omdat er maar voor een kwart tabak in zit.]

Waarom zetten ze ons niet op het dak? Ze hadden de beschikking over een winkelcentrum, een paar garages, grote gebouwen met mooie platte daken. Ze hadden een hele compagnie bovenop de a&p kunnen plaatsen. We hadden het dal kunnen overzien én we zouden volkomen veilig zijn geweest voor de aanval. Er stond een flatgebouw, van iets van twintig verdiepingen hoog denk ik, en vanaf elke verdieping had je vrij zicht op de snelweg. Waarom zat er niet achter elk raam een sluipschutter?

Weet je waar ze ons neerzetten? Op de grond, achter zandzakken of in een schuttersputje. We verknoeiden ontzettend veel tijd en bakken energie met het klaarmaken van die uitgebreide gevechtsposities. Goede ‘beschutting en camouflage’, zeiden ze. Beschutting en camouflage? ‘Beschutting’ betekent fysieke bescherming, conventionele bescherming, door handvuurwapens en artillerie of gedropt materieel. Klinkt dat als de vijand waar wij mee te maken kregen? Verzocht Zack op dat moment om luchtsteun en artillerie? En waarom maakten we ons zo allemachtig druk om camouflage terwijl de hele veldslag juist bedoeld was om Zack naar ons toe te laten komen! Niet te gelóven zo achterlijk allemaal!

Ik weet zeker dat degene die de leiding had zo’n fucker uit Fulda was, je weet wel, een van die generaals die de opleiding die ze als groentje hadden gevolgd alleen maar gebruikten om West-Duitsland tegen de communisten te verdedigen. Stijf, bekrompen… en waarschijnlijk pisnijdig omdat ze al die jaren alleen maar op hun reet hadden gezeten. Hij móét een Fulda-fucker zijn geweest, want alles deed denken aan de loopgraven uit de Koude Oorlog. Weet je dat ze zelfs geprobeerd hebben om tankloopgraven te maken? De genie blies ze zo uit de parkeerplaats van de a&p.

Hadden jullie tanks?

Gast, we hadden alles: tanks, Bradleys, Hummers die waren uitgerust met van alles en nog wat, van 13mm machinegeweren tot die nieuwe zware Vasilek-mortieren. Die hadden tenminste nog nut kunnen hebben. We hadden luchtdoelraketten die op de Hummers waren gemonteerd, we hadden een avlb, zo’n gepantserde mobiele bruggenlegger, echt perfect voor die beek van tien centimeter diep die langs de snelweg liep. We hadden een stel van die xm5-radiowagens, helemaal volgepropt met radarapparatuur en stoorzenders… en… o ja, we hadden zelfs een hele rits chemische toiletten bij ons. Waaróm in godsnaam, terwijl er nog gewoon stromend water was en de wc’s in alle gebouwen het deden? Heel veel van die troep hadden we helemaal niet nodig! Al die shit die alleen maar in de weg stond en er mooi uitzag, en volgens mij was het daar ook allemaal voor bedoeld, om het er mooi uit te laten zien.

Voor de pers.

Tering, nou, er moet minstens één verslaggever op elke twee of drie soldaten zijn geweest![21] Te voet en in busjes, en ik weet niet hoeveel nieuwshelikopters er boven onze kop cirkelden… je zouden denken dat het er zo veel waren dat ze er wel een paar konden missen om mensen te gaan redden in Manhattan… ja, volgens mij werd het allemaal voor de pers gedaan, om te pronken met al die dodelijke groene gevaartes… of zandkleurig… sommige waren net terug uit de woestijn en waren zelfs nog niet eens overgeschilderd. Er was zó ontzettend veel voor de show, niet alleen de voertuigen, maar wij ook. Daar stonden we dan, in onze beschermende uitrusting, van die grote, lompe pakken en maskers die ons moesten beschermen tegen ‘radioactieve of biochemische omstandigheden’.

Kan het zijn dat je superieuren dachten dat het virus van de ondoden door de lucht werd verspreid?

Als dat zo is, waarom beschermden ze de pers dan niet? Waarom droegen onze ‘superieuren’ die dingen dan niet, of wie dan ook achter de linies? Zij droegen lekker hun gevechtsuniform terwijl wij liepen te zweten onder lagen rubber, antraciet en een dik, zwaar kogelvrij vest. En welk genie had sowieso bedacht dat we kogelvrije vesten aan moesten? Omdat ze er in de pers van langs hadden gekregen omdat ze er in de vorige oorlog te weinig van hadden gehad? Waarom heb je in godsnaam een helm nodig als je tegen een levend lijk vecht? Zij hadden de helmen nodig, niet wij! En dan had je de Net Rigs… Land Warrior, het infanterie-veld-integratiesysteem – die hele mikmak aan elektronica waarmee we allemaal met elkaar in verbinding stonden en de hoge pieten met ons. Door je oculair kon je kaarten, navigatiegegevens, live satellietbeelden zien. Je kon je exacte positie op een slagveld bepalen, en de positie van je kameraden, van de tegenstander… je kon zelfs door de videocamera op je wapen kijken, of dat van alle anderen, om te zien wat zich aan de andere kant van een heg of om een hoek bevond. Dankzij Land Warrior beschikte elke soldaat over de informatie van een volledige commandopost en kon de commandopost diezelfde soldaten bevelen geven als een enkele eenheid. ‘Netcentrisch’, dat bleef ik maar horen van de officieren voor de camera’s. ‘Netcentrisch’ en ‘hyperoorlog’. Stoere termen, maar je had er geen reet aan als je een schuttersputje probeerde te graven in een dik pak en met een kogelvrij vest aan, plus Land Warrior en standaardgevechtsspullen, en dat allemaal op de heetste dag van een van de heetste zomers ooit gemeten. Ik kan gewoon niet geloven dat ik nog op mijn benen stond toen Zack kwam opdagen.

Eerst kwamen ze druppelsgewijs en wankelden ze in hun eentje of met z’n tweeën tussen de verlaten auto’s door die op de verlaten snelweg waren gestrand. De vluchtelingen waren tenminste nog geëvacueerd. Oké, dat hadden ze óók goed gedaan. Een flessenhals creëren en de burgers weghalen, geweldig hoor. Voor al het overige…

Zack kwam de eerste gevechtszone binnen, de zone die was gecreëerd voor het mlrs-lanceersysteem. Ik hoorde niet dat de raketten gelanceerd werden, het geluid werd gedempt door mijn helm, maar ik zag ze wel op hun doelwit af schieten. Ze kwamen met een boog omlaag terwijl hun hulzen openbraken en al die kleine bommetjes op plastic geleiders zichtbaar werden. Ze waren ongeveer zo groot als een handgranaat, antipersoons met een beperkt pantserdoorborend vermogen. Ze landden tussen de G’s en explodeerden zodra ze de weg of een auto raakten. De benzinetanks ontploften als kleine vulkanen, geisers van vuur en schroot die de ‘stalen regen’ nog verergerden. Ik moet eerlijk zeggen dat het een euforisch moment was, de jongens schreeuwden in hun microfoon, ik ook, toen we de zombies zagen vallen. Ik zou zeggen dat er verspreid over dat stuk snelweg van een kleine kilometer zo’n dertig zombies waren, misschien veertig of vijftig. Ongeveer driekwart daarvan werd door het eerste bombardement uitgeschakeld.

Driekwart maar.

[Todd neemt kwaad een laatste haal van zijn sigaret. Meteen pakt hij een nieuwe.]

Inderdaad, en daarom hadden we ons toen al zorgen moeten maken. Ze werden stuk voor stuk geraakt door ‘stalen regen’; hun ingewanden werden aan flarden gescheurd, hun organen en vlees lagen overal verspreid over de weg, de hele bups viel zo hun lichaam uit terwijl ze naar ons toe kwamen… maar schoten op het hoofd… je probeert de hersenen te vernietigen, niet het lichaam, en zolang hun hersenen nog werken en ze nog enigszins mobiel zijn…. sommige liepen nog, en andere, die te gehavend waren om te kunnen staan, kropen. Ja, we hadden ons zorgen moeten maken, maar daar was geen tijd voor.

Het ging nu niet meer druppelsgewijs, het begon een stroom te worden. Meer G’s, tientallen nu, rijen dik tussen de brandende auto’s. Dat is het rare met Zack… je denkt altijd dat hij er op zijn paasbest uitziet. Zo werden de G’s in de media neergezet, vooral in het begin… G’s in zakenpakken en jurken, een soort dwarsdoorsnede van het alledaagse Amerika, maar dan dood. Zo zagen ze er helemaal niet uit. De meeste besmetten, degene die deel uitmaakten van die eerste golf, waren overleden terwijl ze behandeld werden of thuis in hun eigen bed lagen. De meeste droegen een ziekenhuisoverall of een pyjama of nachtpon. Sommige droegen een joggingpak of ondergoed… of ze waren gewoon naakt, een heleboel waren poedelnaakt. Je kon hun wonden zien, de opgedroogde plekken op hun lichaam, de gutsen waar je zelfs in die verzengende hitte de rillingen van kreeg.

De tweede ‘stalen regen’ had nog niet half zo veel impact als de eerste, doordat er geen benzinetanks meer geraakt konden worden, en nu beschermden de G’s die dichter op elkaar liepen elkaar toevallig tegen mogelijke hoofdwonden. Ik was niet bang, nog niet. Misschien was mijn opwinding even weg, maar ik was er redelijk van overtuigd dat die terug zou komen als Zack binnen het schootsveld kwam.

Ook de Paladins kon ik niet horen, die stonden te ver achter me op de heuvel, maar hun granaten zag en hoorde ik absoluut landen. Het waren standaard he 155-granaten, met een scherflading met daarin een hoogst explosieve kern. Die richtten zelfs nog minder schade aan dan de raketten!

Hoe kwam dat?

Nou, om te beginnen was er geen balloneffect. Wanneer een bom dichtbij explodeert, dan barst de vloeistof letterlijk uit je lichaam, net als bij een ballon. Bij Zack gebeurt dat niet, misschien omdat hij minder lichaamssappen meedraagt dan wij of omdat die vloeistof meer een soort gel is. Ik weet het niet. Maar het deed geen ene reet, en hetzelfde gold voor het nst-effect.

Wat is NST?

Neuro-schokgolftrauma heet het geloof ik. Een ander effect van zware explosieven die dichtbij inslaan. Het trauma is soms zo ernstig dat je organen, je hersens, alles, er gewoon mee kapt, alsof God het licht bij je heeft uitgedaan. Het heeft iets te maken met elektrische impulsen of zo. Ik weet het niet, ik ben geen dokter.

Maar dat gebeurde niet.

Niet één keer! Ik bedoel… begrijp me niet verkeerd… het is niet zo dat Zack ongedeerd tussen het spervuur door dartelde. We zagen lichamen die aan gort werden geschoten, de lucht in werden geschoten, helemaal aan stukken werden gescheurd, we zagen zelfs hele hoofden, levende hoofden waarvan de ogen en de kaken nog bewogen, die als champagnekurken hoog door de lucht schoten… we maaiden ze absoluut neer, maar niet zo veel en niet zo snel als zou moeten!

Er was nu een rivier van zombies, een onafgebroken stroom van lichamen, met die ingezakte schouders, die over hun soortgenoten heen stapten terwijl ze langzaam en gestaag op ons af kwamen, als een golf in slow motion.

Het volgende confrontatiegebied lag in het directe schootsveld van de zware artillerie, de 120mm primaire kanonnen van de tanks en de Bradleys met hun bandgevierde machinegeweren en fott-raketten. De Hummers begonnen ook open te gaan, mortieren en raketten en de Mark-19’s, een soort machinegeweren maar dan met granaten. We hoorden het gierende geluid van de Comanches, voor ons gevoel een decimeter boven ons hoofd, met machinegeweren, Hellfire- en Hydra-raketten.

Het was één grote gehaktmolen, een houtversnipperaar, en het organische stof hing als zaagsel boven de horde.

Niets kan dit overleven, dacht ik, en heel even leek ik gelijk te krijgen… tot de beschietingen ophielden.

Ophielden?

Afzwakten, wegstierven…

[Hij zwijgt even, dan concentreert hij zich weer, met een kwade blik in zijn ogen.]

Niemand had eraan gedacht, níémand! Kom niet bij me aan met gelul over bezuinigingen en bevoorradingsproblemen! Het enige waar godverdomme een tekort aan was, was gezond verstand! Niet één van die viersterreneikels die waren afgestudeerd aan West Point, met medailles tot op hun reet, zei: ‘Hé, we hebben een heleboel chique wapens, maar hebben we ook genoeg munitie om ermee te schieten?’ Niemand dacht erover na hoeveel granaten de artillerie nodig zou hebben voor aanhoudende beschietingen, hoeveel raketten er nodig zouden zijn voor de mlrs, hoeveel granaten… de tanks hadden van die clustergranaten… eigenlijk een soort reusachtig hagelpatroon. Ze vuurden van die kleine wolfraam balletjes… niet perfect, je moest er honderd van die dingen doorheen jagen voor één G, maar hé, gast, het was tenminste íéts! Elke Abrams had er maar drie, dríé! Drie van een totale voorraad van veertig! Voor de rest was het standaard heat of sabot! Weet je wat een Silver Bullet, een ‘pijl’ van verarmd uranium, uitricht bij een groep wandelende lijken? Nada! Weet je hoe het voelt om een tank van wel zestig ton in een horde te zien schieten zonder dat er ook maar een flikker gebeurt? Drie granaten! En de flechettes? Dat is het wapen waar we tegenwoordig steeds zoveel over horen, flechettes, die kleine stalen punten… die elk ander wapen automatisch in een speelgoedpistooltje veranderen. We praten erover alsof het een nieuwe uitvinding is, maar we hadden die dingen in Korea al. We hadden ze voor de Hydra-raketten en de Mark-19’s. Moet je je voorstellen, maar één 19 die driehonderdvijftig schoten per minuut afvuurt met, zeg, honderd[22] flechettes per schot! Misschien had dat het tij niet kunnen keren… maar… godverdomme!

De beschietingen hielden op, Zack bleef komen… en de angst… iedereen voelde hem, je hoorde hem in de bevelen van de commandanten, in de handelingen van de jongens om je heen… Dat stemmetje in je achterhoofd dat maar blijft piepen: ‘O shit, o shit.’

Wij vormden de laatste verdedigingslinie, het nakomertje wat vuurkracht betreft. Wij moesten de sporadische G onderscheppen die met veel geluk door al het zware geweld heen was geglipt. De verwachting was dat misschien een op de drie van ons zijn wapen zou gebruiken en dat een op de tien een zombie zou uitschakelen.

Ze kwamen met duizenden tegelijk, ze stroomden over vangrails, de parallelwegen over, om en door de huizen heen… het waren er ontzettend veel en ze kreunden zo hard dat het geluid dwars door onze helm heen drong.

We zetten onze wapens op scherp, namen ons doelwit op de korrel, kregen bevel om te schieten… Ik had een saw, een licht machinegeweer waarmee je moet schieten met korte, gecontroleerde salvo’s die ongeveer net zo lang duren als dat het duurt om ‘Sterf, klootzak’ te zeggen. Het eerste salvo was niet krachtig genoeg. Ik raakte er een midden in zijn borstkas. Ik zag hem naar achteren tegen het asfalt klappen, en toen stond hij meteen weer op, alsof er niets gebeurd was. Gast… als ze weer overeind komen…

[De sigaret is tot aan zijn vingers opgebrand. Zonder dat hij het doorheeft, laat hij hem vallen en vertrapt hem.]

Ik deed mijn best om beheerst te schieten, en ook om mijn sluitspier in bedwang te houden. ‘Gewoon op het hoofd richten,’ hield ik mezelf steeds voor. ‘Blijf kalm, richt gewoon op het hoofd.’ En al die tijd ratelde mijn saw: ‘Sterf, klootzak!’

We hadden ze kunnen tegenhouden, we hadden ze móéten tegenhouden, één gast met een geweer, meer heb je toch niet nodig? Beroepssoldaten, getrainde scherpschutters… hoe hebben ze erdoorheen kunnen komen? Dat vragen ze zich nog steeds af, de critici en de leunstoelgeneraals die er niet bij waren. Dacht je dat het zo simpel was? Dacht je dat je, nadat je je hele militaire loopbaan bent ‘getraind’ om op de romp te richten, opeens elke keer feilloos op een hoofd kunt schieten? Dacht je dat het met dat kogelvrije vest en die verstikkende helm makkelijk is om te herladen of om een opstopping in je wapen te verhelpen? Dacht je dat als je hebt gezien dat alle wonderen van de moderne oorlogsvoering geen ene reet uitrichten, dat als je al drie maanden Grote Paniek hebt doorstaan en alles wat je als werkelijkheid beschouwde levend verzwolgen hebt zien worden door een vijand die niet eens zou mogen bestaan, dacht je dat je dan kalm blijft en rustig je vinger aan de trekker houdt?

[Hij steekt een priemende wijsvinger naar me uit.]

Nou, dat deden we dus! Het lukte ons nog stééds om ons werk te doen en we lieten Zack voor elke godvergeten millimeter een dure prijs betalen! Misschien als we meer manschappen hadden gehad, meer munitie, misschien als we ons maar op onze taak hadden mogen focussen…

[Zijn vinger krult terug in zijn vuist.]

Land Warrior, dat peperdure, hightech, netcentrische Land Warrior, godverdomme nog aan toe. Het was al erg genoeg om te zien wat zich voor ons bevond, maar op satellietbeelden zagen we ook hoe groot de horde werkelijk was. We zagen er misschien een paar duizend, maar daarachter waren er miljoenen! Vergeet niet dat we het overgrote deel van besmet New York voor onze kiezen kregen! Godsamme, dit was alleen nog maar de kop van een héle lange slang van ondoden die zich helemaal tot aan Times Square uitstrekte! Waarom moesten we dat zien? Ik hoefde dat helemaal niet te weten! Dat zachte stemmetje was helemaal niet zo zacht meer. ‘O shit, o shit!’ En opeens zat het niet meer in mijn hoofd. Het zat in mijn oortje. Elke keer dat een of andere zakkenwasser zijn bek niet kon houden, zorgde Land Warrior ervoor dat iedereen het hoorde. ‘Het zijn er te veel!’ ‘We moeten hier als de sodemieter weg!’ Iemand van een ander peloton, ik weet niet hoe hij heette, begon te gillen: ‘Ik raakte hem in zijn kop en hij ging niet dood! Ze gaan niet dood als je ze in hun kop schiet!’ Ik weet zeker dat hij de hersens gemist had, dat kan gebeuren, een kogel die net de binnenkant van de schedel schampt… misschien zou hij dat gesnapt hebben als hij kalm was gebleven en zijn eigen hersens had gebruikt. Paniek is besmettelijker dan de Z-bacterie, en de wonderen van Land Warrior zorgden ervoor dat die bacterie zich door de lucht verspreidde. ‘Wat?’ ‘Gaan ze niet dood?’ ‘Wie zei dat?’ ‘Had je zijn hoofd geraakt?’ ‘Tering! Ze zijn onaantastbaar!’ Dat hoorde je over het hele net, en iedereen die meeluisterde deed het in zijn broek.

‘Rustig iedereen!’ schreeuwde iemand. ‘Verbreek de linie niet! Blijf van het net!’ Het was de stem van een ouder iemand, dat kon je horen, maar opeens werd hij overstemd door een gil en opeens zag ik, ongetwijfeld net als alle anderen, op mijn oculair bloed dat uit een mond met gebroken tanden spoot. Het beeld was afkomstig van een kerel in de tuin van een huis achter de linie. De eigenaars van dat huis moeten een paar tot leven gekomen gezinsleden hebben achtergelaten toen ze hem smeerden. Misschien was de deur verzwakt door de explosies of zo, want ze stroomden naar buiten en liepen die arme drommel onder de voet. De camera op zijn geweer legde alles vast, precies vanuit de juiste hoek. Het waren er vijf, een man, een vrouw en drie kinderen, en ze drukten hem op zijn rug tegen de grond. De man zat op zijn borst en de kinderen hadden zijn armen vast en ze probeerden hem door zijn pak heen te bijten. De vrouw rukte zijn masker af, je kon de doodsangst in zijn ogen zien. Ik zal nooit de gil vergeten toen ze zijn kin en onderlip afbeet. ‘Ze zijn achter ons!’ schreeuwde iemand. ‘Ze komen uit de huizen! Ze zijn door de linie heen! Ze zitten overal!’ Opeens ging het beeld op zwart, van buitenaf afgesneden, en je hoorde de stem, de oudere stem weer… ‘Blijf van het net!’ beval hij, terwijl hij zijn uiterste best deed om zijn stem in bedwang te houden, en toen werd de verbinding verbroken.

Ik weet zeker dat het langer heeft geduurd dan een paar seconden, dat moest wel, zelfs als ze al een tijdje boven ons hadden gezweefd, maar het leek of meteen nadat de communicatie was verbroken de lucht opeens vergeven was van het gierende geluid van jsf’s[23]. Ik zag ze hun wapentuig niet vrijgeven. Ik zat in mijn schuttersputje het leger en God te vervloeken, en mijn eigen handen omdat die niet dieper hadden gegraven. De grond trilde, de lucht werd donker. Overal was puin, aarde en allerlei brandende dingen vlogen boven mijn hoofd. Ik werd door iets zwaars en zachts tussen mijn schouders geraakt. Ik rolde opzij, het was een hoofd met een romp eraan, helemaal verkoold, de rook kwam er nog vanaf, en het probeerde nog steeds te bijten! Ik trapte het weg en klom uit mijn putje, een paar seconden nadat de laatste jsow[24] viel.

Ik stond te staren naar een zwarte rookwolk op de plek waar de horde was geweest. De snelweg, de huizen, alles werd bedekt door die pikzwarte wolk, waardoor het wel nacht leek. Ik kan me nog vaag herinneren dat er nog meer jongens uit hun putje kwamen, dat de koepels op de tanks en de Bradleys opengingen en dat iedereen alleen maar in het donker staarde. Er hing een stilte die voor mijn gevoel uren duurde.

En toen kwamen ze, ze doken op uit de rook als een echte kindernachtmerrie! Sommige rookten nog na, andere stonden zelfs nog in brand… sommige liepen, sommige kropen, sommige sleepten zich vooruit op hun uiteengereten buik… misschien kon een op de twintig zich nog bewegen, wat betekende dat er… shit… nog een paar duizend over waren. En daarachter kwam het resterende miljoen dat niet eens door onze luchtaanval was geraakt!

En dat was het moment waarop de linie bezweek. Ik herinner het me niet allemaal tegelijk. Ik zie flitsen: rennende mensen, soldaten, verslaggevers. Ik herinner me een journalist met zo’n Yosemite Sam-snor, die een Beretta-pistool uit zijn vest probeerde te halen voordat drie brandende G’s hem naar de grond trokken… ik herinner me een gast die de deur van een nieuwswagen openbrak, naar binnen sprong, een knappe blonde verslaggeefster naar buiten smeet en probeerde weg te rijden voordat ze allebei werden geplet door een tank. Twee nieuwshelikopters vlogen tegen elkaar en besproeiden ons met hun eigen stalen regen. De piloot van een Comanche… die geweldige, moedige klootzak… probeerde de schroef van zijn helikopter in de naderende G’s te begraven… De schroef baande zich een weg door de horde maar raakte toen een auto, en de piloot werd de a&p in geslingerd. Al die wilde, lukrake schoten… Ik kreeg een voltreffer tegen mijn borst, tegen de middelste plaat van mijn kogelvrije vest. Ik had het gevoel alsof ik tegen een muur was gerend, ook al stond ik stil. Ik viel op mijn reet, ik kon geen adem meer halen, en toen gooide een of andere sukkel een flash bang vlak voor mijn snufferd.

De wereld werd wit, mijn oren tuitten. Ik verstijfde… er grepen handen naar me, ze pakten mijn armen vast. Ik schopte en sloeg, ik voelde mijn kruis warm en nat worden. Ik schreeuwde maar kon mijn eigen stem niet horen. Nog meer handen, sterker dan ik, probeerden me ergens heen te trekken. Ik schopte, kronkelde, vloekte, huilde… opeens kreeg ik een vuistslag tegen mijn kaak. Ik raakte er niet van buiten westen, maar opeens was ik rustig. Dit waren mijn maten. Zack slaat niet. Ze sleepten me naar de dichtstbijzijnde Bradley. Ik kon lang genoeg kijken om de streep licht te zien verdwijnen toen de koepel dichtging.

[Hij wil een nieuwe Q pakken maar bedenkt zich.]

Ik weet dat ‘professionele’ historici graag roepen dat Yonkers symbool stond voor een ‘rampzalig falen van het moderne militaire apparaat’, dat het oude adagium ermee werd bevestigd dat legers de kunst van het vechten in de vorige oorlog net op tijd perfectioneren voor de volgende. Persoonlijk vind ik dat puur gelul. Tuurlijk, we waren onvoorbereid, onze wapens, onze training, alles waar ik het net over gehad heb, het was allemaal één grote teringbende, maar het wapen dat écht faalde was niet van een lopende band gerold. Het is zo oud als… weet ik veel, zo oud als oorlog, denk ik. Het is angst, gast, gewoon angst, en je hoeft Sun Tzu niet te zijn om te weten dat het er bij echt vechten niet om gaat de ander te doden of zelfs maar te verwonden, maar dat het erom gaat dat je hem zo bang maakt dat het gevecht voorbij is. De vijand mentaal breken, daar is het elk succesvol leger altijd om te doen geweest, van de gezichtsverf die stammen op hun gezicht smeerden tot de Blitzkrieg tot… hoe noemden we die eerste fase van de Tweede Golfoorlog ook alweer, ‘Shock and Awe’? Perfecte naam, Shock and Awe! Maar wat moet je doen als de vijand niet geschokt kan worden en geen ontzag heeft? En niet alleen dat, maar als hij die angst biologisch ook niet kán hebben? Dát gebeurde er die dag in de buurt van New York, dat is de mislukking waardoor we bijna die hele kutoorlog hadden verloren. Het feit dat we Zack niet konden imponeren had een enorm boemerangeffect en stelde Zack juist in staat om óns angst en ontzag in te boezemen! Ze zijn niet bang! Wat we ook doen, hoeveel we er ook doden, ze zullen nooit, nóóit bang worden!

Yonkers had de dag moeten zijn waarop we het vertrouwen bij het Amerikaanse volk herstelden, maar in plaats daarvan was de boodschap eigenlijk dat ze het wel konden schudden. Als het Zuid-Afrikaanse Plan er niet was geweest, waren we nu allemaal met ingezakte schouders aan het kreunen, zeker weten.

Het laatste wat ik me kan herinneren is die Bradley die als een speelgoedauto de lucht in werd geslingerd. Ik weet niet waar de inslag was, maar het moet dichtbij zijn geweest. Ik weet zeker dat als ik nog buiten was geweest, zonder enige bescherming, ik het hier vandaag niet had kunnen navertellen.

Heb je wel eens de effecten van een thermobarisch wapen gezien? Heb je iemand met vier sterren op zijn schouder er wel eens naar gevraagd? Ik wil mijn balzak erom verwedden dat je nooit het hele verhaal te horen zult krijgen. Je zult een verhaal horen over hitte en druk, over de vuurbal die steeds groter wordt, die explodeert en letterlijk alles wat hij op zijn weg tegenkomt vernietigt en verbrandt. Hitte en druk, dat betekent het woord ‘thermobarisch’ ook. Klinkt akelig genoeg, hè? Wat je niet hoort, is wat de directe nawerking is, het vacuüm dat ontstaat als de vuurbal opeens kleiner wordt. Bij iedereen die het overleeft wordt de lucht uit de longen gezogen of – en dat zullen ze nóóit toegeven – hun longen worden zo uit hun mond getrokken. Natuurlijk blijft er nooit iemand lang genoeg leven om zo’n horrorverhaal door te vertellen, en dat is waarschijnlijk ook de reden waarom het Pentagon er zo goed in slaagt de waarheid onder tafel te houden, maar als je wel eens een foto van een G ziet, of zelfs van een echt mens dat Zack probeert te kopiëren, en zijn longen en zijn luchtpijp bungelen tussen zijn lippen door naar buiten, geef hem dan mijn nummer, wil je? Ik ben er altijd voor in om een andere Yonkers-veteraan te ontmoeten.

19 De bmp is een pantservoertuig dat werd ontworpen en gebruikt door het Sovjetleger en nu ook door de Russische strijdkrachten.

20 Semnadstat was een Russisch tijdschrift voor tienermeisjes. De titel, 17, werd illegaal gekopieerd van een Amerikaanse uitgave met dezelfde naam.

21 Al is dit een overdrijving, uit gegevens van voor de oorlog blijkt dat in Yonkers verhoudingsgewijs meer journalisten per militair aanwezig waren dan in welke andere veldslag uit de geschiedenis ook.

22 Het standaard 40mm-magazijn bevatte honderdvijftien flechettes.

23 jsf: Joint Strike Fighters.

24 jsow: Joint Standoff Weapon.

HET TIJ KEREN

Robbeneiland, provincie Kaapstad, Verenigde Staten van Zuidelijk Afrika

[Xolelwa Azania begroet me vanachter zijn bureau en biedt aan van plaats te wisselen zodat ik profijt heb van de koele zeebries die door zijn raam waait. Hij verontschuldigt zich voor de ‘troep’ en staat erop de papieren op zijn bureau op te ruimen voordat we verdergaan. Meneer Azania is halverwege het derde deel van Regenboogvuist: Zuid-Afrika in oorlog. Toevallig bespreekt hij in dit deel het onderwerp waar wij het over gaan hebben: het keerpunt in de strijd tegen de levende doden, het moment dat dit land zich van de ondergang wist te redden.]

Emotieloos. Een nogal alledaags woord om een van de meest controversiële personen uit de geschiedenis mee te omschrijven. Door sommigen wordt hij bewierookt als een verlosser, anderen vinden hem een monster, maar als je Paul Redeker ooit hebt ontmoet, als je wel eens met hem hebt gediscussieerd over zijn visie op de wereld en op de problemen, of belangrijker nog, over de oplossingen voor de problemen waar de wereld door geteisterd wordt, dan is hét woord dat je waarschijnlijk altijd over de man zal bijblijven ‘emotieloos’.

Paul was altijd van mening, nou ja, misschien niet altijd, maar wel tijdens zijn volwassen leven, dat emotie de fundamentele zwakheid van de mens is. Hij zei altijd dat het hart alleen zou moeten bestaan om bloed naar de hersenen te pompen en dat al het overige een verspilling van tijd en energie is. De papers die hij tijdens zijn studie schreef, allemaal over verschillende ‘oplossingen’ voor historische, maatschappelijke dilemma’s, wekten de belangstelling van de apartheidsregering. In veel psychologische biografieën is geprobeerd hem als een racist neer te zetten, maar zelf zei hij: ‘Racisme is een betreurenswaardig bijverschijnsel van irrationele emotie.’ Anderen hebben betoogd dat een racist een bepaalde groep alleen kan haten als hij van minstens één andere groep houdt. Redeker was van mening dat zowel liefde als haat irrelevant waren en dat ze ‘de menselijke conditie belemmeren’. Ik citeer hem opnieuw: ‘Denk je eens in wat er bereikt zou kunnen worden als de mensheid haar menselijkheid zou afschudden.’ Was dat kwaadaardig? De meesten zouden het zo noemen, maar anderen, met name het kleine groepje machthebbers in Pretoria, zagen het als ‘een bron van bevrijd intellect van onschatbare waarde’.

Het was begin jaren tachtig van de twintigste eeuw, een cruciale periode voor het apartheidsbewind. Het land maakte een uiterst moeilijke periode door. Je had het anc, je had de Freedom Party van Inkatha en je had de extreemrechtse elementen onder de Afrikaners die niets liever wilden dan een openlijke opstand, zodat het tot een beslissende confrontatie tussen de verschillende raciale groepen kon komen. Alle buurlanden waren Zuid-Afrika vijandig gezind, en in Angola woedde een door de Sovjet-Unie gesteunde en door Cuba geleide burgeroorlog. Als je dan nog bedenkt dat het land steeds meer geïsoleerd raakte van de westerse democratieën (onder meer door een streng wapenembargo), is het geen verrassing dat men in Pretoria altijd met de gedachte aan een wanhopige overlevingsstrijd speelde.

Dat is de reden waarom de hulp werd ingeroepen van meneer Redeker om het uiterst geheime ‘Plan Oranje’ van de regering te herzien. ‘Oranje’ bestond al sinds de apartheidsregering in 1948 aan de macht kwam. Het plan ging uit van het doemscenario voor de blanke minderheid in het land en behelsde een aanpak waarmee een grootscheepse opstand van de inheemse Afrikaanse bevolking het hoofd kon worden geboden. Door de jaren heen was het bijgewerkt aan de hand van de veranderende strategische visie op de regio. Elk decennium werd die situatie grimmiger. Doordat de omringende landen steeds onafhankelijker werden en de roep om vrijheid onder de eigen bevolking steeds luider werd, realiseerden de machthebbers in Pretoria zich dat een grootscheepse confrontatie wel eens niet alleen het einde van de Afrikaner regering kon betekenen, maar ook van de Afrikaners zelf.

Dat was het moment waarop Redeker ten tonele verscheen. Zijn herziene ‘Plan Oranje’, dat heel toepasselijk in 1984 werd voltooid, behelsde de ultieme overlevingsstrategie voor de Afrikaners. Geen enkele variabele werd genegeerd. Bevolkingsaantallen, terreingesteldheid, grondstoffen, logistiek… Redeker actualiseerde het plan niet alleen door zowel Cuba’s chemische wapens als de mogelijkheid dat zijn eigen land tot een kernmacht uitgroeide erin te verwerken, maar ook (en dat maakte ‘Oranje 84’ zo historisch) de beslissing welke Afrikaners gered zouden worden en welke moesten worden opgeofferd.

Opgeofferd?

Redeker was van mening dat als geprobeerd werd iedereen te beschermen, er dermate veel van de regering gevraagd zou worden dat daarmee de hele bevolking ten dode zou zijn opgeschreven. Hij vergeleek het met de overlevenden van een zinkend schip die allemaal in dezelfde reddingssloep wilden, waardoor die dreigde te kapseizen omdat er eenvoudigweg niet voor iedereen plaats was. Redeker ging zelfs zover dat hij berekende wie er ‘aan boord’ moesten worden gebracht. Hij hield daarbij rekening met inkomen, iq, vruchtbaarheid en een hele lijst met ‘wenselijke eigenschappen’, waaronder de plek waar iemand zich bevond ten opzichte van een potentieel crisisgebied. ‘Ons sentiment moet als eerste sneuvelen in de strijd,’ luidde de slotverklaring van zijn voorstel, ‘want als dat overleeft, betekent dat onze ondergang.’

‘Oranje 84’ was een geniaal plan. Het was helder, logisch en efficiënt en maakte van Paul Redeker een van de meest gehate mensen uit Zuid-Afrika. Zijn eerste vijanden waren enkele radicale, fundamentalistische Afrikaners, de rassenideologen en de ultrareligieuzen. Later, na de ondergang van de apartheid, begon zijn naam onder de hele bevolking te circuleren. Natuurlijk werd hij uitgenodigd om voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie te verschijnen, en natuurlijk weigerde hij. ‘Ik ga niet alleen maar om m’n hachje te redden net doen of ik een hart heb,’ verklaarde hij publiekelijk, en daar voegde hij nog aan toe: ‘Het maakt niet uit wat ik doe, ze komen toch wel achter me aan.’

En dat gebeurde ook, maar waarschijnlijk niet op de manier die Redeker had verwacht. Het was tijdens de Grote Paniek, die een paar weken eerder begon dan bij jullie. Redeker hield zich schuil in het huisje in Drakensberg dat hij had gekocht van het geld dat hij als zakelijk adviseur had verdiend. Hij hield van de zakenwereld. Zijn motto was: ‘Eén doel, geen ziel’. Hij was niet verbaasd toen de deur uit zijn voegen vloog en er agenten van de veiligheidsdienst binnen kwamen stormen. Ze verifieerden zijn naam, zijn identiteit, wat hij in het verleden had gedaan. Ze vroegen zonder omhaal of hij de bedenker was van ‘Oranje 84’. Uiteraard antwoordde hij emotieloos. Hij dacht dat de mannen zijn huis waren binnengevallen om hem op het laatste moment nog uit wraak te vermoorden, en daar legde hij zich bij neer. De wereld ging toch naar de verdoemenis, dus waarom zou je dan niet eerst nog een paar ‘apartheidsduivels’ afmaken? Wat hij nooit had kunnen bevroeden, was dat de agenten van de nia plotseling hun wapens lieten zakken en hun gasmasker afzetten. Het was een bont gezelschap: zwart, Aziatisch, getint, en er was zelfs één blanke man bij, een lange Afrikaner die naar voren stapte en zonder zijn naam of rang te noemen zonder omhaal vroeg: ‘Jij hebt hier een plan voor, man. Toch?’

Redeker had inderdaad aan zijn eigen oplossing gewerkt voor de epidemie van de ondoden. Wat had hij anders moeten doen in zijn afgelegen schuilplaats? Het was een intellectuele oefening geweest, hij had nooit gedacht dat er iemand zou blijven leven om het plan te lezen. Het had geen naam, en later legde hij uit dat dat was ‘omdat namen alleen maar dienen om je te onderscheiden van anderen’, en tot dat moment had er geen ander plan bestaan dan dat van hem. Ook nu had Redeker overal rekening mee gehouden, niet alleen met de strategische situatie waarin het land zich bevond, maar ook met de psychologie, het gedrag en de ‘oorlogsdoctrine’ van de levende doden. De details van ‘Plan Redeker’ kunt u in elke bibliotheek waar ook ter wereld opzoeken, maar dit zijn enkele kernpunten.

In de eerste plaats was het uitgesloten dat iedereen gered kon worden. De uitbraak was in een te ver gevorderd stadium. De strijdkrachten waren nu al te verzwakt om de dreiging effectief te isoleren, en omdat ze over het hele land waren verspreid, konden ze alleen maar met de dag zwakker worden. Onze strijdkrachten moesten worden samengevoegd en zich terugtrekken naar een speciale ‘veilige zone’, die hopelijk extra beschermd zou worden door natuurlijke obstakels als bergen, rivieren of zelfs een eiland voor de kust. Als de strijdkrachten eenmaal binnen deze zone geconcentreerd waren, konden ze de plaag binnen de grenzen van die zone verdelgen en vervolgens de nog beschikbare middelen gebruiken om het gebied te verdedigen tegen verdere aanvallen van de levende doden. Dat was het eerste deel van het plan, en het was net zo logisch als welke conventionele militaire terugtocht dan ook.

Het tweede deel van het plan had betrekking op de evacuatie van burgers, en dit had niemand behalve Redeker kunnen voorzien. Volgens hem kon slechts een klein deel van de burgerbevolking geëvacueerd worden naar de veilige zone. Deze mensen zouden niet alleen gered worden om zo te zorgen voor voldoende arbeidskrachten tijdens het uiteindelijke economische herstel na de oorlog, maar ook om de legitimiteit en stabiliteit van de regering te waarborgen, om degenen die zich reeds binnen de zone bevonden te bewijzen dat hun leiders zich om hen ‘bekommerden’.

Er was nog een andere reden voor deze gedeeltelijke evacuatie, een uitermate logische en duistere reden waarmee Redeker volgens velen het grootste standbeeld verdient in de eregalerij van de hel. Degenen die achterbleven, zouden in geïsoleerde zones bij elkaar worden gedreven. Zij moesten als ‘menselijk lokaas’ fungeren en de ondoden afleiden, zodat die niet achter het leger aan gingen dat zich terugtrok naar de veilige zone. Redeker voerde aan dat deze geïsoleerde, niet-besmette vluchtelingen in leven moesten worden gehouden en goed verdedigd en indien mogelijk zelfs opnieuw bevoorraad moesten worden zodat ze de hordes ondoden op hun plek hielden. Ziet u hoe geniaal, hoe ziek het is? Mensen gevangenhouden omdat ‘elke zombie die deze overlevenden belegert één zombie minder is die zich op onze verdediging stort’. Dat was het moment waarop de Afrikaner Redeker aankeek, een kruis sloeg en zei: ‘God sta je bij, man.’ Een andere agent zei: ‘God sta ons allemaal bij.’ Dat was de zwarte man, die de leiding over de operatie leek te hebben. ‘Kom, we nemen hem mee.’

Binnen enkele minuten zaten ze in een helikopter naar Kimberley, dezelfde ondergrondse basis waar Redeker aanvankelijk zijn ‘Oranje 84’ had geschreven. Hij werd naar een vergadering van de resterende kabinetsleden van de president gebracht, waar zijn rapport aan de aanwezigen werd voorgelezen. U had de opschudding moeten horen, en degene die het luidst protesteerde was de minister van Defensie. Hij was een Zoeloe, een heetgebakerde man die veel liever zou vechten in de straten dan zich schuilhouden in een bunker.

De vicepresident maakte zich drukker om de gevolgen die het plan zou hebben als het in de publiciteit kwam. Hij wilde zich niet voorstellen wat er van zijn achterwerk zou overblijven als het nieuws over dit plan ooit zou uitlekken.

De president leek zich bijna persoonlijk beledigd te voelen door Redeker. Hij greep de minister van Veiligheid letterlijk vast en eiste op hoge toon een verklaring voor het feit dat hij deze gestoorde oorlogscrimineel uit de tijd van de apartheid bij hem had gebracht.

De minister stamelde dat hij niet begreep waarom de president zo kwaad was, vooral niet omdat hij zélf degene was geweest die opdracht had gegeven Redeker op te sporen.

De president gooide zijn armen in de lucht en schreeuwde dat hij een dergelijke opdracht nooit gegeven had, en toen zei een zwakke stem elders in het vertrek: ‘Ik wel.’

Hij had tegen de achterste muur gezeten en ging nu staan, krom van de ouderdom en met behulp van krukken, maar met een geest die nog even sterk en vitaal was als altijd. De bejaarde staatsman, de grondlegger van onze nieuwe democratie, de man wiens geboortenaam Rolihlahla was, wat door sommigen eenvoudigweg met ‘Lastpost’ is vertaald. Toen hij opstond gingen alle anderen zitten, met uitzondering van Paul Redeker. De oude man keek hem strak aan, glimlachte met die warme blik van hem die zo wereldberoemd was en zei: ‘Molo, mhlobo wam.’ ‘Gegroet, streekgenoot.’ Hij liep langzaam naar Paul toe, wendde zich tot het bestuurslichaam van Zuid-Afrika, pakte het rapport uit de handen van de Afrikaner en zei met een stem die plotseling luid en jeugdig klonk: ‘Dit plan zal ons volk redden.’ Toen wees hij op Paul en zei: ‘Deze mán zal ons volk redden.’ En toen deed dat moment zich voor waar de historici waarschijnlijk over zullen blijven twisten tot het voorval uit de herinnering is verdwenen. Hij omhelsde de blanke Afrikaner. Voor alle overige aanwezigen was het gewoon zijn kenmerkende omhelzing, maar voor Paul Redeker… Ik weet dat de meeste biografen deze man nog steeds als harteloos afschilderen. Dat is het algemene beeld dat van hem bestaat. Paul Redeker: geen gevoelens, geen compassie, geen hart. Een van onze meest bewonderde schrijvers, Biko’s oude vriend en biograaf, stelt echter dat Redeker in werkelijkheid een zeer gevoelig mens was, té gevoelig zelfs voor een leven in het Zuid-Afrika van de apartheid. Hij stelt dat Redekers levenslange kruistocht tegen emotie de enige manier was om niet gek te worden van de haat en de wreedheden waar hij dagelijks getuige van was. Er is weinig bekend over Redekers jeugd, we weten zelfs niet of hij ouders had of dat hij werd grootgebracht door de staat, of hij vrienden had of dat er ooit op enige manier van hem gehouden werd. Degenen die hem beroepsmatig kenden, konden zich slechts met de grootste moeite enige sociale interactie herinneren, of een fysieke handeling waar genegenheid uit sprak. De omhelzing door de grondlegger van onze natie, die oprechte emotie die door zijn ondoordringbare buitenkant heen drong…

[Azania lacht schaapachtig.]

Misschien is dit allemaal te sentimenteel. Voor zover we weten was hij een harteloos monster en deed de omhelzing van die bejaarde man hem helemaal niets. Maar ik kan u vertellen dat niemand Paul Redeker na die dag nog heeft gezien. Zelfs nu nog weet niemand wat er werkelijk met hem is gebeurd. Op dat moment raakte ik erbij betrokken, in die chaotische weken toen ‘Plan Redeker’ in het hele land werd uitgevoerd. Er was, om het zacht uit te drukken, wel enige overtuigingskracht voor nodig, maar hoe konden ze weigeren toen ik ze er eenmaal van had overtuigd dat ik jarenlang met Paul Redeker had samengewerkt en, belangrijker nog, dat ik zijn manier van denken beter begreep dan iedere andere Zuid-Afrikaan die nog in leven was? Ik werkte aan de terugtrekking, vervolgens tijdens de maanden van consolidatie, en helemaal tot het einde van de oorlog. In elk geval waardeerden ze mijn diensten, waarom zouden ze me anders zo chic huisvesten? [Glimlacht.] Paul Redeker, een engel en een duivel. Sommigen haten hem, anderen vereren hem. Ik heb alleen maar medelijden met hem. Als hij nog leeft, waar dan ook, dan hoop ik echt dat hij rust heeft gevonden.

[Nadat mijn gastheer me bij het afscheid heeft omhelsd, word ik teruggereden naar de ferry die me zal terugbrengen naar het vasteland. De veiligheidsmaatregelen zijn streng als ik mijn toegangsbadge inlever. De bewaker, een grote Afrikaner, neemt opnieuw een foto van me. ‘We kunnen niet voorzichtig genoeg zijn, man,’ zegt hij, terwijl hij me de pen overhandigt. ‘Er zijn een heleboel mensen die hem de hel in zouden willen helpen.’ Ik zet een handtekening naast mijn naam, onder het briefhoofd van het psychiatrisch instituut van Robbeneiland. naam van de patiënt die u bezoekt: paul redeker.]

Armagh, Ierland

[Hoewel hij zelf geen katholiek is, heeft Philip Adler zich aangesloten bij de drommen mensen die de plek bezoeken waar de paus zich tijdens de oorlog schuilhield. ‘Mijn vrouw komt uit Beieren,’ legt hij uit in de bar van ons hotel. ‘Zij móést de pelgrimstocht naar St. Patrick’s Cathedral gewoon maken.’ Voor het eerst sinds het einde van de oorlog bevindt hij zich buiten Duitsland. We hebben elkaar toevallig ontmoet. Hij heeft er geen bezwaar tegen dat ik het gesprek opneem.]

Hamburg was zwaar besmet. Ze waren in de straten, in de gebouwen, ze stroomden de Neuer Elbtunnel uit. We hadden geprobeerd de tunnel te blokkeren met auto’s, maar ze kronkelden als opgezwollen, bloederige wormen door elke mogelijke opening. Er waren ook overal vluchtelingen. Ze kwamen helemaal tot uit Saksen, omdat ze dachten dat ze over zee konden ontkomen. Maar de schepen waren allang weg, en in de haven was het een puinhoop. Er zaten meer dan duizend mensen vast in Reynolds Aluminiumwerk en minstens drie keer zoveel in de terminal van Eurokai. Zonder eten, zonder drinkwater, het enige wat ze deden was wachten tot ze gered werden, terwijl het buiten krioelde van de doden en er binnen ik weet niet hoeveel mensen besmet waren.

De haven was helemaal verstopt met lijken, maar wel lijken die nog bewogen. We hadden ze met waterkanonnen van de politie de haven in gespoten. Daarmee spaarden we munitie uit en het hielp om de straten vrij te houden. Het was een goed idee, tot de druk in de kranen wegviel. Twee dagen eerder hadden we onze commandant verloren. Het was een bizar ongeluk. Een van onze mannen had een zombie neergeschoten die bijna boven op hem lag. De kogel was dwars door het hoofd van dat schepsel gegaan en er waren hele kleine hersenstukjes meegekomen en in de schouder van de kolonel terechtgekomen. Absurd, hè? Voordat hij stierf, droeg hij het commando over de afdeling aan mij over. Mijn eerste officiële opdracht was om hem dood te schieten.

Ik had onze commandopost ingericht in het Renaissance Hotel. Dat was een prima locatie, met een goed schootsveld en voldoende ruimte om onze eigen eenheid en honderden vluchtelingen te huisvesten. Mijn manschappen, degenen die niet betrokken waren bij het verdedigen van de barricaden, probeerden ook in vergelijkbare gebouwen mensen onder te brengen. Aangezien de wegen versperd waren en er geen treinen reden, leek het me het beste zo veel mogelijk burgers in afzondering te houden. Er zou hulp komen, de vraag was alleen wanneer.

Ik wilde er net een eenheid opuit sturen om handwapens te zoeken, aangezien de munitie begon op te raken, toen het bevel kwam dat we ons moesten terugtrekken. Dat was niet ongebruikelijk. Onze eenheid had zich sinds de eerste dagen van de Paniek voortdurend teruggetrokken. Maar wat wél ongebruikelijk was, was de locatie waar we ons moesten verzamelen. Voor het eerst sinds de moeilijkheden waren begonnen, werden er kaartcoördinaten gebruikt. Tot dan toe was er gewoon gebruikgemaakt van civiele benamingen op een open kanaal, zodat vluchtelingen konden weten waar ze zich moesten verzamelen. Nu werden er gecodeerde coördinaten doorgegeven van een kaart die we sinds de Koude Oorlog niet meer hadden gebruikt. Ik moest ze drie keer controleren voordat ik kon bevestigen. We moesten naar Schafstedt, iets te noorden van het Noord-Oostzeekanaal. Ze hadden ons godverdomme net zo goed naar Denemarken kunnen sturen!

We kregen strikte orders de burgers níét te verplaatsen. Erger nog, we kregen orders ze niet te informeren over ons vertrek! Dat sloeg nergens op. Wilden ze dat we ons terugtrokken naar Sleeswijk-Holstein maar de vluchtelingen achterlieten? Moesten we ’m gewoon smeren? Er moest sprake zijn van een misverstand.

Ik vroeg om bevestiging. Die kreeg ik. Ik vroeg opnieuw bevestiging. Misschien hadden ze de verkeerde kaart of hadden ze de codes gewijzigd zonder ons dat te laten weten. (Het zou niet de eerste keer zijn dat ze zich vergisten.)

Opeens had ik contact met generaal Lang, de bevelhebber van het hele Noordelijke Front. Zijn stem trilde, zelfs boven de schoten uit kon ik het horen. Hij maakte me duidelijk dat de bevelen geen vergissing waren, dat ik wat er over was van Vesting Hamburg moest verzamelen en me onmiddellijk in noordelijke richting moest terugtrekken. Dit gebeurt niet echt, dacht ik. Maf, hè? Ik was bereid om al het andere te accepteren, het feit dat dode lichamen opstonden om de wereld te verzwelgen, maar dit… bevelen opvolgen die indirect tot een massamoord zouden leiden.

Nu ben ik een goede soldaat, maar ik ben ook een West-Duitser. Snap je het verschil? In het Oosten kregen ze te horen dat ze niet verantwoordelijk waren voor de wreedheden uit de Tweede Wereldoorlog, dat ze als rechtgeaarde communisten evenzeer slachtoffer van Hitler waren als wie dan ook. Begrijp je waarom die skinheads en neofascisten vooral in het Oosten zaten? Zij voelden zich niet verantwoordelijk voor het verleden, niet zoals wij in het Westen. Wij hadden van jongs af aan geleerd dat we ons schuldig moesten voelen over de schande van onze grootvaders. We leerden dat we, ook al droegen we een uniform, in de allereerste plaats trouw zwoeren aan ons geweten, wat de gevolgen ook waren. Zo ben ik grootgebracht, en zo reageerde ik. Ik zei tegen Lang dat ik het niet met mijn geweten in overeenstemming kon brengen om aan dit bevel gehoor te geven, dat ik die mensen niet onbeschermd kon achterlaten. Toen hij dat hoorde, sprong hij zowat uit zijn vel. Hij zei dat ik de instructies wel degelijk zou uitvoeren en dat ik, of belangrijker nog, mijn manschappen, anders beschuldigd zouden worden van hoogverraad en met ‘Russische efficiëntie’ vervolgd zouden worden. Zover is het dus gekomen, dacht ik. We hadden allemaal gehoord wat er in Rusland gebeurde… de muiterij, hoe die muiterij de kop werd ingedrukt, de decimaties. Ik keek om me heen naar al die jongens, achttien, negentien jaar oud, die allemaal moe en bang waren en vochten voor hun leven. Dat kon ik ze niet aandoen. Ik gaf bevel om terug te trekken.

Hoe namen ze dat op?

Er werd niet geklaagd, niet tegen mij tenminste. Ze maakten onderling een beetje ruzie. Ik deed net of ik het niet merkte. Ze deden hun plicht.

En de burgers?

[Aarzelt even.] We kregen ons verdiende loon. ‘Waar gaan jullie heen?’ riepen ze vanuit de gebouwen. ‘Kom terug, stelletje lafaards!’ Ik probeerde te antwoorden. ‘Nee, we komen bij jullie terug,’ zei ik. ‘We komen morgen met meer troepen. Blijf waar je bent, morgen komen we terug.’ Ze geloofden me niet. ‘Vuile leugenaar!’ hoorde ik een vrouw schreeuwen. ‘Jullie vermoorden mijn baby!’

De meesten probeerden ons niet achterna te komen, bang als ze waren voor de zombies in de straten. Een paar moedige zielen grepen zich vast aan onze gepantserde troepentransportwagens. Ze probeerden met geweld door de luiken te komen. We schoten ze dood. We moesten ons uit de voeten maken toen degenen die vastzaten in de gebouwen dingen naar ons begonnen te gooien, zoals lampen en meubilair. Een van mijn mannen kreeg een emmer menselijke ontlasting over zich heen. Ik hoorde een kogel van het luik van mijn Marder ketsen.

Toen we de stad uit reden, passeerden we de laatste van onze nieuwe snellereactiemachten. Die hadden het eerder die week heel zwaar te verduren gehad. Ik wist toen nog niet dat dit een van de eenheden was waarvan was besloten dat die opgeofferd moesten worden. Ze werden ingezet om onze terugtocht te dekken en te voorkomen dat te veel zombies of vluchtelingen ons zouden volgen. Ze hadden bevel gekregen om tot het einde vol te houden.

Hun commandant stond in de geschutkoepel van zijn Leopardtank. We hadden samen voor de navo in Bosnië bij de ifor gediend. Misschien is het wat melodramatisch om te zeggen dat hij toen mijn leven heeft gered, maar hij heeft wel een Servische kogel opgevangen waarvan ik zeker weet dat die voor mij was bedoeld. Ik had hem voor het laatst in een ziekenhuis in Sarajevo gezien, waar hij grapjes maakte over ontsnappen uit het gekkenhuis dat de mensen daar een land noemden. Nu passeerden we elkaar op die verwoeste snelweg midden in ons geboorteland. Onze blikken grepen in elkaar en we salueerden. Ik dook mijn voertuig in en deed net of ik mijn kaart bestudeerde zodat de bestuurder mijn tranen niet zou zien. ‘Als we terugkomen,’ hield ik mezelf voor, ‘vermoord ik die klootzak.’

Generaal Lang.

Ik had het helemaal uitgedacht. Ik zou niet kwaad kijken, zodat hij geen enkele reden zou hebben om zich zorgen te maken. Ik zou mijn rapport inleveren en me verontschuldigen voor mijn gedrag. Misschien zou hij een soort peptalk houden, of proberen onze terugtrekking uit te leggen of te rechtvaardigen. Ik was van plan hem geduldig aan te horen en hem op zijn gemak te stellen. Dan, wanneer hij opstond om me de hand te schudden, zou ik mijn wapen trekken en zijn Oost-Duitse hersenen tegen de kaart knallen van wat ooit ons land was geweest. Misschien zou zijn hele staf erbij zijn, al die andere onderkruipertjes die ‘slechts bevelen opvolgden’. Ik zou ze allemaal te grazen nemen voordat ze mij te pakken konden krijgen! Het zou perfect zijn. Ik zou niet als een braaf lid van de Hitlerjugend in de ganzenpas de hel in marcheren. Ik zou hem en iedereen laten zien wat het betekende om een echte deutscher Soldat te zijn.

Maar zo is het niet gegaan.

Nee. Het lukte me wel om in het kantoor van generaal Lang te komen. Wij waren de laatste eenheid die de overkant van het kanaal bereikte. Daar had hij op gewacht. Zodra hij het bericht kreeg, was hij achter zijn bureau gaan zitten, had een paar laatste bevelen getekend, een brief aan zijn gezin gedicteerd en verzegeld, en vervolgens had hij zich een kogel door het hoofd gejaagd.

De zak. Ik haat hem nu nog meer dan tijdens de terugtocht uit Hamburg.

Hoezo?

Omdat ik nu begrijp waar we mee bezig waren, omdat ik de details van het Prochnowplan[25] ken.

Kreeg u daardoor niet meer begrip voor hem?

Grapje zeker? Daarom haat ik hem juist! Hij wist dat dit pas de eerste stap in een lange oorlog was, en we hadden mannen als hij nodig om die oorlog te kunnen winnen. Vuile lafbek. Weet je nog wat ik zei over het geweten? Je kunt niemand anders de schuld geven, niet de bedenker van het plan, niet je bevelvoerend officier, alleen jezelf. Je moet je eigen keuzes maken, en elke dag heb je te leven met de gevolgen van die keuzes. Dat wist hij. Daarom heeft hij ons in de steek gelaten zoals wij die burgers in de steek hebben gelaten. Hij zag de weg die voor hem lag, een steile, verraderlijke bergweg. We moesten allemaal die weg over, en we moesten allemaal de last meetorsen van wat we hadden gedaan. Hij kon het niet. Hij kon de last niet dragen.

Veteranensanatorium Jevtsjenko, Odessa, Oekraïne

[De kamer heeft geen ramen. Zwakke tl-buizen verlichten de betonnen muren en de vieze veldbedden. De meeste patiënten hier hebben problemen met de ademhaling, die vaak nog verergeren door het gebrek aan bruikbare medicijnen. Artsen zijn hier niet, en de weinige verpleegkundigen en hospikken kunnen weinig doen om het lijden te verlichten. Het vertrek is in elk geval warm en droog, en dat is hartje winter in dit land een ongekende luxe. Bohdan Taras Kondratiuk zit rechtop in zijn bed achter in het vertrek. Als oorlogsheld heeft hij recht op een opgehangen laken voor de privacy. Hij hoest in zijn zakdoek voordat hij begint te praten.]

Chaos. Ik weet niet hoe ik het anders moet omschrijven. Alle organisatie was ingestort, er was geen orde meer, geen controle. We hadden net vier meedogenloze confrontaties achter de rug: Luck, Rovno, Novograd en Zjytomyr. Godverdomme zeg, Zjytomyr. Mijn mannen waren helemaal uitgeput. Wat ze hadden gezien, wat ze allemaal hadden moeten doen, terwijl ze zich al die tijd moesten terugtrekken, achterhoedegevechten moesten voeren, moesten vluchten. Elke dag hoorde je dat er weer een nieuwe stad was gevallen, dat er weer een weg was afgesloten, dat er weer een eenheid overrompeld was.

Kiev zou veilig zijn, omdat het achter de linies lag. Kiev zou het middelpunt moeten vormen van onze nieuwe veiligheidszone, vol troepen, goed bevoorraad, rustig. Dus wat gebeurt er zodra we daar arriveren? Krijg ik de opdracht om daar te rusten en op krachten te komen? Om mijn voertuigen te repareren, mijn troepen weer te verzamelen, mijn gewonden te verzorgen? Nee, natuurlijk niet. Waarom zouden de dingen gaan zoals ze moeten gaan? Dat zou de eerste keer zijn.

De veiligheidszone werd weer verplaatst, nu naar de Krim. De regering was al verhuisd… gevlucht… naar Sevastopol. Van enige orde onder de burgerbevolking was geen sprake meer. Kiev werd volledig geëvacueerd. Dat was de taak van het leger, of wat daar nog van over was.

Onze compagnie had het bevel gekregen om toezicht te houden op de ontsnappingsroute via de Patonabrug. Dat was de eerste brug die volledig elektrisch gelast was, en veel buitenlanders vergeleken die prestatie met de bouw van de Eiffeltoren. De stad had een grootschalig renovatieproject gepland, een droom om de oude luister te herstellen. Maar zoals alles in ons land is die droom nooit werkelijkheid geworden. Al voor de crisis was de brug een nachtmerrie van opstoppingen. Nu was hij afgeladen vol met vluchtelingen. De brug zou afgesloten moeten zijn voor wegverkeer, maar waar waren de beloofde barricades, het beton en het staal dat het onmogelijk zou hebben gemaakt om de brug op te komen? Het stikte van de auto’s, kleine Lags en oude Zhigs en een enkele Mercedes, en midden op de brug lag zo’n reusachtige gaz-truck, gekanteld, gewoon op z’n zij! We probeerden dat ding weg te halen, we deden een ketting om de as en probeerden hem los te trekken met een van de tanks. Er was geen beweging in te krijgen. Wat moesten we doen?

We waren een gevechtspeloton, begrijpt u wel. Tanks, geen militaire politie. Militaire politie was nergens te bekennen. Er werd ons verzekerd dat die wel zou komen, maar we hoorden of zagen nooit iets van ze, en de andere ‘eenheden’ op de andere bruggen ook niet. Het is lachwekkend om ze eenheden te noemen. Het waren niet meer dan groepen mannen in uniform, kantoorbedienden, koks. Iedereen die ook maar iets met het leger te maken had, werd plotseling verantwoordelijk voor de verkeershandhaving. We waren hier geen van allen geschikt voor, we waren er niet voor opgeleid, we waren er niet voor toegerust… Waar waren de oproertenues die ze ons hadden beloofd, de schilden, de pantsers, waar was het waterkanon? We hadden bevel gekregen alle evacués te ‘verwerken’. U snapt wel wat ze met ‘verwerken’ bedoelden: nagaan of er mensen tussen zaten die besmet waren. Maar waar waren de speurhonden dan? Hoe moet je besmetting opsporen zonder honden? Moet je soms elke vluchteling eigenhandig, met eigen ogen onderzoeken? Ja! Dat is precies wat er van ons verwacht werd. [Schudt zijn hoofd.] Dachten ze echt dat die doodsbange stakkers, helemaal ten einde raad, met achter ze de dood en op enkele meters vóór ze veiligheid – vermeende veiligheid –, keurig in de rij gingen staan en zich door ons helemaal lieten uitkleden zodat wij hun huid eens goed konden controleren? Dachten ze dat de mannen gewoon zouden staan toekijken terwijl wij hun vrouwen, hun moeders en hun kleine dochters onderzochten? Kun je het je voorstellen! En toch probeerden we het nog ook. Wat moesten we anders? Als ook maar een van ons het wilde overleven, moesten ze worden afgezonderd. Wat voor zin heeft het om zelfs maar te proberen mensen te evacueren als ze de besmetting gewoon meenemen?

[Schudt zijn hoofd en lacht verbitterd.] Het was een ramp! Sommigen weigerden gewoon, anderen probeerden langs ons heen te rennen of sprongen zo in de rivier. Er braken vechtpartijen uit. Veel van mijn mannen liepen rake klappen op, drie werden er neergestoken, een werd door een bange opa met een roestige oude Tokarev neergeschoten. Hij was vast al dood voordat hij in het water terechtkwam.

Aan de overkant van de Dnjepr brandde Kiev. Vanuit het centrum van de stad stegen zwarte rookzuilen op. De wind waaide in onze richting en de stank van hout en rubber en brandend vlees was verschrikkelijk. We wisten niet hoe ver ze intussen waren, misschien zaten ze op een kilometer, misschien minder. Op de heuvel stond het klooster in lichterlaaie. Godverdomme, doodzonde. Met de hoge muren en de strategische ligging hadden we daar kunnen standhouden. Elke eerstejaars cadet had er een onneembaar fort van kunnen maken – de kelders volstouwen, de toegangspoorten vergrendelen en sluipschutters in de torens. Ze hadden de brug voor altijd onder controle kunnen houden!

Ik dacht dat ik iets hoorde, een geluid van de tegenovergelegen oever… dat geluid, u kent het wel, dat geluid als ze allemaal bij elkaar zijn, als ze vlakbij zijn, dat… Zelfs boven het geschreeuw, het gescheld, het getoeter, het geluid van de schoten van sluipschutters in de verte uit herken je dat geluid.

[Hij probeert hun gekreun na te bootsen maar begint onbedaarlijk te hoesten. Hij drukt zijn zakdoek tegen zijn gezicht. Als hij hem weer weghaalt, zit die onder het bloed.]

Door dat geluid ging ik weg bij de zender. Ik keek uit over de stad. Iets trok mijn aandacht, iets boven de daken, en het kwam snel dichterbij.

De straaljager scheerde vlak boven de boomtoppen over ons heen. Het waren er vier, Sukhoi 25 ‘Rooks’, en ze vlogen zo laag dat je ze met het blote oog kon identificeren. Wat krijgen we nou, dacht ik, gaan ze proberen de toegangswegen naar de brug onder controle te houden? Gaan ze misschien het gebied erachter bombarderen? In Rovno had dat gewerkt, in elk geval een paar minuten. De Rooks vlogen een rondje, alsof ze hun doelwit wilden bevestigen, en kwamen toen omlaag, recht op ons af! Grote genade, dacht ik, ze gaan de brug bombarderen! Ze hadden de evacuatie opgegeven en gingen gewoon iedereen ombrengen.

‘Iedereen van de brug af!’ begon ik te schreeuwen. ‘Iedereen weg!’ Je zag de paniek als een golf, een elektriciteitsgolf, door de menigte schieten. Mensen begonnen te gillen, probeerden naar voren te dringen, naar achteren, tegen elkaar aan. Tientallen mensen sprongen in het water, met zware kleding en schoenen, waardoor ze niet konden zwemmen.

Ik trok mensen van de brug af en zei dat ze moesten vluchten. Ik zag dat de bommen zich losmaakten van de vliegtuigen en dacht dat ik misschien op het laatste moment zou kunnen duiken, om mezelf te beschermen tegen de klap. Toen gingen de parachutes open en wist ik het. In een fractie van een seconde stond ik als een bang konijn op en neer te springen. ‘Wegwezen!’ gilde ik. ‘Wegwezen!’ Ik klom in de dichtstbijzijnde tank, liet het luik dichtvallen en beval de bemanning om de afsluiting te controleren! De tank was een verouderde t-72. We wisten niet of het overdruksysteem nog werkte, dat was in geen jaren getest. We konden alleen maar hopen en bidden terwijl we in elkaar gedoken in onze stalen doodskist zaten. De schutter huilde, de bestuurder zat er als versteend bij, de commandant, een jonge sergeant van amper twintig, had zich opgerold op de bodem en omklemde het kruisje om zijn nek. Ik legde mijn hand op zijn hoofd en verzekerde hem dat alles goed zou komen terwijl ik mijn ogen niet van de periscoop haalde.

rvx begint niet als gas. Het begint als regen: piepkleine, vettige druppeltjes die zich hechten aan alles waar ze maar mee in aanraking komen. Het spul dringt binnen via de poriën, de ogen, de longen. Afhankelijk van de dosering kunnen de effecten onmiddellijk optreden. Ik zag dat de ledematen van de evacués begonnen te trillen, dat hun armen slap langs hun lichaam vielen doordat het middel zich een weg baande door hun centrale zenuwstelsel. Ze wreven in hun ogen, probeerden wanhopig iets te zeggen, te bewegen, te ademen. Ik was blij dat ik de inhoud van hun ondergoed niet kon ruiken, de plotselinge ontlasting van blazen en darmen.

Ik begreep niet waarom ze het deden. Wist het opperbevel niet dat chemische wapens geen effect hadden op de ondoden? Hadden ze niets geleerd van Zjytomyr?

Het eerste lijk dat bewoog was van een vrouw, net een seconde of iets langer voor de anderen, een hand die langs de rug van een man tastte die ogenschijnlijk geprobeerd had haar te beschermen. Hij gleed uit terwijl zij met wankele knieën overeind kwam. Haar gezicht zat onder de zwarte vlekken en er liepen zwarte aderen overheen. Ik denk dat ze me zag, of de tank. Haar mond viel open en haar armen gingen omhoog. Ik zag de anderen tot leven komen, een op de veertig of vijftig mensen, iedereen die was gebeten en eerder had geprobeerd dat te verhullen.

En toen begreep ik het. Ja, ze hadden wel degelijk geleerd van Zjytomyr, en nu hadden ze een betere bestemming gevonden voor hun voorraden uit de Koude Oorlog. Hoe scheid je op een effectieve manier de mensen die besmet zijn van de mensen die niet besmet zijn? Hoe voorkom je dat evacués de besmetting achter de linies verspreiden? Dit was één manier.

Ze begonnen volledig tot leven te komen, kwamen overeind, schuifelden langzaam over de brug naar ons toe. Ik riep naar de schutter. Hij kon nauwelijks een antwoord uitbrengen. Ik schopte hem in zijn rug en blafte hem toe dat hij zijn doelwit in het vizier moest nemen. Het duurde een paar tellen, maar toen richtte hij zijn vizier op de voorste vrouw en haalde de trekker over. Ik sloeg mijn handen over mijn oren toen het machinegeweer ratelde. De andere tanks volgden ons voorbeeld.

Twintig minuten later was het voorbij. Ik weet dat ik had moeten wachten op bevelen, dat ik op zijn minst onze situatie of de effecten van de aanval had moeten melden. Ik zag nog eens zes Rooks overscheren. Vijf waren er op weg naar de andere bruggen, de zesde naar het stadscentrum. Er lagen heel veel lichamen om ons heen, van de mensen die net de brug over waren toen de gasaanval was ingezet. Ze spatten uit elkaar toen we over ze heen reden.

Bent u in het Museum van de Grote Vaderlandse Oorlog geweest? Dat was een van de meest imposante gebouwen van Kiev. De binnenplaats stond vol tanks en kanonnen, in alle soorten en maten, van de Revolutie tot de moderne tijd. Bij de ingang van het museum stonden twee tanks tegenover elkaar. Er waren nu vrolijk gekleurde tekeningen aan opgehangen en kinderen mochten erop klimmen en spelen. Er was een IJzeren Kruis, van wel een meter hoog, dat was gemaakt van de honderden echte IJzeren Kruizen die waren afgenomen van gedode soldaten van Hitler. Er was een muurschildering, van de vloer tot aan het plafond, waarop een grote veldslag stond afgebeeld. Onze soldaten waren allemaal met elkaar verbonden door een kolkende golf van kracht en moed die met geweld op de Duitsers neerdaalde en hen uit ons vaderland verdreef. Er zijn heel veel symbolen voor de verdediging van ons land, maar geen ervan was zo spectaculair als het beeld Rodina Mat (Moederland). Dat was het hoogste bouwwerk van de stad, een meesterwerk van puur roestvrij staal van meer dan zestig meter hoog. Zij was het laatste dat ik in Kiev zag, met haar schild en zwaard in eeuwige triomf hoog boven haar hoofd geheven, en haar koude, felle ogen keken op ons neer terwijl we voorbijreden.

Natuurreservaat Sand Lakes, Manitoba, Canada

[Jesika Hendrick gebaart naar de uitgestrekte subarctische woestenij. De ongerepte schoonheid heeft plaatsgemaakt voor wrakstukken en andere overblijfselen: verlaten voertuigen, puin en lijken staan en liggen deels bevroren in de grijze sneeuw en het grijze ijs. De tot Canadese genaturaliseerde Hendrick komt oorspronkelijk uit Waukesha in Wisconsin, en is betrokken bij het ‘natuurherstelproject’ in de regio. Samen met honderden andere vrijwilligers komt ze hier al sinds de officiële beëindiging van de vijandelijkheden elke zomer naartoe. Hoewel volgens officiële verklaringen substantiële vooruitgang wordt geboekt, kan niemand beweren dat het einde in zicht is.]

Ik neem ze niets kwalijk, de regering, de mensen die ons hadden moeten beschermen. Als ik het objectief bekijk, heb ik er denk ik wel begrip voor. Ze konden niet hebben dat iedereen het leger volgde naar het westen, tot achter de Rocky Mountains. Hoe moesten ze ons allemaal te eten geven, hoe moesten ze ons screenen, en hoe konden ze ooit de drommen ondoden tegenhouden die ongetwijfeld achter ons aan zouden komen? Ik kan begrijpen waarom ze zo veel mogelijk vluchtelingen naar het noorden wilden sturen. Wat moesten ze anders, ons tegenhouden bij de Rocky Mountains met gewapende soldaten, ons net als de Oekraïners vergassen? Als we naar het noorden gingen, hadden we tenminste een kans. Als de temperatuur eenmaal daalde en de ondoden bevroren, zouden sommigen van ons het misschien overleven. In de rest van de wereld gebeurde dat overal: mensen vluchtten naar het noorden in de hoop in leven te blijven tot de winter begon. Nee, ik neem het ze niet kwalijk dat ze ons een andere kant uit wilden sturen, dat kan ik ze vergeven. Maar de onverantwoordelijke manier waarop ze dat gedaan hebben, het gebrek aan cruciale informatie dat heel veel mensen geholpen zou hebben te overleven… dát kan ik nóóit vergeven.

Het was augustus, twee weken na Yonkers, en slechts drie dagen nadat de regering was begonnen zich naar het westen terug te trekken. In onze buurt waren er niet zo veel uitbraken. Ik had er maar één gezien, een groep van zes die zich voedde met een dakloze. De politie had ze snel uitgeschakeld. Het gebeurde een paar honderd meter van ons huis, en dat was het moment waarop mijn vader besloot dat we zouden vertrekken.

We waren in de huiskamer. Mijn vader leerde hoe hij zijn nieuwe geweer moest laden terwijl mijn moeder de ramen dichtspijkerde. Je kon geen zender vinden zónder nieuws over zombies, hetzij livebeelden of opnames uit Yonkers. Als ik terugkijk kan ik nog altijd niet geloven hoe onprofessioneel de media waren. Overal werd een positieve draai aan gegeven, en je hoorde heel weinig harde feiten. Al die makkelijk verteerbare oneliners van een leger ‘deskundigen’ die elkaar allemaal tegenspraken, waarbij de een nog ‘schokkender’ en ‘diepgaander’ probeerde te zijn dan de ander. Het was allemaal ontzettend verwarrend, niemand scheen te weten wat er moest gebeuren. Het enige waar ze het over eens konden worden, was dat alle burgers maar beter ‘naar het noorden’ konden gaan. Omdat de levende doden volledig bevriezen, is extreme kou onze enige hoop. Dat was wat we hoorden. Geen verdere aanwijzingen over wáár in het noorden we moesten zijn, hoe we moesten overleven, alleen maar die eeuwige mantra die je uit alle monden hoorde komen en die onafgebroken onder aan het scherm langskwam. ‘Ga naar het noorden. Ga naar het noorden. Ga naar het noorden.’

‘Goed,’ zei mijn vader, ‘we vertrekken vanavond naar het noorden.’ Hij probeerde vastbesloten te klinken en klapte zijn geweer dicht. Hij had in zijn hele leven nog nooit een vuurwapen aangeraakt. Hij was een voorkomende, vriendelijke man. Klein, kaal, met een mollig gezicht dat rood werd als hij lachte. Hij was de koning van de foute grappen en goedkope oneliners. Hij had altijd iets voor je, een compliment of een glimlach, of wat extra zakgeld, waar mijn moeder niets van mocht weten. Hij vond altijd alles goed en hij liet alle belangrijke beslissingen aan mijn moeder over.

