Date: 2006-08-08 00:00:00+00:00
Keywords: Thriller; Mystery; Suspense; Crime; Science Fiction
Description: The inventor of the medical thriller shows the profession’s dark side: the terrifying story of a doctor who is sucked into the maelstrom of the current medical malpractice crisis. When Boston-based Dr. Craig Bowman is served with a summons for medical negligence, he’s shocked, enraged, and more than a little humiliated. A devoted physician who has endured grueling years of training and worked continuously in the service of others, he is now a partner in an exclusive concierge medical practice. No longer forced to see more and more patients while spending less and less time with each one just t
Publisher: Putnam Publishing Group

Robin Cook

Crisis

Oorspronkelijke titel

Crisis

© 2006 by Robin Cook

Vertaling

Hugo Kuipers

© 2006 A.W. Bruna Uitgevers B.V., Utrecht

ISBN 978 90 229 9259 3

NUR 332

Tweede druk, mei 2007

Dit boek is opgedragen aan de hedendaagse medische beroepsuitoefening, zoals die wordt verkondigd in het Physician Charter, in de hoop dat ze wortelschiet en tot bloei komt...

Je bent verleden tijd, Hippocrates!

De wetten van het geweten,
waarvan we zeggen dat ze uit de natuur voortkomen,
komen voort uit gewoonten.

- MONTAIGNE

Proloog

8 september 2005

De herfst is een glorieuze tijd, al staat het jaargetijde vaak symbool voor de naderende dood en het sterven. Nergens onderga je de stimulerende frisheid en de kleurenpracht meer dan in het noordoosten van de Verenigde Staten. Al begin september maken de hete, nevelige, vochtige dagen van de New England-zomer steeds meer plaats voor kristalheldere dagen met koele, heldere, droge lucht en een azuurblauwe hemel. 8 september 2005 was daar een goed voorbeeld van. Van Maine tot New Jersey stond er geen wolkje aan de blauwe hemel, en zowel in het asfaltlabyrint van Boston als in het betonnen labyrint van New York heerste een behaaglijke temperatuur van vijfentwintig graden.

Tegen het eind van de dag trokken twee artsen, ieder in hun eigen stad, tegelijk en met tegenzin hun piepende mobieltjes uit de houder aan hun riem. Ze vonden het geen van beiden prettig om gebeld te worden. Beiden waren bang dat het melodieuze piepen een crisis aankondigde die hun professionele aandacht en aanwezigheid zou vereisen.

Jammer genoeg kwam het voorgevoel van beide artsen uit. Het telefoontje in Boston betrof iemand die op het punt stond te sterven: acuut opkomende pijn in de borst, verregaande zwakheid en moeite met ademhalen. In New York ging het telefoontje over iemand die weliswaar nog maar net was gestorven maar toch duidelijk al dood was. In beide situaties ging het voor de desbetreffende arts om een spoedgeval. Het betekende dat beide artsen hun privéplannen moesten uitstellen. Wat ze niet wisten, was dat een van die telefoontjes een keten van gebeurtenissen in gang zou zetten die grote gevolgen zou hebben voor hen beiden, die hen beiden in gevaar zou brengen en hen tot elkaars bittere vijanden zou maken, en dat het andere telefoontje uiteindelijk een heel andere wending aan het eerste zou geven!

Boston

19.10 uur

Dokter Craig Bowman liet zijn armen even langs zijn zijden bungelen om de pijnlijke spieren in zijn onderarm wat rust te geven. Hij stond voor de kastdeurspiegel en probeerde een zwarte vlinderstrik precies goed te krijgen. In zijn hele leven had hij maar een keer of vijf een smoking gedragen, de eerste keer op zijn eindexamenfeest en de laatste keer toen hij ging trouwen, en bij al die eerdere gelegenheden had hij zich tevredengesteld met het voorgestrikte exemplaar dat bij de gehuurde smoking zat. Nu daarentegen wilde hij, in zijn nieuwe incarnatie van zichzelf, een echte strik. Hij had een gloednieuwe smoking gekocht en ging daar heus geen nepstrikje bij dragen. Het probleem was alleen dat hij niet wist hoe hij zo’n strik moest maken en zich te veel had gegeneerd om het aan de verkoper te vragen. In de winkel had hij zich geen zorgen gemaakt. Hij had gedacht dat het net zoiets zou zijn als veters strikken.

Jammer genoeg bleek het heel iets anders te zijn, en hij was al minstens tien minuten met dat verrekte ding bezig. Gelukkig was Leona, zijn nieuwe, adembenemend mooie secretaresse en nog nieuwere vriendin, in de badkamer om zich op te maken. In het ergste geval zou hij haar moeten vragen of ze wist hoe het moest. Daar had Craig echt geen zin in. Ze gingen nog niet zo lang met elkaar om en Craig wilde dat ze in hem een man van de wereld bleef zien. Trouwens, ze zou er nooit over uitgepraat raken. Leona had, zoals zijn oudere receptioniste en zijn assistente zeiden, een ‘mond’. Tact was niet haar sterkste punt.

Craig keek vlug in Leona’s richting. De deur naar de badkamer stond op een kier, maar hij zag alleen de contouren van haar welgevormde drieëntwintigjarige derrière, bedekt met glanzende roze zijden crêpe. Ze stond op haar tenen en boog zich over de wastafel om dichter bij de spiegel te komen. Er trok even een zelfvoldane glimlach over Craigs gezicht bij het vooruitzicht dat ze die avond door het middenpad van de Symphony Hall zouden lopen, de reden waarom ze zich op hun paasbest kleedden. Leona mocht dan een ‘mond’ hebben, ze was ook een ‘stuk’, vooral in de laag uitgesneden jurk die ze kortgeleden bij Neiman Marcus hadden gekocht. Hij was er zeker van dat er hoofden naar haar omgedraaid zouden worden en dat hij jaloerse blikken van andere mannen van rond de vijfenveertig zou oogsten. Craig wist wel dat zulke gevoelens op zijn zachtst gezegd nogal puberaal waren, maar hij had ze niet meer gehad sinds die eerste keer dat hij een smoking droeg, en hij zou ervan genieten.

Craigs glimlach haperde even toen hij zich afvroeg of er ook vrienden van hem en zijn vrouw in het publiek zouden zitten. Het was niet zijn bedoeling iemand te vernederen of te kwetsen. Aan de andere kant geloofde hij niet dat daar kennissen zouden zijn, want zijn vrouw en hij gingen nooit naar concerten, en hun weinige vrienden ook niet, want dat waren voor het merendeel overwerkte artsen, net als hijzelf. Met de gemiddelde artsenpraktijk draaide je zo veel uren dat je niet aan het culturele leven van de stad toekwam. Als je eens vrij was, bleef je in je comfortabele huis buiten de stad.

Craig en Alexis waren nu zes maanden uit elkaar, dus zo vreemd was het niet dat hij een vriendin had. Leona’s leeftijd was ook geen punt. Zolang hij met een volwassen vrouw omging, was het niets bijzonders. Per slot van rekening moest het er vroeg of laat van komen dat hij met iemand in de openbaarheid verscheen, zeker nu hij zo’n actief leven leidde. Hij ging de laatste tijd niet alleen regelmatig naar concerten, maar was ook een vaste bezoeker van een nieuw fitnesscentrum en ging naar de schouwburg, het ballet en allerlei andere activiteiten en bijeenkomsten waaraan normale, ontwikkelde mensen in een stad van wereldklasse deelnamen.

Omdat Alexis van meet af aan zijn nieuwe persoonlijkheid niet wilde accepteren, achtte hij het nu gerechtvaardigd om zich te laten vergezellen door wie hij maar wilde. Hij zou zich er niet van laten weerhouden degene te worden die hij wilde zijn. Hij was zelfs donateur van het Museum of Fine Arts geworden en verheugde zich op openingen van exposities, al was hij nooit eerder bij zoiets aanwezig geweest. Van al dergelijke culturele activiteiten had hij moeten afzien toen hij de moeizame en eenzame weg insloeg om arts te worden, en dan ook nog de beste arts die hij kon zijn. Tien jaar lang had hij het ziekenhuis alleen verlaten om te slapen. En toen hij zijn opleiding tot internist eenmaal had voltooid en zich zelfstandig kon vestigen, had hij nog minder tijd voor persoonlijke bezigheden gehad, en jammer genoeg ook niet veel tijd voor een gezinsleven. Hij was de typische, intellectueel achterop geraakte workaholic geworden, iemand die voor niemand tijd had, behalve voor zijn patiënten. Maar dat was allemaal veranderd, en als hij spijt had of zich schuldig voelde, vooral wat zijn gezin betrof, moest hij die gevoelens tijdelijk naar de achtergrond verdringen. De nieuwe dokter Craig Bowman had het jachtige, onbevredigende en onbeschaafde leven van altijd maar werken achter zich gelaten. Hij wist dat sommige mensen van een midlifecrisis zouden spreken, maar hij had er een andere naam voor. Hij noemde het een wedergeboorte of, om het nog nauwkeuriger te zeggen, een ontwaken.

In het afgelopen jaar was het bijna een obsessie voor Craig geworden om een interessanter, gelukkiger, veelzijdiger, beter mens en daardoor ook een betere arts te worden. Op het bureau in zijn appartement in de stad lag een stapel brochures van verschillende universiteiten in Boston en omgeving, waaronder Harvard. Hij was van plan colleges van culturele vakken te volgen, een semester of twee, om de verloren tijd in te halen. En wat nog het mooist was: dankzij zijn metamorfose kon hij zich weer aan onderzoek wijden. Hij vond het geweldig om onderzoek te doen, maar dat was volledig weggevallen toen hij als arts ging werken. Het was begonnen toen hij nog student was en wat bijverdiende door een hoogleraar te helpen met onderzoek naar natriumkanalen in spier- en zenuwcellen, en het was een ware hartstocht geworden toen hij tot het niveau van onderzoeker was opgeklommen. In de tijd dat hij nog student en arts in opleiding was, was hij zelfs medeauteur van een aantal veelgeprezen wetenschappelijke artikelen geweest. En nu deed hij weer onderzoek. Hij kon twee middagen per week in het lab werken en genoot daarvan. Leona noemde hem een uomo universale, en hoewel hij wist dat hij dat nog niet was, geloofde hij dat hij in de buurt kon komen als hij een paar jaar zijn best deed.

De verandering van Craigs persoonlijkheid had zich nogal plotseling voltrokken en had ook hemzelf volkomen verrast. Ruim een jaar geleden was zijn werk als arts drastisch veranderd. Er waren hem ineens twee grote voordelen in de schoot gevallen: meer inkomen en meer plezier in zijn werk. Plotseling was hij in de gelegenheid om het soort geneeskunde te bedrijven dat hij op de universiteit had geleerd, de geneeskunde waarbij de behoeften van patiënten de mysterieuze regels van hun verzekeringsdekking te boven gingen. Plotseling kon Craig een uur met iemand doorbrengen als de situatie van de patiënt dat vereiste. Daar mocht hij nu zelf over beslissen, en zo hoorde het ook. In één klap was hij bevrijd van de dubbele plaag van dalende vergoedingen en stijgende kosten, waardoor hij steeds meer patiënten in zijn drukke werkdag had moeten persen. Om betaald te worden, hoefde hij niet meer in de clinch te gaan met verzekeringsmensen die op medisch gebied vaak volstrekt onwetend waren. Hij legde nu zelfs huisbezoeken af als dat in het belang van de patiënt was, iets wat vroeger ondenkbaar was geweest.

De verandering was een droom die werkelijkheid was geworden. Toen het aanbod was gekomen, had hij tegen zijn weldoener in spe, en nu zijn collega, gezegd dat hij erover zou nadenken. Hoe kon hij zo stom zijn om niet meteen akkoord te gaan? Als hij daardoor nu eens zijn grote kans had gemist? Alles werd er beter door, afgezien van de problemen thuis, maar die waren juist ontstaan doordat hij in zijn vroegere werksituatie nergens tijd voor overhield. Uiteindelijk was het zijn schuld geweest; dat wilde hij best toegeven. Hij had zijn leven helemaal door zijn werk laten bepalen. Nu hij niet meer helemaal in zijn werk opging, zouden de problemen thuis na verloop van tijd misschien ook tot een oplossing komen. Misschien kon hij Alexis er alsnog van overtuigen dat ze een veel beter leven konden leiden. Intussen ging hij van de verbetering van zichzelf genieten. Voor het eerst in zijn leven had Craig vrije tijd en geld op de bank.

Craig had een uiteinde van de strik in elke hand en wilde net verder gaan met zijn pogingen, toen zijn mobieltje ging. Zijn gezicht betrok. Hij keek op zijn horloge. Het was tien over zeven. Het concert begon om halfnegen. Hij keek naar de nummerherkenning op het schermpje. Daar stond de naam Stanhope.

Verdomme!’ gooide Craig er nadrukkelijk uit. Hij klapte zijn telefoon open, bracht hem naar zijn oor en zei hallo.

‘Dokter Bowman!’ zei een beschaafde stem. ‘Het gaat helaas slechter met Patience. Ik geloof dat ze deze keer erg ziek is.’

‘Wat is er aan de hand, Jordan?’ vroeg Craig. Hij draaide zich om en keek weer naar de badkamer, waar Leona de telefoon had gehoord en naar hem keek. Hij vormde met zijn mond de naam Stanhope en Leona knikte. Ze wist wat dat betekende, en Craig kon aan haar gezicht zien dat ze hetzelfde dacht als hij, namelijk dat hun avond nu in gevaar kwam. Als ze te laat voor het concert kwamen, zouden ze tot de pauze moeten wachten voor ze in de zaal konden gaan zitten, en dat betekende dat het plezier en de opwinding van hun binnenkomst hun zouden ontgaan. En daar hadden ze zich allebei op verheugd.

‘Dat weet ik niet,’ zei Jordan. ‘Ze ziet er onnatuurlijk zwak uit. Blijkbaar kan ze niet eens rechtop zitten.’

‘Wat zijn naast die zwakheid haar symptomen?’

‘Ik denk dat we een ambulance moeten bellen om haar naar het ziekenhuis te brengen. Ze is erg van streek en ik maak me zorgen.’

‘Jordan, als jij je zorgen maakt, maak ik me ook zorgen,’ zei Craig sussend. ‘Wat zijn de symptomen? Ik bedoel, ik was vanmorgen nog bij jullie thuis en toen hebben we haar gebruikelijke klachten besproken. Is het nu iets anders?’ Patience Stanhope was een van de weinige patiënten die Craig ‘probleempatiënten’ noemde, maar ze was wel de ergste van dat groepje. Iedere arts had ze, in elke soort praktijk, en vond ze op zijn best vervelend en op zijn slechtst mateloos irritant. Het waren de patiënten die dag in dag uit kwamen aanzetten met een waslijst van klachten die voor het merendeel volslagen psychosomatisch of ingebeeld waren en waar bijna nooit met enige behandeling, ook niet met alternatieve geneeskunde, iets aan te doen was. Craig had van alles voor dat soort patiënten gedaan, maar het had geen enkel resultaat gehad. Ze waren meestal depressief, veeleisend, frustrerend en tijdrovend, en sinds er internet was, waren hun klachten veel creatiever geworden en hadden ze nog meer behoefte aan een gesprek en troost. In zijn vroegere praktijk had Craig, zodra hij had vastgesteld dat iemand met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een hypochonder was, ervoor gezorgd dat hij zo’n patiënt zo min mogelijk te zien kreeg. Meestal had hij zo iemand afgeschoven op de wijkzuster of een andere verpleegkundige. Een enkele keer had hij zo’n patiënt, als die het wilde, naar een andere specialist gestuurd, vooral een psychiater. In de praktijk die hij nu had kon hij niet veel gebruikmaken van zulke listen, en daardoor waren de ‘probleempatiënten’ het enige nadeel van zijn nieuwe werk. Uit de boekhouding bleek dat ze meer dan vijftien procent van zijn tijd in beslag namen, terwijl ze toch maar drie procent van zijn patiëntenbestand vormden. Patience was een heel goed voorbeeld. Hij had haar de afgelopen maanden minstens één keer per week bezocht, en dan nog vaak ’s avonds of ’s nachts ook.

‘Dit is heel anders,’ zei Jordan. ‘Het is heel anders dan de klachten die ze gisteravond en vanmorgen had.’

‘Hoe dan?’ vroeg Craig. ‘Kun je me het wat preciezer vertellen?’ Hij wilde zo veel mogelijk zekerheid over Patience’ toestand verkrijgen, want hij mocht nooit vergeten dat ook hypochonders soms echt ziek werden. Dat was het probleem met zulke patiënten: als ze echt iets hadden, geloofde je dat niet zo gauw. Het was net als met dat verhaal over die herdersjongen die steeds ten onrechte riep dat er wolven waren en niet meer werd geloofd toen er echt een troep wolven op de schapen afkwam.

‘De pijn zit op een andere plek.’

‘Oké, dat is al wat,’ zei Craig. Hij haalde zijn schouders voor Leona op en maakte een gebaar dat ze moest opschieten. Als het probleem was wat hij dacht dat het was, wilde hij Leona meenemen wanneer hij op huisbezoek ging. ‘In welk opzicht is de pijn anders?’

‘Vanmorgen zat de pijn in haar rectum en het onderste deel van haar buik.’

‘Dat weet ik nog!’ zei Craig. Hoe zou hij dat kunnen vergeten? Het waren de gebruikelijke klachten geweest: opgeblazen gevoel, gasvorming, problemen met de ontlasting. ‘Waar zit de pijn nu?’

‘In haar borst, zegt ze. Ze heeft nooit eerder over pijn in haar borst geklaagd.’

‘Dat is niet helemaal waar, Jordan. Vorige maand heeft ze verschillende keren over pijn in haar borst geklaagd. Daarom heb ik haar een inspanningstest laten doen.’

‘Dat is waar! Dat was ik vergeten. Ik kan al haar symptomen niet bijhouden.’

Vertel mij wat, wilde Craig zeggen, maar hij hield zich in.

‘Ik vind dat ze naar het ziekenhuis moet,’ zei Jordan weer. Ze heeft moeite met ademhalen en zelfs met praten. Eerder kon ze me vertellen dat ze hoofdpijn had en misselijk was.’

‘Misselijkheid is een van haar gebruikelijke kwalen,’ onderbrak Craig hem. ‘En hoofdpijn ook.’

‘Maar deze keer heeft ze een beetje overgegeven. Ze zei ook dat ze zich verdoofd voelde, en alsof ze in de lucht zweefde.’

‘Dat zijn nieuwe klachten!’

‘Ik zei toch dat het deze keer anders is?’

‘Is de pijn diep en drukkend, of scherp en fluctuerend als kramp?’

‘Dat kan ik niet zeggen.’

‘Kun je het haar vragen? Het kan belangrijk zijn.’

‘Goed. Wacht even!’

Craig hoorde dat Jordan de telefoon neerlegde. Leona kwam de badkamer uit. Ze was klaar. Ze zag eruit of ze zo van het omslag van een tijdschrift was weggelopen, vond Craig. Hij liet haar dat weten door zijn duim omhoog te steken. Ze glimlachte en vormde met haar mond: ‘Wat is er?’

Craig haalde zijn schouders op. Hij hield het mobieltje tegen zijn oor gedrukt, maar draaide het bij zijn mond vandaan. ‘Ik denk dat ik op huisbezoek moet.’

Leona knikte en vroeg toen: ‘Heb je moeite met je strik?’

Craig knikte met tegenzin.

‘Eens kijken wat ik kan doen,’ zei Leona.

Craig stak zijn kin omhoog om haar meer werkruimte te geven. Op dat moment kwam Jordan weer aan de lijn. ‘Ze zegt dat de pijn vreselijk is. Ze zegt dat alle woorden die je gebruikte van toepassing zijn.’

Craig knikte. Dat leek op de Patience die hij maar al te goed kende. Zo kwam hij niet verder. ‘Straalt de pijn in een bepaalde richting uit, bijvoorbeeld naar haar arm of hals of ergens anders heen?’

‘Oei! Dat weet ik niet. Moet ik het haar vragen?’

‘Graag,’ antwoordde Craig.

Met een paar behendige manoeuvres kon Leona de lussen van de strik op hun plaats krijgen en trok ze de knoop strak die ze op die manier had gemaakt. Na nog een kleine aanpassing zette ze een stap naar achteren. ‘Niet slecht, al zeg ik het zelf,’ zei ze.

Craig bekeek zichzelf in de spiegel en moest het beamen. Zoals zij het deed, had het gemakkelijk geleken.

Jordan kwam weer aan de lijn: ‘Ze zegt dat de pijn alleen in haar borst zit. Zou het een hartaanval kunnen zijn, dokter?’

‘Dat is niet uitgesloten, Jordan,’ zei Craig. ‘Ik heb je verteld dat ze lichte veranderingen te zien gaf toen ze de inspanningstest deed, en daarom heb ik haar aangeraden haar hart te laten onderzoeken, al voelde ze daar niet veel voor.’

‘Ja, nu weet ik het weer. Maar wat ze nu ook heeft, ik geloof dat het steeds erger wordt. Ik geloof dat ze zelfs een beetje blauw is.’

‘Oké, Jordan, ik kom er zo aan. Maar nog één vraagje: heeft ze die antidepressiva ingenomen die ik vanmorgen heb achtergelaten?’

‘Is dat belangrijk?’

‘Misschien wel. Het lijkt niet echt op een reactie op een geneesmiddel, maar we moeten er rekening mee houden. Het was een nieuw medicijn voor haar. Daarom zei ik dat ze er vanavond mee moest beginnen, vlak voordat ze naar bed ging, voor het geval ze er duizelig van werd of zoiets.’

‘Ik heb geen idee of ze ze heeft geslikt. Ze krijgt veel medicijnen van dokter Cohen.’

Craig knikte. Hij wist heel goed dat Patience’ medicijnkast een apotheek in het klein was. Dokter Ethan Cohen schreef veel gemakkelijker iets voor dan Craig, en hij was oorspronkelijk Patience’ arts geweest. Dokter Cohen was degene die Craig had uitgenodigd om samen met hem de praktijk te runnen, maar momenteel was hij nauwelijks nog Craigs collega. De man had zijn eigen gezondheidsproblemen en had een langdurig verlof genomen dat wel eens permanent zou kunnen worden. Craig had alle probleempatiënten van zijn afwezige collega geërfd. Tot Craigs grote geluk was geen van de probleempatiënten uit zijn vorige praktijk naar de nieuwe praktijk overgegaan.

‘Hoor eens, Jordan,’ zei Craig. ‘Ik kom eraan, maar zoek het buisje met monsterpillen dat ik Patience vanmorgen heb gegeven. Dan kunnen we ze tellen.’

‘Ik zal mijn best doen,’ zei Jordan.

Craig klapte zijn telefoon dicht. Hij keek Leona aan. ‘Ik moet echt een huisbezoek afleggen. Vind je het erg om mee te gaan? Als het vals alarm is, kunnen we meteen doorrijden naar het concertgebouw en alsnog onze entree maken. Hun huis staat niet ver bij het concertgebouw vandaan.’

‘Goed,’ zei Leona opgewekt.

Terwijl hij zijn smoking aantrok, liep Craig vlug naar zijn kast. Van de bovenste plank pakte hij zijn zwarte tas en klapte hem open. Die tas was een cadeau van zijn moeder geweest toen hij was afgestudeerd. Indertijd had dat cadeau enorm veel voor Craig betekend, want hij kon zich voorstellen hoelang zijn moeder geld opzij had moeten leggen zonder dat zijn vader het wist. Het was een vrij grote, ouderwetse dokterstas van zwart leer met koperbeslag. In zijn vorige praktijk had Craig er nooit veel mee gedaan omdat hij toen geen huisbezoeken aflegde, maar het afgelopen jaar had hij hem veel gebruikt.

Craig gooide de dingen die hij nodig verwachtte te hebben in de tas, waaronder een analysesetje om na te gaan of een patiënt een hartaanval of infarct had gehad. Sinds de tijd dat hij nog in opleiding was, was de wetenschap vooruitgegaan. Vroeger duurde het dagen voor je de uitslag van het lab had. Nu kon hij het onderzoek aan het bed van de patiënt doen. Het was geen kwantitatieve analyse, maar dat deed er niet toe. Het ging erom dat je de juistheid van de diagnose kon nagaan. Van dezelfde plank pakte hij ook het draagbare ecg-apparaat, en dat gaf hij aan Leona.

Toen Craig formeel van Alexis gescheiden was, was hij in een appartement in de wijk Beacon Hill in het centrum van Boston gaan wonen. Het was een maisonnette aan Revere Street met een goede lichtinval, een balkon en uitzicht op Cambridge en de rivier de Charles. Beacon Hill bevond zich in het midden van de stad en voldeed uitstekend aan Craigs behoeften, vooral omdat er veel goede restaurants en de theaterwijk binnen loopafstand waren. Het enige kleine nadeel was het parkeren. Hij moest een ruimte huren in een garage in Charles Street, op vijf minuten lopen.

‘Hoe groot is de kans dat we op tijd zijn voor het concert?’ vroeg Leona toen ze in Craigs nieuwe Porsche zaten en met grote snelheid door Storrow Drive reden.

Craig moest zijn stem verheffen om boven de motor uit te komen. ‘Jordan schijnt te denken dat het deze keer misschien menens is. Dat zit me niet lekker. Hij gaat met Patience door het leven. Als iemand haar goed kent, is hij het.’

‘Hoe kan hij met haar leven? Ze is zo’n lastpak, en hij lijkt me zo’n beschaafde man.’ Leona had de Stanhopes een paar keer in de praktijk gezien.

‘Er zullen wel voordelen tegenover staan. Ik heb het gevoel dat het geld van haar is, maar wie weet? Het privéleven van mensen is nooit wat het lijkt, dat van mij tot voor kort ook niet.’ Hij gaf een kneepje in Leona’s dij.

‘Ik begrijp niet hoe je zo veel geduld met zulke mensen kunt hebben,’ zei Leona.

‘Het valt niet altijd mee, en onder ons gezegd kan ik ze niet uitstaan. Gelukkig zijn ze een kleine minderheid. Ik ben opgeleid om voor zieke mensen te zorgen. Hypochonders zijn voor mij net zoiets als simulanten. Als ik psychiater had willen worden, had ik psychiatrie gestudeerd.’

‘Als we daar zijn, zal ik dan in de auto blijven zitten?’

‘Dat moet je zelf weten,’ zei Craig. ‘Ik weet niet hoelang het duurt. Soms duurt het een uur voor ik bij haar weg ben. Ik denk dat je beter mee naar binnen kunt gaan. Het is saai om al die tijd in de auto te zitten.’

‘Ik ben wel benieuwd hoe ze wonen.’

‘Het is niet bepaald de familie Modaal.’

De Stanhopes woonden in een gigantisch bakstenen huis van drie verdiepingen in Georgian-stijl. Het stond op een groot bebost terrein bij de Chestnut Hill Country Club in een duur gedeelte van Brighton, Massachusetts. Craig reed de rondgaande oprijlaan op en stopte voor het huis. Hij wist de weg maar al te goed. Jordan had de deur al open toen ze de drie treden beklommen. Craig had de zwarte tas; Leona droeg het ecg-apparaat.

‘Ze is boven in haar slaapkamer,’ zei Jordan vlug. Hij was een grote, uiterst verzorgde man in een donkergroen fluwelen huisjasje. Als hij zich al over de formele kledij van Craig en Leona verbaasde, liet hij dat niet blijken. Hij hield Craig een plastic buisje voor en liet het in zijn hand vallen om zich vervolgens meteen om te draaien.

Het was het gratis monsterflesje Zoloft dat Craig die ochtend aan Patience had gegeven. Craig zag meteen dat een van de zes pillen ontbrak. Blijkbaar was ze eerder met het medicijn begonnen dan Craig had gezegd. Hij stopte het buisje in zijn zak en liep achter Jordan aan. ‘Is het goed als mijn secretaresse meekomt?’ riep Craig. ‘Ze kan me misschien helpen.’ Leona had in de praktijk al een paar keer laten zien dat ze bereid was een helpende hand te bieden. Craig was direct onder de indruk geweest van haar behulpzaamheid en betrokkenheid, allang voordat hij erover dacht haar mee uit te vragen. Hij vond het ook indrukwekkend dat ze een avondopleiding aan het Bunker Hill Community College in Charlestown volgde om uiteindelijk verpleegkundige of laborante te worden. Dat maakte haar alleen maar aantrekkelijker voor hem.

‘Natuurlijk,’ zei Jordan achterom, en hij maakte een gebaar dat ze met hem mee moesten lopen. Hij ging de grote trap op die langs het raam met twee zijvenstertjes boven de voordeur leidde.

‘Aparte slaapkamers,’ fluisterde Leona tegen Craig toen ze vlug achter Jordan aan liepen. ‘Dat schiet min of meer aan het doel voorbij. Ik dacht dat ze dat alleen in oude films hadden.’

Craig zei niets. Ze liepen vlug over een lange, met tapijt bedekte gang en betraden de grote slaapkamer, die gestoffeerd was met een vierkante kilometer blauwe zijde. Patience, haar oogleden zwaar, lag in een groot bed, haar hoofd steunend op grote stijve kussens. Een personeelslid in het zedige tenue van een Frans dienstmeisje richtte zich op. Ze had een vochtige doek tegen Patience’ voorhoofd gehouden.

Craig wierp even een blik op Patience en liep toen zonder een woord te zeggen op haar af, liet de tas op het bed naast haar vallen en voelde haar pols. Hij klapte de tas open en haalde zijn bloeddrukmeter en stethoscoop eruit. Terwijl hij de bloeddrukmanchet om Patience’ rechterarm legde, blafte hij naar Jordan: ‘Bel een ambulance!’

Jordan trok alleen maar een heel klein beetje zijn wenkbrauwen op om te kennen te geven dat hij het had gehoord. Toen liep hij naar de telefoon op het nachtkastje en draaide het alarmnummer. Hij gaf het dienstmeisje een teken dat ze weg moest gaan.

‘Allemachtig!’ mompelde Craig terwijl hij de manchet weghaalde. Hij trok de kussens achter Patience vandaan en haar bovenlichaam viel als een lappenpop op het bed terug. Toen rukte hij het dekbed weg en trok haar negligé open, waarna hij even met zijn stethoscoop naar haar borst luisterde en zich door Leona het ecg-apparaat liet aanreiken. Ze hoorden Jordan met de alarmcentrale praten. Craig maakte vlug de ecg-elektroden los en bevestigde ze met een beetje geleidende gelei.

‘Komt het goed met haar?’ vroeg Leona fluisterend.

‘Wie zal het zeggen?’ antwoordde Craig. ‘Ze is cyanotisch, god nog aan toe.’

‘Wat is “cyanotisch”?’

‘Er zit niet genoeg zuurstof in haar bloed. Misschien pompt haar hart niet goed of misschien is haar ademhaling niet goed. Het is een van tweeën of beide.’

Craig keek aandachtig naar het ecg-apparaat, dat een cardiogram uitspuwde. Het waren alleen maar stipjes, ver uit elkaar. Craig scheurde de strook los en keek er vlug wat beter naar alvorens hem in zijn zak te stoppen. Toen trok hij de elektroden van Patience’ ledematen weg.

Jordan legde de telefoon neer. ‘De ambulance komt eraan.’

Craig knikte alleen maar. Hij zocht vlug in zijn tas en haalde er een Ambu-beademingsset uit. Hij legde het masker over Patience’ neus en mond en drukte het zakje samen. Haar borst kwam gemakkelijk omhoog; dat wees op een goede ventilatie.

‘Kun je dit?’ vroeg Craig aan Leona, terwijl hij Patience bleef beademen.

‘Ik denk van wel,’ zei Leona aarzelend. Ze perste zich tussen Craig en de hoofdplank en nam de kunstmatige beademing over.

Craig liet haar zien hoe ze de lucht moest toedienen en Patience’ hoofd achterover kon houden. Toen keek hij naar Patience’ pupillen. Die waren sterk verwijd en reageerden niet. Dat was geen goed teken. Met de stethoscoop luisterde hij naar Patience’ ademgeluiden. Ze kreeg genoeg lucht.

Uit zijn zwarte tas haalde Craig het assaysetje voor biomarkers. Daarmee kon hij nagaan of ze een hartaanval had gehad. Hij scheurde het doosje open en haalde een van de plastic apparaatjes eruit. Hij gebruikte een kleine, gehepariniseerde spuit om bloed uit een grote ader te halen, schudde hem heen en weer en liet toen zes druppels op het monstergedeelte vallen. Toen hield hij het apparaatje in het licht.

‘Nou, dat is positief,’ zei hij even later. Hij gooide alles lukraak in de tas terug.

‘Wat is positief?’ vroeg Jordan.

‘Haar bloed is positief op myoglobine en troponine,’ zei Craig. ‘Dat betekent dat ze een hartaanval heeft gehad.’ Met zijn stethoscoop stelde Craig vast dat Leona de patiënt goed beademde.

‘Dus uw eerste indruk was correct,’ merkte Jordan op.

‘Niet bepaald,’ zei Craig. ‘Ik vind het erg dat ik dit moet zeggen, maar ze is er heel slecht aan toe.’

‘Dat probeerde ik door de telefoon al duidelijk te maken,’ zei Jordan stijfjes. ‘Maar ik doelde nu op de hartaanval.’

‘Ze is er slechter aan toe dan ik op grond van je mededelingen dacht,’ zei Craig. Hij haalde adrenaline en atropine tevoorschijn, en ook een flesje intraveneuze vloeistof.

‘Neem me niet kwalijk, maar ik heb duidelijk gezegd dat ze achteruitging.’

‘Je zei dat ze een beetje moeite met ademhalen had, maar toen we hier aankwamen, haalde ze bijna helemaal niet meer adem. Dat had je me wel kunnen vertellen. Je zei dat je dacht dat ze nogal blauw was, terwijl ik haar hier volslagen cyanotisch aantref.’ Craig legde behendig een intraveneus infuus aan. Hij plakte de naald vast en diende de adrenaline en atropine toe. De kleine infuusfles hing hij aan de lampenkamp met een S-haakje dat hij speciaal daarvoor had gemaakt.

‘Ik legde het zo goed mogelijk uit, dokter.’

‘Dat weet ik,’ zei Craig, en hij maakte een verzoenend gebaar. ‘Sorry. Ik wilde geen kritiek uitoefenen. Ik maak me alleen zorgen om je vrouw. We moeten haar nu zo snel mogelijk in het ziekenhuis zien te krijgen. Ze moet beademd worden met zuurstof en ze heeft een pacemaker nodig. Bovendien ben ik er zeker van dat ze acidotisch is en daarvoor behandeld moet worden.’

In de verte was het loeiende geluid van de naderende ambulance te horen. Jordan ging naar beneden om het ambulancepersoneel binnen te laten en naar Patience’ kamer te begeleiden.

‘Haalt ze het?’ vroeg Leona, die nog steeds met de beademing bezig was. ‘Volgens mij is ze nu minder blauw.’

‘Je doet die beademing geweldig goed,’ antwoordde Craig. ‘Maar ik ben niet optimistisch, want haar pupillen reageren niet en dat betekent dat ze ernstig verslapt is. We weten meer als we haar in het Newton Memorial-ziekenhuis hebben. Dan kunnen we bloedonderzoek doen, haar aan de beademing leggen en haar een pacemaker geven. Wil jij mijn auto daarheen rijden? Ik wil met de ambulance meegaan voor het geval ze een hartstilstand krijgt. Als ze gereanimeerd moet worden, wil ik de borstcompressies doen.’

Het ambulancepersoneel was efficiënt. Het waren een man en een vrouw die blijkbaar al een hele tijd samenwerkten, want ze voelden precies aan wat de ander ging doen. Ze legden Patience vlug op een brancard, droegen haar naar beneden en legden haar in de ambulance. Binnen enkele minuten na hun aankomst bij het huis van de Stanhopes waren ze weer onderweg. Omdat ze zagen dat het een echt spoedgeval was, lieten ze de sirene nog harder loeien en reed de vrouw met ongelooflijke snelheid. Onderweg belde de broeder naar het Newton Memorial om te vertellen wat ze konden verwachten.

Toen ze aankwamen, sloeg Patience’ hart nog wel, maar zwakjes. Er was een cardioloog opgeroepen die Craig goed kende, en zij stond al op het ambulanceplatform te wachten. Patience werd snel naar binnen gereden en een heel team ging met haar aan het werk. Craig vertelde de cardioloog zo veel als hij kon, ook over de biomarkerassay die de diagnose van een hartaanval had bevestigd.

Zoals Craig had verwacht, werd Patience aan een beademingsapparaat met honderd procent zuurstof gelegd, en vervolgens aan een externe pacemaker. Jammer genoeg bleek al snel dat zich PEA bij haar voordeed, pulseless electrical activity. Dat betekende dat de pacemaker wel een uitslag op het elektrocardiogram te zien gaf maar het hart niet met eigen slagen reageerde. Een van de artsen klom op de tafel om met borstcompressies te beginnen. De resultaten van het bloedonderzoek kwamen binnen en de bloedgassen waren niet slecht, maar de zuurspiegel zat dicht bij het hoogste dat de cardioloog ooit had meegemaakt.

Craig en de cardioloog keken elkaar aan. Ze wisten allebei uit ervaring dat PEA trieste gevolgen had voor een ziekenhuispatiënt, zelfs wanneer het van korte duur was geweest. Het ging nu veel slechter met Patience dan toen ze met de ambulance binnenkwam.

Nadat ze enkele uren alles in het werk hadden gesteld om het hart te laten reageren, nam de cardioloog Craig apart. Craig droeg zijn formele overhemd, compleet met de vlinderstrik, die nog op zijn plaats zat. Er zaten bloedspatten op zijn rechtermouw, en zijn smoking hing aan een infuusstang bij de muur.

‘Het moet ernstige schade aan de hartspier zijn geweest,’ zei de cardioloog. ‘Anders zijn al die geleidingsafwijkingen en de PEA niet te verklaren. Het zou anders zijn geweest als we een beetje eerder met haar aan het werk hadden kunnen gaan. Op grond van wat je me over het tijdverloop hebt verteld, denk ik dat het oorspronkelijke infarct veel groter is geworden.’

Craig knikte. Hij keek weer naar het team dat Patience’ magere lichaam probeerde te reanimeren. Ironisch genoeg was door de zuurstof en de borstcompressies haar kleur weer bijna normaal geworden. Jammer genoeg konden ze nu niets meer doen.

‘Heeft ze een voorgeschiedenis van hartziekten?’

‘Een paar maanden geleden heeft ze een onderzoek gehad waarvan de uitslag niet helemaal duidelijk was,’ zei Craig. ‘Er waren aanwijzingen voor een licht probleem, maar de patiënte wilde geen nader onderzoek.’

‘Met alle gevolgen van dien,’ zei de cardioloog. ‘Jammer genoeg hebben haar pupillen niet meer gereageerd. Dat wijst op anoxische hersenbeschadiging. Wat zou je in het licht daarvan willen doen? Jij mag het zeggen.’

Craig haalde diep adem en liet de lucht luidruchtig ontsnappen om uiting te geven aan zijn moedeloosheid. ‘Ik vind dat we moeten stoppen.’

‘Daar ben ik het voor honderd procent mee eens,’ zei de cardioloog. Ze gaf een geruststellend kneepje in Craigs schouder en liep toen naar de tafel terug om tegen het team te zeggen dat het voorbij was.

Craig pakte zijn smoking en liep naar de balie van de Spoedeisende Hulp om de papieren in te vullen: de patiënte was overleden en de doodsoorzaak was een hartinfarct, gevolgd door hartstilstand. Toen ging hij naar de wachtruimte. Leona zat tussen de zieken, de gewonden en hun familieleden. Ze bladerde in een oud tijdschrift. Zoals ze daar in die kleding tussen de mensen zat, leek ze Craig net een goudklompje tussen het grind. Ze keek naar hem op. Hij zag dat ze aan zijn gezicht kon zien hoe het was afgelopen.

‘Niet goed gegaan?’ zei ze.

Craig schudde zijn hoofd. Hij keek in de wachtruimte om zich heen. ‘Waar is Jordan Stanhope?’

‘Die is een uur geleden weggegaan.’

‘O, ja? Waarom? Wat zei hij?’

‘Hij zei dat hij liever thuis op je telefoontje wachtte. Ziekenhuizen maakten hem depressief, zei hij.’

Craig liet een kort lachje horen. ‘Dat verbaast me eigenlijk niet. Ik heb altijd gedacht dat hij een nogal koude kikker was die bij zijn vrouw alleen maar zijn plicht deed.’ Hij wilde nog iets filosofisch over het leven zeggen, maar zag daarvan af. Leona zou het waarschijnlijk niet begrijpen en hij was bang dat hij het niet kon uitleggen. Ze liepen zwijgend naar de auto toe.

‘Zal ik rijden?’ vroeg Leona.

Craig schudde zijn hoofd, maakte de passagiersdeur voor Leona open, liep om de auto heen en ging aan het stuur zitten. Hij startte de auto niet meteen. ‘We zijn duidelijk te laat voor het concert,’ zei hij, terwijl hij door de voorruit keek.

‘Dat is zwak uitgedrukt,’ zei Leona. ‘Het is tien uur geweest. Wat zullen we doen?’

Craig had geen idee, maar hij wist dat hij Jordan Stanhope moest bellen en verheugde zich daar bepaald niet op.

‘Er moet voor een arts niets moeilijkers zijn dan een patiënt te verliezen,’ zei Leona.

‘Soms is het contact met de nabestaanden nog moeilijker,’ antwoordde Craig, zonder te weten hoe profetisch zijn woorden waren.

New York

19.10 uur

Dokter Jack Stapleton had meer uren in zijn kleine kantoor op de vierde verdieping van het Forensisch Instituut gezeten dan hij wilde toegeven. Zijn collega, dokter Chet McGovern, had hem even na vier uur verlaten om in zijn dure sportschool te gaan trainen. Zoals wel vaker had hij erop aangedrongen dat Jack mee zou gaan. Hij had enthousiast over de nieuwste lichting jonge vrouwen in zijn fitnessgroep verteld, met nauwsluitende pakjes die niets aan de verbeelding overlieten, maar Jack had daarvoor bedankt met zijn gebruikelijke antwoord: als het op sport aankwam, was hij liever toeschouwer dan deelnemer. Hij kon niet geloven dat Chet nog steeds kon lachen om wat zo langzamerhand een erg afgezaagd antwoord was geworden.

Om vijf uur had dokter Laurie Montgomery, Jacks collega en vriendin, haar hoofd om de deur gestoken en gezegd dat ze naar huis ging om te douchen en zich te verkleden voor het romantische diner dat Jack die avond voor hen tweeën had besproken bij Elios, hun favoriete restaurant in New York. Ze hadden daar in de loop van de jaren een aantal gedenkwaardige diners gehad. Ze had gevraagd of hij meeging om zich ook op te frissen, maar hij had dat ook van de hand gewezen en gezegd dat hij tot over zijn oren in het werk zat en dat ze elkaar om acht uur in het restaurant wel zouden zien. In tegenstelling tot Chet deed ze geen pogingen hem op andere gedachten te brengen. Het gebeurde zo zelden dat Jack midden in de week iets bijzonders wilde dat ze zoiets alleen maar wilde stimuleren en hem dus niet ging tegenspreken. Meestal fietste hij ’s avonds met ware doodsverachting op zijn mountainbike door de stad naar huis, rende een tijdje met zijn vrienden uit de buurt over het basketbalveld, at om een uur of negen vlug een salade in een van de restaurants aan Columbus Avenue en liet zich vlak daarna in bed neerploffen.

Ondanks wat hij had gezegd had Jack niet zo veel te doen en had hij naar dingen moeten zoeken om zich bezig te houden, vooral in het afgelopen uur. Al voordat hij aan zijn bureau was gaan zitten, was hij redelijk goed op schema met al zijn sectiezaken. Toch had hij een reden om deze middag aan zijn bureau te blijven zitten en te proberen werk te verzetten: hij voelde zich gespannen bij de gedachte aan de geheime plannen die hij de komende avond had en probeerde zich daarvan af te leiden, al wilde dat niet lukken. Al meer dan veertien jaar was het zijn troost en redding geweest dat hij zich kon overgeven aan zijn werk of zware sportactiviteiten, en hij was niet van plan om daar juist nu mee op te houden. Jammer genoeg kon het werk dat hij had gezocht zijn aandacht niet vasthouden, want hij had bijna niets meer te doen. Zijn gedachten dwaalden af naar verboden terreinen en daardoor twijfelde hij aan zijn plannen voor die avond. Op dat moment kwam zijn mobieltje tot leven. Hij keek op zijn horloge. Het was nog geen uur voor D-day. Hij voelde dat zijn hart sneller ging slaan. Wanneer op dit tijdstip de telefoon ging, voorspelde dat niet veel goeds. De kans dat het Laurie was, was nihil, en daardoor was de kans heel groot dat het iemand was die zijn plannen voor de avond in het honderd kon gooien.

Jack haalde de telefoon van zijn riem en keek op het lcd-schermpje. Zoals hij al had gevreesd, was het Allen Eisenberg. Allen was een van de pathologen in opleiding op het Forensisch Instituut die na werktijd routinezaken afhandelden, zaken waarvan de forensisch rechercheur van dienst vond dat er een arts naar moest kijken. Als het probleem buiten de competentie van de patholoog in opleiding viel, moest de patholoog-anatoom van dienst op de hoogte worden gesteld. Dit keer was dat Jack.

‘Sorry dat ik u moet bellen, dokter Stapleton,’ zei Allen. Hij klonk schel en schor tegelijk.

‘Wat is er aan de hand?’

‘Het is een zelfmoordgeval.’

‘Oké, wat is de vraag? Kunnen jullie het niet aan?’ Jack kende Allen niet erg goed, maar hij kende Steve Marriott wel, de forensisch rechercheur van die avond. Steve had veel ervaring.

‘Het is een zaak die veel publiciteit zal krijgen,’ zei Allen. ‘De overledene is de vrouw of vriendin van een Iraanse diplomaat. Hij gaat tegen iedereen tekeer en dreigt de Iraanse ambassadeur te bellen. Meneer Marriott belde me om assistentie, maar ik heb het gevoel dat ik het niet kan afhandelen.’

Jack zei niets. Er viel niet aan te ontkomen: hij zou erheen moeten. Zulke publiciteitsgevoelige zaken hadden altijd politieke implicaties, en aan dat deel van zijn werk had Jack een grote hekel. Hij had geen idee of hij naderhand nog op tijd in het restaurant kon zijn. Dat maakte het nog erger.

‘Bent u daar nog, dokter Stapleton?’

‘De laatste keer dat ik keek, nog wel,’ merkte Jack op.

‘Ik dacht dat de verbinding misschien verbroken was,’ zei Allen. ‘Het is appartement 54J in de United Nations Towers aan 47th Street.’

‘Is het lichaam verplaatst of aangeraakt?’ Jack trok zijn bruine corduroy jasje aan en klopte onwillekeurig op het vierkante voorwerp in zijn rechterzak.

‘Niet door mij of de forensisch rechercheur.’

‘En de politie?’ Jack liep door de gang naar de liften. Er was verder niemand op de gang.

‘Dat geloof ik niet, maar ik heb het nog niet gevraagd.’

‘En haar man of vriend?’

‘Dat moet u de politie vragen. De rechercheur die de leiding heeft staat hier naast me, en hij wil met u praten.’

‘Geef hem maar!’

‘Hé, makker!’ zei een harde stem, zodat Jack de telefoon meteen wat verder bij zijn oor vandaan hield. ‘Kom hier als de bliksem naartoe!’

Jack herkende de knarsende stem van een vriend die hij al tien jaar kende, inspecteur Lou Soldano van de afdeling Moordzaken van de politie van New York. Jack kende Lou bijna even lang als Laurie. Laurie had hen aan elkaar voorgesteld.

‘Ik had kunnen weten dat jij hierachter zat!’ klaagde Jack. ‘Hopelijk ben je niet vergeten dat we om acht uur bij Elios moeten zijn.’

‘Hé, ik kan die dingen niet plannen. Ze gebeuren als ze gebeuren.’

‘Wat doe jij bij een zelfmoord? Denken jullie dat het misschien iets anders is?’

‘Welnee! Het is echt wel zelfmoord, een schot dat van dichtbij op de rechterslaap is afgevuurd. Ik ben hier op speciaal verzoek van mijn dierbare hoofdinspecteur. Het heeft te maken met de betrokkenen en de stennis die ze misschien maken. Kom je nou nog of niet?’

‘Ik ben onderweg. Is het lichaam verplaatst of aangeraakt?’

‘Niet door ons.’

‘Wie schreeuwt daar op de achtergrond?’

‘Dat is die diplomaat, haar man of vriend, daar zijn we nog niet achter. Het is een klein rotzakje. Als je hem meemaakt, krijg je waardering voor het stille, rouwende type. Hij schreeuwt al tegen ons sinds we hier aankwamen en probeert de baas over mij te spelen alsof hij Napoleon is.’

‘Wat wil hij?’ vroeg Jack.

‘Hij wil dat we zijn naakte vrouw of vriendin bedekken, en hij is woedend omdat we alles willen laten zoals het is tot jullie hier klaar zijn.’

‘Wacht even!’ zei Jack. ‘Zei je dat die vrouw naakt is?’

‘Zo naakt als een pasgeboren baby. Daar komt nog bij dat ze niet eens schaamhaar heeft. Ze is daar zo kaal als een biljartbal, en dat...’

‘Lou!’ onderbrak Jack hem. ‘Het was geen zelfmoord!’

‘Sorry?’ zei Lou ongelovig. ‘Wilde je mij vertellen dat je weet dat het moord was zonder dat je de plaats delict hebt gezien?’

‘Daar ga ik nog kijken, maar ja, ik zeg je dat het geen zelfmoord was. Was er een briefje?’

‘Daar lijkt het op, maar het is in het Farsi. Dus ik weet niet wat erin staat. De diplomaat zegt dat het een zelfmoordbriefje is.’

‘Het was geen zelfmoord, Lou,’ zei Jack weer. De lift kwam. Hij stapte in, maar liet de deur nog niet dichtgaan. Hij wilde de verbinding met Lou niet verliezen. ‘Daar wil ik wel vijf dollar onder verwedden. Ik heb nog nooit gehoord van een vrouw die naakt zelfmoord pleegde. Dat gebeurt gewoon niet.’

‘Dat meen je niet!’

‘Echt waar. Vrouwen die zelfmoord plegen, willen niet op die manier gevonden worden. Ga daar maar van uit en haal de technische recherche erbij. En die driftige diplomaat, haar man of wat hij maar is, kun je als je voornaamste verdachte beschouwen. Laat hem niet in de Iraanse ambassade verdwijnen. Misschien zie je hem dan niet meer terug.’

De liftdeur sloot zich en Jack klapte zijn mobieltje dicht. Hij hoopte dat er geen diepere betekenis achter de verstoring van zijn plannen voor die avond zat. Het achterliggende probleem was Jacks angst dat de dood het had voorzien op de mensen van wie hij hield, zodat hij medeplichtig was als ze stierven. Hij keek op zijn horloge. Het was tien voor halfacht. ‘Verdomme!’ zei hij hardop en hij sloeg van pure frustratie een paar keer met zijn vlakke handen op de liftdeur. Misschien moest hij nog eens over alles nadenken.

Met geoefende behendigheid haalde Jack zijn mountainbike uit het gedeelte van het mortuarium waar de kisten van de armenbegraafplaats waren opgeslagen. Hij haalde hem van het slot, zette zijn helm op en ging ermee naar de losplaats aan 30th Street. Tussen de wagens van het mortuarium stapte hij op en fietste weg. Bij de hoek sloeg hij rechts af, 1st Avenue in.

Eenmaal op de fiets, verdwenen Jacks angsten. Hij ging rechtop staan, drukte krachtig op de pedalen en de fiets schoot naar voren, steeds sneller. Het ergste van de avondspits was voorbij, en de auto’s, taxi’s, bussen en vrachtwagens kwamen in een goed tempo vooruit. Jack kon ze niet bijhouden, al scheelde het niet veel. Zodra hij zijn kruissnelheid had bereikt, liet hij zich op het zadel zakken en schakelde naar een hogere versnelling. Doordat hij dagelijks fietste en basketbalde, was hij in prima conditie.

Het was een glorieuze avond, met een gouden gloed die over de stad lag. De wolkenkrabbers staken scherp tegen de hemel af, waarvan het blauw met de minuut donkerder werd. Jack racete langs het academisch ziekenhuis van de universiteit van New York rechts van hem, en een beetje verder naar het noorden langs het complex van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Zodra het kon, ging Jack naar links, zodat hij 47th Street kon inslaan, een straat met eenrichtingsverkeer naar het oosten.

De United Nations Towers stonden dicht bij 1st Avenue. Het complex, gehuld in glas en marmer, stak met maar liefst meer dan zestig verdiepingen tegen de avondhemel af. Voor de luifel die zich van de ingang tot de straat uitstrekte stonden politiewagens met knipperende lichten. Geharde New Yorkers liepen voorbij zonder er een blik op te werpen. Een gehavende Chevrolet Malibu stond dubbel geparkeerd naast een van de politiewagens. Jack dacht dat het Lou’s auto was. Voor de Malibu stond een lijkwagen van Health and Human Services.

Toen Jack zijn fiets met een slot aan de paal van een parkeerverbodsbord vastmaakte, kwam zijn angst terug. De rit had hem enig respijt geboden maar was te kort geweest om een blijvende uitwerking te hebben. Het was nu halfacht. Hij liet zijn insigne van het Forensisch Instituut aan de geüniformeerde portier zien, en die wees hem de weg naar de vierenvijftigste verdieping.

In appartement 54J was de situatie aanzienlijk tot bedaren gekomen. Toen Jack binnenkwam, zaten Lou Soldano, Allen Eisenberg, Steve Marriott en een aantal geüniformeerde agenten in de huiskamer alsof het de wachtkamer van een arts was.

‘Nog nieuws?’ vroeg Jack. Er heerste stilte. Er werd niet eens gepraat.

‘We wachten op jou en de technische recherche,’ zei Lou, terwijl hij opstond. De anderen volgden zijn voorbeeld. Normaal gesproken zag Lou er altijd wat verkreukeld en verfomfaaid uit, maar deze keer droeg hij een keurig gestreken overhemd, de knoopjes dicht tot aan de hals, een stemmige nieuwe das en een smaakvol zij het niet goed passend geruit colbertje, dat te klein was voor zijn stevige postuur. Lou was een ervaren rechercheur. Hij had zes jaar op de afdeling Georganiseerde Misdaad gewerkt voordat hij naar Moordzaken ging, waar hij al meer dan tien jaar werkte, en daar zag hij ook naar uit.

‘Ik moet zeggen dat je er piekfijn uitziet,’ merkte Jack op. Zelfs Lou’s korte haar was blijkbaar geborsteld, en zijn fameuze stoppelbaard was nergens te bekennen.

‘Meer kon ik er niet van maken,’ merkte Lou op, en hij bracht zijn armen omhoog alsof hij zijn spierballen wilde laten zien. ‘Ter ere van jullie diner ben ik even naar huis geweest om me te verkleden. Wat is trouwens de bijzondere gelegenheid?’

‘Waar is de diplomaat?’ vroeg Jack zonder op Lou’s vraag in te gaan. Hij keek in de keuken en in een kamer die als eetkamer werd gebruikt. Afgezien van de huiskamer was er niemand in het appartement.

‘Die is het nest ontvloden,’ zei Lou. ‘Hij stormde de deur uit toen ik net met jou had gepraat. Hij bedreigde ons allemaal met alles wat lelijk was.’

‘Je had hem niet moeten laten gaan,’ zei Jack.

‘Wat kon ik doen?’ klaagde Lou. ‘Ik had geen arrestatiebevel.’

‘Had je hem niet voor ondervraging kunnen vasthouden tot ik er was?’

‘Hoor eens, toen de hoofdinspecteur me hierheen stuurde, zei hij dat ik de zaak eenvoudig moest houden en er geen toestand van moest maken. Als ik die kerel in dit stadium had aangehouden, zou dat een enorme toestand zijn geweest.’

‘Oké,’ zei Jack. ‘Dat is jouw probleem, niet het mijne. We gaan het lichaam bekijken.’

Lou wees naar de deuropening van de slaapkamer.

‘Heb je de vrouw al geïdentificeerd?’ vroeg Jack.

‘Nog niet. De beheerder van het gebouw zegt dat ze hier nog geen maand woonde en niet veel Engels sprak.’

Jack keek in de kamer rond voordat hij zijn blik op het lichaam richtte. Er hing vaag een geur als in een slagerij. De inrichting was waarschijnlijk het werk van een binnenhuisarchitect. De muren en vloerbedekking waren zwart, het plafond was spiegelend, en de gordijnen, de vele snuisterijen en de meubelen waren allemaal wit, inclusief de lakens op het bed. Zoals Lou had verteld, was het lichaam helemaal naakt. Het lag dwars over het bed en de voeten bungelden over de linkerkant daarvan. Hoewel de vrouw bij haar leven een donkere teint had gehad, stak ze nu asgrauw tegen het laken af, al had ze ook wat kneuzingen op haar gezicht, waaronder een blauw oog. Haar armen lagen gespreid, met de handpalmen omhoog. Een pistool lag losjes in haar rechterhand, met haar wijsvinger binnen de trekkerbeugel. Haar hoofd was enigszins naar links gedraaid. Haar ogen waren open. Hoog op haar rechterslaap zat een schotwond. Op het witte laken achter haar hoofd zat een grote bloedvlek, en vanaf de linkerkant van het slachtoffer strekte zich een spoor van bloedspatten uit, samen met stukjes weefsel.

‘Die mannen uit het Midden-Oosten gaan vaak gewelddadig met hun vrouwen om,’ zei Jack.

‘Dat schijnt zo,’ zei Lou. ‘Hebben die kneuzingen en dat blauwe oog iets met de kogelwond te maken?’

‘Dat betwijfel ik,’ zei Jack. Toen keek hij Steve en Allen weer aan. ‘Zijn er foto’s gemaakt van het lichaam?’

‘Ja,’ riep Steve Marriott bij de deur.

Jack trok een paar rubberen handschoenen aan en streek het donkere, bijna zwarte haar van de vrouw zorgvuldig opzij om de ingangswond te kunnen zien. De wond had een duidelijke stervorm, een teken dat de loop van het pistool met het slachtoffer in contact was toen het wapen afging.

Voorzichtig draaide Jack het hoofd van de vrouw opzij om naar de uitgangswond te kijken. Die zat laag onder het linkeroor. Hij richtte zich op. ‘Nou, dat is nog meer bewijs,’ zei hij.