Nu probeerde mijn moeder tegen hem in te gaan, hem tot rede te brengen. We woonden boven de sneeuwgrens, we hadden alles wat we nodig hadden. Waarom zouden we naar het onbekende trekken als we voorraden konden inslaan, het huis verder konden versterken en gewoon konden wachten tot de eerste vrieskou in de herfst? Mijn vader wou er niet van horen. Als de herfst aanbrak konden we al dood zijn, we konden volgende wéék al dood zijn! De Grote Paniek had hem helemaal in de greep. Hij zei tegen ons dat het een soort kampeertocht zou worden. We zouden leven van elandburgers en toetjes van wilde bessen. Hij beloofde dat hij me zou leren vissen en vroeg hoe ik mijn konijn wilde noemen als ik dat had gevangen. Hij had zijn hele leven in Waukesha gewoond. Hij had nog nooit gekampeerd.

[Ze laat me iets zien wat in het ijs ligt, een verzameling in stukken gebroken dvd’s.]

Dit namen mensen mee: föhns, GameCubes, laptops. Ik denk niet dat ze zo stom waren om te denken dat ze die konden gebruiken. Misschien sommigen wel. Volgens mij waren de meeste mensen gewoon bang dat ze die zouden kwijtraken, dat ze na een half jaar weer thuis zouden komen en dat dan hun huis leeggeroofd was. Wij vonden dat we heel verstandig inpakten. Warme kleren, kookspullen, dingen uit het medicijnkastje en alle conservenblikken die we maar konden dragen. Het leek genoeg eten voor een paar jaar. Na onze reis was de helft op. Ik zat er niet mee. Het was net een avontuur, de tocht naar het noorden.

Alle verhalen die je hoort over verstopte wegen en geweld, daar hebben wij niets van gemerkt. Wij maakten deel uit van de eerste golf. De enige mensen vóór ons waren de Canadezen, en daarvan waren de meesten allang vertrokken. Er was nog altijd veel verkeer op de weg, ik had nog nooit zoveel auto’s gezien, maar het schoot allemaal heel aardig op, en het ging alleen echt langzaam als we langs stadjes of parken of zo reden.

Parken?

Parken, terreinen die als camping waren ingericht, alle plekken waar mensen dachten dat ze wel ver genoeg waren. Mijn vader keek op die mensen neer, hij noemde ze kortzichtig en stompzinnig. Hij zei dat we nog veel te dicht bij dichtbevolkte gebieden waren en dat we het echt alleen konden overleven door naar het noorden te gaan. Mijn moeder bracht daar dan steeds tegen in dat die mensen er ook niets aan konden doen, dat de meeste gewoon geen benzine meer hadden. ‘En wie z’n fout is dat?’ vroeg mijn vader dan. Wij hadden een heleboel benzine bij ons, op het dak van ons busje. Mijn vader had vanaf het begin van de Paniek benzine gehamsterd. We waren langs een heleboel files bij benzinestations gereden, en bij de meeste stonden al van die enorme borden waarop stond: benzine uitverkocht. Mijn vader reed er zo snel hij kon voorbij. Hij reed heel veel snel voorbij: gestrande auto’s die een hulpstart nodig hadden, of lifters. Daar waren er soms een heleboel van; ze liepen in rijen langs de weg en keken zoals je verwacht dat vluchtelingen kijken. Zo nu en dan stopte er een auto om er een paar op te pikken, en dan wilde opeens iedereen mee. ‘Zie je wat ze zich op de hals hebben gehaald?’ Dat was mijn vader.

We namen één vrouw mee, ze liep in haar eentje en zeulde zo’n vliegtuigkoffer op wieltjes met zich mee. Ze zag er ongevaarlijk uit, zo helemaal alleen in de regen. Dat was waarschijnlijk de reden waarom mijn vader van mijn moeder moest stoppen om haar op te pikken. Ze heette Patty en kwam uit Winnipeg. Ze vertelde niet hoe ze daar beland was, en wij vroegen er niet naar. Ze was heel dankbaar en wilde mijn ouders al het geld geven dat ze bij zich had. Mijn moeder wilde daar niets van weten en beloofde dat we haar zouden meenemen zo ver als we zelf gingen. Patty begon te huilen en bedankte ons. Ik was trots op mijn ouders omdat ze zoiets goeds deden, tot ze nieste en haar zakdoek pakte en bij haar neus hield. Haar linkerhand had in haar zak gezeten vanaf het moment dat ze was ingestapt. We zagen dat hij in een doek was gewikkeld en dat er een donkere vlek op zat die eruitzag als bloed. Ze zag dat wij het zagen en opeens werd ze nerveus. Ze zei dat we ons geen zorgen moesten maken en dat ze alleen maar per ongeluk haar hand had gesneden. Mijn vader en moeder keken elkaar aan en werden allebei heel stil. Mij keken ze niet aan, ze zeiden niets. Die avond werd ik wakker toen ik een portier hoorde dichtslaan. Ik besteedde er geen aandacht aan, we stopten om de haverklap omdat er iemand naar de wc moest. Ze maakten me altijd wakker voor het geval ik ook moest, maar deze keer had ik pas door wat er was gebeurd toen het busje alweer reed. Ik keek om me heen waar Patty was, maar ze was weg. Ik vroeg mijn ouders wat er was gebeurd en zij zeiden dat ze had gevraagd of ze haar wilden afzetten. Ik keek achterom en dacht haar nog net te kunnen onderscheiden, een klein stipje dat met de seconde kleiner werd. Ik had het idee dat ze achter ons aan rende, maar ik was zo moe en verward dat ik het niet met zekerheid kon zeggen. Waarschijnlijk wilde ik het gewoon niet weten. Ik sloot me tijdens die rit naar het noorden voor een heleboel dingen af.

Zoals?

Zoals de andere ‘lifters’, de lifters die niet renden. Het waren er niet veel, want we hebben het dus over de eerste golf. We kwamen er hoogstens een stuk of zes tegen, de meeste doolden over het midden van de weg en staken hun armen omhoog toen we dichterbij kwamen. Mijn vader zwenkte dan om ze heen en mijn moeder zei tegen me dat ik mijn hoofd omlaag moest houden. Ik zag ze nooit van heel dichtbij. Ik drukte mijn gezicht tegen de bank en kneep mijn ogen dicht. Ik wilde ze niet zien. Ik bleef alleen maar denken aan wilde bessen en elandburgers. Het was net alsof we op weg waren naar het Beloofde Land. Ik wist dat alles goed zou komen als we maar lang genoeg naar het noorden reden.

Een tijdje was dat ook zo. We kwamen op een te gekke kampeerplaats aan de oever van een meer, en er waren niet zo heel veel mensen, maar net genoeg om ons ‘veilig’ te voelen, voor als er een dode zou opduiken, snap je. Iedereen was heel aardig en iedereen was blij en opgelucht. In het begin was het net vakantie. Er was elke avond een grote barbecue, en dan namen mensen mee wat ze met jagen of vissen hadden gevangen, vooral vissen. Sommige mannen gooiden dynamiet in het meer en dan klonk er een luide knal en kwamen al die vissen naar boven drijven. Ik zal die geluiden nooit vergeten, de explosies, of de kettingzagen als mensen bomen omzaagden, of de muziek van autoradio’s en muziekinstrumenten die gezinnen hadden meegebracht. ’s Avonds zaten we allemaal rond de kampvuren te zingen, reusachtige vuren van op elkaar gestapelde boomstammen.

Toen hadden we nog bomen, voordat de tweede golf arriveerde en daarna de derde, toen mensen genoodzaakt waren om bladeren en stronken te verbranden, en ten slotte alles wat ze maar in handen kregen. De stank van brandend plastic en rubber werd echt ondraaglijk, hij ging in je mond en je haar zitten. Tegen die tijd waren alle vissen verdwenen en was er voor mensen niets meer over om op te jagen. Niemand scheen zich zorgen te maken. Iedereen rekende erop dat de doden in de winter zouden bevriezen.

Maar hoe moesten jullie de winter overleven als de doden eenmaal waren bevroren?

Goeie vraag. Volgens mij dachten de meeste mensen niet zo ver vooruit. Misschien dachten ze dat ‘de autoriteiten’ ons wel zouden komen redden of dat ze gewoon hun spullen konden pakken en naar huis konden. Ik weet zeker dat een heleboel mensen niet verder dachten dan de dag die voor ze lag en alleen maar dankbaar waren omdat ze eindelijk veilig waren, en vol vertrouwen dat alles vanzelf goed zou komen. ‘Voor je het weet zijn we thuis,’ zeiden mensen. ‘Met de kerst is het voorbij.’

[Ze wijst me op een ander voorwerp in het ijs, een slaapzak van SpongeBob. Hij is klein en zit onder de bruine vlekken.]

Waar denk je dat die slaapzak voor bedoeld is, een verwarmde badkamer tijdens een pyjamafeestje? Oké, misschien konden ze geen behoorlijke slaapzak krijgen – campingwinkels waren altijd als eerste uitverkocht of geplunderd – maar je wilt niet geloven hoe onwetend die mensen waren. Heel veel kwamen uit de zuidelijke staten, waar de zon altijd scheen, sommigen helemaal uit het zuiden van Mexico. Je zag mensen met hun laarzen aan in hun slaapzak kruipen; ze wisten niet dat ze daarmee de bloedcirculatie afsneden. Je zag mensen drinken om het warm te krijgen. Ze wisten niet dat daarmee hun lichaamstemperatuur juist omlaagging omdat er meer lichaamswarmte vrijkwam. Je zag ze van die grote zware jassen dragen met alleen een T-shirt eronder. Dan spanden ze zich in, kregen het te warm en deden hun jas uit. Hun lichaam zat dan onder het zweet, en het vocht werd opgezogen door het katoen. Dan stak de wind op… die eerste september werden er een heleboel mensen ziek. Verkouden en griep. Zij besmetten de rest.

In het begin was iedereen vriendelijk. We werkten samen. We ruilden of kochten zelfs wat we nodig hadden van andere gezinnen. Geld was nog steeds iets waard. Iedereen dacht dat de banken snel weer open zouden gaan. Wanneer mijn vader en moeder op eten uit gingen, lieten ze mij achter bij een van de buren. Ik had een kleine noodradio, zo’n ding dat je moest aanzwengelen, zodat we elke avond naar het nieuws konden luisteren. Het ging altijd over de terugtrekking, over legereenheden die gestrande mensen achterlieten. We luisterden met onze wegenkaart van de Verenigde Staten erbij en wezen de steden en andere plaatsen aan waar de verslagen vandaan kwamen. Ik zat dan bij mijn vader op schoot. ‘Zie je nou wel,’ zei hij dan, ‘zij zijn niet op tijd weggegaan. Zij waren niet zo slim als wij.’ Hij probeerde een glimlach te forceren. Een tijdje dacht ik dat hij gelijk had.

Maar na de eerste maand, toen het voedsel op begon te raken en de dagen kouder en donkerder werden, begonnen mensen vals te worden. Er waren geen gemeenschappelijke vuren meer en er werd niet meer samen gegeten of gezongen. Het werd een puinhoop in het kamp, niemand raapte zijn afval meer op. Ik stapte een paar keer in mensenpoep. Niemand nam de moeite om het op te ruimen.

Ik werd niet meer alleen gelaten bij buren, mijn ouders vertrouwden niemand. Het werd gevaarlijk, er waren een hoop vechtpartijen. Ik zag twee vrouwen vechten om een bontjas, ze scheurden hem zo doormidden. Ik zag dat een vent een andere gast te pakken kreeg die iets uit zijn auto had proberen te stelen en met een bandenlichter zijn hoofd insloeg. Veel speelde zich ’s nachts af, geknok en geschreeuw. Soms hoorde je een schot en hoorde je iemand huilen. Eén keer hoorden we iemand buiten voor de provisorische tent die we over het busje hadden gehangen. Mijn moeder zei dat ik mijn hoofd omlaag moest houden en mijn handen over mijn oren moest doen. Mijn vader ging naar buiten. Door mijn handen heen hoorde ik geschreeuw. Het pistool van mijn vader ging af. Er gilde iemand. Toen mijn vader weer binnenkwam, was zijn gezicht helemaal wit. Ik heb hem nooit gevraagd wat er was gebeurd.

Mensen kwamen alleen nog samen als er een dode opdook. Dat waren de doden die de derde golf waren gevolgd, ze kwamen alleen of in kleine groepjes. Het gebeurde om de zoveel dagen. Iemand sloeg alarm en dan kwam iedereen aanrennen om ze uit te schakelen. En dan, zodra het voorbij was, keerden we elkaar de rug weer toe.

Toen het zo koud werd dat het meer bevroor, toen er geen doden meer verschenen, dachten veel mensen dat het veilig genoeg was om te proberen terug naar huis te lopen.

Te lopen? Niet te rijden?

Er was geen benzine meer. Die hadden ze allemaal opgemaakt om mee te koken of voor de verwarming van hun auto. Elke dag had je wel van die groepen half uitgehongerde, in lompen gehulde stakkers, allemaal volgeladen met al die nutteloze troep die ze hadden meegenomen, en met een blik van vertwijfelde hoop in hun ogen.

‘Waar denken ze heen te gaan?’ vroeg mijn vader dan. ‘Weten ze niet dat het naar het zuiden toe niet koud genoeg is geweest? Weten ze niet wat hun daar te wachten staat?’ Hij was ervan overtuigd dat de toestand vroeg of laat zou verbeteren als we maar lang genoeg volhielden. Dat was in oktober, toen ik er nog uitzag als een mens.

[We stuiten op een verzameling botten, te veel om te tellen. Ze liggen in een kuil, half verborgen in het ijs.]

Ik was een vrij stevig kind. Ik sportte nooit en leefde van fastfood. Toen we in augustus aankwamen, was ik maar een klein beetje dunner geworden. Tegen november leek ik wel een skelet. Mijn vader en moeder waren er niet veel beter aan toe. Het buikje van mijn vader was verdwenen, mijn moeder had van die smalle jukbeenderen. Ze hadden heel vaak ruzie, over alles. Daar werd ik nog het bangst van. Thuis hadden ze nooit hun stem verheven. Ze waren leraren, ‘progressievelingen’. Het was misschien wel eens stil en gespannen tijdens een maaltijd, maar nooit zoals nu. Ze hakten op elkaar in wanneer ze maar de kans kregen. Eén keer, rond Thanksgiving… ik kon niet uit mijn slaapzak komen. Mijn buik was gezwollen en ik had zweren op mijn mond en neus. Uit de camper van de buren kwam een heerlijke geur. Ze waren iets aan het klaarmaken, vlees, het rook echt heel lekker. Mijn vader en moeder waren buiten aan het ruziën. Mijn moeder zei dat ‘het’ de enige oplossing was. Ik wist niet wat ‘het’ was. Ze zei dat ‘het’ niet zo erg was omdat de buren en niet wij uiteindelijk degenen waren geweest die ‘het’ hadden gedaan. Mijn vader zei dat we niet zo diep mochten zinken en dat mijn moeder zich moest schamen. Mijn moeder ging mijn vader zo ongeveer te lijf, ze gilde dat het allemaal zijn schuld was dat we hier waren, dat ik doodging. Mijn moeder zei dat een echte man wel zou weten wat hem te doen stond. Ze noemde hem een jankerd en zei dat hij ons dood wilde hebben zodat hij kon vluchten en kon leven als de ‘flikker’ waarvan ze altijd wel had geweten dat hij die was. Mijn vader zei dat ze godverdomme haar bek moest houden. Mijn vader schold nóóit. Ik hoorde iets buiten, een klap. Mijn moeder kwam weer naar binnen, met een sneeuwbal tegen haar rechteroog gedrukt. Mijn vader kwam achter haar aan. Hij zei niets. Hij had een blik in zijn ogen die ik nooit eerder had gezien, alsof hij een ander mens was. Hij greep mijn noodradio, de radio die mensen al heel lang probeerden te kopen… of te stelen, en toen ging hij weer naar de camper. Tien minuten later kwam hij terug, zonder de radio maar met een grote emmer kokend hete stoofpot. Het was héérlijk! Mijn moeder zei dat ik niet te snel moest eten. Ze voerde me en gaf steeds kleine hapjes. Ze keek opgelucht. Ze huilde een beetje. Mijn vader had nog steeds die blik in zijn ogen, dezelfde blik die ik een paar maanden later had, toen mijn moeder en vader allebei ziek werden en ik hun moest voeden.

[Ik ga op mijn hurken zitten om de botten beter te bekijken. Ze zijn allemaal gebroken en het merg is eruit gehaald.]

De winter was echt bar en boos. De sneeuw kwam letterlijk tot boven ons hoofd, het waren letterlijk bergen, dik en grijs van de vervuiling. Het kamp was doodstil geworden. Er werd niet meer gevochten of geschoten. Met kerst was er meer dan genoeg te eten.

[Ze houdt iets omhoog wat op het bot van een klein dijbeen lijkt. Het is schoongeschraapt met een mes.]

Ze zeggen dat er die winter elf miljoen mensen zijn omgekomen. En dat is alleen nog maar Noord-Amerika, andere plaatsen tel ik niet mee: Groenland, IJsland, Scandinavië. Aan Siberië wil ik niet eens denken, al die vluchtelingen uit het zuiden van China, de mensen uit Japan die nog nooit buiten de stad waren geweest, en al die arme mensen uit India. Dat was de eerste Grijze Winter, toen het weer begon te veranderen door de viezigheid. Ze zeggen dat de vervuiling voor een deel, hoeveel weet ik niet, werd veroorzaakt door as van menselijke overblijfselen.

[Ze legt een gedenkplaat over de kuil.]

Het duurde heel lang, maar uiteindelijk kwam de zon tevoorschijn en begon het warmer te worden. De sneeuw begon eindelijk te smelten. Midden juli was het voorjaar eindelijk gearriveerd, en hetzelfde gold voor de levende doden.

[Een van de andere teamleden roept ons bij zich. Een zombie is vanaf zijn middel begraven in het ijs. Het hoofd, de armen en het bovenste deel van de romp zijn springlevend. Het kreunende schepsel slaat wild om zich heen en probeert ons te raken.]

Waarom komen ze terug nadat ze bevroren zijn geweest? In alle menselijke cellen zit toch water? En wanneer dat water bevriest, zet het uit en barsten de celwanden. Daarom kun je mensen niet zomaar invriezen als ze schijndood zijn, dus waarom werkt het dan wel bij de levende doden?

[De zombie doet een enorme uithaal in onze richting; het onderste gedeelte van de romp begint af te scheuren. Jesika heft haar wapen, een lange ijzeren koevoet, en slaat het schepsel achteloos de schedel in.]

Bagore-ki-Haveli, een paleis aan het Picholameer, Rajasthan, India

[Dit idyllische, bijna sprookjesachtige gebouw bedekt volledig het eiland Jag Niwas. Ooit was het de residentie van een maharadja, vervolgens een luxehotel en ten slotte een toevluchtsoord voor honderden vluchtelingen, tot die allemaal om het leven kwamen door een uitbraak van cholera. Onder leiding van projectmanager Sardar Khan begint het hotel, net als het meer en de stad aan de oevers van het meer, eindelijk weer tot leven te komen. Terwijl hij herinneringen ophaalt klinkt meneer Khan minder als een geharde, hoogopgeleide bouwkundig ingenieur dan als een jonge, angstige onderkorporaal die ooit op een chaotische bergweg belandde.]

Ik herinner me de apen nog, het waren er honderden, ze klommen en renden tussen de auto’s door en liepen zelfs over de hoofden van mensen. Ik had ze helemaal tot in Chandigarh gezien, waar ze van daken en balkons sprongen toen de straten zich vulden met de levende doden. Ik herinner me dat ze zich kwetterend verspreidden, telefoonpalen in klauterden om te ontkomen aan de grijpende armen van de zombies. Sommige wachtten niet eens tot ze werden aangevallen, ze wisten al wat er ging gebeuren. En nu waren ze hier, op dit smalle, kronkelige geitenpad in de Himalaya. Het werd een weg genoemd, maar zelfs in vredestijd was het een dodelijke val. Er stroomden duizenden vluchtelingen langs de gestrande en verlaten auto’s. Mensen zeulden nog steeds met koffers en dozen. Een man hield koppig het beeldscherm van een computer vast. Er sprong een aap op zijn hoofd die het als springplank probeerde te gebruiken, maar de man stond te dicht bij de rand van het ravijn en ze vielen allebei naar beneden. Het leek wel of er elke seconde iemand zijn evenwicht verloor. Er waren gewoon te veel mensen. De weg had niet eens een vangrail. Ik zag een hele bus de diepte in verdwijnen, geen idee hoe dat gebeurde, hij rééd niet eens. Passagiers klommen door de ramen naar buiten omdat voetgangers de deuren van de bus blokkeerden. Eén vrouw was half het raam uit toen de bus kantelde en over de rand verdween. Ze had iets in haar armen, iets wat ze heel dicht tegen zich aan hield. Ik hou mezelf altijd voor dat het niet bewoog of huilde, dat het gewoon een bundeltje kleren was. Niemand die bij haar in de buurt stond probeerde haar te helpen. Er kéék niet eens iemand, de mensen stroomden alleen maar voorbij. Als ik van dat moment droom, kan ik soms geen verschil zien tussen hen en de apen.

Ik had daar helemaal niet moeten zijn, ik was niet eens van de genie. Ik was van de bro[26], het was mijn werk om wegen te bouwen, niet om ze op te blazen. Ik doolde rond in het verzamelgebied bij Shimla, op zoek naar andere overlevenden van mijn eenheid, toen een ingenieur, sergeant Mukherjee, me bij mijn arm pakte en zei: ‘Soldaat, kun jij autorijden?’

Ik denk dat ik iets bevestigends stamelde, want voordat ik het wist had hij me achter het stuur van een jeep geduwd en sprong hij op de stoel naast me, met een zenderachtig apparaat op zijn schoot. ‘Terug naar de pas. Rijden, rijden!’ Ik reed slippend en met piepende banden weg terwijl ik hem wanhopig probeerde uit te leggen dat ik eigenlijk een stoomwalsbestuurder was en dat ik zelfs daar eigenlijk niet toe bevoegd was. Mukherjee scheen me niet te horen. Hij zat druk te friemelen aan dat apparaat op zijn schoot. ‘De springstof is al aangebracht,’ liet hij weten. ‘We hoeven alleen nog maar op het bevel te wachten!’

‘Welke springstof?’ vroeg ik. ‘Welk bevel?’

‘Om de pas op te blazen natuurlijk, sukkel!’ schreeuwde hij, wijzend naar het ding op zijn schoot, waarvan ik nu zag dat het een detonator was. ‘Hoe moeten we ze ánders tegenhouden?’

Er stond me vaag iets bij dat onze terugtrekking naar de Himalaya iets te maken had met een soort groter plan om alle bergpassen af te sluiten voor de levende doden. Ik had echter nooit kunnen denken dat ik daar zo’n belangrijke rol in zou spelen! Om het netjes te houden zal ik mijn godslasterlijke reactie op Mukherjee niet herhalen, en ook niet de al even godslasterlijke reactie van Mukherjee toen we bij de pas arriveerden en het daar nog bleek te wemelen van de vluchtelingen.

‘Het had hier leeg moeten zijn!’ schreeuwde hij. ‘Geen vluchtelingen meer!’

We zagen een soldaat van de Rashtriya Rifles, de compagnie die de toegang tot de bergweg had moeten afsluiten, langs de jeep rennen. Mukherjee sprong uit de wagen en pakte de man vast. ‘Wat is dít nou?’ vroeg hij. Hij was een ruwe, stevige man, en hij was kwaad. ‘Jullie hadden de weg vrij moeten maken!’ De andere man was net zo kwaad, en net zo bang. ‘Als jij je eigen oma dood wilt schieten ga je je gang maar!’ Hij duwde de sergeant opzij en rende verder.

Mukherjee pakte zijn zender om te melden dat het nog heel druk was op de weg. Met een hoge, uitzinnige stem gilde een jonge officier dat hij bevel had gekregen om de weg op te blazen, hoeveel mensen er ook overheen liepen. Kwaad antwoordde Mukherjee dat hij moest wachten tot de weg leeg was. Als we hem nu opbliezen, zouden we niet alleen tientallen mensen de dood in jagen, maar zouden ook duizenden mensen aan de andere kant als ratten in de val zitten. Meteen antwoordde de stem kwaad dat de weg nóóit leeg zou raken, dat het enige wat zich achter al die mensen bevond een ziedende meute van God mocht weten hoeveel miljoen zombies was. Mukherjee antwoordde dat hij de weg zou opblazen als de zombies er waren, en geen seconde eerder. Hij was niet van plan om aan het moorden te slaan, wat een of andere lul van een luitenant ook…

Maar toen zweeg Mukherjee abrupt en keek naar iets wat achter mij oprees. Ik draaide me snel om, en opeens staarde ik in het gezicht van generaal Raj-Singh! Ik had geen idee waar hij vandaan kwam, waarom hij daar was… tot de dag van vandaag gelooft niemand me. Nou ja, wel dat hij daar was, maar niet dat ik er was. Ik stond op een paar centimeter van hem af, van de Tijger van Delhi! Ik heb wel eens gehoord dat mensen iemand die ze heel erg respecteren als groter ervaren dan ze in werkelijkheid zijn. In mijn perceptie was hij een reus. Zelfs met zijn gescheurde uniform, zijn bloederige tulband, het doekje voor zijn rechteroog en het verband om zijn neus (een van zijn mannen had hem in het gezicht geslagen om hem in de laatste helikopter te krijgen die uit Gandhi Park vertrok). Generaal Raj-Singh…

[Khan haalt diep adem en zijn borst zwelt van trots.]

‘Heren’, begon hij… Hij noemde ons ‘heren’ en legde heel nauwkeurig uit waarom de weg onmiddellijk vernietigd moest worden. De luchtmacht, of wat er van over was, had zijn eigen bevelen gekregen met betrekking tot het afsluiten van alle bergpassen. Op dat moment hing er al een Shamsher jachtbommenwerper boven ons. Als wij niet in staat waren, of niet bereid waren, om onze opdracht uit te voeren, dan zou de piloot van de Jaguar bevel krijgen ‘Shiva’s toorn’ ten uitvoer te brengen. ‘Weten jullie wat dat betekent?’ vroeg Raj-Singh. Misschien dacht hij dat ik te jong was om het te weten, of misschien had hij op de een of andere manier geraden dat ik moslim was, maar zelfs als ik verder helemaal niets had geweten van de hindoegod van de vernietiging, had ik net als iedereen die een uniform droeg geruchten gehoord over de ‘geheime’ codenaam voor het gebruik van thermonucleaire wapens.

Zou de pas daarmee niet vernietigd worden?

Ja, plus de halve berg! In plaats van een smalle flessenhals die werd omgeven door steile rotsen, zou er weinig méér zijn overgebleven dan een enorme, licht aflopende helling. De hele reden om die wegen te vernietigen, was om een barrière te creëren waar de levende doden niet overheen konden komen, en nu wilde een of andere achterlijke luchtmachtgeneraal die geilde op atoomwapens de zombies een perfecte toegang tot de veilige zone bieden!

Mukherjee slikte, niet wetend wat hij moest doen. Toen stak de Tijger zijn hand uit om de detonator aan te pakken. Hij, als altijd de held, was nu bereid de last van een massamoord te dragen. Half in tranen gaf de sergeant hem de detonator. Generaal Raj-Singh bedankte hem, bedankte ons allebei, fluisterde een gebed en duwde toen met zijn duimen de knoppen in. Er gebeurde niets, hij probeerde het nog eens, niks. Hij controleerde de batterijen, de bedrading, en probeerde het een derde keer. Niets. De detonator was het probleem niet. Er was iets misgegaan met de springstof die een halve kilometer verderop langs de weg was begraven, midden tussen de vluchtelingen.

Dit is het einde, dacht ik, we gaan er allemaal aan. Ik wilde daar alleen nog maar weg, ver genoeg om mogelijk te ontkomen aan de nucleaire inslag. Ik voel me daar nog steeds schuldig over, dat ik op zo’n moment alleen maar aan mezelf dacht.

Ik dank God voor generaal Raj-Singh. Hij reageerde… precies zoals je dat van een levende legende zou verwachten. Hij zei dat we moesten maken dat we wegkwamen, dat we ons in veiligheid moesten brengen en naar Shimla moesten gaan. Toen draaide hij zich om en rende dwars tegen de mensenmassa in. Mukherjee en ik keken elkaar aan, en het doet me deugd om te kunnen zeggen dat we zonder aarzeling achter hem aan gingen.

Nu wilden wij ook helden zijn, we wilden onze generaal tegen de meute beschermen. Wat een grap. We hebben hem niet eens meer gezíén zodra de mensenmassa ons als een rivier opslokte. Ik werd alle kanten op geduwd. Ik weet niet meer wanneer ik de klap tegen mijn oog kreeg. Ik schreeuwde dat ik erlangs moest, dat het een militaire aangelegenheid betrof. Niemand luisterde. Ik schoot een paar keer in de lucht. Niemand merkte het. Ik overwoog zelfs om in de menigte te schieten. Ik werd al net zo wanhopig als zij. Uit mijn ooghoek zag ik Mukherjee met een andere man over de rand tuimelen, nog steeds vechtend om zijn geweer. Ik wilde het aan generaal Raj-Singh vertellen en draaide me om, maar ik kon hem tussen al die mensen niet vinden. Ik schreeuwde zijn naam, probeerde hem boven de andere hoofden uit te ontdekken. Ik klom op het dak van een minibusje om erachter te komen waar ik was. Toen stak de wind op, en die bracht de stank en het gekreun mee die het dal teisterden. Ongeveer een halve kilometer voor me begon de menigte te rennen. Ik kneep mijn ogen half dicht en tuurde. De doden kwamen eraan. Langzaam en vastberaden, en in net zulke dichte massa’s als de vluchtelingen die ze verzwolgen.

Het busje begon te schudden en ik viel. Eerst zweefde ik over een zee van mensenlichamen, en toen lag ik plotseling onder ze en werd mijn lichaam vertrapt door schoenen en blote voeten. Ik voelde mijn ribben kraken, ik hoestte en proefde bloed. Ik wist mezelf onder het busje te slepen. Mijn lichaam deed pijn en leek wel in brand te staan. Ik kon geen woord uitbrengen. Ik kon nauwelijks iets zien. Ik hoorde het geluid van de naderende zombies. Ik vermoedde dat ze hoogstens tweehonderd meter van ons vandaan waren. Ik zwoer dat ik niet op dezelfde manier zou sterven als de anderen, al die slachtoffers die aan stukken werden gescheurd, die bloedende koe in haar doodsstrijd aan de oevers van de Satluj in Rupnagar. Ik probeerde mijn revolver te pakken maar kon mijn hand niet bewegen. Ik vloekte en huilde. Ik dacht dat ik op dat moment heel religieus zou zijn, maar ik was alleen maar zo bang en kwaad dat ik met mijn hoofd tegen de onderkant van het busje begon te rammen. Ik dacht dat ik mijn eigen schedel misschien kon verbrijzelen als ik het maar hard genoeg deed. Opeens klonk er een reusachtig gedonder en kwam de grond onder me omhoog. Een golf van gegil en gekreun vermengde zich met de krachtige stofexplosie. Ik sloeg met mijn gezicht tegen de onderkant van het busje en ging knock-out.

Het eerste wat ik me herinner toen ik weer bijkwam, was een heel zacht geluid. Eerst dacht ik dat het water was. Het klonk als snel gedruppel… tik-tik-tik, zo. Het getik werd harder, en opeens was ik me bewust van nog twee andere geluiden: het geknetter van mijn zender… ik zal er wel nooit achter komen hoe het kan dat die het nog deed… en het oorverdovende gejank van de levende doden. Ik kroop onder het minibusje vandaan. In elk geval werkten mijn benen nog zo goed dat ik kon staan. Het drong tot me door dat ik alleen was: geen vluchtelingen, geen generaal Raj-Singh. Ik stond tussen een enorme hoeveelheid weggegooide persoonlijke bezittingen die midden op een verlaten bergweg lagen. Voor me zag ik een verkoolde rotsmuur. En daarachter lag de overkant van de opgeblazen weg.

Daar kwam het gekreun vandaan. De levende doden kwamen nog steeds achter me aan. Met hun uitgestrekte armen vielen ze met drommen tegelijk van de versplinterde rand. Dat was dat druppelende geluid: hun lichamen die in de verre diepte op de bodem van de vallei te pletter vielen.

De Tijger moet de explosieven handmatig hebben laten afgaan. Ik neem aan dat hij ze op hetzelfde moment bereikte als de levende doden. Ik hoop dat ze niet eerst hun tanden in hem hebben kunnen zetten. En ik hoop dat hij blij is met zijn standbeeld dat nu boven een moderne vierbaansbergweg staat. Op dat moment dacht ik niet aan het offer dat hij had gebracht. Ik wist zelfs niet zeker of het allemaal wel echt gebeurde. Ik staarde zwijgend naar die waterval van ondoden en luisterde naar de berichten op mijn zender van de andere eenheden:

‘Vikasnagar: veilig.’

‘Bilaspur: veilig.’

‘Jawala Mukhi: veilig.’

‘Alle passen veilig verklaard: over!’

Droom ik, dacht ik, ben ik gek geworden?

De aap maakte het er niet beter op. Hij zat op het minibusje en keek onbewogen toe hoe de ondoden hun einde tegemoet sprongen. Zijn gezicht zag er heel sereen uit, heel intelligent, alsof hij echt begreep wat er gebeurde. Ik wilde me bijna tot hem richten en zeggen: ‘Dit is het keerpunt van de oorlog! We hebben ze eindelijk tot staan gebracht! Eindelijk zijn we veilig!’ Maar in plaats daarvan schoot zijn kleine piemel tevoorschijn en plaste hij in mijn gezicht.

25 De Duitse versie van ‘Plan Redeker’.

26 bro: Border Roads Organisation.

THUISFRONT USA

Taos, New Mexico

[Arthur Sinclair is een typische aristocraat uit de oude wereld: lang, slank, met kortgeknipt wit haar en een geaffecteerd Harvard-accent. Als hij aan het woord is maakt hij nauwelijks oogcontact en laat hij zelden ruimte voor vragen. Tijdens de oorlog was Sinclair directeur van het door de Amerikaanse regering in het leven geroepen ministerie van Strategische Hulpbronnen, afgekort DeStRes (Department of Strategic Resources).]

Ik weet niet wie de afkorting ‘DeStRes’ als eerste bedacht heeft, en misschien was die persoon zich er wel helemaal niet van bewust dat dat bijna hetzelfde klinkt als distress, als ‘nood’, maar treffender had het niet gekund. De verdedigingslinie bij de Rocky Mountains had in theorie misschien een ‘veiligheidszone’ gecreëerd, maar in werkelijkheid lag die hele zone in puin en stikte het er van de vluchtelingen. Mensen gingen dood van de honger, er heerste ziekte, miljoenen mensen waren dakloos. De industrie lag op z’n gat, handel en transport bestonden niet meer, en daar kwamen dan nog eens de levende doden bij die de verdedigingslinie rondom de Rocky Mountains aanvielen en de veiligheidszone zelf onveilig maakten. We moesten onze mensen helpen weer op eigen benen te staan – we moesten ze kleden, voeden, huisvesten en weer aan het werk helpen – want anders was die zogenaamde veiligheidszone alleen maar uitstel van executie. Dat was de reden waarom DeStRes in het leven werd geroepen, en u kunt zich wel voorstellen dat ik me heel veel bezighield met praktijktraining.

U wilt niet weten hoeveel informatie ik in die verweekte hersenen van me moest proppen: de briefings, de inspectierondes… áls ik al sliep, was het met een boek onder mijn kussen, elke nacht weer een ander, van Henry J. Kaiser tot Vo Nguyen Giap. Ik had elk idee, elk woord, elk greintje kennis en wijsheid nodig om een verdeeld Amerika samen te smelten tot een moderne oorlogsmachine. Als mijn vader nog had geleefd, had hij waarschijnlijk moeten lachen om mijn frustratie. Hij was een overtuigd aanhanger van de New Deal en had nauw samengewerkt met Franklin D. Roosevelt als intendant van de staat New York. Hij hanteerde methodes die bijna marxistisch van aard waren, het soort collectivisatie waardoor Aynd Rand uit haar graf zou zijn opgestaan om zich aan te sluiten bij de levende doden. Ik had de lessen die hij probeerde over te brengen altijd van de hand gewezen, en ik was zelfs op Wall Street gaan werken om me er verre van te houden. Nu pijnigde ik mijn hersens om me ze te herinneren. Eén ding wat die New Dealers beter deden dan welke andere generatie uit de Amerikaanse geschiedenis ook, was het ontdekken en ontwikkelen van de juiste middelen en het juiste talent.

Middelen en talent?

Die term had mijn zoon een keer in een film gehoord. Ik vond het een heel goede beschrijving van onze reorganisatiewerkzaamheden. ‘Talent’ beschrijft het arbeidspotentieel, het niveau van geschoolde arbeid en hoe die arbeid effectief kan worden benut. Heel eerlijk gezegd beschikten we over bar weinig talent. We hadden een postindustriële economie waarin dienstverlening centraal stond, dermate complex en gespecialiseerd dat ieder individu alleen maar kon functioneren binnen de grenzen van zijn afzonderlijke structuur. Je had sommige ‘carrières’ eens moeten zien die op onze eerste beroepeninventarisatie stonden. Iedereen was ‘leidinggevende’, ‘agent’, ‘analist’ of ‘consultant’, allemaal bijzonder geschikt voor de wereld van voor de oorlog maar volkomen óngeschikt voor de crisis waar we nu mee te maken hadden. We hadden timmerlui nodig, metselaars, machinewerkers, wapensmeden. Die mensen hadden we wel, maar lang niet genoeg. Uit de eerste beroepeninventarisatie bleek dat ruim vijfenzestig procent van de huidige beroepsbevolking werd aangeduid als F-6: geen beroep van enige waarde. Wat we nodig hadden, was een omscholingsprogramma van ongekende omvang. Kort gezegd moesten er een heleboel witte boorden vies worden.

Het was een moeizaam proces. Er was geen luchtverkeer, wegen en spoorwegen waren een puinhoop, en brandstof… grote genade, tussen Seattle en Los Angeles was geen volle benzinetank te vinden. Daar kwam nog bij dat de infrastructuur van het vooroorlogse Amerika niet alleen volledig gericht was op forenzenverkeer, maar dat door die methode ook een enorme economische segregatie was ontstaan. Je had hele buitenwijken vol hoopopgeleide professionals die geen van allen ook maar enig idee hadden hoe ze een kapot raam moesten vervangen. De mensen die deze kennis wel hadden, woonden in hun eigen ‘arbeidersgetto’s’, vóór de oorlog op een uur rijden, wat neerkwam op minstens een volle dag lopen. Vergis je niet, de benenwagen was in het begin het meest gebruikte vervoermiddel.

Dit probleem – nee, deze uitdaging, problemen bestaan niet – werd opgelost door de vluchtelingenkampen. Daar waren er honderden van, sommige zo klein als een parkeerplaats, andere uitgestrekt over vele kilometers, verspreid over de bergen en langs de kust, en ze hadden allemaal hulp van de overheid nodig en vormden allemaal een aanslag op de voorraden hulpbronnen, die toch al in hoog tempo afnamen. Allereerst, nog voordat ik andere uitdagingen ging aanpakken, moesten die kampen leeg. Iedereen die als F-6 was aangemerkt maar wel lichamelijk gezond was, werd een ongeschoolde arbeidskracht. Die mensen moesten puinruimen, oogsten binnenhalen, graven delven. Er waren heel veel graven nodig. Iedereen die A-1 was, de mensen die over vaardigheden beschikten die bruikbaar waren tijdens een oorlog, gingen deel uitmaken van ons gap, het Gemeenschappelijk Autarkisch Programma. Een gevarieerde groep instructeurs kreeg de opdracht al die sedentaire, overgekwalificeerde, aan hun bureau gekluisterde kantoormuizen de kennis bij te brengen die ze nodig hadden om hun eigen boontjes te kunnen doppen.

Het was meteen een groot succes. Binnen drie maanden zag je dat er beduidend minder overheidssteun werd gevraagd. Ik kan niet genoeg benadrukken hoe cruciaal dit was voor de overwinning. Het maakte een overgang mogelijk van een nulsom-economie die puur gericht was op overleven naar een goed ontwikkelde oorlogsproductie. Dat was de Nationale Omscholingswet, de now, die voortvloeide uit het gap. Ik durf te beweren dat dit het grootse omscholingsprogramma sinds de Tweede Wereldoorlog was, en zonder twijfel het meest drastische uit de Amerikaanse geschiedenis.

U hebt wel eens iets gezegd over de problemen waar u bij het uitvoeren van de NOW mee te maken had…

Daar kom ik nog op. De president gaf me de macht die ik nodig had om elke fysieke en logistieke uitdaging het hoofd te kunnen bieden. Maar wat hij of enig ander mens op aarde me helaas niet kon geven, was het vermogen om mensen anders te laten denken. Ik heb al uitgelegd dat de Amerikaanse beroepsbevolking gesegregeerd was, en in veel gevallen speelden cultuurverschillen daarbij een rol. Een heleboel instructeurs waren immigranten van de eerste generatie. Het waren mensen die prima voor zichzelf konden zorgen, die wisten hoe ze met heel weinig konden overleven en hoe ze moesten roeien met de riemen die ze hadden. Dit waren de mensen die groenten kweekten in hun achtertuin, die hun eigen huis verbouwden, die hun elektrische apparaten net zo lang aan de praat hielden als technisch mogelijk was. Het was van cruciaal belang dat deze mensen de andere leerden om zich los te maken van onze comfortabele, luxueuze levensstijl en onze wegwerpmentaliteit, ook al was die levensstijl ons juist mogelijk gemaakt door hun inspanningen.

Ja, er was racisme, maar ook klassendiscriminatie. Je bent een hooggeplaatste bedrijfsjurist. Het grootste deel van je leven heb je contracten doorgelicht, deals helpen sluiten, telefoongesprekken gevoerd. Daar ben je goed in, daar ben je rijk door geworden, daardoor kon je een loodgieter laten komen om je toilet te repareren zodat jij aan de telefoon kon blijven zitten. Hoe meer werk je doet, hoe meer je verdient, hoe meer werkkrachten je inschakelt zodat jij je handen vrij hebt om meer geld te verdienen. Zo werkt het in de wereld. Maar op een dag is alles anders. Niemand heeft meer behoefte aan een doorgelicht contract of een overeenkomst. Waar mensen wel behoefte aan hebben, is dat hun toilet wordt gerepareerd. En opeens moet die werkkracht jou dingen leren, misschien is hij zelfs je baas. Sommigen vonden dat beangstigender dan de levende doden.

Ik zat een keer achter in de zaal bij een herscholingslezing toen ik me aan het oriënteren was in Los Angeles. De mensen die herscholing nodig hadden, hadden allemaal een hoge functie in de entertainmentindustrie gehad. Het was één grote verzameling van impresario’s, managers en ‘creatieve leidinggevenden’, wat dat in godsnaam dan ook moge betekenen. Ik kan me wel iets voorstellen bij hun weerzin, hun arrogantie. Voor de oorlog was entertainment het meest waardevolle exportproduct van de Verenigde Staten. Nu werden deze mensen opnieuw opgeleid tot schoonmakers in een munitiefabriek in Bakersfield, Californië. Eén vrouw, een casting director, ontplofte zowat. Hoe durfden ze haar zo te vernederen! Ze had een Master of Arts in Conceptueel Theater, ze had de casting verzorgd voor de drie grootste sitcoms van de laatste vijf seizoenen en per week meer geld verdiend dan haar instructeur ooit in meerdere levens zou kunnen verdienen! Ze bleef die instructrice maar bij haar voornaam aanspreken. ‘Zo is het wel genoeg, Magda,’ zei ze steeds, ‘Magda, alsjeblíéft.’ Eerst dacht ik dat ze gewoon grof was, dat ze de instructrice wilde vernederen door consequent te weigeren haar titel te gebruiken. Later kwam ik tot de ontdekking dat Magda Antonova de schoonmaakster van deze vrouw was geweest. Ja, voor sommigen was het heel moeilijk, maar veel mensen gaven later toe dat hun nieuwe baan veel meer emotionele voldoening had gegeven dan hun vorige.

Op een veerboot ontmoette ik een nette man die tussen Portland en Seattle langs de kust voer. Hij had op de licentieafdeling van een reclamebureau gewerkt, waar hij specifiek verantwoordelijk was geweest voor het regelen van de rechten om klassieke rocksongs voor televisiereclames te gebruiken. Nu was hij schoorsteenveger. Aangezien de meeste huizen in Seattle geen centrale verwarming meer hadden en de winters nu langer en kouder waren, had hij vrijwel altijd werk. ‘Dankzij mij hebben mijn buren het warm,’ zei hij trots. Ik weet dat het een beetje te Norman Rockwell klinkt, maar ik hoor dat soort verhalen voortdurend. ‘Zie je die schoenen? Heb ik gemaakt.’ ‘Dat is een trui van de wol van een van mijn schapen.’ ‘Vind je de maïs lekker? Komt uit mijn tuin.’ Dat was het resultaat van een meer gelokaliseerd systeem. Het stelde mensen in staat het resultaat van hun werk te zien, het gaf ze een gevoel van persoonlijke trots om te weten dat ze een duidelijke, tastbare bijdrage leverden aan de overwinning, en het gaf mij het fantastische gevoel dat ik dáár weer deel van uitmaakte. Ik had dat gevoel nodig. Het zorgde ervoor dat ik niet gek werd van het andere aspect van mijn baan.

Tot zover ‘talent’. ‘Middelen’ zijn de oorlogswapens, en de industriële en logistieke middelen waarmee die wapens worden geproduceerd.

[Hij draait zijn stoel en wijst op een foto boven zijn bureau. Als ik me naar voren buig, zie ik dat het geen foto is maar een ingelijst etiket.]

Ingrediënten:

stroop uit Amerika
anijs uit Spanje
zoethout uit Frankrijk
vanille (bourbon) uit Madagaskar
kaneel uit Sri Lanka
kruidnagel uit Indonesië
wintergroen uit China
olie van pimentbessen uit Jamaica
balsemolie uit Peru

En dat alleen maar voor een flesje root beer in vredestijd. Dan hebben we het nog niet eens over een desktopcomputer, of een nucleair aangedreven vliegdekschip.

Vraag maar eens aan iemand waarom de geallieerden de Tweede Wereldoorlog hebben gewonnen. Mensen met een heel klein beetje kennis antwoorden misschien dat dat kwam door het aantal soldaten of door het opperbevel. Mensen zonder enige kennis zouden misschien wijzen op technische wonderen als de radar of de atoombom. [Kijkt afkeurend.] Iedereen die ook maar iets van die oorlog afweet, zal je drie echte redenen noemen. Ten eerste: het vermogen om meer materieel te produceren, meer kogels en verband dan de vijand. Ten tweede: de grondstoffen die beschikbaar zijn om dat materiaal te maken. En ten derde: de logistieke middelen om niet alleen die grondstoffen naar de fabrieken te transporteren, maar ook om de voltooide producten naar het front te transporteren. De geallieerden hadden de beschikking over de grondstoffen, de industrie en de logistiek van een hele planeet. De asmogendheden daarentegen waren afhankelijk van de schaarse hoeveelheden die ze binnen hun eigen grenzen bij elkaar konden schrapen. En nu waren wij de as. De levende doden beheersten het grootste deel van het land, terwijl de Amerikaanse oorlogsproductie afhankelijk was van wat er binnen de grenzen van met name de westelijke staten kon worden vergaard. De ruwe grondstoffen uit veilige zones in het buitenland konden we wel vergeten; onze koopvaardijschepen zaten tjokvol vluchtelingen terwijl een tekort aan brandstof het grootste deel van onze marine aan de ketting hield.

Een paar zaken waren in ons voordeel. Het gevaar van massale hongersterfte kon tenminste ongedaan worden gemaakt door de agrarische mogelijkheden die Californië bood, als de landbouw daar tenminste geherstructureerd kon worden. De citrusvruchtentelers lieten zich niet zomaar opzijzetten, en hetzelfde gold voor de boeren. De veebaronnen die zo veel eersteklas landbouwgrond in hun bezit hadden, waren het ergst. Heb je wel eens van Don Hill gehoord? Heb je de film gezien die Roy Elliot over hem heeft gemaakt? Die speelde toen de San Joaquin Valley besmet raakte, toen de doden met drommen tegelijk door zijn hekken braken, zijn runderen aanvielen en als Afrikaanse trekmieren aan stukken scheurden. En daar stond hij, midden in dat hele tafereel, te schieten en te schreeuwen als Gregory Peck in Duel in the Sun. Ik speelde open kaart met hem. Net als iedereen stelde ik hem voor de keuze. Ik herinnerde hem eraan dat de winter op komst was en dat er nog altijd een heleboel mensen waren die honger hadden. Ik waarschuwde hem dat als de hordes vluchtelingen verschenen om af te maken waarmee de levende doden waren begonnen, de overheid hem op geen enkele manier zou beschermen. Hill was een moedige, koppige klootzak, maar hij was niet dom. Hij was bereid zijn land en vee af te staan, maar alleen onder de voorwaarde dat zijn fokvee en dat van al zijn collega’s ongemoeid zouden blijven. Daar ging ik mee akkoord.

Malse, sappige steaks – kun je je een beter icoon voorstellen van onze onnatuurlijk hoge vooroorlogse levensstandaard? En toch was het juist die levensstandaard die uiteindelijk ons tweede grote voordeel bleek te zijn. De enige manier om onze voorraad grondstoffen aan te vullen was recycling. Dat was niets nieuws. De Israëliërs waren ermee begonnen toen ze hun grenzen afsloten en sindsdien had elk land het in meer of mindere mate overgenomen. Geen land kon echter tippen aan wat wij tot onze beschikking hadden. Bedenk maar eens hoe het leven er voor de oorlog in Amerika uitzag. Zelfs degenen die als de middenklasse werden beschouwd, leefden in materiële luxe die in elk ander land uit welke periode in de menselijke geschiedenis dan ook ongekend was, en ze vonden dat nog heel vanzelfsprekend ook. Alleen al alle kleding, keukenapparatuur en elektronische apparaten uit Los Angeles waren voldoende voor driemaal het aantal inwoners van voor de oorlog. De auto’s stroomden met miljoenen tegelijk binnen, alle huizen, elke buurt deed mee. We hadden een hele industrie van meer dan honderdduizend werknemers die zeven dagen per week in drie diensten werkten: ze verzamelden, rangschikten, demonteerden, verpakten en transporteerden onderdelen naar fabrieken langs de hele kust. Er deden zich wat problemen voor, zoals met de veeboeren, mensen die hun Hummer niet wilden afstaan, of hun oude Italiaanse auto die ze tijdens hun midlifecrisis hadden gekocht. Grappig, er was geen benzine om die dingen te laten rijden, maar toch bleven ze eraan gehecht. Ik zat er niet zo mee. Vergeleken met het militaire establishment was het een genoegen om het met die mensen aan de stok te hebben.

Van al mijn tegenstanders waren degenen met een uniform het felst en het koppigst. Ik had nooit directe controle over hun Research & Development, ze konden groen licht geven aan alles wat ze maar wilden. Maar aangezien al hun programma’s werden uitbesteed aan niet-militaire aannemers en die aannemers afhankelijk waren van materiaal dat werd beheerd door DeStRes, had ik die controle in de praktijk wel. ‘U kunt onze Stealth-bommenwerpers níét uit de roulatie nemen!’ schreeuwden ze tegen me. ‘Wie denkt u wel niet dat u bent om onze tankproductie stop te zetten?’ Eerst probeerde ik met ze te redeneren: ‘De M-1 Abrams heeft een straalmotor. Waar wilden jullie al die brandstof vandaan halen? Waar hebben jullie Stealth-vliegtuigen voor nodig tegen een vijand die geen radar heeft?’ Ik probeerde ze duidelijk te maken dat onze beperkte middelen, afgezet tegen de enormiteit van de taak waarmee we werden geconfronteerd, ons domweg dwongen een maximaal rendement uit onze investeringen te halen, ‘een grotere pang uit onze poen te halen’, om in hun termen te blijven. Ze waren onuitstaanbaar, met hun telefoontjes op de meest onmogelijke uren, of ze kwamen opeens onaangekondigd opdagen op mijn kantoor. Ik geloof dat ik het ze niet eens kwalijk kan nemen, niet na hoe we ze allemaal behandeld hebben na het laatste gewapende conflict, en al helemaal niet nadat we ze bij Yonkers bijna hebben laten afslachten. Ze stonden op het punt volledig weggevaagd te worden, en er waren er een heleboel die zich ergens op moesten afreageren.

[Hij grijnst zelfverzekerd.]

Ik begon mijn carrière met handelen op de beursvloer in New York, dus ik kan net zo hard en lang schreeuwen als iedere drilsergeant. Na elke ‘bespreking’ verwachtte ik het telefoontje dat ik zo vreesde en waar ik tegelijkertijd op hoopte: ‘Meneer Sinclair, u spreekt met de president, ik wil u bedanken voor uw diensten. We hebben u niet langer…’ [Gniffelt.] Dat telefoontje kwam nooit. Kennelijk wilde niemand anders mijn baan hebben.

[Zijn glimlach verflauwt.]

Ik zeg niet dat ik geen fouten heb gemaakt. Ik weet dat ik te rigide was over het D-Korps van de luchtmacht. Ik snapte hun veiligheidsprotocollen niet, en ik begreep niet wat zeppelins nou echt konden uitrichten in een oorlog tegen ondoden. Het enige wat ik wist, was dat met onze minieme heliumvoorraad waterstof het enige kosteneffectieve gas was om mee op te stijgen, en ik peinsde er niet over om levens en grondstoffen te verspillen aan een vloot moderne Hindenburgs. Niemand minder dan de president moest me ertoe overhalen om het experimentele project met koude kernfusie in Livermore opnieuw op te starten. Hij voerde aan dat een doorbraak in het gunstigste geval weliswaar nog tientallen jaren op zich zou laten wachten, maar dat ‘het maken van plannen voor de toekomst ons volk duidelijk zal maken dat er tenminste nog een toekomst ís.’ Ik stelde me tegenover sommige projecten te conservatief op, terwijl ik bij andere projecten veel te toeschietelijk was.

Project Yellow Jacket – ik kan mezelf nog steeds voor m’n kop slaan als ik daaraan denk. Die knappe koppen uit Silicon Valley, allemaal een genie in hun eigen vakgebied, overtuigden me ervan dat ze een ‘wonderwapen’ hadden waarmee in theorie de oorlog binnen achtenveertig uur kon worden gewonnen nadat de wapens werden ingezet. Ze konden hele kleine raketjes maken, vele miljoenen, die niet groter waren dan een .22-patroon met randontsteking. Die dingen konden uit transportvliegtuigen worden gegooid en vervolgens met behulp van satellieten naar de hersenen van alle zombies in Noord-Amerika worden gestuurd. Klinkt geweldig, nietwaar? Ik vond in elk geval van wel.

[Hij bromt in zichzelf.]

Als ik bedenk hoeveel we daaraan hebben verspild, wat we in plaats daarvan allemaal hadden kunnen maken… aaah… het heeft geen zin daar nu bij stil te staan.

Ik had de hele oorlog de frontale confrontatie met het leger kunnen aangaan, maar ik ben blij dat dat uiteindelijk niet nodig was. Toen Travis D’Ambrosia voorzitter van de gezamenlijke stafchefs werd, bedacht hij niet alleen de dodenratio, maar ontwikkelde hij ook een uitvoerige strategie om die uit te voeren. Ik luisterde altijd naar hem als hij zei dat een bepaald wapensysteem cruciaal was. Ik vertrouwde op zijn mening als het ging om zaken als het nieuwe gevechtstenue of het standaard infanteriegeweer.

Ik vond het heel bijzonder om te zien dat het gedachtegoed achter de dodenratio begon aan te slaan bij de gewone soldaten. Je hoorde ze praten op straat, in de kroeg, in de trein: ‘Waarom zou je X nemen als je voor dezelfde prijs tien Y’s kan krijgen die honderd keer zoveel zombies kunnen doden?’ Soldaten begonnen zelfs met eigen ideeën te komen. Ze bedachten meer kosteneffectieve middelen dan we ons ooit hadden kunnen voorstellen. Ik denk dat ze er genoegen in schepten – om te improviseren, aanpassingen te maken, ons bureaucraten te slim af te zijn. De mariniers verbaasden me nog het meest. Ik had altijd het fabeltje geloofd van de achterlijke, primitieve, door testosteron gedreven holbewoners. Ik had nooit geweten dat improvisatie wel een van hun meest gekoesterde eigenschappen móést zijn omdat het Korps altijd alles binnen moest zien te halen via de marine, en omdat admiraals nooit heel enthousiast worden van oorlogsvoering op het land.

[Sinclair wijst over mijn hoofd naar de tegenovergelegen muur. Daar hangt een zware stalen staaf met aan het uiteinde iets wat lijkt op een combinatie van een schep en een dubbele bijl. De officiële naam is Standaard Graafhulpmiddel van de Infanterie, maar de meeste mensen kennen het als de ‘Lobotomisator’ of simpelweg de ‘Lobo’.]

Daar kwamen de mariniers mee aanzetten, en ze hadden er alleen maar het staal van gerecyclede auto’s voor gebruikt. We hebben er tijdens de oorlog 23 miljoen van gemaakt.

[Hij glimlacht trots.]

En ze worden nog steeds gemaakt.

Burlington, Vermont

[De winter valt laat dit jaar, zoals elk jaar sinds het einde van de oorlog. Sneeuw bedekt het huis, de omringende akkers en de bomen langs het onverharde weggetje bij de rivier. Het hele tafereel ademt rust uit, met uitzondering van de man naast me. Hij noemt zichzelf consequent ‘de Lijpo’, want ‘zo noemt iedereen me, dus waarom jij niet?’ Hij loopt met snelle, doelgerichte passen. De wandelstok die hij van zijn dokter (en vrouw) heeft gekregen, gebruikt hij alleen om mee in de lucht te priemen.]

Eerlijk gezegd was ik niet verrast toen ik werd voorgedragen als vicepresident. Iedereen wist dat een coalitiepartij onvermijdelijk was. Mijn ster was rijzende, in ieder geval tot ik ‘politieke zelfmoord pleegde’. Dat zeiden ze toch over me? Al die hypocriete lafbekken die nog liever doodgaan dan dat ze een echte kerel zijn passie in daden zien omzetten. Ik was misschien niet de beste politicus ter wereld, maar wat dan nog? Ik zei wat ik dacht en was niet bang om dat luid en duidelijk te doen. Dat was een van de belangrijkste redenen waarom het logisch was dat de keuze op mij viel als tweede piloot. We vormden een geweldig team; hij was het licht, ik de warmte. Verschillende partijen, verschillende persoonlijkheden, en laten we er niet omheen draaien, ook verschillende huidskleuren. Ik wist dat ik niet de eerste keus was. Ik wist wie mijn partij heimelijk wilde. Maar daar was Amerika nog niet klaar voor, hoe stom, kortzichtig en vreselijk barbaars dat ook klinkt. Ze hadden liever een gillende radicaal als vicepresident dan een van ‘die mensen’. Mijn nominatie verbaasde me dus niet. Wat me verbaasde was al het andere.

U bedoelt de verkiezingen?

Verkiezingen? Honolulu was nog steeds een gekkenhuis: soldaten, congresleden, vluchtelingen buitelden allemaal over elkaar heen in hun poging om iets te eten of een slaapplek te bemachtigen of om er eenvoudigweg achter te komen wat er nou godverdomme allemaal aan de hand was. En dat was nog een paradijs vergeleken met het vasteland. De Rockygrens werd net gerealiseerd; alles ten westen ervan was oorlogsgebied. Waarom zou je aan al die heisa van verkiezingen beginnen als je het Congres gewoon kon laten stemmen voor een verlenging van de noodtoestand en daarmee van de speciale bevoegdheden? De minister van Justitie had dat geprobeerd toen hij burgemeester van New York was, en het was hem nog bijna gelukt ook. Ik legde de president uit dat we al onze energie en al onze middelen nodig hadden om te overleven.

Wat zei hij?

Laat ik zeggen dat hij me op andere gedachten wist te brengen.

Kunt u daarover uitweiden?

Dat kan ik wel, maar ik wil zijn woorden niet verdraaien. Mijn oude zenuwcellen werken niet meer zo goed als vroeger.

Zou u het toch willen proberen?

Zult u mijn uitspraken verifiëren en vergelijken met zijn bibliotheek?

Dat beloof ik.

Goed dan… we zaten in zijn tijdelijke kantoor, de ‘presidentiële suite’ van een hotel. Hij was net beëdigd in de Air Force Two. Zijn vroegere baas kreeg in de suite naast de onze een kalmerend middel toegediend. Vanuit het raam kon je de chaos op straat zien, de schepen die op zee in rijen lagen te wachten tot ze de haven binnen mochten komen, de vliegtuigen die om de halve minuut kwamen aanvliegen en het grondpersoneel dat ze van de baan duwde zodra ze waren geland om plaats te maken voor nieuwe toestellen. Ik wees ernaar en schreeuwde en gebaarde op de hartstochtelijke manier waar ik om bekend sta. ‘We hebben een stabiele regering nodig, en snel ook!’ bleef ik maar zeggen. ‘Het principe van verkiezingen is prachtig, maar dit is niet het moment voor verheven idealen.’

De president bleef onverstoorbaar en was veel kalmer dan ik. Misschien kwam het door alle militaire training… Hij zei tegen me: ‘Dit is júíst het moment voor verheven idealen, want die idealen zijn het enige wat we hebben. We vechten niet alleen om fysiek te overleven, maar ook om onze beschaving te laten overleven. Wij beschikken niet over de luxe van steunpilaren, zoals in de oude wereld. Wij hebben geen gemeenschappelijke erfenis, we hebben geen duizend jaar geschiedenis. Het enige wat wij hebben, zijn de dromen en beloften die ons binden. Het enige wat wij hebben… [hij moet zich inspannen om het zich te herinneren] …het enige wat wij hebben, is wat we willen zíjn.’ Begrijpt u wat hij bedoelde? Ons land bestaat alleen doordat mensen erin geloofd hebben, en als het niet sterk genoeg is om ons tegen deze crisis te beschermen, hoe kan het dan enige hoop op een toekomst hebben? Hij wist dat Amerika een sterke leider wilde, een alleenheerser, maar als die er kwam, zou dat het einde van Amerika betekenen. Ze zeggen dat moeilijke tijden grote mannen voortbrengen, maar ik geloof er niks van. Ik heb een heleboel zwakte en een heleboel verdorvenheid en corruptie gezien. Mensen die hadden moeten opstaan en dat vertikten of niet konden. Hebzucht, angst, stompzinnigheid en haat. Ik heb het voor de oorlog gezien en ik zie het nu nog. Mijn baas was een geweldige kerel. We mochten onze handen dichtknijpen met hem.

Die verkiezingen waren typerend voor zijn hele ambtsperiode. Veel van zijn voorstellen leken op het eerste gezicht volkomen gestoord, maar als je als het ware de eerste laag er afpelde, zag je dat daaronder een kern van onweerlegbare logica schuilging. Neem de nieuwe strafmethodes, die maakten me echt woedend. Mensen laten rondlopen met blokken? Ze laten geselen op pleinen?! Wat was dit, het oude Salem, Afghanistan onder de Taliban? Het klonk barbaars, on-Amerikaans, tot je echt ging nadenken over de alternatieven. Wat moest je doen met dieven en plunderaars, in de gevangenis stoppen? Wie zou daarbij gebaat zijn? Wie kon het zich veroorloven om gezonde burgers ergens weg te halen om andere gezonde burgers te voeden, te kleden en te bewaken? En belangrijker nog: waarom zou je de veroordeelden weghalen uit de maatschappij terwijl ze prima konden dienen om anderen af te schrikken? Ja, er was de angst voor pijn – de zweep, de stok – maar dat viel allemaal in het niet vergeleken bij de publieke vernedering. Mensen waren als de dood dat hun misdrijven aan het licht kwamen. In een tijd waarin iedereen naar elkaar toe trok, elkaar uit de brand hielp, zich inspande om elkaar te beschermen en voor elkaar te zorgen, was het ergste wat je iemand kon aandoen hem een plein midden in de stad op te laten lopen met een reusachtig bord waarop stond: ‘Ik heb het brandhout van mijn buren gestolen.’ Schaamte is een krachtig wapen, maar dan moet wel verder iedereen zich aan de regels houden. Niemand staat boven de wet, en als je zag dat een senator vijftien zweepslagen kreeg wegens zwarthandel, dan had dat meer effect op het terugdringen van criminaliteit dan een agent op elke straathoek. Ja, er waren ploegen geketende dwangarbeiders, maar dat waren de recidivisten, degenen die kans op kans hadden gekregen. Ik herinner me dat de minister van Justitie voorstelde zo veel mogelijk van die lui in de besmette zones te dumpen en ons op die manier te ontdoen van de belasting en het potentiële gevaar van hun constante aanwezigheid. De president en ik waren daar allebei tegen, mijn bezwaren waren ethisch, de zijne praktisch. We hadden het nog altijd over Amerikaans grondgebied – ja, het was besmet, maar hopelijk zou het op een dag bevrijd worden. ‘Het laatste waar we op zitten te wachten, is dat we geconfronteerd worden met zo’n ex-crimineel die dan de nieuwe krijgsheer van Zuid-Minnesota is,’ zei hij. Ik dacht dat hij een grapje maakte, maar toen ik zag dat dit precies was wat er in andere landen gebeurde, waar verbannen criminelen het voor het zeggen kregen in hun eigen geïsoleerde en in sommige gevallen machtige gebieden, realiseerde ik me dat we ternauwernood aan een ramp waren ontkomen. De ploegen dwangarbeiders stelden ons altijd weer voor problemen, politiek, maatschappelijk en zelfs economisch, maar wat moesten we anders met mensen die het eenvoudigweg vertikten om netjes mee te doen met de rest?

Jullie pasten wel de doodstraf toe.

Alleen in extreme gevallen: opruiing, sabotage, pogingen tot politieke afscheiding. Zombies waren niet de enige vijand, in het begin in elk geval niet.

Fundamentalisten.

We hadden te maken met religieuze fundamentalisten, welk land had dat niet? Veel van die mensen geloofden dat wij op de een of andere manier Gods wil in de weg stonden. [Hij gniffelt.] Sorry, ik moet leren om gevoeliger te zijn, maar kom op, dacht je nou echt dat de almachtige Schepper van het oneindige multiversum zijn plannen liet dwarsbomen door een paar mannen van de Nationale Garde van Arizona?

[Hij maakt een wegwerpgebaar.]

Ze kregen veel te veel aandacht in de pers, alleen maar omdat die gestoorde eikel had geprobeerd de president te vermoorden. In werkelijkheid waren ze veel gevaarlijker voor zichzelf, met al die massale zelfmoorden, al die kinderen die uit ‘barmhartigheid’ werden vermoord in Medford… vreselijke toestand, net als met die Greenies, de linkse variant van de religieuze fundamentalisten. Omdat de levende doden alleen dieren aten maar geen planten, geloofden zij dat het de ‘heilige godin’ behaagde om de flora gunstiger gezind te zijn dan de fauna. Ze zorgden voor wat problemen; ze stopten bijvoorbeeld een bestrijdingsmiddel tegen onkruid in een waterreservoir en hingen boobytraps in bomen zodat die door houthakkers niet konden worden gebruikt voor de oorlogsproductie. Dat soort milieuterrorisme zorgde voor de nodige krantenkoppen maar vormde niet echt een bedreiging van de nationale veiligheid. De rebellen daarentegen waren bewapende, georganiseerde politieke separatisten. Zij vormden verreweg het grootste gevaar. Het was ook de enige keer dat ik de president ooit bezorgd heb gezien. Hij liet het niet merken, niet met die statige, diplomatieke façade van hem. In het openbaar deed hij net of het gewoon een van de vele ‘problemen’ was, net zoiets als voedseldistributie of het herstel van de wegen. Maar onder vier ogen zei hij: ‘Ze moeten absoluut zo snel mogelijk volledig uit de weg worden geruimd.’ Natuurlijk had hij het alleen over de rebellen binnen de westelijke veiligheidszone. Die keiharde, onverzoenlijke rebellen hadden óf moeite met de oorlogsstrategie van de regering óf hadden jaren eerder al besloten om zich af te scheiden en gebruikten de crisis alleen maar als excuus. Dat waren de ‘vijanden van ons land’, de vijanden van eigen bodem die iedereen noemt als hij of zij zweert ons land te zullen verdedigen. Over de manier waarop we ze moesten aanpakken bestond geen enkele twijfel, maar de separatisten ten oosten van de Rockies, in sommige belegerde, geïsoleerde zones… daar werd het ‘gecompliceerd’.

Hoezo?

Het gezegde luidde: ‘Wij hebben Amerika niet in de steek gelaten, Amerika heeft ons in de steek gelaten.’ Daar zat zeker iets in. Wij hebben die mensen laten vallen. Ja, we hebben op vrijwillige basis een paar commando’s achtergelaten, we hebben geprobeerd ze via zee en door de lucht te bevoorraden, maar puur vanuit moreel standpunt zijn die mensen echt aan hun lot overgelaten. Ik kon het ze niet kwalijk nemen dat ze hun eigen gang wilden gaan, dat kon niemand. Dat is ook de reden waarom we, toen we het verloren terrein weer begonnen op te eisen, alle separatistische enclaves de mogelijkheid van een vreedzame herintegratie boden.

Maar er brak geweld uit.

Ik heb nog steeds nachtmerries, over Bolivar en de Black Hills bijvoorbeeld. Ik zie nooit de daadwerkelijke beelden, niet het geweld of de nasleep ervan. Ik zie altijd mijn baas, die grote, sterke, energieke man die steeds zieker en zwakker werd. Hij had te veel moeten doorstaan, hij ging gebukt onder een vreselijke last. Weet je dat hij nooit heeft geprobeerd om erachter te komen wat er met zijn familie in Jamaica is gebeurd? Hij heeft er zelfs nooit naar geïnformeerd. Hij was zó gefocust op het lot van ons land, zo vastbesloten om de droom in stand te houden die dit land heeft voortgebracht. Ik weet niet of moeilijke tijden grote mannen voortbrengen, maar ik weet wel dat ze ervoor kunnen zorgen dat grote mannen eraan onderdoor gaan.

Wenatchee, Washington State

[Joe Muhammad heeft een glimlach van oor tot oor. Hij is eigenaar van de plaatselijke fietsreparatiewinkel, maar in zijn vrije tijd vormt hij gesmolten metaal om tot prachtige kunstwerken. Hij is ongetwijfeld het beroemdst vanwege het bronzen beeld op de Mall in Washington, het Neighborhood Security Memorial van twee burgers die staan en één die in een rolstoel zit.]

De recruiter was duidelijk nerveus. Ze probeerde me over te halen om het niet te doen. Had ik wel eerst met de vertegenwoordiger van het gap gesproken? Was ik op de hoogte van alle andere cruciale werkzaamheden die tijdens de oorlog moesten worden verricht? Aanvankelijk begreep ik het niet, ik had toch al een baan bij de recyclingfabriek? Daar ging het toch juist om bij de buurtbeveiligingsteams? Die teams waren bedoeld voor parttimevrijwilligers die na het werk wilden meedraaien. Dat probeerde ik haar uit te leggen. Misschien was er iets wat ze niet begreep. Terwijl ze een paar halfslachtige, achterlijke uitvluchten probeerde, zag ik haar blik naar mijn rolstoel schieten.

[Joe is gehandicapt.]

Dat geloof je toch niet? Er dreigde een massale uitroeiing en zij probeerde politiek correct te zijn! Ik lachte. Ik lachte haar recht in haar gezicht uit. Dacht ze soms dat ik zomaar naar haar toe was gekomen, zonder te weten wat er van me verwacht werd? Had die stomme teef haar eigen veiligheidshandboek soms niet gelezen? Nou, ik wel. Het hele punt van het buurtbeveiligingsprogramma was dat je in je eigen buurt surveilleerde en over de trottoirs liep, of in mijn geval reed, en elk huis controleerde. Als je om welke reden dan ook naar binnen moest, moesten er altijd twee anderen buiten op straat wachten. [Wijst naar zichzelf.] Hallóóóó! En sowieso, waar dacht ze dat we mee te maken zouden krijgen? We hoefden niet over hekken te klimmen en door achtertuinen achter ze aan of zo. Ze kwamen wel naar óns toe. En stel dát dat gebeurde en het er meer waren dan we aankonden? Shit man, als ik mezelf niet sneller vooruit kon rollen dan een wandelende zombie, hoe kan ik het dan al zo lang overleefd hebben? Ik verwoordde mijn argumenten helder en rustig, en ik daagde haar zelfs uit een scenario te bedenken waarbij mijn fysieke gesteldheid een belemmering zou kunnen vormen. Dat kon ze niet. Ze mompelde dat ze moest overleggen met haar baas en of ik morgen misschien terug kon komen. Ik weigerde en zei dat ze haar baas maar meteen moest bellen, en zijn baas en iedereen tot de Beer[27] aan toe, maar dat ik pas wegging als ik mijn oranje vest kreeg. Ik schreeuwde zo hard dat iedereen in het vertrek het kon horen. Iedereen keek naar me, en vervolgens naar haar. Dat deed het hem. Ik kreeg mijn vest en was daar sneller weg dan wie dan ook die dag.

Zoals ik al zei, we moesten letterlijk surveilleren door de buurt. Het had allemaal iets militairs. We bezochten lezingen en volgden cursussen. Er waren leiders en vaste voorschriften, maar je hoefde nooit te salueren of mensen met hun rang aan te spreken of dat soort onzin. Voor de wapens bestonden ook niet echt regels. Meestal hadden we wapens voor man-tegen-mangevechten – hakmessen, honkbalknuppels, een paar koevoeten en kapmessen –, we hadden nog geen Lobo’s. Minstens drie mensen uit een team moesten een vuurwapen hebben. Ik had een amt Lightning, een semiautomatische .22-kaliber karabijn. Die had geen terugslag, zodat ik ermee kon schieten zonder dat ik eerst mijn wielen hoefde te blokkeren. Goed wapen, vooral toen de munitie werd gestandaardiseerd en wapens nog herladen konden worden.

Afhankelijk van je rooster wijzigde de samenstelling van de teams. Het ging er in die tijd nog behoorlijk chaotisch aan toe, doordat DeStRes alles aan het reorganiseren was. Het was altijd zwaar om ’s nachts te werken. Je vergeet hoe ontzettend donker het ’s nachts zonder straatverlichting is. Er kwam ook amper licht uit de huizen. Mensen gingen in die tijd heel vroeg naar bed, meestal wanneer het donker werd, dus afgezien van een paar kaarsen of als mensen een vergunning hadden voor een generator, bijvoorbeeld als ze thuiswerk deden dat belangrijk was voor de oorlog, waren de huizen pikdonker. Zelfs het licht van de maan en de sterren was er niet meer, doordat er te veel troep in de atmosfeer zat. We surveilleerden met zaklampen, van die simpele dingen die we in gewone winkels hadden gekocht. We hadden toen nog batterijen en deden rood cellofaan om de lampen om in het donker goed te kunnen zien. Bij elk huis stopten we, klopten aan en vroegen aan degene die de wacht hield of alles in orde was. De eerste maanden waren extra spannend vanwege het herhuisvestingsprogramma. Er kwamen zo veel mensen terug uit de kampen dat je elke dag minstens tien nieuwe buren kon hebben, of zelfs nieuwe huisgenoten.