‘Bewijs waarvoor?’ vroeg Lou.

‘Dat het geen zelfmoord was,’ zei Jack. ‘De kogel ging van boven naar beneden. Zo schieten mensen niet op zichzelf.’ Jack maakte een pistool van zijn rechterhand en drukte zijn wijsvinger als hypothetische loop tegen zijn slaap. Zijn vinger was evenwijdig met de vloer. ‘Als mensen op zichzelf schieten, is de baan van de kogel meestal bijna horizontaal, of misschien iets naar boven toe, maar nooit naar beneden. Dit was een moord die er als zelfmoord moest uitzien.’

‘Hartelijk dank,’ bromde Lou. ‘Ik hoopte dat je je had vergist in de conclusie die je trok uit het feit dat ze naakt is.’

‘Sorry,’ zei Jack.

‘Enig idee hoelang ze dood is?’

‘Nog niet, maar als ik er een gooi naar moet doen, zou ik zeggen: nog niet zo lang. Heeft iemand een schot gehoord?’ Dat zou nauwkeuriger zijn.

‘Jammer genoeg niet,’ zei Lou.

‘Inspecteur!’ riep een van de geüniformeerde agenten vanuit de deuropening. ‘De jongens van de technische recherche zijn er.’

‘Stuur ze hiernaartoe,’ zei Lou achterom. En toen vroeg hij aan Jack: ‘Ben jij hier klaar?’

‘Ik ben klaar. Morgenvroeg hebben we meer informatie voor je. Ik doe de sectie zelf.’

‘In dat geval probeer ik er ook te zijn.’ Lou wist uit ervaring hoeveel waardevolle informatie er bij zo’n sectie aan het licht kon komen.

‘Goed,’ zei Jack, en hij trok zijn handschoenen uit. ‘Ik ga weg.’ Hij keek op zijn horloge. Hij was nog niet te laat, maar dat zou hij straks wel zijn. Het was acht voor acht en hij zou meer dan acht minuten nodig hebben om bij het restaurant te komen. Hij keek Lou aan, die zich had gebukt om een scheurtje in het laken te bekijken, een meter of zo van het lichaam vandaan in de richting van de hoofdplank. ‘Wat heb je daar?’

‘Wat denk je hiervan? Zou dit de plek zijn waar de kogel in het matras is binnengedrongen?’

Jack boog zich naar het scheurtje van een centimeter toe. Hij knikte. ‘Dat zou best kunnen. Er zit een klein beetje bloed langs de randen.’

Lou richtte zich op. De technisch rechercheurs kwamen binnen met hun materiaal. Lou vroeg ze de kogel te zoeken en ze verzekerden hem dat ze hun best zouden doen.

‘Kun jij hier nog op een redelijke tijd weggaan?’ vroeg Jack.

Lou haalde zijn schouders op. ‘Ik kan best tegelijk met jou vertrekken. Nu de diplomaat uit beeld is, heb ik hier eigenlijk niets meer te zoeken. Ik zal je een lift geven.’

‘Ik heb mijn fiets bij me,’ zei Jack.

‘Nou en? Leg hem in mijn auto. Dan ben je er eerder. Trouwens, dat is veiliger dan met die fiets van jou. Ik kan niet geloven dat Laurie je op dat ding door de stad laat rijden. Denk eens aan al die fietskoeriers die worden platgereden.’

‘Ik ben voorzichtig,’ zei Jack.

‘Ja hoor,’ zei Lou. ‘Stap in de auto.’

Jack vroeg zich af wat hij moest doen. Hij wilde graag fietsen, want dat had een kalmerend effect op hem en bovendien kon hij niet tegen de stank van de vijftig miljard sigaretten die in Lou’s Chevrolet waren gerookt, maar hij moest toegeven dat de auto met Lou aan het stuur er eerder zou zijn, en de tijd drong. ‘Goed,’ zei hij met tegenzin.

‘God nog aan toe, zowaar een teken van volwassenheid,’ zei Lou. Hij haalde zijn sleutels tevoorschijn en gooide ze Jack toe. ‘Als jij nou even je fiets in de auto legt, praat ik met de jongens om ervoor te zorgen dat alles goed geregeld is.’

Tien minuten later reed Lou in noordelijke richting door Park Avenue. Volgens hem was dat de snelste route. Jacks fiets lag op de achterbank; de wielen waren eraf gehaald. Jack had erop gestaan dat alle vier de ramen opengingen, waardoor het interieur van de auto winderig maar leefbaar was, ondanks de overvolle asbak.

‘Je bent gespannen,’ zei Lou toen ze op de verhoogde weg langs het Grand Central Station reden.

‘Ik ben bang dat ik te laat kom.’

‘In het ergste geval zijn we er een kwartier later. Dat is toch niet echt te laat?’

Jack keek door het zijraam. Lou had gelijk. Een kwartier viel binnen het normale tijdsbestek, maar toch was hij er niet gerust op.

‘Nou, wat is de bijzondere gelegenheid? Dat heb je nog niet gezegd.’

‘Moet er een bijzondere gelegenheid zijn?’ vroeg Jack.

‘Laat maar,’ zei Lou met een blik in Jacks richting. Zijn vriend gedroeg zich vreemd voor zijn doen, maar Lou stelde geen vragen. Er was iets gaande, maar hij wilde niet aandringen.

Ze parkeerden een paar stappen van de ingang bij het restaurant vandaan. Het was daar verboden te parkeren en een bord gaf aan dat er een sleepwagen ingezet zou worden. Lou gooide zijn politievoertuigkaart op het dashboard.

‘Denk je dat het veilig is?’ vroeg Jack. ‘Ik wil niet dat mijn fiets tegelijk met jouw auto wordt weggesleept.’

‘Ze slepen mijn auto niet weg!’ zei Lou vol overtuiging.

De twee mannen liepen Elios binnen, waar het erg druk was. Het restaurant zat stampvol, vooral aan de bar bij de voordeur.

‘Iedereen is terug van de kust,’ legde Lou uit. Hij moest bijna schreeuwen om zich in het gepraat en gelach verstaanbaar te maken.

Jack knikte. Hij verontschuldigde zich bij mensen die voor hem stonden en schuifelde zijdelings het restaurant in. Mensen jongleerden met hun drankje als hij langs hen kwam. Hij was op zoek naar de gastvrouw, die hij zich herinnerde als een vriendelijke, slanke vrouw met een innemende glimlach. Voordat hij haar kon vinden, tikte iemand nadrukkelijk op zijn schouder. Toen hij zich omdraaide, keek hij recht in Lauries blauwgroene ogen. Jack kon zien dat ze het ‘opfrissen’ heel serieus had genomen. Haar weelderige kastanjebruine haar was uit de strakke kantoorvlecht verlost en viel over haar schouders. Ze droeg een van haar favoriete outfits, een witte geplooide blouse in victoriaanse stijl met hoge hals en een honingbruin fluwelen jasje. In het schemerige licht van het restaurant straalde haar huid alsof ze van binnenuit verlicht werd.

Jack vond dat ze er geweldig uitzag, maar er was een probleem. In plaats van het warme, blije, tevreden gezicht dat hij verwachtte, leek ze meer amber en ijs. Laurie nam zelden de moeite haar emoties te verbergen. Jack wist dat er iets mis was.

Hij verontschuldigde zich voor het te laat komen en zei dat hij voor een zaak was weggeroepen en dat hij Lou daar was tegengekomen. Hij stak zijn hand achter zich om Lou bij hun gesprek te betrekken. Lou en Laurie wisselden een paar wangkussen zonder elkaar echt aan te raken. Laurie trok op haar beurt Warren Wilson en Natalie Adams, al jaren Warrens vriendin, naar voren. Warren was een intimiderend gespierde Afro-Amerikaan met wie Jack bijna elke avond basketbalde. Daardoor waren ze goede vrienden geworden.

Nadat ze elkaar hadden begroet, riep Jack dat hij de gastvrouw ging zoeken om naar hun tafel te informeren. Toen hij zich een weg door de menigte baande om bij de gastvrouw te komen, voelde hij dat Laurie achter hem aan kwam.

Jack bleef bij het tafeltje van de gastvrouw staan. Daarachter bevond zich een duidelijke bufferzone tussen de eters en de mensen aan de bar. Jack zag dat de gastvrouw bezig was een gezelschap te laten plaatsnemen. Hij draaide zich om naar Laurie om te zien of haar gezicht veranderd was na zijn verontschuldiging omdat hij te laat was.

‘Je was niet te laat,’ zei Laurie, alsof ze zijn gedachten kon lezen. Hoewel de woorden hem van blaam zuiverden, deed de toon dat niet. ‘We waren hier maar een minuten eerder dan jij en Lou. Eigenlijk kwamen jullie precies op tijd.’

Jack keek naar Lauries gezicht. Aan de stand van haar kin en haar samengeperste lippen was duidelijk te zien dat ze zich nog kwaad maakte, maar hij had geen idee waarom. ‘Je kijkt nogal verstoord. Is er iets wat ik moet weten?’

‘Ik verwachtte een romantisch diner,’ zei Laurie. Ze zei het eerder weemoedig dan kwaad. ‘Je hebt me niet verteld dat je een hele horde zou uitnodigen.’

‘Warren, Natalie en Lou zijn niet bepaald een horde,’ zei Jack. ‘Het zijn onze beste vrienden.’

‘Nou, je had het me kunnen en moeten vertellen,’ zei Laurie. Haar ergernis kwam meteen weer aan de oppervlakte. ‘Blijkbaar kende ik meer betekenis aan deze avond toe dan jouw bedoeling was.’

Jack wendde zijn ogen even af om zijn emoties in bedwang te krijgen. Na al zijn spanningen en twijfels bij het plannen van de avond was hij niet op negatieve reacties voorbereid, al waren ze begrijpelijk. Blijkbaar was hij zo door zijn eigen gevoelens in beslag genomen dat hij die van Laurie had gekwetst. Hij had er geen moment bij stilgestaan dat ze op een diner van alleen hen tweeën had gerekend.

‘Rol niet zo met je ogen!’ snauwde Laurie. ‘Je had me wel wat meer over je plannen voor vanavond kunnen vertellen. Je weet dat ik het nooit erg vind als je met Warren en Lou wilt uitgaan.’

Jack wendde zijn ogen weer af en beet op zijn tong om geen venijnige opmerking te maken. Gelukkig besefte hij goed dat hij dat niet moest doen, want dan was de avond misschien niet meer te redden. Het was beter als hij door het stof zou gaan, dus haalde hij diep adem en keek Laurie recht in de ogen. ‘Het spijt me,’ zei hij met alle oprechtheid die hij onder de omstandigheden kon opbrengen. ‘Ik had er niet bij stilgestaan dat je het misschien niet leuk zou vinden om hier met meer mensen te zijn. Ik had je meer moeten vertellen. Eerlijk gezegd heb ik de anderen uitgenodigd om steun te hebben.’

Laurie trok haar wenkbrauwen samen. ‘Hoezo steun? Dat begrijp ik niet.’

‘Dat kan ik zo gauw niet uitleggen,’ zei Jack. ‘Wil je me een halfuur de tijd geven?’

‘Goed,’ zei Laurie, nog steeds een beetje verward. ‘Maar ik kan me niet voorstellen wat je met stéún bedoelt. Toch stel ik je verontschuldiging op prijs.’

‘Dank je,’ zei Jack. Hij ademde krachtig uit en keek toen weer rond in het restaurant. ‘Nou, waar is die gastvrouw en waar is onze tafel?’

Het duurde nog twintig minuten voordat ze ergens achter in het restaurant zaten. Intussen was Laurie haar ergernis blijkbaar vergeten en gedroeg ze zich alsof ze zich amuseerde. Ze lachte gul en nam geïnteresseerd deel aan de conversatie, al had Jack het gevoel dat ze hem niet wilde aankijken. Omdat ze naast hem zat, kon hij alleen haar strakke profiel zien.

Tot grote blijdschap van Jack en Laurie hadden ze dezelfde ober met een snor als een fietsstuur die hen vaker bij Elios had bediend. De meeste van die maaltijden waren verrukkelijk geweest, en sommige wat minder, maar toch onvergetelijk. Het laatste diner, een jaar geleden, had tot de tweede categorie behoord. Dat was op het dieptepunt van hun relatie geweest, toen ze een maand lang niet hadden samengewoond. Onder dat diner had Laurie aan Jack verteld dat ze zwanger was, en toen was Jack zo bot geweest om meteen te vragen wie de vader was. Jack en Laurie hadden hun relatie daarna opgelapt, maar aan de zwangerschap was al gauw een eind gekomen. Het was een buitenbaarmoederlijke zwangerschap geweest en alleen een spoedoperatie had Lauries leven kunnen redden.

Schijnbaar op eigen initiatief, maar in werkelijkheid op voorafgaand verzoek van Jack, zette de ober champagneglazen neer. Vervolgens trok hij een fles champagne open. De groep juichte toen de kurk met een sonoor plopgeluid uit de fles kwam. De ober vulde snel de glazen.

‘Hé, man,’ zei Warren, terwijl hij zijn glas hief. ‘Op de vriendschap.’

Iedereen deed mee, behalve Jack, die in plaats daarvan zijn hand opstak. ‘Als jullie het niet erg vinden, wil ik graag eerst iets zeggen. Jullie vragen je allemaal af waarom ik jullie heb uitgenodigd, vooral Laurie. Ik heb dat gedaan omdat ik jullie steun nodig heb bij iets wat ik al een hele tijd heb willen doen maar waarvoor ik de moed maar niet kon verzamelen. Daarom zou ik graag een nogal egoïstische toost willen uitbrengen.’

Jack stak zijn hand in de zak van zijn jasje. Met enige moeite haalde hij daar een klein, vierkant doosje in fraai glanzend blauwgroen papier uit, met een zilverkleurige strik eromheen. Hij zette het voor Laurie neer op de tafel en hief toen zijn glas. ‘Ik wil graag een toost uitbrengen op Laurie en mijzelf.’

‘Goed!’ zei Lou opgewekt en nadrukkelijk. ‘Op jullie.’ Hij hief zijn glas. De anderen deden dat ook, behalve Laurie.

‘Op jullie,’ herhaalde Warren.

‘Daar sluit ik me bij aan,’ zei Natalie.

Ze namen allemaal een slok, behalve Laurie, die strak naar het doosje keek dat voor haar stond. Ze meende wel te weten wat er gebeurde maar kon het niet geloven. Ze vocht tegen haar emotionele kant, die aan de oppervlakte dreigde te komen.

‘Doe je niet mee met de toost?’ vroeg Jack haar. Omdat ze zo stil bleef zitten, vroeg hij zich met enige schrik af of ze wel zo zou reageren zoals hij had verwacht. Plotseling wist hij niet wat hij zou zeggen en doen als ze nee zei.

Met enige moeite maakte Laurie haar blik van het zorgvuldig verpakte doosje los en keek ze in Jacks ogen. Ze meende wel te weten wat er in het kleine pakje zat maar durfde dat niet toe te geven. Ze had zich in het verleden al te vaak vergist. Hoeveel ze ook van Jack hield, ze wist dat hij gebukt ging onder een zware psychologische last. Hij was ernstig getraumatiseerd door een tragedie die zich had voltrokken voordat zij elkaar hadden ontmoet, en ze had zich al neergelegd bij de mogelijkheid dat hij daar nooit overheen zou komen.

‘Hé, kom op!’ drong Lou aan. ‘Wat is dat? Maak open.’

‘Ja, kom op, Laurie,’ drong ook Warren aan.

‘Moet ik het nu openmaken?’ vroeg Laurie. Ze keek nog steeds recht in Jacks ogen.

‘Dat is wel de bedoeling,’ zei Jack. ‘Je kunt natuurlijk ook een paar jaar wachten, als je dat liever wilt. Ik wil je niet onder druk zetten.’

Laurie glimlachte. Soms vond ze Jacks sarcasme wel grappig. Met bevende vingers maakte ze eerst het strikje los en toen haalde ze het papier van het pakje weg. Ze bogen zich allemaal vol verwachting naar voren, behalve Jack. Er zat zwart fluweel om het doosje heen. Een beetje bang dat Jack een ingewikkelde en ongepaste grap met haar uithaalde, maakte ze het doosje open. Een solitair van Tiffany schitterde haar toe. Het leek wel of de fonkelende diamant zelf licht gaf.

Ze draaide het doosje om, zodat de anderen konden zien wat erin zat, en deed intussen haar ogen dicht en vocht tegen de tranen. Ze had er een hekel aan om zo veel emotie te tonen, al kon zelfs zij er onder deze omstandigheden begrip voor opbrengen. Jack en zij gingen al bijna tien jaar met elkaar om, en met enige onderbrekingen woonden ze ook al jaren samen. Ze had willen trouwen en was ervan overtuigd geweest dat hij dat ook wilde.

Lou, Warren en Natalie slaakten kreten als ‘ooo’ en ‘aaah’.

‘Nou?’ vroeg Jack aan Laurie.

Laurie had de grootste moeite zichzelf te vermannen. Met een knokkel veegde ze een traan uit elk oog. Ze keek op naar Jack en draaide onmiddellijk de rollen om en deed alsof ze niet wist wat hij bedoelde. Zoiets deed Jack ook vaak. Na al die jaren wilde ze hem horen zeggen wat die verlovingsring betekende. ‘Nou, wat?’ zei ze.

‘Het is een verlovingsring!’ zei Jack met een kort, nerveus lachje.

‘Dat weet ik,’ zei Laurie, ‘maar wat betekent het?’ Ze was blij. Doordat ze Jack onder druk zette, kon ze haar eigen emoties beter in bedwang houden. Er speelde zelfs een heel klein glimlachje om haar mondhoeken toen ze zag hoe hij in verlegenheid werd gebracht.

‘Zeg het nou wat duidelijker, man!’ blafte Lou tegen Jack. ‘Stel de vraag!’

Jack besefte wat Laurie deed, en ook op zijn gezicht kwam nu een glimlach. ‘Goed, goed,’ zei hij om Lou gerust te stellen. ‘Laurie, mijn liefste, wil je – ondanks het gevaar dat in het verleden degenen van wie ik hield en die mij dierbaar waren heeft getroffen en ondanks mijn angst dat zo’n gevaar jou ook kan treffen – met me trouwen?’

‘Dat lijkt er meer op!’ zei Lou, en hij hief zijn glas weer. ‘Een toost op Jacks aanzoek!’

Nu dronk iedereen.

‘Nou?’ vroeg Jack. Hij keek Laurie weer aan.

Laurie dacht even na voor ze antwoord gaf. ‘Ik ken je angsten en weet waar ze vandaan komen, maar ik heb die niet. Hoe het ook zij, ik aanvaard het risico volkomen, of het nu reëel of ingebeeld is. Als mij iets overkomt, is dat helemaal mijn eigen schuld. Dus ja, ik wil heel graag met je trouwen.’

Ze juichten allemaal, en Jack en Laurie kusten en omhelsden elkaar onhandig. Toen pakte Laurie de ring uit het doosje en deed hem om. Ze stak haar hand uit om ernaar te kijken. ‘Hij past precies. Hij is prachtig!’

‘Ik heb een van je ringen meegenomen om zeker te zijn van de maat,’ gaf Jack toe.

‘Niet de grootste steen van de wereld,’ merkte Lou op. ‘Heb je er geen vergrootglas bij gekregen?’

Jack gooide zijn servet naar Lou, die het opving voordat hij het in zijn gezicht kreeg.

‘Je beste vrienden zijn altijd eerlijk.’ Lou lachte. Hij gaf het servet terug.

‘Hij heeft precies de juiste grootte,’ zei Laurie. ‘Ik hou niet van opzichtige sieraden.’

‘Dan is je wens in vervulling gegaan,’ zei Lou. ‘Niemand zal hem opzichtig noemen.’

‘Wanneer is de grote dag?’ vroeg Natalie.

Jack keek Laurie aan. ‘Daar hebben we natuurlijk nog niet over gepraat, maar ik denk dat ik het aan Laurie overlaat.’

‘O, ja?’ vroeg Laurie.

‘Ja,’ antwoordde Jack.

‘Dan moet ik daarover met mijn moeder overleggen. Ze heeft me in de loop van de tijd al verschillende keren laten weten dat ze graag wil dat ik in de Riverside-kerk trouw. Ik weet dat ze daar zelf had willen trouwen, maar dat is niet gebeurd. Als je het niet erg vindt, wil ik graag dat ze meebeslist over de dag en de plaats.’

‘Mij best,’ zei Jack. ‘Zeg, waar blijft die ober? Ik heb weer wat champagne nodig.’

(een maand later)

Boston

9 oktober 2005

16.45 uur

Het was een geweldige training geweest. Craig Bowman was een halfuur in de gewichtenkamer geweest om aan zijn conditie te werken en zijn spieren te strekken. Toen had hij partijtjes basketbal van drie tegen drie gespeeld. Door zuiver toeval had hij een team gevormd met twee getalenteerde spelers. Meer dan een uur hadden zijn teamgenoten en hij geen enkel partijtje verloren en hadden ze zich uiteindelijk alleen aan hun vermoeidheid gewonnen moeten geven. Na het basketballen had Craig een massage genomen, en daarna een stoombad en douche.

Terwijl Craig voor de spiegel in het vipgedeelte van de mannenkleedkamers van de Sports Club/LA stond en zichzelf kritisch bekeek, moest hij toegeven dat hij er beter uitzag dan in jaren. Sinds hij zes maanden geleden lid van deze club was geworden, was hij tien kilo afgevallen en was zijn buik een paar centimeter slanker geworden. Misschien was het nog opvallender dat zijn wangen niet meer zo vaal en pafferig waren als vroeger. Ze zagen er nu gezond en rozig uit. Om er wat moderner uit te zien, had hij zijn rossige haar een beetje laten groeien, en daarna had hij het in een zodanig model laten knippen dat hij het aan weerskanten naar achteren kon kammen, in plaats van de scheiding links die hij al zolang had gehad als hij zich kon herinneren. Een halfjaar geleden had hij zich niet kunnen voorstellen dat hij er nog eens zo zou uitzien als nu. In elk geval was hij niet meer de saaie, ouderwetse dokter.

Craig ging tegenwoordig drie keer per week naar de fitnessclub: op maandag, woensdag en vrijdag. Van die drie dagen was vrijdag de beste, want dan was het minder druk en voelde hij zich gestimuleerd omdat hij zich op het weekend kon verheugen. Hij had de gewoonte om zijn praktijk op vrijdagmiddag om twaalf uur te sluiten en zijn telefoontjes naar zijn mobieltje te laten doorverbinden, want dan kon Leona met hem meegaan naar de fitnessclub. Als cadeau voor haar en ook voor hemzelf had hij haar op een lidmaatschap getrakteerd.

Een week of wat geleden was Leona bij hem ingetrokken in zijn huis in Beacon Hill. Ze had het zelf belachelijk gevonden om voor een appartement in Somerville te betalen terwijl ze elke nacht bij hem was. Craig was een beetje gepikeerd geweest, omdat er niet eerst over gepraat was en hij voor een voldongen feit was gesteld. Hij had zich gedwongen gevoeld, terwijl hij net van zijn vrijheid begon te genieten. Na een paar dagen had hij zich aangepast. Hij was vergeten hoeveel kracht er van erotiek uitging. Bovendien redeneerde hij dat het samenwonen gemakkelijk ongedaan gemaakt kon worden als dat nodig was.

Ten slotte trok Craig zijn nieuwe Brioni-jasje aan. Nadat hij een paar keer met zijn schouders had geschud tot het goed zat, wierp hij nog een blik in de spiegel. Hij bekeek zichzelf vanuit verschillende hoeken en dacht er even over om acteerlessen te nemen in plaats van een studie kunstgeschiedenis te volgen. Bij die gedachte kwam er een glimlach op zijn gezicht. Hij wist dat zijn fantasie met hem aan de haal ging en toch was het idee niet helemaal absurd. Het ging zo goed met hem dat hij onwillekeurig dacht dat hij kon doen wat hij wilde.

Toen Craig helemaal aangekleed was, keek hij of er boodschappen op zijn mobieltje waren ingesproken. Dat was niet het geval. Hij was van plan naar huis terug te gaan, zich daar een uurtje of zo te ontspannen met een glas wijn en de nieuwste New England Journal of Medicine en dan naar het Museum of Fine Arts te gaan om de pasgeopende expositie te bekijken. Ten slotte zou hij gaan dineren in een trendy restaurant in de Back Bay.

Zachtjes fluitend liep Craig van de kleedkamer naar de hal van de club. Links van hem bevond zich de registratiebalie, terwijl je via een gang rechts van hem, langs de liften, bij het restaurant met bar kon komen. Er kwam gedempte muziek van die kant. Hoewel het op vrijdagmiddag meestal niet druk was in het fitnesscentrum, was het happy hour in de bar een heel ander verhaal. Dat kwam net op gang.

Craig keek op zijn horloge. Zijn timing was volmaakt. Het was kwart voor vijf, precies de tijd waarop hij met Leona had afgesproken. Hoewel ze samen naar de club gingen en vertrokken, deden ze ieder hun eigen oefeningen. Leona’s voorkeur ging de laatste tijd uit naar de stairmaster, pilates en yoga, maar Craig voelde daar niet veel voor.

Hij liet zijn blik snel over de zitruimte gaan en constateerde dat Leona nog uit het vrouwengedeelte moest komen. Dat verbaasde Craig niet. Naast een relatief gebrek aan terughoudendheid was punctualiteit een van haar zwakke punten. Hij ging zitten en keek voldaan naar de aantrekkelijke mensen die kwamen en gingen. Zes maanden eerder zou hij zich in zulke omstandigheden het buitenbeentje hebben gevoeld. Nu voelde hij zich volkomen op zijn gemak. Trouwens, hij had zich nog maar net comfortabel geïnstalleerd of daar was Leona al. Ze kwam uit de vrouwenkleedkamer.

Zoals Craig een paar minuten eerder zichzelf kritisch had bekeken, keek hij nu eens goed naar Leona. De trainingen kwamen ook haar ten goede, al was ze, jong als ze was, altijd al stevig, welgevormd en blakend van gezondheid geweest. Toen ze dichterbij kwam, besefte hij weer eens dat ze niet alleen levendig en wilskrachtig was, maar ook aantrekkelijk. Haar grootste handicap, vond Craig, was haar accent uit Revere, Massachusetts, met de bijbehorende zinsbouw. Hij stoorde zich er vooral aan dat ze elk woord dat op ‘er’ eindigde met een korte maar scherpe ‘a’ uitsprak. Met de beste bedoelingen had Craig haar op die gewoonte attent gemaakt, in de hoop dat ze er iets aan zou veranderen, maar daar had ze kwaad op gereageerd. Ze had hem ervan beschuldigd dat hij een elitaire kakker was. Craig was zo verstandig geweest het op te geven. In de loop van de tijd was hij er tot op zekere hoogte aan gewend geraakt, en in het vuur van het liefdesspel kon het hem niet veel schelen dat ze een accent had.

‘Lekker getraind?’ vroeg Craig terwijl hij opstond.

‘Heerlijk,’ antwoordde Leona. ‘Beter dan anders.’

Ze sprak weer met dat accent van haar en toen ze naar de lift liepen, kwam Craig sterk in de verleiding zijn oren voor haar te sluiten. Ze praatte over haar training en zei dat hij ook eens pilates en yoga zou moeten proberen, en intussen dacht hij tevreden aan de komende avond en aan de hele dag, die tot dan toe zo plezierig was verlopen. Die ochtend had hij twaalf patiënten ontvangen: niet te veel en niet te weinig. Hij had zich niet van de ene onderzoekkamer naar de andere hoeven te haasten, zoals in zijn vorige praktijk de gebruikelijke gang van zaken was geweest.

In de loop van de maanden hadden hij en Marlene, zijn moederlijke receptioniste, een systeem ontwikkeld waarbij de tijd die hij voor patiënten uittrok gebaseerd was op hun behoefte, die aan de hand van de diagnose en de persoonlijkheid van de patiënt werd bepaald. Vijftien minuten was de kortste afspraak; meer had hij niet nodig voor snelle, routinematige check-ups van meewerkende en deskundige patiënten. De langste afspraak was anderhalf uur. Aan nieuwe patiënten met bekende en ernstige medische problemen besteedde hij meestal meer dan een uur. Als zich in de loop van de dag een onverwacht probleem voordeed, zoals een patiënt die geen afspraak had maar toch ontvangen moest worden, of een patiënt voor wie Craig plotseling naar het ziekenhuis moest, belde Marlene de patiënten met een afspraak om de tijd te verzetten. Deze dag was dat niet nodig geweest.

Als gevolg van dat alles hoefden mensen bijna nooit lang in Craigs wachtkamer te zitten en hoefde hij niet vaak een achterstand in te lopen. Het was een beschaafde manier om de geneeskunde te bedrijven, veel beter voor alle betrokkenen. Tegenwoordig ging Craig zelfs graag naar zijn werk. Hier had hij van gedroomd toen hij indertijd arts wilde worden. Het was alleen een beetje jammer dat het hem in deze bijna volmaakte situatie niet was gelukt alle aspecten van zijn relatie met Leona geheim te houden. Er gingen allerlei geruchten, des te meer omdat Leona zo jong en eigenzinnig was. Marlene en Craigs assistente Darlene, lieten subtiel blijken dat ze de relatie afkeurden en gedroegen zich ook vaak een beetje terughoudend ten opzichte van Leona.