Ik had me nooit gerealiseerd hoe goed we het voor de oorlog hadden, veilig weggeborgen in mijn kleine voorstad. Had ik echt een huis nodig van bijna driehonderd vierkante meter met drie slaapkamers, twee badkamers, een keuken, een woonkamer, een hobbykamer en een kantoor? Ik woonde al jaren op mezelf en opeens stond er op een dag een gezin uit Alabama van zes mensen bij me op de stoep, met een brief van het ministerie van Huisvesting. In het begin is het even wennen, maar al heel snel weet je niet beter. Ik had geen last van de Shannons – zo heetten ze. We konden het best goed met elkaar vinden, en ik sliep altijd beter als er iemand waakte. Dat was een van de nieuwe regels voor mensen die thuis woonden: er moest iemand worden aangewezen die ’s nachts de wacht hield. We hadden al hun namen op een lijst staan, zodat we zeker wisten dat het geen krakers of plunderaars waren. We controleerden hun identiteitsbewijs, bekeken hun gezicht en vroegen of alles rustig was. Normaal gesproken zeiden ze ja, maar soms meldden ze een of ander geluid dat we moesten natrekken. Het tweede jaar, toen er geen vluchtelingen meer kwamen en iedereen elkaar begon te kennen, deden we geen moeite meer met lijsten en identiteitsbewijzen. Alles was toen rustiger. Dat eerste jaar, toen de politie nog aan het reorganiseren was en de veiligheidszones nog niet helemaal veilig waren…

[Hij huivert om zijn woorden kracht bij te zetten.]

Er waren nog heel veel leegstaande huizen, kapotgeschoten of leeggeroofd of gewoon achtergelaten, met de deuren wijd open. We deden politielint voor alle deuren en ramen. Als dat gebroken was, kon dat betekenen dat er een zombie in het huis zat. Dat gebeurde een paar keer. Ik wachtte dan buiten, met mijn geweer in de aanslag. Soms hoorde je geschreeuw, soms werd er geschoten. Soms hoorde je gekreun, een schermutseling, en dan kwam een van je teamgenoten naar buiten met een bebloed handwapen en een los hoofd in zijn hand. Ik moest er zelf ook wel eens eentje uitschakelen. Soms als het team binnen was en ik de straat in de gaten hield, hoorde ik een geluid, geschuifel, een rochelende ademhaling, iets dat zich door de bosjes sleepte. Ik scheen er dan met mijn zaklamp op, riep om ondersteuning en schoot het neer.

Eén keer was ik er bijna geweest. We zuiverden een gebouw van twee verdiepingen: vier slaapkamers, vier badkamers, gedeeltelijk ingestort op de plek waar iemand met een Jeep Liberty dwars door het woonkamerraam was gereden. Mijn partner vroeg of ze zich even mocht opmaken. Ik zei dat ze achter de bosjes kon gaan staan. Stom van me. Ik was te veel afgeleid, te veel bezig met wat er in het huis gebeurde. Ik had niet door wat er zich achter me bevond. Opeens voelde ik een ruk aan mijn stoel. Ik probeerde te draaien, maar iets hield het rechterwiel vast. Ik draaide me om en scheen met mijn zaklamp. Het was een ‘sleper’, een zombie die geen benen meer heeft. Hij gromde naar me vanaf het asfalt en probeerde over het wiel omhoog te klimmen. Die stoel redde mijn leven. Ik kreeg net de anderhalve seconde de tijd die ik nodig had om mijn karabijn te draaien. Als ik had gestaan, had hij me misschien bij mijn enkel gepakt en me gebeten. Dat was de laatste keer dat ik laks was tijdens het werk.

Zombies waren niet het enige probleem waar we toen mee te maken hadden. Je had ook plunderaars, niet zozeer geharde criminelen maar gewoon mensen die spullen nodig hadden om te overleven. Hetzelfde gold voor krakers. In beide gevallen liep het meestal goed af. We nodigden ze gewoon thuis uit, gaven ze wat ze nodig hadden, namen ze onder onze hoede tot de mensen van Huisvesting het konden overnemen.

Maar er waren ook een paar echte plunderaars, professionele criminelen. Dat was de enige keer dat ik gewond raakte.

[Hij trekt zijn overhemd omlaag en laat een rond litteken zien dat zo groot is als een muntstuk van tien cent van voor de oorlog.]

Negen millimeter, dwars door de schouder. Mijn team zat achter hem aan toen hij het huis uit kwam. Ik beval hem te blijven staan. Dat was de enige keer dat ik ooit iemand heb gedood, goddank. Toen de nieuwe wetten van kracht werden, was er bijna helemaal geen conventionele misdaad meer.

Dan waren er nog de verwilderde kinderen, u weet wel, de dakloze kinderen die hun ouders kwijt waren. We troffen ze opgerold in kelders aan, in kasten, onder bedden. Heel veel waren vanuit het oosten komen lopen. Ze waren er slecht aan toe, allemaal waren ze ondervoed en ziekelijk. Heel vaak waren ze van huis weggelopen. Dat waren de enige keren dat ik me echt rot voelde, omdat ik niet achter ze aan kon, snapt u. Er ging wel altijd iemand anders achteraan, en heel vaak kreeg hij of zij zo’n kind ook te pakken, maar niet altijd.

Het grootste probleem waren de quislingen.

De quislingen?

Ja, u weet wel, mensen bij wie de stoppen doorsloegen en die deden of ze een zombie waren.

Kunt u daar meer over vertellen?

Nou, ik ben geen psycholoog, dus ik ken alle technische termen niet.

Dat geeft niet.

Nou, voor zover ik het begrijp, heb je een persoonlijkheidstype dat een situatie op leven en dood gewoon niet aankan. Die mensen worden altijd aangetrokken tot datgene waar ze bang voor zijn. In plaats van zich ertegen te verzetten, willen ze het tevredenstellen, zich erbij aansluiten, proberen erop te lijken. Volgens mij gebeurt dat ook bij ontvoeringen, weet u wel, een soort stockholmsyndroom, zoiets als in die film met Patty Hearst, of net als in een gewone oorlog, als inwoners van een bezet land in dienst gaan bij het leger van de vijand. Collaborateurs, die soms nog fanatieker zijn dan de mensen die ze proberen te imiteren, zoals die Franse fascisten die zo ongeveer als laatsten voor Hitler bleven vechten. Misschien noemen we ze daarom quislingen, omdat het een Frans woord is of zo.[28]

Maar dat kon in deze oorlog niet. Je kon niet simpelweg je armen omhoogsteken en zeggen: ‘Hé, schiet me niet dood, ik sta aan jullie kant.’ Er bestond geen grijs gebied in deze oorlog, er was geen tussenweg. Sommige mensen konden dat denk ik gewoon niet accepteren. Die werden daar helemaal gek van. Zij begonnen te bewegen als zombies, ze klonken als zombies, en ze vielen zelfs andere mensen aan en probeerden ze te bijten. Zo vonden we de eerste ook. Het was een volwassen man van halverwege de dertig. Vervuild en versuft schuifelde hij over de stoep. We dachten dat hij gewoon in shock was door de zombies, tot hij een van onze jongens in zijn arm beet. Dat waren een paar vreselijke seconden. Ik schakelde de Q uit met een schot in het hoofd en keek hoe mijn maat eraan toe was. Hij lag languit op de stoep, vloekend en gillend, en staarde naar het gat in zijn onderarm. Hij wist dat hij ten dode was opgeschreven. Hij wilde zichzelf net van kant maken toen we zagen dat er uit het hoofd van die kerel die ik had doodgeschoten rood bloed stroomde. Zijn lichaam was nog warm! Je had moeten zien hoe onze maat uit zijn dak ging. Je krijgt niet elke dag uitstel van de grote meneer daarboven. Het ironische is dat hij bijna toch doodging. Die smeerlap had zo veel bacteriën in zijn mond gehad dat het tot een bijna fatale stafylokokkeninfectie leidde.

We dachten dat we mogelijk iets nieuws hadden ontdekt, maar het bleek al een tijdje aan de gang te zijn. Het ministerie van Volksgezondheid wilde er net mee naar buiten komen. Ze stuurden zelfs een deskundige helemaal naar ons toe om ons te vertellen wat we moesten doen als we er meer tegenkwamen. We wisten niet wat we hoorden. Wist je dat quislingen er de reden van waren dat sommige mensen dachten dat ze immuun waren? En ze waren er ook de reden van dat al die belachelijke wondermedicijnen zo’n enorme hype werden. Ga maar na: iemand slikt Phalanx, wordt gebeten maar overleeft het. Natúúrlijk trekt hij zijn conclusies. Waarschijnlijk weet hij helemaal niet dat er zoiets als quislingen bestaan. Ze zijn net zo vijandig als echte zombies en in sommige gevallen zelfs gevaarlijker.

Hoe dat zo?

Nou, ten eerste bevroren ze niet. Ik bedoel, tuurlijk, wel na verloop van tijd als ze heel lang buiten bleven, maar als het niet extreem koud was, was er weinig aan de hand als ze met warme kleding aan buiten bewustzijn raakten. Bij zombies was dat niet zo. Quislingen konden het heel lang volhouden.

Maar je kon ze wel makkelijker doden.

Ja en nee. Je hoefde ze niet in hun hoofd te raken, de longen of het hart kon ook, eigenlijk kon je ze overal raken, en uiteindelijk bloedden ze gewoon dood. Maar als je ze niet met één schot onschadelijk maakte, bleven ze op je af komen tot ze dood waren.

Voelen ze geen pijn?

Nee joh. Het heeft allemaal te maken met dat mind-over-matter-gedoe, zo gefocust zijn dat je in staat bent om alle signalen naar de hersenen te onderdrukken en al dat soort dingen. U zou eigenlijk met een deskundige moeten praten.

Gaat u alstublieft verder.

Nou goed, oké, maar daarom konden we ze nooit ompraten. Er víél niet meer te praten. Deze mensen waren zombies, misschien niet fysiek, maar mentaal zag je geen verschil. Zelfs fysiek was het lastig, als ze heel smerig en ziek waren en onder het bloed zaten. Zombies stinken niet zo erg, niet individueel en niet als ze vers zijn. Hoe moet je er dan eentje onderscheiden van een nepper? Dat was onmogelijk. We kregen geen snuffelhonden van het leger of zo. Je moest de ogentest doen.

Ghouls knipperen niet met hun ogen, ik weet ook niet waarom. Misschien vinden hun hersenen zicht niet extra belangrijk omdat ze hun zintuigen in gelijke mate gebruiken. Of misschien hebben ze minder vloeistof in hun lichaam zodat ze dat niet kunnen blijven gebruiken om hun ogen te bevochtigen, wie zal het zeggen. Hoe het ook zij, ze knipperen niet en quislingen wel. Zo herkende je ze: je deed een paar stappen naar achteren en wachtte een paar tellen. In het donker ging het makkelijker: je scheen gewoon in hun gezicht. Als ze niet knipperden, schoot je ze neer.

En als ze wel knipperden?

Nou, we hadden opdracht gekregen om quislingen indien mogelijk op te pakken en alleen dodelijk geweld te gebruiken als we onszelf moesten verdedigen. Dat vond ik absurd, en dat vind ik nog steeds, maar we pakten er een paar op, bonden hun handen en voeten vast en droegen ze over aan de politie of de Nationale Garde. Ik weet niet wat er verder met ze gebeurde. Ik heb verhalen gehoord over Walla Walla, die gevangenis waar ze met honderden tegelijk voedsel en kleding kregen, en zelfs medische verzorging. [Zijn ogen schieten naar het plafond.]

Daar bent u het niet mee eens.

Hé, daar laat ik me niet over uit. Als u die beerput open wilt hebben, moet u de kranten maar lezen. Elk jaar is er wel een advocaat, priester of politicus die een goede reden heeft om dat vuurtje op te stoken. Persoonlijk laat het me helemaal koud. Wat ik het treurigste aan ze vind, is dat ze zo ontzettend veel hebben opgegeven en uiteindelijk toch verloren hebben.

Hoezo?

Omdat wij dan misschien het verschil niet kunnen zien, maar de echte zombies wel. Weet u nog dat aan het begin van de oorlog iedereen een manier probeerde te bedenken om ervoor te zorgen dat de levende doden elkaar zouden aanvallen? Er was allerlei ‘gedocumenteerd bewijs’ over onderlinge strijd – ooggetuigenverslagen en zelfs beelden van een zombie die een andere zombie aanviel. Achterlijk gedoe. Het waren zombies die quislingen aanvielen, maar dat kon je niet weten door er alleen maar naar te kijken. Quislingen gillen niet. Ze blijven gewoon liggen en proberen niet eens te vechten, ze kronkelen heen en weer op die langzame, robotachtige manier van ze en laten zich levend opeten door de wezens die ze proberen te zijn.

Malibu, Californië

[Ik heb geen foto nodig om Roy Elliot te herkennen. We ontmoeten elkaar om samen een kop koffie te drinken op de gerenoveerde pier van Malibu. De mensen om ons heen herkennen hem ook onmiddellijk, maar in tegenstelling tot voor de oorlog houden ze eerbiedig afstand.]

Mijn vijand was aos, Asymptomatisch Overlijdenssyndroom, wat door sommige mensen ook wel Apocalyptisch Wanhoopssyndroom wordt genoemd. Wat de naam ook was, er stierven tijdens de impasse van de eerste maanden evenveel mensen aan als aan honger, ziekte, geweld tussen mensen onderling of de levende doden. Aanvankelijk begreep niemand wat er aan de hand was. We hadden de Rockies gestabiliseerd, we hadden de veiligheidszones gezuiverd, en toch verloren we nog steeds meer dan honderd mensen per dag. Het was geen zelfmoord, al kwam dat vaak genoeg voor. Nee, dit was anders. Sommige mensen hadden minimale verwondingen, of aandoeningen die gemakkelijk te behandelen waren; anderen verkeerden in blakende gezondheid. Zij gingen op een avond slapen en werden de volgende ochtend gewoon niet meer wakker. Het was een psychologisch probleem, een geval van het gewoonweg opgeven, het niet meer kunnen opbrengen om de volgende dag onder ogen te zien omdat de volgende dag alleen maar meer lijden met zich meebracht. Het geloof kwijtraken of de wil om vol te houden, dat komt in elke oorlog voor. Het gebeurt ook in vredestijd, alleen niet op zulke grote schaal. Het was meer hulpeloosheid, of in elk geval het gevoel hulpeloos te zijn. Ik begreep dat gevoel wel. Ik had mijn hele leven films geregisseerd. Ze noemden me als jongen al geniaal, het wonderkind dat niet kon falen, ook al had ik dat al zo vaak gedaan.

Opeens was ik een nobody, een F-6. De wereld ging helemaal naar de klote, en niet één van de talenten waar ik zo prat op ging, kon daar iets aan veranderen. Toen ik over het bestaan van aos hoorde, probeerde de overheid het stil te houden – ik kwam erachter via een kennis die in de gezondheidszorg werkte. Toen ik erover hoorde, voelde ik een klik, net als die keer dat ik mijn eerste korte super 8-film maakte en die aan mijn ouders liet zien. Ik kan iets doen, besefte ik. Deze vijand kan ik bestrijden!

En de rest is geschiedenis.

[Lacht.] Was het maar waar. Ik ging meteen naar de autoriteiten, maar die wezen mijn verzoek af.

Echt waar? Gezien uw carrière zou ik denken…

Welke carrière? Ze wilden soldaten en boeren, echt werk, weet je nog? Het ging ongeveer zo: ‘Hé, sorry, pech gehad, maar mag ik wel je handtekening?’ Nu ben ik niet iemand die makkelijk opgeeft. Als ik geloof dat ik in staat ben om iets te doen, dan neem ik geen genoegen met ‘nee’. Ik legde de vertegenwoordiger van de DeStRes uit dat het de staat geen cent zou kosten. Ik zou mijn eigen spullen en mijn eigen mensen gebruiken, het enige wat ik van hen nodig had, was toegang tot het militaire apparaat. ‘Ik wil de mensen laten zien wat jullie doen om dit te stoppen,’ hield ik hem voor. ‘Ik wil ze iets bieden waar ze in kunnen geloven.’ Opnieuw werd mijn verzoek afgewezen. Het leger had belangrijker dingen te doen dan ‘poseren voor de camera’.

Bent u naar zijn leidinggevenden gestapt?

Naar wie dan? Er gingen geen boten naar Hawaï, en Arthur Sinclair was de hele tijd onderweg langs de westkust. Iedereen die ook maar enigszins in de positie verkeerde om te helpen was óf fysiek niet beschikbaar óf had veel ‘belangrijker’ zaken aan zijn hoofd.

Had u geen freelancejournalist kunnen worden en zo een perskaart van de overheid kunnen krijgen?

Dat zou te lang hebben geduurd. De massamedia waren grotendeels uitgeschakeld of stonden onder federaal toezicht. Wat er nog van over was, moest telkens weer opnieuw mededelingen over de openbare veiligheid uitzenden, zodat iedereen die net had ingeschakeld wist wat hij moest doen. Het was allemaal nog een enorme puinhoop. De wegen waren amper begaanbaar, laat staan dat we over een ambtenarenapparaat beschikten die me de status van een fulltimejournalist kon geven. Dat had maanden kunnen duren. Maanden, terwijl er elke dag honderd mensen doodgingen. Ik kon niet wachten. Ik moest op dat moment iets doen. Met een digitale videocamera, een paar extra batterijen en een acculader die werkte op zonne-energie ging ik op weg. Mijn oudste zoon ging mee als geluidsman en eerste ‘regieassistent’. We reisden een week over de wegen, gewoon met z’n tweeën op een mountainbike, op zoek naar verhalen. We hoefden niet ver te zoeken.

Iets buiten Los Angeles, in het stadje Claremont, heb je vijf kleine universiteiten: Pomona, Pitzer, Scripps, Harvey Mudd en Claremont Mckenna. Toen de Grote Paniek uitbrak en iedereen naar de bergen vluchtte, maakten driehonderd studenten de keuze om niet te wijken en zich te verdedigen. Zij veranderden het Women’s College van Scripps in een soort middeleeuwse stad. Ze bevoorraadden zich met spullen van de andere campussen, hun wapens waren een allegaartje van tuingereedschap en oefengeweren van de opleiding van reserveofficieren. Ze legden moestuinen aan, groeven putten, versterkten een reeds bestaande muur. Terwijl achter ze de bergen in brand stonden en in de omringende buitenwijken het geweld in volle hevigheid was losgebarsten, hielden deze driehonderd jongeren tienduizend zombies tegen! Tienduizend, in een periode van vier maanden, tot het Inland Empire eindelijk gepacificeerd kon worden.[29] We hadden geluk dat we daar net arriveerden toen het bijna was afgelopen, precies op tijd om de laatste ondode te zien vallen, terwijl juichende studenten en soldaten zich bij elkaar aansloten onder de gigantische, handgemaakte Amerikaanse vlag die ze aan de klokkentoren van Pomona hadden gehangen. Wat een verhaal! Zesennegentig uur ruw beeldmateriaal in de knip. Ik was graag langer gebleven, maar tijd was alles. Honderd doden per dag, weet je nog.

Deze film moest zo snel mogelijk uitkomen. Ik ging met de opnames naar huis en zette alles in mijn montagekamer in elkaar. Mijn vrouw deed de voice-over. We maakten veertien kopieën, allemaal op verschillend formaat, die we die zaterdagavond in verschillende kampen en schuilplaatsen door heel Los Angeles vertoonden. Ik noemde de film Victory at Avalon: The Battle of the Five Colleges.

De naam, Avalon, is afkomstig van stockmateriaal dat een van de studenten tijdens de belegering had gemaakt. Het was de avond voor de laatste en ergste aanval, toen een nieuwe horde uit het oosten duidelijk zichtbaar was aan de horizon. Al die jonge mensen waren hard aan het werk – ze slepen hun messen, versterkten hun verdediging, hielden de wacht op de muren en torens. Er schalde een liedje over de campus door de luidspreker, die onafgebroken muziek speelde om het moreel hoog te houden. Een studente van Scripps, met een stem als een engel, zong dat liedje van Roxy Music. Het was een prachtige vertolking, die in schril contrast stond met de furieuze storm die elk moment kon losbarsten. Ik gebruikte het liedje als achtergrondmuziek bij het deel ‘De voorbereiding op de strijd’. Ik schiet nog steeds vol als ik het hoor.

Hoe reageerde het publiek erop?

Het was één grote flop! Niet alleen die scène, maar de hele film – dat dacht ik tenminste. Ik had een meer directe reactie verwacht. Gejuich, applaus. Ik zou dit nooit aan iemand hebben toegegeven, zelfs niet tegenover mezelf, maar ik fantaseerde heel egoïstisch dat mensen na afloop naar me toe kwamen, met tranen in hun ogen, en dat ze mijn handen vastpakten en me bedankten omdat ik ze het licht aan het einde van de tunnel had laten zien. Ze kéken niet eens naar me. Ik stond bij de deur als een zegevierende held, maar ze liepen alleen maar zwijgend in rijen langs me heen met hun ogen op de grond gericht. Toen ik die avond naar huis ging, dacht ik: nou ja, het idee was leuk, misschien kan de aardappelfabriek in MacArthurPark nog een extra werkkracht gebruiken.

Wat gebeurde er?

Er gingen twee weken voorbij. Ik kreeg een echte baan, ik moest helpen bij het vrijmaken van de weg bij Topanga Canyon. Toen kwam er op een dag een man naar mijn huis rijden. Hij kwam te paard, alsof hij zo uit een oude western van Cecil B. DeMille kwam zetten. Hij was een psychiater van de Gezondheidsdienst in Santa Barbara. Ze hadden gehoord dat mijn film een groot succes was en hij kwam vragen of ik extra kopieën had.

Een groot succes?

Dat vroeg ik ook. De avond nadat Avalon voor het eerst was vertoond, bleek het aantal aos-gevallen met maar liefst vijf procent te zijn afgenomen! Eerst dachten ze dat het gewoon om een statistische anomalie ging, tot uit verder onderzoek bleek dat de afname alleen duidelijk waarneembaar was bij groepen die de film hadden gezien!

En dat had niemand u verteld?

Nee, niemand. [Lacht.] Het leger niet, de lokale autoriteiten niet en zelfs de mensen niet die de kampen en de schuilkelders beheerden waar ze de film buiten mijn medeweten bleven vertonen. Het kon me niet schelen. Het belangrijkste was dat het werkte. De film veranderde iets en verschafte me voor de rest van de oorlog werk. Ik verzamelde een paar vrijwilligers, en zo veel mogelijk mensen van mijn oude crew als ik maar kon vinden. Dat joch dat dat stockmateriaal in Claremont had gemaakt, Malcolm Van Ryzin, ja, die Malcolm,[30] werd mijn dp.[31] We namen onze intrek in een verlaten geluidsstudio in West-Hollywood en maakten daar honderden kopieën. We gaven ze mee met elke trein, elke kampeerwagen, elke veerboot die langs de kust naar het noorden ging. Het duurde even voordat er reacties kwamen. Maar toen dat eenmaal gebeurde…

[Hij glimlacht en heft zijn handen in een gebaar van dankbaarheid.]

Een afname van tien procent in de hele westelijke veiligheidszone. Ik was toen alweer onderweg om meer verhalen te filmen. Anacapa was al klaar en met Mission District waren we halverwege. Pas toen Dos Palmos verscheen en het aantal gevallen van aos met drieëntwintig procent was afgenomen, kreeg de overheid eindelijk belangstelling voor wat ik deed.

Kreeg u geld?

[Lacht.] Nee, ik heb nooit om hulp gevraagd, en die hadden ze ook echt nooit gegeven. Maar ik kreeg wel eindelijk toegang tot het militaire apparaat en dat ontsloot een hele nieuwe wereld.

Hebt u toen Fire of the Gods gemaakt?

[Knikt.] Het leger werkte met twee laserwapens: Zeus en mthel. Zeus was oorspronkelijk ontworpen voor het opruimen van munitie, landmijnen en onontplofte bommen. Het was zo klein en licht dat het in een aangepaste Hummer kon worden bevestigd. De schutter zocht een doelwit door een coaxiale camera in de geschutkoepel. Hij richtte de laserstrip op de plek die geraakt moest worden en schoot vervolgens een pulserende straal door dezelfde optische ‘zoeker’. Is dat te technisch?

Helemaal niet.

Sorry, ik heb me zo in het project verdiept dat ik er helemaal in opga. De straal was een militaire versie van industriële vastestoflasers, die worden gebruikt om in fabrieken staal te snijden. Zo’n straal kon door het buitenste omhulsel van een bom snijden of hem dermate verhitten dat de explosieve lading ontplofte. Hetzelfde principe werkte ook bij zombies. Bij hoger vermogen brandde de straal dwars door hun voorhoofd. Bij lager vermogen werden de hersenen letterlijk gekookt, tot ze explodeerden en door de oren, neus en ogen naar buiten stulpten. De beelden die we maakten waren verbluffend, maar vergeleken met mthel was Zeus niet meer dan een propjesschieter.

Het acroniem mthel is een afkorting van Mobile Tactical High Energy Laser en is gezamenlijk door de Verenigde Staten en Israël geproduceerd om kleine inkomende projectielen uit te schakelen. Toen Israël in quarantaine ging en al die terroristische groeperingen mortiergranaten en raketten over de veiligheidsmuur schoten, werden die onschadelijk gemaakt door mthel. Het had ongeveer de omvang en de vorm van een zoeklicht uit de Tweede Wereldoorlog, maar was in feite een waterstoffluoridelaser, die veel krachtiger was dan de vastestofvariant op Zeus. De effecten waren verwoestend. Het rukte het vlees van de botten, die vervolgens witheet werden en ten slotte helemaal verpulverden. Wanneer je het op de gewone snelheid liet zien was het schitterend, maar in slow motion… goddelijk. Fire of the Gods.

Klopt het dat het aantal AOS-gevallen een maand nadat de film was uitgekomen met de helft was afgenomen?

Dat lijkt me wat overdreven, maar mensen stonden er in hun vrije tijd voor in de rij. Sommige mensen zagen hem elke avond. Op de filmposters stond een close-up van een zombie die verpulverd werd. Het beeld was een frame uit de film, dat ene klassieke shot wanneer je door de ochtendmist de straal nog daadwerkelijk kon zien. Het onderschrift luidde eenvoudigweg: ‘Volgende.’ Alleen al die poster redde die wapens.

Liepen ze dan gevaar?

mthel zou een maand na de filmopnamen worden beëindigd. Met Zeus wáren ze al gestopt. We moesten letterlijk smeken om Zeus alleen voor onze camera’s nog een keer te activeren. DeStRes had geconcludeerd dat beide programma’s enorme geldverspilling waren.

En was dat ook zo?

Het was echt niet te verkopen. De ‘M’ van mthel, ‘Mobile’, kwam in werkelijkheid neer op een hele stoet gespecialiseerde voertuigen, die allemaal heel kwetsbaar waren. Het waren geen van alle echte terreinwagens en ze waren allemaal volledig afhankelijk van elkaar. Voor mthel was ook gigantisch veel energie nodig, en voor het laserproces enorme hoeveelheden uitermate radioactieve en giftige chemicaliën.

Zeus had economisch gezien iets meer bestaansrecht. Het was makkelijker te koelen en makkelijker te onderhouden, en doordat het op een Hummer gemonteerd was kon het overal naartoe worden vervoerd. De vraag was alleen: waarvoor zou je het nodig hebben? Zelfs op het hoogste vermogen moest de schutter het doelwit – het bewégende doelwit, hè – seconden lang in de straal zien te houden. Een geoefend scherpschutter deed hetzelfde in de helft van de tijd met twee keer zo veel slachtoffers. Daarmee verdween het potentieel voor een snelvuurwapen, wat precies is wat je nodig hebt bij een aanval van hordes. Zeus en mthel hadden allebei een permanent legertje soldaten toegewezen gekregen; dat waren dus mensen die een apparaat beschermden dat ontworpen was om mensen te beschermen.

Functioneerden ze zo slecht?

Niet voor hun oorspronkelijke functie. mthel beschermde Israël tegen terroristische aanvallen, en Zeus werd zelfs weer geactiveerd om niet-ontplofte explosieven op te ruimen toen het leger oprukte. Voor hun specifieke doel waren ze voortreffelijk. Voor het doden van zombies waren het waardeloze prullen.

Waarom filmde u ze dan?

Omdat Amerikanen technologie aanbidden. Dat zit heel diepgeworteld. Of we ons daar nu van bewust zijn of niet, zelfs de grootste tegenstander van technologische vooruitgang kan de technische deskundigheid van ons land niet ontkennen. We hebben het atoom gesplitst, we zijn op de maan geland, we hebben elk huishouden en elk bedrijf volgestouwd met meer speeltjes en apparaten dan de eerste sciencefictionschrijvers ooit hadden kunnen dromen. Of dat goed of slecht is weet ik niet, het is niet aan mij om daarover te oordelen. Maar ik weet wel dat de meeste Amerikanen, net als al die ex-atheïsten in hun mangat, nog steeds baden dat de god van de wetenschap ze kwam redden.

Maar dat gebeurde niet.

Dat maakte niet uit. De film was zo’n succes dat me werd gevraagd een hele serie te maken. Ik noemde die ‘Wonderwapens’, zeven films over de supersonische technologie van ons leger. Die wapens hadden geen enkel strategisch belang, maar psychologisch wonnen ze stuk voor stuk de oorlog.

Is dat geen…

Leugen? Dat mag je best zeggen, hoor. Ja, het waren leugens, maar soms is dat niet erg. Leugens zijn niet verkeerd en niet goed. Net als vuur kunnen ze je verwarmen of je levend verbranden, afhankelijk van hoe ze worden gebruikt. De leugens die onze regering ons voor de oorlog vertelde, de leugens die ons onbekommerd en blind moesten houden, dát waren de leugens die brandwonden veroorzaakten omdat ze tot gevolg hadden dat we niet deden wat er moest gebeuren. Maar tegen de tijd dat ik Avalon maakte, deed iedereen al alles wat hij kon om te overleven. De leugens uit het verleden lagen ver achter ons, en nu was de waarheid overal: hij schuifelde door onze straat, hij viel onze voordeur binnen, hij greep ons naar de keel. De waarheid was dat wat we ook deden, de kans groot was dat de meesten van ons de toekomst nooit zouden meemaken, en misschien gold dat wel voor ons allemaal. De waarheid was dat onze soort misschien wel op het punt stond uitgeroeid te worden, en door die waarheid vroren elke nacht weer honderd mensen dood. Ze hadden iets nodig om warm te blijven. En dus loog ik, en loog de president, en logen alle artsen en priesters, alle sergeants en alle ouders. ‘Alles komt goed.’ Dat was onze boodschap. Dat was tijdens de oorlog de boodschap van elke filmmaker. Heb je wel eens van The Hero City gehoord?

Natuurlijk.

Gave film, hè? Marty maakte hem tijdens de Belegering. Helemaal in zijn eentje, hij filmde alles waar hij maar zijn handen op kon leggen. Wat een meesterwerk: de moed, de vastberadenheid, de kracht, de waardigheid, de goede daden en de integriteit. Je krijgt echt geloof in de mensheid als je die film ziet. Hij is beter dan alles wat ik ooit heb gemaakt. Je moet hem echt zien.

Ik heb hem gezien.

Welke versie?

Pardon?

Welke versie heb je gezien?

Ik wist niet…

Dat er twee waren? Je hebt huiswerk te doen, jongeman. Marty heeft zowel tijdens als na de oorlog een versie van The Hero City gemaakt. Duurde de film die jij hebt gezien anderhalf uur?

Ik geloof het wel.

Werd de donkere kant van de helden uit The Hero City erin getoond? Zag je het geweld en het verraad, de wreedheid, de verdorvenheid, het bodemloze kwaad in het hart van sommige van die ‘helden’? Nee, natuurlijk niet. Waarom ook? Dat was onze realiteit en die bracht heel veel mensen ertoe om onder de dekens te kruipen, hun kaarsen te doven en hun laatste adem uit te blazen. In plaats daarvan koos Marty ervoor om de andere kant te laten zien, de kant die ervoor zorgt dat mensen de volgende ochtend hun bed weer uit komen, die ze helpt om door te zetten en verder te ploeteren en om te vechten voor hun leven omdat iemand hun voorhoudt dat alles goed zal komen. Er bestaat een woord voor die leugen. Hoop.

Parnell, Luchtmachtbasis Nationale Garde, Tennessee

[Gavin Blaire begeleidt me naar het kantoor van zijn squadroncommandant, kolonel Christina Eliopolis. Haar temperament is even legendarisch als haar voortreffelijke staat van dienst tijdens de oorlog, en het is moeilijk voor te stellen hoe er zo veel intensiteit samengeperst kan zijn in haar tengere lijf, dat bijna net zo klein is als dat van een kind. Haar lange zwarte pony en fijne gelaatstrekken versterken het beeld van eeuwige jeugdigheid alleen nog maar. Dan zet ze haar zonnebril af en zie ik het vuur in haar ogen.]

Ik vloog een Raptor, een fa-22, absoluut de beste luchtoverwichtsjager die ooit is gemaakt. Dat ding was sneller en sterker dan God en al zijn engelen bij elkaar. Het was hét symbool van Amerikaanse technische bekwaamheid… en in deze oorlog was die bekwaamheid geen reet waard.

Dat moet frustrerend zijn geweest.

Frustrerend? Weet je hoe het voelt als je volslagen onverwacht te horen krijgt dat het ene doel waar je je hele leven naartoe hebt gewerkt, waar je offers voor hebt gebracht en waar je van alles voor hebt doorstaan, dat je over grenzen heeft geduwd waarvan je niet eens wist dat je die had, als dat opeens als ‘strategisch ontoereikend’ wordt beschouwd?

Zou u zeggen dat dit gevoel bij veel mensen leefde?

Laat ik het zo zeggen: niet alleen het Russische leger is door de eigen regering gedecimeerd. Met de Reorganisatiewet Nationale Strijdkrachten werd de luchtmacht in feite geneutraliseerd. Sommige ‘experts’ van DeStRes hadden in hun wijsheid besloten dat onze ‘dodenratio’ van alle legeronderdelen het meest onevenwichtig was.

Zou u een voorbeeld kunnen noemen?

Wat dacht je van jsow, het Joint Standoff Weapon? Dat was een een geleide bom die werd bestuurd met zowel gps- als traagheidsnavigatie en die vanaf wel zeventig kilometer afstand van het doel kon worden afgeworpen. De standaardversie bevatte honderdveertig blu-97B-fragmentatiebommetjes, en elk bommetje bevatte een gerichte snijlading tegen gepantserde doelen, een fragmentatielading tegen de infanterie en een ring van zirkonium waarmee het hele vijandelijke gebied in de hens kon worden gezet. Het werd als een groot succes beschouwd, dat wil zeggen: tot Yonkers.[32] Nu kregen we te horen dat met het totaalbedrag van één jsow – het materiaal, de mankracht, de tijd en energie, om nog maar te zwijgen over de brandstof en het onderhoud dat nodig was voor het transporttoestel – een peloton van die smerige infanteristen kon worden betaald die duizend keer zo veel G’s konden afslachten. Niet genoeg waar voor ons geld, zoals bij zoveel van onze vroegere kroonjuwelen. Ze gingen als een laserstraal door onze vloot. De B-52-Spirits, weg, de B-1-Lancers, weg, zelfs de goeie ouwe B-52’s, de Big Ugly Fat Fellows, moesten eraan geloven. Doe daar nog de Eagles, de Falcons, de Tomcats, de Hornets, de jfs’s en de Raptors bij, en er gaan met één pennenstreek meer gevechtsvliegtuigen verloren dan door alle luchtdoelraketten, luchtafweergeschut en vijandelijke gevechtstoestellen uit de hele geschiedenis bij elkaar.[33] Godzijdank werden de toestellen tenminste niet vernietigd, ze werden opgeslagen of bij amarc[34] gestald, dat grote vliegtuigkerkhof midden in de woestijn. ‘Langetermijninvestering’ noemden ze dat. Dat is het enige waar je altijd zeker van kunt zijn: terwijl we met de ene oorlog bezig zijn, bereiden we ons altijd voor op de volgende. Onze luchtbrugcapaciteit, of in elk geval de organisatie, bleef bijna geheel intact.

Bijna?

De Globemasters moesten weg, net als alle toestellen die werden aangedreven door een ‘brandstofzuipende’ straalmotor. Dat betekende dat we alleen nog toestellen met propellers overhadden. Ik vloog zo ongeveer in een X-Wing en moest overstappen op een veredelde dubbeldekker.

Wat was de belangrijkste taak van het leger?

Bevoorrading door de lucht was ons hoofddoel, het enige wat er nog echt toe deed.

[Ze wijst naar een vergeelde kaart aan de muur.]

Die mocht ik houden van de commandant van de basis, na alles wat me was overkomen.

[Het is een kaart van de Verenigde Staten tijdens de oorlog. Al het land ten westen van de Rockies is lichtgrijs. Tussen het grijs bevinden zich verscheidene gekleurde cirkels.]

Eilanden in de zombiezee. Groen geeft actieve militaire bases aan. Sommige daarvan waren omgebouwd tot vluchtelingenkamp. Sommige droegen nog steeds bij aan de oorlogsinspanningen. Sommige werden goed verdedigd maar hadden geen strategische betekenis.

De Rode Zones werden als ‘offensief levensvatbaar’ aangeduid: fabrieken, mijnen, kerncentrales. Het leger had tijdens de grote terugtrekking eenheden achtergelaten die de boel moesten beschermen. Zij moesten die faciliteiten bewaken en onderhouden, zodat ze eventueel later tijdens de oorlog konden worden ingezet. De Blauwe Zones waren burgergebieden waar mensen stand wisten te houden, waar ze een stukje land hadden veroverd en daar op de een of andere manieren wisten te overleven. Al die zones moesten bevoorraad worden, en daar was de ‘continentale luchtbrug’ op gericht.

Het was een gigantische operatie, niet alleen wat betreft het aantal toestellen en brandstof, maar ook qua organisatie. Contact houden met al die eilandjes, hun verzoeken verwerken, samenwerken met DeStRes, en vervolgens proberen om al het materiaal voor elke dropping bij elkaar te krijgen en te prioriteren, maakte het tot de statistisch grootste onderneming uit de geschiedenis van de luchtmacht.

We probeerden ons niet bezig te houden met verbruiksgoederen, zaken als voedsel en medicijnen, waar regelmatige leveringen voor nodig waren. Die werden geclassificeerd als dba’s, droppings bederfelijke artikelen, en ze waren ondergeschikt aan ddm’s, droppings duurzaam materieel, zoals gereedschap, reserveonderdelen, en materiaal om reserveonderdelen mee te maken. ‘Ze hebben geen vis nodig,’ zei Sinclair altijd, ‘wat ze nodig hebben zijn hengels.’ Toch dropten we elk najaar een heleboel vis, tarwe en zout, en gedroogde groente en babyvoeding… De winters waren zwaar. Weet je nog hoe lang ze waren? Mensen helpen om zichzelf te redden klinkt geweldig, maar je moet ze nog wel in leven houden.

Soms moest je mensen droppen, specialisten zoals artsen of ingenieurs, mensen met een opleiding die je niet kunt halen door een handboek te lezen. De Blauwe Zones kregen heel veel instructeurs van de Special Forces, niet alleen om ze te leren hoe ze zich beter konden verdedigen, maar ook om ze voor te bereiden op de dag waarop ze misschien in de aanval moesten. Ik heb heel veel respect voor die jongens. De meesten wisten dat ze daar de hele oorlog moesten blijven. Veel Blauwe Zones hadden geen landingsbaan, dus moesten ze met een parachute naar beneden zonder enige hoop dat ze weer zouden worden opgehaald. Niet al die Blauwe Zones bleven veilig. Sommige werden uiteindelijk onder de voet gelopen. De mensen die we dropten wisten welk risico ze namen. Dappere kerels, allemaal.

Dat geldt ook voor de piloten.

Ik probeer onze risico’s heus niet te minimaliseren, hoor. Elke dag moesten we over honderden, soms zelfs duizenden kilometers besmet gebied vliegen. Dat was de reden waarom we Paarse Zones hadden. [Ze bedoelt de laatste kleur op de kaart. De paarse cirkels zijn schaars en liggen ver uit elkaar.] Die hadden we gecreëerd als faciliteiten om bij te tanken en voor reparaties. Veel vliegtuigen konden de afgelegen dropzones aan de oostkust niet bereiken als ze tijdens de vlucht niet konden bijtanken. Dankzij de Paarse Zones gingen er onderweg minder toestellen en bemanningsleden verloren. Ze zorgden ervoor dat maar liefst tweeënnegentig procent van de vluchten zonder problemen verliepen. Helaas maakte ik deel uit van de overige acht procent.

Ik zal nooit weten waardoor we zijn neergestort: een mechanisch defect of metaalmoeheid in combinatie met de weersomstandigheden. Misschien was de inhoud van onze vracht verkeerd gelabeld of verkeerd afgehandeld. Je wilt niet weten hoe vaak dat gebeurde. Soms, als gevaarlijke materialen niet goed werden verpakt of, God verhoede het, een of andere sukkel van een kwaliteitsinspecteur zijn mensen detonators in elkaar liet zetten vóórdat ze in kratten werden gestopt om vervoerd te worden… dat overkwam een maatje van me, gewoon bij een routinevlucht van Palmdale naar Vandenberg, niet eens over besmet gebied. Tweehonderd type-38-ontstekers, allemaal volledig gemonteerd en met hun batterijen per ongeluk aan, allemaal ingesteld om af te gaan op dezelfde frequentie als onze radio.

[Ze knipt met haar vingers.]

Misschien gebeurde dat bij ons ook wel. We maakten een vlucht van Phoenix naar de Blauwe Zone bij Tallahassee, in Florida. Het was eind oktober, bijna hartje winter in die tijd. Honolulu probeerde er nog een paar laatste droppings uit te persen voordat de weersomstandigheden ons tot maart uit de lucht hielden. Het was onze negende vlucht die week. We zaten allemaal aan de stimulerende middelen, van die kleine blauwe pilletjes waarmee je maar door kon gaan zonder dat je handelingssnelheid of beoordelingsvermogen erdoor werd aangetast. Die dingen werkten prima, maar maakten wel dat ik om de twintig minuten moest pissen als een rund. Mijn bemanning, de ‘jongens’, treiterden me altijd, je weet wel, over dat wijven altijd moeten. Het was allemaal niet hatelijk bedoeld, dat weet ik wel, maar ik probeerde het wel altijd zo lang mogelijk op te houden.

Nadat ik twee uur lang heen er weer was geslingerd in echt superheftige turbulentie, hield ik het uiteindelijk niet meer en gaf ik de stuurknuppel over aan mijn copiloot. Ik had net alles opengeritst toen er opeens een enorme schok door het vliegtuig ging, alsof God zelf keihard tegen de staart had getrapt… en opeens gingen we naar beneden. De plee van onze C-130 was niet echt een wc, het was niet meer dan een draagbaar chemisch toilet met een zwaar, plastic douchegordijn eromheen. Waarschijnlijk redde dat mijn leven. Als ik vast had gezeten in een echt afgesloten ruimte, misschien buiten westen was geraakt of niet bij de grendel had gekund… Opeens hoorde ik een vreselijk gekrijs en de keiharde klap door het luchtdrukverschil, en ik werd zo door de achterkant van het toestel gezogen, rakelings langs de plek waar de staart had gezeten.

Ik tolde door de lucht. Ik kon nog net mijn kist onderscheiden, een rokende, grijze massa die steeds kleiner werd terwijl hij omlaag schoot. Ik trok mijn parachute open. Ik was nog steeds half verdoofd en duizelig en probeerde rustig te worden. Na wat gerommel wist ik mijn zender te pakken en ik gilde tegen mijn bemanning dat ze het toestel uit moesten. Ik kreeg geen antwoord. Ik zag maar één andere parachute, de enige persoon die ook weg had weten te komen.

Dat was het vreselijkste moment, om daar zo hulpeloos in de lucht te hangen. Ik kon de andere parachute zien, boven en ten noorden van me, op ongeveer drieënhalve kilometer. Ik keek om me heen of ik de anderen zag. Toen ik mijn zender weer probeerde, kreeg ik geen signaal. Ik vermoedde dat hij beschadigd was toen ik het vliegtuig had ‘verlaten’. Ik probeerde mijn positie te bepalen, ergens boven het zuiden van Louisiana, een moerassige wildernis waar geen einde aan leek te komen. Ik wist het niet precies, ik kon nog niet helder denken. In elk geval was ik genoeg bij zinnen om de meest basale dingen te checken. Ik kon mijn armen en benen nog bewegen, ik had geen pijn en geen uitwendige bloedingen. Ik controleerde of mijn survival kit onbeschadigd was en nog om mijn dijbeen zat, en of ik mijn wapen, mijn Meg,[35] nog tegen mijn ribben voelde duwen.

Was u door de luchtmacht op dergelijke situaties voorbereid?

We moesten allemaal het Ontsnappings- en Ontwijkingsprogramma van Willow Creek doorlopen, in de Klamath Mountains in Californië. Ze hadden daar zelfs een paar echte G’s, die waren gechipt en werden op bepaalde plekken neergezet, om je het ‘echte gevoel’ te geven. Het leek heel erg op wat er in de handleiding voor burgers staat: blijf in beweging, val niet op, hoe kun je Zack uitschakelen voordat hij met zijn gejank je positie kan verraden. We ‘slaagden’ allemaal, of misschien moet ik zeggen ‘overleefden’, al werden een paar piloten psychologisch ongeschikt bevonden. Zij konden het ‘echte gevoel’ zeker niet aan. Ik had er nooit moeite mee om me in vijandelijk gebied te bevinden. Voor mij was dat standaardprocedure.

Altijd?

Als je wilt weten hoe het is om er alleen voor te staan in een vijandelijke omgeving, probeer dan mijn vier jaar in Colorado Springs maar eens.

Maar er waren daar ook andere vrouwen…

Andere cadetten, andere rivalen die toevallig dezelfde soort genitaliën hadden. Geloof me, als de druk toenam, verdween de zusterlijke verwantschap als sneeuw voor de zon. Nee, ik stond er helemaal alleen voor. Ik was helemaal op mezelf en ik blaakte van het zelfvertrouwen. Dat is het enige wat me door die hel van de Academie heeft gesleept, en het was het enige waar ik op terug kon vallen toen ik midden in zombiegebied in het slijk landde.

Ik gespte mijn parachute los – ze leren je om geen tijd te verspillen door hem te verstoppen – en begaf me in de richting van de andere parachute. Ik deed er een paar uur over om daar te komen, ploeterend door het koude slijk dat mijn benen vanaf mijn knieën naar beneden helemaal gevoelloos maakte. Ik kon niet helder denken, ik was nog steeds duizelig. Dat is geen excuus, ik weet het, maar daardoor ontging het me dat de vogels plotseling in tegenovergestelde richting vluchtten. Het gegil hoorde ik echter wel, zwak en ver weg. Ik zag de parachute tussen de bomen vastzitten. Ik begon te rennen, ook iets wat absoluut taboe was, want ik maakte een heleboel herrie zonder de tijd te nemen om te luisteren of ik Zack hoorde. Het enige wat ik zag waren al die kale grijze takken, en toen stond ik al voor hun neus. Zonder Rollins, mijn copiloot, was ik er ongetwijfeld geweest.

Hij hing dood aan zijn harnas en slingerde heen en weer. Zijn uniform was opengescheurd[36] en zijn ingewanden hingen naar buiten, over vijf van die wezens heen gedrapeerd die zich in een plas roodbruin water tegoed stonden te doen. Eentje had het klaargespeeld om met zijn nek verstrikt te raken in de dunne darm. Elke keer wanneer hij bewoog kreeg Rollins een zwiep. Hij leek godverdomme wel een bel, zoals hij daar heen en weer zwaaide. Ze hadden helemaal niet door dat ik er was. Ik was zo dichtbij dat ik ze kon aanraken en ze keken niet eens.

Ik was in elk geval nog zo snugger om mijn demper te gebruiken. Maar het was helemaal niet nodig om een heel magazijn te verspillen, nóg een grove fout. Ik was zo kwaad dat ik bijna tegen de lijken begon te trappen. Ik schaamde me zó, ik was zó verblind door zelfhaat…

Zelfhaat?

Ik had mijn kist laten neerstorten! Mijn bemanning…

Maar dat was een ongeluk. Daar kon u niets aan doen.

Hoe weet jij dat nou? Jij was er niet bij. Shit, ik was er zélf niet eens bij. Ik weet niet wat er is gebeurd. Ik deed mijn werk niet. Godverdomme, ik zat als een klein meisje boven een emmer gehurkt!

Ik was echt laaiend. Slappe trut, zei ik tegen mezelf, vuile loser. Ik kwam in een neerwaartse spiraal, niet alleen haatte ik mezelf, ik haatte mezelf nog meer omdat ik mezelf haatte. Kun je me een beetje volgen? Volgens mij had het heel goed gekund dat ik daar was blijven staan, trillend en hulpeloos en wachtend op Zack.

Maar toen begon mijn zender te kraken. ‘Hallo? Hallo? Is daar iemand? Is er iemand uit dat wrak gekomen?’ Het was een vrouwenstem, en aan haar taalgebruik en haar toon kon ik duidelijk horen dat ze een burger was.

Ik antwoordde meteen, ik maakte mezelf bekend en vroeg haar hetzelfde te doen. Ze zei dat ze een luchtwachter was en dat haar pseudoniem ‘Mets Fan’, of gewoon ‘Mets’ was. Het Luchtwachtsysteem was een netwerk van los opererende zendamateurs. Ze moesten contact opnemen met bemanningsleden van neergestorte vliegtuigen en ze waar mogelijk bijstaan om zich in veiligheid te brengen. Het systeem was niet supereffectief, vooral niet omdat het er zo weinig waren, maar kennelijk was het mijn geluksdag. Ze vertelde me dat ze de rook en het neerstortende wrak van mijn Hercules had gezien en dat ze zich weliswaar op minder dan een dag lopen van mijn positie bevond, maar dat het rondom haar verblijfplaats vergeven was van de zombies. Voordat ik iets kon zeggen, liet ze me weten dat ik me geen zorgen moest maken, dat ze mijn positie al had doorgegeven aan Search and Rescue en dat ik het beste naar open terrein kon gaan, waar ik me kon laten oppikken.

Ik wilde mijn navigatiesysteem pakken, maar dat was losgeschoten van mijn pak toen ik uit mijn kist werd gezogen. Ik had wel een noodkaart, maar die was heel groot en ongedetailleerd, en we vlogen tijdens deze vlucht over zo veel staten dat het in feite gewoon een kaart van de Verenigde Staten was. Ik was nog steeds zo kwaad en vertwijfeld dat ik niet helder kon denken. Ik zei tegen Mets dat ik geen idee had waar ik was en dat ik niet wist waar ik heen moest.

Ze lachte. ‘Bedoel je dat je deze route nooit eerder gevlogen hebt? Ken je niet elke centimeter uit je hoofd? Heb je niet gezien waar je was toen je aan je parachute hing?’ Ze was heel zeker van me en probeerde me zelf te laten denken in plaats van me de antwoorden voor te kauwen. Ik besefte dat ik dit gebied wel degelijk goed kende, dat ik er de afgelopen drie maanden minstens twintig keer overheen was gevlogen, en dat ik me ergens in het stroomgebied van de Atchafalaya moest bevinden. ‘Denk na,’ zei ze tegen me. ‘Wat heb je gezien toen je in de lucht hing? Zag je wegen, rivieren?’ Eerst kon ik me alleen maar bomen herinneren, het eindeloze grijze landschap zonder herkenningspunten, maar toen begon ik geleidelijk aan helderder te denken en herinnerde ik me dat ik zowel rivieren als een weg had gezien. Ik keek op de kaart en realiseerde me dat iets ten noorden een snelweg liep, de I-10. Mets zei dat s&r me daar het beste kon oppikken. Ze zei dat het binnen twee dagen te doen moest zijn als ik in beweging kwam en zo lang mogelijk van het daglicht profiteerde.

Toen ik wilde gaan lopen, zei ze dat ik moest blijven staan en vroeg ze of ik niks vergeten was. Ik kan me dat moment nog heel helder voor de geest halen. Ik draaide me om naar Rollins. Hij deed net zijn ogen weer open. Ik had het gevoel dat ik iets moest zeggen, dat het me speet bijvoorbeeld, en schoot hem toen door zijn voorhoofd.

Mets zei dat ik mezelf geen verwijten moest maken en dat ik me er in geen geval door mocht laten afleiden. Ze zei: ‘Zorg dat je in leven blijft, blijf in leven en doe wat je moet doen.’ Daar voegde ze aan toe: ‘En je bent je weekendminuten aan het opmaken.’

Ze bedoelde mijn accu – ze dacht echt aan alles – dus zette ik de zender uit en begon in noordelijke richting door het moeras te lopen. Mijn hersenen werkten nu optimaal, alles wat ik in Willow Creek had geleerd kwam weer terug. Ik deed een paar stappen, bleef staan, luisterde. Waar het maar kon liep ik op droge grond en ik zorgde ervoor dat ik heel rustig aan en heel voorzichtig deed. Een paar keer moest ik zwemmen, en dat was echt zenuwslopend. Twee keer voelde ik een hand zo langs mijn been strijken, ik zweer het. Op een gegeven moment kwam ik bij een weg, een smalle weg met twee smalle banen. Hij verkeerde in vreselijke staat, maar toch was het beter dan door de blubber te moeten ploeteren. Ik meldde mijn ontdekking aan Mets en vroeg of de weg me rechtstreeks naar de snelweg zou brengen. Ze waarschuwde me dat ik er uit de buurt moest blijven, en van elke andere weg die door het stroomgebied liep. ‘Een weg betekent auto’s,’ zei ze, ‘en auto’s betekenen G’s.’ Ze doelde op automobilisten die waren gebeten en waren overleden aan hun verwondingen terwijl ze achter het stuur zaten. Aangezien ghouls niet het iq hebben om een deur open te krijgen of een gordel los te maken, waren ze gedoemd om de rest van hun bestaan vast te blijven zitten in hun auto.

Ik vroeg haar wat daar dan zo gevaarlijk aan was. Aangezien ze er niet uit konden, en zolang ik ervoor zorgde dat ze me niet door een open raam konden vastpakken, maakte het toch niet uit hoeveel ‘verlaten’ auto’s ik onderweg tegenkwam? Mets herinnerde me eraan dat een G die vastzat in een auto nog wel kon kreunen en daarom nog altijd anderen kon waarschuwen. Nu vond ik het pas echt verwarrend. Als ik zo veel tijd ging verdoen met het mijden van een paar weggetjes met een paar auto’s met Zack erin, waarom was ik dan op weg naar een snelweg waar het er ongetwijfeld van wemelde?

Mets zei: ‘Daar bevind je je boven het moeras. Hoe moeten meer zombies daar komen?’ Omdat het betreffende gedeelte van de I-10 een stuk boven het moeras was aangelegd, was het de veiligste plek van het hele stroomgebied. Ik gaf toe dat ik daar niet aan gedacht had. Ze lachte en zei: ‘Wees maar niet bang, schat, ik wel. Vertrouw maar op mij, dan breng ik je thuis.’

En dat deed ik. Ik bleef uit de buurt van alles wat op een weg leek en bleef zo veel mogelijk in de ongerepte wildernis. Ik zeg ‘ongerept’, maar in werkelijkheid viel er niet te ontkomen aan alle tekenen van menselijk leven of van leven dat lang geleden menselijk kon zijn geweest. Ik zag schoenen, kleren, afval, aan flarden gescheurde koffers en kampeerspullen. Ik zag een heleboel botten uit de blubber steken. Ik kon niet zeggen of het botten van mensen waren of van dieren. Eén keer stuitte ik op een ribbenkast, van een alligator waarschijnlijk, en een grote ook. Ik wilde er niet aan denken hoeveel G’s er voor nodig waren geweest om dat beest te overmeesteren.

De eerste G die ik zag was klein, waarschijnlijk een kind, dat kon ik niet zien. Het gezicht was weggevreten, de huid, de neus, de ogen, de lippen, zelfs het haar en de oren… het was niet allemaal weg, maar alles hing er los bij of zat nog vast aan de open schedel. Misschien had het meer verwondingen, dat kon ik niet zien. Het zat in zo’n grote, lange rugzak, het trekkoord strak om zijn nek gebonden. De schouderbanden zaten vast in de wortels van een boom en het spetterde in het rond, half onder water. De hersens moeten nog intact zijn geweest, en ook een paar spiervezels waar zijn kaak aan vastzat. Die kaak begon op en neer te gaan toen ik dichterbij kwam. Ik heb geen idee hoe het wist dat ik daar was, misschien was de neusholte nog voor een deel intact, of het oorkanaal.

Het kon niet kreunen, daarvoor was de keel te ernstig beschadigd, maar het gespetter zou de aandacht kunnen trekken, dus verloste ik het uit zijn lijden, voor zover het echt leed natuurlijk, en probeerde er verder niet over na te denken. Dat hadden ze ons ook geleerd in Willow Creek: sta niet te lang stil bij hun dood, probeer je niet in te denken wie ze ooit zijn geweest, hoe ze zo zijn geworden. Ik weet het, wie doet dat niet? Wie kijkt er niet naar zo’n ding en begint zich vanzelf dingen af te vragen? Het is alsof je de laatste bladzijde van een boek leest… je fantasie begint gewoon te werken. En dan word je afgeleid, word je slordig en ben je even minder op je hoede, zodat later iemand anders zich afvraagt wat er met jóú is gebeurd. Ik probeerde hem, haar, uit mijn hoofd te zetten. In plaats daarvan vroeg ik me af waarom het de enige was die ik had gezien.

Dat was een praktische overlevingsvraag, niet slechts een zinloze overpeinzing, dus nam ik contact op met Mets om te vragen of ik iets over het hoofd zag, of er misschien een gebied was dat ik beter kon mijden. Ze herinnerde me eraan dat dit gebied voor het grootste deel onbewoond was omdat de Blauwe Zones Baton Rouge en Lafayette de meeste G’s een van beide kanten op trokken. Dat was een wrange troost, om midden tussen de twee zwaarste concentraties in de verre omgeving te zitten. Weer lachte ze… ‘Maak je niet dik, je redt je wel.’

Een eindje voor me zag ik iets uitsteken dat wel wat weg had van een struik of een bosje, maar dan te hoekig, en op sommige plekken glansde het. Ik meldde het aan Mets. Ze waarschuwde me en zei dat ik er niet te dicht naartoe moest gaan, dat ik moest doorlopen en me moest blijven focussen op het einddoel. Ik voelde me intussen best goed, ik werd weer een beetje de oude.

Toen ik dichterbij kwam, zag ik dat het een auto was, een Lexus Hybrid Drive. De auto zat onder de blubber en was bedekt met mos en stond tot aan de portieren in het water. Achter de achterruit en de achterste zijruiten lagen allemaal spullen van een survival kit: een tent, een slaapzak, kookgerei, een jachtgeweer en dozen patronen. Alles was gloednieuw, sommige spullen zaten nog in de plastic verpakking. Ik ging bij het raampje bij de bestuurdersplaats staan en zag de schittering van een .357. Het wapen zat nog in de bruine, verschrompelde hand van de bestuurder geklemd. Hij zat nog rechtop en keek recht voor zich uit. Er scheen licht door de zijkant van zijn schedel. Hij verkeerde in verregaande staat van ontbinding, minstens een jaar, misschien meer. Hij droeg een kaki uniform, zo eentje dat je kunt bestellen uit een dure safaricatalogus. Het was nog helemaal schoon; het enige bloed was afkomstig van de hoofdwond. Ik zag geen andere verwondingen, geen beten, niets. Dat raakte me echt, veel meer dan dat kind zonder gezicht. Deze kerel had alles wat hij nodig had om te overleven, alles behalve de wil. Ik weet dat dat puur een veronderstelling is. Misschien was er wel een wond die ik niet kon zien, verborgen onder zijn kleren of niet langer zichtbaar door de vergevorderde ontbinding. Maar ik wíst het gewoon, terwijl ik daar met mijn gezicht tegen het glas stond gedrukt en naar dit toonbeeld keek van hoe makkelijk het is om op te geven.

Ik bleef daar even zo staan, zo lang dat Mets vroeg wat er aan de hand was. Ik vertelde haar wat ik zag, en zonder aarzeling zei ze dat ik verder moest gaan.

Ik protesteerde. Ik vond dat ik op zijn minst de auto moest doorzoeken, om te zien of er iets in lag wat ik kon gebruiken. Op harde toon vroeg ze of er iets was wat ik nodig had, niet wat ik wilde. Ik dacht erover na en gaf toe dat ik niets kon bedenken. Hij had een royale uitrusting, maar het waren allemaal burgerspullen, groot en log. Het eten moest worden klaargemaakt, de wapens hadden geen dempers. Mijn survival kit was behoorlijk volledig, en als er om welke reden dan ook geen helikopter op me stond te wachten op de I-10, kon ik de spullen in deze auto altijd nog gebruiken.

Ik opperde het idee om de wagen zelf te gebruiken. Mets vroeg of ik een sleepwagen en startkabels bij me had. Bijna als een klein meisje zei ik nee. Ze vroeg: ‘Waar wacht je dan op?’ of iets dergelijks, om me te pushen verder te gaan. Ik zei dat ze heel even moest wachten en leunde met mijn hoofd tegen het bestuurdersraampje. Ik zuchtte en voelde me weer verslagen, uitgeput, maar Mets liet me niet met rust en bleef me opjutten. Ik snauwde terug dat ze haar bek moest houden, dat ik gewoon heel even een moment, een paar seconden nodig had om… ik weet niet wat.

Ik moet met mijn duim een paar seconden te lang de zendknop hebben ingedrukt, want opeens vroeg Mets: ‘Wat was dat?’ ‘Wat?’ vroeg ik. Ze had iets gehoord, aan mijn kant.

Ze hoorde het eerder dan u?

Blijkbaar, want even later, toen ik me weer concentreerde en zelf mijn oren opendeed, hoorde ik het ook. Dat gekreun… hard en dichtbij, gevolgd door het geluid van voeten die door het water spetterden.

Ik keek door het raampje, door het gat in de schedel van die dode man heen en door de ruit aan de andere kant van de auto, en toen zag ik de eerste. Snel draaide ik me om, en ik zag er van alle kanten nog vijf op me afkomen. En daarachter waren er nog eens tien, vijftien. Ik schoot op de voorste, maar de kogel vloog helemaal de verkeerde kant op.

Mets begon tegen me te schreeuwen en eiste een update. Ik vertelde haar hoeveel het er waren en ze zei dat ik rustig moest blijven, dat ik niet moest proberen te vluchten maar dat ik gewoon moest blijven waar ik was en alles wat ik in Willow Creek had geleerd in praktijk moest brengen. Ik vroeg hoe ze van Willow Creek af wist, maar ze schreeuwde dat ik mijn kop moest houden en moest gaan vechten.

Ik klom op de auto – je moet altijd gebruikmaken van de dichtstbijzijnde mogelijkheden die het terrein biedt – en begon de afstand te bepalen. Ik richtte op mijn eerste doelwit, haalde diep adem en legde hem om. Als gevechtspiloot moet je in staat zijn om beslissingen te nemen zo snel als je elektrochemische impulsen die kunnen overbrengen. Ik was het vermogen om binnen een nanoseconde te handelen even kwijtgeraakt toen ik in de blubber was geland, maar nu had ik het weer terug. Ik was kalm en geconcentreerd, alle twijfel en zwakte waren verdwenen. Het gevecht leek wel tien uur te duren, maar in werkelijkheid zal het niet meer dan tien minuten zijn geweest. Eenenzestig in totaal, een mooie kring van lijken die half onder water lagen. Ik nam de tijd, controleerde hoeveel munitie ik nog had en wachtte op de volgende aanvalsgolf. Die kwam niet.

Het duurde nog eens twintig minuten voordat Mets me naar de stand van zaken vroeg. Ik vertelde haar hoeveel ik er had neergeschoten en ze vroeg me haar niet te laten vergeten dat ze me nooit kwaad moest maken. Voor het eerst sinds mijn landing moest ik lachen. Ik voelde me weer goed, sterk en zelfverzekerd. Mets waarschuwde me dat het door al dit oponthoud was uitgesloten dat ik de I-10 voor het vallen van de avond zou bereiken, en dat ik waarschijnlijk beter kon gaan bedenken waar ik de nacht ging doorbrengen.

Ik liep zo ver mogelijk weg van de Lexus voordat het donker begon te worden en vond een heel aardig plekje tussen de takken van een hoge boom. In mijn survival kit zat een hangmat van microfiber, echt een geweldige uitvinding, licht en sterk en met musketonhaken zodat je er niet uit kon rollen. Dat moest er ook voor zorgen dat je rustig bleef, zodat je sneller in slaap viel… ja, tuurlijk! Het maakte niet uit dat ik al bijna achtenveertig uur niet geslapen had, dat ik alle ademhalingsoefeningen had geprobeerd die ze ons in Willow Creek hadden geleerd, en zelfs niet dat ik twee van mijn Baby-L’s had geslikt.[37] Je mag er eigenlijk maar één nemen, maar dat vond ik iets voor watjes. Zoals ik al zei, ik was mezelf weer, ik kon het aan, en hé, ik had mijn slaap echt nodig.

Omdat er niets anders te doen was, vroeg ik Mets of ze het goed vond om het over haar te hebben. Wie was ze eigenlijk? Hoe was ze verzeild geraakt in die afgelegen blokhut midden in een gebied waar Cajuns woonden? Ze klonk niet als een Cajun, ze had niet eens een zuidelijk accent. En hoe kon ze zoveel weten over de pilotenopleiding als ze die zelf niet gevolgd had? Ik begon zo mijn vermoedens te krijgen en in grote lijnen uit te dokteren wie ze in werkelijkheid was.

Opnieuw zei Mets dat er later genoeg tijd zou zijn voor een aflevering van The View. Nu had ik mijn slaap hard nodig, en ik moest bij zonsopgang weer contact met haar opnemen. Ik voelde de L’s actief worden bij ‘zonsopgang’. Bij ‘opnemen’ was ik vertrokken.

Ik sliep heel diep. Het werd al licht toen ik mijn ogen weer opendeed. Natuurlijk had ik over Zack gedroomd. Zijn gekreun galmde nog na in mijn oren toen ik wakker werd. En toen keek ik naar beneden en besefte ik dat het helemaal geen droom was. Er moeten er minstens honderd om de boom heen hebben gestaan. Ze staken allemaal opgewonden hun armen omhoog en probeerden over elkaar heen te klimmen om bij me te komen. Ze konden in elk geval geen verhoging vormen, daar was de bodem niet stevig genoeg voor. Ik had niet genoeg munitie om ze allemaal neer te leggen, en omdat een vuurgevecht ook anderen de tijd zou kunnen geven om erbij te komen, besloot dat ik het beste mijn spullen kon pakken en mijn ontsnappingsplan kon uitvoeren.

U had hier een plan voor?

Niet echt een plan, maar ze hadden ons wel getraind voor zulke situaties. Het is eigenlijk hetzelfde als uit een vliegtuig springen: kies grofweg de plek waar je wilt neerkomen, maak je klein en rol door, hou je lichaam zo slap mogelijk en sta zo snel mogelijk op. Het doel is om afstand te creëren tussen jou en je belagers. Je begint te rennen, te joggen of te ‘snelwandelen’, ja, dat werd ons echt aangeraden als alternatief, omdat het minder energie kost. Waar het om gaat, is dat je zo veel afstand neemt dat je de tijd hebt om je volgende stap te plannen. Volgens mijn kaart lag de I-10 zo dichtbij dat ik ernaartoe kon rennen, gespot kon worden door een reddingshelikopter en omhoog kon worden gehesen voordat die smeerlappen me hadden ingehaald. Ik bracht Mets op de hoogte van mijn situatie en zei dat ze s&r moest waarschuwen dat ze me onmiddellijk moesten komen ophalen. Ze zei dat ik voorzichtig moest zijn. Ik dook in elkaar, sprong, en brak mijn enkel op een uitstekende steen.

Ik kwam met mijn gezicht in het water terecht. De kou was de enige reden waardoor ik niet van mijn stokje ging van de pijn. Ik kwam proestend weer boven water, happend naar adem, en het eerste wat ik zag was dat de hele meute op me afkwam. Mets moet hebben geweten dat er iets aan de hand was omdat ik niet meldde dat de sprong was gelukt. Misschien vroeg ze me wat er was gebeurd, al kan ik me dat niet herinneren. Het enige wat ik me herinner, is dat ze gilde dat ik moest opstaan en rennen. Toen ik probeerde gewicht op mijn enkel te zetten, schoot er een enorme pijn door mijn been en langs mijn ruggengraat. Mijn enkel kon het gewicht wel dragen, maar… Ik gilde zo hard dat ze me door het raam van haar blokhut moet hebben gehoord. ‘Wegwezen,’ gilde ze… ‘rennen!!’ Ik begon strompelend te rennen, half wadend door het water met wel honderd G’s achter me aan. Het moet er komisch uit hebben gezien, die verwoede wedstrijd van kreupelen.

Mets gilde: ‘Als je erop kunt staan, kun je er ook mee rennen! Het is geen gewichtdragend bot! Je kunt het!’

‘Maar het doet pijn!’ Dat zei ik echt, terwijl de tranen over mijn gezicht stroomden en Zack achter me aan zat, jankend om zijn lunch. Ik kwam bij de weg, die boven het moeras verrees als de ruïne van een Romeins aquaduct. Mets had gelijk gehad over de relatieve veiligheid. Alleen hadden we er geen van beiden rekening mee gehouden dat ik gewond zou zijn, en ook niet met de mogelijkheid dat er ondoden achter me aan zaten. Aangezien er geen directe toegang was, moest ik naar een van de kleinere zijwegen strompelen waarvan Mets eerder had gezegd dat ik die moest vermijden. Toen ik dichterbij kwam, begreep ik waarom. Er stonden honderden beschadigde en roestige auto’s, en in een op de tien zat minstens één G opgesloten. Ze zagen me en begonnen te kreunen. Het geluid ging alle kanten op, kilometers ver.

Mets schreeuwde: ‘Daar moet je je nu niets van aantrekken! Zorg dat je op de oprit komt en kijk uit voor die smerige grijpers!’

Grijpers?

De zombies die hun armen door de kapotte ruiten steken. Op een open weg had ik tenminste nog de kans om ze te ontwijken, maar op die oprit zat ik aan beide kanten ingesloten. Die paar minuten waarin ik probeerde de snelweg op te komen waren absoluut het ergst. Ik moest tussen de auto’s door lopen, vanwege mijn enkel kon ik er niet overheen. Er werden rottende handen naar me uitgestoken die me bij mijn vest of bij mijn pols grepen. Elk schot door een hoofd kostte me seconden die ik me niet kon veroorloven. Ik werd toch al opgehouden doordat de weg steil omhoogliep. Mijn enkel klopte pijnlijk, mijn longen deden zeer en de meute was me snel aan het inhalen. Als Mets er niet was geweest…

Ze schreeuwde aan één stuk door tegen me. ‘Lopen jij, stomme teef!’ Ze werd nu echt grof. ‘Waag het niet om het op te geven… waag het niet om het voor gezien te houden!’ Ze gaf geen moment op en liet de teugels geen seconde vieren. ‘Vind je jezelf soms een zielig slachtoffertje of zo?’ Op dat moment vond ik dat inderdaad. Ik wist dat ik het nooit zou redden. De uitputting, de pijn, en ik denk nog het meest van alles de boosheid omdat ik er zo’n zooitje van had gemaakt. Ik speelde echt met de gedachte om mijn pistool tegen mijn hoofd te zetten, omdat ik mezelf wilde straffen voor… nou ja, je weet wel. En toen raakte ze me echt. Ze brulde: ‘Ben je soms je fucking moeder?’

Dat deed het hem. Ik sleepte mezelf de snelweg op.

Ik liet Mets weten dat ik het had gehaald en vroeg toen: ‘En wat nu, godverdomme?’

Opeens praatte ze heel zacht. Ze zei dat ik omhoog moest kijken. Vanuit de ochtendzon kwam er een zwart stipje op me af. Het vloog langs de snelweg en nam al snel de vorm aan van een uh-60. Ik slaakte een overwinningskreet en schoot een lichtkogel af.

Het eerste wat me opviel toen ze me aan boord hesen was dat het een burgertoestel was en geen helikopter van Search and Rescue. De chef was een grote Cajun met een grote sik en een halfronde zonnebril. Hij vroeg: ‘Waar kom jij in godsnaam vandaan?’ Ik moest bijna huilen en gaf hem een stomp tegen zijn arm. Toen zei ik lachend dat ze hun werk snel deden. Hij keek me aan alsof hij geen idee had waar ik het over had. Later bleek dat dit niet het reddingsteam was, maar gewoon een reguliere vlucht tussen Baton Rouge en Lafayette. Op dat moment wist ik dat niet, en het kon me ook niet schelen. Ik meldde aan Mets dat ik was opgepikt, dat ik veilig was. Ik bedankte haar voor alles wat ze voor me had gedaan, en… en om ervoor te zorgen dat ik niet écht begon te bazelen, probeerde ik me goed te houden door te grappen dat we eindelijk die aflevering van The View moesten kijken. Ze heeft nooit meer gereageerd.

Zo te horen was ze een dijk van een luchtwachter.

Het was een dijk van een vrouw.

U zei dat u inmiddels uw ‘vermoedens’ had.

Geen burger, zelfs niet als ze een ervaren luchtwachter was, kon zóveel weten van wat er allemaal bij komt kijken om dat vliegersinsigne te dragen. Ze was gewoon te slim, ze wist te veel. Ze beschikte over de basiskennis van iemand die het zelf had meegemaakt.

Ze was zelf piloot.

Zeker weten. Niet bij de luchtmacht, dan had ik haar wel gekend, maar misschien bij de marine of zo. Die waren net zo veel piloten kwijtgeraakt bij bevoorradingsvluchten, en van acht op de tien is niet bekend wat er met ze is gebeurd. Ik weet zeker dat ze in dezelfde situatie terecht is gekomen als ik, dat ze heeft moeten springen, haar bemanning is kwijtgeraakt en het misschien zelfs zichzelf heeft verweten, net als ik. Op de een of andere manier heeft ze die blokhut gevonden en is ze de rest van de oorlog een fantastische luchtwachter geweest.

Daar zit wat in.

Ja toch?

[Er valt een ongemakkelijke stilte. Ik speur haar gezicht af en wacht op meer.]

Wat is er?

Ze hebben haar nooit gevonden.

Klopt.

En die blokhut ook niet.

Inderdaad.

En in Honolulu is niets bekend over een luchtwachter met de naam Mets Fan.

Je hebt je huiswerk goed gedaan.

Ik…

Je hebt zeker ook het evaluatierapport gelezen?

Ja.

En de psychologische evaluatie die ze daar na mijn officiële ondervraging aan hebben toegevoegd.

Nou…

Het is slap gelul, oké? Wat dan nóg dat alles wat ze tegen me zei informatie was die ik zelf al gekregen had, wat dan nóg dat die psychologen beweren te ‘weten’ dat mijn zender al defect was voor mijn landing, en godverdomme, wat dan nóg dat Mets een afkorting is van Metis, de moeder van Athene, de Griekse godin met haar vurige grijze ogen. O, wat waren ze dáármee in hun nopjes, vooral toen ze erachter kwamen dat mijn moeder was opgegroeid in de Bronx.

En wat ze over uw moeder zei?

Wie heeft er nou géén issues met zijn moeder? Als Mets een piloot was, was ze van nature een gokker. Ze wist dat de kans groot was dat ze de spijker op z’n kop zou slaan met die opmerking over mijn moeder. Ze kende het risico en nam de gok… Luister, als ze dachten dat ik een zenuwinzinking had gekregen, waarom mocht ik dan blijven vliegen? Waarom mocht ik mijn baan houden? Misschien was ze niet zelf een piloot, misschien was ze er met eentje getrouwd, misschien had ze piloot willen worden maar is ze nooit zo ver gekomen als ik. Misschien was ze gewoon bang en eenzaam en deed ze alles wat ze maar kon om ervoor te zorgen dat het met een andere bange, eenzame vrouw niet hetzelfde afliep. Wat maakt het uit wie ze was, of is? Ze was er toen ik haar nodig had, en ze zal de rest van mijn leven altijd bij me zijn.

27 ‘De Beer’: de bijnaam die het hoofd van het buurtbeveiligings-programma had tijdens de Eerste Golfoorlog.

28 Vidkun Abraham Lauritz Jonssøn Quisling: de door de nazi’s benoemde minister-president van Noorwegen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

29 Het Californische Inland Empire was een van de laatste zones die veilig werd verklaard.

30 Malcolm Van Ryzin: een van de succesvolste cameramannen van Hollywood.

31 dp: Director of Photography.

32 Joint Standoff Weapons werden in Yonkers ingezet in combinatie met verschillende andere wapens die vanuit de lucht werden gelanceerd.

33 Dit is enigszins overdreven. Het aantal gevechtsvliegtuigen dat tijdens Wereldoorlog Z aan de grond bleef, is minder groot dan het aantal toestellen dat tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren ging.

34 amarc: Aerospace Maintenance and Regeneration Center bij Tuscon, Arizona.

35 Meg: de bijnaam die piloten geven aan hun standaard .22-automatisch pistool. Het vermoeden bestaat dat het uiterlijk van het wapen (de lange geluiddemper, de opvouwbare kolf en het telescoopvizier) doet denken aan de ‘Megatron’, een van de vroegere Transformer-speelgoedrobots. Dit is nooit bevestigd.

36 Het nieuwe gevechtsuniform werd nog niet op grote schaal geproduceerd.

37 ‘Baby-L’: officieel een pijnstiller, die door veel militair personeel als slaapmiddel werd gebruikt.

OVER DE HELE WERELD, EN ERBOVEN

Provincie Bohemen, Europese Unie

[Het heet Kost, ‘het bot’, en wat het kasteel ontbeert aan schoonheid wordt ruimschoots gecompenseerd door kracht. Dit gotische ‘Hrad’ uit de veertiende eeuw lijkt wel uit de rots te groeien waarop het staat en werpt een intimiderende schaduw over de Plakanekvallei, een beeld dat David Allen Forbes graag met pen en papier mag vastleggen. Dit wordt zijn tweede boek, Kastelen in de Zombieoorlog: het continent. De Engelsman zit onder een boom en versterkt met zijn bonte kleding en zijn lange Schotse zwaard het arthuriaanse effect van deze omgeving. Zodra ik arriveer verandert hij van een serene kunstenaar in een bijzonder geagiteerde verhalenverteller.]

Als ik zeg dat het de Nieuwe Wereld ontbreekt aan onze geschiedenis van vestingwerken, dan bedoel ik alleen Noord-Amerika. Je hebt natuurlijk de Spaanse forten overal langs de Caribische kust en de forten die wij en de Fransen op de Kleine Antillen hebben gebouwd. Dan heb je nog de Inca-ruïnes in de Andes, al zijn die nooit direct belegerd.[38] Als ik ‘Noord-Amerika’ zeg, heb ik het ook niet over de ruïnes van de Maya’s en de Azteken in Mexico – dat gedoe met de Slag om Kukulcan, al heet dat tegenwoordig Toltec meen ik − toen die gasten al die zombies tegenhielden op de trappen van die gigantische piramide. Dus als ik ‘Nieuwe Wereld’ zeg, bedoel ik eigenlijk alleen de Verenigde Staten en Canada.

Vat het alsjeblieft niet op als een belediging. Jullie landen bestaan nog maar net, jullie hebben niet de geschiedenis van voortdurende anarchie waar wij in Europa sinds de val van het Romeinse Rijk onder geleden hebben. Jullie hebben altijd een sterke nationale regering gehad die de beschikking had over strijdkrachten en die in staat was om orde en recht af te dwingen.

Ik weet dat dat niet gold tijdens jullie westelijke expansie of tijdens jullie burgeroorlog, en denk alsjeblieft niet dat ik iets afdoe aan de forten van voor de Burgeroorlog of aan de ervaringen van hun verdedigers. Ik zou heel graag een keer Fort Jefferson bezoeken. Ik heb gehoord dat degenen die het daar overleefd hebben heel wat voor hun kiezen hebben gekregen. Ik wil alleen maar zeggen dat wij in onze Europese geschiedenis te maken hadden met bijna duizend jaar chaos, waarin het concept fysieke veiligheid soms ophield bij de kantelen van het kasteel van je heer. Volg je me nog? Ik ben niet te volgen, kunnen we opnieuw beginnen?

Nee, nee, dit is prima. Ga alsjeblieft verder.

Je haalt alle rare stukken eruit.

Precies.

Goed dan. Kastelen. Nou… ik wil hun belang voor de algemene oorlogsvoering op geen enkele manier overdrijven. Wanneer je ze vergelijkt met andere soorten vestingwerken, modern, gerenoveerd of anderszins, dan lijkt hun bijdrage verwaarloosbaar te zijn geweest, tenzij die bijdrage je leven heeft gered, zoals dat bij mij het geval was.

Dat betekent niet dat een machtige burcht automatisch onze God was. Om te beginnen moet je het cruciale verschil tussen een kasteel en een paleis kennen. Een heleboel zogenaamde kastelen waren in feite niets meer dan een statig, indrukwekkend huis, of ze werden later dusdanig verbouwd dat ze bijna geen defensieve waarde meer hadden. Veel van die ooit zo onneembare bastions hadden nu zo veel ramen op de benedenverdieping dat het een eeuwigheid zou hebben geduurd om die allemaal weer dicht te metselen. Je zou nog beter je toevlucht kunnen zoeken tot een modern flatgebouw waar de trap is weggehaald. En wat die paleizen betreft die alleen maar als statussymbool zijn gebouwd, zoals Château d’Ussé of de Praagse ‘Burcht’, dat waren weinig meer dan levensgevaarlijke vallen.

Neem Versailles. Dat was een regelrechte mislukking. Het verbaast me niks dat de Franse regering ervoor koos om het nationale gedenkteken op de puinhopen van dat paleis te bouwen. Heb je dat gedicht van Renard wel eens gelezen, over de wilde rozen die nu bloeien in de gedenktuin en waarvan de bladen rood zijn van het bloed van de gestorvenen?

Niet dat een hoge muur genoeg was om het op lange termijn te overleven. Zoals bij elke vorm van statische verdediging had je bij kastelen evenzeer te maken met gevaren van binnenuit als van buitenaf. Kijk maar naar het Muiderslot in Nederland. Daar was één geval van longontsteking genoeg. Als je daar een natte, koude herfst aan toevoegt, ondervoeding en een tekort aan goede medicijnen… Stel je voor hoe dat moet zijn geweest, om vast te zitten achter die hoge stenen muren terwijl de mensen om je heen dodelijk ziek zijn en je weet dat je laatste uur geslagen heeft, dat de kans om te kunnen ontsnappen het enige sprankje hoop is dat je nog rest. In dagboeken van mensen die zijn overleden staat beschreven dat mensen gek werden van wanhoop en in de slotgracht sprongen, die vergeven was van de zombies.

En dan waren er de branden, zoals in Braubach en Pierrefonds, waarbij honderden mensen als ratten in de val zaten en alleen maar konden wachten tot de vlammen ze verkoolden of de rook ze vergiftigde. Ook waren er soms explosies, van burgers die op een of andere manier bommen in bezit hadden gekregen maar geen idee hadden hoe ze die moesten hanteren of zelfs maar opslaan. Ik heb begrepen dat iemand in Miskolc Diosgyor in Hongarije een kist militaire explosieven op natriumbasis in handen had gekregen. Vraag me niet wat het precies was of waarom ze dat spul hadden, maar niemand scheen te weten dat het tot ontploffing werd gebracht door water en niet door vuur. Het verhaal gaat dat er iemand stond te roken in de wapenkamer en dat er een kleine brand ontstond. Die sukkels dachten dat ze een explosie konden voorkomen door water over de kratten te gieten. De explosie sloeg een gat in de muur en de doden stroomden naar binnen als water door een doorgebroken dijk.

Dat was tenminste nog een fout die voortkwam uit onwetendheid. Wat er in Château de Fougères gebeurde is echt onvergeeflijk. De voorraden begonnen op te raken en ze dachten dat ze wel een tunnel onder hun ondode aanvallers konden graven. Dachten ze dat ze met The Great Escape bezig waren of zo? Waren er professionele landmeters bij? Wisten ze ook maar iets af van trigonometrie? Die vervloekte tunnel was meer dan een halve kilometer te kort en kwam midden in een broeinest van die vervloekte dingen uit. Die stomme rukkers hadden er niet eens aan gedacht om hun tunnel uit te rusten met explosieven om hem zo nodig te kunnen vernietigen.

Ja, er werd vaak genoeg een puinhoop van gemaakt, maar er waren ook een paar opmerkelijke triomfen. Velen werden slechts korte tijd belegerd. Die mensen hadden het geluk dat ze zich aan de goede kant van de scheidslijn bevonden. In Spanje, Beieren of Schotland boven de Antonius[39] hoefden sommigen het maar enkele weken of zelfs enkele dagen uit te houden. In Kisimul hoefden ze maar één hachelijke nacht zien te overleven. Maar er waren ook verhalen over echte triomfen, zoals Chenonceau in Frankrijk, een excentriek Disney-achtig kasteeltje dat op een brug over de Cher was gebouwd. Door beide verbindingen met het land te verbreken en door strategisch vooruit te denken, wisten ze jarenlang stand te houden.

Ze hadden genoeg voorraden om het jarenlang uit te zingen?

O hemeltjelief, nee. Ze wachtten gewoon tot de eerste sneeuw viel en struinden dan de omliggende omgeving af. Ik kan me zo voorstellen dat dat de standaardprocedure was voor bijna iedereen die belegerd werd, of ze nu in een kasteel zaten of niet. De mensen die in jullie strategische ‘Blauwe Zones’ verbleven, in elk geval de zones die boven de sneeuwgrens lagen, gingen vast ook zo te werk. In dat opzicht hadden we geluk dat het in het grootste deel van Europa ’s winters vriest. De meeste verdedigers die ik heb gesproken waren het erover eens dat het onvermijdelijke begin van de winter, hoe lang en vreselijk die ook was, respijt bood dat hun leven redde. Zolang ze niet doodvroren profiteerden veel overlevenden van de gelegenheid dat de zombies bevroren waren door in de omgeving te zoeken naar alles wat ze maar nodig zouden hebben voor de warmere maanden.

Het verbaast mij niet dat veel verdedigers ervoor kozen in hun vesting te blijven, zelfs als ze de mogelijkheid hadden om te vluchten, of het nou in Bouillon in België was of in Spis in Slowakije of zelfs in mijn eigen land, in Beuamaris in Wales bijvoorbeeld. Voor de oorlog was Beuamaris slechts een museumstuk geweest, een façade met kamers zonder dak en hoge concentrische muren. De gemeenteraad daar zou een onderscheiding moeten krijgen voor wat ze gepresteerd hebben, het bij elkaar brengen van middelen, het verenigen van burgers om die ruïne in de oude luister te herstellen. Ze hadden maar een paar maanden totdat de crisis hun deel van Groot-Brittannië overspoelde. Nog indrukwekkender en spectaculairder is het verhaal van Conwy, zowel een kasteel als een middeleeuwse muur die het hele stadje beschermde. De inwoners leefden tijdens de jarenlange impasse niet alleen in relatieve veiligheid en comfort, hun toegang tot de zee maakte Conwy een springplank voor onze strijdkrachten toen we eenmaal een begin maakten met de herovering van ons land. Heb je Camelot Mine wel eens gelezen?

[Ik schud mijn hoofd.]

Je móét een exemplaar op de kop zien te tikken. Het is een geweldige roman, die gebaseerd is op de ervaringen van de auteur zelf en van een van de verdedigers van Caerphilly. Toen de crisis begon zat hij op de eerste verdieping van zijn flat in Ludlow, in Wales. Toen zijn voorraden opraakten en de eerste sneeuw begon te vallen, besloot hij op zoek te gaan naar een vastere verblijfplaats. Hij stuitte op de verlaten ruïne, die al eerder verdedigd was, maar halfslachtig en uiteindelijk vergeefs. Hij begroef de lichamen, sloeg de bevroren Z’s de kop in en ging aan de slag om het kasteel eigenhandig opnieuw op te bouwen. Hij werkte onvermoeibaar door, in zo ongeveer de strengste winter ooit. Begin mei was Caerphilly klaar voor de belegering in de zomer, en de winter daarna was het kasteel een toevluchtsoord voor honderden andere overlevenden.

[Hij toont me een paar van zijn schetsen.]

Een meesterwerk, nietwaar, het op een na grootste op de Britse Eilanden.

Welk is het grootste?

[Hij aarzelt.]

Windsor Castle.

Windsor was jouw kasteel.

Nou, niet van mij persoonlijk, hoor.

Ik bedoel: daar verbleef je.

[Opnieuw een stilte.]

Vanuit defensief oogpunt was het bijna perfect. Voor de oorlog was het het grootste bewoonde kasteel van Europa, bijna zes hectare. Het had een eigen waterbron en genoeg opslagruimte voor tien jaar proviand. De brand uit 1992 leidde tot de modernste blusinstallaties en de latere terroristische dreigingen tot veiligheidsmaatregelen die in Groot-Brittannië hun weerga niet kenden. Zelfs het grote publiek wist niet waar hun belastinggeld aan besteed werd: kogelvrij glas, versterkte muren en rolluiken en tralies die heel vernuftig waren verwerkt in raamkozijnen en deuropeningen.

Maar wat we in Windsor ook allemaal voor elkaar kregen, het viel in het niet bij het overhevelen van de ruwe olie en het aardgas die kilometers onder de fundering van het kasteel in de grond zaten. Die waren in de jaren negentig van de twintigste eeuw ontdekt, maar vanwege verschillende politieke en milieutechnische redenen was er nooit iets mee gedaan. Nou, reken maar dat wij er wel gebruik van maakten. Ons contingent koninklijke ingenieurs bouwde een platform boven onze muur en breidde dat uit naar de boorlocatie. Het was een enorme prestatie, en je kunt je voorstellen dat dit de voorloper was van onze versterkte autowegen. Persoonlijk was ik gewoon blij met de verwarmde kamers, het warme eten en in geval van nood de molotovcocktails en de brandende gracht. Dat zijn niet de meest efficiënte manieren om zombies tegen te houden, dat weet ik wel, maar zolang je ervoor zorgt dat ze niet verder kunnen en dat ze in het vuur blijven… en trouwens, wat moesten we anders toen de kogels op waren en we alleen nog maar allerlei wonderlijke middeleeuwse handwapens hadden?

Daar waren er aardig wat van, in musea en persoonlijke collecties, en er zat geen decoratief nepwapen tussen. Ze waren allemaal echt, stevig en getest. Die wapens gingen weer deel uitmaken van het leven in Groot-Brittannië, gewone burgers die rondliepen met een knots of een hellebaard of een strijdbijl. Zelf raakte ik behoorlijk bedreven met een zwaard, al zou je dat niet denken als je me zag.

[Hij wijst een beetje opgelaten naar het wapen, dat bijna net zo lang is als hijzelf.]

Het is niet echt ideaal, je hebt er veel vaardigheid voor nodig, maar uiteindelijk ontdek je wel wat je ermee kunt, dingen waarvan je nooit had kunnen denken dat jij of anderen om je heen daartoe in staat waren.

[David aarzelt voordat hij verdergaat. Hij voelt zich duidelijk niet op zijn gemak. Ik steek mijn hand uit.]

Heel erg bedankt dat je de tijd wilde nemen…

Er is… meer.

Als je liever niet…

Nee, echt, het is goed. [Haalt diep adem.] Ze… ze wilde niet weg. Ze wilde per se in Windsor blijven, ondanks de bezwaren van het parlement, zoals ze het zelf uitdrukte ‘tot het einde van de oorlog’. Ik dacht dat het misschien misplaatste edelmoedigheid was, of misschien door angst ingegeven machteloosheid. Ik probeerde haar op andere gedachten te brengen, ik smeekte haar bijna op mijn knieën. Had ze niet al genoeg gedaan met het Decreet van Balmore, waarmee ze van al haar landgoederen beschermde zones maakte voor iedereen die er maar kon komen en ze kon verdedigen? Waarom ging ze niet naar haar familie in Ierland of op het eiland Man, of, als ze er dan toch op stond om in Groot-Brittannië te blijven, naar het hoofdkwartier van het opperbevel ten noorden van de Antonius…

Wat zei ze?

‘De hoogste onderscheiding is het dienen van anderen.’ Dat had haar vader gezegd en het was de reden waarom hij tijdens de Tweede Wereldoorlog had geweigerd naar Canada te vluchten, de reden waarom haar moeder tijdens de Duitse bombardementen van Londen burgers opzocht die op elkaar zaten gepakt in de metrostations, en de reden waarom we tot de dag van vandaag een Verenigd Kóninkrijk zijn. Hun taak, hun mandaat, is om de verheven principes van ons land te belichamen. Ze moeten altijd en overal een voorbeeld voor alle andere Britten zijn, de sterksten, de moedigsten en zonder meer de besten van ons allemaal. In zekere zin regeren wij over hen in plaats van andersom en moeten zij alles, álles opgeven om die heilige last te dragen. Daar draait het toch allemaal om? Zet anders gewoon een dikke streep door die hele traditie, rol de guillotine naar buiten en kap met die hele onzin. Volgens mij werden ze heel erg als kastelen gezien: vergane, achterhaalde relikwieën die in onze moderne tijd alleen waarde hadden als toeristische attractie. Maar toen de duisternis inviel en het land ze riep, werden ze zich er beiden weer van bewust waarom ze bestonden. De kastelen beschermden ons lichaam, de monarchie onze ziel.

Atol Ulithi, Federale Staten van Micronesië

[Tijdens de Tweede Wereldoorlog fungeerde deze reusachtige koraalatol als de belangrijkste vooruitgeschoven basis van de Amerikaanse Pacific Fleet. Tijdens Wereldoorlog Z huisvestte Ulithi niet alleen Amerikaanse marineschepen, maar ook honderden niet-militaire schepen. Een daarvan was de uns Ural, waarvandaan de eerste uitzendingen van Radio Free Earth werden uitgezonden. Nu is het schip een museum over wat er met het project is bereikt en staat het centraal in de Britse documentaire Worlds at War. Barati Palshigar is een van de mensen die in deze documentaire geïnterviewd worden.]

Onwetendheid was de vijand. Leugens en achterdocht, onjuiste informatie, desinformatie. Soms helemáál geen informatie. Onwetendheid joeg miljarden mensen de dood in. Onwetendheid was de oorzaak van de Zombieoorlog. Stel je voor dat we hadden geweten wat we nu weten. Stel je voor dat we op het ondode virus op dezelfde manier gereageerd hadden als op tuberculose, ik noem maar wat. Stel je voor dat burgers overal ter wereld precies hadden geweten waar ze mee te maken hadden, of in elk geval degenen die die burgers moesten beschermen. Onwetendheid was de werkelijke vijand, en objectieve, harde feiten waren de wapens.

Toen ik voor het eerst bij Radio Free Earth kwam werken, heette het nog het Internationale Gezondheids- en Informatieproject. De naam ‘Radio Free Earth’ is bedacht door individuele personen en gemeenschappen die naar onze uitzendingen luisterden.

Het was de eerste onderneming die echt internationaal was, amper een paar maanden na het Zuid-Afrikaanse Plan en jaren voor de conferentie in Honolulu. Zoals de rest van de wereld zijn overlevingsstrategie baseerde op Redeker, zo kwamen wij voort uit Radio Ubunye.[40]

Wat was Radio Ubunye?

Zij verzorgden in Zuid-Afrika de uitzendingen voor de geïsoleerde bevolking. Omdat de regering niet over de middelen beschikte om materiële hulp te bieden, was informatievoorziening de enige vorm van hulp die ze konden verstrekken. Voor zover ik weet waren de Zuid-Afrikanen de eersten die met regelmatige, meertalige uitzendingen begonnen. Ze boden niet alleen praktische vaardigheden om te overleven, ze gingen zelfs zo ver dat ze alle leugens en onwaarheden die onder hun burgers circuleerden in kaart brachten en aan de kaak stelden. Wij hebben de opzet van Radio Ubunye gebruikt om de hele wereldbevolking te bereiken.

Ik ging meedoen tijdens het allereerste begin, toen de reactors van de Ural net weer in bedrijf waren gesteld. De Ural was een voormalig schip van de Sovjetmarine en later de Russische marine. De ssv-33 had toen al vele functies gehad: het had gediend als stafschip, het was gebruikt bij het opsporen van raketten en voor elektronische surveillance. Helaas was het schip ook veel te geavanceerd om in de praktijk goed gebruikt te kunnen worden, want ik heb begrepen dat de systemen zelfs voor de eigen bemanning te gecompliceerd waren. Het had het grootste deel van zijn bestaan aan een steiger op de marinebasis van Vladivostok gelegen, waar het de basis van extra stroom voorzag. Ik ben geen ingenieur, dus ik weet niet hoe ze erin geslaagd zijn om de versleten brandstofstaven te vervangen of hoe ze de gigantische communicatie-installaties zodanig hebben weten te converteren dat ze gekoppeld konden worden aan het wereldwijde satellietnetwerk. Ik ben gespecialiseerd in talen, in het bijzonder talen die op het Indiase subcontinent worden gesproken. Meneer Verma en ik moesten met ons tweeën de programma’s voor een miljard mensen verzorgen… nou ja… tóén waren het er nog een miljard.

Verma had me gevonden in een vluchtelingenkamp in Sri Lanka. Hij was vertaler, ik tolk. We hadden een aantal jaren eerder met elkaar samengewerkt op onze ambassade in Londen. Toen vonden we dat zwaar werk, we hadden eens moeten weten. Het was een krankzinnige klus, achttien, soms twintig uur per dag. Ik weet niet wanneer we sliepen. Er waren zó veel ruwe data, er kwamen elke minuut onvoorstelbaar veel berichten binnen. Heel veel betrof basale informatie over overleven: hoe je water moest zuiveren, hoe je in je eigen huis een kas kunt aanleggen, hoe je schimmelsporen kunt kweken en verwerken om er penicilline van te maken. Die geestdodende stortvloed aan informatie was vaak doorspekt met feiten en termen waar ik nog nooit van had gehoord. Ik had nog nooit van de term ‘quisling’ of van het nepwondermedicijn Phalanx gehoord, ik had geen idee wat een ‘Lobo’ was. Het enige wat ik wist, was dat een man in uniform een woordenbrij onder mijn neus duwde en zei: ‘Dit moeten we in het Marathi hebben, we moeten het over een kwartier kunnen opnemen.’

Met wat voor soort desinformatie hadden jullie te maken?

Waar zal ik beginnen? Medisch? Wetenschappelijk? Militair? Spiritueel? Psychologisch? Het psychologische aspect vond ik het ergst. Mensen wilden de wandelende vloek zo graag menselijk maken. In een oorlog, een conventionele oorlog bedoel ik, besteden we heel veel tijd en moeite aan het ontmenselijken van de vijand, aan het creëren van een emotionele afstand. We verzonnen verhalen of we bedachten vernederende namen… als ik bedenk hoe mijn vader moslims vroeger noemde… en nu in deze oorlog leek het wel of iedereen wanhopig probeerde een verwantschap met de vijand te ontdekken, om iets wat zo overduidelijk niet menselijk was een menselijk gezicht te geven.

Kunt u een paar voorbeelden geven?

Er waren zo veel misvattingen: zombies bezaten een bepaalde mate van intelligentie, ze konden voelen en zich aanpassen, ze konden gereedschap en zelfs bepaalde wapens gebruiken, ze droegen herinneringen mee aan hun vroegere bestaan, of je kon met ze communiceren en ze trainen als een soort huisdier. Het was hartverscheurend om het ene fabeltje na het andere te ontkrachten. Het handboek voor burgers was nuttig, maar had enorme beperkingen.

O, echt?

O, zeker. Je kon duidelijk zien dat het geschreven was door een Amerikaan, met al die verwijzingen naar suv’s en particuliere wapens. Er werd geen rekening gehouden met de cultuurverschillen… de verschillende inheemse oplossingen waarvan mensen geloofden dat die ze zouden redden van de ondoden.

Zoals?

Ik vertel liever niet te veel details, omdat ik dan impliciet de hele bevolkingsgroep veroordeel waaruit de betreffende ‘oplossing’ voortkwam. Als Indiër had ik te maken met veel aspecten van mijn eigen cultuur die zelfvernietiging in de hand werkten. Neem Varanasi, een van de oudste steden ter wereld, in de buurt van de plek waar Boeddha voor het eerst zou hebben onderwezen en waar elke jaar duizenden hindoepelgrims naartoe kwamen om te sterven. In normale vooroorlogse omstandigheden was de weg bezaaid met lijken. Nu stonden die lijken op om aan te vallen. Varanasi was een van de zwaarst besmette Witte Zones, één grote kluwen van levende doden. Die kluwen bestreek bijna de hele lengte van de Ganges. De genezende kracht van die rivier was al tientallen jaren voor de oorlog wetenschappelijk vastgesteld, het had iets te maken met het hoge zuurstofgehalte van het water.[41] Tragisch. Miljoenen mensen dromden samen bij de oevers van de rivier en dienden slechts als brandstof voor de vlammen. Zelfs nog nadat de regering zich had teruggetrokken in de Himalaya, toen meer dan negentig procent van het land officieel onder de voet was gelopen, bleven de pelgrimstochten doorgaan. Elk land had een vergelijkbaar verhaal. Alle leden van ons internationale team zagen zich minstens één keer gedwongen een geval van onwetendheid aan de kaak te stellen dat grensde aan zelfmoord. Een Amerikaan vertelde ons over de sekte ‘Lammeren van God’, die geloofden dat de opname eindelijk was begonnen en dat hoe sneller ze besmet zouden raken, hoe sneller ze naar de hemel zouden gaan. Een andere vrouw – ik zal niet zeggen uit welk land ze kwam – deed alles wat ze maar kon om de mythe te ontkrachten dat seksuele gemeenschap met een maagd de ‘vloek’ kon ‘genezen’. Ik weet niet hoeveel vrouwen, of kleine meisjes, er zijn verkracht als gevolg van deze ‘genezing’. Iedereen was woedend op zijn eigen volk. Iedereen schaamde zich. Ons enige Belgische teamlid vergeleek het met de donker wordende lucht. Hij had het altijd over ‘de kwaadaardigheid van onze gemeenschappelijke ziel’.

Ik denk niet dat ik het recht heb om te klagen. Mijn leven is nooit in gevaar geweest, ik had altijd een volle maag. Ik sliep misschien niet veel, maar ik kon tenminste slapen zonder angst. En het belangrijkste is dat ik nooit op de iv-afdeling van de Ural hoefde te werken…

IV?

Informatieverwerving. De data die we uitzonden, waren niet afkomstig van de Ural. Die kwam van over de hele wereld, van experts en denktanks in verschillende veilige zones die door de overheid waren ingesteld. Zij gaven hun bevindingen door aan onze iv-operators, die ze op hun beurt weer aan ons doorgaven. Een groot deel van die data werd via conventionele, open frequenties aan ons doorgegeven, en héél veel gewone mensen gebruikten die frequenties om hulp in te roepen. Overal op onze planeet bevonden zich vele miljoenen stakkers, die allemaal in hun eigen zender gilden omdat hun kinderen doodgingen van de honger of omdat hun provisorische fort in brand stond of omdat hun verdediging onder de voet werd gelopen door de ondoden. Zelfs als je de taal niet verstond, en dat was voor de operators heel vaak het geval, waren de pijn en de angst van mensen onmiskenbaar. De operators mochten ook niet antwoorden, daar was geen tijd voor. Alle uitgaande berichten moesten officiële aangelegenheden betreffen. Ik moet er niet aan denken hoe het voor de iv-operatoren is geweest.

Tijdens de laatste uitzending uit Buenos Aires, toen die beroemde Latijnse zanger dat Spaanse wiegeliedje zong, werd het een van onze operators te veel. Hij kwam niet uit Buenos Aires, hij kwam niet eens uit Zuid-Amerika. Hij was gewoon een Russische matroos van achttien jaar die zichzelf een kogel door zijn hoofd joeg – zijn hersenen gutsten over zijn instrumenten. Hij was de eerste, en sinds het einde van de oorlog hebben alle andere iv-operators zijn voorbeeld gevolgd. Ze leven geen van allen meer. Mijn Belgische vriend was de laatste. ‘Je draagt die stemmen met je mee,’ zei hij op een ochtend tegen me. We stonden op het dek en keken naar die bruine nevel, wachtend op een zonsopgang waarvan we wisten dat we die nooit zouden zien. ‘Die noodkreten zullen me mijn hele leven bijblijven, ze zullen nooit ophouden, nooit afzwakken, ze zullen naar me blijven roepen dat ik me bij ze moet aansluiten.’

Gedemilitariseerde Zone, Zuid-Korea

[Hyungchol Choi, onderdirecteur van de Koreaanse Centrale Inlichtingendienst, wijst naar het droge, heuvelachtige landschap dat zich ten noorden van ons uitstrekt. Als de verlaten bunkers, het roestige prikkeldraadhek dat zich aan beide kanten tot aan de horizon uitstrekt en de vergeelde banieren er niet waren geweest, had je het makkelijk kunnen aanzien voor South Carolina.]

Wat er gebeurd is? Niemand die het weet. Geen land was er beter op voorbereid de besmetting het hoofd te bieden dan Noord-Korea. Rivieren aan de noordgrens, zeeën in het oosten en westen, en in het zuiden [hij gebaart naar de gedemilitariseerde zone, de dmz] de zwaarst bewaakte grens ter wereld. U ziet hoe bergachtig het terrein is, hoe gemakkelijk te verdedigen, maar wat je niet kunt zien is dat zich onder die bergen een gigantische militair-industriële infrastructuur bevindt. De Noord-Koreaanse regering heeft harde lessen geleerd van jullie bombardementen in de jaren vijftig van de vorige eeuw en heeft zich sindsdien ingespannen om een ondergronds systeem te ontwikkelen dat het volk in staat moest stellen een nieuwe oorlog vanuit een veilige locatie te voeren.

De Noord-Koreaanse bevolking was zwaar gemilitariseerd, en gedrild tot een mate van bereidwilligheid waarbij Israël vergeleken op IJsland leek. Meer dan een miljoen mannen en vrouwen waren actief onder de wapens, en dan waren er ook nog eens vijf miljoen reservisten. Dat is meer dan een kwart van de totale bevolking, en dan heb ik het nog niet over het feit dat vrijwel alle inwoners op een bepaald moment in hun leven een basale militaire training hadden gehad. Maar belangrijker nog dan die training, en het belangrijkst van alles voor dit type oorlogsvoering, was een bijna bovenmenselijke mate van nationale discipline. De Noord-Koreanen waren vanaf hun geboorte gehersenspoeld om te geloven dat hun leven geen enkele waarde had, dat ze alleen bestonden om de Staat, de Revolutie en de Grote Leider te dienen.

Dat is vrijwel precies het tegenovergestelde van hoe wij het in het Zuiden ervoeren. Wij waren een open samenleving. We konden niet anders, we waren volledig afhankelijk van de internationale handel. We waren individualistisch, misschien niet zo sterk als jullie, de Amerikanen, maar we hadden vaak genoeg te maken met demonstraties en verstoringen van de openbare orde. We waren als maatschappij zo vrij en verdeeld dat we er tijdens de Grote Paniek nauwelijks in slaagden de Chang-doctrine[42] in praktijk te brengen. Een dergelijke binnenlandse crisis zou in het Noorden ondenkbaar zijn. De Noord-Koreanen waren een volk dat zelfs toen de regering een hongersnood veroorzaakte die bijna neerkwam op genocide, nog liever zijn toevlucht zocht tot het opeten van kinderen[43] dan ook maar één opstandig woord te flúísteren. Dat was een ondergeschiktheid waar Adolf Hitler alleen maar van had kunnen dromen. Als je elke burger een pistool of een steen had gegeven en gezegd had dat ze de strijd moesten aangaan, dan hadden ze dat gedaan, zelfs met hun blote handen als het moest, van de oudste vrouw tot de kleinste dreumes. Het was een land dat was klaargestoomd om oorlog te voeren, al sinds 27 juli 1953. Als je een land moest uitvinden waarmee de apocalyps niet alleen overleefd maar zelfs overwonnen kon worden, dan zou het de Democratische Volksrepubliek Korea zijn.

Dus wat is er gebeurd? Ongeveer een maand voordat bij ons de moeilijkheden begonnen, voor de eerste uitbraken in Pusan werden gemeld, verbrak het Noorden opeens zonder enige verklaring alle diplomatieke betrekkingen. We kregen niet te horen waarom de spoorlijn, de enige verbinding over land tussen onze twee landen, opeens werd gesloten, of waarom sommige van onze burgers, die al tientallen jaren wachtten tot ze lang verloren gewaande familieleden uit Noord-Korea mochten zien, hun droom opeens door één stempel in rook zagen opgaan. Er werd geen enkele uitleg gegeven. We werden afgepoeierd met het standaardriedeltje over ‘staatsveiligheid’.

In tegenstelling tot vele anderen was ik er niet van overtuigd dat dit de voorbode was van een oorlog. Wanneer het Noorden met geweld dreigde, gebeurde dat altijd op dezelfde manier. Er waren geen satellietgegevens, niet van ons of van de Amerikanen, die wezen op vijandige bedoelingen. Er waren geen troepenbewegingen, er werden geen vliegtuigen bijgetankt, er werden geen schepen of onderzeeërs in gereedheid gebracht. Het begon onze troepen langs de gedemilitariseerde zone juist op te vallen dat hun tegenstanders verdwenen. We kenden de grenssoldaten allemaal. We hadden ze door de jaren heen allemaal gefotografeerd, ze bijnamen gegeven, zoals Slangenoog of Buldog, en we hadden zelfs dossiers aangelegd over hun vermoedelijke leeftijd, achtergrond en persoonlijke leven. Nu waren ze weg, als sneeuw voor de zon verdwenen achter afgeschermde loopgraven en schuttersputjes.

Uit onze seismische metingen viel ook niets af te leiden. Als het Noorden was begonnen met het graven van tunnels of zelfs maar voertuigen had gegroepeerd aan de andere kant van ‘Z’, dan zouden wij dat net zo duidelijk gehoord hebben als in de Nationale Opera.

Panmunjom is het enige gebied langs de dmz waar de tegenstanders elkaar kunnen ontmoeten om persoonlijke onderhandelingen te voeren. We beheren gezamenlijk de vergaderruimtes en onze troepen staan voor elkaar in de houding langs een open binnenplaats van enkele meters. De grenswachten werkten met een roulatiesysteem. Toen het Noord-Koreaanse detachement op een avond hun barakken in marcheerde, kwam er geen vervanging naar buiten. De deuren werden afgesloten. De verlichting ging uit. En we hebben ze nooit meer gezien.

Ook constateerden we dat er geen enkele menselijke infiltratie door de veiligheidsdiensten meer plaatsvond. Met de regelmaat van de klok doken er spionnen uit het Noorden op. Meestal pikte je ze er zo uit, doordat ze ouderwetse kleding droegen of naar de prijs van producten informeerden die ze al zouden moeten kennen. We pakten ze om de haverklap op, maar sinds de eerste uitbraken waren ze volledig verdwenen.

En jullie spionnen in het Noorden?

Spoorloos verdwenen, allemaal, op vrijwel precies hetzelfde moment dat al onze elektronische verkenningsapparatuur op zwart ging. Ik bedoel niet dat het radioverkeer verstoord werd, ik bedoel dat er helemaal geen radioverkeer meer was. Een voor een gingen alle civiele en militaire zenders uit de lucht. Uit satellietbeelden bleek dat er steeds minder boeren in de velden waren, minder voetgangers in de straten van de steden, zelfs minder ‘vrijwilligers’ die werkten aan een van de vele publieke werken, en dat was nooit eerder gebeurd. Voordat we doorhadden wat er gebeurde, was er geen levende ziel meer te bekennen tussen de rivier de Yalu en de dmz. Puur geredeneerd vanuit het gezichtspunt van de inlichtingendienst leek het wel alsof het hele land, alle mannen, vrouwen en kinderen uit Noord-Korea, eenvoudigweg van de aardbodem verdwenen waren.

Dit mysterie wakkerde onze bezorgdheid, die toch al groot was door alles waar we in eigen land mee te maken hadden, alleen nog maar verder aan. Er waren intussen onlusten uitgebroken in Seoul, Pohang en Daejon. Mokpo werd geëvacueerd, Gangneung werd geïsoleerd, en natuurlijk hadden we onze versie van Yonkers bij Incheon, en dat alles werd nog verergerd door de noodzaak om minstens de helft van onze actieve divisies langs onze noordgrens te houden. Te veel mensen bij het ministerie van Defensie waren ervan overtuigd dat Pyongyang popelde om oorlog te voeren en gretig wachtte tot ons duisterste uur sloeg, om dan de 38ste breedtegraad over te denderen. Wij van de inlichtingendienst waren het daar hartgrondig mee oneens. We bleven maar zeggen dat als de Noord-Koreanen op ons duisterste uur wachtten, dat uur zonder twijfel al was aangebroken.

Zuid-Korea stond op de rand van een volledige instorting. Er werden in het geheim plannen gemaakt voor hervestiging in Japanse stijl. Geheime teams waren al locaties aan het verkennen in Kamtsjatka. Als de Chang-doctrine niet had gewerkt… als nog een paar meer eenheden het niet hadden gehouden, als er nog maar een paar veiligheidszones meer onder de voet waren gelopen…

Misschien hebben we het wel aan het Noorden te danken dat we het overleefd hebben, of in elk geval aan onze angst voor het Noorden. Mijn generatie heeft Noord-Korea nooit als een bedreiging gezien. Dan bedoel ik de burgers, mensen van mijn leeftijd die de Noord-Koreanen zagen als een achterlijk, mislukt volk dat stierf van de honger. De mensen van mijn generatie waren opgegroeid in vrede en welvaart. Het enige waar zij bang voor waren, was een hereniging zoals in Duitsland, waarbij miljoenen dakloze ex-communisten naar hun land zouden komen, op zoek naar een aalmoes.

Dat lag anders bij de generaties vóór ons… onze ouders en grootouders… degenen die moesten leven met de maar al te reële dreiging van een invasie, de wetenschap dat op elk moment het luchtalarm kon afgaan, het licht uit kon gaan en de bankiers, leraren en taxichauffeurs konden worden opgeroepen om de wapens op te pakken en mee te vechten om hun land te verdedigen. Zij waren altijd waakzaam, in hun hart en rationeel, en uiteindelijk waren zij degenen, niet wij, die ervoor zorgden dat het land wakker werd geschud.

Ik zet me nog steeds in voor een expeditie naar het Noorden. En ik word nog steeds bij elke stap tegengewerkt. Er is te veel te doen, zeggen ze. Het land is nog één grote puinhoop. We hebben ook te maken met onze internationale verplichtingen, met name de repatriëring van onze vluchtelingen op Kyushu… [Snuift.] Die Jappen zijn ons straks heel wat verschuldigd.

Ik vraag niet om een verkenningsexpeditie van het leger. Geef me één helikopter, één vissersboot. Open alleen de hekken bij Panmunjom en laat me te voet de grens overgaan. Maar stel dat je op een boobytrap stapt, zeggen ze. Stel dat die een nucleaire lading heeft. Stel dat je de toegang tot een of andere ondergrondse stad opent en er 23 miljoen zombies naar buiten stromen? Voor die argumenten valt heus wel iets te zeggen. We weten dat de dmz vergeven is van de mijnen. Vorige maand nog werd een vrachtvliegtuig dat hun luchtruim naderde beschoten door een luchtdoelraket. De lanceerinrichting was een automatisch model, van het type dat ze hebben ontworpen als vergeldingswapen voor het geval de bevolking al uitgeroeid zou zijn.

Over het algemeen wordt aangenomen dat ze naar hun ondergrondse complexen zijn geëvacueerd. Als dat waar is, dan klopte er helemaal niets van onze inschattingen van de omvang en diepte van die complexen. Misschien zit de hele bevolking onder de grond en zitten ze allemaal te knutselen aan eindeloze oorlogsprojecten, terwijl hun ‘Grote Leider’ zich blijft verdoven met westerse likeur en Amerikaanse porno. Weten ze überhaupt wel dat de oorlog voorbij is? Hebben hun leiders opnieuw tegen ze gelogen, en hun voorgehouden dat de wereld zoals ze die kennen niet langer bestaat? Misschien was het in hun ogen wel ‘goed’ dat de doden opstonden, een voorwendsel om het juk nog verder te verzwaren in een maatschappij die gebouwd is op blinde onderwerping. De Grote Leider wilde altijd al een levende god zijn, en nu, niet alleen als heerser over het voedsel dat zijn onderdanen eten en de lucht die ze inademen maar door het licht van hun kunstzonnen, is zijn verknipte fantasie misschien wel werkelijkheid geworden. Misschien was dat het oorspronkelijke plan, maar is er iets vreselijk misgegaan. Kijk maar naar wat er gebeurde met de ‘mollenstad’ onder Parijs. Stel je eens voor dat dat gebeurd is in het Noorden, maar dan op landelijke schaal? Misschien krioelen er in die diepe grotten wel 23 miljoen zombies rond, uitgemergelde robots die janken in het donker en alleen maar wachten tot ze worden losgelaten.

Kyoto, Japan

[De oude foto van Kondo Tatsumi toont een broodmagere tiener met een gezicht vol acne en doffe rode ogen. Er zitten gebleekte blonde strepen in zijn ongekamde haar. De man die ik spreek heeft helemaal geen haar. Hij is gladgeschoren, zongebruind en gespierd en zijn heldere, scherpe blik laat de mijne geen moment los. Hoewel zijn manier van doen vriendelijk is en hij in een opgewekte stemming is, behoudt deze krijgsmonnik voortdurend de kalmte van een rustend roofdier.]

Ik was een otaku. Ik weet dat die term voor veel mensen veel verschillende betekenissen heeft gekregen, maar voor mij betekende het gewoon ‘buitenstaander’. Ik weet dat Amerikanen, vooral de jongere, zich verstikt voelen door sociale druk. Dat geldt voor iedereen. Maar als ik jullie cultuur goed begrijp, is individualisme iets wat wordt aangemoedigd. Jullie vereren de ‘rebel’, de ‘vrijbuiter’, de mensen die zich trots afzijdig houden van de massa. Voor jullie is individualisme iets eervols. Voor ons is het iets waar we ons voor schamen. Vooral voor de oorlog leefden we in een gecompliceerd en ogenschijnlijk eindeloos doolhof van oordelen van buitenaf. Hoe je eruitzag, de manier waarop je praatte, alles van je carrière tot de manier waarop je nieste, moest worden gepland en gedaan om te leven volgens de strenge confuciaanse leerregels. Anderen, zoals ik, kozen voor de verbanning naar een betere wereld. Die wereld was cyberspace, en die was geknipt voor een Japanse otaku.

Ik kan niets zeggen over jullie onderwijssysteem, zelfs niet over dat van welk ander land dan ook, maar dat van ons was vrijwel volledig gebaseerd op het opslaan en onthouden van feiten. Vanaf de dag dat ze voor het eerst een voet in een klaslokaal zetten, kregen Japanse kinderen voor de oorlog het ene boek na het andere geïnjecteerd vol feiten en cijfers die geen praktische toepassing voor ons leven hadden. Die feiten hadden geen morele lading, geen maatschappelijke context, ze hielden geen verband met de menselijke buitenwereld. Hun enige bestaansrecht was dat je hogerop kon komen als je ze beheerste. Japanse kinderen van voor de oorlog leerden niet om na te denken, we leerden om dingen uit ons hoofd te leren.

U zult begrijpen dat deze vorm van onderwijs uitermate geschikt was voor een bestaan in cyberspace. In een wereld van informatie zonder context, waar status werd bepaald op basis van het verwerven en bezitten van die informatie, konden mijn generatiegenoten heersen als goden. Ik was een sensei, een meester, in alles wat ik ontdekte, of het nu de bloedgroep van de leden van ons kabinet was of de belastinggegevens van Matsumoto en Hamada[44], of de verblijfplaats van alle Shin-Gunto-zwaarden tijdens de strijd in de Pacific tijdens de Tweede Wereldoorlog en de staat waarin ze verkeerden. Ik hoefde me geen zorgen te maken om hoe ik eruitzag, of over sociale etiquette, over mijn cijfers of mijn toekomstperspectieven. Niemand kon over me oordelen, niemand kon me kwaad doen. In deze wereld was ik machtig, en belangrijker nog: ik was veilig!

Toen de crisis Japan bereikte, vergat mijn groep alle eerdere obsessies en legden we ons volledig toe op de levende doden. We bestudeerden hun psychologie, hun gedrag, hun zwakheden en de wereldwijde reacties op hun aanval op de mensheid. Dat laatste was een specialisatie van mijn groep, de mogelijkheid van indamming binnen de grenzen van de Japanse hoofdeilanden. Ik verzamelde bevolkingsstatistieken, transportnetwerken, regels met betrekking tot handhavingsbeleid. Ik leerde alles van buiten, van de omvang van de Japanse koopvaardijvloot tot hoeveel kogels er in het type-89-aanvalsgeweer van het leger konden. Geen feit was te obscuur. We hadden een missie, we sliepen nauwelijks. Toen de school uiteindelijk werd gesloten, bood ons dat de mogelijkheid om bijna vierentwintig uur per dag online te zijn. Ik was de eerste die de persoonlijke harde schijf van dokter Komatsu hackte en de ruwe data las, een volle week voordat hij zijn bevindingen aan de Diet presenteerde. Dit was een regelrechte coup. Mijn status onder degenen die me toch al aanbaden werd er nog verder door verhoogd.

Adviseerde dokter Komatsu als eerste om te evacueren?

Inderdaad. Hij had dezelfde feiten verzameld als wij. Maar terwijl wij ze vanbuiten leerden, had hij ze geanalyseerd. Japan was een overbevolkt land: er zaten 128 miljoen mensen samengepakt op minder dan driehonderdzeventigduizend vierkante kilometer aan bergachtige of volledig verstedelijkte eilanden. Als gevolg van de lage misdaadcijfers had Japan naar verhouding een van de kleinste en lichtst bewapende politiemachten van de geïndustrialiseerde wereld. Ook was Japan in feite een gedemilitariseerde staat. Vanwege de Amerikaanse ‘bescherming’ hadden onze strijdkrachten, die alleen in actie mochten komen om zichzelf te verdedigen, sinds 1945 geen gevechten meer meegemaakt. Zelfs de troepen die symbolisch werden ingezet tijdens de Golfoorlog verrichtten vrijwel geen gevechtshandelingen en brachten het grootste deel van hun bezettingsplicht door binnen de beschermende muren van hun geïsoleerde compound. Wij hadden toegang tot al deze kleine beetjes informatie, maar we waren niet in staat om te zien wat ze duidelijk maakten. Daarom waren we allemaal volledig verrast toen dokter Komatsu publiekelijk verklaarde dat de situatie hopeloos was en dat Japan terstond geëvacueerd moest worden.

Dat moet zeer beangstigend zijn geweest.

Helemaal niet! Het leidde tot een explosie van activiteit, een wedstrijd om te ontdekken waar onze bevolking zich zou kunnen gaan vestigen. Moesten we naar het zuiden, naar de koraalatollen in het centrale en zuidelijke deel van de Stille Oceaan, of zouden we naar het noorden gaan en de Koerilen koloniseren, en Sachalin, of misschien een deel van Siberië? Wie het antwoord wist te achterhalen zou de grootste otaku uit de geschiedenis van cyberspace zijn.

En u maakte zich geen zorgen om uw persoonlijke veiligheid?

Natuurlijk niet. Japan was ten dode opgeschreven, maar ik woonde niet in Japan. Ik woonde in een wereld van vrije informatie. De siafu’s,[45] zo waren we de besmetten intussen gaan noemen, waren niet iets om bang voor te zijn, ze waren iets om te bestuderen. Mijn cultuur, mijn opvoeding, en nu mijn levensstijl als otaku droegen er allemaal toe bij dat ik me volledig afzonderde. Japan kon geëvacueerd worden, Japan kon vernietigd worden, ik zou het allemaal zien gebeuren vanaf mijn veilige digitale bergtop.

En uw ouders dan?

Mijn ouders? We woonden in hetzelfde appartement, maar we praatten nooit echt met elkaar. Ik weet zeker dat ze dachten dat ik studeerde. Zelfs toen de school dichtging zei ik dat ik me toch moest voorbereiden op mijn examens. Ze hebben daar nooit aan getwijfeld. Mijn vader en ik spraken elkaar zelden. ’s Ochtends zette mijn moeder altijd een dienblad met mijn ontbijt voor mijn deur en ’s avonds een met mijn avondeten. De eerste keer dat ze geen dienblad bracht stond ik daar verder niet bij stil. Ik werd de volgende ochtend net als altijd wakker, bevredigde mezelf net als altijd en ging online net als altijd. Het was al bijna middag toen ik honger begon te krijgen. Ik haatte die gevoelens, honger of vermoeidheid of, het ergst van alles, seksuele verlangens. Dat waren fysieke afleidingen. Ze ergerden me. Met tegenzin maakte ik me los van mijn computer en opende de deur van mijn slaapkamer. Geen eten. Ik riep mijn moeder, maar er kwam geen antwoord. Ik ging naar de keuken, pakte wat ongekookte noedels en rende terug naar mijn bureau. Die avond deed ik hetzelfde, en de volgende ochtend weer.

U vroeg zich geen moment af waar uw ouders waren?

Het kon me alleen iets schelen vanwege de kostbare minuten die ik verspilde om mezelf te voeden. In mijn wereld gebeurden er veel te veel spannende dingen.

En de andere otaku’s? Hadden die het niet over hun angsten?

We deelden feiten met elkaar, geen gevoelens, zelfs niet toen er otaku’s begonnen te verdwijnen. Het viel me dan bijvoorbeeld op dat ze geen e-mail meer beantwoordden of al een tijdje geen berichten meer hadden gepost. Ik zag dan dat ze al een dag niet hadden ingelogd of dat hun servers niet meer actief waren.

En dat maakte u niet bang?

Het irriteerde me. Ik raakte niet alleen een informatiebron kwijt, ik verloor potentiële complimentjes voor mijn eigen informatie. Het was vervelend nieuwe feitjes over Japanse evacuatiehavens te posten en maar vijftig reacties te krijgen in plaats van zestig, en vervolgens nog maar vijfenveertig, en daarna nog maar dertig…

Hoe lang ging dat zo door?

Een dag of drie. In het laatste bericht, van een otaku uit Sendai, stond dat de doden nu het academisch ziekenhuis uit stroomden, in dezelfde cho als zijn appartement.

En dat baarde u geen zorgen?

Waarom? Ik had het er veel te druk mee zoveel mogelijk te weten te komen over het evacuatieproces. Hoe zou dat worden uitgevoerd, welke instanties waren erbij betrokken? Zouden de kampen in Kamtsjatka of in Sachalin komen, of allebei? En wat las ik daar over de golf van zelfmoorden waar het land door werd geteisterd?[46] Zo veel vragen, zo veel data die vergaard moest worden. Ik vervloekte mezelf omdat ik die nacht moest gaan slapen.

Toen ik wakker werd, was het scherm zwart. Ik probeerde online te gaan. Niets. Ik startte de computer opnieuw op. Niets. Ik zag dat mijn reserveaccu actief was, maar dat was geen probleem. Ik had genoeg reservestroom om tien uur de computer te kunnen blijven gebruiken. Ik zag ook dat mijn signaalsterkte nul was. Ik kon het niet geloven. Zoals heel Japan had Kokura een uitmuntend draadloos netwerk dat gegarandeerd zou moeten werken. Er kon altijd één server uitvallen, misschien zelfs een paar, maar het hele internet? Ik besefte dat het aan mijn computer moest liggen. Dat kon niet anders. Ik pakte mijn laptop en probeerde in te loggen. Geen signaal. Vloekend stond ik op om tegen mijn ouders te gaan zeggen dat ik hun computer nodig had. Ze waren nog altijd niet thuis. Gefrustreerd pakte ik de telefoon om mijn moeder op haar mobieltje te bellen. Het was een draadloos toestel dat op netstroom werkte. Ik probeerde mijn eigen mobiele telefoon maar had geen ontvangst.

Weet u wat er met ze is gebeurd?

Nee, tot op de dag van vandaag heb ik geen idee. Ik weet dat ze me niet in de steek hebben gelaten, daar ben ik van overtuigd. Misschien werd mijn vader te grazen genomen op zijn werk en raakte mijn moeder ingesloten terwijl ze boodschappen probeerde te doen. Misschien zijn ze samen verdwaald op weg naar naar het hervestigingbureau, of op de terugweg. Er kan van alles zijn gebeurd. Er lag geen briefje, niets. Sindsdien probeer ik er onophoudelijk achter te komen wat ze is overkomen.

Ik ging terug naar de kamer van mijn ouders, om te kijken of ze er echt niet waren. Ik probeerde de telefoons weer. Er was nog niet zoveel aan de hand. Ik had alles nog onder controle. Ik probeerde weer online te gaan. Onvoorstelbaar, hè. Het enige waar ik aan kon denken was om weer te ontsnappen, om weer terug te keren naar mijn wereld, veilig te zijn. Niets. Ik begon in paniek te raken. ‘Nu,’ begon ik te zeggen, in een poging mijn computer door pure wilskracht te laten gehoorzamen. ‘Nu, nu, nu! nu! nu!’ Ik begon op de monitor te beuken, zo hard dat ik mijn knokkels openhaalde. Ik schrok me dood toen ik mijn eigen bloed zag. Ik had als kind nooit gesport, ik was nooit geblesseerd geraakt, het werd me allemaal te veel. Ik tilde de monitor op en smeet hem tegen de muur. Ik huilde als een klein kind, ik schreeuwde en hyperventileerde. Ik begon me beroerd te voelen en gaf over op de grond. Ik stond op en strompelde naar de voordeur. Ik weet niet waar ik naar op zoek was, alleen maar dat ik naar buiten moest. Ik deed de deur open en staarde het donker in.

Probeerde u aan te kloppen bij uw buren?

Nee, merkwaardig hè? Zelfs op het hoogtepunt van mijn zenuwinzinking was mijn sociale angst zo groot dat het nog altijd taboe was om persoonlijk contact te riskeren. Ik deed een paar stappen, gleed uit en viel in iets zachts. Het was koud en slijmerig en ik voelde het overal op mijn handen en kleren. Het stonk. De hele gang stonk. Opeens werd ik me bewust van een zacht, schurend geluid, alsof iets zich in mijn richting sleepte.

‘Hallo?’ riep ik. Ik hoorde een zacht, gorgelend gekreun. Mijn ogen begonnen net een beetje te wennen aan het donker. Ik onderscheidde een gedaante, groot en mensachtig, kruipend op zijn buik. Als verlamd bleef ik daar zo zitten. Ik wilde wegrennen, maar tegelijkertijd wilde ik het… zeker weten. Uit mijn deuropening scheen een smalle rechthoek van zwak grijs licht op de gangmuur. Toen het ding dat licht in kroop, zag ik eindelijk zijn gezicht: volledig intact, volledig menselijk, met uitzondering van het rechteroog dat uit de kas hing. Het linkeroog volgde me en het gorgelende gekreun veranderde in een verstikt, raspend geluid. Ik sprong overeind, dook mijn appartement in en sloeg de deur achter me dicht.

Ik kon eindelijk weer helder denken, misschien wel voor het eerst sinds jaren, en opeens drong het tot me door dat ik een brandlucht rook en in de verte gegil hoorde. Ik liep naar het raam en trok de gordijnen open.

Kokura was ondergedompeld in de hel. Al het vuur, die ravage… de siafu’s waren overal. Ik zag ze door deuren heen breken, appartementen binnenvallen, mensen verslinden die zich schuilhielden in hoeken of op balkons. Ik zag mensen naar beneden springen die doodvielen of hun benen en hun rug braken. Ze lagen op het wegdek, niet in staat zich te bewegen, krijsend van pijn en angst terwijl de doden ze insloten. De bewoner van het appartement recht tegenover me probeerde ze met een golfclub van zich af te slaan. Dat ding boog zich zonder schade toe brengen om het hoofd van een zombie voordat vijf andere die arme kerel naar de grond trokken.

Toen… gebons op de deur. Mijn deur. Echt zo: [hij balt zijn vuist] boem-boemboem-boem… tegen de onderkant, bij de grond. Ik hoorde het ding buiten kreunen. Ik hoorde ook andere geluiden, uit de andere appartementen. Het waren mijn buren, de mensen die ik altijd had geprobeerd te mijden, van wie ik nauwelijks wist hoe ze eruitzagen of hoe ze heetten. Ze gilden, smeekten, vochten en huilden. Ik hoorde één stem, van een jonge vrouw of een kind op de verdieping boven me, die iemands naam riep en smeekte om op te houden. Maar de stem verdronk in een koor van gekreun. Het gebons op mijn deur werd luider. Er waren meer siafu’s bij gekomen. Ik probeerde de meubels die in de huiskamer stonden tegen de deur te schuiven, maar dat had weinig zin. Naar jullie maatstaven was ons appartement behoorlijk kaal. De deur begon te kraken. Ik zag dat de scharnieren strak kwamen te staan. Ik schatte in dat ik met een beetje geluk misschien nog een paar minuten de tijd had om te ontsnappen.

Ontsnappen? Maar als u niet door de deur kon…

Door het raam, naar het balkon van het ondergelegen appartement. Ik dacht dat ik lakens aan elkaar kon binden en er een touw van kon maken… [glimlacht schaapachtig]… Daar had ik over gehoord van een otaku die zich verdiept had in ontsnappingen uit Amerikaanse gevangenissen. Het zou de allereerste keer zijn dat ik de kennis die ik had verworven in praktijk bracht.

Gelukkig hielden de lakens het. Ik klom mijn appartement uit en liet me naar het ondergelegen appartement zakken. Meteen kreeg ik kramp in mijn spieren. Die had ik altijd verwaarloosd en nu namen ze wraak. Het kostte me de grootste moeite om mijn bewegingen te controleren en er niet over na te denken dat ik twintig verdiepingen boven de grond hing. De wind was afschuwelijk, heet en droog door al het vuur. Ik werd opgetild door een windvlaag en tegen de zijkant van het gebouw geslagen. Ik stuitte terug tegen het beton en verloor bijna mijn greep. Ik voelde de zolen van mijn voeten tegen de balustrade van het balkon komen en ik moest alle moed die ik in me had bij elkaar schrapen om genoeg te ontspannen om dat laatste kleine stukje naar beneden te klimmen. Ik landde op mijn kont, hijgend en hoestend van de rook, en ik hoorde geluiden uit mijn appartement boven me komen. De doden waren door de voordeur gebroken. Ik keek omhoog naar mijn balkon en zag een hoofd, en de siafu met één oog wurmde zich door de opening tussen het balkon en de balustrade. Even hing hij daar zo, half buiten het balkon en half erop, en toen gaf hij nog een ruk in mijn richting om dichter bij me te komen en gleed hij over de rand. Ik zal nooit vergeten dat hij nog steeds naar me klauwde terwijl hij viel, zoals hij daar als een flits uit een nachtmerrie in de lucht hing, zijn armen uitgestrekt en met zijn los hangende oogbal die nu tegen zijn voorhoofd zwiepte.

Ik kon de andere siafu’s horen kreunen op het balkon boven me en draaide me om, om te zien of er in dit appartement nog meer waren. Ik zag dat de voordeur gelukkig gebarricadeerd was, net als de mijne. In tegenstelling tot mijn appartement was er op de gang echter niets van belagers te horen. Ook werd ik gerustgesteld door de laag as op het tapijt. Die was dik en onaangeroerd, zodat ik wist dat er al een aantal dagen niets of niemand over de vloer had gelopen. Heel even dacht ik dat ik misschien alleen was, toen ik de stank rook.

Ik deed voorzichtig de badkamerdeur open en deinsde terug voor een onzichtbare wolk van verrotting. De vrouw zat in haar bad. Ze had haar polsen doorgesneden, lange, verticale halen langs de slagaders om er zeker van te zijn dat het zou lukken. Ze heette Reiko. Ze was de enige van al mijn buren bij wie ik enige moeite had gedaan om haar te leren kennen. Ze was een dure gastvrouw bij een club voor buitenlandse zakenlui. Ik had er altijd over gefantaseerd hoe ze er naakt uit zou zien. Nu wist ik het.

Wat me merkwaardig genoeg nog het meest dwarszat, was dat ik geen gebeden voor de doden kende. Ik was vergeten wat mijn grootouders me als kind hadden proberen bij te brengen; ik had het verworpen als verouderde informatie. Het was echt schandalig hoe ver ik van mijn erfgoed af was komen te staan. Ik kon daar alleen maar stompzinnig blijven staan en onbeholpen verontschuldigingen fluisteren omdat ik een paar van haar lakens ging gebruiken.

Haar lakens?

Om meer touw te maken. Ik wist dat ik daar niet lang kon blijven. Afgezien van het gezondheidsrisico dat een lijk vormde, was het onmogelijk te zeggen of de siafu’s op die verdieping mijn aanwezigheid zouden aanvoelen en zich op de gebarricadeerde deur zouden storten. Ik moest het gebouw uit, de stad uit, en hopelijk zou het me op een of andere manier lukken om weg te komen uit Japan. Ik had nog geen uitgewerkt plan. Het enige wat ik wist was dat ik in beweging moest blijven, één verdieping per keer, net zo lang tot ik bij de straat was. Ik bedacht dat ik bij een paar appartementen naar binnen kon gaan om eten te zoeken, en hoe gevaarlijk mijn methode met de lakens ook was, het kon onmogelijk erger zijn dan de siafu’s die zich vrijwel zeker ophielden in de gangen en trappenhuizen van het gebouw.

Zou het eenmaal op straat niet gevaarlijker zijn?

Nee, veiliger. [Ziet de uitdrukking op mijn gezicht.] Nee, serieus. Dat was een van de dingen die ik op internet had ontdekt. De levende doden waren langzaam, en ze waren makkelijk af te schudden door te rennen of zelfs gewoon te lopen. In een gebouw bestond het gevaar dat ik in de val kwam te zitten, dat ik geen kant meer op kon, maar buiten had ik oneindig veel mogelijkheden. En wat nog beter was: door de verhalen van overlevenden die ik online had gelezen, wist ik dat de chaos van een grootschalige uitbraak in feite in iemands voordeel kon uitpakken. Waarom zouden de siafu’s mij überhaupt opmerken als er zo veel andere bange, ongeorganiseerde mensen waren? Zolang ik uitkeek waar ik liep, het tempo erin hield en niet de pech had dat ik geschept werd door een vluchtende automobilist of een verdwaalde kogel, meende ik dat ik een heel aardige kans had om in de chaotische straten onder me mijn weg te vinden. Het echte probleem was om daar te komen.

Ik deed er drie dagen over om de begane grond te bereiken. Dat kwam vooral door mijn erbarmelijke uithoudingsvermogen. Voor een getrainde sporter zouden mijn capriolen met het provisorische touw al een uitdaging zijn geweest, dus laat staan voor mij. Achteraf is het een wonder dat ik niet ben doodgevallen of geen infectie heb opgelopen door alle schrammen en schaafwonden. Mijn lichaam werd op de been gehouden door adrenaline en pijnstillers. Ik was uitgeput en nerveus en leed aan vreselijk slaapgebrek. Ik kon niet op de normale manier uitrusten. Zodra het donker werd schoof ik alles wat ik maar kon vinden tegen de deur en ging ik huilend in een hoek zitten, waar ik mijn wonden verzorgde en mijn zwakke gestel vervloekte tot het licht begon te worden. Eén nacht lukte het me om mijn ogen te sluiten en zelfs een paar minuten te slapen, maar toen joeg het gebons van een siafu op de voordeur me de stuipen op het lijf en vluchtte ik het raam uit. De rest van die nacht zat ik in elkaar gedoken op het balkon van het aangrenzende appartement. De glazen schuifdeur zat op slot en ik had er gewoon de kracht niet voor om die in te trappen.

De tweede reden waardoor ik werd opgehouden was mentaal, niet fysiek, in het bijzonder mijn dwangmatige gedrevenheid als otaku om precies de juiste overlevingsuitrusting te vinden, hoeveel tijd dat ook kostte. Tijdens mijn zoektochten op het internet was ik heel veel te weten gekomen over de juiste wapens, kleding, voedsel en medicijnen. Het probleem was dat ik ze moest zien te vinden in een appartementencomplex waar zakenlui en kantoormedewerkers uit de grote stad woonden.

[Lacht.]

Het moet er wel apart hebben uitgezien, zoals ik slingerend aan die sliert lakens hing, met de regenjas van een zakenman en Reiko’s felroze schooltas van Hello Kitty. Ik had er lang over gedaan, maar op de derde dag had ik bijna alles wat ik nodig had, behalve een betrouwbaar wapen.

Was er helemaal niets te vinden?

[Glimlacht.] Het was niet Amerika, waar je meer vuurwapens had dan inwoners. Dat is echt waar – een otaku uit Kobe heeft die informatie rechtstreeks bij jullie National Rifle Association gehackt.

Ik bedoelde een stuk gereedschap, een hamer, een koevoet…

Welke zakenman klust er nou in zijn eigen huis? Ik had gedacht aan een golfclub – daar had je er een heleboel van – maar ik had gezien wat die man aan de overkant van de straat daarmee had proberen te doen. Ik vond een aluminium honkbalknuppel, maar die was al zo vaak gebruikt dat hij te vervormd was om nog effectief te zijn. Ik zocht echt overal, geloof me, maar ik kon niets vinden dat hard of stevig of scherp genoeg was om mezelf mee te kunnen verdedigen. Ik redeneerde ook dat ik misschien meer geluk zou hebben als ik eenmaal op straat was – de wapenstok van een dode politieman of misschien zelfs het geweer van een soldaat.

Dat waren de gedachten die me bijna het leven kostten. Ik hing vier verdiepingen boven de grond. Bijna al mijn lakens waren op. Elk stuk dat ik maakte strekte zich een aantal verdiepingen uit, precies lang genoeg om me in de gelegenheid te stellen meer lakens te verzamelen. Ik wist dat het nu de laatste keer was. Ik had intussen mijn hele ontsnappingsplan uitgedokterd: ik zou landen op het balkon op de vierde verdieping, inbreken in het appartement om een nieuwe set lakens te pakken (ik was er intussen mee gestopt om naar een wapen te zoeken), me naar de stoep laten zakken, de meest geschikte motor stelen (ook al had ik geen idee hoe ik op zo’n ding moest rijden), wegscheuren als een bosozoku[47] van vroeger, en misschien kon ik onderweg zelfs een paar meisjes oppikken. [Lacht.] Ik was op dat moment nauwelijks in staat om na te denken. Zelfs als het eerste deel van het plan had gewerkt en het me was gelukt om in die toestand beneden te komen… nou ja, waar het om gaat is dat het me níét lukte.

Ik kwam terecht op het balkon op de vierde verdieping, stak mijn hand uit om de schuifdeur open te doen en keek recht in het gezicht van een siafu. Het was een jongeman van midden twintig die een gescheurd pak droeg. Zijn neus was afgebeten en hij schoof met zijn bebloede gezicht over het glas. Ik sprong achteruit, pakte de lakens en probeerde weer naar boven te klimmen. Mijn armen reageerden niet − geen pijn, geen brandend gevoel – ze hadden gewoon hun grens bereikt en kónden niet meer. De siafu begon te janken en beukte met zijn vuisten tegen het glas. Wanhopig probeerde ik mezelf van de ene zijkant van het balkon naar de andere kant te slingeren, in de hoop dat ik me misschien kon afzetten tegen de zijkant van het gebouw en kon landen op het naastgelegen balkon. Het glas verbrijzelde en de siafu stortte zich op mijn benen. Ik zette me af tegen het gebouw, liet de lakens los en gaf mezelf zo veel mogelijk vaart… en ik miste.

De enige reden dat ik u dit kan navertellen is dat ik diagonaal naar beneden viel en een verdieping lager dan ik had gewild op het balkon landde. Ik kwam op mijn voeten terecht, liep struikelend een stukje naar voren en stortte bijna aan de andere kant naar beneden. Ik wankelde het appartement in en keek meteen om me heen of ik siafu’s zag. De woonkamer was leeg, het enige meubelstuk was een kleine traditionele tafel die tegen de deur was gezet. De bewoner moest zelfmoord hebben gepleegd, net als de anderen. Ik rook geen stank, dus nam ik aan dat hij uit het raam was gesprongen. Ik ging ervan uit dat ik alleen was, en alleen al door die kleine opluchting bezweken mijn benen onder me. Ik gooide me tegen de muur van de huiskamer, bijna uitzinnig van vermoeidheid. Ik keek naar een verzameling foto’s aan de muur tegenover me. De eigenaar van het appartement was een oude man geweest, en de foto’s getuigden van een rijk leven. Hij had een grote familie en veel vrienden gehad, en zo te zien had hij reizen gemaakt naar opwindende en exotische bestemmingen overal ter wereld. Ik had me zelfs nooit voorgesteld dat ik mijn slaapkamer zou verlaten, laat staan dat ik ooit zo’n leven zou leiden. Ik beloofde mezelf dat als ik ooit uit deze nachtmerrie wist te ontkomen, ik niet alleen zou overleven maar met volle teugen van het leven zou gaan genieten!

Mijn blik viel op het enige andere voorwerp in de kamer, een Kami Dana, een traditioneel shintoaltaartje. Eronder lag iets op de grond, ik dacht dat het een zelfmoordbriefje was. Het was er zeker afgewaaid toen ik binnenkwam. Het voelde niet goed om het daar te laten liggen. Ik strompelde de kamer door en bukte me om het op te pakken. Bij veel Kami Dana zit er een spiegeltje in het midden. In dat spiegeltje ving ik een glimp op van iets dat de slaapkamer uit kwam schuifelen.

De adrenaline schoot door me heen op het moment dat ik me razendsnel omdraaide. De oude man was er nog, en aan het verband op zijn gezicht kon ik zien dat hij niet lang daarvoor tot leven moest zijn gekomen. Toen hij op me afkwam dook ik opzij. Mijn benen waren nog trillerig en hij greep mijn haar vast. Ik kronkelde en draaide om los te komen. Hij trok mijn gezicht naar dat van hem toe. Hij was opvallend fit voor zijn leeftijd en hij was minstens zo sterk als ik, misschien wel sterker. Maar zijn botten waren broos en ik hoorde ze kraken toen ik de arm vastpakte waarmee hij me vasthield. Toen ik hem tegen zijn borst schopte vloog hij naar achteren, en de hand van zijn gebroken arm hield nog altijd een pluk van mijn haar vast. Hij sloeg tegen de muur, de foto’s vielen naar beneden en hij kreeg allemaal glas over zich heen. Grauwend kwam hij weer op me af. Ik ging achteruit, spande mijn lichaam en pakte hem toen bij zijn goede arm. Ik draaide die op zijn rug, sloeg mijn andere hand om zijn nek en met een luide brul waarvan ik helemaal niet wist dat ik die in me had duwde ik hem zo het balkon op, de rand over. Hij landde op zijn rug op straat en hoewel zijn hele lichaam gebroken was, keek hij nog steeds sissend naar me op.

Opeens werd er op de voordeur gebeukt, nog meer siafu’s die ons hadden horen vechten. Ik handelde nu puur op intuïtie. Ik rende de slaapkamer van de oude man in en begon de lakens van zijn bed te halen. Ik dacht dat ik er niet zoveel nodig zou hebben, het waren nog maar drie verdiepingen, en toen… toen bleef ik staan, roerloos als een foto. Dat had mijn aandacht getrokken: een laatste foto die aan de lege muur van zijn slaapkamer hing. Hij was zwart-wit en korrelig en er stond een traditioneel gezin op: een moeder, een vader, een kleine jongen en een tiener in uniform van wie ik vermoedde dat het de oude man was. Hij had iets in zijn hand, en mijn hart bleef bijna stilstaan toen ik het zag. Ik boog naar de man op de foto en zei bijna huilend: ‘Arigato.’

Wat had hij in zijn hand?

Ik vond het onder in een kist in zijn slaapkamer, onder een stapel bij elkaar gebonden papieren en de gerafelde resten van het uniform op de foto. De licht beschadigde schede was van groen, voor het leger vervaardigd aluminium, en het houten gevest, waarvan de originele roggenhuid was verwijderd, was nu provisorisch omwikkeld met leer, maar het staal… het glansde als zilver en het was handgesmeed, niet machinaal vervaardigd… het had een torikromming en een lange, rechte punt. Op het wijde, effen bovenvlak stond de kikusui, de keizerlijke chrysant, en het snijvlak had een authentieke, golvende hardingslijn. Puur vakmanschap, duidelijk gemaakt om mee te vechten.

[Ik wijs naar het zwaard aan zijn zij. Tatsumi glimlacht.]

Kyoto, Japan

[Sensei Tomonaga Ijiro weet al seconden voordat ik de kamer binnenkom precies wie ik ben. Kennelijk loop, ruik en haal ik zelfs adem als een Amerikaan. De oprichter van de Japanse Tatenokai, of ‘Schildsociëteit’, maakt een buiging en geeft me een hand ter begroeting en nodigt me vervolgens uit om als een leerling voor hem te komen zitten. Kondo Tatsumi, de secondant van Tomonaga, serveert ons thee en gaat dan naast de oude meester zitten. Tomonaga begint ons interview met een verontschuldiging voor enig ongemak dat ik wellicht ervaar door zijn verschijning. De levenloze ogen van de sensei zien al sinds zijn tienerjaren niets meer.]

Ik ben hibakusha. Volgens jullie kalender werd ik blind op 9 augustus 1945, om 11.02 uur. Ik stond op de berg Kompira, waar ik met een paar andere jongens uit mijn klas het luchtalarm negeerde. Het was die dag bewolkt, dus hóórde ik vooral de B-29 vlak boven ons voorbijkomen in plaats van dat ik hem zag. Het was maar één enkele B-san, waarschijnlijk een verkenningsvlucht die niet eens het melden waard was. Ik moest bijna lachen toen mijn klasgenoten in onze loopgraaf doken. Ik hield mijn blik gericht op de Urakamivallei, in de hoop een glimp van de Amerikaanse bommenwerper op te vangen. In plaats daarvan zag ik alleen de flits, en dat was het laatste dat ik ooit zou zien.

In Japan namen de hibakusha’s, ‘overlevenden van de bom’, een unieke maatschappelijke positie in. We werden bejegend met medeleven en verdriet: we waren slachtoffers, helden en symbolen voor elke politieke agenda. En toch hadden we als mensen nauwelijks meer waarde dan de maatschappelijk verstotenen. Niemand stond zijn kinderen toe met ons te trouwen. Hibakusha’s waren onrein, we waren als bloed in Japans verder zo smetteloze genetische onsen.[48] Ik ervoer die schande op een diep persoonlijk niveau. Ik was niet alleen blind, die blindheid maakte me ook tot een last.

Door de ramen van het sanatorium hoorde ik de geluiden van de moeizame wederopbouw van ons land. En welke bijdrage leverde ik aan al die inspanningen? Geen enkele!