‘Je luistert niet!’ zei Leona prikkelbaar. Ze boog zich naar voren en keek Craig kwaad aan. Tijdens de afdaling naar de parkeergarage hadden ze allebei met hun gezicht naar de liftdeuren gestaan.

‘Natuurlijk wel,’ loog Craig. Hij glimlachte, maar daarmee nam hij Leona’s kribbigheid niet weg.

De liftdeuren gingen open op de verdieping waar personeel de auto’s voorreed, en Leona liep de lift uit om bij mensen te staan die op hun auto wachtten; het waren er een stuk of vijf. Craig kwam een paar stappen achter haar aan. Hij stoorde zich vaak aan haar nogal forse stemmingswisselingen, maar als hij er niet op inging, was het meestal gauw weer over. Als hij een paar minuten eerder in de hal in de fout was gegaan en weer aanmerkingen op haar accent had gemaakt, zou het een heel ander verhaal zijn geweest. De vorige en enige keer dat hij dat had gedaan, was ze twee dagen kwaad gebleven.

Craig gaf zijn parkeerbonnetje aan een van de personeelsleden.

‘De rode Porsche komt eraan, dokter Bowman,’ zei de man terwijl hij met zijn wijsvinger tegen de klep van zijn pet tikte. Hij rende weg.

Craig glimlachte bij zichzelf. Hij was er trots op dat in zijn ogen geen enkele auto in de garage zo sexy was als die van hem. De Porsche was zo ongeveer het tegenovergestelde van de Volvo-stationcar die hij in zijn vorige leven had gehad. Craig dacht dat de anderen die op hun auto stonden te wachten onder de indruk zouden zijn. De parkeerbedienden waren dat in elk geval wel; dat bleek ook uit het feit dat ze zijn auto altijd dicht bij hun kantoortje parkeerden.

‘Als ik een beetje stil ben,’ fluisterde Craig tegen Leona, ‘is het omdat ik me op onze avond verheug: de hele avond.’ Hij knipoogde suggestief.

Leona keek hem met een opgetrokken wenkbrauw aan. Daarmee gaf ze te kennen dat ze maar ten dele verzoend was. Ze eiste nu eenmaal zijn volledige aandacht op.

Op het moment dat Craig het vertrouwde gieren en bulderen hoorde van de motor van zijn auto die werd gestart, hoorde hij iemand achter hem zijn naam roepen. Het viel hem meteen op dat zijn tweede voorletter, M, ook werd gebruikt. Er waren maar weinig mensen die zijn tweede voorletter kenden, en nog minder mensen die wisten dat die M een afkorting van Mason was, de achternaam van zijn moeder. Craig draaide zich om. Hij verwachtte een patiënt te zien, of misschien een collega of een vroegere studiegenoot. In plaats daarvan zag hij een vreemde naar hem toe komen. Het was een Afro-Amerikaan die er goed uitzag, kwiek en intelligent en ongeveer van Craigs leeftijd was. Een ogenblik dacht Craig dat het een teamgenoot van de partijtjes basketbal van die middag was geweest, iemand die met hem over de overwinningen van die middag wilde napraten.

‘Dokter Craig M. Bowman?’ vroeg de man opnieuw terwijl hij recht op Craig afkwam.

‘Ja?’ Craig knikte hem vragend toe. Hij probeerde hem nog thuis te brengen. Het was niet een van de basketballers. En ook geen patiënt of studiegenoot. Craig probeerde hem met het ziekenhuis in verband te brengen, maar dat lukte niet.

De man legde een grote, dichtgeplakte envelop in Craigs hand. Craig keek ernaar. Op de voorkant stond zijn naam getypt, met tweede voorletter en al. Voordat Craig kon reageren, draaide de man zich om en zag kans om in de lift te stappen waarmee hij was aangekomen, nog net voordat de deuren dichtgingen. De man was weg. De transactie had maar enkele seconden in beslag genomen.

‘Wat heb je gekregen?’ vroeg Leona.

‘Geen flauw idee,’ zei Craig. Hij keek weer naar de envelop en had voor het eerst het gevoel dat er moeilijkheden op komst waren. In de linkerbovenhoek stond: RECHTBANK, SUFFOLK COUNTY, MASSACHUSETTS.

‘Nou?’ vroeg Leona. ‘Ga je hem niet openmaken?’

‘Ik weet niet of ik dat wel wil,’ zei Craig, al wist hij dat hij het vroeg of laat zou moeten doen. Craig keek even naar de mensen die om hem heen op hun auto stonden te wachten. Sommigen waren getuige geweest van de ontmoeting en keken nieuwsgierig naar hem.

Terwijl de parkeerbediende met Craigs Porsche aan kwam rijden en uitstapte, waarbij hij de deur aan de bestuurderskant op een kier hield, scheurde Craig de envelop open. Hij voelde dat zijn hart sneller ging slaan toen hij de inhoud eruit haalde. Het was een beduimeld stel aan elkaar geniete papieren.

‘Nou?’ herhaalde Leona zorgelijk. ‘Iemand thuis?’ Ze wuifde met haar hand voor Craigs strakke gezicht. Toen ze vlug om zich heen keek, zag ze dat aller ogen op hen gericht waren.

Alsof hij bijkwam van een lichte beroerte, verkleinden Craigs pupillen zich en kwam er snel weer kleur op zijn gezicht. Automatisch verfrommelden zijn handen de papieren, maar toen kreeg zijn verstand de overhand.

‘Het is een dagvaarding,’ fluisterde Craig schor. ‘Die schoft eist schadevergoeding van me!’ Hij legde de papieren netjes op elkaar en bladerde ze snel door.

‘Wie?’

‘Stanhope! Jordan Stanhope!’

‘Waarvoor?’

‘Medische fouten en dood door schuld. Dat is schandalig!’

‘Gaat het over Patience Stanhope?’

‘Over wie anders?’ vroeg Craig verbeten.

‘Hé, het is mijn schuld niet,’ zei Leona, en ze stak haar handen omhoog alsof ze zich wilde verdedigen.

‘Ik kan dit niet geloven! Dit is een schande!’ Craig keek weer in de papieren, alsof hij ze misschien verkeerd had gelezen.

Leona keek naar de parkeerbedienden. Een andere had de deur aan de passagierskant voor haar opengemaakt. De eerste hield de andere deur nog open. Leona keek Craig weer aan. ‘Wat wil je doen, Craigie?’ fluisterde ze nadrukkelijk. ‘We kunnen hier niet eeuwig blijven staan.’

‘Hou je mond!’ blafte Craig. Ze had weer met dat accent van haar gesproken en dat werkte op zijn toch al gespannen zenuwen.

Leona liet een onderdrukt, quasigekwetst lachje horen en waarschuwde toen: ‘Waag het niet zo tegen me te praten!’

Alsof hij voor de tweede keer wakker werd, en in het besef dat aller ogen op hem gericht waren, mompelde Craig een verontschuldiging en voegde eraan toe: ‘Ik moet wat te drinken hebben.’

‘Goed,’ beaamde Leona, nog steeds gepikeerd. ‘Waar? Hier of thuis?’

‘Hier!’ snauwde Craig. Hij draaide zich om en liep naar de liften terug.

Leona glimlachte verontschuldigend naar de parkeerbedienden, haalde haar schouders op en liep achter Craig aan. Toen ze bij hem kwam, drukte hij voortdurend met zijn knokkel op de liftknop. ‘Je moet tot bedaren komen,’ zei ze tegen hem. Ze keek om naar de groep wachtenden, die vlug hun blik afwendden om te doen alsof ze niet hadden gekeken.

‘Jij hebt makkelijk praten,’ snauwde Craig. ‘Jij hebt geen dagvaarding gekregen. En het is verdomd vernederend om zoiets in het openbaar uitgereikt te krijgen.’

Leona zei niets meer tot ze aan een kleine maar hoge tafel zaten, zo ver mogelijk bij de happy hour-drukte vandaan. De tafel kon zo hoog zijn omdat ze op barkrukken met lage leuningen zaten. Craig had een dubbele whisky genomen, iets wat hij anders nooit deed. Hij dronk altijd maar heel weinig, want hij kon op elk uur van de dag als arts worden opgeroepen. Leona had een glas witte wijn. Ze zag de whisky schudden in zijn glas en wist dat er in zijn hoofd weer een knop was omgegaan. Schrik en ongeloof hadden plaatsgemaakt voor woede, en die ging nu over in gespannenheid, dat alles in het kwartier sinds hem de dagvaarding was overhandigd.

‘Ik heb nooit eerder meegemaakt dat je zo van streek was,’ zei Leona. Ze had het gevoel dat ze iets moest zeggen, al wist ze niet precies wat. Ze was nooit goed in zwijgen geweest, behalve wanneer ze het opzettelijk deed om uiting te geven aan haar misnoegdheid.

‘Natuurlijk ben ik van streek,’ snauwde Craig. Toen hij het glas naar zijn lippen bracht, tikte het ijs voortdurend tegen het glas en ging er een beetje whisky over de rand. ‘Verdomme,’ zei hij, en hij zette het glas neer en schudde de whisky van zijn hand. Vervolgens gebruikte hij een servetje om zijn lippen en kin af te vegen. ‘Ik kan bijna niet geloven dat die idiote klootzak van een Jordan Stanhope me dit aandoet, zeker niet na alle tijd en energie die ik aan dat hypochondrische, kleffe misbaksel van een vrouw van hem heb verspild. Ik had de pest aan die vrouw.’

Craig aarzelde even en voegde er toen aan toe: ‘Eigenlijk zou ik je dit niet moeten vertellen. Artsen praten niet over zulke dingen.’

‘Als je zo van streek bent, is het misschien wel goed om erover te praten.’

‘Weet je, Patience Stanhope maakte me gek met haar eeuwige gezeur over alles wat er in haar darmen gebeurde, om nog maar te zwijgen van haar uitvoerige beschrijvingen van het groengele, klodderige slijm dat ze elke dag ophoestte en zelfs bewaarde om het aan mij te laten zien. Het was walgelijk. Ze maakte iedereen gek, ook Jordan en haarzelf, god nog aan toe.’

Leona knikte. Hoewel psychologie niet een van haar sterke punten was, begreep ze dat het goed voor Craig was om uit te razen.

‘Ik kan je niet vertellen hoe vaak ik het afgelopen jaar na werktijd of zelfs midden in de nacht naar die kolossale villa van hen moest rijden om haar hand vast te houden en naar haar gezeur te luisteren. En waarvoor? Ze hield zich bijna nooit aan de dingen die ik haar aanraadde, zoals stoppen met roken. Ze rookte als een schoorsteen, wat ik ook zei.’

‘O, ja?’ Leona kon zich niet meer inhouden. ‘Ze zeurde over slijm dat ze ophoestte en ging toch gewoon door met roken?’

‘Weet je nog dat haar slaapkamer naar sigarettenrook stonk?’

‘Eigenlijk niet,’ zei Leona hoofdschuddend. ‘Ik was te veel van de situatie onder de indruk om iets te ruiken.’

‘Ze rookte als een ketter, de ene sigaret na de andere, enkele pakjes per dag. En dat was nog niet alles. Ze was het schoolvoorbeeld van alle ongehoorzame patiënten ter wereld, vooral wanneer het op medicijnen aankwam. Ze eiste recepten en nam de middelen dan soms wel in en soms niet, al naargelang haar humeur.’

‘Had je enig idee waarom ze zich niet aan je instructies hield?’

‘Ik denk dat ze het leuk vond om ziek te zijn. Dan had ze wat te doen. Daar komt het op neer, denk ik. Ze verspilde mijn tijd en die van haar man en ook die van haarzelf. Haar dood was een zegen voor iedereen. Eigenlijk had ze geen leven.’

Craig was nu voldoende tot bedaren gekomen om een slok whisky te kunnen nemen zonder te morsen.

‘Ik heb een paar keer contact met haar gehad. Ze leek me een lastige tante,’ zei Leona sussend.

‘Dat is het understatement van het jaar,’ bromde Craig. ‘Ze was een bevoorrecht kreng. Ze had wat geld geërfd en verwachtte daarom van mij dat ik haar hand vasthield en tot vervelens toe naar haar klachten luisterde. Ik heb acht jaar gestudeerd, ben vijf jaar assistent geweest, heb mijn volledige bevoegdheid gehaald en heb ook nog een stuk of wat wetenschappelijke artikelen geschreven. En het enige wat ze van me wilde, was dat ik haar hand vasthield. Dat wilde ze, en als ik hem een kwartier had vastgehouden, wilde ze een halfuur, en gaf ik haar een halfuur, dan wilde ze drie kwartier, en als ik het vertikte, werd ze boos en gemeen.’

‘Misschien was ze eenzaam,’ opperde Leona.

‘Aan wiens kant sta jij eigenlijk?’ vroeg Craig fel. Hij zette zijn glas met een klap op de tafel; de ijsklontjes rammelden ervan. ‘Ze was een rottig stuk vreten.’

‘Hé, ontspan je nou!’ drong Leona aan. Ze keek gegeneerd om zich heen en was blij dat niemand hun ook maar enige aandacht schonk.

‘Ga nou niet voor advocaat van de duivel spelen,’ snauwde Craig. ‘Ik ben niet in de stemming.’

‘Ik wil alleen maar dat je rustig wordt.’

‘Hoe kan ik nou rustig zijn? Dit is een ramp. Mijn hele leven doe ik mijn best om een goede arts te zijn. Daar werk ik nog steeds aan. En nu dit!’ Craig sloeg kwaad op de envelop met de juridische papieren.

‘Maar is dit niet de reden waarom je de premies betaalt voor die aansprakelijkheidsverzekering waar je altijd over klaagt?’

Craig keek Leona geërgerd aan. ‘Volgens mij begrijp jij het niet. Die lul van een Stanhope maakt me publiekelijk te schande omdat hij zo nodig naar de rechter moet stappen. Het proces zelf is het probleem. Het is altijd ongunstig, hoe het ook afloopt. Ik ben hulpeloos. Ik ben een slachtoffer. En als je voor de rechter komt, weet je nooit hoe het afloopt. Je hebt geen enkele garantie, zelfs ik niet, terwijl ik toch het vuur uit mijn sloffen heb gelopen voor mijn patiënten, vooral voor Patience Stanhope. Allemachtig, wat heb ik een huisbezoeken afgelegd! En het idee dat de juryleden mijn “gelijken” zijn? Kom nou. Kantoorbedienden, loodgieters en gepensioneerde schooljuffen hebben geen idee hoe het is om een arts als ik te zijn en midden in de nacht te moeten opstaan om de hand van een hypochonder vast te houden. Jezus christus!’

‘Kun je het ze niet vertellen? Je kunt die dingen in je verklaring opnemen.’

Craig rolde geërgerd met zijn ogen. Soms werd hij gek van Leona. Dat was het nadeel wanneer je omging met iemand die zo jong en onervaren was.

‘Waarom denkt hij dat je een fout hebt gemaakt?’ vroeg Leona.

Craig keek naar de normale, mooie mensen die opgewekt pratend aan de bar zaten en blijkbaar van de avond genoten. Toen hij die mensen zag, voelde hij zich nog beroerder. Misschien was het geen goed idee geweest om naar een bar te gaan. De gedachte kwam bij hem op dat het hem misschien nooit zou lukken om door middel van culturele ontwikkeling tot die kringen te behoren. De geneeskunde en de problemen die daarmee tegenwoordig verbonden waren, inclusief die absurde aanklachten wegens medische fouten, hielden hem in hun greep.

Leona formuleerde haar vraag een beetje anders. ‘Wat voor fout zou je hebben gemaakt?’

Craig maakte een wanhoopsgebaar. ‘Luister nou, slimmerik! In de papieren gaan ze daar niet op in. Ze zeggen dat ik bij het stellen van de diagnose en het behandelen van de patiënte verzuimd heb de vaardigheden te gebruiken en zorgvuldigheid te betrachten die onder die omstandigheden van een redelijke, bekwame arts verwacht mogen worden... blabla. Het is allemaal gelul. Het komt erop neer dat het resultaat slecht was: Patience Stanhope overleed. Een advocaat die in zulke zaken gespecialiseerd is, neemt dat als uitgangspunt en gaat dan creatief te werk. Die kerels vinden altijd wel iets waarvan een of andere zeikerige medische rechtbankhoer van een arts zal zeggen dat hij het op een andere manier zou hebben gedaan.’

‘Slimmerik!’ snauwde Leona terug. ‘Doe niet zo neerbuigend tegen mij!’

‘Oké, sorry,’ zei Craig. Hij haalde diep adem. ‘Ik ben gewoon uit mijn doen.’

‘Wat is een medische rechtbankhoer?’

‘Dat is een arts die zich verhuurt als “deskundige” en alles zegt wat de advocaat van de eiser wil dat hij zegt. Vroeger was het moeilijk om artsen te krijgen die tegen andere artsen wilden getuigen, maar tegenwoordig niet. Er lopen waardeloze hufters rond die daarmee de kost verdienen.’

‘Dat is verschrikkelijk.’

‘Het is nog lang niet alles,’ zei Craig. Hij schudde moedeloos zijn hoofd. ‘Het is verrekte hypocriet dat die idioot van een Jordan Stanhope tegen me procedeert terwijl hij zelf niet eens in het ziekenhuis bleef toen ik voor het leven van die ellendige vrouw van hem vocht. Hij heeft me vaak genoeg toevertrouwd dat zijn vrouw een hopeloze hypochonder was en dat hij al haar symptomen niet kon bijhouden. Hij verontschuldigde zich zelfs als ze hem liet bellen en hij erop moest aandringen dat ik om drie uur ’s nachts naar hun huis kwam omdat ze dacht dat ze doodging. Echt waar, dat is me verschillende keren overkomen. Meestal riepen ze me ’s avonds bij zich; dan was ik net met iets bezig en moest ik dat maar onderbreken. Die vrouw was een ramp. Iedereen is zonder haar veel beter af, ook Jordan Stanhope, en toch wil hij tegen me procederen en eist hij een schadevergoeding van vijf miljoen dollar wegens verlies van consortium. Wat een wrede grap.’ Craig schudde weer moedeloos zijn hoofd.

‘Wat is “consortium”?’

‘Wat je van een huwelijkspartner mag verwachten. Je weet wel: gezelschap, genegenheid, hulp en seks.’

‘Ik geloof niet dat ze veel seks hadden. Ze sliepen in aparte kamers!’

‘Daar heb je waarschijnlijk gelijk in. Ik kan me niet voorstellen dat hij seks met die ellendige heks wilde of kon hebben.’

‘Zou hij misschien tegen je procederen omdat je die avond kritiek op hem uitoefende? Hij was echt gekwetst.’

Craig knikte een paar keer. Daar zat wat in. Met zijn glas in zijn hand liet hij zich van de kruk glijden en liep naar de bar om zich nog eens te laten inschenken. Terwijl hij tussen de vrolijke gasten stond te wachten, dacht hij na over Leona’s suggestie en vroeg hij zich af of ze misschien gelijk had. Hij had spijt gehad van wat hij tegen Jordan had gezegd toen hij in Patience’ slaapkamer kwam en zag hoe slecht ze eraan toe was. Zijn woorden waren hem in de consternatie over de lippen gekomen en hij had zich er zelf over verbaasd. Op het moment zelf had hij gedacht dat zijn haastige verontschuldiging genoeg was, maar misschien was dat niet zo. In het laatste geval zou hij nog meer spijt van die woorden krijgen.

Met opnieuw een dubbele whisky ging Craig naar de tafel terug en hees zich weer op de barkruk. Hij bewoog zich langzaam, alsof zijn benen vijftig kilo per stuk wogen. Leona had de indruk dat er opnieuw een knop bij hem was omgegaan. Hij maakte nu een gedeprimeerde indruk. Zijn mond hing slap en zijn ogen waren half dicht.

‘Dit is een ramp,’ zei Craig met een zucht. Hij keek in zijn glas, zijn armen over elkaar op de tafel. ‘Dit is misschien wel het einde van alles, net nu het zo goed ging.’

‘Hoe kan dit het einde van alles zijn?’ vroeg Leona, die de moed erin probeerde te houden. ‘Wat moet je doen als je zo’n dagvaarding krijgt?’

Craig gaf geen antwoord. Hij bewoog zich niet eens. Leona kon hem niet eens zien ademhalen.

‘Moet je geen advocaat in de arm nemen?’ drong Leona aan. Ze boog zich naar voren en probeerde Craig aan te kijken.

‘De verzekeringsmaatschappij moet me verdedigen,’ antwoordde Craig met doffe stem.

‘Nou, kijk eens aan. Waarom bel je ze niet?’

Craig keek op naar Leona. Hij knikte een paar keer, dacht blijkbaar over Leona’s voorstel na. Het was bijna halfzes, vrijdagavond, maar de verzekeringsmaatschappij had misschien wel iemand bij de telefoon zitten. Hij kon het altijd proberen. Het zou hem het gevoel geven dat hij ten minste iets deed. Hij voelde zich vooral zo gespannen omdat hij zich hulpeloos voelde. Er was opeens een grote, abstracte dreiging op hem afgekomen.

Craig haalde zijn mobiele telefoon uit het klemmetje aan zijn riem en zocht stuntelig in de lijst met telefoonnummers. Als een baken in een donkere nacht kwamen de naam en het nummer van zijn verzekeringsmaatschappij in beeld. Craig belde.

Hij bleek nog een paar andere nummers te moeten bellen en moest zijn naam en telefoonnummer in een voicemail voor noodgevallen inspreken, maar binnen een kwartier kon Craig zijn verhaal vertellen aan een echt persoon die een gezaghebbende stem had en kalm en deskundig overkwam. Hij heette Arthur Marshall, en alleen al die naam kwam geruststellend op Craig over.

‘Omdat dit de eerste keer is dat u zoiets overkomt,’ zei Arthur, ‘en omdat we uit ervaring weten hoe schokkend het is, wil ik u op het hart drukken dat dit voor ons niets bijzonders is. Met andere woorden, wij hebben ervaring met processen om medische fouten, en we zullen uw zaak alle aandacht geven die hij verdient. Intussen raad ik u aan om dit niet persoonlijk op te vatten.’

‘Hoe kan ik het anders opvatten?’ klaagde Craig. ‘Mijn levenswerk wordt in twijfel getrokken. Opeens staat alles op het spel.’

‘Dat zijn de gebruikelijke gevoelens bij iemand die in uw positie verkeert, en ze zijn ook volkomen begrijpelijk. Maar gelooft u me: zo is het niet! In de meeste gevallen is het een visexpeditie met de hoop op een financiële meevaller, al zal de advocaat van de eiser dat altijd ontkennen. Iedereen die enigszins van geneeskunde op de hoogte is, weet dat een ongunstig resultaat, zelfs wanneer er eerlijke vergissingen in het spel zijn, geen medische fout mag worden genoemd, en de rechter zal dat ook tegen de jury zeggen als het tot een proces komt. Maar weet u, in de overgrote meerderheid van zulke gevallen komt het niet tot een proces, en ook als dat wel gebeurt, wint de aangeklaagde de meeste zaken. Hier in Massachusetts bepaalt de wet dat zo’n claim eerst door de medische tuchtraad moet worden behandeld, en als ik mag afgaan op wat u me hebt verteld, is dat waarschijnlijk het eindstation.’

Craigs hart sloeg inmiddels in een bijna normaal tempo.

‘Het is verstandig van u dat u in zo’n vroeg stadium van deze onfortuinlijke zaak contact met ons opneemt, dokter Bowman. We zullen gauw een bekwame, ervaren advocaat op de zaak zetten, en daarvoor moeten we de dagvaarding en de klacht zo spoedig mogelijk in handen hebben. U moet binnen dertig dagen reageren.’

‘Ik kan dit materiaal maandag per koerier naar u toesturen.’

‘Dat is uitstekend. Intussen stel ik voor dat u uw geheugen opfrist wat deze zaak betreft, vooral door de gegevens bij elkaar te zoeken. Dat moet toch gebeuren, en het geeft u het gevoel dat u iets constructiefs doet om uzelf te beschermen. We weten uit ervaring hoe belangrijk dat is.’

Onwillekeurig knikte Craig instemmend.

‘Wat die gegevens betreft, dokter Bowman, moet ik u waarschuwen dat u daar geen enkele verandering in aanbrengt. Ik heb het nu niet over een spelfout of een duidelijke grammaticafout of iets waarvan u vindt dat het slordig geformuleerd is. U moet geen gegevens veranderen. Eigenlijk helemaal niets. Begrijpt u dat?’

‘Zeker.’

‘Goed! In de gevallen dat de eiser aan het langste eind trok, was er vaak iets aan de gegevens veranderd. Soms is een heel kleine verandering al fataal. Elke verandering is een recept voor een catastrofe, want uw geloofwaardigheid en betrouwbaarheid worden erdoor aangetast. Ik hoop dat u dat goed beseft.’

‘Volkomen. Dank u, meneer Marshall. Ik voel me nu wat beter.’

‘Dat is ook de bedoeling, dokter. Weest u gerust: we zullen uw zaak onze volledige aandacht geven, want we willen tot een snel en succesvol besluit komen, zodat u weer kunt doen waar u het best in bent: voor uw patiënten zorgen.’

‘Ik zou niets liever willen.’

‘Wij staan tot uw dienst, dokter Bowman. Nog één ding, al zult u dat vast wel al weten. U mag... ik herhaal... u mag deze zaak met niemand anders bespreken dan uw partner en de advocaat die wij u toewijzen! Dus niet met collega’s, kennissen en zelfs goede vrienden. Dat is heel belangrijk.’

Craig keek schuldig over de tafel naar Leona. Hij besefte dat hij zijn mond al voorbij had gepraat. ‘Goede vrienden?’ zei Craig. ‘Dat betekent dat ik het dus misschien zonder emotionele steun moet stellen.’

‘Dat beseffen we, maar de nadelen zijn te groot.’

‘En wat zijn precies de nadelen?’ Hij wist niet hoeveel Leona van de andere kant van het gesprek kon horen. Ze keek aandachtig naar hem.

‘Vrienden en collega’s zijn te achterhalen. Als het hun zo uitkomt, zijn advocaten van eisers in staat en bereid om vrienden, zelfs goede vrienden, en collega’s te dwingen om als getuige op te treden, en daar hebben ze vaak succes mee.’

‘Ik zal eraan denken,’ zei Craig. ‘Dank u voor uw waarschuwingen, meneer Marshall.’ Craigs hart was weer sneller gaan slaan. Als hij eerlijk was, moest hij toegeven dat hij van Leona eigenlijk niet meer wist dan haar jeugdig en begrijpelijk egocentrisme. Het zat hem niet lekker dat hij zo spraakzaam was geweest.

‘En dank u, dokter Bowman. We nemen contact met u op zodra we de dagvaarding en de klacht binnen hebben. U kunt u het best ontspannen en verdergaan met uw leven.’

‘Ik zal mijn best doen,’ zei Craig zonder veel overtuiging. Hij wist dat hij het moeilijk zou krijgen tot het allemaal achter de rug was. Hij wist niet hoe moeilijk. Intussen nam hij zich voor om geen aanmerkingen meer op Leona’s accent te maken. Hij was intelligent genoeg om te weten dat wat hij over Patience Stanhope had gezegd geen goede indruk zou maken in een rechtszaal.

New York

9 oktober 2005

16.45 uur

Jack Stapleton richtte zijn aandacht op het hart en de longen. Op de sectietafel lag het naakte, opengesneden lichaam van een blanke vrouw van zevenenvijftig. Het hoofd van het slachtoffer lag op een houten blok en haar ogen staarden nietsziend naar de tl-buizen aan het plafond. Tot dan toe had Jack weinig pathologie aangetroffen, afgezien van een nogal groot, blijkbaar asymptomatisch fibroom in de baarmoederwand. Eigenlijk had hij nog niets gevonden wat de dood kon verklaren van een kennelijk gezonde vrouw die in het warenhuis Bloomingdale’s in elkaar was gezakt. Miguel Sanchez, de mortuariumassistent die om drie uur ’s middags aan zijn werk was begonnen, hielp hem. Terwijl Jack voorbereidingen trof om hart en longen te onderzoeken, stond Miguel bij de spoelbak om de darmen te wassen.

Toen Jack zachtjes op het oppervlak van de longen tikte, voelden zijn ervaren handen een abnormale weerstand. Het weefsel was steviger dan gewoonlijk, en dat was consistent met het hoge gewicht van het orgaan. Met een mes dat op een doodgewoon slagersmes leek maakte Jack incisies in de long. Opnieuw voelde hij meer weerstand dan hij zou verwachten. Hij pakte de long op en onderzocht de incisies om een indruk te krijgen van de consistentie van het orgaan. De long leek steviger dan normaal, en hij verwachtte dat het microscopisch onderzoek fibrose aan het licht zou brengen. De vraag was: waarom waren de longen fibrotisch?

Jack richtte zijn aandacht op het hart. Hij pakte een getande tang en een klein schaartje met stompe punt. Net toen hij met het gespierde orgaan aan het werk wilde gaan, ging de deur naar de gang open. Jack aarzelde even, want hij zag iemand naar hem toe komen. Hij herkende Laurie bijna meteen, al schitterde het licht op haar plastic masker.