Ik probeerde altijd aan werk te komen, hoe onbeduidend of vernederend ook, maar niemand wilde me hebben. Ik was nog steeds een hibakusha, dus leerde ik heel veel beleefde manieren om afgewezen te worden. Mijn broer smeekte me om bij hem in te trekken. Hij zei dat hij en zijn vrouw voor me zouden zorgen en dat ze zelfs zouden bedenken hoe ik me in en om het huis ‘nuttig’ zou kunnen maken. Voor mij was dat nog erger dan het sanatorium. Mijn broer was net teruggekeerd uit het leger en ze probeerden nog een tweede kindje te krijgen. Het was ondenkbaar dat ik me in zo’n periode aan ze zou opdringen. Natuurlijk overwoog ik een einde aan mijn leven te maken. Ik deed zelfs een paar pogingen. Iets weerhield me echter, iets hield mijn hand tegen, elke keer als ik de pillen of het gebroken glas wilde pakken. Ik dacht dat het zwakheid was, wat kon het anders zijn? Een hibakusha, een parasiet, en nu ook nog een eerloze lafaard. Mijn schaamte kende in die tijd geen grenzen. Zoals de keizer had gezegd in de toespraak voor ons volk waarin hij de overgave bekend maakte, moest ik echt ‘het ondraaglijke dragen’.

Ik verliet het sanatorium zonder mijn broer op de hoogte te stellen. Ik had geen bestemming, ik wist alleen dat ik zo veel mogelijk afstand moest nemen van mijn leven, mijn herinneringen, mezelf. Ik reisde, en bedelde onderweg hoofdzakelijk… ik had toch geen eer meer te verliezen… tot ik me in Sapporo vestigde, op het eiland Hokkaido. Die koude woestenij in het noorden is altijd al de dunbevolkste prefectuur van Japan geweest, en na het verlies van Sachalin en de Kurilen werd het, zoals het in het Westen wordt uitgedrukt, ‘het einde van de lijn’.

In Sapporo ontmoette ik een tuinman, een Aino. Hij heette Ota Hideki. De Aino zijn de oudste inheemse bevolkingsgroep van Japan en staan nóg lager op de maatschappelijke ladder dan de Koreanen.

Misschien was dat de reden waarom hij medelijden met me kreeg, omdat ik ook verstoten was door de Yamato-stam. Misschien kwam het doordat hij niemand anders had aan wie hij zijn vaardigheden kon doorgeven. Zijn eigen zoon was nooit teruggekeerd uit Mantsjoerije. Ota-san werkte in het Akakaze, een voormalig luxehotel waar nu Japanse kolonisten uit China werden opgevangen. Aanvankelijk klaagde de leiding dat ze geen geld hadden om nog een tuinman in dienst te nemen. Ota-san betaalde me uit eigen zak. Hij was mijn leraar en mijn enige vriend, en toen hij stierf overwoog ik hem achterna te gaan. Maar ik kon mezelf er niet toe brengen, laf als ik was. In plaats daarvan leefde ik gewoon door en bewerkte ik zwijgend de aarde terwijl het Akakaze van een repatriëringcentrum in een hotel veranderde en Japan van een verslagen puinhoop in een economische supermacht.

Ik werkte nog altijd in het Akakaze toen ik berichten hoorde over de eerste uitbraken in ons land. Ik was bij het restaurant de heggen in westerse stijl aan het snoeien toen ik enkele gasten hoorde praten over de moorden in Nagumo. Uit hun gesprek maakte ik op dat een man zijn vrouw had afgeslacht en zich toen als een soort wilde hond op het lijk had gestort. Dat was de eerste keer dat ik de term ‘Afrikaanse hondsdolheid’ hoorde. Ik probeerde het van me af te zetten en door te gaan met mijn werk, maar de volgende dag ving ik meer gesprekken op, meer gedempte stemmen, aan de overkant van het gazon en bij het zwembad. Nagumo was oud nieuws vergeleken bij de veel ernstiger uitbraak in het Sumitomo-ziekenhuis in Osaka. En de dag daarna was het Nagoya, en toen Sendai, en toen Kyoto. Ik probeerde al die gesprekken te verdringen. Ik was naar Hokkaido toe gekomen om te ontsnappen aan de wereld, om de rest van mijn leven in schaamte en schande te slijten.

De stem die me uiteindelijk van het gevaar overtuigde, was die van de hotelmanager, een stijve, nuchtere kantoorman die altijd heel formeel praatte. Na de uitbraak in Hirosaki riep hij het personeel bij elkaar om te proberen voor eens en altijd de wilde geruchten te ontkrachten over dode lichamen die weer tot leven kwamen. Ik kon alleen maar op zijn stem vertrouwen, en zodra iemand zijn mond opendoet kun je van alles over die persoon te weten komen. Meneer Sugawara articuleerde veel te zorgvuldig, met name zijn harde, scherpe medeklinkers. Hij overcompenseerde een spraakgebrek dat hij eerder overwonnen had, een aandoening die alleen de kop op dreigde te steken in geval van grote angst en bezorgdheid. Dit verbale verdedigingsmechanisme had ik eerder gehoord bij de ogenschijnlijk onverstoorbare Sugawara-san, de eerste keer tijdens de aardbeving van 1995 en de tweede keer in 1998, toen Noord-Korea een langeafstandsraket met mogelijke kernlading had afgeschoten die over ons thuisland was gescheerd. Die articulatie van Sugawara-san was toen bijna niet waarneembaar geweest, maar nu was zijn stem zo schril en hard dat het me aan het luchtalarm uit mijn jeugd deed denken.

En dus vluchtte ik, voor de tweede keer in mijn leven. Ik overwoog mijn broer te waarschuwen, maar er was zo veel tijd verstreken dat ik geen idee had hoe ik hem moest bereiken en zelfs niet wist of hij nog leefde. Dat was mijn laatste oneervolle daad, en waarschijnlijk de grootste, de zwaarste last die ik tot mijn graf met me mee zal dragen.

Waarom vluchtte u? Vreesde u voor uw leven?

Natuurlijk niet! Ik zou de dood juist verwelkomd hebben! Om te sterven, om eindelijk uit mijn levenslange lijden te worden verlost, was bijna te mooi om waar te zijn… Waar ik bang voor was, was dat ik mijn omgeving opnieuw tot last zou worden. Dat ik anderen zou belemmeren, dat ik kostbare ruimte in beslag zou nemen, dat ik het leven van andere mensen in gevaar zou brengen als die probeerden een oude blinde man te redden die het niet waard was om gered te worden… en wat als die geruchten over doden die weer tot leven kwamen wáár waren? Wat als ik besmet raakte en zou opstaan uit de dood en het leven van landgenoten in gevaar zou brengen? Nee, zo zou het niet aflopen met deze onteerde hibakusha. Als ik toch dood moest gaan, dan moest dat op dezelfde manier als waarop ik mijn leven had geleid: vergeten, afgezonderd en alleen.

Ik vertrok ’s nachts en begon langs de doo-snelweg van Hokkaido in zuidelijke richting te liften. Ik had alleen een fles water, een stel schone kleren en mijn ikupasui[49] bij me, een lange, platte schop die op een Shaolin-spade leek maar die ik ook jarenlang als wandelstok had gebruikt. Er was in die tijd nog behoorlijk veel verkeer op de weg – we kregen nog altijd olie uit Indonesië en het Golfgebied − en veel vrachtwagenchauffeurs en automobilisten waren zo aardig me een lift te geven. Elke keer kwam het gesprek op de crisis: ‘Hebt u gehoord dat de Zelfverdedigingsmacht is gemobiliseerd?’ ‘De regering zal de noodtoestand moeten uitroepen.’ ‘Hebt u gehoord dat er gisteravond hier in Sapporo een uitbraak is geweest?’ Niemand wist wat de dag van morgen brengen zou, hoe ver het onheil zich zou uitbreiden, of wie het volgende slachtoffer zou zijn, en toch eindigde elk gesprek, wie ik ook sprak en hoe bang ze ook klonken, met de woorden: ‘Maar de autoriteiten vertellen ons vast wel wat we moeten doen.’ Eén vrachtwagenchauffeur zei: ‘Het kan nu elke dag afgelopen zijn, als je maar rustig wacht en er geen publieke ophef van maakt.’ Dat was de laatste mensenstem die ik hoorde, de dag voordat ik de beschaving achter me liet en het Hidakagebergte in trok.

Ik kende dit nationale park als mijn broekzak. Ota-san had me hier elk jaar mee naartoe genomen om sansai te verzamelen, de wilde groente die botanisten, trekkers en chef-koks uit heel Japan aantrekt. Zoals een man die vaak midden in de nacht opstaat precies weet waar alles zich in zijn donkere kamer bevindt, zo kende ik elke rivier en elke steen, elke boom en elk stukje mos. Ik wist zelfs waar elke onsen omhoogborrelde, en daardoor kon ik altijd een natuurlijk heet en reinigend mineraalbad nemen als ik daar behoefte aan had. Elke dag zei ik tegen mezelf: ‘Dit is een volmaakte plek om te sterven, ik zal spoedig een ongeluk krijgen, vallen bijvoorbeeld, of misschien loop ik een ziekte op of eet ik een giftige wortel, of misschien doe ik wel eindelijk het enige wat écht eervol is en stop ik helemaal met eten.’ En toch zocht ik elke dag voedsel en waste ik me, kleedde ik me warm aan en lette ik goed op waar ik liep. Hoezeer ik ook naar de dood verlangde, ik bleef alle maatregelen nemen die nodig waren om diezelfde dood te voorkomen.

Ik kon onmogelijk weten wat er in de rest van mijn land gebeurde. Ik hoorde geluiden in de verte, helikopters, gevechtsvliegtuigen, het regelmatige, hoge gehuil van straalvliegtuigen. Misschien vergis ik me wel, dacht ik, misschien is de crisis voorbij. Misschien hadden de ‘autoriteiten’ gezegevierd en zou het gevaar al snel verleden tijd zijn. Misschien had mijn paniekerige vertrek er alleen maar voor gezorgd dat er een gewilde vacature vrijkwam in het Akakaze en zou ik op een ochtend worden gewekt door het ruwe stemgeluid van boze parkwachters of giechelende en fluisterende schoolkinderen die een dagje in de natuur waren. Op een ochtend werd ik inderdaad ergens door gewekt, maar niet door een groep giechelende scholieren, en nee, het was ook niet een van hén.

Het was een beer, een van de vele grote, bruine higuma’s die rondzwierven in de ongerepte Hokkaido-wildernis. De higuma’s waren oorspronkelijk afkomstig van het schiereiland Kamtsjatka en waren net zo woest en sterk als hun Siberische soortgenoten. Dit exemplaar was reusachtig. Dat kon ik horen aan de hoogte en de resonantie van zijn ademhaling. Ik schatte in dat hij niet meer dan vier, vijf meter van me af stond. Langzaam en zonder angst ging ik staan. Naast me lag mijn ikupasui. Dat was het enige voorwerp dat ik als wapen kon gebruiken, en als ik eraan had gedacht om het als zodanig te gebruiken, had het prima als verdedigingswapen kunnen dienen.

U hebt het niet gebruikt.

En dat wilde ik ook niet. Het dier was veel meer dan zomaar een hongerig roofdier. Ik geloofde dat dit was voorbestemd. Deze ontmoeting kon alleen maar de wil van de kami zijn.

Wie is Kami?

Wát is kami. De kami zijn de geesten die zich in elk facet van ons bestaan ophouden. We bidden tot ze, we aanbidden ze, we hopen ze tevreden te stellen en proberen ze gunstig te stemmen. Het zijn dezelfde geesten die Japanse bedrijven ertoe bewegen de locatie van een toekomstige fabriek in te zegenen en de Japanners van mijn generatie om de keizer als een god te aanbidden. De kami vormen het fundament van het shintoïsme, letterlijk ‘De weg der goden’, en de verering van de natuur is een van de oudste en meest heilige principes van het shintoïsme.

Daarom geloofde ik dat die dag hun wil aan het werk was. Door mezelf te verbannen en in de wildernis te gaan leven, had ik de zuiverheid van de natuur bezoedeld. Nadat ik mezelf, mijn familie en mijn land onteerd had, had ik die laatste stap genomen en de goden onteerd. Nu moesten ze een huurmoordenaar sturen om te doen wat ik al zo lang niet kon opbrengen, om mijn stank uit te wissen. Ik dankte de goden voor hun barmhartigheid. Ik huilde terwijl ik me opmaakte voor de klap.

Die kwam niet. De beer stopte met hijgen en begon toen te janken, een hoog, bijna kinderlijk geluid. ‘Wat heb jij nou?’ Dat zei ik echt tegen een carnivoor van driehonderd kilo. ‘Kom op, maak me af!’ De beer bleef als een bange hond janken en rende toen bij me weg met de snelheid van een opgejaagde prooi. Toen hoorde ik het gekreun. Ik draaide me vliegensvlug om en spitste mijn oren. Uit de hoogte waarop de mond zich bevond kon ik afleiden dat hij langer was dan ik. Ik hoorde een voet over de zachte, vochtige aarde slepen en lucht uit een gapende wond in zijn borst omhoogkomen.

Ik hoorde dat het zijn armen naar me uitstrekte. Het kreunde en haalde uit naar de lege lucht. Ik wist de stuntelige poging te ontwijken en pakte mijn ikupasui. Ik richtte mijn aanval op de plek waar het gekreun vandaan kwam. Ik sloeg met een snelle beweging toe en de trilling van de slag ging langs mijn armen omhoog. Het schepsel viel achterover op de aarde terwijl ik een overwinningskreet slaakte: ‘Tienduizend jaar!’

Ik vind het moeilijk om de gevoelens te beschrijven die op dat moment door me heen gingen. Er brandde een furie in mijn hart, een kracht en een moed die mijn schaamte verdrong zoals de zon de nacht uit de hemel verdrijft. Opeens wist ik dat de goden me gunstig gezind waren. Ze hadden de beer niet gestuurd om me te doden, maar om me te waarschuwen. Op dat moment begreep ik de reden niet, maar ik wist wel dat ik moest overleven tot de dag waarop die reden geopenbaard zou worden.

En dat deed ik de daaropvolgende maanden: ik overleefde. Ik verdeelde het gebergte in mijn hoofd in honderden chi-tai’s.[50] In elke chi-tai bevond zich iets wat ik kon gebruiken om me mee te verdedigen – een boom of een grote, platte steen –, een plek waar ik rustig kon slapen zonder het gevaar te lopen dat ik direct werd aangevallen. Ik sliep altijd overdag, en reisde, zocht naar eten of joeg altijd ’s nachts. Ik weet niet of de beesten net zo afhankelijk waren van hun gezichtsvermogen als mensen, maar ik was niet van plan ze ook maar het kleinste voordeel te geven.[51]

Doordat ik blind was geworden, had ik geleerd om altijd op mijn hoede te zijn als ik in beweging was. Mensen die kunnen zien, vinden het vaak heel normaal dat ze kunnen lopen en denken er helemaal niet bij na. Hoe kan het anders dat ze over iets struikelen dat ze duidelijk hebben gezien? Dat is niet de schuld van hun ogen maar van hun verstand, een lui gedachteproces dat verwend is door een leven lang te vertrouwen op oogzenuwen. Voor mensen als ik is dat heel anders. Ik moest toch al op mijn hoede zijn voor mogelijk gevaar, ik moest me concentreren, alert zijn en opletten waar ik liep. Dat daar nog een dreiging bij kwam was geen enkel probleem. Ik liep nooit meer dan een paar honderd stappen achter elkaar. Dan bleef ik staan, om de wind te horen en te ruiken, en soms drukte ik zelfs een oor tegen de bodem. Die methode werkte altijd. Ik werd nooit verrast, nooit overvallen.

Was het ooit een probleem om op grotere afstand dingen waar te nemen? Had u last van het feit dat u een belager niet van kilometers afstand kon zien?

Doordat ik ’s nachts actief was, zou ik toch niets hebben gehad aan een goed gezichtsvermogen, en een beest dat zich op kilometers afstand bevond vormde geen grotere bedreiging voor mij dan ik voor dat schepsel. Ik hoefde pas op mijn hoede te zijn als ze wat je mijn ‘zintuiglijke veiligheidscirkel’ zou kunnen noemen binnenkwamen, het maximale bereik van mijn oren, neus, vingertoppen en voeten. Op de beste dagen, onder goede omstandigheden en als Haya-ji[52] in een behulpzame bui was, was die cirkel tot wel een halve kilometer breed. Op de slechtste dagen kon dat afnemen tot niet meer dan dertig stappen, misschien vijftig. Dat kwam echter zelden voor, en alleen als ik iets had gedaan waarmee ik de kami’s echt kwaad had gemaakt, al kan ik me niet goed voorstellen wat dat moet zijn geweest. De beesten hielpen ook erg mee, omdat ze altijd zo beleefd waren om me te waarschuwen voordat ze aanvielen.

Dat ‘jankalarm’ dat afgaat op het moment dat ze een prooi gewaarworden, waarschuwde me niet alleen voor de aanwezigheid van een schepsel dat me wilde aanvallen, maar vertelde me zelfs de richting, de afstand en de exacte positie van de belager. Ik hoorde het gekreun door de heuvels en de velden zweven en wist dat een van de levende doden over iets van een half uur bij me op bezoek zou komen. In zulke gevallen hield ik stil en bereidde ik me geduldig voor op de aanval. Ik maakte dan mijn bundeltje los en strekte mijn ledematen, en soms ging ik alleen maar op zoek naar een plek waar ik rustig kon mediteren. Ik wist het altijd wanneer ze dichtbij genoeg waren om aan te vallen. Ik nam altijd de tijd om een buiging te maken en ze te bedanken omdat ze zo beleefd waren geweest me te waarschuwen. Ik had bijna te doen met dat arme geesteloze uitschot, dat langzaam en methodisch helemaal naar me toe was gekomen om de reis te beëindigen met een doorkliefde schedel of een afgehakte nek.

Doodde u uw vijand altijd met de eerste slag?

Altijd.

[Hij maakt een beweging met een denkbeeldige ikupasui.]

Naar voren stoten, nooit zwaaien. Eerst richtte ik altijd op de onderkant van de nek. Later, toen ik meer bedreven raakte en ervarener was, leerde ik mijn vijand hier te treffen…

[Hij legt zijn hand horizontaal tegen de inkeping tussen zijn voorhoofd en zijn neus.]

Dat was iets lastiger dan een eenvoudige onthoofding, met al dat dikke, stevige bot, maar het zorgde er wel voor dat de hersenen werden verwoest. Bij een onthoofding was dat niet zo, daar moest het levende hoofd altijd nog een tweede klap krijgen.

En als er meerdere belagers waren? Was dat een groter probleem?

Ja, in het begin wel. Naarmate ze in aantal toenamen, werd ik steeds vaker omsingeld. Die eerste gevechten waren… ‘rommelig’. Ik moet toegeven dat ik mijn hand liet leiden door mijn emoties. Ik was een tyfoon, geen bliksemflits. Tijdens een gevecht op de ‘Tokachi-dake’ doodde ik er eenenveertig in evenveel minuten. Ik moest twee weken lang lichaamsvocht uit mijn kleren wassen. Later, toen ik mezelf begon te trainen in tactische creativiteit, stond ik de goden toe me op het slagveld bij te staan. Ik leidde groepen beesten naar de voet van een hoge rots, waar ik hun schedel van bovenaf insloeg. Soms zocht ik zelfs een rots uit die ze in staat stelde om achter me aan te klimmen, niet allemaal tegelijk natuurlijk, maar een voor een, zodat ik ze tegen de rotsachtige grond kon slaan. Ik vergat nooit de geest van elke rots of klif te danken, of van de waterval die ze een kilometer mee naar beneden sleurde. Dat laatste was niet iets waar ik een gewoonte van wilde maken. Het was een lange en zware afdaling om het lichaam terug te vinden.

U ging achter het lijk aan?

Om het te begraven. Ik kon het daar niet maar zo laten liggen en de rivier laten ontheiligen. Dat zou niet… ‘betamelijk’ zijn geweest.

Borg u alle lichamen?

Stuk voor stuk. Die keer, na Tokachi-dake, groef ik drie dagen lang. De hoofden hakte ik altijd af. Meestal verbrandde ik ze gewoon, maar op de Tokachi-dake gooide ik ze in de vulkaankrater waar Oyamatsumi’s[53] toorn hun stank kon wegvagen. Ik begreep zelf niet helemaal waarom ik die dingen deed. Het voelde gewoon goed, om de bron van het kwaad te scheiden.

Het antwoord kreeg ik aan de vooravond van mijn tweede winter in ballingschap. Dit zou mijn laatste nacht in de takken van een hoge boom worden. Zodra de eerste sneeuw begon te vallen, zou ik teruggaan naar de grot waar ik de vorige winter had doorgebracht. Ik had me net geïnstalleerd en wachtte tot de warmte van de zonsopgang me in slaap zou wiegen, toen ik voetstappen hoorde, te snel en energiek voor een beest. Haya-ji had besloten me die nacht goed gezind te zijn. Hij bracht de geur mee van wat alleen een mens kon zijn. Ik was tot de ontdekking gekomen dat de levende doden verrassend weinig geur afgaven. Ja, er was het subtiele vleugje verrotting, dat misschien sterker was als hun lichaam al enige tijd verging, of als er zich gekauwd vlees door hun darmen had geperst dat als een rottende hoop in hun onderbroek zat. Maar verder gaven de levende doden af wat ik een ‘reukloze stank’ noem. Ze produceerden geen zweet, urine of gewone ontlasting. Ze hadden zelfs niet de bacteriën in hun maag of tussen hun tanden die bij levende mensen voor een vieze adem zou hebben gezorgd. Dit gold allemaal niet voor het tweebenige dier dat in hoog tempo mijn verblijfplaats naderde. Zijn adem, zijn lichaam, zijn kleren waren allemaal duidelijk al enige tijd niet gewassen.

Het was nog donker, dus zag hij me niet. Het was me duidelijk dat hij recht onder de takken van mijn boom door zou komen. Langzaam en zachtjes maakte ik me klein. Ik wist niet of hij me vijandig gezind was of misschien krankzinnig was, en ook niet of hij misschien wel kort daarvoor was gebeten. Ik nam geen enkel risico.

[Op dit moment mengt Kondo zich in het gesprek.]

kondo: Voor ik het wist sprong hij boven op me. Mijn zwaard vloog door de lucht en ik zakte door mijn knieën.

tomonaga: Ik landde tussen zijn schouderbladen, niet zo hard dat ik blijvende schade zou aanrichten maar wel hard genoeg om hem de adem te ontnemen en zijn tengere, ondervoede lichaam tegen de grond te werken.

kondo: Ik lag op mijn buik, met mijn gezicht in de modder, en het blad van zijn spade drukte stevig tegen mijn nek.

tomonaga: Ik zei dat hij stil moest blijven liggen, dat ik hem zou doden als hij zich bewoog.

kondo: Ik probeerde iets te zeggen en wist tussen het hoesten door uit te brengen dat ik hem niet vijandig gezind was, dat ik helemaal niet had geweten dat hij daar was, dat ik alleen maar verder wilde.

tomonaga: Ik vroeg hem waar hij naartoe ging.

kondo: Ik zei dat ik op weg was naar Nemuro, de grootste haven waarvandaan mensen geëvacueerd werden en waar misschien nog een laatste transport vertrok, of waar ik een vissersboot kon vinden of iets anders dat me naar Kamtsjatka kon brengen.

tomonaga: Ik begreep hem niet en zei dat hij het uit moest leggen.

kondo: Ik vertelde alles, over de plaag, de evacuatie. Ik begon te huilen toen ik zei dat Japan volledig verlaten was, dat Japan nai was.

tomonaga: En plotseling wist ik het. Ik wist waarom de goden me mijn gezichtsvermogen hadden afgenomen, waarom ze me naar Hokkaido hadden gestuurd om te leren hoe ik het land moest bewerken, en waarom ze de beer hadden gestuurd om me te waarschuwen.

kondo: Hij begon te lachen toen hij me overeind hielp en de aarde van mijn kleren klopte.

tomonaga: Ik zei tegen hem dat Japan niet verlaten was, niet door degenen die door de goden waren uitverkoren om haar tuinman te zijn.

kondo: Eerst begreep ik het niet…

tomonaga: Dus legde ik uit dat we Japan, net als elke andere tuin, niet mochten laten verdorren en sterven. Wij zouden haar verzorgen, wij zouden haar beschermen en in stand houden, wij zouden de wandelende vloek vernietigen die haar besmette en onteerde en we zouden haar schoonheid en zuiverheid herstellen voor de dag waarop haar kinderen naar haar zouden terugkeren.

kondo: Ik dacht dat hij gek was, en dat zei ik hem ook recht in zijn gezicht. Wij tweeën tegen miljoenen siafu’s?

tomonaga: Ik gaf hem zijn zwaard terug; het gewicht en de balans voelden vertrouwd aan. Ik vertelde hem dat wij het dan misschien moesten opnemen tegen vijftig miljoen monsters, maar dat die monsters het moesten opnemen tegen de goden.

Cienfuegos, Cuba

[Seryosha García Álvarez stelt voor dat we elkaar in zijn kantoor ontmoeten. ‘Het uitzicht is adembenemend,’ belooft hij. ‘Het zal u niet teleurstellen.’ Op de achtenzestigste verdieping van het gebouw van Malpica Spaartegoeden en Leningen, na de José Marti-toren in Havana het op een na hoogste gebouw van Cuba, heb je vanuit het hoekkantoor van señor Álvarez een prachtig uitzicht over de schitterende metropool en over de bedrijvige haven onder ons. Het is het ‘magische uur’ voor gebouwen als het Malpica, die niet afhankelijk zijn van energie, het tijdstip waarop de fotovoltaïsche ramen met hun nauwelijks waarneembare magenta kleur het licht van de ondergaande zon opvangen. Señor Álvarez had gelijk. Het stelt me niet teleur.]

Cuba heeft de Zombieoorlog gewonnen. Het is misschien niet erg bescheiden om dat te zeggen als je bedenkt wat zo veel andere landen overkomen is, maar moet je eens zien waar we twintig jaar geleden stonden en vergelijk dat eens met de huidige situatie.

Voor de oorlog leefden we vrijwel in een isolement, het was erger dan op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. In mijn vaders tijd kon je tenminste nog rekenen op enige economische welvaart uit de Sovjet-Unie en hun vazalstaten van de Comecon. Na de val van het communistische blok ontbeerden we echter structureel van alles. Eten op rantsoen, brandstof op rantsoen… ik kan het nog het beste vergelijken met het leven in Groot-Brittannië tijdens de Blitz, en net als de inwoners van dat andere belegerde eiland leefden ook wij met de dreiging van een vijand die altijd aanwezig was.

De Amerikaanse blokkade belemmerde ons misschien niet zo als tijdens de Koude Oorlog, maar de Amerikanen waren er wel opuit ons economisch te verstikken door elk land dat een vrije en open handel met ons probeerde op te zetten te straffen. Hoe succesvol de Amerikaanse strategie ook was, wat er vooral mee werd bereikt was dat Fidel onze noordelijke onderdrukker als excuus kon gebruiken om aan de macht te blijven. ‘Jullie zien hoe zwaar jullie leven is,’ zei hij altijd. ‘Dat hebben jullie te danken aan de blokkade, dat hebben de yankees jullie aangedaan, en zonder mij zouden ze op dit moment onze stranden bestormen!’ Hij was briljant. Machiavelli’s meest geliefde zoon. Hij wist dat we hem de macht niet zouden ontnemen zolang de vijand voor de poort stond. En dus ondergingen we de ontberingen, de lange rijen en de stemmen die tot zwijgen waren gebracht. Dat was het Cuba waarin ik opgroeide, het enige Cuba dat ik me ooit had kunnen voorstellen. Dat wil zeggen: tot de doden tot leven kwamen.

De weinige besmette gevallen werden onmiddellijk in afzondering geplaatst, hoofdzakelijk Chinese vluchtelingen en een paar Europese zakenlui. Het was nog steeds vrijwel verboden om vanuit de Verenigde Staten naar Cuba te reizen, dus bleef de eerste golf massa-immigratie ons bespaard. Door het onderdrukkende karakter van onze maatschappij kon de regering maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de besmetting zich nooit zou kunnen uitbreiden. Al het binnenlandse reisverkeer werd stilgelegd, en zowel het reguliere leger als de regionale milities werden gemobiliseerd. Omdat Cuba zo veel artsen per hoofd van de bevolking had, wist onze leider al weken na de melding van de eerste uitbraak wat er precies aan de hand was.

Toen de Grote Paniek begon, toen de wereld eindelijk wakker schrok en de nachtmerrie onder ogen zag die haar onder de voet dreigde te lopen, had Cuba zich al op een oorlog voorbereid.

Puur onze geografische ligging bespaarde ons het gevaar van reusachtige hordes die over land grote afstanden aflegden. Wij werden aangevallen vanuit zee, met name door een armada van bootvluchtelingen. Niet alleen brachten ze de besmetting met zich mee, zoals we dat over de hele wereld hebben zien gebeuren, er waren ook vluchtelingen bij die van plan waren om als moderne conquistadores over hun nieuwe thuisland te regeren.

Moet je zien wat er op IJsland gebeurde. Dat was voor de oorlog zo’n veilig paradijs dat ze er daar nooit de noodzaak van inzagen om een volwaardig leger op de been te houden. Wat moesten ze toen het Amerikaanse leger zich terugtrok? Hoe moesten ze de stroom vluchtelingen uit Europa en het westen van Rusland tegenhouden? Je kunt je goed voorstellen hoe dat ooit zo idyllische toevluchtsoord in de Noordelijke IJszee in een heksenketel van bevroren bloed veranderde en waarom het tot de dag van vandaag de onveiligste Witte Zone ter wereld is. Zo had het met ons ook kunnen aflopen als onze broeders en zusters op de Bovenwindse en Benedenwindse Eilanden niet het goede voorbeeld hadden gegeven.

Die mannen en vrouwen, van Anguilla tot Trinidad, mogen zich met trots onder de grootste helden van de oorlog scharen. Eerst drukten ze meerdere uitbraken in hun archipel de kop in, en vervolgens, terwijl ze nauwelijks op adem waren gekomen, dreven ze niet alleen zombies terug die door de zee naar ze toe waren gekomen, maar ook een eindeloze stroom menselijke indringers. Zij lieten hun bloed vloeien zodat wij dat niet hoefden te doen. Ze dwongen onze latifundista hun plannen voor een verovering nog eens goed te overwegen en zich te realiseren dat als een paar burgers die slechts bewapend waren met kleine wapens en machetes hun land al zo hardnekkig konden verdedigen, ze zich moesten afvragen wat ze zouden aantreffen op de stranden van een land dat was bewapend met van alles en nog wat, van oorlogstanks tot radargestuurde antischeepsraketten.

Natuurlijk vochten de inwoners van de Benedenwindse Eilanden niet voor het Cubaanse volk, maar dankzij de offers die zij brachten verkeerden wij wel in de luxe omstandigheid dat we onze eigen voorwaarden konden bepalen. Iedereen die bij ons een goed heenkomen zocht, werd welkom geheten met het gezegde dat zo vaak gebruikt wordt door Norteamericano ouders: ‘Zolang je onder mijn dak verblijft, heb je je aan mijn regels te houden.’

Niet alle vluchtelingen waren yankees, er kwamen er ook een hoop van het Zuid-Amerikaanse continent, uit Afrika en West-Europa, vooral uit Spanje – veel Spanjaarden en Canadezen waren op zakenreis in Cuba of waren er op vakantie. Een paar van hen had ik voor de oorlog leren kennen, aardige, beleefde mensen, heel anders dan de Oost-Duitsers uit mijn jeugd, die altijd handenvol snoep in de lucht gooiden en dan stonden te lachen als de kinderen elkaar als ratten verdrongen.

Het grootste deel van onze bootvluchtelingen kwam echter uit de Verenigde Staten. Elke dag arriveerden er meer, met grote schepen of privéjachten, zelfs met zelfgemaakte vlotten waar wij om moesten lachen. Het waren er heel veel, in totaal vijf miljoen, wat neerkwam op bijna de helft van onze eigen bevolking, en samen met andere nationaliteiten vielen ze onder het ‘Quarantaine-Hervestigingsprogramma’ van de overheid.

Ik wil niet zo ver gaan om de hervestigingscentra gevangenenkampen te noemen. Ze waren niet te vergelijken met wat onze politieke dissidenten moesten doorstaan, de schrijvers en de leraren… Ik had een ‘vriend’ die ervan was beschuldigd homoseksueel te zijn. Zijn verhalen over de gevangenis zijn niet te vergelijken met die uit het hardvochtigste hervestigingscentrum.

Maar het leven was er niet makkelijk. Deze mensen werden, ongeacht wat ze voor de oorlog hadden gedaan en hoe belangrijk ze ook waren geweest, in eerste instantie aan het werk gezet als landarbeiders, en dat twaalf tot veertien uur per dag. Ze moesten groenten kweken in wat vroeger de suikerplantages van de staat waren geweest. Ze hadden in elk geval het klimaat mee. De temperatuur ging omlaag, de lucht werd donkerder. Moeder Natuur was ze gunstig gezind. Dat gold echter niet voor de bewakers. ‘Wees blij dat jullie nog leven,’ schreeuwden ze na elke klap of trap die ze gaven. ‘Als jullie blijven klagen, gooien we jullie voor de zombies!’

In elk kamp deed het gerucht van de zo gevreesde ‘zombieput’ de ronde, het gat waar de ‘lastpakken’ in zouden worden gegooid. De dai [het Directoraat Algemene Inlichtingendienst] plaatste zelfs gevangenen tussen de gewone bevolking om te vertellen dat ze met eigen ogen hadden gezien dat er mannen met het hoofd naar beneden in een kolkende zee van ghouls werden neergelaten. Dat gebeurde allemaal alleen maar om iedereen in het gareel te houden, begrijpt u wel, niets ervan was echt waar… alhoewel… er deden verhalen de ronde over de ‘Miami Whites’. Het gros van de Amerikaanse Cubanos werd op Cuba met open armen ontvangen. Ik had zelf meerdere familieleden in Daytona wonen die ternauwernood het vege lijf hadden weten te redden. De tranen van alle herenigingen in die eerste, krankzinnige dagen hadden de Caribische Zee kunnen vullen. Maar die eerste golf immigranten van voor de revolutie – de welgestelde elite die had gefloreerd onder het oude regime en de rest van hun leven had geprobeerd om alles wat wij met zo veel moeite hadden opgebouwd omver te werpen – wat die aristos betrof… ik zeg niet dat er enig bewijs was dat zij hangend aan hun dikke, reactionaire, Bacardi-blanco-drinkende reet in een put met ghouls werden gegooid… Maar als dat wel is gebeurd, kunnen ze in de hemel aan Batista’s ballen zuigen.

[Er verschijnt een subtiel, tevreden lachje om zijn mond.]

Natuurlijk hadden we deze straf nooit daadwerkelijk met jullie volk kunnen uitproberen. Geruchten en dreigementen waren één ding, maar daadwerkelijke actie… tart een volk, welk volk dan ook, te erg en je riskeert de mogelijkheid van een opstand. Vijf miljoen yankees die allemaal openlijk in opstand kwamen? Ondenkbaar. Er waren toch al te veel troepen nodig om de orde in de kampen te handhaven, en dat was het eerste succes van de yankee-invasie van Cuba.

We beschikten eenvoudigweg niet over de mankracht om vijf miljoen gevangenen en bijna vierduizend kilometer kust te bewaken. We konden geen oorlog op twee fronten aan. En daarom werd besloten de centra op te doeken en tien procent van de yankees toestemming te geven om buiten het kamp in voorwaardelijke vrijheid mee te werken aan speciale projecten. Deze gevangenen deden de klusjes die de Cubanos niet meer wilden uitvoeren – dagloners, afwassers en straatvegers – en terwijl ze een hongerloontje kregen, gingen hun werkuren naar een puntensysteem waarmee ze de vrijheid van andere gevangenen konden kopen.

Het was een ingenieus idee – een of andere Cubano uit Florida kwam ermee – en de kampen stroomden binnen een half jaar leeg. Aanvankelijk probeerde de regering ze allemaal in de gaten te houden, maar dat bleek al snel onmogelijk. Binnen een jaar waren ze vrijwel volledig geïntegreerd, die ‘Nortecubanos’, en doorgedrongen tot alle geledingen van onze maatschappij.

Officieel waren de kampen opgezet om de verspreiding van ‘besmetting’ binnen de perken te houden, maar dat was niet het soort besmetting dat door de doden werd verspreid.

Je kon die besmetting in eerste instantie niet zien, niet toen we nog belegerd werden. Ze bevond zich als het ware nog achter gesloten deuren en er werd alleen nog maar over gefluisterd. Wat zich in de jaren daarna voltrok, was niet zozeer een revolutie als wel een evolutie, een economische hervorming hier, een gelegaliseerde krant in particuliere handen daar. Mensen begonnen brutaler te denken en te praten. Langzaam maar zeker begon het zaad te groeien. Ik weet zeker dat Fidel onze prille vrijheden het liefst met ijzeren vuist de kop in had willen drukken. Misschien had hij dat ook wel gedaan als de ontwikkelingen niet in ons voordeel waren geweest. Alles veranderde voorgoed toen de wereldregeringen besloten tot de aanval over te gaan.

Plotseling werden we ‘het arsenaal van de overwinning’. Wij waren de graanschuur, de fabriek, het opleidingsterrein en de springplank. We werden de spil van het vliegverkeer tussen Noord- en Zuid-Amerika, het grote droogdok voor tienduizend schepen.[54] We hadden geld, heel veel geld, waardoor in één klap een middenklasse ontstond en een bloeiende, kapitalistische economie waar de gespecialiseerde vaardigheden en de praktijkervaring van de Nortecubanos voor nodig waren.

We hadden een band die volgens mij nooit meer verbroken kan worden. We hielpen hen om hun land terug te winnen en zij hielpen ons om het onze terug te winnen. Ze lieten ons de betekenis van democratie zien, van vrijheid, niet alleen in vage, abstracte zin, maar op een heel tastbaar, individueel niveau. Vrijheid is niet iets wat je hebt omdat je het nou eenmaal wilt hebben. Nee, je moet eerst iets anders willen en vervolgens de vrijheid willen om ervoor te vechten. Dat was de les die we van de Nortecubanos leerden. Zij hadden zulke grootse, verheven dromen, en ze zouden hun leven geven voor de vrijheid om die dromen waar te maken. Waarom zou El Jefe het anders voor ze in zijn broek doen?

Het verbaast me niets dat Fidel wist dat de vrijheid kwam opzetten en hem zijn macht zou ontnemen. Wat me wel verbaast is hoe goed hij erop inspeelde.

[Hij lacht en wijst naar een foto aan de muur van een bejaarde Castro die een toespraak houdt in het Parque Central.]

Wát een lef had die klootzak, om niet alleen de nieuwe democratie van zijn land te accepteren maar om zelfs met de eer te gaan strijken. Echt geniaal. Om persoonlijk de leiding te nemen over de eerste vrije verkiezingen op Cuba, waarbij het zijn laatste officiële handeling was om zichzelf weg te stemmen uit de macht. Dat is de reden waarom hij een standbeeld nalaat in plaats van een bloedvlek op een muur. Natuurlijk is onze nieuwe Latijns-Amerikaanse supermacht verre van idyllisch. We hebben honderden politieke partijen en meer belangenorganisaties dan zandkorrels op onze stranden. We hebben stakingen, we hebben rellen, we hebben demonstraties – elke dag, lijkt het soms wel. Het is veel makkelijker om treinen op te blazen dan om ze op tijd te laten rijden. Wat zei meneer Churchill ook al weer? ‘Democratie is de slechtste regeringsvorm, op alle andere na.’ [Hij lacht.]

Monument voor de Volkshelden, Verboden Stad, Beijing, China

[Ik vermoed dat admiraal Xu Zhicai deze specifieke plek heeft uitgekozen omdat hij rekening hield met de kleine kans dat er een fotograaf aanwezig zou zijn. Hoewel niemand sinds de oorlog ook maar in de verste verte heeft getwijfeld aan de vaderlandsliefde van hem of zijn bemanning, neemt hij voor het oog van ‘buitenlandse lezers’ geen enkel risico. Hij stelt zich in eerste instantie defensief op en is alleen bereid een interview te geven onder de voorwaarde dat ik objectief luister naar ‘zijn’ kant van het verhaal, een eis waaraan hij ook blijft vasthouden als ik hem heb uitgelegd dat er geen andere kant van het verhaal bestaat.]

[Opmerking: voor de duidelijkheid zijn de oorspronkelijke Chinese marinetermen vervangen door westerse.]

We waren geen verraders – ik wil dat heel duidelijk maken voordat ik verder ook maar iets zeg. We hielden van ons land en van ons volk, en hoewel we misschien niet hielden van degenen die over beide regeerden, waren we honderd procent loyaal aan onze leiders.

Het zou nooit bij ons zijn opgekomen om te doen wat we hebben gedaan als de situatie niet zo wanhopig en uitzichtloos was geworden. Toen kapitein Chen voor het eerst zijn voorstel uitsprak, stonden we al aan de rand van de afgrond. Ze zaten in elke stad, in elk dorp. Er was in de 9,5 miljoen vierkante kilometer die ons land besloeg geen meter te vinden waar niet iets aan de hand was.

Die arrogante zakken van het leger bleven volhouden dat ze het probleem onder controle hadden, dat de ommekeer elke dag kon plaatsvinden en dat ze voor de eerste sneeuw in het hele land vrede gebracht zouden hebben. Typerend voor de manier waarop ze bij het leger dachten: overdreven agressief, overmoedig. Zet een groep mannen of vrouwen bij elkaar, geef ze dezelfde kleding, een paar uur training en iets wat voor een wapen doorgaat, en je hebt een leger − niet het beste leger, maar toch een leger.

Bij de marine kan dat niet. Om een schip te laten functioneren, welk schip dan ook, heb je een aanzienlijke hoeveelheid energie en materiaal nodig. Het leger kan zijn kanonnenvoer binnen een paar uur vervangen, bij ons kan dat jaren in beslag nemen. Dat maakt ons over het algemeen pragmatischer dan onze collega’s in het groen. Wij zijn meestal iets… ik wil niet zeggen ‘voorzichtiger’, maar wel geneigd om wat de strategie betreft conservatiever naar een situatie te kijken. Terugtrekken, consolideren, zuinig omspringen met je spullen. Dat was dezelfde filosofie als die van ‘Plan Redeker’, maar het leger wilde natuurlijk niet luisteren.

Ze verwierpen Redeker?

Zonder de minste twijfel en zonder enige interne discussie. Hoe kon het leger ooit verliezen? Met hun gigantische voorraden aan conventioneel oorlogstuig, met hun ‘onuitputtelijke bron’ van strijdkrachten… ‘onuitputtelijke bron’, onvergeeflijk. Weet u waarom onze bevolking in de jaren vijftig van de vorige eeuw zo explosief groeide? Omdat Mao geloofde dat dat de enige manier was om een kernoorlog te winnen. Dat is de waarheid, geen propaganda. Iedereen wist dat als het stof van een kernoorlog was opgetrokken, er slechts een handjevol Amerikaanse of Russische overlevenden zouden zijn die onder de voet zou worden gelopen door tientallen miljoenen Chinezen. Aantallen, dat was de filosofie van de generatie van mijn grootouders, en het was de strategie die het leger maar al te graag overnam toen onze ervaren, professionele troepen tijdens de eerste fase van de uitbraak werden verzwolgen. Die generaals, die verknipte, bejaarde criminelen die veilig in hun bunker zaten en de ene na de andere golf dienstplichtige tieners de oorlog in stuurden. Hebben ze er ooit bij stilgestaan dat elke dode soldaat nu een levende zombie was? Hebben ze zich ooit gerealiseerd dat in plaats van ze te verdrinken in onze onuitputtelijke bron, wij nu degenen waren die verdronken, die stikten toen het land met de meeste inwoners ter wereld voor het eerst in haar bestaan gevaar liep in aantal ruimschoots overtroffen te worden?

Dat was wat kapitein Chen uiteindelijk over de streep trok. Hij wist wat er zou gebeuren als de oorlog op dezelfde manier zou blijven verlopen, en hoe groot de kans was dat wij het zouden overleven. Als hij had gedacht dat er ook maar enige hoop was, zou hij een geweer hebben gepakt en zich op de levende doden hebben gestort. Hij was ervan overtuigd dat het niet lang meer zou duren voordat er geen Chinezen meer waren, en misschien wel helemaal geen mensen meer, waar ook ter wereld. Dat was de reden waarom hij zijn bedoelingen bekendmaakte aan zijn hoogste officieren. Hij zei dat wij misschien wel de enigen waren die iets van onze beschaving in stand konden houden.

Was u het met zijn voorstel eens?

Eerst kon ik mijn oren niet geloven. Ontsnappen met ons schip, met onze kernonderzeeër? Dat ging verder dan muiterij, verder dan er midden in een oorlog tussenuit knijpen om ons eigen hachje te redden. Wat kapitein Chen wilde, was een van de kostbaarste nationale bezittingen stelen. De Admiraal Zheng was een van de slechts drie kernonderzeeërs met ballistische raketten en het nieuwste exemplaar van wat in het Westen type 94 werd genoemd. Het schip kwam voort uit vier ‘ouders’: Russische hulp, zwartemarkttechnologie, het resultaat van anti-Amerikaanse spionage en, laten we dat niet vergeten, het was het hoogtepunt van bijna vijfduizend jaar onafgebroken Chinese geschiedenis. Het was de duurste, meest geavanceerde en krachtigste machine die ons land ooit had gebouwd. Om die gewoon maar te stelen, als een reddingsboot van het zinkende schip dat China heette, was onvoorstelbaar. Alleen de sterke persoonlijkheid van kapitein Chen en zijn diepe, fanatieke vaderlandsliefde overtuigden me ervan dat dit onze enige optie was.

Hoeveel tijd nam de voorbereiding in beslag?

Drie maanden. Het was een hel. Qingdao, onze thuishaven, werd voortdurend belaagd. Er werden steeds meer legereenheden naar de stad geroepen om de orde te handhaven, en elke eenheid was net iets minder getraind, net iets minder goed uitgerust, net iets jonger of ouder dan de vorige. Sommige kapiteins van de gewone schepen moesten ‘elders inzetbare’ bemanningsleden afstaan voor de verdediging van bases verderop langs de kust. De stad werd bijna dagelijks aangevallen. En te midden van al die consternatie moesten we de boot voorbereiden en bevoorraden voor vertrek. Het ging zogenaamd om een reguliere, reeds ingeplande patrouille, de noodvoorraden en familieleden moesten we aan boord smokkelen.

Familieleden?

O ja, daarmee stond of viel het hele plan. Kapitein Chen wist dat de bemanning nooit zou uitvaren als hun familieleden niet mee konden komen.

Hoe was dat dan mogelijk?

Om ze te vinden of om ze aan boord te krijgen?

Allebei.

Het viel niet mee om ze te vinden. De meeste bemanningsleden hadden verspreid over het hele land familie wonen. We deden alles wat we konden om met ze te communiceren, bijvoorbeeld door een telefoonlijn aan de praat te krijgen of om een bericht mee te geven met een legereenheid die die kant op ging. Het was altijd dezelfde boodschap: we zouden snel weer op patrouille gaan en hun aanwezigheid was vereist bij de ceremonie. Soms probeerden we het nog dringender te maken, dan zeiden we bijvoorbeeld dat er iemand op sterven lag die ze nog wilde zien. Meer konden we niet doen. Niemand mocht het schip verlaten om zelf op zoek te gaan naar familieleden: te riskant. We hadden geen dubbele bemanning, zoals jullie op jullie kernonderzeeërs. Elk bemanningslid zou op zee gemist worden. Ik had medelijden met mijn maten, het was vreselijk voor ze om te moeten wachten. Ik had geluk dat mijn vrouw en kinderen…

Kinderen? Ik dacht…

Dat we maar één kind mochten hebben? Die wet is al jaren voor de oorlog veranderd, dat was een praktische oplossing voor het probleem van een onevenwichtige samenstelling van de bevolking doordat heel veel mensen alleen een zoon hadden. Ik had twee dochters, een tweeling. Ik had geluk. Mijn vrouw en kinderen waren al op de basis toen de problemen begonnen.

En de kapitein? Had hij ook familie?

Zijn vrouw was begin jaren tachtig bij hem weggegaan. Het was een vreselijk schandaal, vooral in die tijd. Ik kan nog steeds niet begrijpen hoe hij het voor elkaar heeft gekregen om zowel zijn carrière te redden als zijn zoon op te voeden.

Had hij een zoon? Is hij met jullie meegegaan?

[Xu ontwijkt de vraag.]

Voor veel anderen was het wachten het ergst, de wetenschap dat zelfs als het familieleden al lukte om Qingdao te bereiken, de kans heel reëel was dat we dan al weg waren. Stelt u zich eens voor wat voor schuldgevoelens dat gaf. Je vraagt je familie om naar je toe te komen, misschien zelfs om de relatieve veiligheid van hun eerdere schuilplaats te verlaten, en dan arriveren ze bij een verlaten steiger.

Kwamen er veel opdagen?

Meer dan we hadden verwacht. We smokkelden ze ’s nachts aan boord, gekleed in een uniform. Sommigen – kinderen en bejaarden – werden in voedselkratten aan boord gedragen.

Wist de familie wat er aan de hand was? Wat jullie van plan waren?

Ik denk het niet. Al onze bemanningleden hadden strikte orders om te zwijgen. Als het opperbevel lucht had gekregen van onze plannen, dan zouden de levende doden nog onze minste zorg zijn geweest. Door onze geheimhouding waren we ook gedwongen om op de officiële vertrektijd te vertrekken. Kapitein Chen wilde ontzettend graag wachten op achterblijvers, familieleden die misschien nog maar een paar dagen, een paar úúr bij ons vandaan waren! Hij wist echter dat het alles in gevaar zou kunnen brengen, en met tegenzin gaf hij bevel om te vertrekken. Hij probeerde zijn gevoelens niet te tonen en ik denk dat hem dat bij de meesten wel gelukt is. Maar ik zag het in zijn ogen, waarin ik de branden weerspiegeld zag die woedden in Qingdao, dat we steeds verder achter ons lieten.

Waar gingen jullie heen?

Eerst naar ons toegewezen patrouillegebied, zodat alles in eerste instantie normaal zou lijken. Niemand wist wat we daarna gingen doen.

Dat we ons weer ergens zouden vestigen was uitgesloten, in elk geval voorlopig. De vloek had zich intussen naar alle hoeken van de wereld verspreid. Er was geen neutraal land, hoe ver weg ook, dat onze veiligheid kon garanderen.

Is er overwogen om over te lopen naar onze kant, naar Amerika of een ander westers land?

[Hij kijkt me kil aan.]

Zou u dat gedaan hebben? De Zheng had zestien jl-2 ballistische raketten aan boord; op één na hadden ze meerdere meervoudige kernkoppen, met een explosieve kracht van negentig kiloton. Dat was het equivalent van een van de machtigste landen ter wereld, met genoeg kracht om met één druk op de knop hele steden weg te vagen. Zou u dat alles in handen geven van het enige land dat tot dan toe kernwapens had gebruikt om een ander land aan te vallen? Nogmaals, en ik zeg het voor de laatste keer: we waren géén verraders. Hoe misdadig en gestoord onze leiders misschien ook waren, we waren nog altijd Chinese zeelui.

Jullie stonden er dus alleen voor.

Helemaal alleen. Geen thuis, geen vrienden, geen veilige haven, hoe zwaar de storm ook was. De Admiraal Zheng He was ons hele universum: onze lucht, onze aarde, onze zon en onze maan.

Dat moet heel zwaar zijn geweest.

De eerste maanden was het net een reguliere patrouille. Kernonderzeeërs zijn ontworpen om zich schuil te houden, en dat deden we. Diep en geluidloos. We wisten niet of onze eigen aanvalsonderzeeërs ons zochten. Hoogstwaarschijnlijk had onze regering wel andere zorgen. Toch hielden we regelmatig gevechtsoefeningen en leerden we de burgers hoe ze zomin mogelijk geluid konden maken. De commandant van het schip liet zelfs de kantine geluiddicht maken, zodat die als klaslokaal en speelruimte voor de kinderen kon dienen. Vooral de jongere kinderen hadden geen idee wat er aan de hand was. Veel kinderen waren zelfs met hun familie door besmet gebied gereisd en sommige hadden dat amper overleefd. Zij wisten alleen dat de monsters weg waren en alleen nog af en toe opdoken in een nachtmerrie. Nu waren ze veilig, en dat was het enige dat ertoe deed. Ik denk dat we er die eerste maanden allemaal zo over dachten. We leefden nog, we waren bij elkaar, we waren veilig. Wat konden we ons nog meer wensen, als je bedacht wat er in de rest van de wereld gebeurde?

Konden jullie de crisis op enige manier volgen?

Niet direct. We wilden niet opvallen, zeevaartroutes en patrouillegebieden van onderzeeërs, die van ons en die van jullie, wilden we mijden. Maar we speculeerden wel. Hoe snel greep het om zich heen? Welke landen waren het zwaarst getroffen? Maakte iemand gebruik van de nucleaire optie? Zo ja, dan betekende dat voor ons allemaal het einde. Op een planeet vol straling waren de levende doden misschien wel de enige ‘levende’ wezens. We wisten niet welk effect hoge doses straling op het brein van zombies zouden hebben. Zouden ze er uiteindelijk aan sterven, zou hun grijze massa bezaaid raken met talloze tumoren die zich steeds verder uitbreidden? Dat zou wel het geval zijn bij normale mensenhersenen, maar aangezien de levende doden alle andere natuurwetten tartten, zou dat bij deze reactie ook heel goed het geval kunnen zijn.

Als we ’s avonds met een kop thee na het werk in de officiersmess zachtjes zaten te praten, haalden we ons wel eens beelden voor de geest van zombies die zo snel waren als jachtluipaarden, zo behendig als apen, zombies met een gemuteerd brein dat zo groot werd dat het uit hun schedel barstte. Luitenant-ter-zee der 1ste klasse Song, die verantwoordelijk was voor onze reactor, had zijn waterverf meegenomen en een stad geschilderd die helemaal in puin lag. Hij probeerde ons wijs te maken dat het niet om één specifieke stad ging, maar we herkenden allemaal de verwrongen restanten van de skyline van Pudong. Song was opgegroeid in Shanghai. De gebroken horizon vormde een roze gloed achter de pikzwarte lucht van de nucleaire winter. Een regen van as viel neer op de eilanden van puin die omhoogstaken uit zeeën van gebroken glas. Midden door dit apocalyptische schouwspel liep een rivier, een groenbruine slang die oprees en waarvan de kop werd gevormd door honderden lichamen die met elkaar verbonden waren: opengescheurde huid, blootliggende hersenen, vlees dat van knokige, uitgestrekte armen droop en gezichten met opengesperde monden en rode, gloeiende ogen. Ik weet niet wanneer luitenant Song aan zijn project begonnen was, ik weet alleen dat hij het in het geheim onthulde toen we ruim drie maanden onderweg waren. Hij was absoluut niet van plan het aan kapitein Chen te laten zien. Hij keek wel uit. Maar iemand moet zijn mond voorbijgepraat hebben, want de baas maakte er al snel een einde aan.

Song kreeg opdracht zijn werk over te schilderen met iets opbeurends, een zomerse zonsondergang boven het Dianmeer. Vervolgens maakte hij nog een aantal ‘positieve’ wandschilderingen op alle lege schotten. Kapitein Chen verbood ook verdere speculatie buiten werktijd. ‘Schadelijk voor het moreel van de bemanning.’ Ik denk echter dat het hem ertoe aanzette om enige vorm van contact met de buitenwereld te herstellen.

Bedoelt u met ‘enige vorm van contact’ actieve communicatie of passieve observatie?

Dat laatste. Hij wist dat Songs schilderij en onze discussies over allerlei doemscenario’s het gevolg waren van het feit dat we al zo lang geïsoleerd waren. De enige manier om verdere ‘gevaarlijke gedachten’ de kop in te drukken, was om speculaties te vervangen door harde feiten. We waren al bijna honderd dagen en nachten verstoken van enige informatie. We moesten weten wat er gebeurde, ook al was de situatie net zo duister en hopeloos als Songs schilderij.

Tot dan toe waren onze sonarofficier en zijn team de enigen die enigszins op de hoogte waren van wat er gebeurde in de wereld buiten ons schip. Deze mannen luisterden naar de zee: de stromingen, vissen en walvissen, het gedreun van scheepsschroeven. Ik zei al eerder dat we op weg waren naar de meest afgelegen uithoeken van de wereldzeeën. We hadden doelbewust voor gebieden gekozen waar een schip normaal gesproken nooit zou worden opgespoord. De afgelopen maanden had Liu’s team echter een toenemend aantal contacten opgevangen. Er voeren nu duizenden schepen over het water, waarvan vele een signatuur hadden die niet voorkwam in ons computerarchief.

De kapitein gaf bevel het schip tot periscoophoogte te laten stijgen. De esm-mast werd uitgeschoven en we werden overspoeld met honderden radarsignalen; de radiomast had met een vergelijkbare stortvloed te maken. Ten slotte kwamen de zoekperiscoop en de belangrijkste aanvalsperiscoop boven water. Dat gaat niet zoals je in films ziet, met een man die de hendels omlaag klapt en door een telescopische lens kijkt. Deze periscopen lopen niet door tot binnen in de scheepsromp. Het zijn videocamera’s waarvan het signaal wordt doorgegeven aan monitoren overal in het schip. We konden onze ogen niet geloven. Het leek wel of de mensheid met alles wat haar maar ter beschikking stond de zee op was gegaan. We zagen tankers, vrachtschepen, cruiseschepen. We zagen sleepboten die aken meetrokken, we zagen vleugelboten, afvalschepen en baggerschepen, en dat allemaal in het eerste uur.

De weken daarna zagen we ook tientallen militaire vaartuigen, die ons waarschijnlijk net zo goed hadden kunnen waarnemen als wij hen, maar die geen acht op ons leken te slaan. Kent u de uss Saratoga? Die werd in het zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan voortgesleept. Het vliegdek was veranderd in een tentenkamp. We zagen een schip dat wel de hms Victory moest zijn. Het voer door het water onder een woud van provisorische zeilen. Ook zagen we de Aurora, de kruiser die nog in de Eerste Wereldoorlog had gevaren. De muiterij op dat schip leidde tot de Oktoberrevolutie. Ik heb geen idee hoe ze dat schip uit de haven van Sint-Petersburg hebben gekregen of hoe ze aan genoeg kolen kwamen om de stoomketels aan de praat te houden.

Er waren ontzettend veel aftandse schepen die al jaren geleden uit de vaart hadden moeten worden genomen: hulken, veerponten en lichters die hun hele bestaan op rustige meren of rivieren in het binnenland hadden gevaren, kustbootjes die nooit de haven uit hadden gemogen. We zagen een drijvend droogdok, zo groot als een omgevallen wolkenkrabber, waarvan het dek helemaal vol stond met bouwsteigers die dienstdeden als geïmproviseerde flatgebouwen. Het gevaarte dreef doelloos rond, zonder dat er een sleepboot of een ander ondersteunend vaartuig te bekennen was. Ik weet niet of en hoe die mensen het hebben overleefd. Er waren een heleboel schepen op drift, waarvan de brandstoftanks leeg waren en die geen stroom konden opwekken.

We zagen een heleboel particuliere bootjes, jachten en motorboten die aan elkaar waren gebonden en zo gigantische stuurloze vlotten vormden. Ook waren er veel speciaal vervaardigde vlotten, van boomstammen of autobanden.

We kwamen zelfs een sloppenwijk tegen, midden op zee, die was gebouwd boven op honderden vuilniszakken vol piepschuimen balletjes. Het deed ons allemaal denken aan de ‘pingpongvloot’, de vluchtelingen die tijdens de Culturele Revolutie hadden geprobeerd naar Hongkong te varen op zakken die waren gevuld met pingpongballetjes.

We hadden te doen met die mensen, vanwege hun onvermijdelijke, hopeloze lot. Om midden in de oceaan stuurloos te zijn, ten prooi aan honger, dorst, zonnesteken, of de zee zelf… Luitenant Song noemde het ‘de grootste regressie die de mens ooit heeft doorgemaakt’. Hij zei altijd: ‘We komen voort uit de zee en nu vluchten we er weer naar terug.’ Vluchten was het juiste woord. De mensen hadden er duidelijk helemaal niet over nagedacht wat ze moesten doen als ze eenmaal de ‘veiligheid’ van de zee hadden bereikt. Het enige wat ze dachten, was dat het op zee beter was dan op land, omdat ze daar verscheurd zouden worden. In hun paniek realiseerden ze zich waarschijnlijk niet dat ze het onvermijdelijke alleen maar uitstelden.

Hebben jullie ooit geprobeerd die mensen te helpen? Om ze voedsel of water te geven, ze misschien op sleeptouw te nemen…

Waarheen? Zelfs als we enig idee hadden gehad waar de veilige havens zich bevonden, had de kapitein het risico van ontdekking niet durven nemen. We wisten niet wie er een zender had, wie er misschien meeluisterde naar dat signaal. We wisten nog steeds niet of er op ons werd gejaagd. En er was nog een ander gevaar: de directe dreiging van de ondoden. We zagen een hoop besmette schepen. Op sommige vochten de bemanningsleden nog steeds voor hun leven, op andere bestond de bemanning alleen nog maar uit doden. Eén keer, uit de kust bij Dakar, in Senegal, stuitten we op een passagiersschip van vijfenveertigduizend ton, de Nordic Empress. De zoekperiscoop was zo sterk dat we elke bloederige handafdruk op de ramen van de danszaal konden zien, elke vlieg die op de botten en het vlees op het dek zat. Om de paar minuten vielen er zombies in zee. Ze zagen waarschijnlijk iets in de verte, een laag overvliegend vliegtuig denk ik, of misschien zelfs de golfslag van onze telescoop, en dan probeerden ze daarbij te komen. Het bracht me op een idee. Als we op een paar honderd meter afstand bovenkwamen en zo veel mogelijk aandacht trokken om ze over de reling te lokken, dan konden we het schip misschien leeg krijgen zonder een schot te hoeven lossen. Wie weet wat de vluchtelingen allemaal mee aan boord hadden genomen? Misschien zou de Nordic Empress wel een drijvend bevoorradingsdepot blijken te zijn. Ik legde mijn idee voor aan de wapenmeester, en samen gingen we naar de kapitein.

Wat zei hij?

‘Geen sprake van.’ Er viel onmogelijk te zeggen hoeveel zombies er aan boord van het passagiersschip waren. Toen wees hij op het videoscherm naar een paar zombies die overboord vielen. ‘Kijk,’ zei hij. ‘Dat is een nog groter probleem. Ze zinken niet allemaal.’ Hij had gelijk. Sommige waren weer tot leven gekomen terwijl ze een reddingsvest droegen, terwijl anderen begonnen op te zwellen door de gassen in hun lichaam. Dat was de eerste keer dat ik ooit een drijvende ghoul had gezien. Ik had me toen al moeten realiseren dat ze een regelmatig terugkerend verschijnsel zouden worden. Zelfs als maar tien procent van de schepen besmet was, ging het nog altijd om tien procent van vele honderdduizenden vaartuigen. Er vielen miljoenen zombies lukraak in zee, of anders stroomden ze wel met honderden tegelijk het water in als een van die oude hulken in ruw weer kapseisde. Als het had gestormd zag je ze tot aan de horizon in het water drijven, met hun op en neer deinende hoofden en zwaaiende armen. Eén keer deden we de periscoop omhoog en zagen we een vervormd, groengrijs waas. Eerst dachten we dat het een optisch defect was, alsof we een drijvend wrakstuk hadden geraakt, maar toen bevestigde de aanvalsperiscoop dat we een van die schepsels precies onder de ribbenkast hadden doorboord. Het verzette zich nog steeds, waarschijnlijk zelfs nog nadat we de periscoop hadden laten zakken. Als we ooit doordrongen raakten van de dreiging…

Maar jullie waren toch onder water? Hoe konden ze…

Als we bovenkwamen en er een was vastgeraakt op het dek, of op de brug. De eerste keer dat ik het luik opendeed, schoot er een stinkende, doorweekte klauw naar binnen die me bij mijn mouw pakte. Ik verloor mijn evenwicht, viel op de uitkijk onder me en landde op de vloer terwijl de losgebroken arm nog steeds mijn uniform vastgreep. Boven me zag ik de eigenaar van de arm, afstekend tegen het felle licht dat door het ronde luide luik scheen. Ik pakte mijn revolver en schoot zonder te denken recht omhoog. Het regende botten en stukjes hersenen over ons heen. We hadden geluk… als een van ons een open wond had gehad, hoe klein ook… ik verdiende de reprimande die ik kreeg, al had ik eigenlijk zwaarder gestraft moeten worden. Vanaf dat moment draaiden we de periscoop eerst helemaal rond als we boven water waren gekomen. Ik zou zeggen dat er minstens een op de drie keer een paar van die schepsels over de romp kropen.

In die tijd observeerden we alleen maar. Het enige wat we deden, was kijken en luisteren naar de wereld om ons heen. Naast de periscopen konden we via de satelliet zowel civiel radioverkeer als enkele televisie-uitzendingen ontvangen. Het was geen fraai beeld. Steden, hele landen stierven uit. We luisterden naar de laatste uitzending uit Buenos Aires en volgden de evacuatie van Japanse eilanden. We hoorden vluchtige informatie over muiterij in het Russische leger. We hoorden meldingen over de ‘beperkte kernoorlog’ tussen Iran en Pakistan, en we verbaasden ons erover dat we er zo overtuigd van waren geweest dat jullie of de Russen de knop zouden indrukken. Er waren geen berichten uit China, geen illegale en zelfs geen officiële uitzendingen. We hielden nog steeds het militaire radioverkeer in de gaten, maar sinds ons vertrek waren alle codes veranderd. Hoewel dat iets van een persoonlijke dreiging vormde – we wisten immers niet of onze vloot opdracht had gekregen ons op te sporen en tot zinken te brengen – bleek er in elk geval uit dat niet ons hele land door de ondoden verslonden was. Op dit moment in onze ballingschap was elk nieuws welkom.

Voedsel begon een probleem te worden, niet meteen, maar wel dermate snel dat we begonnen na te gaan welke mogelijkheden we hadden. Medicatie vormde echter een grotere zorg: de burgers maakten zowel onze westerse medicijnen als onze traditionele kruidengeneesmiddelen op. Veel van hen hadden medische verzorging nodig.

Mevrouw Pei, de moeder van een van onze torpedisten, leed aan chronische bronchitis, een allergische reactie op iets wat zich aan boord bevond, misschien de verf of de machineolie, iets wat je niet zomaar uit de omgeving kon verwijderen. Ze joeg onze voorraad decongestiva er met schrikbarende snelheid doorheen. Luitenant-ter-zee der 2de klasse Chin stelde nuchter voor de oude vrouw te euthanaseren. De kapitein reageerde door hem een week lang op half rantsoen op te sluiten in zijn hut, waar hij alleen door de scheepsarts behandeld zou worden in geval van een levensbedreigende ziekte. Chin was een botte hork, maar zijn suggestie maakte in elk geval wel duidelijk wat onze opties waren. We moesten onze voorraad consumptiemiddelen op peil brengen of zelfs een manier vinden om die volledig te recyclen.

Het leeghalen van lege schepen was nog steeds ten strengste verboden. Zelfs wanneer we een schip tegenkwamen dat ogenschijnlijk verlaten was, kon je benedendeks minstens een paar zombies op de wanden horen beuken. Vissen was een mogelijkheid, maar we hadden het materiaal niet om een net te maken en waren niet bereid om urenlang boven het wateroppervlak vislijnen in het water te hangen.

De oplossing werd bedacht door de burgers, niet door de bemanning. Sommige waren voor de crisis boer of kruidenkenner geweest, en een paar van hen hadden zakjes met zaadjes meegebracht. Als we ze konden voorzien van de vereiste benodigdheden, zouden ze misschien genoeg voedsel kunnen verbouwen om het jaren mee uit te zingen. Het was een gewaagd plan, maar er zat wel iets in. De ruimte waar de raketten lagen opgeslagen was groot genoeg om een tuin in aan te leggen. Van bestaand materiaal konden potten en troggen worden gemaakt, en de ultraviolette lampen die we gebruikten om de bemanning vitamine D toe te dienen, konden voor kunstmatig zonlicht zorgen.

Het enige probleem was aarde. Niemand van ons wist iets af van hydrocultuur of van welke alternatieve kweekwijze dan ook. We hadden aarde nodig, en daar konden we maar op één manier aan komen. De kapitein moest er goed over nadenken. Het was misschien wel net zo gevaarlijk, of zelfs nóg gevaarlijker om een groep mannen naar de wal te sturen dan om te proberen aan boord van een besmet schip te gaan. Voor de oorlog had meer dan de helft van alle mensen aan of in de buurt van de kust gewoond. Dat aantal was door de besmetting alleen nog maar toegenomen, doordat velen hadden geprobeerd over zee te vluchten.

We begonnen onze zoektocht in het midden van de Atlantische Oceaan, bij de Zuid-Amerikaanse kust. Vanuit Georgetown in Guyana voeren we langs de kust van Suriname en Frans-Guyana. We troffen verscheidene stukken onbewoond oerwoud aan, en door de periscoop leek alles veilig. We kwamen naar boven en bekeken de omgeving nog eens grondig met eigen ogen. Weer zagen we niets verdachts. Ik vroeg om toestemming met een groep aan land te gaan. De kapitein was nog altijd niet overtuigd. Hij gaf bevel de misthoorn te laten loeien… hard en lang… en toen kwamen ze.

Aanvankelijk waren het er maar een paar, in lompen gehuld, met uitpuilende ogen. Ze kwamen strompelend het oerwoud uit en leken de branding helemaal niet te zien. Ze werden door de golven omver gesmeten, teruggespoeld naar het strand of meegetrokken naar open zee. Eén zombie werd tegen een rots gesmeten, zijn borstkas werd helemaal in elkaar gedrukt en zijn ribben staken door het vlees heen. Er schoot zwart schuim uit zijn mond terwijl hij naar ons jankte en nog steeds probeerde onze kant uit te lopen, te kruipen. Er kwamen er meer, tien, vijftien tegelijk. Binnen een paar minuten stortten zich meer dan honderd zombies in de golven. Dit gebeurde overal waar we boven water kwamen. Al die vluchtelingen die te veel pech hadden gehad om de zee te bereiken vormden nu een dodelijke barrière langs elk stuk kust waar we kwamen.

Hebben jullie ooit geprobeerd aan land te gaan?

[Schudt zijn hoofd.] Te gevaarlijk, zelfs nog gevaarlijker dan de besmette schepen. We besloten dat het onze enige optie was om op een eiland in zee aarde te zoeken.

Maar jullie wisten toch wel wat er overal in de wereld op de eilanden gebeurde?

Dat zou u verbazen. Nadat we uit de Stille Oceaan waren vertrokken, waren we in de Atlantische Oceaan en de Indische Oceaan gebleven. Wel hadden we berichten gehoord over die kleine stukjes land en die ook met onze eigen ogen geobserveerd. We wisten van de overbevolking, het geweld… we zagen de geweerflitsen op de Bovenwindse Eilanden. Die avond, toen we op het water lagen, konden we de rook ruiken die vanaf de Caraïben naar het oosten dreef. We konden ook het geluid horen van de eilanden die minder geluk hadden. Kaapverdië, ter hoogte van Senegal, zagen we pas nadat we het geschreeuw en gejammer al gehoord hadden. Te veel vluchtelingen, te weinig discipline, één besmet persoon was genoeg. Hoeveel eilanden bleven na de oorlog in quarantaine? Hoeveel koude, onherbergzame eilandjes in het noorden zijn nog altijd levensgevaarlijke Witte Zones?

Het meest logisch was om terug te gaan naar de Stille Oceaan, maar dan zouden we ook weer gevaarlijk dicht bij ons eigen land komen.

Nogmaals, we wisten nog altijd niet of de Chinese marine naar ons op zoek was, en zelfs niet of er überhaupt nog een Chinese marine was. We wisten alleen dat we voorraden nodig hadden en dat we hunkerden naar direct contact met andere mensen. Het kostte de nodige tijd om de kapitein te overtuigen. Het laatste wat hij wilde was een confrontatie met onze marine.

Hij was de regering nog altijd trouw?

Ja. En er speelde… een persoonlijke kwestie.

Een persoonlijke kwestie? Hoezo?

[Hij ontwijkt de vraag.]

Bent u wel eens op Manihi geweest?

[Ik schud mijn hoofd.]

Een idealer plaatje van een vooroorlogs tropisch paradijs kun je je niet wensen. Vlakke eilanden, of motus, vol palmbomen liggen in een kring om een ondiepe lagune met kristalhelder water. Het was een van de weinige plekken ter wereld waar ze echte zwarte parels kweekten. Ik had er een paar voor mijn vrouw gekocht toen we tijdens onze huwelijksreis op Tuamotu waren, dus mijn persoonlijke ervaring maakte dit atol de meest logische bestemming.

Manihi was enorm veranderd sinds de tijd dat ik een pasgetrouwde luitenant-ter-zee der 3de klasse was. De parels waren verdwenen, de oesters waren opgegeten, en de lagune lag vol met honderden bootjes. De motus zelf stonden vol met tenten en gammele hutjes. Tientallen provisorische kano’s zeilden of roeiden heen en weer tussen het buitenste rif en de ongeveer tien grote schepen die in dieper water voor anker lagen. Het hele tafereel was denk ik typerend voor wat historici tegenwoordig het ‘Pacifische Continent’ noemen, de ‘vluchtelingeneilandencultuur’ die zich uitstrekte van Palau tot Frans-Polynesië. Het was een nieuwe samenleving, een nieuw land, met vluchtelingen van over de hele wereld die zich verenigden onder de vlag van gezamenlijke overleving.

Hoe wisten jullie in die samenleving te integreren?

Door handel te voeren. Handel was de belangrijkste steunpilaar van het Pacifische Continent. Als je schip een grote ontziltingsinstallatie had, verkocht je vers water. Als het een machinewerkplaats had, werd je monteur. De Madrid Spirit, een schip dat vloeibaar aardgas vervoerde, deed zijn lading voor een zacht prijsje van de hand als kookbrandstof. Dat bracht meneer Song op het idee voor onze ‘niche’. Hij was de vader van luitenant Song en had voor een hedgefonds uit Shenzhen gewerkt. Hij kwam op het idee om drijvende stroomkabels naar de lagune te laten lopen en de elektriciteit uit onze reactor te verkopen.

[Hij glimlacht.]

We werden miljonairs… of nou ja, in elk geval het ‘ruilequivalent’ daarvan: voedsel, medicijnen, alle reserveonderdelen die we maar nodig hadden of de grondstoffen om ze te produceren. We kregen onze kas, en ook een zuiveringsinstallatie waarmee we van onze ontlasting kostbare kunstmest konden maken. We ‘kochten’ toestellen voor een fitnesscentrum, een complete bar, en home entertainment systems voor de matrozenmess en de officiersmess. De kinderen werden overladen met speelgoed en snoep, wat daarvan over was, en nog belangrijker: ze kregen les op de binnenschepen die waren omgebouwd tot een internationale school. We werden met open armen ontvangen in alle huizen en op alle schepen. De gewone matrozen, en zelfs sommige officieren, mochten gratis de bloemetjes buiten zetten op de ‘troostboten’ die in de lagune voor anker lagen. En waarom ook niet? Wij zorgden ervoor dat ze ’s avonds licht hadden, we zorgden voor stroom voor hun machines. We brachten lang vergeten luxeartikelen terug, zoals airconditioners en koelkasten. Dankzij ons konden mensen weer online met hun computer en konden de meeste mensen voor het eerst sinds maanden warm douchen. We waren zo succesvol dat we van het eilandenbestuur niet mee hoefden te helpen met de bewaking van de buitengrenzen van de eilanden, al sloegen we dat aanbod beleefd af.