‘Ik vroeg me af waar je was,’ zei Laurie een beetje geërgerd. Net als Jack en Miguel droeg ze een wegwerpoverall van Tyvek die haar hele lichaam bedekte. Dokter Calvin Washington, het plaatsvervangend hoofd pathologie, stond erop dat iedereen zo’n pak droeg. Het moest hen in de sectiekamer tegen mogelijke besmetting beschermen. Je wist nooit wat er voor microben waren, zeker niet in een sectiekamer die zo intensief werd gebruikt als die van New York.

‘Als je je afvroeg waar ik was, zocht je blijkbaar naar me.’

‘Een briljante gevolgtrekking,’ zei Laurie. Ze keek naar het spookachtig bleke lichaam op de tafel. ‘Dit was de laatste plaats waar ik je zocht. Waarom nog zo laat een sectie?’

‘Je kent mij,’ zei Jack. ‘Als ik de kans krijg om iets leuks te doen, laat ik me niet weerhouden.’

‘Iets interessants?’ zei Laurie, immuun voor Jacks sarcastische humor. Ze stak haar in een handschoen gevatte hand uit en raakte met haar wijsvinger het oppervlak van de long met de incisies aan.

‘Nog niet, maar ik denk dat ik bijna iets heb ontdekt. Je ziet dat de long blijkbaar fibrotisch is. Ik denk dat ik door het hart te weten kom waarom.’

‘Wat is de achtergrond van de zaak?’

‘Het slachtoffer hoorde de prijs van een paar Jimmy Choo-schoenen in Bloomingdale’s en zakte in elkaar.’

‘Heel grappig.’

‘Nee echt, ze zakte in elkaar in Bloomingdale’s. Natuurlijk weet ik niet wat ze daar deed. Het schijnt dat het winkelpersoneel en een behulpzame arts die daar toevallig was haar meteen hebben verzorgd. Ze begonnen haar te reanimeren, en het ambulancepersoneel ging daarmee door, helemaal tot aan het Manhattan General. Toen ze hier op het instituut aankwam, belde de leidinggevende arts van de Spoedeisende Hulp om me het verhaal te vertellen. Hij zei dat het hart het vertikte om aan het werk te gaan, wat ze ook deden. Zelfs een pacemaker hielp niet. Het zat hun dwars dat de patiënte maar niet weer tot leven wilde komen, en daarom hoopte hij dat wij het een en ander aan het licht konden brengen. Misschien hadden ze nog iets anders kunnen doen. Ik was onder de indruk van zijn belangstelling en ijver, en omdat dat precies het soort professioneel gedrag is dat we moeten stimuleren, zei ik dat ik de sectie meteen zou doen en direct daarna contact met hem zou opnemen.’

‘Heel aanbevelenswaardig en nijver van je,’ zei Laurie. ‘Natuurlijk is het wel zo dat als je op dit uur nog een sectie doet je de rest van ons op een stel luiwammesen laat lijken.’

‘Wie de schoen past, trekke hem aan!’

‘Oké, wijsneus! Ik zeg daar mooi niets op terug. Laat maar eens zien wat je hebt! Je hebt nu mijn belangstelling. Maak daar gebruik van.’

Jack bukte zich, legde de grote kransslagaderen snel maar zorgvuldig bloot en maakte ze open. Plotseling richtte hij zich op. ‘Hé, kijk eens!’ zei hij. Hij pakte het hart op en hield het Laurie voor. Hij wees met de punt van zijn tang.

‘Grote goden,’ riep Laurie uit. ‘Dat is misschien wel de meest ingrijpende vernauwing van de hoofdstam van de ramus descendens posterior die ik ooit heb gezien. En het ziet er niet atheromateus uit maar als iets wat plotseling tot ontwikkeling is gekomen.’

‘Dat is ook mijn inschatting, en het verklaart waarschijnlijk waarom het hart niet wilde reageren. Een plotselinge blokkering, hoe kortstondig ook, kan een zware hartaanval hebben veroorzaakt die zich over delen van het geleidingssysteem uitstrekte. Ik denk dat de hele posterieure kant van het hart bij het infarct betrokken was. Maar hoe ingrijpend het ook is, het verklaart de pulmonaire veranderingen niet.’

‘Waarom maak je het hart niet open?’

‘Dat was precies mijn bedoeling.’

Jack verwisselde de schaar en de tang voor het slagersmes en maakte een aantal sneden in de hartkamers. ‘Voilà,’ zei hij, en hij ging een beetje opzij om Laurie het opengelegde orgaan te laten zien.

‘Kijk eens aan: een beschadigde, incompetente mitralisklep!’

‘Een heel incompetente mitralisklep. Deze vrouw was een wandelende tijdbom die elk moment tot ontploffing kon komen. Het is verbazingwekkend dat ze niet met symptomen van de coronaire vernauwing of de klep naar de dokter is gegaan. Het is ook jammer. Beide problemen waren chirurgisch te verhelpen geweest.’

‘Het is triest dat angst sommige mensen stoïcijns maakt.’

‘Daar heb je gelijk in,’ zei Jack. Hij nam monsters voor microscopisch onderzoek en deed ze in buisjes met de juiste etiketten. ‘Je hebt me nog steeds niet verteld waarom je op zoek naar me was.’

‘Een uur geleden kreeg ik nieuws. We hebben nu een trouwdatum. Ik wilde hem meteen aan je voorleggen, want ik moet zo gauw mogelijk terugbellen.’

Jack hield even op met wat hij aan het doen was. Zelfs Miguel bij de spoelbak hield op met het uitspoelen van de darmen.

‘Dit is een vreemde omgeving voor zo’n bekendmaking,’ zei Jack.

Laurie haalde haar schouders op. ‘Hier heb ik je ontmoet. Ik wilde graag vanmiddag terugbellen, nog voor het weekend.’

Jack keek even naar Miguel. ‘Wat is de datum?’

‘9 juni om halftwee. Wat denk je?’

Jack grinnikte. ‘Wat moet ik daarvan denken? Het lijkt me ver in de toekomst, nu we eindelijk hebben besloten de sprong te wagen. Ik dacht eerder aan volgende week dinsdag.’

Laurie lachte. Het geluid werd gedempt door het plastic kapje dat ze voor haar mond had en dat nu even besloeg. ‘Lief dat je dat zegt. Maar weet je, mijn moeder heeft zich altijd op een bruiloft in juni verheugd. Zelf vind ik juni ook een geweldige maand, omdat het dan meestal mooi weer is, niet alleen op de trouwdag maar ook als we op huwelijksreis zijn.’

‘Dan vind ik het goed,’ zei Jack met opnieuw een blik in Miguels richting. Het zat hem dwars dat Miguel daar alleen maar stond, niets deed en blijkbaar luisterde.

‘Er is wel één probleem. Juni is zo populair voor huwelijken dat de Riverside-kerk op alle zaterdagen van die maand al is volgeboekt. Stel je voor, acht maanden van tevoren! Hoe dan ook, 9 juni is een vrijdag. Vind je dat erg?’

Vrijdag, zaterdag... Mij maakt het niet uit. Ik ben makkelijk.’

Fantastisch. Ik zou het liever op zaterdag doen, want dat is traditie en het zou gemakkelijk zijn voor de gasten, maar dat kan nu eenmaal niet.’

‘Hé, Miguel!’ riep Jack. ‘Als je nou eens verderging met die darmen. Maak er niet je levenswerk van.’

‘Ik ben helemaal klaar, dokter Stapleton. Ik wacht tot u komt kijken.’

‘O!’ zei Jack simpelweg. Hij schaamde zich een beetje omdat hij had gedacht dat de assistent hen afluisterde. Toen zei hij tegen Laurie: ‘Sorry, maar ik moet echt verder.’

‘Goed hoor,’ zei Laurie. Ze liep met hem mee naar de spoelbak.

Miguel gaf hem de darmen, die in de lengte waren opengesneden, waarna ze grondig waren uitgespoeld om het slijmvliesoppervlak zichtbaar te maken.

‘Ik heb nog iets anders ontdekt,’ zei Laurie. ‘En dat wilde ik je vertellen.’

‘Ga je gang,’ zei Jack, terwijl hij het spijsverteringsstelsel systematisch onderzocht, te beginnen met de slokdarm en vandaar naar beneden.

‘Weet je, ik heb me nooit erg op mijn gemak gevoeld in jouw appartement, vooral omdat het gebouw zo’n zwijnenstal is.’ Jack woonde op de derde verdieping van een vervallen gebouw zonder lift aan 106th Street, recht tegenover het speelterrein dat hij op zijn kosten had laten opknappen. In de vaste overtuiging dat hij het niet verdiende om het comfortabel te hebben, leefde hij ver onder zijn stand. Door Laurie was daar verandering in gekomen.

‘Ik wil je niet kwetsen,’ ging Laurie verder, ‘maar nu we gaan trouwen, moeten we aan onze woonsituatie denken. Ik ben zo vrij geweest om na te gaan wie de eigenaar van het gebouw is. Die zogenaamde beheerfirma waar jij je cheques naartoe stuurt, wilde het niet vertellen, maar ik kwam er toch achter en nam contact op met de eigenaren om te vragen of ze het wilden verkopen. En wat denk je? Ze willen het, zolang het maar verkocht wordt in de conditie waarin het verkeert. Wat vind je ervan?’

Jack liet de darmen even voor wat ze waren en keek haar aan. ‘Trouwplannen bij de sectietafel, en nu een gesprek over huis en haard bij de darmenspoelbak. Vind je dit wel zo’n geschikte plaats voor dit gesprek?’

‘Ik heb het pas een paar minuten geleden gehoord en ik wilde het je meteen vertellen, dan kun je erover na gaan denken.’

‘Geweldig,’ zei Jack. Hij bedwong een bijna onweerstaanbare aandrang om nog sarcastischer te reageren. ‘Missie volbracht. Maar wat zou je ervan zeggen als we over de aankoop en, neem ik aan, renovatie van het huis praten bij een glas wijn en een rucolasalade, en in een iets passender omgeving?’

‘Dat is een schitterend plan,’ zei Laurie blij. ‘Ik zie je thuis.’

Daarna draaide Laurie zich om en was ze weg.

Jack bleef nog enkele ogenblikken naar de deur kijken toen die al achter haar dicht was gegaan.

‘Geweldig zeg, dat jullie gaan trouwen,’ zei Miguel om de stilte te verbreken.

‘Dank je. Het is geen geheim, maar het is ook niet algemeen bekend. Ik hoop dat je dat kunt respecteren.’

‘Tuurlijk, dokter Stapleton. Maar ik moet wel uit ervaring zeggen dat een huwelijk alles verandert.’

‘Daar heb je gelijk in,’ zei Jack. Hij wist dat ook uit ervaring.

1

(acht maanden later)

Boston

Maandag 5 juni 2006

9.35 uur

‘Iedereen opstaan,’ riep de geüniformeerde parketwachter toen hij de rechtszaal binnenkwam. Hij had een witte staf in zijn hand.

De parketwachter werd gevolgd door de rechter, die een golvende zwarte toga droeg. Het was een zwaargebouwde Afro-Amerikaan met hangwangen, grijzend kroeshaar en een snor. Toen hij met krachtige, doelbewuste passen de twee treden naar het podium op ging, wierpen zijn donkere, intense ogen een snelle blik door zijn domein. Hij kwam bij zijn zetel aan en draaide zich om naar de zaal, omlijst door de Amerikaanse vlag aan zijn rechterkant en de vlag van de staat Massachusetts aan zijn linkerkant, met boven beide vlaggen de Amerikaanse adelaar. Hij was de belichaming van vastberaden gezag: een rechtvaardig man met een gedegen kennis van het recht, maar soms ook humeurig. Alsof zijn gezag nog moest worden versterkt, scheen een geconcentreerde bundel helder zonlicht langs de rand van de gordijnen die voor de in kleine ruitjes verdeelde ramen hingen. Het licht viel over zijn hoofd en schouders en zette zijn contouren in een goudgeel schijnsel, als die van een heidense god op een klassiek schilderij.

De parketwachter ging verder met zijn baritonstem. Hij sprak met een Bostons accent. ‘Laten allen die iets willen voorleggen aan de edelachtbare rechters van het hof dat momenteel in Boston en het district Suffolk zitting houdt, naderbij komen en luisteren, en zij zullen gehoord worden. God behoede de staat Massachusetts. Gaat u zitten!’

Die laatste woorden hadden ongeveer het effect van het besluit van het volkslied bij een sportwedstrijd. Met een geroezemoes van stemmen ging iedereen in rechtszaal 314 weer zitten. Terwijl de rechter de papieren en de waterkan op zijn tafel verplaatste, riep de griffier, die aan een bureau vlak voor het podium zat: ‘De erven Patience Stanhope C.S. versus dokter Craig Bowman. De edelachtbare Marvin Davidson houdt zitting.’

Met een ingestudeerde beweging klapte de rechter een brillenkoker open en zette zijn montuurloze leesbril laag op zijn neus. Toen keek hij over die bril heen naar de tafel van de eiser en zei: ‘Willen de verdedigers zeggen hoe ze heten voor het verslag?’ In tegenstelling tot de parketwachter had hij geen accent. Zijn stem bevond zich in de basregionen.

‘Anthony Fasano, edelachtbare,’ zei de advocaat van de eiser snel, met een accent dat niet veel verschilde van dat van de parketwachter. Hij kwam van zijn stoel maar richtte zich niet helemaal op, alsof hij een zware last op zijn schouders torste. ‘Maar de meeste mensen noemen me Tony.’ Hij wees eerst naar rechts. ‘Ik ben hier namens de eiser, de heer Jordan Stanhope.’ Toen wees hij naar links. ‘Naast mij zit mijn collega, mevrouw Renee Relf.’ Toen ging hij vlug weer zitten, alsof hij te verlegen was om in de schijnwerpers te staan.

Rechter Davidson keek nu naar de tafel van de aangeklaagde.

‘Randolph Bingham, edelachtbare,’ zei de advocaat van de aangeklaagde. In tegenstelling tot Fasano sprak hij langzaam en legde hij met zijn honingzoete stem de nadruk op elke lettergreep. ‘Ik vertegenwoordig dokter Craig Bowman en word geassisteerd door Mark Cavendish.’

‘En ik neem aan dat u er beiden klaar voor bent om te beginnen,’ zei rechter Davidson.

Tony knikte alleen maar instemmend, maar Randolph kwam weer overeind. ‘Er zijn enige verzoeken van huishoudelijke aard ingediend,’ zei hij.

De rechter keek Randolph een ogenblik nors aan om hem te laten weten dat hij niet van dat soort verzoeken hield en er ook niet aan herinnerd hoefde te worden. Hij keek omlaag en bevochtigde zijn wijsvinger op zijn tong alvorens in zijn papieren te zoeken. Uit zijn hele houding bleek dat hij zich ergerde. Blijkbaar hadden Randolphs woorden zijn vermaarde minachting voor advocaten in het algemeen tot leven gewekt. Hij schraapte zijn keel en zei: ‘Verzoeken om onontvankelijkverklaring afgewezen. Het hof is ook van mening dat geen van de voorgestelde getuigen of bewijsmaterialen te beeldend of te gecompliceerd zijn om door de jury in overweging te worden genomen. Als gevolg daarvan zijn al deze verzoeken afgewezen.’ Hij keek Randolph weer nors aan, in de trant van ‘Die zit!’ Toen richtte hij zijn blik weer op de parketwachter. ‘Haal de jurykandidaten! We moeten aan de slag.’ Hij stond er ook om bekend dat hij graag vaart achter de zittingen mocht zetten.

Op dat moment ging er onder de toeschouwers weer een afwachtend geroezemoes op, maar ze kregen niet veel tijd om te praten. De griffier haalde vlug zestien namen van jurykandidaten uit een bus, en de parketwachter ging de mensen halen die op die manier waren geselecteerd. Binnen enkele minuten werden de zestien de zaal in geleid en legden ze de eed af om door de rechter te worden ondervraagd. Het was een heterogeen gezelschap, ongeveer evenveel mannen als vrouwen. De meesten waren blank, maar er waren ook minderheden vertegenwoordigd. Ongeveer driekwart droeg gepaste kleding. De rest was gekleed in een mengeling van T-shirts, sweatshirts, spijkerbroeken, sandalen en hiphopkleren, die in sommige gevallen telkens moesten worden opgehesen omdat ze anders afzakten. Enkele ervaren jurykandidaten hadden lectuur bij zich, vooral kranten en tijdschriften, al had een vrouw van middelbare leeftijd een gebonden boek bij zich. Toen ze naar de jurybank werden geleid en hun plaatsen innamen, keken sommigen vol ontzag naar de zaal, terwijl anderen een brutale, laatdunkende houding aannamen.

Rechter Davidson hield een korte inleiding waarin hij de jurykandidaten voor hun aanwezigheid bedankte en hun vertelde hoe belangrijk het was dat ze daar waren, want zij zouden een oordeel moeten uitspreken over de feiten. Hij gaf een korte beschrijving van het selectieproces, al wist hij dat ze daar al in de jurykamer van op de hoogte waren gesteld. Toen stelde hij vragen om vast te stellen of ze geschikt waren. Het was de bedoeling dat hij bevooroordeelde jurykandidaten, die dus bij voorbaat al tegen de eiser of aangeklaagde waren ingenomen, uit de groep verwijderde. Het doel was gerechtigheid, zei hij nadrukkelijk.

‘Gerechtigheid, mooi niet!’ zei Craig Bowman in zichzelf. Hij haalde diep adem en verschoof op zijn stoel. Nu pas besefte hij hoe gespannen hij was. Hij bracht zijn handen omhoog, die tot vuisten gebald op zijn schoot hadden gelegen, legde ze op de tafel en boog zich naar voren. Hij haalde zijn vingers van elkaar en strekte ze helemaal uit. De gewrichten knapten, al voelde hij dat meer dan dat hij het hoorde. Hij droeg een van zijn conservatiefste grijze pakken met wit overhemd en das. Dat deed hij op specifieke instructie van zijn advocaat Randolph Bingham, die rechts van hem zat.

Zijn advocaat had hem ook opgedragen zijn gezicht neutraal te houden, hoe moeilijk dat onder deze vernederende omstandigheden ook was. Hij had opdracht gekregen zich waardig, eerbiedig (wat dat ook mocht betekenen) en nederig te gedragen. Hij mocht beslist niet arrogant of woedend overkomen. Vooral dat laatste was moeilijk, want de hele zaak maakte hem woedend. Zijn advocaat had ook gezegd dat hij de juryleden in de ogen moest kijken en hen als kennissen en vrienden moest beschouwen. Craig liet zijn blik over de jurykandidaten gaan en lachte spottend in zichzelf. Zijn blik bleef rusten op een vrouwspersoon die er als een zwerfster uitzag, met blond vlashaar dat haar bleke gezichtje bijna helemaal aan het oog onttrok. Ze droeg een veel te groot Patriots-sweatshirt met zulke lange mouwen dat alleen de toppen van haar vingers te zien waren. Met die vingers streek ze haar haar naar weerskanten van haar gezicht weg om nog iets te kunnen zien.

Craig zuchtte. De afgelopen acht maanden waren een hel geweest. Toen hem in het najaar de dagvaarding was uitgereikt, had hij gedacht dat het een vervelende affaire zou worden, maar het was veel erger geweest dan hij zich had kunnen voorstellen. Eerst waren er de schriftelijke ondervragingen geweest, waarin werd ingegaan op alle mogelijke aspecten van zijn leven. En daarna waren de beëdigde verklaringen nog erger geweest.

Craig boog zich naar voren en keek over de tafel naar Tony Fasano. Craig had in zijn leven wel vaker een hekel aan mensen gehad, maar hij had nooit iemand zo gehaat als nu Tony Fasano. Alleen al Tony’s uiterlijk wekte zijn weerzin op: zijn trendy grijze pakken, zwarte overhemden, zwarte dassen en lompe gouden sieraden. Craig vond dat Tony Fasano eruitzag als een slechte acteur die een maffioso speelde, het smakeloze stereotype van de hedendaagse letselschadeadvocaat, iemand die van andermans tegenslag wilde profiteren door miljoenen dollars van rijke, onwillige verzekeringsmaatschappijen los te peuteren. Tot Craigs grote walging had Tony zelfs een website waarin hij daarover pochte. Blijkbaar liet het hem volkomen koud dat hij het leven van veel artsen verwoestte.

Craig richtte zijn blik nu op het aristocratische gezicht van Randolph, die zich op de ondervraging van de jurykandidaten concentreerde. Randolph had een enigszins gebogen neus met hoge rug, ongeveer zo’n neus als Tony ook had, al kwam hij heel anders over. Terwijl Tony je vanonder zijn donkere, borstelige wenkbrauwen aankeek en zijn neus dan omlaag wees om de wrede grijns op zijn lippen enigszins te verbergen, stak Randolphs neus recht naar voren, misschien zelfs een beetje omhoog, en keek hij de mensen aan met wat sommigen een milde geringschatting zouden noemen. En in tegenstelling tot Tony, die volle lippen had en ze telkens met zijn tong bevochtigde als hij praatte, vormde Randolphs mond een dunne, precieze streep, bijna liploos, en als hij praatte, was zijn tong praktisch niet te zien. Kortom, Randolph was typisch een ervaren, gereserveerde vertegenwoordiger van de Bostonse elite, terwijl Tony de jeugdige, uitbundige grappenmaker en bullebak van de speelplaats was. In het begin was Craig blij geweest met die tegenstelling, maar nu hij de jurykandidaten zag, vroeg hij zich onwillekeurig af of Tony gemakkelijker contact met hen zou leggen en meer invloed op hen zou uitoefenen. Craig voelde zich opeens nog minder op zijn gemak.

En daar had hij alle reden voor. Ondanks Randolphs geruststellingen ging het niet goed met de zaak. In feite had de medische tuchtraad van de staat Massachusetts al in het voordeel van de eiser beslist. Na kennisneming van de verklaringen had de tuchtraad uitgesproken dat er voldoende goed onderbouwde indicaties van mogelijke nalatigheid waren om de zaak voor de rechter te laten komen. Als gevolg daarvan had de eiser, Jordan Stanhope, geen waarborgsom hoeven te storten.

De dag waarop Craig dat nieuws had gehoord, was voor hem de somberste dag geweest uit de hele periode die aan het proces vooraf was gegaan. Zonder dat iemand het wist had hij voor het eerst van zijn leven aan zelfmoord gedacht. Natuurlijk was Randolph weer met geruststellende woorden gekomen: hij moest die kleine nederlaag niet persoonlijk opvatten. Maar hoe kon hij die uitspraak van een rechter, een advocaat en een collega-arts niet persoonlijk opvatten? De leden van de tuchtraad waren geen voortijdige schoolverlaters of stompzinnige arbeiders; het waren academici, en het feit dat ze dachten dat hij een medische fout had gemaakt, dus dat de door hem verleende zorg onder de maat was geweest, was een klap voor Craigs eergevoel en persoonlijke integriteit. Hij had letterlijk zijn hele leven eraan gewijd om de beste arts te zijn die hij kon worden, en daar was hij in geslaagd. Dat bleek uit de uitmuntende cijfers die hij tijdens zijn studie had behaald, de voortreffelijke beoordelingen die hij tijdens zijn assistentschap in een van de meest prestigieuze ziekenhuizen van het land had gekregen, en zelfs uit het feit dat een vermaarde, gerenommeerde arts hem had gevraagd in zijn praktijk te komen werken. En toch zeiden die academici dat hij onrechtmatig had gehandeld. Zijn zelfrespect en gevoel van eigenwaarde waren ondermijnd en stonden op het spel.

Naast de uitspraak van de tuchtraad waren er nog meer dingen gebeurd die een schaduw over zijn leven wierpen. In het begin, nog voordat de schriftelijke ondervragingen waren voltooid, had Randolph er met klem bij Craig op aangedrongen dat hij alles in het werk zou stellen om tot een verzoening met zijn vrouw Alexis te komen. Hij zou zijn recreatieve appartement (zoals Randolph het had genoemd) in de binnenstad moeten opgeven en weer bij zijn vrouw in Newton moeten gaan wonen. Randolph had sterk het gevoel dat Craigs relatief nieuwe, genotzuchtige (zoals hij het noemde) levensstijl niet goed zou vallen bij de jury. Craig had goed geluisterd naar het advies van de ervaren advocaat, al had hij zich gestoord aan het gevoel van afhankelijkheid dat hij erdoor kreeg. Hij had de aanbevelingen tot op de letter opgevolgd, en tot zijn genoegen en dankbaarheid had Alexis hem terug willen nemen, al moest hij wel in de logeerkamer slapen. Ze had hem ook voortdurend gesteund, zoals bleek uit het feit dat ze op dit moment op de tribune van de rechtbank zat. Onwillekeurig draaide Craig zich om en keek hij Alexis aan. Ze droeg de informele maar professionele kleren die bij haar werk als psychologe in het Boston Memorial-ziekenhuis pasten, met een witte blouse en een blauw vest. Craig glimlachte even naar haar, en ze glimlachte terug.

Craig richtte zijn aandacht weer op de ondervraging van de juryleden. De rechter gaf een uitbrander aan een slordig geklede boekhouder die dispensatie probeerde te krijgen. De man had beweerd dat zijn cliënten hem de week van het proces niet konden missen; de rechter schatte dat de procedure zo lang zou duren, gezien de lijst van getuigen, vooral getuigen die door de advocaat van de eiser waren opgeroepen. Rechter Davidson zei genadeloos tegen de man hoe hij over diens houding ten opzichte van zijn burgerplicht dacht, maar stuurde hem toen toch weg. Er werd een vervanger opgeroepen en beëdigd en de ondervraging ging verder.

Dankzij Alexis’ grote welwillendheid, die Craig vooral aan haar volwassen levenshouding en ook aan haar ervaring als psychologe toeschreef, was het thuis de afgelopen acht maanden redelijk goed gegaan. Craig wist dat hij eronderdoor zou zijn gegaan als Alexis zich had gedragen zoals hij waarschijnlijk zou hebben gedaan wanneer het andersom was geweest.

Op dit moment kon Craig zijn zogenaamde ‘ontwaken’ beschouwen als een onvolwassen poging om iemand te zijn die hij niet was. Hij was er niet voor in de wieg gelegd om tot societykringen te behoren maar om arts te zijn, en dat was je vierentwintig uur per dag. Hij had zijn eerste dokterssetje van zijn liefhebbende moeder gekregen toen hij vier was, en hij herinnerde zich dat hij zijn moeder en oudere broer had behandeld met een vroegrijpe ernst waaraan al iets van zijn latere talent te zien was geweest. Hoewel hij in de eerste jaren van zijn studie had gedacht dat elementair medisch onderzoek zijn roeping was, had hij daarna beseft dat hij een aangeboren talent voor klinische diagnose had. Zijn superieuren waren daarvan onder de indruk geweest en daardoor was zijn eigen voorkeur er ook naar uitgegaan. Toen hij afstudeerde, wist hij dat hij een behandelend arts met belangstelling voor onderzoek zou zijn, en niet andersom.

Hoewel Alexis en zijn twee jongste dochters – Meghan van elf en Christina van tien – vergevingsgezind waren en blijkbaar wel begrip hadden voor wat hij had gedaan, was Tracy een heel ander verhaal. Tracy was vijftien, zat midden in de puberteit en liet voortdurend duidelijk blijken dat ze het Craig niet kon vergeven dat hij het gezin zes maanden lang in de steek had gelaten. Misschien was er verband met het opstandige gedrag dat ze de laatste tijd aan de dag legde: ze gebruikte drugs, kwam openlijk te laat thuis en was zelfs een paar keer ’s nachts het huis uit geglipt. Alexis maakte zich zorgen, maar omdat ze nog goed met het meisje kon communiceren, had ze er redelijk veel vertrouwen in dat Tracy zou bijdraaien. Alexis had tegen Craig gezegd dat hij zich er gezien de omstandigheden beter niet mee kon bemoeien. Craig hield zich daar graag aan, want hij zou ook onder de gunstigste omstandigheden niet hebben geweten hoe hij die situatie moest aanpakken. Bovendien werd hij helemaal in beslag genomen door de ramp die hemzelf had getroffen.

Rechter Davidson schrapte twee potentiële juryleden omdat ze bevooroordeeld zouden zijn. Een van hen stond openlijk vijandig tegenover verzekeringsmaatschappijen en vond dat ze het land bestalen; hij kon meteen vertrekken. Een ander had een neef die in Craigs vroegere praktijk patiënt van hem was geweest en had gehoord dat Craig een geweldige arts was. Enkele andere jurykandidaten werden weggestuurd doordat de advocaten hun veto gebruikten. Tony stuurde een goedgeklede zakenman weg en Randolph wilde een jonge Afro-Amerikaanse man in hiphopuitdossing niet in de jury hebben. Vier andere kandidaten werden opgeroepen en beëdigd. De ondervragingen gingen verder.

Tracy’s afkeer had Craig gekwetst, maar met Leona had hij het nog veel moeilijker gehad. Als versmade minnares was ze wraakzuchtig geworden, vooral toen bleek dat ze een andere woning moest zoeken. Haar negatieve houding was de sfeer in de praktijk niet ten goede gekomen, en Craig verkeerde in een lastig parket. Hij kon haar niet ontslaan, want dan liep hij gevaar om naast de juridische problemen die hij al had ook nog een proces wegens seksuele discriminatie aan zijn broek te krijgen, en daarom moest hij zo goed mogelijk met haar omgaan. Hij had geen idee waarom ze zelf niet ontslag nam, want het was nu openlijk oorlog tussen haar en het duo Marlene en Darlene. Elke dag deed zich weer een crisis voor en dreigden Marlene en Darlene ontslag te nemen. Craig kon hen niet laten gaan, want hij had hen meer dan ooit nodig. Het proces had een verlammende uitwerking op zijn emotionele en fysieke capaciteiten en het was hem bijna onmogelijk zijn werk te doen. Hij kon zich niet concentreren en zag in iedere patiënt een mogelijke procesvoerder. Bijna vanaf de dag dat hem de dagvaarding was uitgereikt, leed hij aan angstaanvallen, en daardoor werd zijn uiterst gevoelige spijsvertering nog problematischer, met als gevolg maagzuur en diarree. Alsof dat nog niet genoeg was, leed hij ook aan slapeloosheid, waardoor hij slaappillen moest gebruiken en zich bij het wakker worden eerder versuft dan verkwikt voelde. Al met al was hij een puinhoop. Het enige waar hij blij mee mocht zijn, was dat hij door zijn gebrek aan eetlust niet was aangekomen, hoewel hij niet meer naar de fitnessclub ging. Daar stond tegenover dat hij wel weer het vaalgele, pafferige gezicht van vroeger had, en dat zag er nu des te erger uit omdat hij donkere wallen onder zijn ingevallen ogen had.

Leona’s gedrag op kantoor verstoorde Craigs leven al genoeg, maar de rol die ze in de procedure speelde, was nog veel erger. Hij had daar een voorgevoel van gekregen toen ze op Tony Fasano’s getuigenlijst verscheen, maar hij besefte pas goed hoe erg het zou worden toen ze haar beëdigde verklaring aflegde. Dat was een pijnlijke affaire voor Craig geweest. Hij moest er getuige van zijn dat ze uiting gaf aan al haar rancune en hem de ultieme vernedering toebracht met een smalende beschrijving van zijn gebrek aan viriliteit.

Voordat ze die verklaring aflegde, had Craig de bijzonderheden van zijn verhouding met Leona al aan Randolph verteld, opdat Randolph wist wat hij kon verwachten en welke vragen hij kon stellen. Randolph had hem ook gezegd dat het onverantwoordelijk van hem was geweest om op de dag dat hij zijn dagvaarding had gekregen zo openlijk te vertellen hoe hij over de overledene had gedacht, maar daar was nu niets meer aan te doen. Of het nu uit rancune was of omdat ze gewoon een goed geheugen had, Leona kon zich bijna alles wat Craig over Patience Stanhope had gezegd nog goed herinneren, ook het feit dat hij de vrouw had gehaat, dat hij haar een bevoorrecht hypochondrisch kreng had genoemd en dat haar overlijden volgens hem een zegen voor iedereen was. Na die onthullingen was er zelfs van Randolphs eeuwige optimisme over de uitkomst van het proces niet veel meer over. Toen Craig en hij het kantoor op een bovenverdieping aan Hanover Street in de Bostonse wijk North End hadden verlaten, was Randolph nog zwijgzamer en terughoudender geweest dan hij altijd al was.

‘Ze maakt mijn zaak er niet beter op, hè?’ had Craig gevraagd, in de vage hoop dat zijn angst ongegrond was.

‘Ik hoop dat dit de enige verrassing is die je voor me hebt,’ had Randolph geantwoord. ‘Door je loslippigheid heb je hier een hels karwei van gemaakt. Ik hoop echt dat je niet op zo’n manier met iemand anders hebt gesproken.’

‘Dat heb ik niet.’

‘Goddank!’

Toen ze in Randolphs auto waren gestapt, had Craig zichzelf toegegeven dat hij een hekel had aan Randolphs neerbuigende houding, al zou hij later beseffen dat het hem vooral stoorde dat hij volledig van de advocaat afhankelijk was. Craig had altijd zelf zijn beslissingen genomen. Hij had in zijn eentje opgetornd tegen de obstakels die hij op zijn weg vond, tot nu toe. Nu kon hij het niet alleen af. Hij had Randolph nodig en daarom hadden Craigs gevoelens ten opzichte van zijn verdediger in de maanden die aan het proces voorafgingen steeds heen en weer gezwalkt, al naargelang de ontwikkelingen in de zaak.

Craig hoorde Randolph snuiven van ongenoegen toen Tony zijn laatste veto gebruikte om een stijlvol geklede directeur van een verpleeghuis te schrappen. Randolphs elegante vinger tikte ontevreden op zijn schrijfblok. Op zijn beurt schrapte Randolph de zwerfsterachtige vrouw in het veel te grote sweatshirt. Twee andere kandidaten werden binnengeroepen en beëdigd, en de ondervragingen gingen verder.

Craig boog zich naar zijn advocaat toe en vroeg fluisterend wat hij moest doen om naar het toilet te gaan. Zijn uiterst gevoelige darmen reageerden op de spanning. Randolph verzekerde hem dat het geen punt was en dat hij alleen maar hoefde aan te geven wat hij wilde, zoals hij nu ook al deed. Craig knikte en schoof zijn stoel achteruit. Het was vernederend om te voelen dat aller ogen op hem gericht waren toen hij zijn tafel verliet. De enige die hij aankeek, was Alexis. Hij vermeed oogcontact met alle anderen.

De herentoiletten waren ouderwets en roken naar verschaalde urine. Craig ging vlug een hokje in, want hij wilde elk contact vermijden met de achterdochtig kijkende ongeschoren mannen die bij de wastafels rondhingen en met gedempte stem stonden te praten. Met de graffiti op de muren, de marmeren mozaïekvloer die dringend aan reparatie toe was en de stank die hier hing leken de herentoiletten symbool te staan voor het leven dat Craig tegenwoordig leidde, en als zijn spijsvertering zich zo bleef gedragen, zou hij in de loop van het proces nog vaak de gang naar deze onaangename omgeving moeten maken.

Hij veegde de wc-bril met toiletpapier af. Nadat hij was gaan zitten, dacht hij weer aan Leona’s beëdigde verklaring, en hoewel die verklaring hem misschien wel de das zou omdoen, waren andere momenten in emotioneel opzicht nog erger voor hem geweest. Die twijfelachtige eer ging naar zowel zijn eigen verklaring als die van Tony Fasano’s deskundigen. Tot Craigs ontzetting had het Tony geen moeite gekost om deskundigen uit de omgeving te laten getuigen, en het was een indrukwekkend gezelschap geweest. Het waren allemaal mensen die hij kende en bewonderde en die hem kenden. De eerste die een verklaring had afgelegd, was de cardioloog die met de reanimeringspoging had geholpen. Ze heette Madeline Mardy. De tweede was William Tardoff geweest, hoofd cardiologie van het Newton Memorial-ziekenhuis, en de derde, van wie Craig het meest schrok, was Herman Brown, hoofd cardiologie van het Boston Memorial-ziekenhuis en hoogleraar cardiologie aan Harvard. Ze hadden alle drie verklaard dat de drie minuten na een hartaanval het belangrijkst waren voor de overleving van de patiënt. Ook was het volgens alle drie algemeen bekend dat het absoluut van cruciaal belang was om de patiënt zo snel mogelijk in een ziekenhuis te krijgen en dat elk uitstel onaanvaardbaar was. Hoewel ze alle drie verklaarden dat een arts in het geval van een vermoedelijk hartinfarct niet eerst een huisbezoek diende af te leggen maar de patiënt meteen naar het ziekenhuis moest laten brengen, liet Randolph hen verklaren dat naar hun oordeel Craig niet zeker had geweten wat de patiënte mankeerde voordat hij bij haar was. Randolph liet twee van de drie ook verklaren dat ze onder de indruk waren van Craigs bereidheid om ongeacht de diagnose huisbezoeken af te leggen.

Randolph had zich niet zo druk om de beëdigde verklaringen van de deskundigen gemaakt als Craig, en hij handelde ze zonder veel omhaal af. Craig werd vooral door de verklaringen geschokt omdat de artsen vooraanstaande collega’s van hem waren. Het feit dat ze bereid waren een verklaring voor de eiser af te leggen, beschouwde Craig als openlijke kritiek op zijn reputatie als arts. Dat gold vooral voor Herman Brown, die Craig tijdens zijn studie als docent had gehad en die hem ook had begeleid toen hij assistent was. De kritiek en afkeuring van dokter Brown raakten Craig in zijn hart, vooral omdat hij als student zo vaak door dezelfde persoon was geprezen. Alsof dat allemaal nog niet erg genoeg was, was het Craig zelf niet gelukt een plaatselijke collega voor hem te laten getuigen.

Hoe verontrustend Craig de beëdigde verklaringen van de deskundigen ook vond, zijn eigen verklaring was nog rampzaliger geweest. Hij vond die gebeurtenis zelfs de vervelendste en meest verontrustende gebeurtenis uit zijn leven tot dan toe, vooral omdat Tony Fasano de sessie maar had laten voortduren, twee dagen lang. Randolph had Craigs moeilijkheden tot op zekere hoogte voorzien en geprobeerd hem te coachen. Hij had Craig aangeraden om na een vraag te aarzelen voor het geval er bezwaar werd gemaakt, even over de implicaties van een vraag na te denken voordat hij antwoord gaf, de tijd te nemen voor zijn antwoord, geen dingen te zeggen die niet gevraagd werden en vooral niet arrogant over te komen en geen discussie aan te gaan. Hij had gezegd dat hij geen specifiekere instructies kon geven, want hij had nooit eerder tegenover Tony Fasano gestaan, vooral omdat dit blijkbaar Tony’s eerste procedure in verband met een medische fout was. Tot nu toe had Tony altijd letselschadezaken gedaan.

De verklaringen waren afgelegd in Randolphs dure kantoor aan State Street 50, met een adembenemend uitzicht over Boston Harbor. In het begin was Tony redelijk geweest, niet echt vriendelijk maar zeker niet agressief. Toen was hij de grappenmaker van de speelplaats geweest. Hij had zelfs een paar grappen gemaakt, hoewel alleen de notuliste had gegrinnikt. Maar de grappenmaker was gauw verdwenen en had plaatsgemaakt voor de bullebak. Toen hij op Craig in hamerde en tot in vernederende details beschuldigingen uitte over Craigs professionele en persoonlijke leven, bleef er niet veel van Craigs zelfvertrouwen over.

Randolph maakte bezwaar wanneer dat maar kon, deed zelfs herhaaldelijk pogingen de ondervraging tijdelijk stop te zetten, maar Craig was nu zo ver dat hij daarvan niet wilde horen. Er was hem aangeraden dat hij niet kwaad moest worden, maar Craig werd wel kwaad, erg kwaad, en toen sloeg hij al Randolphs waarschuwingen in de wind en negeerde hij al diens aanbevelingen. De ergste woordenwisseling had plaatsgevonden in het begin van de middag van de tweede dag. Hoewel Randolph hem onder de lunch had gewaarschuwd dat hij zijn zelfbeheersing niet moest verliezen en Craig had beloofd zijn raad op te volgen, trapte Craig weer in dezelfde val toen Tony hem opnieuw met brutale beschuldigingen bestookte.

‘Wacht even!’ had Craig gesnauwd. ‘Ik wil nu iets zeggen.’

‘Ga uw gang,’ had Tony gezegd. ‘Ik ben een en al oor.’

‘Ik heb als arts weleens een paar fouten gemaakt. Dat hebben alle artsen. Maar Patience Stanhope was daar niet een van! Zeer zeker niet!’

‘O, nee?’ had Tony hooghartig gevraagd. ‘Wat verstaat u onder “fouten”?’

‘Het lijkt me verstandig om even een pauze in te lassen,’ had Randolph gezegd.

‘Ik heb verdomme geen pauze nodig,’ viel Craig uit. ‘Ik wil dat deze klootzak begrijpt, al is het maar heel even, hoe het is om arts te zijn: om in de frontlinie te staan met niet alleen zieken maar ook hypochonders.’

‘Maar we moeten meneer Fasano niet onderwijzen,’ had Randolph gezegd. ‘Het doet er niet toe wat hij gelooft.’

‘Fouten maak je als je iets stoms doet,’ had Craig gezegd. Hij negeerde Randolph en boog zich naar voren om zijn gezicht dichter bij dat van Tony te brengen. ‘Bijvoorbeeld als je iets overslaat wanneer je moe bent en nog tien patiënten moet afwerken, of als je, doordat er een spoedgeval tussen komt, vergeet een onderzoek te laten doen terwijl je weet dat je dat moet doen.’

‘Of als je een stom huisbezoek aflegt in plaats van een ernstig zieke patiënt, die bijna geen adem meer krijgt, naar het ziekenhuis te laten brengen, alleen omdat je zelf op tijd in het concertgebouw wilt zijn?’

De buitendeur van de herentoiletten werd dichtgegooid en Craig keerde tot het heden terug. In de hoop dat zijn darmen zich de rest van de ochtend rustig zouden houden, maakte hij af waar hij mee bezig was, trok het jasje van zijn pak aan en ging zijn handen wassen. Toen hij dat deed, bekeek hij zichzelf in de spiegel. Hij huiverde toen hij zijn gezicht zag. Hij zag er nu duidelijk slechter uit dan voordat hij naar het fitnesscentrum ging, en nu het proces was begonnen, hoefde hij ook niet veel verbetering in de nabije toekomst te verwachten. Het zou een lange week vol stress worden, vooral na zijn eigen rampzalige beëdigde verklaring. Onmiddellijk na het debacle had Randolph hem – alsof dat nog nodig was – verteld hoe erbarmelijk slecht hij het had gedaan, al was Randolph zo beleefd geweest om alleen maar voor te stellen dat ze zouden repeteren voor zijn optreden in de rechtszaal. Voordat Craig die dag Randolphs kantoor had verlaten, had hij zijn advocaat apart genomen en hem recht in de ogen gekeken. ‘Ik wil je iets vertellen,’ had hij nadrukkelijk gezegd. ‘Ik heb fouten gemaakt, zoals ik ook tegen Fasano zei, al heb ik altijd mijn uiterste best gedaan om een goede arts te zijn. Maar met Patience Stanhope heb ik geen fout gemaakt. Het was geen nalatigheid.’

‘Dat weet ik,’ had Randolph gezegd. ‘Geloof me, ik heb begrip voor je frustratie en je verdriet, en ik beloof je dat ik onder alle omstandigheden mijn best zal doen om de jury daarvan te overtuigen.’

In de rechtszaal ging Craig weer zitten. De ondervraging van de jurykandidaten was voorbij en de jury was definitief samengesteld. Rechter Davidson gaf hun enige instructies. Zo vergewiste hij zich ervan dat hun mobiele telefoons uit waren en gaf hij uitleg over de civiele procedure waarvan ze getuige zouden zijn. Hij zei dat zij en zij alleen over de feiten van de zaak zouden oordelen. Aan het eind van het proces zou hij hen inlichten over de juridische aspecten; dat was zijn terrein. Hij bedankte hen opnieuw voor hun medewerking en keek toen Tony Fasano over de rand van zijn bril aan.

‘Is de eiser klaar om te beginnen?’ vroeg rechter Davidson. Hij had de jury al verteld dat de procedure met het openingsbetoog van de advocaat van de eiser zou beginnen.

‘Eén ogenblik, edelachtbare,’ zei Tony. Hij boog zich toe naar zijn assistente mevrouw Relf, en fluisterde iets tegen haar. Ze knikte terwijl ze luisterde en gaf hem toen een stapel systeemkaartjes.

Tijdens deze korte onderbreking probeerde Craig contact te leggen met de juryleden, zoals Randolph hem had aanbevolen. Hij keek hen een voor een aan om tot oogcontact met hen te komen. Terwijl hij dat deed, hoopte hij dat zijn gedachten niet op zijn gezicht te lezen stonden. In zijn ogen was het idee dat dit allegaartje van leken zijn ‘gelijken’ vertegenwoordigde op zijn best een lachertje. Er zat een nonchalante brandweerman met bolle spieren in een smetteloos wit T-shirt. Er zaten een paar huisvrouwen die zo te zien diep onder de indruk waren van de hele gang van zaken. Er was een gepensioneerde onderwijzeres met blauw haar die eruitzag zoals iemand zich een grootmoeder voorstelt. Een dikke loodgieter in spijkerbroek en vuil T-shirt had een van zijn voeten op de reling van de jurybank gezet. Naast hem zat een heel ander type, een goedgeklede jongeman met een rood pochetje in de borstzak van een geelbruin linnen jasje. Een zedige verpleegster van Aziatische afkomst was de volgende, haar handen gevouwen op haar schoot. Dan waren er twee ploeterende kleine ondernemers in polyesterpakken die verveeld keken en zich blijkbaar ergerden omdat deze burgerplicht hen van hun werk hield. Een veel welvarender effectenmakelaar zat op de achterste rij, recht achter de ondernemers.

Toen Craig zijn blik van het ene individuele jurylid naar het volgende liet gaan, werd hij steeds wanhopiger. Afgezien van de Aziatische verpleegster wilde niemand hem ook maar even in de ogen kijken. Onwillekeurig kreeg hij het gevoel dat er weinig kans was dat een van die mensen, behalve dan misschien die verpleegster, ook maar enig idee had van hoe het was om in de moderne wereld het beroep van arts uit te oefenen. En toen hij dat besef combineerde met zijn eigen optreden bij het afleggen van de beëdigde verklaring, en met Leona’s voorspelbare verklaring en de verklaringen van de deskundigen die door de eiser waren opgeroepen, leek de kans op een goed resultaat hem op zijn best miniem. Het was allemaal heel deprimerend, en toch ook wel een passend besluit van acht gruwelijke maanden van spanning, verdriet, isolement en slapeloosheid, maanden waarin de hele zaak hem steeds weer door zijn hoofd ging. Craig wist dat de hele ervaring hem diep had getroffen en hem van zijn zelfvertrouwen, zijn ideeën over gerechtigheid, zijn zelfrespect en zelfs zijn liefde voor de geneeskunde had beroofd. Terwijl hij daar naar de juryleden zat te kijken, vroeg hij zich af of hij, wat het resultaat ook was, ooit nog de arts zou kunnen zijn die hij eens was geweest.

2

Boston

Maandag 5 juni 2006

10.55 uur

Tony Fasano greep de rand van de lessenaar vast alsof hij aan de knoppen van een gigantisch videospel zat. De rijkelijk aangebrachte pommade legde een indrukwekkende glans op zijn naar achteren gekamde haar. Nu en dan weerkaatste het zonlicht op de grote diamant in zijn gouden ring. Zijn manchetknopen in de vorm van goudklompjes waren goed te zien. Ondanks zijn relatief kleine postuur kwam hij met zijn stevige, gedrongen bouw geducht over, en met zijn diepe, donkere teint zag hij er ondanks de vaalgekleurde muren van de rechtszaal gezond uit.

Nadat hij een loafer met kwastjes op de koperen stang van de lessenaar had gezet, begon hij aan zijn openingsbetoog: ‘Dames en heren van de jury, ik wil u zeggen dat ik persoonlijk waardering heb voor uw bereidheid om mijn cliënt Jordan Stanhope zijn procedure te laten voeren.’

Tony keek even om naar Jordan, die onbewogen als een etalagepop op zijn plaats bleef zitten. Hij was onberispelijk gekleed in een donker pak met een witte gekartelde zakdoek in zijn borstzakje. Zijn gemanicuurde handen lagen gevouwen voor hem en zijn gezicht vertoonde geen enkele uitdrukking.

Tony keek weer voor zich uit om het oogcontact met de juryleden te herstellen. Zijn gezicht nam nu een diepbedroefde uitdrukking aan. ‘De heer Stanhope is in de rouw geweest. Na de betreurenswaardige, onverwachte dood van zijn lieve, plichtsgetrouwe echtgenote en levenspartner Patience Stanhope, negen maanden geleden, heeft hij nauwelijks kunnen functioneren. Het was een tragedie die niet had hoeven te gebeuren en die ook niet gebeurd zou zijn als de aangeklaagde, dokter Craig M. Bowman, zich niet zo schandalig nalatig had gedragen.’

Craig verstijfde onwillekeurig. Randolph greep prompt Craigs onderarm beet en hij boog zich naar de arts toe. ‘Beheers je!’ fluisterde hij.

‘Hoe kan die schoft dat zeggen?’ fluisterde Craig terug. ‘Dat moet toch juist op dit proces worden uitgezocht?’

‘Ja, maar hij mag die beschuldiging uitspreken. Ik geef toe dat hij zich opruiend gedraagt. Het is jammer, maar het schijnt zijn stijl te zijn.’

‘En nu,’ zei Tony, terwijl hij met zijn wijsvinger omhoog wees, ‘zal ik, voordat ik u ga vertellen hoe ik wil bewijzen wat ik zojuist heb gezegd, u een bekentenis doen. Ik heb niet aan Harvard gestudeerd, zoals mijn gewaardeerde confrère, de verdediger van de aangeklaagde. Ik ben maar een gewone stadsjongen uit het North End, en soms gebruik ik niet zulke grote woorden.’

De loodgieter lachte openlijk, en de twee mannen in polyesterpakken glimlachten ondanks hun duidelijke ergernis.

‘Maar ik doe mijn best,’ voegde Tony eraan toe. ‘En als u zich hier een beetje nerveus voelt, nou, dan bent u niet de enige.’

De drie huisvrouwen en de gepensioneerde onderwijzeres glimlachten om Tony’s onverwachte bekentenis.

‘Nu zal ik heel eerlijk zijn,’ ging Tony verder. ‘Zoals ik ook eerlijk tegen mijn cliënt ben geweest. Ik heb niet veel zaken over medische fouten gedaan. Sterker nog, dit is voor mij de eerste keer.’

De gespierde brandweerman glimlachte en knikte instemmend, tevreden over Tony’s openhartigheid.

‘Misschien vraagt u zich nu af: waarom heeft die jongen die zaak aangenomen? Dat zal ik u vertellen, om u en mij en mijn kinderen tegen artsen als dokter Bowman te beschermen.’

De meeste juryleden keken enigszins verrast op toen Randolph overeind kwam en zich in zijn volle, aristocratische lengte oprichtte. ‘Edelachtbare, ik moet bezwaar maken. De heer Fasano gedraagt zich opruiend.’

Rechter Davidson keek Tony met een mengeling van ergernis en verbazing over zijn bril aan. ‘Uw woorden overschrijden de grenzen van het decorum in deze rechtszaal. Er wordt hier verbale strijd geleverd, maar ieder dient zich aan vaste regels en rituelen te houden, zeker wanneer ik de leiding heb. Is dat duidelijk?’

Tony stak smekend zijn vlezige handen op. ‘Helemaal, en ik bied het hof mijn verontschuldigingen aan. Het probleem is dat mijn emoties soms met me aan de haal gaan, en dit is een van die momenten.’

‘Edelachtbare...’ klaagde Randolph, maar hij maakte zijn zin niet af. De rechter gaf hem een teken dat hij moest gaan zitten en beval Tony zich correct te gedragen.

‘Dit wordt een circus,’ fluisterde Randolph toen hij weer zat. ‘Tony Fasano is een clown, maar wel een heel slimme clown.’

Craig keek naar zijn advocaat. Voor het eerst had hij een barst op het onverstoorbare gezicht van de man gezien. En zijn woorden waren verontrustend. Er klonk onmiskenbaar een zekere bewondering in door.

Na een blik op de systeemkaarten die hij op de lessenaar had gelegd, ging Tony verder met zijn betoog. ‘Sommigen van u vragen zich misschien af waarom over dit soort zaken niet door deskundige rechters wordt geoordeeld, dus waarom u uw dagelijks leven hiervoor moet onderbreken. Ik zal u vertellen waarom: omdat u meer gezond verstand hebt dan rechters.’ Tony wees alle juryleden afzonderlijk aan. Hij had hun volledige aandacht. ‘Dat is waar. Met alle respect, edelachtbare,’ zei Tony, opkijkend naar de rechter. ‘Uw geheugenbanken zitten vol met wetten en regels en allerlei juridische abracadabra, terwijl deze mensen’ – hij richtte zijn blik weer op de jury – ‘de feiten kunnen zien. En volgens mij is dat beslist het voornaamste. Als ik ooit in de problemen kom, wil ik een jury. Waarom? Omdat u, juryleden, met uw gezond verstand en uw intuïtie, door de nevel van juristerij heen kunt kijken en kunt zien wat de waarheid is.’

Sommige juryleden knikten instemmend, en Craig voelde dat zijn hart sneller ging slaan en dat hij weer buikkrampen kreeg. Zijn angst dat Tony gemakkelijk contact met de jury zou kunnen leggen, werd blijkbaar al bewaarheid. Dat was tekenend voor de ellendige gang van zaken. Net toen hij het gevoel had dat het niet erger kon worden, werd het dat toch.

‘Wat ik ga doen,’ ging Tony verder, gebarend met zijn rechterhand, ‘is u het bewijs leveren voor vier elementaire punten. Punt een: met verklaringen van personeel van de arts zal ik aantonen dat dokter Bowman verplichtingen ten opzichte van de overledene had. Punt twee: met de verklaringen van drie erkende deskundigen, werkzaam in drie vermaarde ziekenhuizen in onze eigen omgeving, zal ik aantonen wat een normaal functionerende arts zou doen in de omstandigheden waarin de overledene zich op de avond van 5 september 2005 bevond. Punt drie: met de verklaring van de eiser, een van de personeelsleden van de arts en een van de deskundigen die persoonlijk bij de zaak betrokken waren, zal ik aantonen dat dokter Bowman in zijn nalatigheid verzuimd heeft te handelen zoals een normaal functionerende arts zou hebben gehandeld. En punt vier: ik zal bewijzen dat dokter Bowmans gedrag de directe oorzaak was van het trieste overlijden van de patiënte. Hiermee heb ik het kort samengevat.’

Er stond nu zweet op Craigs voorhoofd, en zijn keel voelde plotseling droog aan; hij moest dringend naar de wc maar durfde niet. Met bevende hand schonk hij wat water in uit een kan die voor hem stond en nam een slok.

‘Nu hebben we weer vaste grond onder de voeten,’ fluisterde Randolph. Hij vond het blijkbaar allemaal niet zo erg als Craig, en dat kon Craig enigszins troosten. Toch wist Craig dat er nog meer zou komen.

‘Wat ik zojuist heb uiteengezet,’ ging Tony verder, ‘is de kern van een alledaags geval van een medische fout. Vooraanstaande, dure advocaten als mijn tegenstander spreken dan van een “prima facie”-zaak. Ik noem het gewoon de “kern van de zaak”. Veel juristen mogen net als veel artsen graag woorden gebruiken die niemand kent, vooral Latijnse woorden. Toch is dit geen alledaagse zaak. Het is veel erger, en daarom maak ik me er zo druk om. De tegenpartij zal met getuigen proberen aan te tonen dat dokter Bowman een geweldige, meelevende, menslievende arts is, een huisvader met een modelgezin, maar de realiteit is heel anders.’

‘Ik maak bezwaar!’ zei Randolph. ‘Het privéleven van dokter Bowman is niet aan de orde. De heer Fasano is bezig mijn cliënt zwart te maken.’

Rechter Davidson zette zijn leesbril af en keek Tony strak aan. ‘Dit gaat toch wel erg ver. Is de richting die u inslaat relevant voor de specifieke beschuldiging van medische nalatigheid?’

‘Zeer zeker, edelachtbare. Dit is essentieel.’

‘Als dat niet zo is, komt u in grote moeilijkheden. Bezwaar afgewezen. Gaat u verder.’

‘Dank u, edelachtbare,’ zei Tony, en hij keek de juryleden weer aan. ‘Op de avond van 5 september 2005, toen Patience Stanhope aan haar voortijdig eind zou komen, was dokter Craig Bowman niet bij zijn dierbare vrouw en kinderen in zijn comfortabele, dure huis in Newton. O, nee! U zult van een getuige, die zijn werkneemster en vriendin was, te horen krijgen dat hij met haar in zijn liefdesnest in de binnenstad was.’

‘Bezwaar!’ zei Randolph met voor hem ongewone kracht. ‘Opruiend en uit de tweede hand. Ik kan een dergelijk taalgebruik niet tolereren.’

Craig voelde dat het bloed naar zijn wangen steeg. Hij wilde zich omdraaien en Alexis aankijken, maar hij kon het niet opbrengen, niet nu hij zo’n vernedering onderging.

‘Toegewezen! Meneer Fasano, u moet u zonder opruiende verfraaiingen aan de feiten houden totdat de getuige een verklaring aflegt.’

‘Uiteraard, edelachtbare. Het kost me alleen moeite mijn emoties te beteugelen.’

‘Als u dat niet doet, is het een belediging van het hof.’

‘Begrepen,’ zei Tony. Hij keek de juryleden weer aan. ‘U zult verklaringen horen waaruit blijkt dat de levensstijl van dokter Bowman drastisch was veranderd.’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Privéleven, levensstijl... Dat alles is niet relevant voor de zaak waarom het gaat. Dit is een proces om na te gaan of er een medische fout is begaan.’

‘Grote goden!’ riep rechter Davidson geërgerd uit. ‘Advocaten, komt u bij me!’

Randolph en Tony gingen plichtsgetrouw naar de rechter toe, buiten gehoorsafstand van iedereen in de zaal, vooral de notuliste en de jury.

‘Als dit zo doorgaat, duurt het proces een jaar,’ mopperde rechter Davidson. ‘Dan moet ik mijn hele schema voor de komende maand overhoopgooien.’

‘Ik kan niet tolereren dat deze farce verdergaat,’ klaagde Randolph. ‘Het is schadelijk voor mijn cliënt.’