Beveiliging tegen zombies in zee?

Die vormden altijd een gevaar. Elke nacht kwamen ze de motus op lopen of probeerden ze zich omhoog te hijsen langs de ankerketting van een schip dat diep in het water lag. Een van de verplichtingen die het ‘burgerschap’ van Manihi met zich meebracht, was om mee te doen met het surveilleren langs de stranden en de schepen, op zoek naar zombies.

U had het over ankerkettingen. Zombies kunnen toch niet klimmen?

Wel als het water de zwaartekracht opheft. De meeste hoefden alleen maar een ankerketting te volgen om boven water te komen. Als die ketting naar een boot leidde waarvan het dek slechts een paar centimeter boven het wateroppervlak lag… De lagune werd minstens even vaak belaagd als het strand. Dat was nog een reden waarom we zo welkom waren. We konden het duister terugdringen, zowel boven als onder water. Het was een huiveringwekkende aanblik om met een zaklamp op het water te schijnen en de blauwgroene gestalte van een zombie over een ankerketting te zien kruipen.

Trok het licht niet nog meer zombies aan?

O ja, absoluut. Er kwamen er ’s nachts twee keer zoveel toen de zeelui weer licht lieten branden. De burgers klaagden echter nooit, en hetzelfde gold voor het eilandenbestuur. Ik denk dat de meeste mensen liever te maken hadden met het licht van een echte vijand dan met het donker van hun fantasieën.

Hoe lang bleven jullie in Manihi?

Een aantal maanden. Ik weet niet of je het de beste maanden van ons leven kunt noemen, maar toen voelde het absoluut zo. We werden minder waakzaam, we begonnen onszelf minder als voortvluchtig te zien. Er waren zelfs een paar Chinese gezinnen, geen Chinezen van de Chinese diaspora of uit Taiwan, maar echte ingezeten van de Volksrepubliek. Zij vertelden ons dat de situatie zo verslechterd was dat de regering amper wist te voorkomen dat het land uit elkaar viel. Ze konden zich niet voorstellen dat de regering, terwijl de helft van de bevolking besmet was en de reserves van het leger onverminderd in rook opgingen, de tijd, de middelen of de energie had om één verloren onderzeeër op te sporen. Even leek het erop dat we deze kleine eilandengemeenschap ons thuis konden noemen, dat we er tot het einde van de crisis konden blijven, of misschien wel tot het einde van de wereld.

[Hij kijkt omhoog naar het monument boven ons, dat gebouwd zou zijn op de plek waar de laatste zombie in Beijing werd vernietigd.]

Song en ik hadden walwacht op de avond dat het gebeurde. We waren blijven staan bij een kampvuur om naar de radio van de eilanders te luisteren. Er was een uitzending bezig over een mysterieuze natuurramp in China. Niemand wist nog wat er was gebeurd, en er waren zo veel geruchten dat we alleen maar konden gissen. Ik keek naar de radio, met mijn rug naar de lagune, toen de zee voor me opeens rood werd. Ik draaide me nog net op tijd om om de Madrid Spirit te zien ontploffen. Ik weet niet hoeveel aardgas er nog in dat schip zat, maar de vuurbal schoot hoog de donkere lucht in en werd zo groot dat al het leven op de twee dichtstbijzijnde motus in de as werd gelegd. Mijn eerste gedachte was dat het een ongeluk was geweest, een verroeste klep, een onoplettende dekknecht. Luitenant Song had het echter allemaal zien gebeuren, en hij had de streep van een raket gezien. Nog geen seconde later klonk de misthoorn van de Admiraal Zheng.

Terwijl we terugrenden naar de boot, verdween mijn gevoel van veiligheid en geborgenheid als sneeuw voor de zon. Ik wist dat die raket afkomstig was van een van onze onderzeeërs. De enige reden waarom de Madrid was getroffen, was dat dat schip veel hoger in het water lag en daardoor duidelijker zichtbaar was op de radar. Hoeveel mensen waren er aan boord geweest? En hoeveel mensen waren er op die motus? Opeens besefte ik dat we elke seconde die we langer zouden blijven, de burgers op het eiland blootstelden aan het risico van een nieuwe aanval. Kapitein Chen moet hetzelfde hebben gedacht. Terwijl we het dek op kwamen, kwam vanaf de brug het bevel de trossen los te gooien. Stroomkabels werden doorgesneden, de koppen werden geteld, de luiken gesloten. We zetten koers naar open water en namen onze gevechtsposities in.

Op negentig meter diepte activeerden we onze gesleepte sonar, en onmiddellijk hoorden we de plopgeluiden van de romp van een andere onderzeeër die van diepte veranderde. Niet het flexibele ‘plok-kroaaaaah-plok’ van staal, maar het snelle ‘pok-pok-pok’ van broos titanium. Er waren in de wereld maar twee landen die titanium rompen gebruikten in hun aanvalsvloot: de Russische Federatie en wij. Het aantal schroefbladen bevestigde dat het een van onze schepen was, een van de nieuwe aanvalsonderzeeërs van het type 95. Daarvan waren er twee in de vaart toen wij uitvoeren. We konden niet zeggen welke dit was.

Deed dat er dan toe?

[Opnieuw geeft hij geen antwoord.]

In eerste instantie wilde de kapitein niet vechten. Hij koos ervoor de boot tot ons maximale dieptebereik op een zandplateau te laten zakken. We hoorden de geluidsimpulsen van de actieve sonar van het type 95, maar door de zeebodem konden ze ons niet detecteren. De 95 ging over op de passieve sonar en probeerde met zijn krachtige hydrofoon geluiden uit ons schip op te vangen. We zetten de reactor op de laagst mogelijke stand, schakelden alle overbodige machines uit en droegen de bemanning op geen enkele beweging te maken. Aangezien passieve sonar geen signalen afgeeft, hadden we geen idee waar de 95 zich bevond en of hij überhaupt nog in de buurt was. We probeerden de schroef te horen, maar de 95 was net zo stil als wij. We wachtten een half uur, zonder enige beweging te maken, we haalden zelfs nauwelijks adem.

Ik stond bij de sonarruimte, met mijn blik naar het plafond gericht, toen luitenant Liu me op de schouder tikte. Hij hoorde iets bij de scheepsromp, niet de andere onderzeeër maar iets wat dichterbij was, overal om ons heen. Ik plugde een koptelefoon in en hoorde een schrapend geluid, net krabbende ratten. Ik gebaarde zwijgend naar de kapitein dat hij ook moest luisteren. We konden het geluid niet thuisbrengen. Het was geen bodemstroom, daar was de stroming te zacht voor. Als het zeedieren waren, krabben bijvoorbeeld, moesten het er duizenden zijn. Ik kreeg een vermoeden… ik vroeg toestemming om poolshoogte te nemen met de periscoop, hoewel ik wist dat het kortstondige geluid onze belager attent op ons zou kunnen maken. De kapitein willigde mijn verzoek in. Knarsetandend hoorden we de periscoop omhoogglijden. Toen: het beeld.

Zombies, honderden zombies krioelden over de scheepsromp. Er kwamen er elke seconde meer bij, strompelend over het kale zand, over elkaar heen klimmend om het staal van de Zheng vast te grijpen of zich er zelfs in vast te bijten.

Hadden ze binnen kunnen komen? Misschien door een luik te openen of…

Nee, alle luiken waren van binnenuit vergrendeld en torpedobuizen zijn afgesloten met kleppen. Wat ons wel zorgen baarde, was de reactor. Die werd gekoeld door circulerend zeewater. Hoewel de aanzuigopeningen niet zo groot zijn dat er een mens door past, kunnen ze wel makkelijk door een mens geblokkeerd worden. En ja hoor, het waarschuwingslampje boven aanzuigopening vier begon geluidloos te knipperen. Een van die monsters had de bescherming eraf gerukt en zat nu helemaal vast in de buis. De temperatuur van de reactor begon te stijgen. Als we hem zouden uitschakelen, zouden we geen stroom meer hebben. Kapitein Chen besloot dat we iets moesten doen.

We kwamen omhoog van de bodem, zo langzaam en voorzichtig mogelijk, maar toch maakten we te veel geluid. We hoorden het geluid van de schroef van de 95. Hij had ons gehoord en kwam naar ons toe om ons aan te vallen. We hoorden de kleppen van de torpedobuizen opengaan en de buizen vollopen. Kapitein Chen gaf opdracht onze eigen sonar in te schakelen. Daarmee gaven we onze exacte positie prijs, maar we hadden ook een perfect schootsveld.

We vuurden tegelijkertijd. Onze torpedo’s passeerden elkaar terwijl we allebei probeerden weg te komen. De 95 was iets sneller, iets wendbaarder, maar zij hadden onze kapitein niet. Hij wist precies hoe hij de inkomende ‘vis’ moest ontwijken, en dat deden we dan ook, terwijl op ongeveer datzelfde moment onze eigen torpedo’s doel troffen.

We hoorden de romp van de 95 krijsen als een stervende walvis, de tussenschotten implodeerden een voor een. Ze zeggen dat het zo snel gaat dat de bemanning er niets van merkt; de inslag of de verandering van de druk maakt dat ze het bewustzijn verliezen, of de explosie kan zelfs tot gevolg hebben dat de lucht vlam vat. De bemanning sterft snel en pijnloos, dat hoopten we in elk geval. Wat niet pijnloos was, was om het licht in de ogen van mijn kapitein te zien doven toen de onderzeeër vernietigd werd.

[Hij weet al wat mijn volgende vraag is. Hij balt zijn vuist en ademt uit door zijn neus.]

Kapitein Chen heeft zijn zoon in zijn eentje opgevoed, hij heeft hem grootgebracht om een goed zeeman te worden, om de staat lief te hebben en te dienen, om nooit bevelen in twijfel te trekken, en om de beste officier te worden die de Chinese marine ooit heeft gekend. De gelukkigste dag van zijn leven was toen Chen Zhi Xiao voor het eerst het commando kreeg over zijn eigen schip, een gloednieuwe type 95-aanvalsonderzeeër.

Het soort schip dat jullie aanviel?

[Knikt.] Daarom was kapitein Chen er alles aan gelegen om onze vloot te ontlopen. Daarom was het zo belangrijk om te weten welke onderzeeër ons had aangevallen. Het is altijd beter om het te weten, wat het antwoord ook mag zijn. Hij had de eed die hij had gezworen gebroken, hij had zijn vaderland verraden, en om nu te moeten geloven dat dat verraad hem ertoe gebracht zou kúnnen hebben om zijn eigen zoon te vermoorden…

Toen kapitein Chen de volgende ochtend niet voor de eerste wacht verscheen, ging ik naar zijn kajuit om te zien of alles in orde was. Er brandde bijna geen licht en ik riep zijn naam. Tot mijn opluchting antwoordde hij, maar toen hij in het licht stapte zag ik dat alle kleur uit zijn haar was verdwenen, het was zo wit als vooroorlogse sneeuw. Zijn huid was grauw en geel, zijn ogen lagen diep in hun kassen. Hij was nu echt een oude man, geknakt, gebroken. De monsters die opstonden uit de dood stelden niets voor vergeleken met de monsters die we meedragen in ons hart.

Vanaf die dag meden we elke vorm van contact met de buitenwereld. We gingen op weg naar het ijs van de Zuidpool, de verste, donkerste, meest desolate leegte die we maar konden vinden. We probeerden ons dagelijkse leven voort te zetten: de boot onderhouden, voedsel verbouwen, onze kinderen zo goed en kwaad als het ging onderwijzen, opvoeden en troosten. Nu de kapitein zijn bezieling kwijt was, was ook de bezieling van de bemanning van de Admiraal Zheng weg. Ik was de enige die hem in die tijd nog zag. Ik bracht hem zijn maaltijden, haalde zijn wasgoed op, stelde hem dagelijks op de hoogte van de staat waarin het schip verkeerde en gaf vervolgens zijn bevelen door aan de rest van de bemanning. Het was elke dag weer dezelfde routine.

Ons monotone bestaan werd pas onderbroken toen de sonar op een dag aangaf dat er een andere aanvalsonderzeeër van de 95-klasse naderde. We namen onze gevechtsposities in en voor het eerst zagen we kapitein Chen zijn kajuit verlaten. Hij nam zijn plek in de commandocentrale in en gaf bevel om een aanvalspositie in te nemen en torpedobuizen een en twee te laden. De sonar gaf aan dat de vijandelijke onderzeeër niet hetzelfde had gedaan. Kapitein Chen zag dat als een voordeel voor ons. Deze keer kende hij geen enkele twijfel. Deze vijand zou sterven voordat hij kon vuren. Vlak voordat hij het bevel gaf om te vuren, vingen we een signaal op via de ‘gertrude’, de Amerikaanse benaming voor een onderwatertelefoon. Het was commandant Chen, de zoon van de kapitein, die duidelijk maakte dat hij vreedzame bedoelingen had en ons verzocht de strijd niet aan te gaan. Hij vertelde ons wat er was gebeurd met de Drieklovendam, de bron van alle geruchten over ‘natuurrampen’ waar we in Manihi over hadden gehoord. Hij legde uit dat ons gevecht met de andere 95 deel had uitgemaakt van de burgeroorlog waartoe de verwoesting van de dam geleid had. De onderzeeboot die ons aanviel had deel uitgemaakt van de strijdkrachten die de regering trouw waren gebleven. Commandant Chen had zich aangesloten bij de rebellen. Hij had opdracht om ons te vinden en naar China te begeleiden. Ik dacht dat het gejuich ons boven water zou tillen, zo hard was het. Toen we door het ijs braken en de twee bemanningen in de arctische schemering naar elkaar toe renden, dacht ik: eindelijk kunnen we naar huis, eindelijk kunnen we ons land weer opeisen en de levende doden verdrijven. Het is eindelijk voorbij.

Maar dat was niet zo.

Er moest nog één laatste plicht vervuld worden. Het Politbureau, die gehate oude mannen die al zo veel ellende hadden veroorzaakt, verschansten zich nog steeds in hun bunker in Xilinhot, vanwaar ze nog altijd de helft van het in aantal slinkende grondtroepen van ons land in hun greep hadden. Ze zouden nooit opgeven, dat wist iedereen, ze zouden de macht koste wat kost in handen willen houden en daarmee alles verspillen wat er nog over was van het militaire apparaat. Als de burgeroorlog zich nog maar iets langer voortsleepte, zouden de enige wezens die nog overbleven in China de levende doden zijn.

En jullie besloten een einde te maken aan de gevechten.

Wij waren de enigen die daartoe in staat waren. Onze raketsilo’s op het vasteland waren onder de voet gelopen, onze luchtmacht stond aan de grond en onze twee andere nucleaire onderzeeërs waren overrompeld toen ze nog aan de steiger lagen. Zoals het goede zeelui betaamde, wachtte de bemanning nog op orders toen de doden door hun luiken kwamen zetten. Commandant Chen maakte ons duidelijk dat wij over de enige kernwapens beschikten die de rebellen nog in hun arsenaal hadden. Elke seconde die we langer wachtten gingen er nog eens honderd levens verloren, nog eens honderd kogels die zouden kunnen worden ingezet tegen de ondoden.

En dus bestookten jullie je eigen land om het zodoende te redden.

Een laatste last die we moesten dragen. De kapitein moet hebben gezien dat ik vlak voor de lancering trilde. ‘Het is mijn bevel,’ verklaarde hij, ‘mijn verantwoordelijkheid.’ De raket had één enkele kernkop, met een kracht van vele kilotonnen. Het was een prototype kernkop, ontworpen om door de granieten buitenkant van jullie norad-basis in de Cheyenne te dringen, die berg in Colorado. Ironisch genoeg was de bunker van het Politbureau ontworpen om Cheyenne Mountain tot in vrijwel elk detail naar te kroon te steken. Terwijl we ons klaarmaakten om te vertrekken, liet commandant Chen ons weten dat Xilinhot door een voltreffer was geraakt. Toen we onder het water verdwenen, hoorden we dat de loyalistische strijdkrachten zich hadden overgegeven en zich met de rebellen hadden verenigd om samen tegen de echte vijand te vechten.

Wisten jullie dat ze met hun eigen versie van het Zuid-Afrikaanse Plan waren begonnen?

Dat hoorden we op de dag dat we onder het ijs vandaan kwamen. Toen ik die ochtend voor de eerste wacht verscheen, was kapitein Chen al in de commandocentrale. Hij zat met een kop thee naast zijn hand op zijn stoel. Hij zag er heel moe uit en keek zwijgend naar de bemanningsleden om zich heen, glimlachend zoals een vader dat doet omdat zijn kinderen gelukkig zijn. Zijn thee was koud geworden en ik vroeg of hij een nieuwe kop wilde. Hij keek naar me op, nog altijd glimlachend, en schudde langzaam zijn hoofd. ‘Prima, kapitein,’ zei ik, en ik wilde mijn positie weer innemen. Hij pakte mijn hand vast en keek me aan, al herkende hij me niet. Hij fluisterde zo zacht dat ik het amper kon verstaan.

Wat zei hij?

‘Aardige jongen, Zhi Xiao, zo’n goede jongen.’ Hij hield nog steeds mijn hand vast toen hij voorgoed zijn ogen sloot.

Sydney, Australië

[Clearwater Memorial is het nieuwste ziekenhuis van Australië en het grootste dat sinds het einde van de oorlog is gebouwd. De kamer van Terry Knox, de ‘presidentiële suite’, bevindt zich op de zestiende verdieping. Zijn luxueuze omgeving en de peperdure medicijnen waar bijna niet aan te komen is, zijn wel het minste wat zijn regering kan doen voor de eerste en tot nu toe enige Australische gezagvoerder van het Internationale Ruimtestation, het iss. Om het in zijn eigen woorden te zeggen: ‘Niet gek voor de zoon van een opaalmijnwerker.’

Zijn uitgeteerde lichaam lijkt tijdens ons gesprek op te bloeien. Zijn gezicht krijgt iets van zijn kleur terug.]

Ik zou willen dat een paar van de verhalen die ze over ons vertellen waar zijn. Dan worden we alleen nog maar grotere helden. [Glimlacht.] De waarheid is dat we niet ‘gestrand’ waren, niet in de zin dat we daar plotseling of onverwacht vast kwamen te zitten. Niemand had beter zicht op wat er aan de hand was dan wij. Het verbaasde niemand toen onze aflossing uit Baikonoer niet kon opstijgen, of toen Houston ons opdracht gaf om plaats te nemen in de X-38[55] om geëvacueerd te worden. Ik wou dat ik kon zeggen dat we bevelen negeerden of daadwerkelijk fysiek met elkaar vochten om wie er mocht blijven. Wat er in werkelijkheid gebeurde was veel platvloerser en redelijker. Ik droeg het team van wetenschappers en al het overige personeel dat niet van essentieel belang was, op om terug te keren naar de aarde en stelde de rest van de bemanning vervolgens voor de keuze: blijven of weggaan. Als de X-38, waarmee we konden terugkeren, eenmaal was verdwenen, zouden we in feite gestrand zijn, maar als je bedenkt wat er toen op het spel stond, kan ik me niet voorstellen dat iemand van ons weg wilde.

Het iss is een van de grootste wonderen van menselijke techniek. We hebben het over een platform dat zo groot is dat je het vanaf de aarde met het blote oog kunt zien. Het kostte zestien landen tien jaar tijd om het te voltooien, plus een paar honderd ruimtewandelingen en meer geld dan iemand zonder garantie op een vaste baan zou durven toegeven. Wat zou ervoor nodig zijn om een ander te bouwen, als dat ooit mogelijk zou zijn?

Zelfs nog belangrijker dan het station was de onmetelijke en al even onvervangbare waarde die het satellietnetwerk voor onze planeet had. In die tijd vlogen er meer dan drieduizend satellieten in een baan om de aarde, en de mensheid was er overal voor van afhankelijk, van communicatie tot navigatie, van spionage tot zoiets alledaags als regelmatige en betrouwbare weersverwachtingen. Dit netwerk was net zo belangrijk voor de moderne wereld als wegen vroeger waren, of spoorlijnen tijdens het industriële tijdperk. Wat zou er met de mensheid gebeuren als deze o zo belangrijke verbindingen gewoon uit de lucht begonnen te vallen?

Het is nooit ons plan geweest ze allemaal te redden. Dat was niet reëel en ook niet nodig. We hoefden ons alleen maar bezig te houden met de enkele tientallen satellieten die per se in de lucht moesten blijven. Dat alleen al rechtvaardigde het risico om te blijven.

Is jullie ooit toegezegd dat jullie gered zouden worden?

Nee, en dat verwachtten we ook niet. De vraag was niet hoe we moesten terugkeren naar de aarde, maar hoe we daarboven in leven konden blijven. Zelfs met al onze getankte zuurstof en zuurstofgenerators,[56] zelfs als ons waterrecyclingsysteem[57] op vol vermogen draaide, hadden we maar voor grofweg zevenentwintig maanden voedsel, en dat was inclusief de proefdieren in de laboratoriummodules. Die waren niet gebruikt om vaccins te testen, dus het vlees was nog steeds eetbaar. Ik kan hun kreetjes nog altijd horen en ik zie de bloeddruppels nog door de microzwaartekracht zweven. Zelfs daarboven ontkwam je niet aan het bloed. Ik probeerde het wetenschappelijk te benaderen, de voedingswaarde te berekenen van elke zwevende rode druppel die ik uit de lucht zoog. Ik bleef mezelf voorhouden dat het allemaal in het belang van de missie was en niet in mijn eigen belang om mijn razende honger te stillen.

Vertel me eens wat meer over de missie. Als jullie vastzaten in het station, hoe wisten jullie de satellieten dan in hun baan te houden?

We gebruikten het atv[58] Jules Verne Drie, de laatste bevoorradingscabine die werd gelanceerd voordat Frans-Guyana onder de voet werd gelopen. Dit atv was oorspronkelijk gebouwd als een ‘eenrichtingsvaartuig’. Als de lading was afgeleverd zou het worden gevuld met afval en vervolgens worden teruggestuurd naar de aarde, waar het in de dampkring zou verbranden.[59] We bevestigden er een handbediening en een vliegstoeltje in. Ik wou dat we er een fatsoenlijke patrijspoort in hadden kunnen maken. Het was geen pretje om met video te navigeren, en ook niet om buitenscheepse activiteiten, mijn ruimtewandelingen, uit te moeten voeren in een gewoon ruimtepak omdat er geen ruimte was voor een pak dat speciaal was gemaakt voor ruimtewandelingen.

Mijn meeste uitstapjes maakte ik naar de astro[60], eigenlijk niet meer dan een benzinestation in de ruimte. Militaire spionagesatellieten moeten soms van baan veranderen om nieuwe doelen in beeld te kunnen krijgen. Ze voeren een koerswijziging uit door de stuwraketten in te schakelen, waarbij hun kleine hoeveelheid hydrazine werd opgebruikt. Voor de oorlog realiseerde het Amerikaanse leger zich dat het kosteneffectiever was om een bijtankstation in een baan om de aarde te laten draaien dan om een heleboel bemande missies de ruimte in te sturen. Daarom werd astro in het leven geroepen. We pasten de astro zo aan dat ook sommige andere satellieten van brandstof konden worden voorzien, de civiele modellen die maar af en toe nieuwe brandstof nodig hadden om weer in een hogere baan te komen. Het was een geweldige machine, hij bespaarde ons ontzettend veel tijd. We hadden heel veel van dat soort technologie, zoals de ‘Canadarm’, de robotarm van een kleine twintig meter die noodzakelijk onderhoud verrichtte aan de buitenkant van het ruimtestation. Dan had je de ‘Boba’, de robonaut die door middel van VR-besturing[61] bediend werd en waarop we een stuwinstallatie hadden geïnstalleerd zodat hij in en om het ruimtestation kon werken maar ook op afstand aan satellieten. We hadden ook een klein squadron psa’s,[62] vrij bewegende robots met de vorm en omvang van een grapefruit. Al die prachtige technologie was ontworpen om het ons makkelijker te maken. Ik wou dat het allemaal niet zo goed gewerkt had.

We hadden een uur, misschien zelfs twee uur per dag niets te doen. Dan kon je slapen, lichaamsoefeningen doen, dezelfde boeken herlezen, naar Radio Free Earth luisteren of naar de muziek die we hadden meegebracht, telkens weer opnieuw. Ik weet niet hoe vaak ik dat nummer van Redgum heb gehoord, ‘God help me, I was only nineteen’. Het was het lievelingsliedje van mijn pa, het deed hem denken aan zijn tijd in Vietnam. Ik bad dat alle training die hij in het leger had gehad hem nu hielp om zichzelf en mijn ma in leven te houden. Ik had niets meer van hem gehoord, van niemand uit Australië trouwens, sinds de regering zich in Tasmanië had gevestigd. Ik wilde maar al te graag geloven dat alles goed was met ze, maar als je keek naar wat er allemaal op aarde gebeurde, en dat was wat de meesten van ons deden als we vrij waren, dan was het bijna onmogelijk om hoop te hebben.

Ze zeggen dat Amerikaanse spionagesatellieten tijdens de koude oorlog een Pravda in de handen van een Sovjetburger konden lezen. Ik weet niet of dat helemaal waar is. Ik ken de specifieke technische details van die generatie hardware niet. Maar ik kan je wel vertellen dat de moderne spionagesatellieten, waarvan we de signalen aftapten via hun communicatiesatellieten, konden laten zien hoe spieren scheurden en botten knapten. Je kon de mond zien bewegen van de slachtoffers die om genade schreeuwden, of de kleur van hun uitpuilende ogen wanneer ze hun laatste adem uitbliezen. Je kon zien op welk punt rood bloed bruin werd en hoe het eruitzag op grijs beton in Londen maar ook op wit zand in Cape Cod.

We hadden geen invloed op wat de spionagesatellieten observeerden. Dat werd bepaald door het Amerikaanse leger. We zagen een heleboel veldslagen – Chongqing, Yonkers; we zagen dat een compagnie Indiase soldaten burgers probeerde te redden die vastzaten in het Ambedkar Stadion in New Delhi en vervolgens zelf in de val liepen en zich terugtrokken naar Gandhi Park. Ik zag hoe hun commandant zijn manschappen in een carré liet opstellen, zoals de Engelsen dat in het koloniale tijdperk deden. Het werkte, in elk geval voor even. Dat was het enige frustrerende aan observeren via de satelliet: je kon alleen maar kijken, niet luisteren. We wisten niet dat de munitie van de Indiërs begon op te raken, we zagen alleen maar dat de zombies ze steeds verder terugdrongen. We zagen een helikopter boven ze hangen en zagen de commandant ruziemaken met zijn ondergeschikten. We wisten niet dat het generaal Raj-Singh was, we wisten niet eens wie dat was. Geloof niet wat de criticasters over die man zeggen, dat hij ertussenuit kneep toen het hem te heet onder de voeten werd. We hebben het allemaal gezien. Hij probeerde wel dégelijk de strijd aan te gaan en een van zijn jongens sloeg hem wel dégelijk met een geweerkolf in zijn gezicht. Hij was buiten bewustzijn toen ze hem in die wachtende helikopter sleepten. Het was afschuwelijk om het allemaal van zo dichtbij te zien zonder iets te kunnen doen.

We hadden onze eigen observatiemiddelen, zowel de civiele onderzoekssatellieten als de apparatuur in het ruimtestation. De beelden die zij produceerden waren niet half zo indrukwekkend als die van de militaire modellen, maar ze waren nog altijd angstaanjagend scherp. Ze boden ons een eerste blik op de gigantische horden in Centraal-Azië en op de Amerikaanse Great Plains. Die horden waren echt reusachtig, vele kilometers in omvang, zoals het er bij de Amerikaanse buffels ooit moet hebben uitgezien.

We zagen dat Japan geëvacueerd werd en waren ondanks alles onder de indruk van de omvang van de operatie. Honderden schepen, duizenden bootjes. We konden niet bijhouden hoeveel helikopters er heen er weer vlogen tussen de daken en de vloot, of hoeveel vliegtuigen hun laatste vlucht naar het noorden maakten, naar Kamtsjatka.

We waren de eersten die zombieholen ontdekten, de kuilen die de ondoden maken als ze achter gravende dieren aan gaan. Eerst dachten we dat het gewoon incidentele gevallen waren, totdat het ons opviel dat die kuilen zich over de hele wereld verspreidden. Soms verschenen er meerdere op korte afstand van elkaar. Er was een veld in het zuiden van Engeland – er zaten daar zeker veel konijnen – dat helemaal onder de gaten zat, allemaal van verschillende diepte en omvang. Veel daarvan waren omringd met grote, donkere plekken. We konden niet ver genoeg inzoomen, maar we wisten vrijwel zeker dat het bloed was. Voor mij was dat het meest beangstigende voorbeeld van de drive van onze vijand. Ze gaven geen blijk van bewuste gedachten en leken alles puur op biologisch instinct te doen. Ik zag een keer een zombie ergens achteraan gaan, waarschijnlijk een goudmol in de Namibwoestijn. De mol had zich diep ingegraven in een duinhelling. Terwijl de ghoul erachteraan probeerde te gaan, bleef het zand maar naar beneden vallen en de kuil opvullen. De zombie hield niet op, hij reageerde op geen enkele manier en ging gewoon maar door. Vijf dagen lang keek ik naar dat wazige beeld van een G die maar bleef graven, en op een ochtend hield hij er opeens mee op, kwam overeind en strompelde weg alsof er niets was gebeurd. Hij zal de geur wel zijn kwijtgeraakt. Goed gedaan van die mol.

Hoe geavanceerd onze optische hulpmiddelen ook waren, niets had zo veel impact als het blote oog. Om gewoon door de patrijspoort naar beneden te kijken, naar onze kleine, kwetsbare biosfeer. Als je zo de enorme ecologische verwoesting ziet, begrijp je waarom de moderne milieubeweging begon met het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. Er woedden ontzettend veel branden, en dan heb ik het niet alleen over de gebouwen, of de bossen, of zelfs de olie-installaties die in lichterlaaie stonden en niet meer geblust konden worden – die vervloekte Saudiërs deden dat echt gewoon zelf[63] – maar ook de kampvuren, daar moeten er minstens een miljard van zijn geweest, piepkleine oranje stipjes overal op aarde waar vroeger elektrisch licht was geweest. Elke dag, elke nacht leek het wel of de hele planeet in brand stond. Het viel onmogelijk te berekenen hoeveel as er vrijkwam, maar we schatten dat het het equivalent moest zijn van een beperkte kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de voormalige Sovjet-Unie, en dan tel ik de daadwerkelijke kernoorlog tussen Iran en Pakistan niet mee. Die zagen we ook, de flitsen en het vuur waarvan ik dagenlang vlekken voor mijn ogen had. De nucleaire herfst was al begonnen, de grijsbruine sluier werd elke dag dikker.

Het was net alsof je naar een buitenaardse planeet keek, of naar de aarde tijdens de laatste massale uitroeiing. Uiteindelijk werden conventionele optische instrumenten nutteloos door die sluier en hadden we alleen nog maar de beschikking over infrarode sensoren of radarsensoren. De natuurlijke aanblik van de aarde verdween achter een karikatuur van primaire kleuren. Door een van die systemen, de Aster-sensor aan boord van de Terra-satelliet, zagen we de Drieklovendam doorbreken.

Grofweg veertig biljóén liter water die puin, slib, stenen, bomen, auto’s, huizen en brokstukken van de dam zo groot als een huis meesleurden! Het was een levende, bruinwitte draak die naar de Oost-Chinese Zee raasde. Als ik denk aan de mensen die hij op zijn weg tegenkwam… opgesloten in gebarricadeerde gebouwen, niet in staat om aan de vloedgolf te ontkomen vanwege de zombies voor hun deur. Niemand weet hoeveel mensen er die nacht zijn omgekomen. Zelfs nu nog vinden ze lichamen.

[Een van zijn skeletachtige handen balt zich tot een vuist, de andere drukt de ‘zelfmedicatieknop’ in.]

Als ik bedenk hoe de Chinese regering het allemaal probeerde weg te redeneren… Hebt u wel eens een transcript gelezen van de toespraak van de Chinese president? We hebben die toespraak live gezien via een afgetapt signaal van hun Sinosat ii. Hij noemde het een ‘onvoorziene tragedie’. Echt? Onvoorzien? Was het onvoorzien dat de dam op een actieve breuklijn was gebouwd? Was het onvoorzien dat het toegenomen gewicht van een gigantisch reservoir in het verleden ook al aardbevingen had veroorzaakt[64] en dat er al maanden voor de voltooiing van de dam scheuren in de fundering waren ontdekt?

Hij noemde het een ‘onvermijdbaar ongeluk’. De lul. Ze hadden genoeg troepen voor een open oorlog in bijna elke grote stad, maar ze konden niet een paar verkeersagenten missen om een ramp te voorkomen waar je op kon wachten? Kon niemand zich voorstellen welk gevolgen het zou hebben als de seismische waarschuwingsstations en de controleposten bij de noodafvoerkanalen werden verlaten? En dan proberen hun verhaal halverwege opeens te draaien door te zeggen dat ze echt alles hebben gedaan om de dam te beschermen, dat toen de ramp plaatsvond heldhaftige soldaten van het Volksbevrijdingsleger hun leven hadden gegeven om de dam te verdedigen! Nou, ik heb de Drieklovendam meer dan een jaar voorafgaand aan de ramp persoonlijk geobserveerd, en de enige soldaten van het Volksbevrijdingsleger die ik er ooit heb gezien, hadden hun leven al heel, heel lang geleden gegeven. Dachten ze echt dat hun volk zo’n schaamteloze leugen zou geloven? Verwachtten ze echt iets anders dan een grootschalige revolutie?

Twee weken na het uitbreken van de revolutie kregen we ons eerste en enige signaal van het Chinese ruimtestation, Yang Liwei. Het was het enige andere bemande ruimtestation in een baan om de aarde, maar het kon niet tippen aan ons geavanceerde meesterwerk. Het was lukraak in elkaar gezet met modules uit Shenzou en brandstoftanks uit de tijd van de Lange Mars die in elkaar waren geflanst als een soort reusachtige versie van het oude Amerikaanse Skylab.

We probeerden al maandenlang met ze in contact te komen. We wisten niet eens zeker of het ruimtestation wel bemand was. We kregen alleen maar een opgenomen boodschap te horen, in perfect Hongkong-Engels, dat we afstand moesten houden omdat we anders een reactie van ‘dodelijke kracht’ riskeerden. Wat doodzonde! We hadden kunnen samenwerken, voorraden en technische expertise kunnen uitwisselen. Wie weet wat we hadden kunnen bereiken als we de politiek gewoon waren vergeten en als ménsen bij elkaar waren gekomen.

We hadden onszelf ervan overtuigd dat het ruimtestation nooit bemand was geweest en dat hun dreiging met dodelijk geweld niet meer dan een list was geweest. We waren dan ook met stomheid geslagen toen het signaal via onze radiozender binnenkwam.[65] Het was de stem van een levend mens, moe en bang, en na een paar seconden was hij weer verdwenen. Het was genoeg om aan boord van de Verne te gaan en naar de Yang te vliegen.

Zodra het station aan de horizon verscheen, kon ik zien dat het volledig van baan was veranderd. Toen ik dichterbij kwam, zag ik hoe dat kwam. Het luik van de ontsnappingscapsule was opgeblazen, en omdat de capsule nog aan de luchtsluis gekoppeld was, was in het hele ruimtestation binnen enkele seconden de overdruk verdwenen. Voor de zekerheid vroeg ik toestemming om aan te koppelen. Ik kreeg geen reactie. Toen ik aan boord kwam, zag ik dat het station groot genoeg was voor een zes- of zevenkoppige bemanning, maar dat er voor slechts twee man slaapruimte en persoonlijke uitrusting was. De Yang bleek volgestouwd te zijn met noodvoorraden, genoeg voedsel, water en zuurstofgeneratoren voor minstens vijf jaar. Wat ik aanvankelijk niet kon begrijpen, was waaróm. Er was geen wetenschappelijke apparatuur aan bood, er waren geen instrumenten om geheime inlichtingen te verzamelen. Het was bijna alsof de Chinese regering deze twee mannen de ruimte in had gestuurd met als enige doel daar te zijn. Nadat ik een kwartier had rondgezweefd, vond ik de eerste van meerdere springladingen. Dit ruimtestation was weinig meer dan een gigantische ruimtetijdbom. Als die springladingen tot ontploffing waren gebracht, zou het puin van een ruimtestation van vierhonderd ton niet alleen genoeg zijn geweest om elk ander platform te beschadigen of te vernietigen, maar zou er ook jarenlang geen ruimtelancering meer mogelijk zijn. Het was een tactiek van de ‘verschroeide ruimte’: ‘Als wij er niet over kunnen beschikken, dan niemand.’

Alle systemen van de Yang functioneerden nog. Er was geen brand geweest, het station had geen structurele schade opgelopen. Ik kon niets ontdekken waardoor het ongeluk met het luik van de ontsnappingscapsule kon zijn veroorzaakt. Ik vond het lichaam van één taikonaut, die de hendel van de koepel nog vasthield. Hij droeg een evacuatiepak, maar de helm was verbrijzeld door een kogel. Ik vermoed dat de schutter de ruimte in is geblazen. Ik mag graag geloven dat de Chinese revolutie zich niet tot de aarde beperkte, dat de man die het luik heeft opgeblazen ook degene is geweest die contact met ons probeerde op te nemen. Zijn maat bleef natuurlijk de oude garde trouw. Misschien had meneer de loyalist wel bevel gekregen de springladingen tot ontploffing te brengen. Zhai, dat was de naam die op zijn persoonlijke bezittingen stond, Zhai had geprobeerd zijn maat de ruimte in te blazen en had toen een kogel in zijn hoofd gekregen. Ik vind het wel een goed verhaal. Zo ga ik het me herinneren.

Konden jullie daardoor jullie verblijf verlengen? Door de voorraden aan boord van de Yang te gebruiken?

[Hij steekt twee duimen naar me op.] We hebben elke centimeter afgestruind op zoek naar onderdelen en alles meegenomen. Het liefst hadden we de twee platforms aan elkaar gekoppeld, maar voor zo’n onderneming ontbrak het ons aan de instrumenten en de mankracht. We hadden misschien de ontsnappingscapsule kunnen gebruiken om terug te keren naar de aarde. Die had een hitteschild en er pasten drie mensen in. De verleiding was heel groot. Maar de baan van de Yang werd steeds lager en we moesten op dat moment een keuze maken: ontsnappen naar de aarde of het iss bevoorraden. U weet welke keuze we gemaakt hebben.

Voordat we de Yang ten slotte verlieten, gaven we onze vriend Zhai zijn laatste rustplaats. We bonden zijn lichaam vast aan zijn slaapplaats, brachten zijn persoonlijke kit mee naar het iss en spraken een paar woorden ter nagedachtenis van Zhai toen de Yang verbrandde in de atmosfeer van de aarde. Voor zover we wisten kon hij de loyalist zijn geweest, niet de opstandeling, maar hoe het ook zij, door wat hij had gedaan konden wij in leven blijven. We bleven nog drie jaar in de ruimte, drie jaren die we nooit hadden kunnen doorkomen zonder de Chinese voorraden.

Een van de meest ironische dingen van de oorlog vind ik nog steeds dat onze aflossing arriveerde in een civiel vaartuig dat in particuliere handen was, de Spacecraft Three. Dat ruimteschip was voor de oorlog oorspronkelijk gebouwd voor ruimtetoerisme. Die piloot, met zijn cowboyhoed en zijn vette, zelfverzekerde yankee-grijns… [Hij doet zijn best om een Texaans accent na te doen.] ‘Had iemand een afhaalmaaltijd besteld?’ [Hij lacht, maar dan krimpt hij in elkaar en past hij opnieuw zelfmedicatie toe.]

Er wordt me wel eens gevraagd of we spijt hebben gehad van onze beslissing om aan boord te blijven. Ik kan niet voor mijn maten spreken. Op hun sterfbed zeiden ze allebei dat ze het weer zo zouden doen. Hoe zou ik het daar niet mee eens kunnen zijn? Ik heb geen spijt van de fysiotherapie die ik moest doen omdat ik mijn botten weer moest leren kennen en moest leren me te herinneren waarom Onze-Lieve-Heer ons ook alweer benen had gegeven. Ik heb er geen spijt van dat ik aan al die kosmische straling ben blootgesteld, al die onbeschermde eva’s, al die tijd dat ik met onvoldoende bescherming in het iss heb gezeten. Hier heb ik ook geen spijt van. [Hij wijst om zich heen, naar de ziekenhuiskamer en de machines waarmee zijn lichaam verbonden is.] We hebben onze keus gemaakt en ik mag graag denken dat we uiteindelijk iets hebben betekend. Niet gek voor de zoon van een opaalmijnwerker uit Andamooka.

[Terry Knox overleed drie dagen na dit interview.]

Ancud, Isla Grande de Chiloé, Chili

[Hoewel Santiago weer de officiële hoofdstad is, blijft deze vroegere uitvalsbasis voor vluchtelingen het economische en culturele centrum van het land. Ernesto Olguin woont in een huis aan het strand op het schiereiland Lacuy, dat deel uitmaakt van het eiland, al is hij het grootste deel van het jaar op zee als kapitein van een koopvaardijschip.]

In de geschiedenisboeken wordt het de ‘Conferentie van Honolulu’ genoemd, maar eigenlijk had het de ‘Conferentie van de Saratoga’ moeten heten omdat dat alles was wat we te zien kregen. Twee weken lang zaten we opgesloten in die kleine, benauwde compartimenten en bedompte gangen. De uss Saratoga: van vliegdekschip tot ontmantelde hulk tot vluchtelingenboot tot drijvend hoofdkwartier van de Verenigde Naties.

Het had ook geen conferentie genoemd mogen worden. Het was meer een soort hinderlaag. We zouden oorlogstactieken en technologieën uitwisselen. Iedereen wilde heel graag de Britse methode van versterkte snelwegen zien, die bijna net zo opwindend was als de demonstratie van Mkunga Lalem.[66] Het was ook de bedoeling dat we de internationale handel weer een beetje nieuw leven zouden inblazen. Dat was mijn specifieke taak, om de restanten van onze marine te integreren in de nieuwe internationale ‘konvooistructuur’. Ik wist niet goed wat ik moest verwachten van mijn verblijf aan boord van de Super Sara. Ik geloof niet dat ook maar iemand voorzien kan hebben wat er daadwerkelijk gebeurde.

Op de eerste dag van de conferentie waren we bij elkaar gekomen om ons aan elkaar voor te stellen. Ik had het warm en ik was moe en wat mij betreft gingen we verder zonder al die vermoeiende toespraken. En toen ging de Amerikaanse ambassadeur staan en kwam de wereld krakend en piepend tot stilstand.

Het was tijd om aan te vallen, zei hij, om onze defensieve stellingen te verlaten en het besmette gebied weer in te nemen. Eerst dacht ik dat hij op zichzelf staande operaties bedoelde: meer eilanden veilig en bewoonbaar maken of misschien zelfs het Suezkanaal en het Panamakanaal weer open zien te krijgen. Hij hielp me al snel uit de droom. Hij liet er geen twijfel over bestaan dat hij het niet over een reeks kleinschalige aanvallen had. De Verenigde Staten waren van plan om permanent in het offensief te gaan, om elke dag voorwaarts te marcheren, net zo lang tot, zoals hij het uitdrukte, ‘elk spoor is weggevaagd, gezuiverd, en zonodig weggeblazen van de aarde’. Kennelijk dacht hij dat hij er een emotionele lading aan kon geven door te zinspelen op die uitspraak van Churchill. Maar dat was niet zo. In plaats daarvan kregen alle aanwezigen ruzie met elkaar.

De ene helft vroeg zich af waarom we in vredesnaam meer levens op het spel zouden zetten, nóg meer onnodige slachtoffers zouden maken, terwijl we alleen maar veilig op onze plek hoefden te blijven wachten tot onze vijand simpelweg was weggerot. Dat zagen we toch al gebeuren? Begonnen de eerste gevallen niet al tekenen van verregaande ontbinding te vertonen? Wij hadden de tijd aan onze zijde, niet zij. Waarom zouden we de natuur niet al het werk laten opknappen?

Het andere kamp bracht daar tegen in dat niet alle levende doden wegrotten. Wat te denken van de latere gevallen, degene die nog altijd sterk en ‘gezond’ waren? Kon niet één daarvan de hele plaag weer opnieuw laten beginnen? En dan had je nog de zombies die de landen boven de sneeuwgrens onveilig maakten. Hoe lang zouden we daarop moeten wachten? Tientallen jaren? Eeuwen? Zouden de vluchtelingen uit die landen ooit de kans krijgen om terug te keren?

En toen werd het onaangenaam. Veel van de koudere landen maakten deel uit van wat vroeger de ‘Eerste Wereld’ werd genoemd. Een van de delegatieleden uit een ‘ontwikkelingsland’ van voor de oorlog suggereerde nogal heetgebakerd dat dit misschien hun straf was voor het verkrachten en plunderen van de ‘slachtofferlanden uit het zuiden’. Misschien bood de invasie van de ondoden de rest van de wereld wel de mogelijkheid zich ‘zonder imperialistische inmenging’ te ontwikkelen, doordat de ‘witte hegemonie’ werd afgeleid door hun eigen problemen. Misschien brachten de levende doden de wereld wel niet alleen maar ellende en verwoesting, misschien hadden ze uiteindelijk ook voor een rechtvaardige toekomst gezorgd. Ik zal u vertellen dat mijn volk weinig genegenheid voelt voor de gringo’s uit het noorden, en mijn familie heeft onder Pinochet genoeg geleden om die animositeit persoonlijk te maken, maar er komt een punt waarop individuele emoties moeten wijken voor objectieve feiten. Hoe kon er sprake zijn van een ‘witte hegemonie’ als voor de oorlog China en India de snelst groeiende economieën waren en Cuba zonder enige twijfel de grootste oorlogseconomie was? Hoe kon je de koudere landen een noordelijk probleem noemen terwijl ontzettend veel mensen nauwelijks wisten te overleven in de Himalaya, of in de Andes in mijn eigen Chili? Nee, deze man, en degenen die het met hem eens waren, hadden het niet over een rechtvaardige toekomst. Zij wilden alleen maar wraak voor het verleden.

[Zucht.] Na alles wat we hadden doorstaan bleven we elkaar nog steeds de hersens inslaan.

Ik stond naast de Russische gedelegeerde en probeerde te voorkomen dat ze over haar stoel klom toen ik een andere Amerikaanse stem hoorde. Het was hun president. De man schreeuwde niet en hij probeerde ook niet de orde te herstellen. Hij praatte gewoon door op die kalme, resolute toon die volgens mij geen wereldleider sindsdien heeft kunnen evenaren. Hij bedankte zijn ‘collega-gedelegeerden’ zelfs voor hun ‘waardevolle mening’ en gaf toe dat er puur vanuit militair oogpunt geen enkele reden was om ‘het lot te tarten’. Dankzij onze inzet konden de levende doden geen kant meer op en vroeg of laat zouden toekomstige generaties met weinig of geen fysiek gevaar de aarde misschien weer kunnen bewonen. Ja, onze defensieve strategie had de mensheid gered, maar hoe zat het met de menselijke bezieling?

De levende doden hadden ons meer ontnomen dan alleen land en dierbaren. Ze hadden ons beroofd van ons vertrouwen als de dominante levensvorm van de planeet. Onze soort was gebroken, geknakt, we stonden aan de rand van onze uitroeiing en waren al dankbaar als we morgen minder te lijden hadden dan vandaag. Was dat de erfenis die we onze kinderen wilden nalaten, een mate van bezorgdheid en onzekerheid die niet meer was voorgekomen sinds onze voorouders zich als apen schuilhielden in de hoogste bomen? Wat voor wereld zouden zij opbouwen? Zou er nog wel iets op te bouwen zíjn? Konden ze zich wel blijven ontwikkelen, in de wetenschap dat ze niet in staat waren geweest hun toekomst terug te winnen? En wat als de levende doden in de toekomst opnieuw de kop opstaken? Alleen al om die reden moesten we de wereld terugwinnen. We moesten voor onszelf bewijzen dat we daartoe in staat waren, en van dat bewijs het grootste oorlogsmonument maken. De lange, zware weg terug naar de menselijkheid, of het regressieve nietsdoen van de ooit zo trotse primaten van de aarde. Dát was onze keuze, en die keuze moest nu gemaakt worden.

Echt Norteamericano, om naar de sterren te reiken terwijl ze met hun reet nog vastzitten in de modder. Als dit een gringofilm was geweest, was er vast zo’n halvegare opgestaan die langzaam was beginnen te klappen, en dan was de rest mee gaan doen en hadden we een traan over iemands wang zien rollen of dat soort geforceerde bullshit. Niemand zei iets. Niemand bewoog. De president deelde mee dat we die middag een onderbreking zouden inlassen om over zijn voorstel na te denken, en dat we bij het vallen van de schemering weer bij elkaar zouden komen voor een algemene stemming.

Als marineattaché mocht ik niet deelnemen aan de stemming. Terwijl de ambassadeur over het lot van ons geliefde Chili besliste, kon ik alleen maar genieten van de zonsondergang boven de Stille Oceaan. Ik zat op het vluchtdek, ingeklemd tussen de windmolens en zonnepanelen, en doodde de tijd met mijn collega’s uit Frankrijk en Zuid-Afrika. We probeerden niet over het werk te praten en probeerden een gemeenschappelijke interesse te ontdekken die niets met de oorlog te maken had. We dachten dat we met wijn wel goed zaten. Het gelukkige toeval wilde dat we alle drie in de buurt van een wijngaard hadden gewoond, op een wijngaard hadden gewerkt of familie met een wijngaard hadden: Aconcagua, Stellenbosch en Bordeaux. Dat schiep een band, en zoals dat bij alles gebeurde, bracht die ons meteen weer terug bij de oorlog.

Aconcagua was verwoest, helemaal platgebrand tijdens de desastreuze experimenten die ons land met napalm had uitgevoerd. In Stellenbosch werden nu gewassen verbouwd die in het levensonderhoud moesten voorzien. Druiven werden als een luxe beschouwd nu de bevolking zich op de rand van de hongerdood bevond. Bordeaux was onder de voet gelopen, de bodem was door de doden helemaal platgewalst, zoals dat in bijna heel Frankrijk was gebeurd. Kapitein-luitenant-ter-zee Emile Renard was een onverbeterlijke optimist. Wie weet, zei hij, wat de voedingsstoffen in hun lijken voor de bodem konden betekenen. Misschien zou de algemene smaak er wel door verbeterd zijn wanneer Bordeaux weer was heroverd, áls dat ooit gebeurde natuurlijk. Toen de zon in het water begon te zakken, haalde Renard iets uit zijn plunjezak, een fles Château Latour uit 1964. We konden onze ogen niet geloven. 1964 was een uitzonderlijk goed jaar. Door puur toeval had de wijngaard dat seizoen een topoogst gehad. Men had ervoor gekozen de druiven eind augustus te oogsten in plaats van in september, wat de traditie was. September van dat jaar werd gekenmerkt door vroege, verwoestende regens, waardoor de andere wijngaarden onder water liepen en de Château Latour zo ongeveer dezelfde status kreeg als de Heilige Graal. De fles die Renard in zijn hand had, was misschien wel de laatste van zijn soort, het perfecte symbool van een wereld die we misschien nooit meer zouden zien. De fles was het enige persoonlijke bezit dat hij tijdens de evacuatie had weten te redden. Hij had hem altijd bij zich, waar hij ook heen ging, en was van plan geweest hem te bewaren voor… voor altijd waarschijnlijk, omdat het ernaar uitzag dat er nooit meer wijn zou worden gemaakt. Maar nu, na de toespraak van de president van de yankees…

[Hij likt onwillekeurig zijn lippen terwijl hij zich de ervaring herinnert.]

Hij had de reis niet zo goed doorstaan en de plastic bekers hielpen ook niet echt. Het kon ons niets schelen. We genoten van elk slokje.

U was er vrij zeker van dat de stemming goed zou verlopen?

Niet dat hij unaniem zou zijn, en daar had ik ook gelijk in. Er werd zeventien keer tegengestemd en er waren eenendertig onthoudingen. De tegenstemmers waren in elk geval bereid de langetermijngevolgen van hun beslissing te dragen, en dat gebeurde ook. Als je bedenkt dat de nieuwe vn slechts uit tweeënzeventig delegaties bestond, dan was de steunbetuiging nogal armzalig. Niet dat het mij of de twee andere ‘amateursommeliers’ iets kon schelen. Voor ons, voor ons land, voor onze kinderen, was de beslissing genomen: aanvallen.

38 In Machu Picchu bleef het de hele oorlog rustig, maar de overlevenden in Vilcabamba hadden te maken met een kortstondige, interne uitbraak.

39 De belangrijkste Britse verdedigingslinie liep net als de vroegere Romeinse Muur van Antonius halverwege Schotland van het westen naar het oosten.

40 Ubunye: van oorsprong een woord uit het Zoeloe, dat ‘eenheid’ betekent.

41 Hoewel de meningen over het onderwerp verdeeld zijn, heeft veel wetenschappelijk onderzoek van voor de oorlog aangetoond dat het hoge zuurstofgehalte van de Ganges de oorzaak is van de vele ‘wonderbaarlijke’ genezingen die al zo lang eerbied en ontzag oproepen.

42 De Chang-doctrine: de Zuid-Koreaanse versie van ‘Plan Redeker’.

43 Er zijn meldingen gedaan van vermeend kannibalisme tijdens de hongersnood van 1992. Sommige slachtoffers zouden kinderen zijn.

44 Hitoshi Matsumoto en Masatoshi Hamada waren twee van de succesvolste Japanse improvisatiekomieken.

45 ‘Siafu’ is de bijnaam van de Afrikaanse trekmier. De term werd voor het eerst gebruikt toen dokter Komatsu Yukio de Diet toesprak.

46 Het is vastgesteld dat Japan tijdens de Grote Paniek met het hoogste percentage zelfmoorden geconfronteerd werd.

47 Bosozoku: Japanse motorbendes die hoofdzakelijk uit jongeren bestonden en in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw hun hoogtepunt beleefden.

48 Onsen: een heetwaterbron die vaak dienstdoet als badgelegenheid.

49 Ikupasui: de officiële term voor een kleine Aino-gebedsstok. Toen hem later naar deze tegenstrijdigheid werd gevraagd, antwoordde Tomonaga dat de naam hem was gegeven door zijn leraar, de heer Ota. Of Ota dit tuingereedschap een spirituele connectie wilde geven of dat hij helemaal geen voeling meer had met zijn eigen cultuur (zoals dat voor veel Aino van zijn generatie gold) zullen we nooit weten.

50 Chi-tai: zone.

51 Tot de dag van vandaag is niet bekend hoe afhankelijk de levende doden zijn van hun gezichtsvermogen.

52 Haya-ji: God van de wind.

53 Oyamatsumi: heerser over de bergen en vulkanen.

54 Het exacte aantal geallieerde en neutrale schepen dat tijdens de oorlog voor anker ging in Cubaanse havens is nog altijd onbekend.

55 De ‘reddingsboot’ van het ruimtestation waarmee kon worden teruggekeerd naar de aarde.

56 Het iss gebruikte niet langer elektrolyse om zuurstof op te wekken, in een poging water te conserveren.

57 Volgens vooroorlogse schattingen kon op het iss 95 procent van het water gerecycled worden.

58 atv: Automated Transfer Vehicle.

59 Een tweede taak van het ‘wegwerp-atv’ was om de booster te gebruiken om het ruimtestation in zijn baan te houden.

60 astro: Autonomous Space Transfer and Robotic Orbiter.

61 vr: Virtual Reality

62 psa: Personal Satellite Assistance.

63 Tot de dag van vandaag weet niemand waarom de koninklijke familie van Saudi-Arabië opdracht gaf de olievelden van het land in brand te steken.

64 Het is bevestigd dat het reservoir van de Katsedam in Lesotho sinds de voltooiing in 1995 talrijke seismische storingen heeft veroorzaakt.

65 Het iss is uitgerust met een civiele radiozender, aanvankelijk met de bedoeling om de bemanning met schoolkinderen te kunnen laten praten.

66 Mkunga Lalem (De aal en het zwaard): de eerste vechtsport die speciaal tegen zombies was gericht.

TOTALE OORLOG

Aan boord van de Mauro Altieri, drieduizend voet boven Vaalajärvi, Finland

[Ik sta naast generaal D’Ambrosia in het cic, het Combat Information Center, het Europese antwoord op de Amerikaanse D-29, het reusachtige commandoluchtschip. De bemanningsleden zitten zwijgend achter hun oplichtende monitors. Zo nu en dan zegt iemand iets in de microfoon van zijn headset, een zacht, snel antwoord in het Frans, Duits, Spaans of Italiaans. De generaal buigt zich over de videotafel en kan zo de hele operatie zien. God zelf zou bijna geen beter overzicht kunnen hebben.]

‘Aanvallen’ − toen ik dat woord voor de eerste keer hoorde, was mijn eerste impulsieve reactie: ‘O shit.’ Verbaast u dat?

[Voordat ik kan antwoorden…]

Ja, natuurlijk verbaast het u. U had waarschijnlijk verwacht dat de ‘hoge pieten’ stonden te popelen, al dat bloed en al die ingewanden, de vijand er eens goed van langs geven.

[Schudt zijn hoofd.] Ik weet niet wie voor hoge officieren het stereotype heeft bedacht van het fanatieke, stompzinnige, footballcoach-achtige type. Misschien was het Hollywood, of de pers, of misschien hebben we het zelf wel gedaan door die geesteloze clowns – de MacArthurs en de Halseys en de Curtis E. LeMays – het beeld te laten bepalen dat de bevolking van ons heeft. Het punt is dat dát het beeld is dat bestaat van mensen in uniform, en dat beeld klopt absoluut niet. Ik vond het doodeng om onze troepen te laten aanvallen, des te meer omdat ík mijn leven niet hoefde te wagen. Ik zou alleen maar anderen de dood in jagen, en híér zou ik het ze tegen laten opnemen.

[Hij loopt naar een ander videoscherm aan een wand en knikt naar een operator. Op de monitor verschijnt een kaart van de Verenigde Staten tijdens de oorlog.]

Tweehonderd miljoen zombies.[67] Wie kan zich iets voorstellen bij zo’n getal, laat staan het ertegen opnemen? Rond deze tijd wisten we in elk geval met welke tegenstander we te maken hadden, maar als je alles bij elkaar optelde, alle ervaring, alle data die we verzameld hadden over hun ontstaan, hun fysiologie, hun sterke en zwakke punten, hun motieven en hun mentaliteit, dan waren de kansen op een overwinning nog altijd heel klein.

Het oorlogsboek dat we al schrijven sinds de ene aap de andere een klap gaf, was in deze situatie volledig onbruikbaar. We moesten helemaal opnieuw beginnen met een ander boek.

Alle legers, of ze nu zijn uitgerust met de meest geavanceerde apparatuur of een guerrillastrijd voeren in de bergen, hebben altijd te maken met drie beperkingen: ze moeten worden gekleed, gevoed en geleid. Gekleed: je moet de lichamen warm houden, anders heb je geen leger. Gevoed: als je dat leger eenmaal tot je beschikking hebt, moet het bevoorraad worden. En geleid: hoe geïsoleerd een strijdmacht ook is, er moet altijd iemand aanwezig zijn die het gezag heeft om te zeggen: ‘Volg mij.’ Gekleed, gevoed en geleid, en geen van die beperkingen gold voor de levende doden.

Hebt u Van het westelijk front geen nieuws wel eens gelezen? Remarque beschrijft heel levendig hoe Duitsland ‘leeg’ raakt, met andere woorden, dat er aan het einde van de oorlog eenvoudigweg geen soldaten meer waren. Je kunt goochelen met de aantallen, je kunt de oude mannen en de jonge jongens naar het front sturen, maar uiteindelijk bereik je je plafond… tenzij elke vijand die je doodt weer tot leven komt en zich bij jou aansluit. Zo gingen de zombies te werk: zij versterkten hun gelederen door de onze te verzwakken! En het werkte maar één kant op. Als een mens besmet raakt, wordt hij een zombie. Als je een zombie doodt, wordt hij een lijk. Wij konden alleen maar zwakker worden, terwijl zij in kracht konden toenemen.

Alle legers die uit mensen bestaan moeten bevoorraad worden, maar voor dit leger gold dat niet. Geen voedsel, geen munitie, geen brandstof, zelfs geen water om te drinken of zuurstof om in te ademen! Er waren geen toevoerlijnen die je kon afsnijden, geen opslagplaatsen die je kon vernietigen. Je kon ze niet simpelweg omsingelen en uithongeren of ze gewoon laten wegkwijnen. Als je er honderd opsloot, kwamen ze drie jaar later nóg naar buiten en waren ze nog net zo dodelijk.

Het is ironisch dat je een zombie alleen kunt doden door zijn hersens te vernietigen, omdat ze als groep vrijwel geen collectief brein hebben. Ze hadden geen leiders, geen commandostructuur, ze communiceerden niet en werkten op geen enkele manier samen. Er was geen president op wie je een aanslag kon plegen, geen bunker met een hoofdkwartier dat je strategisch kon treffen. Elke zombie is een zelfstandige, volledig geautomatiseerde eenheid, en dat laatste voordeel vat het hele conflict in een notendop samen.

U kent de uitdrukking ‘totale oorlog’ – die is in de hele geschiedenis van de mensheid altijd vrij gangbaar geweest. Zo ongeveer elke generatie heeft wel een of andere windbuil die maar al te graag loopt te brallen dat zijn volk een vijand ‘de totale oorlog’ heeft verklaard, wat betekent dat elke man, elke vrouw en elk kind uit zijn of haar land elke seconde van zijn of haar leven inzet voor de overwinning. Dat is om twee redenen lulkoek. Ten eerste zet geen land of groep zich ooit honderd procent in voor een oorlog, dat is fysiek eenvoudigweg niet mogelijk. Er is een hoog percentage mogelijk, heel veel mensen die heel lang heel hard werken, maar alle mensen altijd? Wat te denken van lijntrekkers of gewetensbezwaarden? En wat te denken van de zieken, de gewonden, de hoogbejaarden en de allerkleinsten? En hoe zit het als je slaapt, eet, doucht of moet schijten? Draai je dan een drol voor de overwinning? Dat is de eerste reden waarom een totale oorlog voor mensen onmogelijk is. De tweede reden is dat alle volkeren hun grenzen hebben. Het kan best zijn dat individuen binnen de groep bereid zijn hun leven te geven, dat kan zelfs een relatief hoog aantal mensen zijn, maar de bevolking als geheel zal uiteindelijk haar emotionele en psychologische plafond bereiken. De Japanners bereikten hun plafond met een paar Amerikaanse atoombommen. De Vietnamezen hadden misschien het hunne bereikt als we er nog een paar hadden laten vallen, maar goddank was onze wil al gebroken voordat het zover kwam. Zo werkt menselijke oorlogsvoering: twee kampen die de ander over de grens van het uithoudingsvermogen proberen te duwen, en hoe graag we het ook over totale oorlog hebben, die grens is er altijd, behalve voor de levende doden.

Voor het eerst in de geschiedenis hadden we te maken met een vijand die actief een totale oorlog voerde. Hun uithoudingsvermogen kende geen grenzen. Zij zouden nooit onderhandelen, nooit capituleren. Ze zouden vechten tot het bittere einde omdat ze er stuk voor stuk, anders dan wij, elke seconde van elke dag aan waren toegewijd om al het leven op aarde te vernietigen. Dat was het soort vijand dat aan de andere kant van de Rockies op ons wachtte. Dat was het soort oorlog waar we ons in moesten begeven.

Denver, Colorado, Verenigde Staten van Amerika

[We zijn net klaar met het avondeten bij de familie Wainio. Allison, Todds vrouw, helpt boven hun zoon Addison met zijn huiswerk. Todd en ik doen beneden in de keuken de afwas.]

Het was net alsof ik terugging in de tijd, met het nieuwe leger bedoel ik. Het kan niet heel anders zijn geweest dan het leger waarmee ik in Yonkers had gevochten en waarmee ik bijna was gesneuveld. We waren niet meer gemechaniseerd – geen tanks, geen artillerie, helemaal geen rupsen[68] meer, zelfs geen Bradleys. Die werden nog wel in reserve gehouden, ze werden omgebouwd voor wanneer we steden gingen heroveren. Nee, de enige voertuigen die we hadden, de Hummers en een paar M1117-asv’s[69], werden gebruikt om munitie mee te vervoeren en zo. We hebben het hele stuk gelopen, in colonne zoals je dat ziet op schilderijen van de Burgeroorlog. Heel vaak werd de vergelijking gemaakt met ‘de blauwhemden’ tegen ‘de grijzen’, vooral vanwege de huidskleur van Zack en de kleur van ons nieuwe gevechtsuniform. Ze maakten zich niet meer druk om camouflage, want wat zou dat voor nut hebben? En ik denk dat marineblauw de goedkoopste kleurstof was die ze toen hadden. Het standaardgevechtsuniform leek meer op de overall van een swat-team. Het was licht en comfortabel en er zat kevlar doorheen, volgens mij was het kevlar,[70] beetwerende draden. Je kon er handschoenen en een kap bij dragen die je hele gezicht bedekte. Later, in de ‘man-tegen-mangevechten’ in de steden, redde die optie een heleboel levens.

Alles gaf een soort déjà-vugevoel. Onze Lobo’s leken zo uit, ik weet niet, Lord of the Rings te komen. We hadden bevel gekregen ze alleen maar te gebruiken als het echt nodig was, maar geloof me, we maakten er héél vaak gebruik van. Het voelde gewoon goed, weet je, om dat stevige staal heen en weer te zwaaien. Dat maakte het persoonlijk, het gaf je een gevoel van macht. Je voelde de schedel splijten. Het gaf echt een kick, alsof je je leven terugnam, snap je wat ik bedoel? Niet dat ik het erg vond om de trekker over te halen.

Ons belangrijkste wapen was het siw, het standaardinfanteriewapen. Door de houten kolf leek het wel een geweer uit de Tweede Wereldoorlog, het was zeker te moeilijk om composiet materiaal in massaproductie te maken. Ik weet niet waar het siw eigenlijk vandaan kwam. Ik heb gehoord dat het een aangepaste ak was. Ik heb ook gehoord dat het een uitgeklede versie was van de xm 8, die het leger in de toekomst als het nieuwe aanvalswapen wilde gaan gebruiken. Ik heb zélfs gehoord dat het is uitgevonden, getest en voor het eerst in productie genomen tijdens de belegering van Hero City, en dat de plannen naar Honolulu zijn gestuurd. Ik weet het gewoon niet, en het kan me ook niet schelen. De terugslag was misschien groot en je kon er alleen maar halfautomatisch mee schieten, maar het was superaccuraat en weigerde nooit, nóóit! Je kon het door de modder slepen, je kon het in het zand laten vallen, je kon het een paar dagen in het zeewater laten liggen. Wat je ook deed met dat schatje, ze liet je gewoon nooit in de steek. De enige toeters en bellen die het had, was een conversiekit met extra onderdelen en extra lopen van verschillende lengte. Je kon het gebruiken als een sluipschuttersgeweer voor de lange afstand, als geweer voor de middenlange afstand of als karabijn voor de korte afstand, en dat allemaal kort achter elkaar en je hoefde er alleen maar voor in je rugzak te reiken. Er zat ook een punt op, een dingetje van een centimeter of twintig dat je kon uitklappen en kon gebruiken als je je Lobo niet bij de hand had. We zeiden altijd voor de grap: ‘Voorzichtig, straks steek je nog iemand een oog uit,’ wat we natuurlijk voortdurend deden. Het siw was heel geschikt voor man-tegen-mangevechten, zelfs zonder de punt, en wanneer je alle dingen die het zo geweldig maakten bij elkaar optelt, kun je wel begrijpen waarom we het altijd heel eerbiedig ‘Sir’ noemden.

Onze belangrijkste munitie was de nato 5,56 ‘Cherry pie’. pie staat voor pyrotechnisch in werking gesteld explosief. Geweldig ontwerp. Als het de schedel van Zack binnendrong, spatte het uit elkaar en werden de hersenen gekookt. Je liep niet het risico van rondvliegende grijze cellen en het was ook niet nodig om munitie te verspillen. Als je sz-dienst[71] had, hoefde je ze niet eens te onthoofden voordat je ze begroef. Je hoefde alleen maar de greppel te graven en het hele lichaam erin te rollen.

Ja, het was een nieuw leger, qua mensen en ook wat betreft al het andere. Ze rekruteerden mensen op een andere manier, en het betekende nu iets heel anders om infanterist te zijn. De oude verplichtingen golden nog steeds – fysieke weerstand en uithoudingsvermogen, mentaal evenwichtig zijn en de discipline hebben om onder extreme omstandigheden moeilijke uitdagingen het hoofd te bieden – maar daar had je allemaal geen reet aan als je op de lange termijn de Z-shock niet aankon. Ik heb een heleboel vrienden er echt aan onderdoor zien gaan van de spanning. Sommige stortten in, andere schoten zichzelf dood, sommige schoten hun maten neer. Het had niets te maken met moed of zo. Ik heb een keer een overlevingsgids van de sas gelezen waarin iets stond over de persoonlijkheid van een ‘strijder’, dat je gezin emotioneel en financieel stabiel moest zijn en dat je je niet eens tot meisjes aangetrokken zou moeten voelen als je nog echt jong bent. [Kreunt.] Overlevingshandboeken… [Maakt met zijn hand het gebaar alsof hij masturbeert.]

Maar de nieuwe gezichten konden overal vandaan komen: het kon je buurman zijn, je tante, die sullige invalleerkracht of die dikke, luie sukkel van het gemeentehuis. Van voormalige verzekeringslui tot die gast waarvan ik zeker wist dat het Michael Stipe was, ook al heeft hij het nooit toegegeven. Het zal allemaal wel logisch zijn geweest, iemand die het niet in zich had, had sowieso niet zo ver kunnen komen. In zekere zin was iederéén al een veteraan. Mijn strijdmakker, zuster Montoya, was 52. Ze was een non geweest, ik denk eigenlijk dat ze het nog steeds was. Ze was niet veel langer dan een meter zestig, maar ze had de hele klas van haar zondagsschool negen dagen lang verdedigd met niet meer dan een kandelaar. Ik weet niet hoe ze het heeft klaargespeeld om die rugzak van haar het hele eind mee te sjouwen, maar ze deed het, zonder klagen, helemaal van ons verzamelpunt in Needles tot aan de locatie waar ons eerste gevecht plaatsvond, net buiten Hope in New Mexico.

Hope. Ik maak geen geintje, zo heette dat dorpje echt.

Ze zeggen dat de legerleiding het had uitgekozen vanwege het lege, open terrein, met voor ons de woestijn en achter ons de bergen. Ze zeiden dat het perfect was voor een eerste gevecht en dat de naam er niets mee te maken had. Tuurlijk.

De hoge pieten wilden ontzettend graag dat deze testoperatie gesmeerd zou verlopen. Het zou de eerste grote confrontatie op de grond worden sinds Yonkers. Het was zo’n moment waarop een heleboel dingen bij elkaar kwamen.

Een keerpunt?

Ja, ik denk het. Al die nieuwe mensen, al het nieuwe materieel, de nieuwe opleiding, het nieuwe plan – alles moest voor deze eerste grote aftrap op zijn plek vallen.

We waren onderweg enkele tientallen G’s tegengekomen. Ze werden opgespoord door speurhonden en uitgeschakeld door geleiders met wapens met geluiddempers. We wilden er niet te veel aantrekken totdat we er klaar voor waren. We wilden dit op onze voorwaarden doen. We begonnen onze ‘tuin’ aan te leggen: om de tien meter staken we rijen haringen in de grond met fluorescerend oranje tape eroverheen. Dat waren onze ‘schietbanen’, zodat we precies konden zien waar we op moesten richten. Sommigen van ons moesten ook lichte werkzaamheden verrichten, zoals struiken weghalen of kisten met munitie neerzetten.

Voor de anderen viel er niets anders te doen dan wachten, wat bikken, onze rugzak bijvullen, en als dat lukte zelfs even pitten in onze slaapzak. We hadden sinds Yonkers heel veel geleerd. De hoge pieten wilden dat we goed rustten. Het probleem was dat rusten ons allemaal te veel tijd gaf om na te denken.

Heb je die film gezien die Elliot over ons heeft gemaakt? Die scène waar de soldaten om dat kampvuur zitten en heel geestig en gevat met elkaar kletsen, de verhalen en de dromen over de toekomst, en zelfs die gozer met die mondharmonica? Gast, zo ging het écht niet. Ten eerste was het midden op de dag, geen kampvuur, geen mondharmonica onder de sterren, en ook was iedereen heel stil. Maar je wist wat iedereen dacht: wat dóén we hier in godsnaam? Dit was nu Zacks leefgebied, en wat ons betrof mocht hij het houden. We hadden allemaal genoeg peptalks gehoord over ‘de toekomst van de menselijke geest’. We hadden ik weet niet hoe vaak de toespraak van de president gezien, maar de president stond hier niet aan Zacks voordeur. Achter de Rockies hadden we het goed voor elkaar. Wat déden we daar in godsnaam?

Rond 13.00 uur begonnen de zenders actief te worden, het waren de hondengeleiders van wie de honden G’s ontdekt hadden. We maakten ons klaar en namen onze gevechtspositie in.

Daar draaide onze hele nieuwe gevechtsdoctrine om, zoals bij alles deden we het weer net als vroeger. We namen in twee lange rijen positie in: één actief, één reserve. De reserve moest ervoor zorgen dat als het wapen van iemand uit de voorste rij herladen moest worden, zijn vuurkracht in de rij niet gemist zou worden. Als iedereen aan het schieten of aan het herladen was, konden we Zack in theorie neerhalen zolang we munitie hadden.

We hoorden geblaf, de honden brachten ze binnen. Aan de horizon zagen we de eerste G’s, honderden. Ik begon te trillen, ook al was het niet de eerste keer sinds Yonkers dat ik de confrontatie met Zack aanging. Ik had meegedaan aan de schoonveegacties in la. Ik had mijn bijdrage geleverd in de Rockies toen daar in de zomer de passen ontdooiden. Elke keer kreeg ik flink de rillingen.

De honden werden teruggeroepen en renden tot achter onze rijen. We gingen over op onze Primaire Loktechniek. Daar had elk leger er intussen wel een van. De Britten gebruikten doedelzakken, de Chinezen bugels, de Zuid-Afrikanen sloegen met hun assegai[72] tegen hun geweer en brulden Zoeloestrijdkreten. Wij gebruikten keiharde muziek van Iron Maiden. Persoonlijk ben ik niet zo’n fan van metal, ik hou meer van gewone rock, en veel zwaarder dan ‘Driving South’ van Hendrix hoeft het van mij niet. Maar ik moet toegeven dat het me greep, terwijl ik daar in die woestijnwind stond en mijn borstkas trilde van ‘The Trooper’. Eigenlijk was de loktechniek niet voor Zack bedoeld. Hij was bedoeld om ons op te peppen, om Zack iets van zijn magie te ontnemen, hem eigenlijk een beetje voor gek te zetten. Tegen de tijd dat Bruce Dickinson ‘As you plunge into a certain death’ brulde, was ik helemaal opgefokt. Mijn siw was geladen en klaar voor gebruik en ik had mijn blik op de aanzwellende, naderende horde gericht. Ik had zoiets van: ‘Kom maar op Zack, godverdomme, we gaan beginnen!’

Vlak voordat ze bij de eerste markering waren begon de muziek langzaam te verdwijnen. De commandanten schreeuwden: ‘Voorste rij, leg aan’ en de soldaten op de eerste rij knielden. Toen kwam het bevel ‘Richten’ en toen, terwijl we allemaal onze adem inhielden en de muziek helemaal ophield, hoorden we: ‘vuur!’