‘Door al die onderbrekingen raak ik de draad van mijn betoog kwijt,’ bromde Tony.

‘Ophouden! Ik wil geen gezeur en geklaag meer van u beiden horen. Meneer Fasano, geeft u me een reden voor uw uitstapje buiten de relevante medische feiten!’

‘De dokter ging op huisbezoek bij de patiënte in plaats van in te stemmen met het verzoek van de eiser om zijn vrouw direct naar het ziekenhuis te laten brengen, al zal de dokter zelf getuigen dat hij een vermoeden van een hartaanval had.’

‘Nou en?’ zei rechter Davidson. ‘Ik neem aan dat de dokter zonder onnodig uitstel in actie is gekomen.’

‘Dat willen we wel toegeven, maar dokter Bowman legde geen huisbezoeken af voordat hij zijn midlifecrisis had, of zijn “ontwaken”, zoals hij het zelf noemt, en voordat hij met zijn minnares in de stad ging wonen. Mijn deskundigen zullen allemaal verklaren dat de vertraging ten gevolge van het huisbezoek een kritieke factor bij het overlijden van Patience Stanhope is geweest.’

Rechter Davidson dacht daarover na. Daarbij trok hij onwillekeurig zijn onderlip in zijn mond, zodat zijn snor halverwege zijn kin reikte.

‘De levensstijl en mentaliteit van de arts in kwestie spelen geen rol bij beslissingen over medische fouten,’ verzekerde Randolph. ‘Juridisch gezien gaat het er alleen om of is afgeweken van de normen van medische verzorging, met compenseerbaar letsel tot gevolg.’

‘In het algemeen hebt u gelijk, maar ik denk dat er wel iets voor meneer Fasano’s redenering te zeggen valt, mits die door getuigenverklaringen wordt ondersteund. Kunt u toezeggen dat die verklaringen er komen?’

‘Zeker weten,’ zei Tony zelfverzekerd.

‘Dan moet de jury erover beslissen. Bezwaar afgewezen. U kunt verdergaan, meneer Fasano, maar onthoudt u zich wel van opruiend taalgebruik.’

‘Dank u, edelachtbare.’

Randolph ging zichtbaar geërgerd naar zijn plaats terug. ‘We moeten de storm doorstaan,’ zei hij. ‘De rechter geeft Fasano ongewoon veel speelruimte. Daar staat tegenover dat we dit als grond voor hoger beroep kunnen gebruiken als de jury uiteindelijk in het voordeel van de eiser beslist.’

Craig knikte, maar het feit dat Randolph voor het eerst over de mogelijkheid van een negatief resultaat sprak maakte zijn moedeloosheid en pessimisme nog groter.

‘Nou, waar was ik?’ zei Tony toen hij weer aan de lessenaar stond. Hij zocht even in zijn systeemkaartjes en trok aan de mouwen van zijn zijden jasje, zodat de manchetknopen van zijn overhemd goed te zien waren en zijn forse gouden horloge ook half in zicht kwam. Hij sloeg zijn ogen op. ‘Op de lagere school ontdekte ik dat ik vreselijk slecht was in het houden van spreekbeurten, en eigenlijk is daar niet veel aan veranderd. Ik hoop dat u daar een beetje rekening mee wilt houden.’

Sommige juryleden glimlachten en knikten meevoelend.

‘We zullen met getuigenverklaringen aantonen dat dokter Bowmans manier van werken bijna twee jaar geleden drastisch is veranderd. Daarvoor had hij een traditionele praktijk, waarin hij per behandeling werd betaald. Toen veranderde dat. Hij sloot zich aan bij een succesvolle conciërgepraktijk.’

‘Bezwaar!’ zei Randolph. ‘Dit proces gaat niet over het soort praktijk.’

Rechter Davidson zuchtte geërgerd. ‘Meneer Fasano, is het voor de kwestie die we hier aan mijn tafel bespraken relevant wat voor praktijk dokter Bowman heeft?’

‘Zeer zeker, edelachtbare.’

‘Bezwaar afgewezen. Gaat u verder.’

‘Nou,’ zei Tony, zijn blik weer op de jury gericht, ‘ik zag sommigen van u een beetje vragend kijken toen ik het woord “conciërgepraktijk” gebruikte. En weet u waarom? Omdat veel mensen niet weten wat dat is, ikzelf ook niet voordat ik deze zaak aannam. Je zou het “geneeskunde op abonnement” kunnen noemen. Het komt erop neer dat patiënten die zich bij een praktijk willen inschrijven elk jaar een aanzienlijk bedrag vooruit moeten betalen. En in het geval van sommige van die praktijken hebben we het dan echt over heel veel geld. Het kan wel twintigduizend dollar per persoon per jaar zijn! Welnu, dokter Bowman en zijn grotendeels gepensioneerde collega, dokter Ethan Cohen, brengen niet zulke enorme bedragen in rekening, maar toch wel veel. Zoals u zich kunt voorstellen, kan zo’n praktijk alleen bestaan in rijke, welvarende delen van het land, bijvoorbeeld in sommige grote steden en luxe woonplaatsen als Palm Beach en Naples in Florida of Aspen in Colorado.’

‘Bezwaar!’ zei Randolph. ‘Edelachtbare, de conciërgegeneeskunde staat hier niet terecht.’

‘Daar ben ik het niet mee eens, edelachtbare,’ zei Tony, opkijkend naar de rechter. ‘In zekere zin staat de conciërgegeneeskunde hier wel terecht.’

‘Legt u dan verband met de zaak,’ zei rechter Davidson prikkelbaar. ‘Bezwaar afgewezen.’

Tony keek de juryleden weer aan. ‘Nou, wat krijgen mensen die bij een conciërgepraktijk staan ingeschreven voor al die poen die ze betalen, behalve dat ze uit de praktijk worden geschopt en in de steek worden gelaten als ze niet meer dokken? U zult getuigen horen verklaren wat de patiënten geacht worden voor hun geld te krijgen. Ze hebben bijvoorbeeld gegarandeerd vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week, toegang tot hun arts. Ze beschikken over het mobiele nummer en e-mailadres van de arts en hebben de garantie dat ze nooit op een afspraak hoeven te wachten, dingen waarvan ik persoonlijk vind dat mensen er recht op hebben zonder dat ze een groot bedrag per jaar betalen. Maar wat in verband met deze zaak het belangrijkst is: de arts legt altijd een huisbezoek af wanneer daar een reden voor is.’

Tony liet zijn woorden even op de juryleden inwerken. ‘Tijdens het proces zal met getuigenverklaringen worden aangetoond dat dokter Bowman op de avond van 5 september 2005 met zijn vriendin, met wie hij samenwoonde, naar het concertgebouw zou gaan, terwijl zijn vrouw en lieve dochters thuis zaten te kniezen. Nu hij weer in de schoot van zijn gezin is teruggekeerd, zou ik heel graag de vrouw van de dokter als getuige oproepen, maar zij kan als echtgenote niet verplicht worden te getuigen. Ze moet wel een heilige zijn.’

‘Bezwaar,’ zei Randolph, ‘om de al genoemde reden.’

‘Toegewezen.’

‘Ook zal met getuigenverklaringen worden aangetoond,’ ging Tony bijna zonder hapering verder, ‘dat het bij een vermoeden van een hartaanval de medische standaardpraktijk is om de patiënt onmiddellijk naar het ziekenhuis te brengen, waar dan met behandeling kan worden begonnen. En als ik “onmiddellijk” zeg, overdrijf ik niet, want minuten, misschien wel seconden, kunnen het verschil tussen leven en dood betekenen. U zult vernemen dat mijn cliënt de dokter smeekte zijn vrouw in het ziekenhuis te laten opnemen, waar dokter Bowman dan ook heen kon gaan en waar ze behandeld kon worden, maar dat dokter Bowman erop stond een huisbezoek af te leggen. En waarom wilde hij dat? U zult vernemen dat hij dat wilde omdat de kans bestond dat Patience Stanhope geen hartaanval had gehad – al zult u hem in zijn eigen verklaring horen zeggen dat hij het wel vermoedde – en dat hij in dat geval nog op tijd in het concertgebouw kon zijn. Dan kon hij in zijn nieuwe rode Porsche komen voorrijden, naar binnen lopen en zich laten bewonderen om zijn cultuurgevoel en om de jonge, aantrekkelijke vrouw aan zijn arm. En daarin, mijn vrienden, ligt – of zit, dat weet ik nooit precies – de medische nalatigheid, de medische fout. In zijn ijdelheid schond dokter Bowman de medische norm die bepaalt dat een slachtoffer van een hartaanval zo snel mogelijk naar een ziekenhuis moet worden overgebracht.

Nu zult u van mijn meer beschaafde en ervaren collega een aantal andere interpretaties van die feiten te horen krijgen, maar ik heb er alle vertrouwen in dat u de waarheid zult zien, zoals de medische tuchtraad van Massachusetts die ook zag toen de leden daarvan deze zaak aanhoorden en de aanbeveling tot een proces deden.’

‘Bezwaar!’ riep Randolph, die overeind sprong. ‘Ik verzoek de rechter die woorden te laten schrappen en mijn collega te vermanen. De bevindingen van de tuchtraad mogen hier niet worden vermeld. Beeler versus Downey, gerechtshof Massachusetts.’

‘Toegewezen!’ snauwde rechter Davidson. ‘De verdediger van de aangeklaagde heeft gelijk, meneer Fasano.’

‘Het spijt me, edelachtbare,’ zei Tony. Hij ging naar de tafel van de eiser en pakte een papier van mevrouw Relf aan. ‘Ik heb hier een exemplaar van het wetboek van Massachusetts, hoofdstuk 231, sectie 60b. Daarin staat dat de bevindingen van de tuchtraad en de verklaringen die voor de tuchtraad zijn afgelegd toelaatbaar zijn als bewijsmateriaal.’

‘Dat is tenietgedaan door de aangehaalde uitspraak,’ zei rechter Davidson. Hij keek de notuliste aan. ‘Schrap de verwijzing naar de tuchtraad uit het verslag.’

‘Ja, edelachtbare,’ zei de notuliste.

Rechter Davidson sprak de jury toe. ‘Ik instrueer u om de opmerking van de heer Fasano over de medische tuchtraad van Massachusetts naast u neer te leggen. Die opmerking mag geen enkele rol spelen in uw overwegingen. Is dat duidelijk?’

Alle juryleden knikten schaapachtig.

De rechter keek nu Tony weer aan. ‘Onervarenheid is geen excuus voor gebrekkige kennis van het recht. Ik hoop dat u niet meer van dit soort fouten maakt, want dan moet ik het proces ongeldig verklaren.’

‘Ik zal mijn best doen,’ zei Tony. Hij liep met een beschaamd gezicht naar de lessenaar terug. Daar nam hij even de tijd om zijn gedachten te ordenen en toen keek hij op naar de jury. ‘Zoals ik al zei, heb ik er alle vertrouwen in dat u de waarheid zult inzien en zult constateren dat de nalatigheid van dokter Bowman de dood van de vrouw van mijn cliënt heeft veroorzaakt. Vervolgens zal u worden gevraagd een schadevergoeding toe te kennen op grond van de hulp, steun, raad en kameraadschap die mijn cliënt moet ontberen doordat Patience Stanhope niet meer in leven is.

Ik dank u voor uw aandacht en verontschuldig me bij u, zoals ik ook bij de rechter heb gedaan, voor mijn onervarenheid op dit specifieke terrein van het recht. Ik verheug me erop u aan het eind van het proces opnieuw toe te spreken. Dank u.’

Tony pakte zijn systeemkaarten van de lessenaar, ging weer aan de tafel van de eiser zitten en begon meteen een gefluisterd maar intensief gesprek met zijn assistente. Hij zwaaide met het papier dat ze hem had gegeven.

Met een zucht van verlichting, blij dat Tony klaar was, keek rechter Davidson op zijn horloge en richtte zijn blik toen op Randolph. ‘Wenst de verdediger van de aangeklaagde in dit stadium van de procedure een betoog te houden, of na de bewijsvoering door de eiser?’

‘Nu, edelachtbare,’ antwoordde Randolph.

‘Goed, maar eerst nemen we een lunchpauze.’ Hij liet de hamer behendig neerkomen. ‘De zitting is verdaagd tot halftwee. De juryleden krijgen instructies de zaak niet met iemand anders of met elkaar te bespreken.’

‘Iedereen opstaan,’ riep de parketwachter als een stadsomroeper zodra de rechter van zijn stoel kwam.

3

Boston

Maandag 5 juni 2006

12.05 uur

Bijna iedereen verliet de publieke tribune van de rechtszaal, maar Alexis Stapleton Bowman kwam niet in beweging. Ze keek naar haar man, die zich als een leeggelopen ballon op zijn stoel onderuit had laten zakken op het moment dat de zware deur van de rechterskamer was gesloten. Randolph boog zich naar hem toe en sprak zacht tegen hem. Hij had zijn hand op Craigs schouder liggen. Randolphs assistent, Mark Cavendish, stond aan Craigs andere kant en pakte papieren, een laptop en allerlei anderen dingen op om ze in een open aktetas te doen. Alexis had de indruk dat Randolph haar man tot iets over wilde halen en ze vroeg zich af of ze tussenbeide moest komen. Het leek haar beter om nog even te wachten. Ze zag de eiser, Jordan Stanhope, door het hekje komen. Zijn gezicht was neutraal, zijn houding afstandelijk, zijn kleding conservatief en duur. Alexis zag dat hij zich zwijgend bij een jonge vrouw voegde die in houding en kledingstijl als twee druppels water op hem leek.

Alexis was als ziekenhuispsycholoog bij veel processen aanwezig geweest. In verschillende hoedanigheden had ze verklaringen afgelegd, meestal als getuige-deskundige. Ze wist uit ervaring dat een proces een enerverende ervaring was voor alle betrokkenen, vooral voor artsen tegen wie een aanklacht wegens een medische fout was ingediend, en helemaal voor haar man, van wie ze wist dat hij de laatste tijd heel kwetsbaar was. Craigs proces was het dieptepunt van twee moeilijke jaren en er hing veel van af.

Omdat ze psychologe was en ook omdat ze zich objectief kon opstellen, zelfs wanneer het om persoonlijke zaken ging, kende ze Craigs zwakke punten net zo goed als zijn sterke punten. Jammer genoeg wist ze dat in dit geval zijn sterke punten het tegen de zwakke moesten afleggen. Zijn capaciteiten als arts werden in het openbaar in twijfel getrokken en als hij in deze zaak niet aan het langste eind trok, zou het met zijn leven, dat toch al te lijden had gehad van een typische midlifecrisis, niet goed meer komen. Craig was in de allereerste plaats arts. Zijn patiënten gingen bij hem altijd voor. Dat had ze altijd geweten en ze had het aanvaard, had er zelfs bewondering voor gehad, want ze geloofde – met enige kennis van zaken, want ze werkte in een groot ziekenhuis – dat artsen een van de moeilijkste, zwaarste en onverbiddelijkste beroepen ter wereld hadden.

Helaas was er een grote kans dat Craig de zaak – tenminste in de eerste ronde, zoals Randolph haar had toevertrouwd – zou verliezen, ondanks het feit dat hij geen medische fout had begaan. Diep in haar hart was Alexis zeker van dat laatste. Ze had het hele verhaal gehoord en wist dat Craig zijn patiënten altijd liet voorgaan, zelfs wanneer het hem slecht uitkwam en zelfs wanneer het drie uur ’s nachts was. In dit geval deed zich de vervelende combinatie voor van de juridische claim en de problemen die Craig met zijn midlifecrisis had. Overigens verbaasde die combinatie Alexis niet. Ze had niet veel artsen behandeld, want het lag niet in hun aard om hulp te zoeken, zeker geen psychologische hulp. Ze wilden wel zorg verlenen maar niet ontvangen. Daar was Craig een goed voorbeeld van. Ze had er bij hem op aangedrongen dat hij in therapie zou gaan, vooral na zijn reactie op de beëdigde verklaringen van Leona en de getuigen-deskundigen, en ze had het zo voor hem kunnen regelen, maar hij had er niets van willen weten. Hij had zelfs kwaad gereageerd toen ze het hem een week later opnieuw voorstelde omdat hij steeds dieper in zijn depressie wegzakte.

Terwijl Alexis zich nog afvroeg of ze naar Craig en Randolph toe moest gaan of moest blijven waar ze was, zag ze dat er na de massale uittocht nog iemand anders op de publieke tribune was achtergebleven. Haar aandacht werd getrokken door zijn kleren, die in stijl, kleur en snit bijna gelijk waren aan die van de advocaat van de eiser. Door die kleding en ook door hun even ordinaire uitstraling en donkere haar zou je bijna denken dat ze een tweeling waren, zolang je ze tenminste niet naast elkaar zag, want de man op de tribune was minstens anderhalf keer zo groot als Tony Fasano. Hij was ook minder donker, en terwijl Tony een gezicht zo zacht als babybillen had, vertoonde deze man de betreurenswaardige sporen van hevige acne in zijn tienerjaren. De putjes die de jeugdpuistjes op zijn wangen hadden achtergelaten, waren diep genoeg om op de littekens van een brandslachtoffer te lijken.

Op dat moment beëindigde Tony Fasano zijn gesprek met zijn assistente. Hij pakte zijn struisvogelleren aktetas en liep met grote passen door het hekje naar de tribune, op weg naar de uitgang van de zaal. Blijkbaar zat het hem nog steeds dwars dat hij die fout met de uitspraak van de tuchtraad had gemaakt. Alexis vroeg zich af waarom hij zo overdreven reageerde, want in haar ogen was zijn betoog betreurenswaardig effectief geweest en was het ongetwijfeld ook de reden waarom Craig nu zo moedeloos was. Tony’s assistente liep schaapachtig achter haar baas aan. Zonder zelfs maar een blik opzij te werpen of de pas ook maar even in te houden riep Tony de naam ‘Franco’ en gaf hij de man die net zo gekleed was als hijzelf een teken dat hij mee moest lopen. Franco deed dat gehoorzaam. Even later waren ze allemaal door de zware deuren naar de gang gelopen. Die deuren waren met een harde, definitieve klap achter hen dichtgevallen.

Alexis keek weer naar haar man. Die was niet in beweging gekomen, maar Randolph keek nu in haar richting. Toen hij haar zag kijken, nodigde hij haar met een gebaar uit om bij hen te komen. Omdat ze een duidelijke uitnodiging kreeg, wilde ze dat graag doen. Toen ze daar aankwam, stond Craigs gezicht precies zo somber als ze al op grond van zijn houding had aangenomen.

‘U moet met hem praten!’ zei Randolph geërgerd. Hij viel uit zijn rol van beheerste aristocraat. ‘Hij mag er niet zo moedeloos en verslagen bij blijven zitten. Het is mijn ervaring dat juryleden speciale antennes hebben. Ze voelen de geestestoestand van een procesvoerder aan en laten zich daardoor leiden.’

‘Bedoelt u dat de jury zich tegen Craig kan uitspreken omdat hij depressief is? Alleen daarom?’

‘Ja, dat bedoel ik. U moet hem oppeppen. Als hij er zo negatief bij blijft zitten, leiden ze daar misschien uit af dat hij schuldig is. Ook dan luisteren ze heus wel naar de getuigenverklaringen en kijken ze naar de bewijzen, maar dat doen ze dan alleen om na te gaan of dat alles in strijd is met hun eerste indruk. Zo’n gedrag maakt een neutrale jury bevooroordeeld. De bewijslast verschuift daardoor van de eiser, waar hij moet liggen, naar ons, de aangeklaagden.’

Alexis keek naar Craig, die zijn slapen masseerde terwijl hij zijn hoofd op zijn handen liet rusten, met zijn ellebogen op de tafel. Zijn ogen waren dicht. Hij ademde door zijn open, slappe mond. Het zou niet meevallen hem op te peppen. In de acht maanden die aan het proces waren voorafgegaan, was hij telkens weer in een depressie weggezakt. De afgelopen dagen en vooral deze ochtend had hij weer een enigszins montere indruk gemaakt, maar alleen door het vooruitzicht dat het proces straks voorbij zou zijn. Nu het proces was begonnen, was blijkbaar pas goed tot hem doorgedrongen wat het resultaat zou kunnen zijn. Op zichzelf bezien was zijn depressiviteit niet zo’n onredelijke reactie.

‘Laten we met zijn allen gaan lunchen. Dan kunnen we praten,’ stelde Alexis voor.

‘Mark en ik zijn helaas niet in de gelegenheid,’ zei Randolph. ‘Ik moet aan mijn betoog werken.’

‘Dat heb je nog niet voorbereid?’ vroeg Alexis verbaasd.

‘Natuurlijk wel,’ zei Randolph prikkelbaar. ‘Maar omdat rechter Davidson goedvond dat Fasano van alles uitkraamde, moet ik mijn tekst aanpassen.’

‘Ik verbaasde me over het betoog van Fasano,’ gaf Alexis toe.

‘Daar had je alle reden voor. Het was niets meer of minder dan een poging om uw man zwart te maken en daardoor schuldig te laten lijken. Zo moeten ze het wel aanpakken, want ze hebben geen bewijzen voor een medische fout. Het heeft maar één voordeel, en dat is dat rechter Davidson ons de kans geeft om in hoger beroep te gaan, als dat nodig is, zeker omdat Fasano over de bevindingen van de tuchtraad heeft gepraat. Dat was een goedkope truc.’

‘Je gelooft niet dat hij in alle eerlijkheid een vergissing heeft gemaakt?’

‘Nee,’ zei Randolph smalend. ‘Ik heb een aantal van zijn zaken laten bestuderen. Hij treedt altijd namens eisers op en hij is een advocaat van de verachtelijkste soort. De man heeft geen geweten. Dat zou ik ook niet verwachten van iemand die opereert op het werkterrein van zijn keuze.’

Alexis was er niet zo zeker van. Ze had gezien hoe de advocaat tegen zijn assistente tekeerging. Als dat toneelspel was, verdiende de man een Oscar.

‘Je wilt me oppeppen, en meteen daarna begin je over hoger beroep,’ zei Craig met een zucht. Hij sprak voor het eerst sinds Alexis bij hen was gekomen.

‘We moeten op alles voorbereid zijn,’ zei Randolph.

‘Ga maar aan je tekst werken,’ zei Alexis tegen Randolph. ‘Ik praat wel met Craig.’

‘Uitstekend!’ zei Randolph opgewekt. Hij was blij dat hij weg kon en gaf zijn assistent een teken. ‘Zorg wel dat jullie op tijd terug zijn. Rechter Davidson mag dan wat minder wenselijke eigenschappen hebben, hij is in elk geval stipt en verwacht dat ook van anderen.’

Alexis wachtte tot Randolph en Mark door de rechtszaal waren gelopen en de gang op waren gegaan. Toen keek ze Craig weer aan. Hij keek somber terug. Ze ging op Randolphs plaats zitten. ‘Zullen we samen gaan lunchen?’ zei ze.

‘Eten is wel het laatste wat ik op dit moment zou willen doen.’

‘Dan gaan we naar buiten. Weg uit deze rechtszaal.’

Craig gaf geen antwoord maar stond wel op. Alexis leidde hem mee langs de tribune en via de gang naar de lifthal. Kleine groepen mensen stonden zachtjes met elkaar te praten. Craig en Alexis gingen zwijgend met de lift naar beneden en liepen naar buiten, waar de zon scheen. Het was eindelijk lente geworden in Boston. In fel contrast met de drukkende, muffe atmosfeer in de rechtszaal zat de lucht vol beloften en verwachtingen.

Craig en Alexis staken een kleine binnenplaats van klinkers over, tussen het gerechtsgebouw en een van de halvemaanvormige gebouwen aan Government Center, en gingen een korte trap af. Het kostte hun enige moeite om de vier drukke rijbanen van Cambridge Street over te steken, maar al gauw wandelden ze over de brede promenade tegenover het gemeentehuis van Boston. Er waren veel mensen die hun benauwende kantoren ontvlucht waren voor een beetje zon en frisse lucht. Enkele fruitkramen deden goede zaken.

Zonder een bepaald doel voor ogen te hebben kwam het echtpaar bij de ingang van het Boston T-gebouw terecht. Ze gingen schuin op een granieten balustrade zitten om elkaar te kunnen aankijken.

‘Ik zou niet weten hoe ik je moet oppeppen,’ zei Alexis. ‘Je kunt alleen opgepept worden als je dat zelf wilt.’

‘Alsof ik dat nog niet wist.’

‘Maar ik kan luisteren. Misschien moet je me gewoon vertellen hoe je je voelt.’

‘Hoera! Altijd de therapeute die klaarstaat om de geesteszieken te helpen. Vertel me hoe je je voelt!’ zei Craig haar spottend na. ‘Wat dapper!’

‘Stel je nou niet zo vijandig op, Craig. Ik geloof in jou. Ik sta in deze zaak aan jouw kant.’

Craig wendde zijn ogen even af en keek naar twee kinderen die met een frisbee speelden. Hij slaakte een zucht en keek toen Alexis weer aan. ‘Sorry. Ik weet dat je aan mijn kant staat. Je hebt me als een hond met zijn staart tussen de poten terug laten komen en je hebt me niet eens veel vragen gesteld. Dat stel ik op prijs. Echt waar.’

‘Jij bent de beste arts die ik ken, en ik ken veel artsen. Ik weet ook ongeveer wat je moet doormaken. Ironisch genoeg heeft dat juist te maken met het feit dat je zo’n voortreffelijke arts bent. Dat maakt je namelijk des te kwetsbaarder. Maar afgezien daarvan hebben jij en ik een probleem. Dat is duidelijk, en ik wil bepaalde dingen weten. Maar niet nu. We krijgen nog tijd om aan onze relatie te werken, maar nu moeten we eerst door deze afschuwelijke zaak heen.’

‘Dank je,’ zei Craig eenvoudig en oprecht. Toen trilde zijn kin. Hij wreef met zijn knokkels over zijn ogen om de tranen tegen te houden. Dat duurde even, maar toen hij dacht dat hij zich weer in de hand had, keek hij Alexis weer aan. Zijn ogen waren waterig en rood. Hij streek nerveus door zijn haar. ‘Weet je wat het is? Die afschuwelijke zaak wordt steeds erger. Ik ben bang dat ik ga verliezen. Als ik aan mijn sociale gedrag uit die tijd denk, schaam ik me diep. En het is een schande voor ons beiden en oneerlijk tegenover jou dat het nu allemaal in de openbaarheid komt.’

‘Is dat de oorzaak van je depressiviteit: het feit dat je sociale gedrag in de openbaarheid komt?’

‘Een van de oorzaken, maar niet de belangrijkste. Ik vind het vooral vernederend dat de jury aan de hele wereld zal verkondigen dat ik mijn vak niet goed heb uitgeoefend. Ik weet niet of ik dan nog als arts kan werken. Het is nu al moeilijk genoeg. Ik zie in iedere patiënt een mogelijke procesvoerder. Telkens als ik met een patiënt te maken heb, ben ik bang dat ik een medische fout maak. Het is een nachtmerrie.’

‘Ik vind het wel begrijpelijk.’

‘Als ik niet als arts kan werken, wat kan ik dan nog doen? Ik kan niets anders. Ik heb altijd alleen maar arts willen zijn.’

‘Je kunt fulltime onderzoek gaan doen. Je hebt altijd al in tweestrijd verkeerd of je arts of onderzoeker wilde zijn.’

‘Dat zou inderdaad kunnen. Maar ik ben bang dat ik mijn liefde voor de geneeskunde in het algemeen verlies.’

‘Dan is het duidelijk dat je alles op alles moet zetten om te winnen. Randolph zegt dat je je moet vermannen.’

‘Randolph, god nog aan toe!’ klaagde Craig. Hij staarde voor zich uit. ‘Wat moet ik met hem? Nu ik Fasano vanmorgen heb zien optreden, geloof ik niet dat Randolph de juiste advocaat voor me is. Hij neemt die juryleden alleen maar tegen zich in, terwijl Fasano ze uit zijn hand laat eten.’

‘Als je er zo over denkt, kun je de verzekeringsmaatschappij toch om een andere advocaat vragen?’

‘Dat weet ik niet. Misschien wel.’

‘Maar het is de vraag of dat in dit stadium verstandig is.’

‘Wie weet?’ zei Craig weemoedig. ‘Wie weet?’

‘Nou, laten we het voorlopig doen met wat we hebben. Vanmiddag horen we Randolphs betoog wel. Intussen moeten we iets aan je uitstraling doen.’

‘Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Heb je suggesties?’

‘Ik kan wel tegen je zeggen dat je je moet vermannen, maar dat werkt niet. Als je je nu eens op je onschuld concentreert? Denk daar eens over na. Je werd geconfronteerd met de ernst van Patience Stanhopes toestand en je hebt alles gedaan wat menselijkerwijs mogelijk is. Je ging zelfs met de ambulance mee om erbij te zijn als ze een hartstilstand kreeg. Allemachtig, Craig! Concentreer je daarop, en op je toewijding als arts in het algemeen, en straal dat uit. Je kunt er de hele rechtszaal mee opvullen! Hoe had je je verantwoordelijker kunnen gedragen? Nou, zeg het maar.’

Craig grinnikte aarzelend om Alexis’ plotselinge enthousiasme. ‘Even voor alle duidelijkheid: je bedoelt dat ik me op mijn onschuld moet concentreren en dat ik die onschuld naar de jury moet uitstralen?’