Er ging één lange golf door de voorste rij en het leek wel of er met één groot machinegeweer werd geschoten. Alle G’s die over de eerste markeringen kwamen gingen neer. Onze bevelen waren heel duidelijk: alleen de zombies die voorbij de eerste markering kwamen. Wacht op de andere. We hadden hier maanden op getraind. Het was intussen puur intuïtie. Zuster Montoya hief haar wapen boven haar hoofd, het teken dat het magazijn leeg was. We wisselden van positie, ik haalde de beveiliging van mijn wapen en nam mijn eerste doelwit in het vizier. Het was een noob,[73] ze kon niet langer dan iets van een jaar dood zijn. Haar lange blonde haar hing in flarden langs haar strakke, leerachtige huid. Over haar opgezwollen buik hing een verkleurd zwart T-shirt met de tekst: g is for gangsta. Ik richtte tussen haar kleine, troebele blauwe ogen… Je weet dat het eigenlijk niet de ogen zijn waardoor ze er zo duf en droefgeestig uitzien, eigenlijk zijn het hele kleine krasjes, vele duizenden, doordat Zack geen tranen aanmaakt. Die gekraste blauwe kijkers keken me recht aan toen ik de trekker overhaalde. Door de treffer sloeg ze tegen de grond, de stoom kwam uit het gat in haar voorhoofd. Ik haalde diep adem, richtte op mijn volgende doelwit en dat was dat, ik zat er middenin.

De doctrine luidt: één schot per volle seconde. Langzaam, regelmatig, mechanisch bijna.

[Hij knipt een paar keer met zijn vingers.]

Op de schietbaan hadden we met metronomen geoefend, terwijl de instructeurs de hele tijd zeiden: ‘Zij hebben geen haast, dus waarom jij wel?’ Het was een manier om rustig te blijven, in een ritme te komen. We moesten net zo langzaam en robotachtig zijn als zij. ‘Wees nog meer als een zombie dan de zombies,’ zeiden ze altijd.

[Hij knipt in een volmaakt ritme met zijn vingers.]

Schieten, wisselen, herladen, iets te drinken pakken uit je rugzak, magazijnen aanpakken van de ‘Sandlers’.

Sandlers?

Ja, de herlaadteams, een speciale reserve-eenheid die als enige taak had om ervoor te zorgen dat we nooit droog kwamen te staan. Je droeg maar een beperkt aantal magazijnen bij je en het zou veel meer tijd kosten om elk individueel magazijn te herladen. De Sandlers renden langs de rijen om lege magazijnen op te halen, ze te herladen met munitie uit de kisten, en ze vervolgens uit te delen aan iedereen die aangaf dat hij er een nodig had. Het verhaal gaat dat toen het leger de Sandlers begon op te leiden, een van de jongens een imitatie gaf van Adam Sandler, je weet wel, ‘Water Boy’ – ‘Ammo Boy’. De officieren waren niet zo blij met die naam, maar de herlaadteams vonden hem geweldig. Sandlers redden levens, het leken godverdomme wel balletdansers, zo goed waren ze gedrild. Ik denk niet dat ook maar iemand die nacht één kogel tekortkwam.

Die nacht?

Ze bleven maar komen, het was echt een kettinghorde.

Wat is dat? Een soort grootscheepse aanval?

Meer dan dat. Eén G ziet je, komt achter je aan en kreunt. Een kilometer verderop hoort een andere G het gekreun, komt erop af en kreunt zelf ook, en vervolgens op een kilometer afstand weer een, en weer een. Gast, als het er genoeg zijn en als de keten niet verbroken wordt, wie weet van hoe ver ze dan wel niet kunnen komen. En dan heb ik het alleen nog maar over één voor één. Wat dacht je van tien per kilometer, honderd, duizend.

Er begon zich een berg te vormen, een soort palissade bij het eerste markeerpunt, een berg van lijken die met de minuut hoger werd. We bouwden in feite een verdedigingsmuur van ondoden en creëerden zo een situatie waarbij we alleen maar hoefden te schieten op elk hoofd dat boven de rand uitstak. De hoge pieten hadden het zo gepland. Ze hadden een soort periscooptoren[74] waarmee de officieren over die muur konden kijken. Ze hadden ook livebeelden via satellieten en verkenningsdrones, al hadden wij, de soldaten, geen idee wat ze zagen. Land Warrior was voorlopig verdwenen, dus wij hoefden ons alleen maar te concentreren op wat er voor onze neus gebeurde.

Ze kwamen nu van alle kanten, over de muur heen of anders van de flanken of zelfs van de achterkant. Opnieuw had het opperbevel dat al verwacht, en we kregen bevel ons op te stellen in een carré, of een Raj-Singh, naar die knakker die het carré opnieuw had ontdekt. We vormden een ondoordringbaar carré, dat nog steeds uit twee rijen bestond, met onze voertuigen en alles in het midden. Dat was een gewaagde gok, om ons op die manier af te snijden. Ik bedoel, ja, het werkte die eerste keer in India alleen niet omdat de munitie opraakte, maar er was geen garantie dat ons dat niet zou gebeuren. Wat als de hoge pieten hadden geblunderd en onvoldoende munitie hadden meegenomen of hadden onderschat hoe sterk Zack die dag zou zijn? Het had weer net zo kunnen aflopen als in Yonkers, erger nog zelfs omdat niemand nu levend weg zou komen.

Maar jullie hadden wel genoeg munitie.

Meer dan genoeg. De voertuigen zaten tot de nok toe vol. We hadden water, we hadden vervanging. Als je even een break nodig had hoefde je je wapen maar omhoog te houden en dan kwam er een Sandler aanrennen om je plek in de rij in te nemen. Dan nam je wat iRantsoen,[75] spoelde je je gezicht met water, rekte je je uit of piste je even. Nooit gaf iemand uit zichzelf aan dat hij even wilde pauzeren, maar ze hadden zogenaamde ko-teams,[76] militaire psychologen die van iedereen de prestaties bijhielden. Ze waren al bij ons vanaf onze eerste dag op de schietbaan en kenden ons van naam en gezicht, en vraag me niet hoe, maar ze wisten het wanneer de stress van de strijd tot mindere prestaties begon te leiden. Zelf wisten we dat niet, ik niet tenminste. Ik miste een paar keer of deed er misschien een halve seconde over in plaats van een volle. Dan werd ik opeens op mijn schouder getikt en wist ik dat ik er even uit moest. Het werkte echt. Voor ik het wist zat ik weer in de rij, met een lege blaas en een rustige maag en met minder kramp en minder stijve spieren. Het hielp heel erg, en iedereen die denkt dat we het zonder hadden kunnen redden, moet maar eens proberen om vijftien uur achter elkaar een bewegend doelwit te raken.

Hoe ging het ’s nachts?

We gebruikten de schijnwerpers van de voertuigen, krachtige stralen die rood waren zodat je nachtzicht er niet door verpest werd. Het enige akelige van vechten in het donker, afgezien van het rode licht, is de gloed die je ziet als een kogel het hoofd binnendringt. Daarom noemden we ze ook ‘Cherry pies’, omdat als de chemische bestanddelen van de kogel niet goed vermengd waren, ze zo fel brandden dat de ogen er een rode gloed van kregen. Dat was een prima middel tegen verstopping, vooral later, als je ’s nachts wachtdienst had en er eentje in het donker op je af kwam. Die gloeiende rode ogen, heel even bevroren in de tijd voordat de G valt. [Rilt.]

Hoe wisten jullie dat het gevecht was afgelopen?

Toen we stopten met schieten? [Lacht.] Nee, dat is eigenlijk een goede vraag. Om een uur of vier, ik weet het niet precies, begon het af te nemen. Er staken niet meer zo veel hoofden boven de muur uit. Het gekreun werd minder. De officieren zeiden niet tegen ons dat de aanval bijna voorbij was, maar je kon ze door hun periscoop zien kijken en door hun zender zien praten. Je zag de opluchting op hun gezicht. Ik denk dat het laatste schot vlak voor zonsopgang werd gelost. Daarna wachtten we alleen nog maar tot het licht begon te worden.

Het was een beetje spookachtig, die opkomende zon boven die kring van lijken. Er lag een hele muur om ons heen, aan alle kanten lag een stapel van minstens zeven, acht meter hoog en zeker dertig meter dik. Ik weet niet hoeveel we er die dag hebben vernietigd, de aantallen verschillen, afhankelijk van wie je het vraagt.

De Hummers met de bulldozerbladen moesten een opening maken door de kring van lijken zodat we erdoor konden. Sommige G’s leefden nog, een paar langzame die te laat op het feestje waren of die over hun dode vriendjes heen hadden proberen te klimmen en waren teruggegleden op de stapel. Toen we de lijken gingen begraven, kwamen zij tevoorschijn. Dat was de enige keer dat señor Lobo in actie hoefde te komen.

We hoefden tenminste niet mee te helpen met het opruimen van het slagveld. Daar stond al een andere eenheid voor klaar. De hoge pieten vonden zeker dat we wel genoeg hadden gedaan voor één dag. We marcheerden een kilometer of vijftien naar het oosten en zetten een bivak op met wachttorens en een muur van hesco’s.[77] Ik was echt helemaal gesloopt. Ik kan me niets herinneren van de chemische douche, en ook niet dat ik mijn uitrusting inleverde om ontsmet te worden, of mijn wapen voor de inspectie: er was er niet één vastgelopen, in de hele eenheid niet. Ik kan me zelfs niet meer herinneren dat ik in mijn slaapzak kroop.

Ze lieten ons de volgende dag net zo lang uitslapen als we wilden, dat was wel gaaf. Alles voelde heel anders dan twee dagen geleden. Het was me niet helemaal duidelijk wat ik nou precies voelde, misschien was het wat de president had gezegd over het ‘terugwinnen van de toekomst.’ Ik wist alleen dat ik me de hele oorlog niet zo goed had gevoeld. Ik wist dat het een lange, een héle lang weg zou worden. Ik wist dat onze veldtocht door Amerika nog maar net begonnen was, maar hé, zoals de president later die eerste avond had gezegd: dit was eindelijk het begin van het einde.

Ainsworth, Nebraska, Verenigde Staten

[Darnell Hackworth is een verlegen man die zacht praat. Samen met zijn vrouw heeft hij een opvanghuis voor de viervoeters die dienst hebben gedaan bij de hondenbrigade van het leger. Tien jaar geleden kon je zulke opvanghuizen overal in het land vinden, nu is er nog maar één over.]

Volgens mij krijgen ze nooit genoeg eer. Je hebt Dax, dat schattige kinderboekje, maar dat is nogal simplistisch en gaat maar over één dalmatiër die een weeskind helpt om zichzelf in veiligheid te brengen. ‘Dax’ zat niet eens bij het leger, en kinderen helpen was maar een heel klein onderdeel van de bijdrage die honden aan de oorlog hebben geleverd.

Het eerste waar ze honden voor gebruikten was triage: ze laten ruiken wie er besmet waren. De meeste landen kopieerden gewoon de Israëlische methode om mensen langs honden in kooien te laten lopen. Je moest ze altijd in een kooi stoppen, anders zouden ze iemand kunnen aanvallen, of elkaar, of zelfs hun geleider. Dat kwam in het begin van de oorlog heel vaak voor, honden die helemaal door het lint gingen. Het maakte niet uit of het politiehonden of legerhonden waren. Het is dat instinct, die onwillekeurige, bijna genetische angst. Het was vechten of vluchten, en die honden waren gefokt om te vechten. Heel veel geleiders verloren een hand of een arm en er zijn heel wat kelen opengebeten. Ik kan het die honden niet kwalijk nemen. Sterker nog, dat instinct was juist waar de Israëliërs op rekenden, en waarschijnlijk heeft het miljoenen levens gered.

Het was een geweldig programma, maar ook hier geldt dat het maar een fractie was van wat honden echt kunnen. Terwijl ze in Israël en later in een heleboel andere landen dat instinct alleen maar probeerden te gebruiken, dachten wij dat we het een plek in de reguliere training konden geven. En waarom niet, we hebben het zelf ook geleerd, en zijn wij nou echt zo heel veel verder geëvolueerd?

Het kwam allemaal neer op training. Je moest jong beginnen, zelfs de meest gedisciplineerde veteranen van voor de oorlog hadden een aangeboren woestheid. De puppies die na de crisis werden geboren, roken letterlijk de doden al zodra ze uit de baarmoeder kwamen. Die geur hing in de lucht, voor ons niet waar te nemen, een paar moleculen maar, maar het betekende dat de dieren er op onbewust niveau al mee geconfronteerd werden. Dat wil niet zeggen dat ze allemaal automatisch soldaat werden. De eerste confrontatie was de eerste en belangrijkste fase. Je nam een groep puppies, een willekeurig samengestelde groep, of zelfs een heel nest, en stopte ze in een ruimte die met een gaasmat in tweeën was gedeeld. Zij zaten aan de ene kant, Zack aan de andere. Je hoefde niet lang op een reactie te wachten. De eerste groep noemden we de B’s. Zij begonnen te janken, heel zacht of heel hard. Zij verloren volledig hun zelfbeheersing. Ze waren absoluut niet te vergelijken met de A’s. Die puppy’s keken Zack strak aan, dat was de truc. Zij weken niet, ze ontblootten hun tanden en lieten een gegrom horen waarmee ze zeiden: ‘Achteruit, godverdomme!’ Zij konden zich beheersen, en dat vormde het fundament van ons programma.

Maar alleen het feit dat ze zich konden beheersen betekende nog niet dat wíj ze in de hand hadden. De basistraining leek heel erg op het standaardprogramma van voor de oorlog. Konden ze de ft[78] aan? Konden ze bevelen opvolgen? Hadden ze de intelligentie en de discipline om soldaat te worden? De training was zwaar en we hadden een uitvalspercentage van zestig procent. Het kwam meer dan eens voor dat een rekruut zwaargewond raakte of zelfs doodging. Tegenwoordig vinden veel mensen dat onmenselijk, maar ze lijken minder medelijden te hebben met de geleiders. Ja, wij moesten er ook doorheen, samen met de honden, vanaf dag één van de basistraining en vervolgens nog eens tien weken git.[79] Het was zwaar, vooral de zogeheten ‘rechtstreekse oefeningen met de vijand’. Wist u dat wij de eersten waren die Zack gebruikten bij onze veldtrainingen, nog voor de infanterie, voor de Special Forces, zelfs nog voor de pilotenopleiding in Willow Creek? Het was de enige manier waarop je echt kon weten of je het aankon, als individu maar ook als team.

Hoe had je ze anders op al die verschillende missies kunnen sturen? We moesten bijvoorbeeld op lokmissies, waar de Slag om Hope zo beroemd om is geworden. De opzet was vrij simpel: je partner spoorde Zack op en lokte hem naar je schootsveld. Tijdens de missies aan het begin van de oorlog renden de honden snel naar hun doelwit, blaften, en raceten dan naar het aanvalsgebied. Later raakten ze meer op hun gemak. Ze leerden om Zack slechts een paar meter voor te blijven, langzaam achteruit te lopen en ervoor te zorgen dat ze het maximum aantal doelwitten bij elkaar dreven. Op die manier hadden zij het echt voor het zeggen.

Er waren ook zogenaamde afleidingsmissies. Stel dat je bezig was met het opstellen van een vuurlinie en niet wilde dat Zack te vroeg kwam opdagen. Dan liep je partner om de besmette zone heen en begon pas aan de andere kant te blaffen. Dat werkte heel vaak en het opende de deur naar de ‘lemmingentactiek’.

Tijdens het Denveroffensief was er een hoog gebouw waarin per ongeluk een paar honderd vluchtelingen waren opgesloten terwijl het besmet was, en ze waren allemaal weer tot leven gekomen. Voordat onze jongens de ingang bestormden, kwam een van de honden op het idee om naar het dak van een gebouw aan de overkant van de straat te gaan en daar te blaffen om Zack naar de hoger gelegen verdiepingen te lokken. Het werkte als een trein. De G’s kwamen naar het dak, zagen hun prooi, kwamen op hem af en vielen over de rand. Na Denver kwam Lemming zo in het draaiboek terecht. Zelfs de infanterie begon er gebruik van te maken als er geen honden beschikbaar waren. Het was niet ongebruikelijk om een soldaat op het dak van een gebouw te zien schreeuwen naar een besmet gebouw ernaast.

Maar de belangrijkste opdracht van alles waren de hondenteams, en de opdracht die het vaakst voorkwam, was opsporing, zowel tijdens sa’s als bij lap’s. sa’s zijn schoonveegacties, die zoals alle conventionele oorlogsvoering gewoon door reguliere eenheden werden uitgevoerd. Tijdens die operaties loonden de trainingen zich echt. Niet alleen roken de honden Zack al kilometers voordat wij ze opmerkten, door de geluiden wist je altijd precies waar je aan toe was. Je kreeg alle informatie die je nodig had door de hoogte van het gegrom en de blaffrequentie. Soms, als het stil moest blijven, werkte lichaamstaal net zo goed. De kromming van de rug van de hond, nekharen die omhoogkwamen, meer had je niet nodig. Na een paar missies kon elke bekwame geleider, en dat waren ze allemaal, alle signalen van zijn partner ‘lezen’. Verkenners die een zombie vonden die half uit de modder stak of zonder benen in het lange gras lag, redden een heleboel levens. Ik zou je niet kunnen zeggen hoe vaak een soldaat ons persoonlijk is komen bedanken omdat wij een verborgen G hadden ontdekt die anders misschien zijn voet had afgebeten.

lap was Langeafstandspatrouille, wanneer je partner ver achter de linie op verkenning uitging, soms zelfs dagen lopen, om te berekenen hoe groot een besmet gebied was. Ze droegen een speciaal harnas met een videoverbinding en een gps-zender die je rechtstreeks informatie gaf over het precieze aantal doelen en hun exacte locatie. Je kon Zacks positie invoeren op een plattegrond en datgene wat je partner zag coördineren met zijn positie op de gps. Het was ongetwijfeld een technisch hoogstandje, rechtstreekse concrete informatie zoals we die voor de oorlog hadden gehad. De hoge pieten waren er dol op. Ik niet, ik maakte me altijd te veel zorgen om mijn partner. Ik kan je niet vertellen hoeveel stress dat gaf, om in een ruimte met airconditioning en allemaal computers te staan – veilig, gerieflijk en volkomen machteloos. Later hadden harnassen zenders waarmee een geleider bevelen kon doorgeven of de missie tenminste nog kon afbreken. Ik heb er nooit mee gewerkt. De teams moesten daar vanaf het allereerste begin voor worden getraind. Je kon een ervaren hond niet opnieuw trainen, je kunt een oude hond geen nieuwe kunstjes leren, zeg maar. Sorry, verkeerd grapje. Ik hoorde er daar een heleboel van, van die klootzakken van de inlichtingendienst, als ik achter ze stond terwijl zij op die klotemonitor stonden te kijken en klaarkwamen op die geweldige nieuwe ‘Ruwe Informatie Planner’ van ze. O, wat vonden ze zichzelf grappig. Echt leuk om ons de afkorting rip te geven.

[Hij schudt zijn hoofd.]

Ik hoefde daar alleen maar te staan, maar ondertussen deed ik het in mijn broek omdat ik stond te kijken naar de beelden die mijn partner doorgaf terwijl hij door een bos, moeras of stad liep. Steden en dorpen waren het ergst. En dat was ook de specialiteit van mijn team. Hebt u wel eens van de Hondenstad gehoord?

De Hondenschool voor Oorlogsvoering in Steden?

Precies, een echte stad: Mitchell, in Oregon. Afgegrendeld, verlaten, maar toch vol actieve G’s. De Hondenstad. Het had eigenlijk Terriërstad moeten heten, omdat de meeste honden in Mitchell kleine terriërs waren. Kleine caïrnterriërs en norwiches en jack russells, heel geschikt voor puin en nauwe doorgangen. Ik werkte met een teckel. Teckels waren bij uitstek geschikt voor gevechten in de stad. Ze waren onverzettelijk en snel, en vooral de echte kleintjes voelden zich als een vis in het water in kleine, besloten ruimtes. Daar werden ze zelfs speciaal voor gefokt: daarom heten ze ook ‘dashonden’. Daarom zagen ze eruit als een hotdog, zodat ze in lage, smalle dassenholen konden jagen. U begrijpt wel dat dat ras sowieso van nature al geschikt was voor de leidingen en kruipruimten van een oorlogsgebied in de stad. Het vermogen om door een pijp te gaan, of een luchtschacht, of tussen muren door of wat dan ook en heel rustig te blijven, was een belangrijk instrument om in leven te blijven.

[We worden gestoord. Alsof het zo is afgesproken, komt er een kreupele hond naast Darnell staan. Ze is oud. Ze heeft een witte snoet, en op haar oren en staart is alleen nog maar haarloze huid te zien.]

[Tegen de hond.] Hé mevrouwtje.

[Darnell tilt haar voorzichtig op schoot. Ze is klein en weegt niet meer dan drie, vier kilo. Hoewel ze wel iets wegheeft van een kleine teckel met een gladde vacht, is haar rug korter dan bij het standaardras.]

[Tegen de hond.] Alles goed, Maze? Voel je je wel lekker? [Tegen mij.] Voluit heet ze Maisey, maar die naam gebruiken we nooit. ‘Maze’, doolhof, is wel gepast, vindt u niet?

[Met een hand masseert hij haar rug terwijl hij met de andere over haar nek wrijft. Ze kijkt met troebele ogen naar hem op en likt de palm van zijn hand.]

Rashonden bakten er helemaal niks van. Te neurotisch, te veel gezondheidsproblemen, alles wat je kunt verwachten als je een dier alleen maar voor uiterlijke kenmerken fokt. De nieuwe generatie [hij wijst naar de bastaard op zijn schoot] was altijd een kruising, alles wat maar kon bijdragen aan de fysieke gesteldheid en de geestelijke stabiliteit.

[De hond is in slaap gevallen. Darnell begint zachter te praten.]

Ze waren onverzettelijk en kregen heel veel training, niet alleen individueel maar ook voor het werken in groepen tijdens lap-missies. Lange afstand, vooral door ongerept gebied, was altijd riskant. Niet alleen vanwege Zack, maar ook vanwege wilde honden. Weet u nog hoe gevaarlijk die waren? Al die huisdieren en zwerfdieren die in dodelijke meutes veranderden. Die waren altijd reden tot zorg, meestal onderweg door gebieden met weinig besmetting, altijd op zoek naar iets eetbaars. In het begin werden een hoop lap-missies afgebroken voordat we begeleidende honden inzetten.

[Hij knikt naar de slapende hond.]

Zij had twee escorts: Pongo, een kruising van een pitbull en een rottweiler, en Perdy… ik weet eigenlijk niet precies wat Perdy was, deels herder, deels stegosaurus. Ik zou haar nooit ook maar in de buurt hebben laten komen als ik niet al de basistraining had gedaan met hun geleiders. Ze bleken eersteklas escorts te zijn. Veertien keer verjoegen ze roedels wilde honden, twee keer werden ze écht kwaad. Ik zag Perdy achter een mastiff van honderd kilo aan gaan en zijn schedel tussen haar kaken klemmen, je kon hem horen kraken via de microfoon die op het harnas zat.

Het moeilijkst vond ik het om ervoor te zorgen dat Maze het bij de missie hield. Ze wilde altijd vechten. [Kijkt glimlachend naar de slapende teckel.] Ze waren goede begeleiders, ze zorgden er altijd voor dat ze haar bestemming bereikte, ze wachtten op haar en brachten haar altijd veilig weer terug. Ze schakelden onderweg zelfs wel eens een paar G’s uit.

Maar is zombievlees niet gevaarlijk?

O ja… nee, nee, nee, ze beten nooit. Dat zou fataal zijn geweest. Aan het begin van de oorlog zag je een hoop dode honden, die lagen daar gewoon zonder verwondingen, en dan wist je dat ze in besmet vlees hadden gebeten. Dat was een van de redenen waarom training zo belangrijk was. Zack heeft een heleboel fysieke voordelen, maar evenwicht hoort daar niet bij. De grotere honden konden altijd tussen hun schouderbladen springen of tegen de onderrug, en dan gingen ze gewoon neer. De kleintjes konden ze laten struikelen, door onder hun voeten te lopen of tegen een knieholte te springen. Dat deed Maze altijd het liefst, en dan gooide ze ze zo op hun rug!

[De hond beweegt.]

[Tegen Maze.] O, sorry, mevrouwtje. [Streelt haar nek.]

[Tegen mij.] Tegen de tijd dat Zack weer overeind was gekomen, had je tien, misschien wel vijftien seconden gewonnen.

Er vielen de nodige slachtoffers. Sommige honden vielen bijvoorbeeld en braken een bot… Als we in de buurt van goedgezinde troepen waren, kon hun geleider ze makkelijk oppakken en in veiligheid brengen. Meestal keerden ze zelfs weer terug in actieve dienst.

En andere keren?

Als ze te ver weg waren, als ze aan het lokken waren of op een lap waren… te ver om gered te worden en te dichtbij voor Zack… we smeekten om ‘genade-explosieven’, kleine pakketjes die aan het harnas werden bevestigd zodat we ze konden laten afgaan als het ernaar uitzag dat er geen enkele kans op redding was. Die hebben we nooit gekregen. ‘Verspilling van kostbare middelen.’ Eikels. Het was verspilling om gewonde soldaten uit hun lijden te verlossen, maar om ze als plofhond te gebruiken, ja, nee, dáár wilden ze wel over nadenken!

Pardon?

‘Plofhond’. Dat was de officieuze naam van het programma dat bijna, bíjna groen licht kreeg. Een of andere lul van de generale staf had gelezen dat de Russen in de Tweede Wereldoorlog bomhonden hadden gebruikt. Die hadden explosieven op hun rug en waren getraind om ermee onder de tanks van de Duitsers te rennen. De enige reden waarom de Russen ermee waren opgehouden, was dezelfde reden waarom wij er nooit mee zijn begonnen: de situatie was niet uitzichtloos meer. Hoe wanhopig moet je dan godverdomme wel niet zijn?

Ze zullen het nooit zeggen, maar wat ze volgens mij weerhield was het gevaar van een nieuw Eckhart-incident. Dat opende ze echt de ogen. U kent dat verhaal wel, hè? Sergeant Eckhart, God hebbe haar ziel. Ze was een heel ervaren geleider, ze werkte nog met de ln.[80] Ik heb haar nooit ontmoet. Haar partner was bezig met een lokmissie in de buurt van Little Rock, viel in een greppel en brak zijn poot. De horde was vlakbij. Eckhart pakte een geweer en probeerde achter hem aan te gaan. Een of andere officier hield haar tegen en begon te lullen over regels en halfslachtige redenen waarom ze er niet door mocht. Ze leegde een half magazijn in zijn smoel. De mp kreeg haar te pakken en drukte haar tegen de grond. Ze kon alles horen terwijl de doden haar partner omsingelden.

Wat is er gebeurd?

Ze hebben haar opgehangen. Een openbare terechtstelling met allemaal tamtam. Ik snap het wel, echt, dat meen ik. Discipline was ontzettend belangrijk, de wet moest worden uitgevoerd, dat was het enige waar we ons aan konden vasthouden. Maar gelóóf maar dat er veranderingen zijn doorgevoerd. Geleiders kregen toestemming om achter hun partner aan te gaan, zelfs als ze daarmee hun eigen leven in gevaar brachten. Voor het eerst beschouwde het leger ons als teams en zagen ze in dat een hond niet zomaar een machineonderdeel was dat je kon vervangen als het ‘kapot’ was. Ze begonnen te onderzoeken hoeveel geleiders zichzelf van kant maakten nadat ze een partner hadden verloren. We hadden het hoogste percentage zelfmoorden van alle legeronderdelen. Hoger dan bij de Special Forces, hoger dan bij Graveninspectie, hoger zelfs dan bij die zieke gasten van China Lake.[81] In Hondenstad ontmoette ik geleiders uit dertien andere landen. Zij vertelden allemaal hetzelfde. Het maakte niet uit waar je vandaan kwam, wat je cultuur of achtergrond was, je had altijd dezelfde gevoelens. Wie kon zo’n verlies dragen en daar weer bovenop komen? Iemand die dat kon had sowieso geen geleider kunnen worden. Dát maakte ons uniek: het vermogen om zo’n sterke band te krijgen met iets wat niet eens je eigen soort is. Precies datgene waardoor zo veel van mijn vrienden ervoor kozen zich een kogel door hun kop te jagen, was wat ons een van de succesvolste onderdelen van het hele Amerikaanse leger maakte.

Het leger zag het bij mij op een dag in een verlaten uithoek ergens in de Rockies in Colorado. Ik was te voet sinds ik was ontsnapt uit mijn flat in Atlanta, drie maanden van vluchten, me schuilhouden, afval doorzoeken. Ik had de Engelse ziekte, ik had koorts, ik woog nog amper vijftig kilo. Ik vond die twee gasten onder een boom. Ze waren een vuurtje aan het maken. Achter ze lag een kleine straathond. Zijn poten en zijn snuit waren vastgebonden met schoenveters. Zijn gezicht zat onder de opgedroogde bloedkorsten. Hij lag daar maar, zachtjes jankend en met glazige ogen.

Wat is er gebeurd?

Weet u dat ik dat écht niet meer weet? Ik moet er één een ram hebben verkocht met mijn knuppel. Die hebben ze helemaal gebarsten op zijn schouder gevonden. Toen ze me vonden lag ik bovenop die andere gast. Ik was zijn gezicht aan het inbeuken. Ik woog vijftig kilo, ik was halfdood, en die gozer was er bijna geweest. De Gardesoldaten moesten me van hem af trekken, me met handboeien vastmaken aan een autowrak en me een paar klappen in mijn gezicht geven om me weer bij de les te brengen. Dat herinner ik me nog. Een van die kerels die ik had aangevallen hield zijn arm vast, de andere lag bloedend op de grond. ‘Kalm jij, verdomme,’ zei de luitenant die me probeerde te ondervragen. ‘Wat héb jij? Waarom doe je dat met je vrienden?’ ‘Hij is onze vriend niet!’ gilde de kerel met de gebroken arm, ‘hij is knettergek!’ En het enige wat ik maar bleef zeggen, was: ‘Doe die hond geen kwaad! Doe die hond geen kwaad!’ Ik herinner me dat die Gardesoldaten alleen maar moesten lachen. ‘Jezus Christus,’ zei een van hen, terwijl hij naar de twee gasten keek die daar op de grond lagen. De luitenant knikte en keek me toen aan. ‘Ik denk dat we een baan voor je hebben, maatje.’ En zo werd ik in dienst genomen. Soms ontdek jij de weg die je moet gaan, en soms vindt die weg jou.

[Darnell aait Maze. Ze doet één oog open en kwispelt met haar onbehaarde staart.]

Wat is er met de hond gebeurd?

Ik wou dat ik kon vertellen dat het afliep als een Disneyfilm, dat hij mijn partner werd of zo, of dat hij uiteindelijk een heel weeshuis redde van een brand. Ze hadden hem met een steen geslagen om hem buiten westen te krijgen. Het vocht hoopte zich op in zijn gehoorgangen. Hij werd in een oor helemaal doof en in het andere gedeeltelijk. Maar zijn neus deed het nog en hij werd best een goede rattenvanger toen ik eenmaal een opvangadres voor hem had gevonden. Hij ving zo veel ongedierte dat dat gezin de hele winter te eten had. Dus eindigt het misschien toch een beetje als een sprookje. Disney met een Mickeysausje. [Lacht zachtjes.] Zal ik u eens iets mafs vertellen? Ik had vroeger een hekel aan honden.

Echt?

Ik verachtte ze, die smerige, stinkende, kwijlende bacteriebalen die tegen je been opsprongen en op het vloerkleed pisten. God, wat had ik een hekel aan ze. Ik was zo’n gast die bij je op bezoek kwam en het vertikte om de hond te aaien. Ik was die gast die op het werk de mensen met een foto van hun hond op het bureau belachelijk maakte. Ken je die gast die altijd dreigde dat hij de politie zou bellen als jouw keffertje ’s avonds laat blafte?

[Wijst naar zichzelf.]

Ik woonde een meter of honderd van een dierenwinkel. Ik reed er altijd langs op weg naar mijn werk, en dan stond ik ervan versteld dat die sentimentele, gestoorde losers zo veel geld dokten voor bovenmaatse, blaffende hamsters. Tijdens de Paniek begonnen de doden samen te drommen bij de dierenwinkel. Ik weet niet waar de eigenaar was. Hij had de rolluiken omlaag gedaan maar de dieren binnengehouden. Ik kon ze vanuit mijn slaapkamerraam horen. Dag in dag uit, aan één stuk door. Het waren nog maar puppy’s, amper een paar weken oud. Arme baby’tjes die het uitgilden tot hun mammie of wie dan ook ze kwam redden.

Ik hoorde ze doodgaan, een voor een nadat hun waterflessen leeg waren geraakt. De doden zijn er nooit binnengekomen. Ze stonden nog steeds met hordes tegelijk buiten toen ik mijn huis uitkwam en wegrende zonder om te kijken. Wat had ik moeten doen? Ik was ongewapend, ongetraind. Ik had ze nooit uit de weg kunnen ruimen. Ik kon mezelf amper redden. Wat had ik kunnen doen…? Iets.

[Maze zucht in haar slaap. Zachtjes aait Darnell haar.]

Ik had íéts kunnen doen.

Siberië, het Heilige Russische Rijk

[De mensen die in dit dorp van krotten moeten leven, doen dat onder uiterst primitieve omstandigheden. Er is geen elektriciteit of stromend water. Het kleinste hutje is van vader Sergei Ryzjkov. Het is wonderbaarlijk om te zien hoe de oude geestelijke nog functioneert. Aan zijn manier van lopen is duidelijk te zien dat hij tijdens en na de oorlog veel verwondingen heeft opgelopen. De handdruk maakt duidelijk dat al zijn vingers gebroken zijn. Zijn poging tot een glimlach laat zien dat de tanden die niet al lang geleden uit zijn mond zijn geslagen, zwart zijn van de verrotting.]

Om te kunnen begrijpen hoe we een ‘religieuze staat’ zijn geworden en hoe die staat ontstaan is met een man zoals ik, moet u begrijpen wat voor oorlog wij tegen de ondoden voerden.

Zoals bij veel andere oorlogen was de winter onze grootste bondgenoot. De bijtende kou, die nog langer aanhield en werd versterkt doordat over de hele wereld de hemel verduisterd was, bood ons de tijd die we nodig hadden om ons thuisland voor te bereiden om bevrijd te worden. In tegenstelling tot de Verenigde Staten vochten we een oorlog op twee fronten. We hadden de ‘Oeralbarrière’ in het westen en de Aziatische hordes vanuit het zuidoosten. Siberië was uiteindelijk gestabiliseerd maar was nog allerminst volledig veilig. We hadden heel veel vluchtelingen uit India en China, heel veel bevroren ghouls die ontdooiden, en bleven ontdooien, elk voorjaar weer. We hadden die wintermaanden nodig om onze strijdkrachten te herorganiseren, onze bevolking te instrueren, onze enorme voorraden militaire wapens en benodigdheden te inventariseren en te distribueren.

We beschikten niet over de oorlogsproductie van andere landen. We hadden in Rusland geen ministerie van Strategische Middelen. De enige industrie waarover we beschikten, was genoeg eten vinden om onze bevolking in leven te houden. Wat we wel hadden, was onze erfenis van een militair-industriële staat. Ik weet dat jullie ons in het Westen altijd hebben uitgelachen om die ‘dwaasheid’. Die gekke Russen met hun paranoia, om ‘tanks en wapens te maken terwijl het volk het uitschreeuwt om auto’s en boter’. Ja, de Sovjet-Unie was achterlijk en inefficiënt en liet onze economie inderdaad stuklopen op bergen van militaire macht, maar toen het moederland ze nodig had, waren het die bergen die haar kinderen redden.

[Hij wijst naar de vergeelde poster aan de muur achter hem. Daarop staat de geest van een oude Sovjetsoldaat afgebeeld die zijn hand uitstrekt uit de hemel om een dankbare jonge Rus een primitief halfautomatisch geweer aan te reiken. Het onderschrift luidt: ‘Djedoesjka, spasiba’ (Dank u, grootvader).]

Ik was kapelaan bij de 32ste Mobiele Gevechtseenheid. We waren een eenheid uit categorie D, met een uitrusting van de vierde generatie, het oudste in ons arsenaal. We leken wel figuranten in een oude patriottische oorlogsfilm, met onze ppsh-halfautomatische geweren en onze enkelloopse hagelgeweren. We hadden niet jullie mooie nieuwe gevechtsuniform. Wij droegen de uniformen van onze grootvaders: oud, versleten, door de motten aangevreten wol die de kou amper tegenhield en ons op geen enkele manier beschermde tegen beten.

Er vielen ontzettend veel slachtoffers, de meeste tijdens de strijd in de steden, meestal als gevolg van ondeugdelijke munitie. Deze kogels waren ouder dan wij, sommige hadden al opgeslagen gelegen in kisten, aangetast door de elementen, voordat Stalin zijn laatste adem uitblies. Je wist nooit wanneer zich een ‘Cugov’ voordeed, wanneer je wapen ‘klikte’ op het moment dat een ghoul zich op je stortte. Dat gebeurde heel vaak in de 32ste Mobiele Gevechtseenheid.

We waren niet zo strak georganiseerd als jullie leger. We hadden niet jullie mooie, strakke Raj-Singh-carrés, of jullie zuinige oorlogsdoctrine van ‘één schot, één dode’. De oorlog die wij voerden was slordig en meedogenloos. Wij schoten de vijand aan gort met zware machinegeweren, overspoelden ze met vlammenwerpers en Katjoesa-raketten en pletten ze onder de rupsbanden van onze prehistorische T-34 tanks. Het was inefficiënt, pure verspilling, en het resulteerde in veel te veel onnodige sterfgevallen.

Oefa was de eerste grote slag van ons offensief en werd de reden waarom we de steden niet meer binnen gingen maar ze tijdens de winter hermetisch afsloten. We leerden die eerste maanden een heleboel lessen door ons onbesuisd op de puinhopen te storten na urenlange meedogenloze artilleriebeschietingen, te vechten voor elk huizenblok, elk huis, elke kamer. Er waren altijd te veel zombies, te veel haperende geweren, en altijd te veel jongens die gebeten werden.

We hadden geen D-pillen[82] zoals jullie leger. Ons enige antwoord op besmetting was een kogel. Maar wie moest de trekker overhalen? De andere soldaten in elk geval niet. Je kameraad doden, ook als dat eigenlijk een barmhartige daad zou zijn zoals in geval van besmetting, riep te veel herinneringen op aan de decimaties. Dat maakte het allemaal zo ironisch. De decimaties hadden onze strijdkrachten de kracht en discipline gegeven om alles te doen wat we van ze vroegen, alles behalve dat. Als je een soldaat zou vragen, of zelfs bevelen, een andere soldaat te doden, dan overschreed je een grens waardoor er een nieuwe muiterij had kunnen uitbreken.

Een tijdje lag de verantwoordelijkheid bij de leiding, de officieren en de wachtmeesters. We hadden geen slechtere beslissing kunnen nemen. Om die mannen in de ogen te moeten kijken, die jongens voor wie je verantwoordelijk was, met wie je zij aan zij vocht, met wie je je brood en je deken deelde, die je het leven redde en door wie jij gered werd. Wie kan zich concentreren op de gigantische last waar je als leider onder gebukt gaat als je zo’n daad hebt moeten verrichten?

We begonnen een aanzienlijke achteruitgang waar te nemen onder onze commandanten. Plichtsverzuim, alcoholmisbruik, zelfmoord – zelfmoord werd bijna een epidemie onder het officierskorps. Onze divisie verloor vier ervaren leiders, drie luitenants en één majoor, allemaal in de eerste week van onze eerste campagne. Twee van de luitenants schoten zichzelf dood, een meteen nadat hij de daad had verricht, de andere later diezelfde avond. De derde commandant koos een meer passieve methode, die we ‘zelfmoord via de strijd’ gingen noemen. Hij gaf zich vrijwillig op voor steeds gevaarlijker opdrachten en gedroeg zich meer als een roekeloze soldaat dan als een verantwoordelijke leider. Hij sneuvelde terwijl hij met niet meer dan een bajonet een stuk of tien ghouls te lijf ging.

Majoor Kovpak verdween eenvoudigweg. Niemand weet precies wanneer. We wisten alleen dat hij niet overrompeld kon zijn. Het gebied was heel grondig schoongeveegd en niemand verliet ooit het gebied zonder escorte. We wisten allemaal wat er waarschijnlijk was gebeurd. Kolonel Savitsjev gaf een officiële verklaring uit waarin hij zei dat de majoor op een verkenningsexpeditie was gestuurd en niet was teruggekeerd. Vervolgens zei hij zelfs dat hij hem zou voordragen voor de Orde van de Rodina, een hoge onderscheiding. Je kunt de geruchten niet tegenhouden, en niets is schadelijker voor het moreel van een eenheid dan de wetenschap dat een van de officieren is gedeserteerd. Ik kon het de man niet kwalijk nemen, en dat kan ik nog steeds niet. Kovpak was een goeie kerel en een sterke leider. Vóór de crisis had hij meegedaan aan drie campagnes in Tsjetsjenië en één in Dagestan. Toen de doden tot leven begonnen te komen, voorkwam hij niet alleen dat zijn eenheid in opstand kwam, maar liet hij ze ook allemaal te voet voorraden en gewonden van Koerta in het Salibgebergte helemaal naar Manaskent aan de Kaspische Zee dragen. Vijfenzestig dagen, zevenendertig grootschalige gevechten. Zevenendertig! Hij had instructeur kunnen worden – hij had dat recht meer dan verdiend – en was zelfs gevraagd door de Stavka vanwege zijn grote gevechtservaring. Maar nee, hij koos er vrijwillig voor om direct terug te keren naar de actie. En nu was hij een deserteur. Ze noemden dat ‘de Tweede Decimatie’, vanwege het feit dat in die periode bijna een op de tien officieren zelfmoord pleegde, wat bijna in één klap een einde maakte aan onze oorlogsinspanningen.

Het logische alternatief, het enige alternatief, was om het de jongens zelf te laten doen. Ik kan me hun gezichten nog herinneren, vies en puistig, met hun roodomrande ogen terwijl ze hun mond om de loop van hun geweer sloten. Wat moesten we anders? Het duurde niet lang voordat ze zichzelf in groepen begonnen te doden, al diegenen die in de strijd waren gebeten en zich verzamelden in het veldhospitaal om allemaal op hetzelfde moment de trekker over te halen. Ik denk dat het ze troostte om te weten dat ze niet alleen zouden sterven. Het was waarschijnlijk ook de enige troost die je kon verwachten. Van mij hoefden ze hem in elk geval niet te verwachten.

Ik was een religieus man in een land dat al lang geleden zijn geloof was kwijtgeraakt. Tientallen jaren communisme gevolgd door materialistische democratie hadden tot gevolg gehad dat deze generatie Russen weinig kennis had van ‘de opium voor het volk’ en daar ook de noodzaak niet van inzag. Als kapelaan bestond mijn taak hoofdzakelijk uit het inzamelen van de brieven die de ter dood veroordeelde jongens aan hun familie hadden geschreven en om alle wodka uit te delen die ik maar kon vinden. Ik wist dat het vrij zinloos was wat ik allemaal deed, en gezien de koers die ons land voer, betwijfelde ik of er iets zou gebeuren wat daar verandering in zou brengen.

Het was vlak na de strijd om Kostroma, een paar weken na de officiële aanval op Moskou. Ik was naar het veldhospitaal gegaan om de besmetten de laatste sacramenten toe te dienen. Ze werden in afzondering gehouden, sommigen waren zwaar toegetakeld, anderen nog gezond en helder. De eerste jongen kan niet ouder dan zeventien zijn geweest. Hij was niet gebeten, was het maar waar. De onderarmen van de zombie waren door de rupsbanden van een gemotoriseerd kanon van zijn lijf gerukt. Het enige wat er nog van zijn armen over was, was hangend vlees en afgebroken opperarmbeenderen waarvan de uiteinden zo scherp als een mes waren. Ze staken zo door het uniform van die jongen terwijl ongeschonden handen hem alleen maar zouden hebben vastgepakt. Hij lag op een veldbed en bloedde uit zijn buik, zijn gezicht was asgrauw en zijn geweer trilde in zijn hand. Naast hem lag een rij met nog vijf andere besmette jongens. Ik vertelde ze werktuiglijk dat ik zou bidden voor hun ziel. Ze haalden hun schouders op of knikten beleefd en ik pakte hun brieven aan, zoals ik altijd had gedaan, gaf ze wat te drinken en deelde zelfs een paar sigaretten uit die ik van hun bevelvoerend officier had gekregen. Ik had dit al heel vaak gedaan, maar op de een of andere merkwaardige manier voelde het nu anders. Ik voelde een bepaalde innerlijke opwinding, een sensatie die zich een weg omhoog baande door mijn hart en mijn longen. Ik voelde dat mijn hele lichaam begon te trillen toen de soldaten allemaal de loop van hun wapen onder hun kin zetten. ‘Bij drie,’ zei de oudste van het stel. ‘Een… twee…’ Verder kwamen ze niet. De zeventienjarige vloog naar achteren tegen de grond. De anderen staarden verbijsterd naar het kogelgat in zijn voorhoofd en vervolgens naar het rokende pistool in mijn hand, in Gods hand.

God sprak tot me, ik hoorde de woorden galmen in mijn hoofd. ‘Het moet afgelopen zijn met zondigen,’ zei Hij tegen me. ‘Er mogen geen zielen meer naar de hel.’ Het was zo duidelijk, zo eenvoudig. We hadden al te veel goede officieren verloren doordat officieren soldaten moesten doden, en de Heer had al te veel goede zielen verloren doordat soldaten zichzelf om het leven brachten. Zelfmoord was een zonde, en íémand moest de verantwoordelijkheid nemen om zielen te verlossen die gevangenzaten in een besmet lichaam. Wij waren de enigen die dat kruis zouden moeten dragen! Dat vertelde ik de commandant van de divisie toen die erachter was gekomen wat ik had gedaan, en dat is de boodschap die zich verspreidde naar alle veldkapelanen en vervolgens naar alle niet-militaire priesters in heel Moeder Rusland.

Wat later bekend kwam te staan als de ‘Ultieme Zuivering’ was slechts de eerste stap in een religieuze opleving die zelfs de Iraanse Revolutie van 1980 zou overtreffen. God wist dat zijn kinderen zijn liefde te lang ontzegd was. Ze hadden richting nodig, moed, hoop! Je zou kunnen zeggen dat dat de reden is waarom we als een gelovig land uit die oorlog zijn gekomen en dat we onze staat op basis van dat geloof verder hebben kunnen opbouwen.

Zit er een kern van waarheid in de verhalen dat die filosofie voor politieke doeleinden is misbruikt?

[Zwijgt even.] Ik begrijp u niet.

De president heeft zichzelf uitgeroepen tot hoofd van de Kerk…

Kan de leider van een land Gods liefde niet voelen?

Maar hoe zit het dan met priesters die ‘doodseskaders’ vormden en mensen vermoordden onder het mom van ‘zuiveren van besmette slachtoffers’?

[Zwijgt even.] Ik weet niet waar u het over heeft.

Is dat niet de reden waarom u uiteindelijk in ongenade bent gevallen in Moskou? Is het niet de reden waarom u hier bent?

[Het blijft lang stil. We horen het geluid van naderende voetstappen. Er klopt iemand op de deur. Vader Sergei doet open en ziet een klein, haveloos kind staan. Zijn bleke, bange gezicht zit onder de modder. Hij schreeuwt opgewonden in een dialect en wijst naar de weg. De oude priester knikt ernstig, geeft de jongen een schouderklopje en wendt zich dan tot mij.]

Dank u voor uw komst. Zou u me nu alstublieft willen verontschuldigen?

[Terwijl ik opsta om te vertrekken opent hij een houten kist aan het voeteneinde van zijn bed en haalt er een bijbel en een pistool uit de periode van rond de Tweede Wereldoorlog uit.]

Aan boord van de USS Holo Kai, voor de kust van de Hawaïaanse eilanden

[Deep Glider 7 lijkt meer op een vliegtuig met een dubbele romp dan op een minionderzeeër. Ik lig aan stuurboord op mijn buik en heb uitzicht door de kegelvormige, doorzichtige boeg. De man met wie ik meevaar, Master Chief Petty Officer Michael Choi, zwaait naar me vanaf de bakboordzijde. Choi is een van de oudgedienden, waarschijnlijk de meest ervaren duiker van het Deep Submergence Combat Corps (dscc) van de Amerikaanse marine. Zijn grijze slapen en zijn kraaienpootjes vormen een schril contrast met zijn bijna tienerachtige enthousiasme. Terwijl het moederschip ons in de woelige Stille Oceaan laat zakken, hoor ik in Chois verder neutrale accent ook een beetje het accent van een surfer dude doorklinken.]

Voor mij is de oorlog nooit afgelopen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij nog altijd intensiever wordt. Elke maand breiden we het aantal operaties uit en verbeteren we het materieel en het personeel. Ze zeggen dat er nog altijd zo’n twintig tot dertig miljoen zijn, die nog steeds op de stranden spoelen of verstrikt raken in visnetten. Je kunt niet in open zee op een boorplatform werken of een trans-Atlantische kabel repareren zonder een horde op je dak te krijgen. Daar draait het bij deze tocht om: proberen ze op te sporen en hun bewegingen voorspellen, zodat we misschien van tevoren gewaarschuwd kunnen worden.

[We raken de schuimkoppen met een dreunende klap. Choi grijnst, controleert zijn instrumenten en stelt de kanalen van zijn radio af op het moederschip in plaats van op mij. Het water voor mijn observatiekoepel is heel even wit van het schuim en wordt vervolgens lichtblauw als we onder water verdwijnen.]

Je gaat me niets vragen over scuba-uitrustingen of titanium haaienpakken, hè, want die onzin heeft niets met mijn oorlog te maken. Harpoengeweren en bang sticks en riviernetten tegen zombies… met die dingen kan ik je niet helpen. Als je het over burgerspullen wil hebben, moet je met burgers praten.

Maar het leger heeft die methodes wel gebruikt.

Alleen bij operaties op rivieren, en bijna alleen door landmachtlulletjes. Zelf heb ik nooit een droogpak of een scuba-uitrusting gedragen… of nou ja… nooit tijdens gevechten. Mij zag je alleen in een ads. Atmospheric Diving Suit, zeg maar een ruimtepak en een harnas in één. De technologie gaat eigenlijk al een paar honderd jaar terug, toen een of andere kerel[83] een ton met een raampje en armgaten uitvond. Daarna had je dingen als de Tritonia en het duikpak van Neufeldt en Kuhnke. Die leken wel uit een oude sciencefictionfilm uit de jaren vijftig te komen, Robby de Robot en dat soort shit. Het werd allemaal zo’n beetje aan de kant geschoven toen… vind je dit echt interessant?

Ja, ga alsjeblieft verder.

Nou, dat soort technologie werd terzijde geschoven toen scuba werd uitgevonden. Het maakte pas weer een comeback toen duikers écht diep moesten duiken om aan olieplatforms te werken. Hoe dieper je gaat, hoe groter de druk, en hoe groter de druk, hoe gevaarlijker het is voor scuba of vergelijkbare uitrustingen met nitrox. Je moet dagen, soms weken doorbrengen in een decompressiekamer, en als je om een of andere reden een noodopstijging moet maken… je krijgt caissonziekte, je krijgt luchtbellen in je bloedbaan, in je hersens… en dan hebben we het nog niet over gezondheidsrisico’s op de lange termijn, zoals botnecrose, doordat je lichaam zich volzuigt met allemaal troep die daar door de natuur helemaal niet voor bedoeld is.

[Hij neemt even de tijd om zijn apparatuur te controleren.]

De veiligste manier om te duiken, om dieper te gaan, om langer beneden te blijven, was om te duiken in een omhulling waarbinnen normale atmosferische druk heerst.

[Hij wijst om zich heen.]

Net zoals wij nu – veilig, beschermd, en ons lichaam denkt dat we nog steeds boven water zijn. Dat doet ads. Hoe diep en hoe lang je ermee onder water kunt, wordt alleen beperkt door de pantsering en het lifesupportsysteem.

Dus het is een soort persoonlijke onderzeeboot?

Een duikbootje. Een onderzeeër kan jaren onder water blijven, voor zijn eigen energie en zuurstof zorgen. Een duikbootje kan maar kort duiken, net als de duikboten uit de Tweede Wereldoorlog of het ding waar wij nu in zitten.

[Het water wordt zo donker dat het wel purperachtige inkt lijkt.]

Het feit dat een ads in feite niet meer is dan een harnas, maakt het ideaal voor de strijd in zeer diep water. Ik wil niet afgeven op wetsuits, haaienpakken of droogpakken, van die maliënkolderachtige pakken. Die zijn tien keer wendbaarder en sneller en je kunt je er veel beter in bewegen, maar ze functioneren het best in ondiep water, en als een paar van die fuckers je te pakken krijgen… ik heb duikers met droogpak gezien met gebroken armen of gebroken ribben. Drie hadden een gebroken nek. Of ze verdronken… als je luchtbuis lek raakte of als de ademautomaat uit je mond werd gerukt. Zelfs als je een harde helm droeg boven op een droogpak met een mesh-omhulsel, hoefden ze je alleen maar onder water te houden, zodat je zuurstof opraakte. Ik heb maar al te veel gasten gezien die zo aan hun einde zijn gekomen, of die snel boven water probeerden te komen en een embolie lieten afmaken wat Zack was begonnen.

Gebeurde dat ook vaak bij duikers met een wetsuit?

Soms, vooral in het begin, maar ons is het nóóit overkomen. Wij liepen geen fysiek gevaar. Zowel je lichaam als je lifesupport zitten in een aluminium of anderszins verstevigde schil. Bij de meeste modellen zijn de gewrichten van staal of titanium. Welke kant Zack je armen ook op draaide, als het hem al lukte om je stevig vast te pakken, wat lastig is als je bedenkt hoe glad en rond alles is, dan was het fysiek onmogelijk die arm af te breken. Als je om welke reden dan ook snel moest opstijgen, dan hoefde je je alleen maar te ontdoen van je ballast of je stuwinstallatie, als je die had… alle pakken hebben opwaartse druk. Ze schieten als een kurk omhoog. Het enige risico zou kunnen ontstaan als Zack zich tijdens het opstijgen aan je vastklampte. Een paar keer heb ik maten boven water zien komen met een paar ongewenste passagiers die zich aan hem vastklampten alsof hun leven ervan afhing… of hun ondood. [Gniffelt.] Ballonopstijgingen kwamen nooit voor tijdens de strijd. De meeste ads-modellen hebben een nood-lifesupportsysteem waarmee je het achtenveertig uur uit kunt houden. Hoeveel G’s er ook om je heen dromden, als er een wrakstuk naar beneden kwam of als je been vast kwam te zitten onder een onderwaterkabel, kon je gewoon veilig gaan zitten wachten tot je gered werd. Niemand duikt ooit alleen, en ik denk dat geen ads-duiker ooit langer dan zes uur duimen heeft hoeven zitten draaien. Het kwam vaker voor dan ik op de vingers van één hand kan tellen dat een van onze jongen vast kwam te zitten, een melding deed en dan zei dat het geen acute haast had en dat de andere teamleden pas moesten komen helpen nadat ze hun opdracht hadden voltooid.

Je hebt het over ADS-modellen. Was er meer dan één soort?

We hadden er een heleboel: civiel, militair, oud, nieuw… nou ja, relatief nieuw. We konden tijdens de oorlog geen nieuwe bouwen, dus moesten we het doen met wat er al beschikbaar was. Sommige oudere modellen waren al in de jaren zeventig gemaakt, de jim’s en de sam’s. Ik ben echt blij dat ik daar nooit mee heb hoeven duiken. Ze hadden alleen maar universele gewrichten en kijkglazen in plaats van een voorvizier, in elk geval de eerste jim’s. Ik kende één gast, van de Britse Special Boat Service. Hij had gigantische bloedblaren over de hele binnenkant van zijn dijen op de plek waar de beengewrichten tegen zijn huid hadden gedrukt. Fantastische duikers, die gasten van de sbs, maar ik zou nooit met ze willen ruilen.

Bij de Amerikaanse marine hadden we drie basismodellen: de Hardsuit 1200, de 2000 en de Mark 1 Exosuit. Dat was mijn schatje, de exo. Over sciencefiction gesproken… dat ding zag eruit alsof het was gemaakt om het op te nemen tegen reusachtige ruimtetermieten. Het was veel smaller dan de twee hardsuits en zo licht dat je er zelfs mee kon zwemmen. Dat was het belangrijkste voordeel ten opzichte van de hardsuits, ten opzichte van alle ads-systemen zelfs. Je kon boven je vijand opereren, zelfs zonder een aandrijvingsunit of een onderwaterscooter, die het feit dat je je niet kon krabben als je jeuk had ruimschoots compenseerden. De hardsuits waren zo groot dat je je armen in de centrale holte kon trekken om de secundaire apparatuur te bedienen.

Wat voor apparatuur?

Lampen, video, sonar voor de zijkanten. De hardsuits waren complete eenheden, exo’s waren de extra kelderverdieping die je er ook nog eens bij kreeg. Je hoefde je niet druk te maken om al te veel uitleesapparatuur en onderdelen. Je had niet te maken met alle dingen die je konden afleiden of de verschillende dingen die je allemaal tegelijk moest doen bij de hardsuits. De exo was gestroomlijnd en eenvoudig, zodat je je alleen maar hoefde te concentreren op je wapen en het veld voor je.

Wat voor wapens gebruikten jullie?

Eerst hadden we de M-9, een goedkope, gemodificeerde kopie van de Russische aps. Ik zeg ‘gemodificeerd’ omdat geen enkele ads ook maar iets had wat in de verste verte op handen leek. Je had óf grijpers met vier klauwen óf eenvoudige industriële tangen. Die functioneerden prima als handwapen – gewoon een G bij zijn kop pakken en knijpen maar – maar je kon er onmogelijk een vuurwapen mee bedienen. De M-9 was aan je onderarm bevestigd en je kon er elektronisch mee schieten. Je had een laservizier voor de nauwkeurigheid en persluchtpatronen die stalen pennen van tien centimeter afschoten. Het grootste probleem was dat ze vooral primair gemaakt waren voor operaties in ondiep water. Op de diepte waarop wij ze moesten gebruiken, implodeerden ze als eierschalen. Na ongeveer een jaar kregen we de beschikking over een veel efficiënter model, de M-11, die was uitgevonden door dezelfde vent die ook de hardsuit en de exo had uitgevonden. Ik hoop dat ze die gestoorde Canadees hebben overladen met medailles voor wat hij allemaal voor ons heeft gedaan. Het enige probleem was dat DeStRes de productie te duur vond. Zij bleven maar zeggen dat we met onze klauwen en bestaande instrumenten al over meer dan genoeg mogelijkheden beschikten om Zack aan te pakken.

Waardoor veranderden ze dan van gedachten?

Troll. We waren in de Noordzee een Noors aardgasplatform aan het repareren en opeens waren ze daar… We hadden wel een aanval verwacht – het geluid en het licht van zo’n reparatie trok er altijd wel een paar aan – maar we wisten niet dat er een horde in de buurt was. Een van onze wachtposten deed een noodoproep en we gingen op weg naar zijn baken, en opeens werden we overspoeld. Man-tegen-mangevechten onder water zijn afschuwelijk. De bodem wordt omgewoeld en komt omhoog, je ziet bijna niks meer, alsof je in een glas melk vecht. Zombies gaan niet gewoon alleen maar dood als je ze raakt, meestal vallen ze uit elkaar en komen er stukjes spier, orgaan en hersenen tussen het slib terecht dat om je heen dwarrelt. Die gastjes van tegenwoordig… tering, ik lijk mijn pa wel, maar het is waar: die gastjes van tegenwoordig, de nieuwe ads-duikers in de Mark 3’s en Mark 4’s, die hebben een wusz, een Waarnemingsuitrusting bij Slecht Zicht, met sonar met kleurenbeelden en zicht bij weinig licht. Het beeld wordt op een scherm in de helm weergegeven, net als in een gevechtsstraaljager. Doe daar nog een stereohydrofoon bij en je bent sensorisch echt heel erg in het voordeel ten opzichte van Zack. Dat was níét zo toen ik voor het eerst een exo gebruikte. Wij konden niet zien, niet horen – we konden het niet eens voelen als een G ons van achteren probeerde vast te pakken.

Hoezo niet?

Omdat de enige cruciale tekortkoming van een ads is dat je niets kunt voelen van je omgeving, zelfs niet als een G letterlijk zijn handen op je legt. Als Zack niet aan je loopt te rukken, je achterover probeert te trekken of je omdraait, kan het zijn dat je hem pas opmerkt als zijn gezicht vlak voor het jouwe opduikt. Die avond in Troll… de lampen op onze helmen maakten het probleem alleen nog maar erger doordat ze een schijnsel veroorzaakten dat alleen werd onderbroken door een hand of het gezicht van een ondode. Dat was de enige keer dat ik ooit ben geschrokken… niet bang, snap je, alleen maar geschrokken, terwijl ik daar zo heen en weer bungelde in dat vloeibare krijt en er opeens een rottend gezicht tegen mijn helm sloeg.

Het civiele personeel van het olieplatform wilde niet meer aan het werk, zelfs niet toen er gedreigd werd met strafmaatregelen, totdat wij, hun escorte, beter bewapend waren. Zij waren al genoeg van hun mensen kwijtgeraakt die in het donker waren overrompeld. Ik kan me niet voorstellen hoe dat geweest moet zijn. Je bent in je droogpak aan het werk, vrijwel in het pikdonker, je ogen doen pijn van het licht van je lasapparaat, je lichaam is gevoelloos van de kou of anders wel bloedheet van het hete water dat door het systeem wordt gepompt. Opeens voel je die handen, of tanden. Je verzet je, je roept om hulp, je probeert te vechten of te zwemmen terwijl je omhoog wordt getrokken. Misschien komen er nog een paar lichaamsdelen boven water, misschien halen ze alleen een afgebroken reddingslijn op. Zo werd de dscc een officiële compagnie. Onze eerste missie was om de platformduikers te beschermen, zodat de olie kon blijven vloeien. Later hielden we ons ook bezig met het zuiveren van bruggenhoofden en havens.

Wat houdt het zuiveren van bruggenhoofden in?

Primair de mariniers helpen om op het strand te komen. Bij onze eerste landing met amfibievoertuigen op Bermuda kwamen we tot de ontdekking dat het bruggenhoofd voortdurend werd aangevallen door G’s die uit de branding kwamen lopen. We moesten een versterkte buitengrens aanleggen, een halfrond net om het beoogde landingsgebied heen dat diep genoeg was om schepen eroverheen te laten varen maar hoog genoeg om Zack op afstand te houden.

Daar begon onze taak. Twee weken voordat de landingen plaatsvonden, ging een schip kilometers buiten de kust voor anker en schakelde de actieve sonar in. De geluidsimpulsen moesten Zack weglokken van het strand.

Trokken ze niet ook zombies uit dieper water aan?

De hoge pieten zeiden dat dat een ‘aanvaardbaar risico’ was. Ik denk dat ze niets beters hadden. Daarom was het ook een ads-operatie, voor duikers met een wetsuit was het te riskant. Je wist dat zich hele drommen onder het schip met de sonar verzamelden en dat jij het volgende doelwit werd als het schip weer stil werd. Het bleek verreweg de makkelijkste klus te zijn die we ooit hebben geklaard. De aanvalsfrequentie was verreweg het laagst, en toen de netten omhoog werden gehaald, waren vrijwel alle zombies gevangen. Het enige wat je nodig had, was een basiseenheid om een oogje in het zeil te houden, misschien de sporadische G neer te schieten die over het hek probeerde te klimmen. Ze hadden ons eigenlijk niet echt nodig voor dit soort operaties. Na de eerste drie landingen maakten ze weer gebruik van duikers met wetsuits.

En het zuiveren van de havens?

Dát was géén makkie. Dat was in het laatste stadium van de oorlog, toen het niet alleen maar ging om het vestigen van een bruggenhoofd maar om het openen van havens voor zeescheepvaart. Dat was een gigantische gecombineerde operatie: duikers met wetsuits, ads-eenheden en zelfs civiele vrijwilligers met alleen een scuba-uitrusting en een harpoengeweer. Ik heb geholpen bij de zuivering van Charleston, Norfolk en Boston, dat vervloekte Boston, en de moeder van alle onderwaternachtmerries, de Heldenstad. Ik weet dat soldaten heel graag lopen te miepen dat het zo zwaar was om de steden te zuiveren, maar stel je maar een stad onder water voor, een stad van gezonken schepen en auto’s en vliegtuigen en alle denkbare wrakstukken, afval en puin. Tijdens de evacuatie, toen heel veel containerschepen zo veel mogelijk ruimte probeerden vrij te maken, dumpten een heleboel schepen hun lading in het water. Bankstellen, oventjes, stapels en nog eens stapels kleding. Plasmatelevisies knarsten als je eroverheen liep. Ik stelde me altijd voor dat het botten waren. Ik stelde me ook voor dat ik Zack achter elke wasmachine en elke droogmachine kon zien, of klimmend over elke stapel vernielde airconditioners. Soms was het alleen maar mijn verbeelding, maar andere keren… Het ergst… het ergst was het om een gezonken schip te zuiveren. Er waren er altijd een paar die binnen de grenzen van de haven lagen. Een paar, zoals de Frank Cable, een groot bevoorradingsschip waar ze een vluchtelingenschip van hadden gemaakt, was precies bij de monding van de haven gezonken. Voordat het omhoog kon worden getakeld, moesten alle compartimenten gezuiverd worden. Dat was de enige keer dat de exo lomp, onhandelbaar aanvoelde. Ik stootte mijn kop niet in élke gang, maar zo voelde het wel. Heel veel luiken werden geblokkeerd door puin of wrakstukken. We moesten ons er een weg doorheen snijden of we moesten via de dekken en de scheidingswanden. Soms was een dek verzwakt door beschadiging of corrosie. Ik was een schot boven de machinekamer van de Cable aan het doorzagen toen het dek onder me opeens instortte. Voordat ik kon zwemmen, voordat ik kon duiken… ze waren met z’n honderden in de machinekamer. Ze golfden over me heen, ik verdronk in een zee van armen en benen en hompen vlees. Als ik ooit een steeds terugkerende nachtmerrie zou hebben, en ik zeg niet dat ik die heb maar stél, dan zou ik weer in die machinekamer zijn, alleen ben ik nu helemaal naakt… dan zóú ik dat zijn, bedoel ik.

[Het verbaast me hoe snel we de bodem bereiken. Het lijkt wel een woenstijnlandschap, dat wit afsteekt tegen het onafgebroken duister. Ik zie restanten draadkoraal, afgebroken en vertrapt door de levende doden.]

Daar heb je ze.

[Als ik opkijk zie ik een horde, het zijn er grofweg een stuk of zestig, door de woestijnnacht lopen.]

Daar gaan we dan.

[Choi manoeuvreert ons boven de horde. Ze steken hun armen uit naar onze schijnwerpers, met opengesperde ogen en ingezakte kaken. Ik zie de zwakke rode straal van de laser die op het eerste doelwit wordt gericht. Een seconde later wordt er een pijltje in zijn borst geschoten.

En van je één…

[Hij richt de straal op een tweede ghoul.]

En van je twee…

[Hij gaat de horde af en merkt ze allemaal met een niet-fataal schot.]

Ik vind het vreselijk om ze niet te doden. Ik bedoel, ik weet wel dat het erom gaat dat we hun bewegingen bestuderen, om een vroeg waarschuwingsnetwerk op te zetten. Ik weet dat als we over de middelen beschikten om ze allemaal op te ruimen, dat we dat dan zouden doen. Maar toch…

[Hij schiet een pijl in het zesde doelwit. Zoals alle andere merkt deze zombie het gaatje in zijn borstbeen niet eens op.]

Hoe doen ze het? Hoe kan het dat ze er nog steeds zijn? Niets corrodeert zo snel als zeewater. Deze G’s hadden al veel eerder dan die op het land verdwenen moeten zijn. Hun kleren zijn ook al heel lang geleden verteerd, alles wat organisch is, zoals stof of leer.

[De gestalten onder ons zijn praktisch naakt.]

Dus waarom de rest dan niet? Is het de temperatuur op deze diepte, is het de druk? En hoe kunnen ze überhaupt zo’n weerstand tegen de druk hebben? Op deze diepte zou het menselijk zenuwstelsel helemaal verpulverd moeten zijn. Ze zouden niet meer moeten kunnen staan, laat staan dat ze kunnen lopen en ‘denken’, of wat hun versie van denken dan ook is. Hoe flikken ze dat? Ik weet zeker dat een of andere hele hoge pief de antwoorden heeft en dat hij het me alleen maar niet vertelt omdat…

[Plotseling wordt hij afgeleid doordat er een lampje op zijn instrumentenpaneel begint te knipperen.]

Wel wel wel. Moet je dit zien.

[Ik kijk omlaag naar mijn eigen paneel. Ik heb geen idee wat het allemaal betekent.]

We hebben een hete, behoorlijk radioactief. Ze komen zeker uit de Indische Oceaan, Iraniërs of Pakistanen, of misschien van dat Chinese schip dat bij Manihi is gezonken. Wat zeg je me daarvan?

[Hij schiet weer een pijl af.]

Je hebt mazzel. Dit is een van de laatste bemande verkenningstochten. Volgende maand zijn het alleen nog maar onderwaterrobots.

Er wordt fel gediscussieerd over de mogelijkheid om onderwaterrobots te laten vechten.

Gaat nooit gebeuren. Daar is The Sturge[84] veel te machtig voor. Zij laat het nooit gebeuren dat het Congres ons door robots laat vervangen.

Hebben ze een punt?

Wat, dat robots efficiënter kunnen vechten dan wij? Echt niet. En al dat geouwehoer over het ‘beperken van het aantal menselijke slachtoffers’ is gelul. Er is nog nooit iemand bij ons gesneuveld, nog nooit! Die kerel waar ze het maar over blijven hebben, Chernov, overleed na de oorlog, op het land, toen hij met zijn dronken kop onder een tram liep. Fucking politici.

Misschien zijn onderwaterrobots kosteneffectiever, maar ze zijn niet béter. Ik heb het niet alleen over kunstmatige intelligentie, ik heb het over hart, intuïtie, het nemen van initiatief, alles wat ons mensen maakt. Dat is de reden waarom ik er nog steeds ben, net als The Sturge, en bijna alle veteranen die tijdens de oorlog op een onderzeeër voeren. De meesten van ons zijn nog altijd actief omdat we wel moeten, omdat ze nog altijd geen verzameling chips en bits hebben uitgevonden die ons kan vervangen. Geloof me, als het eenmaal zover is, zal ik nooit meer een exosuit aanraken. Dan ga ik weg bij de marine en doe ik een echte Alpha November Alpha.

Wat betekent dat?

Action in the North Atlantic, die oude zwart-witfilm over de Tweede Wereldoorlog. Er speelt een kerel in, je weet wel, de ‘Skipper’ uit Gilligan’s Island, zijn vader.[85] Er was een uitspraak van hem… ‘Ik gooi een roeispaan over mijn schouder en loop het binnenland in. En op het moment dat iemand tegen me zegt: “Wat heb je daar nou over je schouder?” is dat de plek waar ik blijf wonen.’

Quebec, Canada

[De kleine boerenhoeve heeft geen muur, geen tralies voor de ramen en geen slot op de deur. Als ik de eigenaar vraag of hij niet erg kwetsbaar is, gniffelt hij alleen maar en gaat verder met zijn lunch. Andre Renard, broer van de legendarische oorlogsheld Emil Renard, heeft me verzocht zijn precieze locatie geheim te houden. ‘Het kan me niet schelen of de doden me vinden,’ zegt hij onbewogen, ‘maar op de levenden zit ik helemaal niet te wachten.’ De voormalige Fransman emigreerde hiernaartoe na de officiële beëindiging van de vijandelijkheden in West-Europa. Ondanks talrijke uitnodigingen van de Franse regering is hij niet teruggegaan.]

Alle anderen liegen, iedereen die beweert dat hun campagne ‘de zwaarste van de hele oorlog’ was. Al die onwetende haantjes die zichzelf op de borst kloppen en lopen op te scheppen over ‘oorlog in de bergen’ of ‘oorlog in de jungle’ of ‘oorlog in de steden’. Steden, o, wat lopen ze graag te snoeven over de steden! ‘Niets is angstaanjagender dan vechten in een stad!’ O nee? Probeer het eens ónder een stad.

Weet je waarom de skyline van Parijs geen wolkenkrabbers had, ik bedoel de skyline van voor de oorlog? Weet je waarom ze al die glazen en stalen gedrochten helemaal in La Défense hebben neergezet, ver weg van het stadscentrum? Ja, het heeft te maken met esthetiek, het gevoel van samenhang en continuïteit en het feit dat de burgers trots waren op hun stad… in tegenstelling tot die architectonische bastaard die Londen heet. Maar de waarheid, de logische, praktische reden waarom Parijs gevrijwaard bleef van monolieten in de Amerikaanse stijl, is dat de grond onder hun voeten eenvoudigweg te veel tunnels heeft om ze te kunnen ondersteunen.

Je hebt Romeinse graven, steengroeven die een groot deel van de stad van kalksteen hebben voorzien, zelfs bunkers uit de Tweede Wereldoorlog die werden gebruikt door het verzet, en ja, verzet wás er! Dan had je de moderne metro, de telefoonlijnen, de gasleidingen, de waterleidingen… en tussen dat alles door heb je de catacomben. Daar lagen grofweg zes miljoen lichamen begraven die uit de begraafplaatsen van voor de revolutie waren gehaald, waar de lijken gewoon als afval in werden gesmeten. In de catacomben waren hele muren van schedels en botten die in macabere patronen waren gerangschikt. Dat was zelfs functioneel op plekken waar in elkaar grijpende botten stapels losse stoffelijke resten tegenhielden. Ik had altijd het idee dat de schedels naar me lachten.

Ik geloof niet dat ik het de burgers kwalijk kan nemen dat ze in die ondergrondse wereld probeerden te overleven. Ze hadden toen het overlevingshandboek voor burgers nog niet, of Radio Free Earth. De Grote Paniek was uitgebroken. Misschien besloten een paar mensen die dachten dat ze die tunnels kenden het erop te wagen en gingen er een paar andere achter ze aan, en toen nog een paar. Het gerucht verspreidde zich: ‘Onder de grond is het veilig’. Alles bij elkaar een kwart miljoen, dat hebben de bottentellers vastgesteld, tweehonderdvijftigduizend vluchtelingen. Wie weet, als ze zich georganiseerd hadden, als ze eraan hadden gedacht om voedsel en hulpmiddelen mee te nemen, als ze misschien zelfs zo snugger waren geweest om de ingangen achter ze af te sluiten en er heel goed voor te zorgen dat niemand die naar binnen kwam besmet was…

Hoe kan iemand beweren dat zijn ervaring vergelijkbaar is met wat die mensen onder de grond hebben moeten meemaken? Het donker en de stank… we hadden bijna geen nachtzichtkijkers, slechts één per peloton, en dan alleen nog als je geluk had. Er waren ook te weinig reservebatterijen voor onze zaklampen. Soms hadden we maar één werkende lamp voor een hele eenheid, alleen voor de voorste man, die met een rode straal door het donker scheen.

De lucht was gevuld met de giftige stank van de riolering, chemische producten, rottend vlees… de gasmaskers waren een lachertje, de meeste filters waren helemaal versleten. We droegen alles wat we maar konden vinden, oude militaire exemplaren, of brandweerkappen die je hele hoofd bedekten, waardoor je zweette als een otter en waarmee je niks kon horen of zien. Je wist nooit waar je was terwijl je door die wazige klep staarde en de gedempte stemmen van je maten hoorde, of het geknetter van de radiotechnicus.

We moesten radio’s met draad gebruiken, omdat zendingen door de lucht te onbetrouwbaar waren. We gebruikten oude telefoonkabels, koper, geen vezeldraad. We trokken het zo uit de leidingen en droegen enorme rollen mee om ons bereik te vergroten. Dat was de enige manier om in contact te blijven, en meestal ook de enige manier om niet te verdwalen.

En verdwalen ging maar al te makkelijk. Alle plattegronden waren van voor de oorlog, en de veranderingen die de overlevenden hadden aangebracht stonden er niet op, en ook niet alle onderling verbonden tunnels en nissen, de gaten in de grond die opeens voor je opdoemden. Minstens één keer per dag verdwaalde je, soms vaker, en dan moest je terug zien te komen met de zenddraad, terwijl je je positie bepaalde op de plattegrond en probeerde uit te vogelen wat er fout was gegaan. Soms duurde het maar een paar minuten, soms een paar uur, soms zelfs een paar dagen.

Als er een andere eenheid werd aangevallen, hoorde je het geschreeuw over de zender, of je hoorde het weergalmen door de tunnels. Door de akoestiek klonk het echt afschuwelijk. Van alle kanten hoorde je gegil en gekreun. Met de zender kon je tenminste nog proberen erachter te komen waar je kameraden zich bevonden. Als ze niet in paniek waren, als ze wisten waar ze waren, als je wist waar je zelf was…

Het rennen: je stormt zo hard je kunt door de gangen, je stoot je kop tegen het plafond, je kruipt op handen en knieën, je bidt met alles wat je in je hebt tot de Heilige Maagd dat ze het nog iets langer volhouden. Je bereikt hun positie maar komt tot de ontdekking dat het de verkeerde is, een lege ruimte, en het gegil om hulp klinkt nog steeds ver weg.

En als je dan aankomt, tref je misschien alleen nog botten en bloed aan. Als je geluk hebt zijn de zombies er nog en krijg je de kans om wraak te nemen… als het te lang heeft geduurd om er te komen, moet die wraak nu ook je vrienden treffen die weer tot leven zijn gekomen. Man-tegen-mangevechten. Echt zó dichtbij…

[Hij buigt zich over de tafel tot zijn gezicht zich een paar centimeter van het mijne bevindt.]

Geen standaarduitrusting, alles wat je maar van pas kwam. Vuurwapens hadden we niet. De lucht, het gas, het was allemaal te brandbaar. Het vuur van een pistool…

[Hij maakt het geluid van een explosie.]

We hadden de Beretta Greccio, de Italiaanse luchtkarabijn. Dat was de grotemensenversie van zo’n kinderachtig co2-luchtpistool met stalen kogeltjes. Je had misschien vijf schoten, zes of zeven als je het tegen hun hoofd drukte. Een prima wapen, maar we hadden er nooit genoeg van. En je moest voorzichtig zijn! Als je miste, als het kogeltje de steen raakte en als de steen droog was, als je een vonk veroorzaakte… hele tunnels vlogen dan in de fik, met explosies waardoor mannen levend begraven werden, of vuurballen waardoor hun masker vastsmolt aan hun gezicht. Man-tegen-man is altijd beter. Hier…

[Hij staat op van de tafel om me iets te laten zien wat hij op de schoorsteenmantel heeft staan. Het handvat van het wapen zit in een halfronde stalen bal. Uit deze bal steken twee stalen pennen van twintig centimeter in een rechte hoek van elkaar.]

Je ziet waarom, hè? Geen ruimte om met een blad of lemmet te zwaaien. Een snelle beweging door het oog of de bovenkant van het hoofd.

[Hij doet het voor met een snelle stotende en stekende beweging.]

Mijn eigen ontwerp, een moderne versie van het wapen dat mijn grootvader bij Verdun gebruikte? Je kent Verdun – ‘On ne passe pas’ – Ze komen er niet langs!

[Hij gaat verder met zijn lunch.]

Geen ruimte, geen waarschuwing, opeens zijn ze er, misschien vlak voor je, of klauwend vanuit een zijgang waarvan je helemaal niet wist dat die er was. Iedereen droeg beschermende kleding, in welke vorm dan ook, een maliënkolder of dik leer… het was bijna altijd te zwaar, verstikkend, vochtige leren jassen en broeken, maliënhemden. Je probeert te vechten, je bént al uitgeput, mannen rukten hun masker af, hapten naar adem en inhaleerden de stank. Veel van hen stierven al voordat je ze boven de grond kreeg.

Ik gebruikte beenplaten, bescherming hier [wijst naar zijn onderarmen] en handschoenen, leer met een maliënkolder eroverheen, makkelijk uit te trekken als je niet hoefde te vechten. Ik had ze zelf ontworpen. De Amerikaanse gevechtsuniformen hadden we niet, maar wel jullie moeraslaarzen, van die hoge waterdichte laarzen met beetbestendige vezel in de voering genaaid. Die hadden we nodig ook.

Het water stond hoog die zomer, het regende hard en de Seine was een kolkende watermassa. Het was altijd nat. Er zat verrotting tussen je vingers, tussen je tenen, in je kruis. Het water stond bijna voortdurend tot je enkels, soms tot aan je knieën of je middel. Dan ging je voorop, lopend, of kruipend – soms moesten we op onze ellebogen door dat stinkende water kruipen. En dan verdween opeens de grond onder je. Gewoon, zomaar. Je kletterde met je hoofd naar beneden in zo’n gat dat niet stond aangegeven. Je had maar een paar seconden om overeind te komen voordat je gasmasker volliep. Je schopte en maaide met je armen en benen om je heen, je kameraden pakten je vast en trokken je snel omhoog. Verdrinken was nog je minste zorg. Soms vielen mannen naar beneden en dan bleven ze met de grootste moeite drijven met al die zware bekleding, en opeens puilden hun ogen uit en hoorde je hun gedempte kreten. Soms voelde je het moment waarop ze aanvielen: het knappende of scheurende geluid, en opeens viel je voorover met die arme donder over je heen. Als hij geen moeraslaarzen droeg… er is een voet weg, het hele been. Als hij op zijn ellebogen had gekropen en met zijn hoofd omlaag naar beneden was gevallen… soms was het gezicht weg.

In zulke gevallen trokken we ons terug naar een defensieve positie en wachtten we op de Cousteaus, de scuba-duikers die waren getraind om onder water te werken en te vechten. Met slechts een zaklamp en een haaienpak, als ze al het geluk hadden om er daar een van te hebben, en voor hoogstens twee uur zuurstof. Officieel moesten ze een reddingslijn hebben, maar de meesten weigerden dat. De lijnen raakten vaak in de knoop en hielden de boel alleen maar op. Deze mannen, en vrouwen, hadden de kans van een op twintig om te overleven, het laagste percentage van welk onderdeel van welk leger dan ook, en het kan me niet schelen wat anderen beweren.[86] Geen wonder toch dat ze automatisch een Légion d’honneur kregen?

En waar was het allemaal goed voor? Vijftienduizend doden en vermisten. Niet alleen de Cousteaus, wij allemaal, de hele eenheid. Vijftienduizend mensen in amper drie maanden. Vijftienduizend in een tijd dat de strijd in de hele wereld afnam. ‘Gaan, gaan! Vechten, vechten!’ Het was niet nodig geweest. Hoe lang deden de Engelsen erover om heel Londen te zuiveren? Vijf jaar, drie jaar nadat de oorlog officieel was afgelopen? Zij deden het langzaam en veilig, één gedeelte tegelijk, langzaam, rustig aan, niet te veel slachtoffers. Langzaam en veilig, zoals in de meeste grote steden. Waarom deden wij dat dan niet? Die Engelse generaal, wat hij zei over ‘genoeg dode helden tot aan het einde der tijden’ …

Helden, dat waren we, dat was wat onze leiders wilden, dat dacht ons volk nodig te hebben. Na alles wat er gebeurd is, niet alleen in deze oorlog maar in al die eerdere oorlogen: Algerije, Indochina, de nazi’s… je snapt wel wat ik bedoel… zie je hoe treurig het allemaal is? We begrepen wat de Amerikaanse president bedoelde met ‘het terugwinnen van ons vertrouwen’, we begrepen het beter dan de meesten. We hadden helden nodig, nieuwe namen en plaatsen om onze trots te herstellen.

De catacomben, Port-Mahon Quarry, het ziekenhuis… dat was wel ons hoogtepunt… het ziekenhuis. Volgens de overlevering hadden de nazi’s dat gebouwd om verstandelijk gehandicapten in onder te brengen. Tijdens onze oorlog was het een ziekenhuis voor de mensen die recentelijk gebeten waren. Later, toen er meer tot leven kwamen en de overlevenden steeds meer van hun menselijkheid verloren, begonnen ze de besmetten, en wie weet wie nog meer, in dat gewelf met ondoden te gooien. Er brak een voorhoede naar binnen zonder te weten wat zich daar bevond. Ze hadden zich kunnen terugtrekken, de tunnel kunnen opblazen, ze weer kunnen opsluiten… Eén groep van tien man tegen driehonderd zombies. Eén groep, die werd aangevoerd door mijn jongste broer. Zijn stem was het laatste wat we hoorden voordat de verbinding werd verbroken… Zijn laatste woorden waren: ‘On ne passe pas!’

Denver, Colorado

[Het weer is perfect voor de buurtpicknick in Victory Park. Doordat er dit voorjaar nog niet één zombie is gesignaleerd, heeft iedereen extra reden om vrolijk te zijn. Todd Wainio staat in het buitenveld, wachtend op een hoge bal waarvan hij zegt dat die ‘toch nooit komt’. Misschien heeft hij wel gelijk, want niemand lijkt het erg te vinden dat ik naast hem sta.]

Ze noemden het ‘de weg naar New York’, en het was een hele lange weg. We hadden drie grote Legergroepen: Noord, Midden en Zuid. De hoofdstrategie was om als één leger de Great Plains en de Midwest over te steken en vervolgens vóór de Appalachen op te splitsen, waarbij de flanken naar het noorden en het zuiden afweken, Maine en Florida probeerden te bereiken en zich vervolgens via de kust weer aansloten bij Legergroep Midden, terwijl die de bergen over ging. We deden er drie jaar over.

Waarom ging het zo langzaam?

Gast, zeg het maar: transport te voet, het terrein, het weer, de vijand, de strategie… De strategie was om als twee aaneengesloten rijen op te trekken, twee achter elkaar, twee rijen die zich uitstrekten van Canada tot Aztlan… nee, Mexico, het heette toen nog geen Aztlan. Je weet toch hoe het gaat als er een vliegtuig neerstort, al die brandweerlui of wie het ook zijn die een veld afzoeken naar wrakstukken? Ze lopen dan in een rij, heel langzaam, om er zeker van te zijn dat ze geen centimeter missen. Zo deden wij het ook. We hebben tussen de Rockies en de Atlantische Oceaan geen centimeter overgeslagen. Steeds wanneer je Zack tegenkwam, in een groep of in zijn eentje, hield er een rgg-eenheid halt…

RGG?

Reactie met Gepast Geweld. Je kon niet de hele Legergroep laten stoppen voor een of twee zombies. Een hoop van de oudere G’s, degene die al aan het begin van de oorlog besmet waren, begonnen echt behoorlijk weerzinwekkend te worden. Ze waren helemaal leeggelopen, hun schedel kwam op verschillende plekken open te liggen en er staken botten door hun vlees. Sommige konden niet eens meer staan, en dat waren degene waar je echt voor moest uitkijken. Ze kropen op hun buik naar je toe, of ze woelden met hun gezicht naar beneden in de modder. Je liet een afdeling, een peloton of zelfs een compagnie stilhouden, afhankelijk van hoeveel je er tegenkwam, precies genoeg om ze uit te schakelen en het slagveld te zuiveren. Het gat dat je rgg-eenheid in de rij veroorzaakte, werd opgevuld door evenveel soldaten uit de tweede rij, die anderhalve kilometer achter ons zat. Op die manier werd het front nooit doorbroken. Zo deden we het hele land door haasje-over. Het werkte, absoluut, maar mán, wat kostte het veel tijd. Ook het donker vertraagde. Zodra de zon onder was, was het afgelopen met de pret tot de zon de volgende ochtend weer opkwam, hoe zelfverzekerd je je ook voelde of hoe veilig het gebied ook leek te zijn.

En dan was er de mist. Ik wist niet dat mist landinwaarts zo dik kon zijn. Ik heb daar altijd nog een klimatoloog of zo naar willen vragen. Het hele front kon tot stilstand worden gebracht, soms dagenlang. Dan zat je daar terwijl je geen hand voor ogen zag, en dan begon er zo nu en dan een hond te blaffen of hoorde je een man verderop in de rij ‘Zombies!’ roepen. Dan hoorde je het gekreun en verschenen de gedaantes. Het was heel lastig om gewoon stil te blijven staan en ze op te wachten. Ik heb een keer een film gezien,[87] een bbc-documentaire die erover ging dat het Britse leger nooit stopte omdat het in Groot-Brittannië altíjd mistig was. Er was een scène waarin de camera’s een echt vuurgevecht opnamen, je zag alleen maar de vonken van de wapens en schimmige silhouetten die tegen de grond gingen. Die spannende muziek was helemaal niet nodig.[88] Ik vond het al eng genoeg om er alleen maar naar te kijken.

We liepen ook vertraging op doordat we gelijk op moesten gaan met de Mexicanen en de Canadezen. Geen enkel leger was sterk genoeg om het eigen land helemaal zelf te bevrijden. De afspraak was dat zij onze grenzen beveiligden terwijl wij orde op zaken stelden. Als de Verenigde Staten eenmaal veilig waren, gaven wij hun alles wat we hadden. Dat was het begin van de vn-troepenmacht, maar ik was al ver voor die tijd weg uit het leger. Voor mij voelde het altijd als opschieten en wachten, kruipend vooruitkomen over ruw of glooiend terrein. O, en als je wil weten wat ons ophield, wat dacht je van de gevechten in de steden?

De strategie was altijd om het beoogde gebied te omsingelen. We zetten een semipermanente verdediging op, voerden verkenningen uit met alles van satellieten tot speurhonden, deden alles wat we konden om Zack tevoorschijn te laten komen, en gingen pas tot de aanval over als we zéker wisten dat er echt geen zombies meer kwamen. Slim en veilig en relatief eenvoudig. Tuurlijk joh!

Als je het over het omsingelen van ‘het gebied’ hebt, kan iemand me dan vertellen waar dat gebied begint? Steden waren geen steden meer, ze groeiden gewoon uit tot één grote buitenwijk. Mevrouw Ruiz, een van onze hospikken, noemde het ‘inbreien’. Ze werkte voor de oorlog in het onroerend goed en legde uit dat de meest gewilde locaties altijd tussen twee bestaande steden in lagen. ‘Inbreien’, we zijn die term allemaal gaan háten. Voor ons betekende het de zuivering van het ene blok na het andere in de buitenwijken voordat we überhaupt toekwamen aan het instellen van een quarantainegebied. Hamburgerrestaurants, winkelcentra, kilometer na kilometer goedkope, doorsneehuizen.

Zelfs in de winter was echt niet alles knus en behaaglijk. Ik zat bij Legergroep Noord. Eerst dacht ik dat we mazzel hadden. Zes maanden per jaar hoefde ik geen levende G te zien, acht maanden zelfs als je bedenkt wat voor weer we tijdens de oorlog hadden. Ik dacht: hé, als de temperatuur eenmaal gaat zakken, zijn we niet veel meer dan vuilnismannen: we vinden ze, pakken onze Lobo en hakken hun kop eraf, we markeren ze om aan te geven dat ze begraven kunnen worden wanneer de bodem begint te ontdooien, geen vuiltje aan de lucht. Maar mijn eigen kop had eraf gehakt moeten worden omdat ik dacht dat we daarbuiten alleen maar last zouden hebben van Zack.

Er waren quislings, net echte zombies maar dan klaar voor de winter. We hadden Terughaaleenheden, zoiets als een veredelde dierenbescherming. Ze deden hun best om alle quislings die we tegenkwamen met een pijltje te verdoven, ze vast te binden en naar een ontwenningskliniek te brengen, in de tijd dat we nog dachten dat we ze weer normaal konden maken.

Verwilderde kinderen waren nog veel gevaarlijker. Een heleboel wáren helemaal geen kinderen meer, sommige waren tiener of zelfs volwassen. Ze waren slim en snel, en als ze ervoor kozen om te vechten in plaats van te vluchten, konden ze je echt het leven zuur maken. Natuurlijk probeerden die lui van Terughaal ze altijd te verdoven, en natuurlijk werkte dat niet altijd. Als zo’n verwilderde gast van honderd kilo als een bezetene achter je aan kwam, dan ging hij echt niet onderuit van een paar centiliter kalmerend middel voordat hij zijn slachtoffer te grazen had genomen. Heel veel mensen van Terughaal werden behoorlijk toegetakeld, een paar verdwenen zelfs in een lijkzak. De hoge pieten moesten ingrijpen en een eenheid toewijzen om ze te escorteren. Als een verwilderd kind niet werd tegengehouden door een pijltje, dan deden wij het wel, geloof me maar. Niets gilt zo hoog als een verwilderd kind met een Cherry pie in zijn darmen. Die gasten van Terughaal hadden daar grote moeite mee. Het waren allemaal vrijwilligers, die zich allemaal aan de code hielden dat een mensenleven, élk mensenleven, het waard was om gered te worden. Ik geloof wel dat de geschiedenis ze een beetje gelijk heeft gegeven, als je al die mensen ziet die ze hebben kunnen genezen, weet je wel, al die mensen die wij gewoon ter plekke zouden hebben neergeschoten. Als ze de middelen hadden gehad, hadden ze misschien wel hetzelfde kunnen doen voor dieren.

Man, niets joeg me meer de stuipen op het lijf dan groepen wilde beesten. En dan heb ik het niet alleen over honden. Met honden wist je nog wel hoe je ze aan moest pakken. Honden waarschuwden altijd even voordat ze aanvielen. Nee, ik heb het over ‘vliegende leeuwen’, katachtigen, een soort kruising tussen een bergleeuw en een sabeltandtijger uit de ijstijd. Misschien wáren het wel bergleeuwen, sommige zagen er absoluut zo uit, of misschien waren het de broedsels van huiskatten, en die moesten wel echte rotzakken zijn om het te redden. Ik heb gehoord dat ze in het noorden groter werden, een of andere natuurwet of evolutiewet.[89] Ik heb geen kaas gegeten van dat hele ecologische gedoe, ik heb alleen een paar natuurprogramma’s van voor de oorlog gezien. Ik heb gehoord dat het komt doordat ratten zeg maar de nieuwe koeien waren: snel en slim genoeg om aan Zack te ontkomen, levend van de lijken, zich met miljoenen tegelijk voortplantend in bomen en ruïnes. Ze waren zelf ook behoorlijke rotzakken geworden, dus alles wat taai en hard genoeg was om op ze te jagen, moest zelf nog een stuk erger zijn. Dat is dus zo’n vliegende leeuw, ongeveer twee keer zo groot als een pluizenbal van voor de oorlog, met tanden en klauwen, met een diep verlangen naar warm bloed.

Dat moet gevaarlijk zijn geweest voor de snuffelhonden.

Méén je dat nou? Die vonden het geweldig, zelfs de kleine teckeltjes, die voelden zich weer echt een hond. Nee, ik heb het over ons, wij werden vanaf boomtakken of daken besprongen. Ze vielen je niet aan zoals wilde honden, ze bleven rustig wachten tot je te dichtbij was om een wapen te gebruiken.

In de buurt van Minneapolis was mijn eenheid een winkelstraat aan het zuiveren. Ik ging door een raam een Starbucks binnen en opeens sprongen er vanachter de toonbank drie op me af. Ze werkten me tegen de grond en begonnen aan mijn armen en mijn gezicht te sleuren. Hoe dacht je dat ik hieraan gekomen ben?

[Hij bedoelt het litteken op zijn wang.]

Alleen mijn korte broek moest er die dag echt aan geloven. Tussen het beetbestendige uniform en het kogelvrije vest dat we waren gaan dragen, het ondervest, de helm… ik had al heel lang geen helm meer gedragen, je vergeet hoe ongemakkelijk het is als je gewend bent aan een zacht hoofddeksel.

Konden verwilderde mensen met vuurwapens overweg?

Ze konden niks menselijks, daarom waren ze verwilderd. Nee, het kogelvrije vest droegen we als bescherming tegen sommige gewone mensen die we aantroffen. Dan heb ik het niet over georganiseerde rebellen maar over de incidentele maffe lamoa: de ‘laatste mens op aarde’. Daar had je er in elke plaats wel een paar van, mannen en vrouwen die hadden weten te overleven. Ik heb ergens gelezen dat er daar in de Verenigde Staten de meeste van waren, het schijnt iets te maken te hebben met onze individualistische instelling of zo. Ze hadden al heel lang geen echte mensen meer gezien, heel veel van de eerste beschietingen waren gewoon een ongeluk of een reflex. Meestal wisten we ze over te halen om zich over te geven. Die mensen noemden we eigenlijk rc’s, Robin Crusoe’s – dat was de beleefde term voor degenen die rustig bleven.

Degenen die we lamoa’s noemden, waren de lui die er een beetje te veel aan gewend waren geraakt om koning te zijn. Koning waarvan weet ik niet, van G’s en quislings en gestoorde verwilderde schepsels, maar ik denk dat ze zelf vonden dat ze een mooi leven hadden, en dat kwamen wij allemaal afpakken. Zo werd ik te grazen genomen.

We omsingelden de Sears Tower in Chicago. Chicago, dat was een nachtmerrie waar je voor drie levens genoeg aan had. Het was hartje winter, de wind kwam zo hard van het meer geblazen dat je amper op je benen kon blijven staan, en opeens voelde ik een enorme klap tegen mijn kop. Een kogel van een krachtig jachtgeweer. Ik heb sindsdien nooit meer geklaagd over onze harde helmen. De bende in de toren had zijn kleine koninkrijkje, en die lui waren niet van plan dat voor wie dan ook op te geven. Dat was een van de weinige keren dat we alles in de strijd gooiden: mitrailleurs, granaten, en toen maakten ook de Bradleys hun comeback.

Na Chicago wisten de hoge pieten dat we ons nu in een omgeving met vele verschillende bedreigingen bevonden. We moesten weer helmen en kogelvrije vesten gaan dragen, zelfs in de zomer. Bedankt hè, ‘Windy City’. Elke eenheid kreeg nu pamfletten uitgereikt met daarop de ‘Piramide van bedreigingen’.

Die piramide was opgesteld op basis van waarschijnlijkheid, niet van gevaar. Zack stond onderaan, en daarboven de verwilderde schepsels, de quislingen en ten slotte de lamoa’s. Ik weet dat een hoop jongens van Legergroep Zuid graag lopen te zeiken dat zij het altijd zwaarder hadden omdat bij ons de winter alle dreiging van Zack wegnam. Tuurlijk joh, en die dreiging werd vervangen door een andere: de winter!

Hoeveel zeggen ze dat de gemiddelde temperatuur daalde, tien graden, in sommige gebieden vijftien?[90] Ja, wij hadden het echt heel makkelijk, terwijl we tot onze reet in de grijze sneeuw zaten en wisten dat er voor elke vijf Zacks die we hadden neergehaald er minstens evenveel actief werden zodra het begon te dooien. De jongens in het zuiden wisten tenminste dat als zij een gebied hadden schoongeveegd, het ook schoon blééf. Zij hoefden zich geen zorgen te maken over aanvallen uit het achterland, zoals wij. Wij veegden elk gebied minstens drie keer schoon. We gebruikten alles, van laadstokken en snuffelhonden tot geavanceerde grondradar. Telkens weer opnieuw, en dat allemaal hartje winter. We verloren verreweg de meeste jongens door bevriezing. En toch wist je elk voorjaar weer, wíst je gewoon… dat je vroeg of laat zou denken: o shit, daar gaan we weer. Ik bedoel, zelfs nu nog, na alle schoonveegacties en al die burgervrijwilligers, is de lente wat vroeger de winter was; de natuur laat ons weten dat het voorlopig gedaan is met het goede leven.

Vertel eens wat meer over de geïsoleerde zones.

Dat waren altijd zware gevechten, elke keer weer. Vergeet niet dat die zones nog steeds belegerd werden, honderden, misschien wel duizenden. De mensen die in Detroit een goed heenkomen hadden gezocht in de twee stadions, Comerica Park en Ford Field, moeten een gracht – zo noemden we ze, grachten – van minstens een miljoen G’s om zich heen hebben gehad. Dat was een veldslag van drie dagen waarbij Hope vergeleken kinderspel was. Dat was de enige keer dat ik echt dacht dat we onder de voet zouden worden gelopen. Ze stapelden zich zo hoog op dat ik dacht dat we letterlijk begraven zouden worden, door een aardverschuiving van lijken. Zulke veldslagen putten je echt helemaal uit, zowel lichamelijk als geestelijk. Je wilde slapen, alleen maar slapen, niet eten of in bad of zelfs maar neuken. Je wilde alleen maar een warme, droge plek vinden, je ogen dichtdoen en alles vergeten.

Hoe reageerden de mensen die jullie bevrijdden?

Heel wisselend. In de militaire zones was het vrij ingetogen. Veel plechtige, officiële ceremonieën, met vlaggen die werden gehesen en gestreken en ‘Geeft acht, brengt ere’ en dat soort shit. Je had ook een beetje stoerdoenerij. Je weet wel: ‘We hoefden helemaal niet gered te worden’ en dat soort gelul. Ik snap het wel. Elke soldaat wil degene zijn die de heuvel over komt rijden, niemand vindt het leuk om de soldaat in het bevrijde fort te zijn. Tuurlijk hoefde je niet gered te worden, vriend.

Soms was het echt waar, zoals bij die lui van de luchtmacht buiten Omaha. Zij vormden een strategisch brandpunt voor droppings, bijna om het uur een reguliere vlucht. Zij hadden het zelfs beter dan wij: vers eten, warme douches, zachte bedden. Het leek bijna wel alsof wíj gered werden. Aan de andere kant had je die mariniers in Rock Island. Zij wilden niets loslaten over hoe zwaar ze het hadden gehad, al hadden ze daar van ons na alles wat ze hadden doorstaan best over mogen opscheppen. Ik heb niemand van hen persoonlijk ontmoet, maar ik heb de verhalen gehoord.

En de burgerzones?

Een heel ander verhaal. Daar waren we echte helden! Ze juichten en schreeuwden. Het was zoals oorlog zou moeten zijn, zoals die oude zwart-witbeelden van soldaten die Parijs binnen marcheerden of zo. We waren net popsterren. Ik kreeg meer… nou ja… als er een hoop jochies rondlopen tussen hier en de Heldenstad die toevallig heel erg op mij lijken… [Lacht.]

Maar er waren uitzonderingen.

Ja… Misschien niet altijd, maar meestal was er dat ene boze gezicht, die ene persoon in de menigte die verwensingen naar je gilde. ‘Waar bleven jullie nou, godverdomme?’ ‘Mijn man is twee weken geleden overleden!’ ‘Mijn moeder is gestorven terwijl ze op jullie wachtte!’ ‘We zijn afgelopen zomer de helft van onze mensen kwijtgeraakt!’ ‘Waar waren jullie toen we jullie nodig hadden?’ Mensen hielden foto’s omhoog, portretten. Toen we Janesville, Wisconcin, binnenmarcheerden hield iemand een bord omhoog met een foto van een lachend klein meisje. Daarboven stond: ‘Beter laat dan nooit!’ Hij werd tegen de grond geslagen door zijn eigen mensen, dat hadden ze niet moeten doen. Dat soort shit zagen we, shit waar je wakker van blijft liggen als je vijf nachten niet geslapen hebt.

Zelden, echt heel zelden kwamen we een zone binnen waar we echt absoluut niet welkom waren. In Valley City, North Dakota, hadden ze zoiets van: ‘Sodemieter maar op, leger! Jullie hebben ons laten zitten, we hebben jullie niet nodig!’

Was dat een separatistische enclave?

O nee, deze mensen lieten ons tenminste nog binnen. De rebellen verwelkomden ons alleen maar met geweervuur. Ik ben nooit echt in de buurt van zo’n zone geweest. De hoge pieten hadden speciale eenheden om met de rebellen af te rekenen. Ik zag ze een keer toen ze onderweg waren, in de richting van de Zwarte Heuvels. Dat was de eerste keer sinds ik de Rockies over was dat ik tanks zag. Gaf me een slecht gevoel, je wist hoe dat ging aflopen.

Er doen veel verhalen de ronde over dubieuze overlevingsmethodes die in bepaalde geïsoleerde zones zijn toegepast.

Ja, dus? Daar moet je hun naar vragen.

Heb jij daar ooit iets van gezien?

Nope, en dat wilde ik ook niet. Mensen die we hadden bevrijd probeerden me erover te vertellen. Die waren zo emotioneel en waren er vol van, ze móésten het gewoon kwijt. Weet je wat ik tegen ze zei? ‘Hou het maar binnen, de oorlog is voorbij.’ Ik had geen behoefte aan extra ballast, snap je?’

En heb je later nog met die mensen gepraat?

Ja, en ik heb een hoop gelezen over de rechtszaken.

Hoe voelde je je daarover?

Shit, dat weet ik niet. Wie ben ik om over die mensen te oordelen? Ik was er niet bij, ik had er niks mee te maken… Zo’n gesprek als dat we nu voeren, die ‘wat als’-vraag, daar had ik toen helemaal geen tijd voor. Ik had nog werk te doen.

Ik weet dat historici graag zeggen dat er bij het Amerikaanse leger tijdens de opmars zo weinig slachtoffers vielen. Weinig in vergelijking met andere landen, China of misschien Rusland. Weinig als je alleen Zacks slachtoffers meetelt. Er waren talloze manieren om onderweg onderuit te gaan, en tweederde daarvan stond niet op die piramide.

Ziekte was een belangrijke, het soort ziekten dat al zogenaamd al heel lang niet meer bestond, sinds de middeleeuwen of zo. Ja, we namen pillen, we kregen injecties, we aten goed en werden regelmatig onderzocht, maar er was te veel stront overal, in de aarde, het water, de regen en in de lucht die we inademden. Elke keer als we een stad in gingen, of een bevrijde zone, dan bezweek minstens een van de jongens, en als hij niet doodging dan moest hij wel in quarantaine. In Detroit verloren we een heel peloton aan de Spaanse griep. De hoge pieten werden toen helemaal gek en deden het hele bataljon twee weken in quarantaine.

Dan had je de mijnen en de boobytraps, sommige van burgers, andere die we zelf hadden gelegd toen we ons terugtrokken naar het westen. Leek toen heel logisch. Leg gewoon kilometers mijnen neer en wacht tot Zack zichzelf opblaast. Het enige probleem is dat mijnen zo niet werken. Ze blazen een menselijk lichaam niet op, ze rukken een been of een enkel of de kroonjuwelen van iemands lijf. Daar zijn ze voor gemaakt, niet om mensen te doden maar om ze te verwonden, zodat het leger kostbare middelen kwijt is om ze in leven te houden, en om ze vervolgens in een rolstoel naar huis te sturen, zodat pa en ma er elke keer dat ze hem zien aan worden herinnerd dat het misschien toch niet zo’n goed idee was om deze oorlog te steunen. Maar Zack heeft geen huis, en ook geen pa en ma. Het enige wat je met conventionele mijnen bereikt, is een stel manke ghouls die het alleen maar lastiger voor je maken omdat je juist wílt dat ze rechtop lopen en makkelijk te zien zijn, niet kruipend door het onkruid, wachtend tot er iemand op ze gaat staan, zoals op een landmijn. Je kon niet weten waar de meeste mijnen waren; een hoop eenheden die ze tijdens de terugtocht hadden gelegd, hadden ze niet correct gemarkeerd of waren hun coördinaten kwijtgeraakt of waren simpelweg niet meer in leven om het je te vertellen. En dan had je al die achterlijke lamoa-geintjes, gecamoufleerde valkuilen vol scherpe spiesen en struikeldraden met hagelpatronen eraan.

Zo raakte ik een maat van me kwijt, in een Wal-Mart in Rochester, New York. Hij was geboren in El Salvador maar opgegroeid in Cali. Heb je wel eens van de Boyle Heights Boyz gehoord? Dat was een keiharde bende uit la, waarvan de leden werden teruggestuurd naar El Salvador omdat ze officieel illegaal waren. Mijn vriend werd daar vlak voor de oorlog ook gedumpt. Hij vocht zich een weg terug via Mexico, en dat allemaal tijdens de ergste dagen van de Paniek, helemaal te voet met alleen een machete. Hij had geen familie meer, geen vrienden, alleen zijn adoptiegezin. Hij hield heel veel van dit land. Hij deed me denken aan mijn opa, dat hele immigrantengedoe, weet je wel. En om dan te worden neergeschoten door een .12, die daar waarschijnlijk was geplaatst door een lamoa die al jaren daarvoor zijn laatste adem had uitgeblazen… Vervloekte mijnen en boobytraps.

En dan had je de gewone ongelukken. Heel veel gebouwen waren verzwakt door de gevechten. Doe daar nog een paar jaar verwaarlozing en een paar meter sneeuw bij. Er stortten hele daken in, zonder waarschuwing, hele gebouwen kwamen naar beneden. Zo ben ik iemand anders kwijtgeraakt. Er kwam door een verlaten autogarage een verwilderd kind op haar af rennen. Ze schoot met haar wapen, meer was er niet nodig. Ik weet niet hoeveel kilo sneeuw en ijs er met dat dak mee naar beneden kwamen. Ze was… we… we waren close, weet je. We deden er nooit iets mee, ik denk dat we dachten dat het dan ‘officieel’ zou worden. Ik denk dat we dachten dat het zo makkelijker zou zijn voor het geval een van ons iets overkwam.

[Hij kijkt naar de tribune en glimlacht naar zijn vrouw.]

Dat werkte niet.

[Hij zwijgt even en haalt diep adem.]

En dan had je de psychologische slachtoffers. Meer dan al het andere bij elkaar. Soms marcheerden we een gebarricadeerde zone binnen en troffen we alleen nog maar skeletten aan die door de ratten waren aangevreten. Ik heb het over de zones die niet onder de voet waren gelopen, de zones waar iedereen was doodgegaan van de honger of door ziekte, of gewoon door het gevoel dat het niet meer de moeite waard was om te blijven leven. We vielen een keer een kerk in Kansas binnen en zagen duidelijk dat de volwassenen eerst alle kinderen hadden gedood. Eén jongen uit ons peloton, een Amish, las altijd alle zelfmoordbriefjes. Hij leerde ze uit zijn hoofd en maakte dan een klein sneetje in zijn eigen lijf, een heel klein sneetje van een centimeter ergens op zijn lichaam om er zeker van te zijn dat hij het ‘nooit zou vergeten’. Die mafkees lag van zijn hoofd tot aan zijn tenen open. Toen de luitenant erachter kwam… hij werd meteen mentaal ongeschikt verklaard en weggehaald.

De meeste S5’s deden zich later in de oorlog voor. Niet door de stress, maar juist door het ontbreken ervan. We wisten allemaal dat het snel voorbij zou zijn, en ik denk dat veel mensen die zich al heel lang beheersten een stemmetje hoorden dat zei: ‘Hé maat, het is oké, laat het nu maar los.’

Ik kende een gozer, echt een boom van een kerel, hij was voor de oorlog professioneel worstelaar geweest. We liepen over de snelweg bij Pulaski, New York, toen de wind de geur van een gekantelde grote vrachtwagen meevoerde. Die was volgeladen geweest met flesjes parfum, niets bijzonders, gewoon goedkope geurtjes. Hij verstarde en begon toen te schreeuwen als een klein kind. Hij kon niet meer stoppen. Hij was een monster dat er minstens tweeduizend had omgelegd, een reus van een vent die een keer een G had opgetild en als knuppel had gebruikt in een man-tegen-mangevecht. We moesten hem met z’n vieren wegdragen op een brancard. We vermoedden dat de parfum hem aan iemand had herinnerd. We zijn er nooit achter gekomen aan wie.

Een andere gozer, niets opvallends, eind veertig, kaal en een beetje een buikje, zoals veel jongens dat toen hadden, en met zo’n gezicht dat je voor de oorlog wel zag in reclames voor middeltjes tegen brandend maagzuur. We waren in Hammond, Indiana, het terrein aan het verkennen om te zien waar we de defensieve stellingen konden aanbrengen voor het beleg van Chicago. Hij zag een huis aan het einde van een verlaten straat, helemaal intact, op de dichtgespijkerde ramen en de opengebroken voordeur na. Hij kreeg die blik in zijn ogen en een grijns op zijn gezicht. We hadden het allang moeten weten voordat hij in zijn eentje het huis in liep, voordat we het schot hoorden. Hij zat in de huiskamer, in een versleten, oude leunstoel, zijn geweer tussen zijn knieën, nog steeds met die glimlach op zijn gezicht. Ik keek naar de foto’s op de schoorsteenmantel. Het was zijn eigen huis.

Dat waren extreme voorvallen, voorvallen waarbij zelfs ik nog kon bedenken wat er aan de hand was. Bij heel veel andere had je gewoon geen idee. Voor mij was niet de vraag wie er zou instorten, maar wie er níét zou instorten. Kun je me volgen?

Op een avond in Portland, in Maine, waren we in Deering Oaks Park stapels verbleekte botten aan het bewaken die daar al sinds de Paniek lagen. Twee soldaten pakten een paar schedels op en begonnen een toneelstukje op te voeren, uit Free to Be, You and Me, met die twee baby’s. Ik herkende het alleen maar omdat mijn oudere broer de plaat had gehad, het was iets van voor mijn tijd. Een paar oudere soldaten, van generatie X, vonden het te gek. Er verzamelde zich een kleine menigte, iedereen lachte en deed het in zijn broek om die twee schedels. ‘Hoi hoi, ik ben een baby. – Nou, wat dacht je dat ik was, een brood?’ En toen het voorbij was, begon iedereen spontaan te zingen: ‘Ik zie een land…’, en ze speelden op dijbenen alsof het godverdomme banjo’s waren. Ik keek over de menigte heen een van de psychologen van onze compagnie aan, ik kon nooit zijn naam goed uitspreken, dokter Chandra-nog-wat.[91] Ik maakte oogcontact en keek hem zo aan van: ‘Hé, dokter, die zijn allemaal gestoord, hè?’ Hij moet geweten hebben wat ik met mijn ogen vroeg, want hij glimlachte alleen maar en schudde zijn hoofd. Dat vond ik echt griezelig, ik bedoel, als de gasten die zich geschift gedroegen dat niet waren, hoe wist je dan nog wie er wel van het padje waren?

Je zou onze commandant waarschijnlijk wel herkennen. Ze deed mee in The Battle of the Five Colleges. Herinner je je die lange amazone met die zeis, de vrouw die dat liedje zong? Ze zag er nu anders uit dan in de film. Haar rondingen waren verdwenen en in plaats van lang, dik, glanzend zwart haar had ze nu stekeltjeshaar. Ze was een goede commandant. ‘Sergeant Avalon’ noemden we haar. Op een dag vonden we een schildpad in een veld. Schildpadden waren toen net eenhoorns, je zag ze nauwelijks meer. Avalon keek ons aan met die blik, ik weet niet, als een kind. Ze glimlachte. Dat deed ze nooit. Ik hoorde haar iets tegen de schildpad fluisteren, ik dacht dat het gewoon gebrabbel was: ‘Mitakuye Oyasin.’ Later kwam ik erachter dat dat Lakota was voor ‘al mijn bloedverwanten’. Ik wist niet eens dat ze voor een deel Sioux was. Ze vertelde er nooit over, ze vertelde sowieso niets over zichzelf. En opeens was dokter Chandra daar, als een geest, met die arm die hij altijd om hun schouders sloeg en met dat zachte, ongedwongen aanbod dat hij altijd deed: ‘Kom, sergeant, laten we een kop koffie gaan drinken.’

Dat was dezelfde dag dat de president overleed. Hij moet ook dat stemmetje gehoord hebben: ‘Hé maat, het is oké, laat het nu maar los.’ Ik weet dat heel veel mensen niet zo’n hoge pet op hadden van de vicepresident, alsof het uitgesloten was dat hij de echte president kon vervangen. Ik had echt met hem te doen, vooral omdat ik in dezelfde positie verkeerde. Nu Avalon er niet meer was, was ik de commandant.

Het maakte niet uit dat de oorlog bijna voorbij was. Er moesten nog heel wat veldslagen uitgevochten worden, er moest van nog heel veel mensen afscheid worden genomen. Tegen de tijd dat we Yonkers bereikten, was ik de laatste van de oude groep uit Hope. Ik weet niet hoe ik me voelde toen we langs al die verroeste wrakken liepen, de verlaten tanks, de geplette nieuwsbusjes, de menselijke resten. Ik denk dat ik sowieso niet veel voelde. Je hebt te veel aan je hoofd als commandant van een eenheid, te veel nieuwe gezichten om je over te ontfermen. Ik voelde de ogen van dokter Chandra in mijn rug priemen. Hij kwam echter nooit naar me toe, gaf me nooit het idee dat er iets aan de hand was. Toen we aan de oever van de Hudson aan boord gingen van de schepen, grepen onze blikken even in elkaar. Hij glimlachte alleen maar en schudde zijn hoofd. Ik had het gehaald.

67 Het is bevestigd dat minstens vijfentwintig miljoen van deze tot leven gekomen vluchtelingen uit Latijns-Amerika kwamen, die stierven terwijl ze probeerden het noorden van Canada te bereiken.

68 Rupsen: oorlogsjargon voor voertuigen met rupsbanden.

69 asv: Armored Security Vehicle

70 De chemische samenstelling van het standaardgevechtsuniform van het leger is nog steeds geheim.

71 sz: slagveldzuivering.

72 De assegai: een stalen wapen dat voor meerdere doeleinden geschikt is en vernoemd is naar de traditionele korte Zoeloe-speer.

73 Noob: afkorting van ‘newbies’, zombies die na de Grote Paniek weer tot leven zijn gekomen.

74 Gevechtsobservatiehulpmiddel M43.

75 iRantsoen: ‘intelligent rantsoen’, ontworpen om een maximale voedingswaarde te genereren.

76 ko: afkorting van ‘knock-out’.

77 Hesco: een muur van geprefabriceerde kevlar bakken die worden gevuld met aarde en/of puin.

78 ft: Fysieke Training

79 git: Geavanceerde Individuele Training

80 ln: Legergroep Noord.

81 China Lake wapenresearchcentrum.

82 D-pillen: ‘Dodelijke pillen’, een term die wordt gebruikt om een giftige capsule mee te beschrijven waar besmette Amerikaanse militairen tijdens Wereldoorlog Z de beschikking over hadden.

83 John Lethbridge, rond 1715.

84 ‘The Sturgeon General’, de Steurgeneraal: de bijnaam die burgers vroegen gebruikten voor de huidige commandant van de dscc.

85 Alan Hale.

86 Er wordt nog altijd hevig gediscussieerd over het hoogste percentage gesneuvelden bij alle geallieerde strijdkrachten.

87 Lion’s Roar, geproduceerd door Foreman Films voor de bbc.

88 Instrumentale cover van ‘How Soon is Now’, oorspronkelijk geschreven door Morrissey en Johnny Mar en uitgevoerd door The Smiths.

89 Tot op heden bestaan er geen wetenschappelijke gegevens die bevestigen dat tijdens de oorlog de Wet van Bergmann van kracht was.

90 Gegevens over weerpatronen tijdens de oorlog moeten nog officieel worden vastgesteld.

91 Majoor Ted Chandrasekhar.

AFSCHEID

Burlington, Vermont

[Het is gaan sneeuwen. Met tegenzin keert ‘de Lijpo’ terug naar het huis.]

Heb je wel eens van Clement Attlee gehoord? Natuurlijk niet, waarom zou je ook? Die man was een loser, een derderangs middelmatige figuur die alleen maar de geschiedenisboeken in is geglipt omdat hij Winston Churchill ten val bracht voordat de Tweede Wereldoorlog officieel ten einde was. De oorlog in Europa was voorbij, en het Britse volk had het gevoel dat het genoeg had doorstaan, maar Churchill bleef druk uitoefenen om de Verenigde Staten te helpen in hun strijd tegen Japan. Hij zei dat de oorlog pas voorbij zou zijn als hij overál voorbij was. En moet je zien hoe het met de oude leeuw is afgelopen. Dat wilden we onze regering niet laten gebeuren. Dat is precies de reden waarom we besloten de overwinning uit te roepen zodra de Verenigde Staten veilig waren.

Iedereen wist dat de oorlog niet echt voorbij was. We moesten onze bondgenoten nog helpen en hele delen van de wereld zuiveren waar de doden nog heer en meester waren. Er was nog een heleboel werk te doen, maar aangezien wij de zaken op orde hadden, moesten we mensen de kans geven om naar huis te gaan. Toen werd de internationale troepenmacht van de vn in het leven geroepen, en het was een aangename verrassing voor ons om te zien hoeveel mensen zich in die eerste week vrijwillig opgaven. We moesten er zelfs een paar afwijzen en op een reservelijst zetten of ze de jonge honden uit heel Amerika laten trainen die alle actie hadden gemist. Ik heb flink onder vuur gelegen omdat ik onder vn-vlag opereerde in plaats van er een puur Amerikaanse veldtocht van te maken, en eerlijk gezegd kon me dat geen reet schelen. Amerika is een eerlijk land, de bevolking verwacht een eerlijke afspraak, en als die afspraak ermee eindigt dat de laatste soldaten na de laatste missie weer op Amerikaanse bodem landen, dan schud je ze de hand, betaal je ze en laat je iedereen die zijn leven weer wil oppakken dat doen.

Misschien verliepen de campagnes in het buitenland er iets langzamer door. Onze bondgenoten zijn er weer bovenop gekomen, maar er moeten nog altijd een paar Witte Zones gezuiverd worden: bergketens, eilanden die op de sneeuwgrens liggen, de oceaanbodems, en dan heb je IJsland nog… IJsland wordt zwaar. Ik wou dat de Russen ons konden helpen in Siberië, maar ja, de Russen zijn de Russen. En we hebben ook in eigen land met aanvallen te maken, elk voorjaar weer, of met enige regelmaat bij een meer of een strand. De aantallen nemen godzijdank af, maar dat betekent niet dat mensen niet meer op hun hoede moeten zijn. We zijn nog steeds in oorlog, en totdat elk spoor is weggevaagd, gezuiverd, en zonodig weggeblazen van de aarde, moet iedereen nog steeds een bijdrage leveren. Het zou leuk zijn als dat de les was die mensen uit al deze ellende trokken. We hebben hier samen mee te maken, dus draag je steentje bij en doe je werk.

[We blijven staan bij een oude eik. Mijn gesprekspartner bekijkt hem van boven tot onder en tikt er met zijn wandelstok zachtjes tegenaan. Dan zegt hij tegen de boom…]

Goed werk.

Choezjir, het eiland Olchon, Baikalmeer, het Heilige Russische Rijk

[Een verpleegster onderbreekt het interview om te controleren of Maria Zjoeganova haar prenatale vitamines wel slikt. Maria is vier maanden zwanger. Dit wordt haar achtste kind.]

Het enige waar ik spijt van heb, is dat ik niet in het leger kon blijven om de ‘bevrijding’ van onze voormalige republieken mee te maken. We hadden het moederland gezuiverd van het ondode gespuis, en nu was het tijd om ook over de grenzen te gaan vechten. Ik wou dat ik erbij had kunnen zijn, de dag dat we Wit-Rusland officieel weer inlijfden in het Rijk. Ze zeggen dat Oekraïne ook snel aan de beurt zal zijn, en wie weet welke landen daarna. Ik wou dat ik nog een bijdrage had kunnen leveren, maar ik had ‘andere verplichtingen’…

[Ze klopt zachtjes op haar buik.]

Ik weet niet hoeveel klinieken als deze er in de Rodina zijn. Niet genoeg in elk geval. Er zijn maar heel weinig jonge, vruchtbare vrouwen die niet aan de drugs zijn, of geen aids hebben, of niet de stank van de levende doden bij zich dragen. Onze leider zegt dat het belangrijkste wapen dat een Russische vrouw nu kan gebruiken haar baarmoeder is. Als dat betekent dat ik de vaders van mijn kinderen niet zal kennen, of…

[Ze kijkt even naar de grond.]

…mijn kinderen, dan zij dat zo. Ik dien het moederland, en dat doe ik met heel mijn hart.

[Ze vangt mijn blik op.]

Vraagt u zich af hoe dit ‘bestaan’ gerijmd kan worden met onze nieuwe fundamentalistische staat? Nou, hou daar dan maar mee op, want dat kan niet. Al die religieuze dogma’s zijn voor de massa. Geef ze hun opium en hou ze rustig. Ik geloof niet dat ook maar een van onze leiders, zelfs niet binnen de Kerk, echt gelooft wat hij verkondigt, nou ja, misschien één man, vader Ryzjkov voordat ze hem de wildernis in stuurden. Hij had niets meer te bieden, in tegenstelling tot mij. Ik kan het moederland tenminste nog een paar kinderen schenken. Daarom word ik zo goed behandeld en mag ik zo vrijuit praten.

[Maria werpt een blik op de doorkijkspiegel achter me.]

Wat ze met me gaan doen? Tegen de tijd dat ze me niet meer kunnen gebruiken, heb ik de gemiddelde vrouw al overleefd.

[Ze maakt met haar vinger een uitermate grof gebaar naar de doorkijkspiegel.]

En trouwens, ze wíllen dat u dit te horen krijgt. Daarom hebben ze u het land binnengelaten, om onze verhalen te horen, om u vragen te laten stellen. U wordt ook gebruikt, weet u. Het is uw taak om uw wereld over die van ons te vertellen, om duidelijk te maken wat er zal gebeuren als iemand ons ooit dwars durft te zitten. De oorlog bracht ons terug bij onze wortels. Door de oorlog herinneren we ons weer wat het betekent om Rus te zijn. We zijn weer sterk, we worden weer gevreesd, en voor Russen betekent dat maar één ding: eindelijk zijn we weer véílig! Voor het eerst in bijna honderd jaar kunnen we ons eindelijk warmen in de beschermende vuist van een keizer, en u weet vast wel wat het Russische woord voor keizer is.

Bridgetown, Barbados, West-Indische Federatie

[De bar is bijna leeg. De meeste gasten zijn op eigen kracht vertrokken of zijn door de politie naar buiten gedragen. De laatste medewerkers ruimen de gebroken stoelen, de glasscherven en de bloedplassen op. In de hoek zingt de laatste Zuid-Afrikaan een emotionele, benevelde versie van Johnny Cleggs oorlogsvertolking van ‘Asimbonaga’. T. Sean Collins neuriet afwezig een paar maten mee, drinkt dan zijn rum op en gebaart gehaast dat hij een nieuwe wil.]

Ik ben verslaafd aan moorden, en dat is zo ongeveer de prettigste manier waarop ik het onder woorden kan brengen. Je zou kunnen zeggen dat het feitelijk niet waar is, omdat ze al dood zijn en ik niet echt iemand dood. Gelul, het is moord, en ik krijg nergens een grotere kick van. Tuurlijk, ik kan afgeven wat ik wil op die huurlingen van voor de oorlog, de Vietnamveteranen en de Flying Tigers, maar wat dit betreft ben ik niet anders dan zij, niet anders dan die gasten die in het oerwoud hebben lopen ploeteren en nooit meer echt thuiskwamen, zelfs niet als ze waren teruggekomen, en niet anders dan die piloten uit de Tweede Wereldoorlog die hun Mustang inruilden voor een Harley Davidson. Je leeft in zo’n roes, je bent de hele tijd zo opgefokt, dat je bij al het andere het gevoel hebt dat je net zo goed dood zou kunnen zijn.

Ik probeerde me weer aan te passen, te settelen, wat vrienden te maken, een baan te vinden en mijn bijdrage te leveren om Amerika weer op de rails te krijgen. Maar ik was niet alleen dood, ik kon ook alleen nog maar aan doden denken. Ik begon de nek van mensen te bestuderen, hun hoofd. Dan dacht ik: ‘Hmmm, die gast heeft waarschijnlijk een grote voorhoofdskwab, ik moet naar binnen door de oogkas.’ Of: ‘Als ik haar een harde klap tegen haar achterhoofd geef, ligt dat grietje zo tegen de vlakte.’ Toen ik de nieuwe president, ‘de Lijpo’ – jezus, wie ben ík in godsnaam om iemand zo te noemen? – een toespraak hoorde houden tijdens een bijeenkomst, moet ik op zijn minst vijftig manieren hebben bedacht om hem koud te maken. Toen besloot ik hem te smeren, voor mijn eigen bestwil en die van iedereen. Ik wist dat ik op een dag door het lint zou gaan, dronken zou worden, betrokken zou raken bij een vechtpartij en mijn zelfbeheersing zou verliezen. Ik wist dat ik niet meer zou kunnen ophouden als ik eenmaal begon, dus nam ik afscheid en sloot ik me aan bij de Impisi, dezelfde naam als de Zuid-Afrikaanse Special Forces. Impisi: Zoeloe voor ‘hyena’, degene die de doden opruimt.

We zijn een particuliere compagnie, zonder regeltjes, dat is ook de reden waarom ik daar de voorkeur aan gaf boven een officieel baantje bij de vn. Wij bepalen onze eigen werktijden en kiezen onze eigen wapens.

[Hij wijst naar iets aan zijn zijde wat op een puntige roeispaan lijkt.]

‘Pouwhenua’ – gekregen van een Maori-broeder die voor de oorlog voor de All Blacks speelde. Echt gekken, die Maori. Die veldslag bij One Tree Hill, vijfhonderd van die gasten tegen half tot leven gekomen Auckland. De pouwhenua is lastig te hanteren, zelfs als hij van staal is in plaats van hout, zoals deze. Maar dat is nog een ander voordeel van huursoldaat zijn. Wie krijgt er nou nog een kick van het overhalen van een trekker? Het moet moeilijk zijn, gevaarlijk, en tegen hoe meer G’s je het moet opnemen, hoe beter. Natuurlijk, vroeg of laat is er niet één meer over. En als dat gebeurt…

[Op dat moment luidt de Imfingo de bel voor vertrek.]

Ik moet ervandoor.

[T. Sean wenkt de ober en legt een paar zilveren randen op tafel.]

Ik heb nog steeds hoop. Het klinkt maf, maar je weet het maar nooit. Daarom spaar ik het grootste deel van mijn soldij op in plaats van het terug te geven aan het gastland of het ergens aan te verbrassen. Het is mogelijk om eindelijk van je verslaving af te komen, om die last van je schouders te krijgen. Een Canadese broeder, ‘Mackee’ Macdonald, besloot vlak na de zuivering van Baffin Island dat hij er genoeg van had. Ik heb gehoord dat hij nu in Griekenland is en daar in een klooster zit of zo. Het is dus mogelijk. Misschien is er daarbuiten nog een leven voor me weggelegd. Hé, een mens mag toch dromen? Natuurlijk, als het niet lukt, als er op een dag nog steeds die verslaving is maar geen Zack meer…

[Hij staat op om te vertrekken en gooit zijn wapen over zijn schouder.]

Dan is de laatste schedel die ik insla waarschijnlijk die van mezelf.

Natuurreservaat Sand Lakes, Manitoba, Canada

[Jesika Hendricks laadt de laatste ‘vangst’ van die dag op de slee, vijftien lijken en een berg losse lichaamsdelen.]

Ik doe mijn best om niet kwaad te zijn, niet bitter te zijn na al het onrecht. Ik wou dat ik het allemaal kon begrijpen. Ik heb een keer een voormalige Iraanse piloot ontmoet die door Canada reisde, op zoek naar een plek waar hij zich kon vestigen. Hij zei dat Amerikanen de enige mensen zijn die hij ooit heeft ontmoet die simpelweg niet kunnen accepteren dat goede mensen iets slechts kan overkomen. Misschien heeft hij wel gelijk. Ik luisterde vorige week naar de radio en hoorde toevallig [de naam kan om juridische redenen niet worden genoemd]. Hij deed wat hij altijd deed – simplistische beledigingen en puberale seksgrappen maken – en ik weet nog dat ik dacht: deze man heeft het overleefd en mijn ouders niet. Nee, ik doe mijn best om niet bitter te zijn.

Troy, Montana, Verenigde Staten

[Ik sta met mevrouw Miller op het achterterras, boven de kinderen die op de centrale binnenplaats spelen.]

Je kunt de politiek de schuld geven, de zakenwereld, de generaals, de ‘machine’, maar echt, als je iemand de schuld wilt geven, neem mij dan. Ik ben het Amerikaanse systeem, ik ben de machine. Dat is de prijs die je betaalt als je in een democratie leeft: we zijn allemaal schuldig en moeten allemaal de gevolgen dragen. Ik kan wel begrijpen waarom het in China zo lang duurde voordat ze het eindelijk onder ogen zagen, en waarom Rusland gewoon ‘krijg maar de tering’ zei en terugging naar hoe ze hun systeem nu ook maar noemen. Het is leuk om te kunnen zeggen: ‘Hé, je moet niet naar mij kijken, het is niet mijn schuld,’ maar dat is het wél. Het is mijn schuld, en die van iedereen van mijn generatie.

[Ze kijkt omlaag naar de kinderen.]

Ik ben benieuwd wat toekomstige generaties over ons zullen zeggen. Mijn grootouders hebben de Depressie en de Tweede Wereldoorlog meegemaakt en hebben vervolgens de geweldigste middenklasse uit de menselijke geschiedenis opgebouwd. Ze waren echt niet volmaakt, maar ze kwamen wel het dichtst in de buurt van de Amerikaanse droom. Vervolgens kwam de generatie van mijn ouders en die maakte er een zootje van – de babyboomers, de ‘ik’-generatie. En toen kwamen wij. Ja, we hebben een einde gemaakt aan de zombiedreiging, maar wij waren degenen die het überhaupt tot een dreiging lieten komen. In elk geval ruimen wij onze eigen troep op, en misschien is dat wel het beste waar we op kunnen hopen, dat we daarom herinnerd worden. ‘Generatie Z, ze ruimden hun eigen troep op.’

Chongqing, China

[Kwang Jingshu gaat langs bij zijn laatste patiënt van de dag, een jongetje met een ademhalingsaandoening. De moeder is bang dat het een nieuw geval van tuberculose is. Ze krijgt weer wat kleur op haar wangen als de dokter haar verzekert dat het gewoon een verkoudheid op de borst is. Haar tranen en dankbaarheid volgen ons door de stoffige straat.]

Het troost me om weer kinderen te zien, ik bedoel kinderen die na de oorlog zijn geboren, echte kinderen die alleen maar een wereld kennen waar de doden deel van uitmaken. Zij weten dat ze niet bij water moeten spelen, dat ze in de lente en de zomer na het donker niet alleen naar buiten moeten gaan. Ze weten niet dat ze bang moeten zijn, en dat is het grootste geschenk, het enige geschenk dat we ze kunnen nalaten.

Soms denk ik aan die oude vrouw in Nieuw Dachang, aan wat zij heeft doorgemaakt, de ogenschijnlijk eindeloze beroering die haar generatie heeft gekenmerkt. Dat geldt voor mij ook, een oude man die zijn land vele keren verscheurd heeft zien worden. En toch is het ons elke keer gelukt om er weer bovenop te komen, om ons land opnieuw op te bouwen en te vernieuwen. En dat zullen we opnieuw doen – China en de wereld. Ik geloof niet echt in een leven na de dood – de oude revolutionair tot het bittere einde – maar als dat er wel is, dan kan ik me voorstellen dat mijn vroegere kameraad Gu lachend omlaag kijkt als ik in alle oprechtheid zeg dat alles goed zal komen.

Wenatchee, Washington, Verenigde Staten

[Joe Mohammed is net klaar met zijn laatste meesterwerk, een beeldje van dertig centimeter van een schuifelende man die een gescheurde Baby Björn draagt en met levenloze ogen voor zich uit staart.]

Je zult mij niet horen zeggen dat de oorlog iets goeds was. Zo gestoord ben ik niet, maar je moet toegeven dat de oorlog mensen bij elkaar heeft gebracht. Mijn ouders hadden het er altijd over dat ze dat gemeenschapsgevoel zo misten dat ze in Pakistan hadden gekend. Ze praatten nooit met hun Amerikaanse buren, nodigden ze nooit thuis uit, wisten amper hoe ze heetten en hadden alleen contact met ze om te klagen over harde muziek of een blaffende hond. Ik kan niet zeggen dat dat de wereld is waarin wij nu leven. En dat geldt niet alleen voor onze buurt, of zelfs alleen voor ons land. Waar ook ter wereld, met wie je ook praat, we delen allemaal dezelfde krachtige ervaring. Ik ben twee jaar geleden op een cruise geweest, de Pan Pacific Line langs de eilanden. De mensen kwamen overal vandaan, en ook al verschilden de details dan misschien, de verhalen op zich waren grotendeels hetzelfde. Ik weet dat ik nu wat te optimistisch overkom, want ik weet zeker dat zodra alles weer ‘normaal’ wordt, zodra onze kinderen of kleinkinderen opgroeien in een vredige en comfortabele wereld, ze weer net zo egoïstisch en bekrompen worden en over het algemeen weer net zo onaardig tegen elkaar gaan doen als wij. Maar aan de andere kant: kan alles wat we hebben meegemaakt zomaar verdwijnen? Ik heb een keer een Afrikaans spreekwoord gehoord: ‘Je kunt de rivier niet oversteken zonder nat te worden.’ Dat zou ik graag willen geloven.

Begrijp me niet verkeerd, het is niet zo dat ik sommige dingen van de oude wereld niet mis, vooral materiële dingen die ik vroeger bezat of die ik ooit dacht te kunnen bezitten. Vorige week hadden we een vrijgezellenfeest voor een van de jonge gasten hier in de straat. We leenden de enige werkende dvd-speler en een paar pornofilms van voor de oorlog. Er was één scène waarin Christy Canyon uitgewoond werd door drie gasten op de motorkap van een parelgrijze bmw Z4, en het enige wat ik kon denken was: wauw, dat soort auto’s maken ze tegenwoordig echt niet meer.

Taos, New Mexico, Verenigde Staten

[De steaks zijn bijna klaar. Arthur Sinclair draait het sissende vlees om en snuift genietend de rook op.]

Van alle baantjes die ik heb gehad, beviel het me het beste om geldwaakhond te zijn. Toen de nieuwe president me vroeg mijn functie als directeur van de sec[92] weer op me te nemen, kon ik haar wel zoenen. Ik weet zeker dat ik, net als in mijn tijd bij DeStRes, de baan alleen maar heb omdat niemand anders hem wil. Er liggen nog ontzettend veel uitdagingen te wachten, er moet zoveel weer worden opgebouwd in ons land… Om mensen te laten stoppen met ruilhandel en de Amerikaanse dollar weer te laten vertrouwen… niet makkelijk. De Cubaanse peso is nog steeds koning, en een heleboel van onze rijke burgers hebben hun bankrekening nog altijd in Havana.

Om alleen al te proberen het dilemma van het overschot aan bankbiljetten op te lossen is voor elke regering al lastig genoeg. Er is na de oorlog héél veel geld ingepikt, uit achtergelaten kluizen, uit huizen, van dode lichamen. Hoe moet je de plunderaars en de mensen die hun zuurverdiende geld echt verborgen hebben gehouden uit elkaar houden, vooral nu eigendomsbewijzen even zeldzaam zijn als petroleum? Daarom is geldwaakhond zijn de belangrijkste baan die ik ooit heb gehad. We moeten die klootzakken aanpakken die verhinderen dat het vertrouwen in de Amerikaanse economie terugkeert, en dan niet alleen de kruimeldieven maar ook de grote jongens, de smeerlappen die huizen proberen op te kopen voordat overlevenden ze weer kunnen opeisen, of die lobbyen om de verkoop van voedsel en andere cruciale overlevingsmiddelen niet meer aan regels te onderwerpen… en die zak van een Breckinridge Scott, ja, de Phalanx-koning, dat stuk tuig dat zich nog altijd als een rat schuilhoudt in zijn fort op de Zuidpool. Hij weet het nog niet, maar we zijn met de Russen in gesprek om ervoor te zorgen dat ze het huurcontract niet verlengen. Er zijn een heleboel mensen die hem in zijn eigen land willen spreken, vooral de fiscale politie.

[Hij grijnst en wrijft in zijn handen.]

Vertrouwen, dat is de brandstof waar de kapitalistische machine op loopt. Onze economie kan alleen maar werken als mensen erin geloven. Zoals Roosevelt zei: ‘Het enige waar we bang voor moeten zijn, is de angst zelf.’ Mijn vader schreef dat voor hem. Nou ja, dat beweerde hij.

Het begint langzaam maar zeker al. Elke dag krijgen we er een paar geregistreerde rekeningen bij Amerikaanse banken bij, starten er weer een paar particuliere ondernemingen, krijgt de Dow er weer een paar punten bij. Het is een beetje als met het weer: elk jaar wordt de zomer een beetje langer en de lucht een beetje blauwer. Het wordt beter. Wacht maar, je zult het zien.

[Hij haalt twee flesjes uit een koelbox.]

Root beer?

Kyoto, Japan

[Het is een historische dag voor het Schildgenootshap. Het genootschap is eindelijk toegelaten als onafhankelijke tak van de Japanse Zelfverdedigingsmacht. De belangrijkste taak zal zijn om Japanse burgers te leren zich te verdedigen tegen de levende doden. Verder zullen de leden van het genootschap zelf technieken met en zonder wapens leren van buitenlandse organisaties en helpen die technieken over de hele wereld te cultiveren. De boodschap van het genootschap, die gericht is tegen vuurwapens en voor internationale samenwerking is, was meteen al een daverend succes en heeft journalisten en hoogwaardigheidsbekleders uit bijna alle vn-landen naar Japan gelokt.

Tomonaga Ijiro staat aan het hoofd van de rij die de bezoekers ontvangt. Buigend en glimlachend begroet hij zijn vele gasten. Kondo Tatsumi glimlacht ook. Hij kijkt vanaf de andere kant van het vertrek naar zijn meester.]

U weet dat ik eigenlijk helemaal niet geloof in deze spirituele onzin, hè? Ik maak me zorgen, Tomonaga is gewoon een gestoorde oude hibakusha, maar hij is iets prachtigs begonnen, iets wat volgens mij van levensbelang is voor de toekomst van Japan. Zijn generatie wilde heersen over de wereld, en de mijne vond het prima om de wereld, en met ‘de wereld’ bedoel ik uw land, over ons te laten heersen. Beide wegen leidden bijna tot de vernietiging van ons land. Er moet een betere weg zijn, een middenweg waarop we verantwoordelijkheid nemen voor onze eigen bescherming, maar niet zodanig dat het tot ongerustheid en haat leidt bij de landen om ons heen. Ik kan u niet zeggen of dit de goede weg is, de toekomst is te bergachtig om ver vooruit te kunnen kijken. Maar ik zal sensei Tomonaga over deze weg volgen, ik en de vele anderen die zich elke dag weer bij ons aansluiten. Alleen ‘de goden’ weten wat ons aan het einde te wachten staat.

Armagh, Ierland

[Philip Adler drinkt zijn glas leeg en staat op om te vertrekken.]

We hebben veel meer verloren dan alleen mensen toen we ze achterlieten en uitleverden aan de doden. Dat is alles wat ik erover te zeggen heb.

Tel Aviv, Israël

[We beëindigen onze lunch en Jurgen rukt de rekening uit mijn hand.]

Alsjeblieft zeg, ik heb het restaurant uitgekozen, dus ik trakteer. Ik vond dit eten vroeger altijd vreselijk, ik vond het eruitzien als een buffet van braaksel. Mijn stafleden moesten me hier op een middag mee naartoe slepen, die jonge Sabra’s met hun exotische smaak. ‘Probeer het maar gewoon, yekke,’ zeiden ze. Zo noemden ze me, een ‘yekke’. Dat betekent ‘stijf, stram figuur’, maar de officiële definitie is ‘Duitse jood’. Ze hadden in beide opzichten gelijk.

Ik zat in het ‘Kindertransport’, de laatste kans om joodse kinderen weg te krijgen uit Duitsland. Dat was de laatste keer dat ik mijn familie levend zag. Er is een vijvertje in een plaatsje in Polen waar ze de as in dumpten. De vijver is nog steeds grijs, zelfs een halve eeuw later.

Ik heb wel eens horen zeggen dat de Holocaust geen overlevenden kent, dat zelfs degenen die hebben weten te overleven zo onherstelbaar beschadigd waren dat hun geest, hun ziel, de persoon die ze zouden moeten zijn, voorgoed verdwenen was. Ik wil graag denken dat dat niet waar is. Maar als het wel waar is, dan heeft niemand op aarde déze oorlog overleefd.

Aan boord van de USS Tracy Bowden

[Michael Choi leunt tegen de reling van het achterschip en staart naar de horizon.]

Weet je wie Wereldoorlog Z hebben verloren? De walvissen. Volgens mij hebben ze nooit echt een kans gehad, niet met die miljoenen hongerige bootvluchtelingen, niet terwijl de halve wereld zijn vloot tot vissersvloot had omgebouwd. Er is niet veel voor nodig, één torpedo die uit een helikopter wordt gegooid, niet zo dichtbij dat er fysieke schade wordt aangericht maar wel dicht genoeg om ze doof en versuft te maken. Ze merkten de fabrieksschepen pas op als het te laat was. Je kon het van kilometers afstand horen, de ontploffing, het gegil. Niets geleidt geluidenergie zo goed als water.

Een enorm verlies, en je hoeft geen milieufreak te zijn om dat in te zien. Mijn vader werkte bij Scripps, het oceanografische instituut bij San Diego. Daardoor ben ik oorspronkelijk bij de marine gegaan en ben ik van de oceaan gaan houden. De Californische grijze walvissen konden je niet ontgaan. Majestueuze dieren, ze keerden net weer terug nadat er zoveel op ze was gejaagd dat ze bijna waren uitgestorven. Ze waren niet bang meer voor ons en soms kon je zo dicht naar ze toe roeien dat je ze kon aanraken. Ze hadden ons met één beweging kunnen doden, een klap van een staartvin van vier meter lang, een uithaal met een lijf van ruim dertig ton. De eerste walvisvaarders noemden ze duivelsvissen omdat ze zo fel vochten als ze in het nauw werden gedreven. Maar ze wisten dat wij ze geen kwaad wilden doen. We mochten ze zelfs aaien, of ze duwden ons zachtjes weg als ze een kalf wilden beschermen. Die enorme kracht, die enorme potentie om te vernietigen. Fantastische dieren, en nu zijn ze helemaal verdwenen, net als de blauwvinnen, en de vinvissen, en de bultruggen, en de noordkapers en zuidkapers. Ik heb gehoord dat er een paar witte dolfijnen en narwallen zijn gesignaleerd onder het Arctische ijs, maar waarschijnlijk zijn het er niet genoeg voor een duurzame genenpool. Ik weet dat er nog een paar ongeschonden scholen orka’s zijn, maar met de huidige vervuiling en minder vis dan in een zwembad in Arizona, zou ik maar niet te optimistisch over hun kansen zijn. Zelfs als Moedertje Natuur die moordenaars een soort respijt geeft, ze aanpast zoals ze dat met sommige dinosaurussen heeft gedaan, dan zijn de vriendelijke, zachtaardige walvissen voorgoed verdwenen. Zo’n beetje als in die film Oh God, waarin de Almachtige de mens uitdaagt om uit het niets een makreel te maken. ‘Dat kun je niet,’ zei hij, en tenzij iemand vóór de torpedo’s genen heeft opgeslagen, kun je ook geen Californische grijze walvis meer maken.

[Aan de horizon zakt de zon diep in het water. Michael zucht.]

Dus de volgende keer wanneer iemand je probeert wijs te maken dat de echte slachtoffers van deze oorlog ‘onze onschuld’ en ‘een deel van onze menselijkheid’ zijn…

[Hij spuugt in het water.]

Het zal allemaal wel, broeder. Vertel het maar aan de walvissen.

Denver, Colorado, Verenigde Staten

[Todd Wainio loopt met me mee naar de trein, onderweg genietend van de Cubaanse sigaretten met honderd procent tabak die ik als afscheidscadeau voor hem gekocht heb.]

Ja, soms raak ik het even kwijt, een paar minuten, een uur misschien. Maar dokter Chandra heeft gezegd dat dat helemaal niet erg is. Ik heb therapie bij hem, hier in het Veteranencentrum. Hij vertelde me een keer dat het heel gezond is, net als kleine aardbevinkjes die de druk van een breuk halen. Hij zegt dat je pas echt moet uitkijken voor iemand die zulke ‘aardschokjes’ niet heeft.

Er is niet veel voor nodig om me tot ‘ontploffing’ te brengen. Soms ruik ik iets, of hoor ik een vertrouwde stem. Vorige maand werd er tijdens het avondeten op de radio een liedje gespeeld, ik geloof niet dat het over mijn oorlog ging, ik geloof dat het niet eens Amerikaans was. Het accent en sommige termen waren heel anders, maar het refrein… ‘God help me, I was only nineteen.’

[De klok geeft aan dat mijn trein zo gaat vertrekken. Om ons heen beginnen mensen in te stappen.]

Het grappige is dat mijn levendigste herinnering zo ongeveer tot het nationale beeld van de overwinning is gemaakt.

[Hij wijst naar de reusachtige muurschildering achter ons].

Dat waren wij, toen we op de oever van de Jersey naar de zonsopgang boven New York stonden te kijken. We hadden net gehoord dat het va-Day was. Er werd niet gejuicht, geen feest gevierd. Het leek gewoon niet echt. Vrede? Wat betékende dat in godsnaam? Ik was zo lang bang geweest, ik had zo lang gevochten en gedood, en gewacht tot ik zou sterven, dat ik volgens mij was gaan denken dat dat de rest van mijn leven zo zou blijven. Ik dacht dat ik droomde, en soms voelt het nog steeds zo, als ik terugdenk aan die dag, die zonsopgang boven de Heldenstad.

92 sec: Securities and Exchange Commission.

Dankwoord

De volgende mensen ben ik heel erg dankbaar.

Mijn vrouw, Michelle, voor al haar liefde en steun.

Ed Victor, omdat hij het allemaal in gang heeft gezet.

Steve Ross, Luke Dempsey en het hele team van Crown Publishers.

T.M., omdat hij me rugdekking heeft gegeven.

Brad Graham van The Washington Post; dokter Cohen, dokter Whiteman en dokter Hayward; professor Greenberger en professor Tongun; rabbi Andy; dominee Fraser; sonartechnicus (b.d.) Bordeaux van de Amerikaanse marine; ‘B’ en ‘E’; Jim; Jon; Julie; Jessie; Gregg; Honupo; en mijn vader, voor ‘de menselijke factor’.

En als laatste wil ik de drie mannen bedanken die me geïnspireerd hebben en daarmee dit boek mogelijk hebben gemaakt: Studs Terkel, generaal Sir John Hackett en natuurlijk het genie George A. Romero, de koning van het horrorgenre.

Ik hou van je, mam.

Table of Contents

World War Z

INLEIDING

WAARSCHUWINGEN

SCHULD

DE GROTE PANIEK

HET TIJ KEREN

THUISFRONT USA

OVER DE HELE WERELD, EN ERBOVEN

TOTALE OORLOG

AFSCHEID

Dankwoord