‘Je hebt Randolph gehoord. Hij heeft veel ervaring met juryleden en is ervan overtuigd dat ze iemands geestestoestand goed aanvoelen. Ik stel voor dat je contact met hen probeert te leggen. Kwaad kan het nooit.’

Craig blies zijn adem uit. Hij had er niet veel vertrouwen in, maar hij had ook niet de energie om zich tegen Alexis te verzetten. ‘Oké,’ zei hij. ‘Ik zal het proberen.’

‘Goed. En dan nog iets. Maak gebruik van iets wat je als arts hebt geleerd: dingen uit je hoofd zetten. Als je eraan denkt wat een geweldige arts je bent en hoe je je best hebt gedaan met Patience Stanhope, denk dan niet aan iets anders. Concentreer je daarop.’

Craig knikte alleen maar en verbrak het oogcontact met Alexis.

‘Je bent niet overtuigd, hè?’

Craig schudde zijn hoofd. Hij keek op naar het plompe, postmoderne gemeentehuis dat als een kruisvaarderskasteel op de promenade neerkeek. Die sombere, deprimerende kolos leek hem model te staan voor het bureaucratische moeras waarin hij dreigde weg te zakken. Het kostte hem moeite zijn blik ervan af te wenden en zijn vrouw weer aan te kijken. ‘Het ergste van deze hele puinhoop is dat ik me zo hulpeloos voel. Ik ben volledig afhankelijk van de advocaat die de verzekeringsmaatschappij me heeft toegewezen. Elke andere horde in mijn leven vereiste meer inspanning van mijn kant, en ik redde het altijd dankzij die extra inspanning. Nu lijkt het wel of ik dieper wegzak naarmate ik me meer inspan.’

‘Het is ook inspanning om je op je onschuld te concentreren, zoals ik je aanraad. En om andere dingen uit je hoofd te zetten.’ Alexis vond het ironisch dat Craig precies onder woorden bracht wat mensen in het algemeen voelden als ze een ziekte hadden en van artsen afhankelijk waren.

Craig knikte. ‘Ik vind het niet erg om me in te spannen. Ik heb je gezegd dat ik zal proberen contact met de juryleden te leggen. Maar ik zou zo graag nog iets anders willen doen. Iets tastbaarders.’

‘Nou, er is nog wel iets anders bij me opgekomen.’

‘O, ja? Wat dan?’

‘Ik zit erover te denken mijn broer Jack te bellen. Misschien kan hij uit New York overkomen om je te helpen.’

‘O, daar zou ik veel aan hebben,’ zei Craig sarcastisch. ‘Hij komt niet. Jullie hebben al jaren niet zo’n nauwe band, en trouwens, hij heeft me nooit gemogen.’

‘Het is begrijpelijk dat Jack problemen met ons heeft. Tenslotte zijn wij gezegend met drie geweldige dochters terwijl hij zijn beide dochters op zo’n tragische manier heeft verloren. Dat is pijnlijk voor hem.’

‘Misschien wel, maar dat verklaart niet waarom hij een hekel aan me heeft.’

‘Waarom zeg je dat? Heeft hij ooit gezegd dat hij een hekel aan je had?’

Craig keek Alexis even aan. Hij had zichzelf in het nauw gedreven en zag geen uitweg. Jack Stapleton had nooit iets specifieks gezegd; het was gewoon een gevoel van Craig.

‘Ik vind het jammer dat je denkt dat Jack je niet mag. In werkelijkheid heeft hij bewondering voor je. Dat heeft hij me zelf gezegd.’

‘O, ja?’ Craig was verbaasd. Hij was ervan overtuigd geweest dat Jack precies het tegenovergestelde dacht.

‘Ja, Jack zei dat jij het soort student en assistent was dat hij uit de weg ging. Jij bent een van die mensen die alles lezen wat wordt aanbevolen, die op de een of andere manier alle kleine feitjes kennen en uitgebreid uit het nieuwste nummer van The New England Journal of Medicine kunnen citeren. Hij gaf toe dat hij door dat ontzag ook een beetje afkeer voelde, maar dat was op hemzelf gericht. Hij bedoelde daarmee dat hij wilde dat hij net zo toegewijd was als jij.’

‘Dat is erg vleiend. Echt waar. Ik had daar geen idee van! Toch vraag ik me af of hij na mijn midlifecrisis nog zo over me denkt. En zelfs als hij zou komen, hoe zou hij me dan kunnen helpen? Als ik op zijn schouder zou uithuilen, zou ik me nog beroerder voelen dan nu, voorzover dat mogelijk is.’

‘In Jacks tweede carrière als patholoog-anatoom heeft hij veel ervaring met rechtbanken opgedaan. Hij treedt overal op als getuige-deskundige. Hij heeft me verteld dat hij dat graag doet. Ik denk dat hij erg vindingrijk is, al staat daar tegenover dat hij graag risico’s neemt. Je denkt nu misschien dat het toch allemaal verkeerd gaat, maar misschien kan hij je helpen met zijn vindingrijkheid.’

‘Ik zie echt niet hoe.’

‘Ik ook niet. Daarom heb ik het niet eerder voorgesteld.’

‘Nou, hij is je broer. Ik laat die beslissing aan jou over.’

‘Ik zal erover nadenken,’ zei Alexis. Toen keek ze op haar horloge. ‘We hebben niet veel tijd meer. Weet je zeker dat je niet nog vlug iets wilt eten?’

‘Weet je, nu ik die rechtszaal uit ben, knort mijn maag. Ik lust wel een broodje.’

Toen ze waren opgestaan, omhelsde Craig zijn vrouw langdurig. Hij stelde haar steun echt op prijs en schaamde zich nu nog meer voor zijn gedrag in de tijd voordat zijn juridische problemen begonnen. Ze had gelijk toen ze zei dat hij dingen goed uit zijn hoofd kon zetten. Hij had zijn werk en gezinsleven volledig van elkaar gescheiden en veel te veel nadruk op het werk gelegd. Hij hoopte de kans te krijgen die twee weer met elkaar in evenwicht te brengen.

4

Boston

Maandag 5 juni 2006

13.30 uur

‘Iedereen opstaan,’ riep de parketwachter.

Rechter Marvin Davidson kwam vlug met zijn golvende zwarte toga de zaal in, precies op het moment dat de grote wijzer van de klok aan de muur bij de twaalf was.

De zon volgde zijn dagelijkse baan, en enkele zonneschermen voor de ramen boven de twee meter hoge eiken lambrisering waren opgehaald. Er waren hoge gebouwen te zien, met een klein stukje blauwe hemel.

‘Gaat u zitten,’ riep de parketwachter nadat de rechter plaats had genomen.

‘Ik neem aan dat u een hapje hebt gegeten en er weer tegenaan kunt,’ zei de rechter tegen de jury. De meeste juryleden knikten.

‘En ik neem aan dat iedereen zich aan mijn instructie heeft gehouden en dat niemand in enig opzicht over de zaak heeft gepraat.’ Alle juryleden schudden hun hoofd.

‘Goed. Dan hoort u nu het betoog van de aangeklaagde partij. Meneer Bingham.’

Randolph kwam op zijn gemak overeind, liep naar de lessenaar toe en legde zijn aantekeningen op het schuine oppervlak. Vervolgens trok hij zijn donkerblauwe jasje en de manchetten van zijn witte overhemd recht. Hij stond kaarsrecht, gebruikte elke centimeter van zijn meer dan een meter tachtig lange lijf en legde zijn lange vingers losjes om de zijkanten van de lessenaar. Elke zilvergrijze haar op zijn hoofd kende zijn plaats en was op precies de juiste lengte afgeknipt. Zijn das, met de Harvard-veritas-schildjes op een rode achtergrond, was perfect geknoopt. Hij was een toonbeeld van aangeboren, verfijnde elegantie en stak als een prins in een bordeel tegen de groezelige rechtszaal af.

Craig was onwillekeurig onder de indruk, en enkele ogenblikken dacht hij weer dat het contrast met Tony Fasano een gunstige uitwerking zou hebben. Randolph was de vaderfiguur, de president, de diplomaat. Wie zou hem niet willen vertrouwen? Toen liet Craig zijn blik weer over de jury gaan, van de gespierde brandweerman naar de loodgieter en de geërgerde kleine ondernemers. Op elk gezicht tekende zich automatisch verveling af. Dat was heel anders dan hun reactie op Tony Fasano. Al voordat Randolph zijn mond opendeed, verdween Craigs kortstondige optimisme als sneeuw voor de zon.

Toch was het niet slecht dat hij die indrukken zo snel achterelkaar opdeed. Het pleitte voor Alexis’ advies over zijn houding. Craig deed zijn ogen dicht en stelde zich Patience Stanhope voor zoals ze in haar bed had gelegen toen Leona en hij de slaapkamer van de vrouw binnenkwamen. Hij was geschokt geweest omdat ze zo blauw zag en had snel gereageerd. Hij dacht aan alles wat hij vanaf dat moment had gedaan totdat duidelijk was geworden dat ze niet gereanimeerd kon worden. In de afgelopen acht maanden had hij dat alles vaak door zijn hoofd laten gaan, en hoewel er in het verleden enkele andere gevallen waren geweest waarvan hij nu dacht dat hij ze misschien anders had moeten aanpakken, had hij zich in het geval van Patience Stanhope volkomen aan de voorschriften gehouden. Hij geloofde dat hij precies zo zou handelen als hij opnieuw met diezelfde situatie werd geconfronteerd. Hij was niet nalatig geweest. Daar was hij volkomen zeker van.

‘Dames en heren van de jury,’ zei Randolph langzaam en duidelijk. ‘U hebt een uniek betoog gehoord van iemand die toegeeft dat hij geen ervaring heeft met zaken waarin een medische fout in het geding is. Het was een hele krachttoer. De spreker kleineerde zichzelf af en toe op een slimme manier en daar moest u om glimlachen. Ik glimlachte niet, want ik doorzag de truc. Ik zal u niet beledigen met zulke retorische trucage. Ik zal alleen de waarheid spreken, en u zult die waarheid vast en zeker inzien wanneer u de getuigenverklaringen voor de aangeklaagde hoort. In tegenstelling tot mijn confrère heb ik meer dan dertig jaar ervaring met het verdedigen van onze artsen en ziekenhuizen, en in alle processen waaraan ik heb deelgenomen, heb ik nog nooit zo’n betoog gehoord als dat van de heer Fasano. Dat betoog was in veel opzichten een onredelijke karaktermoord ten nadele van mijn cliënt, dokter Craig Bowman.’

‘Ik maak bezwaar,’ riep Tony, die overeind sprong. ‘Twistziek en opruiend.’

‘Edelachtbare,’ zei Randolph. Geërgerd maakte hij een klein, laatdunkend gebaar met één hand in Tony’s richting, alsof hij muggen wegjoeg. ‘Mag ik met u overleggen?’

‘Komt u maar,’ snauwde rechter Davidson meteen. Hij gaf de advocaten een teken dat ze naar hem toe moesten komen.

Randolph ging naar de rechter toe, op de voet gevolgd door Tony. ‘Edelachtbare, meneer Fasano mocht in zijn betoog uitweiden over allerlei dingen. Ik verwacht dezelfde speelruimte.’

‘Ik heb alleen maar beschreven wat ik met getuigen duidelijk wil maken, en dat is ook de bedoeling van het openingsbetoog. En u, meneer Bingham, maakte elke tien seconden bezwaar. U onderbrak mijn redenering steeds weer.’

‘Grote goden!’ klaagde rechter Davidson. ‘Het gaat hier niet om moord,’ zei hij. ‘Het gaat om een eventuele medische fout. We zijn nog niet door de eerste betogen heen en jullie vliegen elkaar al naar de keel. Als dat zo doorgaat, zitten we hier nog maanden.’ Hij liet dat even op hen inwerken. ‘Laat dit een waarschuwing voor u beiden zijn. Ik wil voortmaken. Begrepen? U bent allebei ervaren genoeg om te weten wat gepast is en wat de ander zal tolereren, dus houdt u zich in en houdt u zich aan de feiten. En dan nu het onderhavige bezwaar. Meneer Bingham, gelijke monniken, gelijke kappen. U beschuldigde meneer Fasano ervan dat hij zich opruiend gedroeg. Hij heeft het volste recht om dat bij u ook te doen. Meneer Fasano, het is waar dat u veel speelruimte hebt gekregen, en God helpe u en uw cliënt als uw beweringen niet door de getuigenverklaringen worden ondersteund. Meneer Bingham krijgt dezelfde speelruimte. Is dat duidelijk?’

Beide advocaten knikten gedwee.

‘Goed! Dan gaan we verder.’

Randolph liep naar de lessenaar terug. Fasano ging weer aan zijn tafel zitten.

‘Het bezwaar is toegewezen,’ zei rechter Davidson tegen de notuliste. ‘We gaan verder.’

‘Dames en heren van de jury,’ zei Randolph. ‘In een procedure over een vermeende medische fout speelt de motivatie in het algemeen geen rol. Het gaat er meestal om of de verstrekte zorg aan de normen voldeed en of de arts in kwestie bij de behandeling van de patiënt een mate van kennis en vaardigheden aan de dag heeft gelegd die onder de omstandigheden van een redelijke, bekwame arts mag worden verwacht. Ik wijs erop dat de heer Fasano niet heeft gezegd dat zijn deskundigen de toepassing van kennis en vaardigheden door dokter Bowman in twijfel zullen trekken. In plaats daarvan bracht de heer Fasano de motivatie ter sprake om zijn beschuldiging van nalatigheid inhoud te kunnen geven. En zoals onze deskundigen zullen verklaren, is de reden daarvoor duidelijk: zodra dokter Bowman wist hoe ernstig Patience Stanhope eraan toe was, handelde hij met een prijzenswaardige snelheid en vaardigheid en stelde hij al het mogelijke in het werk om het leven van de patiënte te redden.’

Alexis knikte onwillekeurig instemmend. Ze vond dat Randolph een goed betoog hield. Haar blik ging naar Craig. Die zat nu tenminste rechtop. Ze wilde dat ze zijn gezicht kon zien, maar dat kon ze niet. Toen ging haar blik naar de jury en was ze opeens veel minder zeker van de uitwerking van Randolphs betoog. De houding van de juryleden was anders dan toen Tony Fasano aan het woord was. Ze leken haar te ontspannen, alsof Randolph hen niet genoeg kon boeien. En alsof hij haar angst wilde bevestigen, gaapte de loodgieter langdurig, waarna de meeste anderen zijn voorbeeld volgden.

‘De bewijslast ligt bij de eiser,’ ging Randolph verder. ‘Het is de taak van de aangeklaagde partij om de beschuldigingen en getuigenverklaringen van de eiser te weerleggen. Aangezien de heer Fasano te kennen heeft gegeven dat hij zich vooral op de motivatie zal toeleggen, moeten wij, de aangeklaagde partij, dienovereenkomstig handelen en aan de hand van onze getuigenverklaringen laten zien dat dokter Bowman zijn hele leven een toegewijde, zichzelf opofferende arts is geweest. Vanaf het moment dat hij op vierjarige leeftijd een dokterskoffertje kreeg, heeft hij er zijn hele leven naar gestreefd een uitmuntend arts te zijn en de geneeskunde uitstekend uit te oefenen.’

‘Ik maak bezwaar,’ zei Tony. ‘Dokter Bowmans toewijding en persoonlijke offers ten tijde van zijn opleiding hebben geen betekenis voor deze specifieke zaak.’

‘Meneer Bingham,’ vroeg rechter Davidson, ‘zullen uw getuigen verband leggen tussen de toewijding en persoonlijke offers van dokter Bowman en de zaak-Patience Stanhope?’

‘Jazeker, edelachtbare.’

‘Bezwaar afgewezen,’ zei rechter Davidson. ‘Gaat u verder.’

‘Maar voordat ik uiteenzet hoe wij onze verdediging willen voeren, wil ik iets over de praktijk van dokter Bowman vertellen. Meneer Fasano sprak van “conciërgegeneeskunde” en wekte bij dat woord een pejoratieve associatie.’

Alexis keek weer naar de jury. Ze maakte zich zorgen over Randolphs woordgebruik en vroeg zich af hoeveel juryleden met de woorden ‘associatie’ en ‘pejoratief’ uit de voeten konden, en hoeveel van degenen die deze woorden kenden ze pretentieus vonden. Wat ze zag, was niet bemoedigend: de juryleden zaten erbij als wassen beelden.

‘Niettemin,’ zei Randolph, en hij stak een van zijn lange, gemanicuurde vingers in de lucht alsof hij een groep stoute kinderen de les las, ‘wordt het woord “concierge” gewoonlijk in verband gebracht met hulp of dienstverlening, zonder ook maar enige pejoratieve associatie. En dat is dan ook de reden waarom dit woord vaak wordt gebruikt voor deze vorm van praktijkuitoefening, waarbij van de patiënten wat meer honorarium wordt gevraagd. U zult een aantal medici horen verklaren dat zo’n praktijkvorm tot doel heeft de arts tijdens afspraken meer tijd aan de patiënt te laten besteden, zodat de patiënt het soort geneeskundige behandeling ontvangt dat wij allemaal graag zouden willen krijgen. Uit de getuigenverklaringen zal blijken dat het soort geneeskunde dat in een conciërgepraktijk wordt beoefend het soort geneeskunde is dat alle artsen tijdens hun opleiding leren. U zult ook horen dat deze praktijkvorm is ontstaan uit verzet tegen het economische dilemma dat zich voordoet in meer traditionele praktijken, waar artsen zich gedwongen zien steeds meer patiënten per uur te behandelen om hun inkomsten boven de kosten te houden. Ik zal u enkele voorbeelden geven.’

Terwijl ze naar Randolphs saaie verhaal over medische economie luisterde, stond Alexis op. Ze deed dat eerder in een reflex dan bewust. Ze excuseerde zich en schoof zijdelings langs de tribunebank naar het middenpad. Daarbij keek ze even in de ogen van de man die precies zo gekleed was als Tony Fasano. Hij zat naast het gangpad, recht tegenover Alexis toen ze daar aankwam. Zijn gezicht en zijn starende blik zaten haar dwars, maar hij verdween bijna meteen weer uit haar bewustzijn. Ze liep naar de deur en maakte hem zo zachtjes mogelijk open. Jammer genoeg maakte de zware deur een klikgeluid dat in de hele rechtszaal te horen was. Ze schaamde zich dood en liep vlug de gang in. In de grote lifthal ging ze op een leren bankje zitten, zocht in haar schoudertas naar haar mobieltje en zette het aan.

Ze zag dat ze een slechte ontvangst had, ging met de lift naar beneden en naar buiten. Zodra ze buiten kwam, moest ze haar ogen half dichtknijpen tegen de sigarettenrook die verspreid werd door de nicotineverslaafden bij de ingang van het gerechtsgebouw. Ze liep een eindje door tot ze alleen was. Terwijl ze op een hek leunde, haar tas aan haar schouder en veilig weggestopt onder haar arm, zocht ze in de lijst tot ze de nummers van haar oudere broer had gevonden. Omdat het twee uur ’s middags was geweest, gebruikte ze zijn nummer op het Forensisch Instituut in New York.

Terwijl ze wachtte tot hij opnam, probeerde Alexis zich te herinneren wanneer ze Jack voor het laatst had gebeld. Ze kon het zich niet herinneren, maar het moest maanden geleden zijn geweest, misschien wel een halfjaar geleden, maanden waarin ze helemaal in beslag werd genomen door de wanorde in haar gezin. Zelfs daarvoor had ze alleen maar sporadisch contact met haar broer gehad, en dat was jammer want Jack en zij hadden als kinderen een bijzonder nauwe band met elkaar gehad. Het leven was niet gemakkelijk voor Jack geweest, vooral niet vijftien jaar geleden, toen zijn vrouw en twee dochters, tien en elf jaar, bij een vliegtuigongeluk om het leven waren gekomen. Ze waren op de terugweg naar Champaign, Illinois, geweest, nadat ze een bezoek aan Jack hadden gebracht, die in Chicago een opleiding volgde omdat hij wilde overstappen op forensische pathologie. Toen Jack tien jaar geleden naar New York verhuisde, had Alexis gehoopt dat ze veel met elkaar zouden omgaan, maar om de reden die ze Craig in de lunchpauze had verteld was dat niet gebeurd. Jack had zijn tragedie nog niet verwerkt, en Alexis’ kinderen herinnerden hem pijnlijk aan zijn verlies. Alexis’ oudste dochter Tracy was een maand na Jacks tragische verlies geboren.

‘Hopelijk is dit belangrijk, Soldano,’ zei Jack toen hij opnam, zonder zelfs maar hallo te zeggen. ‘Zo kan ik niet werken.’

‘Jack, met Alexis.’

‘Alexis! Sorry! Ik dacht dat je mijn vriend bij de recherche was. Die heeft me net steeds weer vanuit zijn auto gebeld, maar dan valt de verbinding uit.’

‘Is het een belangrijk gesprek? Ik kan je terugbellen.’

‘Nee, ik spreek hem nog wel. Ik weet wat hij wil en dat hebben we nog niet. We hebben hem goed afgericht en hij is voldoende onder de indruk van de forensische wetenschap, maar hij wil altijd meteen resultaten. Wat is er? Het doet me goed om van je te horen. Ik had nooit verwacht dat je om deze tijd zou bellen.’

‘Sorry dat ik je op je werk bel. Komt het je gelegen, afgezien van je vriend de rechercheur die je steeds belt?’

‘Nou, eerlijk gezegd heb ik een wachtkamer vol patiënten. Maar misschien kunnen ze wel wachten. Ze zijn allemaal dood.’

Alexis giechelde. Jacks nieuwe sarcastische humor, waarmee ze nog maar een paar keer had kennisgemaakt, was heel anders dan vroeger. Hij had altijd al gevoel voor humor gehad, maar vroeger was die humor subtieler en eerlijk gezegd nogal droog geweest.

‘Gaat het goed daar in Boston? Het is niets voor jou om overdag te bellen. Waar ben je, op je werk in het ziekenhuis?’

‘Nou, eigenlijk niet. Weet je, ik schaam me heel erg, maar ik weet niet wanneer we elkaar voor het laatst hebben gesproken.’

‘Dat was een maand of acht geleden. Je vertelde me toen dat Craig weer was thuisgekomen. Als ik het me goed herinner, had ik mijn twijfels over de goede afloop en dat heb ik je ook verteld. Craig heeft me nooit een typische huisvader geleken. Ik zei dat hij een geweldige arts was maar als vader en echtgenoot niet veel voorstelde. Het spijt me als ik je daarmee heb gekwetst.’

‘Je woorden verrasten me, maar ik voelde me niet gekwetst.’

‘Toen ik niets meer van je hoorde, dacht ik van wel.’

Als je dat dacht, had je me kunnen bellen, dacht Alexis, maar ze sprak het niet uit. In plaats daarvan zei ze: ‘Nu je ernaar vraagt: hier in Boston gaat het niet zo goed.’

‘Wat jammer. Ik hoop dat mijn voorspelling niet is uitgekomen.’

‘Nee, Craig is nog thuis. Ik geloof dat ik je de vorige keer niet heb verteld dat iemand schadevergoeding van Craig eist vanwege een medische fout.’

‘Nee, dat stukje informatie heb je me niet verstrekt. Was dat nadat hij was teruggekomen of daarvoor?’

‘Het is voor ons allemaal een moeilijke tijd geweest,’ zei Alexis, zonder Jacks vraag te beantwoorden.

‘Dat kan ik me indenken. Wat ik me moeilijk kan voorstellen, is dat iemand een eis tegen hem indient, want hij stelt zich altijd helemaal in dienst van zijn patiënten. Maar ja, met al die processen die tegenwoordig tegen artsen worden gevoerd, loopt iedereen gevaar.’

‘Het proces is vandaag begonnen.’

‘Nou, ik wens hem veel succes. Omdat ik weet dat hij beslist de beste van de klas wil zijn, heeft hij er vast wel grote moeite mee dat hij misschien publiekelijk wordt veroordeeld.’

‘Dat is nog zacht uitgedrukt. Iedere arts heeft het moeilijk als hij van een medische fout wordt beschuldigd, maar voor Craig is het helemaal moeilijk omdat zijn zelfrespect in gevaar komt. Hij heeft alles op één kaart gezet. De afgelopen acht maanden waren een hel voor hem.’

‘Hoe was het voor jou en de meisjes?’

‘Het viel niet mee, maar we slaan ons er goed doorheen, misschien met uitzondering van Tracy. Vijftien is een moeilijke leeftijd, en deze extra spanningen maken het nog erger. Ze kan het Craig niet vergeven dat hij ons in de steek heeft gelaten en een verhouding met een van zijn secretaresses had. Ze is daardoor heel negatief over mannen gaan denken. Meghan en Christina zijn er niet door uit balans geraakt. Zoals je weet, had Craig nooit veel tijd voor hen.’

‘Gaat het goed tussen Craig en jou? Is alles weer normaal?’

‘Onze relatie is min of meer in de wacht gezet. Hij slaapt in de logeerkamer tot dit proces achter de rug is. Ik ben realistisch genoeg om te weten dat hij momenteel al genoeg aan zijn hoofd heeft. Hij komt steeds meer in de problemen. Dat is trouwens de reden waarom ik bel.’

Het werd stil. Alexis ademde in.

‘Als je wat geld nodig hebt, is dat geen punt,’ bood Jack aan.

‘Nee, het gaat niet om geld, maar er is een grote kans dat Craig de zaak verliest. En als hij publiekelijk wordt veroordeeld, zoals jij het noemt, is er een grote kans dat hij instort, dus dat hij een zenuwinzinking krijgt. En als dat gebeurt, zie ik het niet tot een verzoening komen. Dat zou een ramp zijn voor Craig, voor mij en voor de meisjes.’

‘Dus je houdt nog steeds van hem?’

‘Dat is een moeilijke vraag. Laat ik het zo stellen: hij is de vader van mijn dochters. Ik weet dat hij niet altijd de beste vader is geweest, en volgens de traditionele normen ook niet de beste echtgenoot, maar hij is altijd een geweldig goede kostwinner geweest en heeft zich altijd zorgzaam gedragen. Ik ben ervan overtuigd dat hij zo veel van ons houdt als hij kan. Hij is voor honderd procent arts. De geneeskunde is zijn maîtresse. Craig is het slachtoffer van een wereld die hem er vanaf het moment dat hij arts wilde worden toe heeft aangezet uit te blinken en beter te zijn dan anderen. Er is steeds weer een nieuwe uitdaging, steeds weer iets nieuws wat hij moet realiseren. Hij heeft een onverzadigbare behoefte aan waardering voor zijn werk. Traditionele maatschappelijke successen hebben voor hem veel minder betekenis. Dat wist ik toen ik hem leerde kennen, en ik wist het toen ik met hem trouwde.’

‘Dacht je dat hij zou veranderen?’

‘Eigenlijk niet. Ik moet zeggen dat ik hem om zijn toewijding bewonderde, en dat is nog steeds zo. Misschien zegt dat iets over mij, maar daar gaat het nu niet om.’

‘Ik zal je niet tegenspreken. Ik heb altijd ongeveer hetzelfde over Craigs persoonlijkheid gedacht, ook omdat ik hetzelfde opleidingstraject heb doorlopen en zelf ook onder die druk heb gestaan. Alleen had ik het niet zo goed onder woorden kunnen brengen als jij. Maar dat komt waarschijnlijk doordat jij als psycholoog deskundig bent op dat terrein.’

‘Ja. Persoonlijkheidsstoornissen zijn voor mij dagelijkse kost. Voordat ik met Craig trouwde, wist ik al dat hij veel narcistische eigenschappen had. Inmiddels kunnen die zelfs zijn verergerd tot een stoornis, want veel aspecten van zijn leven zijn disfunctioneel geworden. Jammer genoeg heb ik hem niet kunnen overhalen professionele hulp te zoeken. Dat is niet zo vreemd, want narcistische mensen hebben er over het algemeen moeite mee tekortkomingen toe te geven.’

‘En ze vragen ook niet graag om hulp, want ze beschouwen afhankelijkheid als een teken van zwakte,’ zei Jack. ‘Ik heb dat zelf ook meegemaakt. De meeste artsen hebben wel een tikje narcisme.’

‘Nou, Craig heeft meer dan een tikje, en daarom is hij niet bestand tegen het probleem dat hij nu heeft.’

‘Ik vind het erg om dit alles te horen, Alexis, maar die overleden patiënten van me beginnen onrustig te worden. Ik wil niet dat ze weglopen zonder dat ik ze heb behandeld. Kan ik je vanavond terugbellen?’

‘Sorry dat ik zo veel praat,’ zei Alexis vlug. ‘Maar ik wil je om een gunst vragen, een nogal grote gunst.’

‘O?’ zei Jack.

‘Wil je het vliegtuig hierheen nemen en kijken of je kunt helpen?’

Jack liet een kort lachje horen. ‘Helpen? Hoe zou ik kunnen helpen?’

‘Je hebt me verteld dat je vaak als getuige-deskundige optreedt. Met al die ervaring in rechtszalen zou je ons kunnen helpen. De advocaat die de verzekeringsmaatschappij aan Craig heeft toegewezen, is ervaren en maakt een bekwame indruk, maar hij kan geen contact leggen met de juryleden. Craig en ik hebben het erover gehad of we om een andere advocaat moeten vragen, maar we kunnen niet beoordelen of dat verstandig zou zijn of niet. Het komt erop neer dat we wanhopig en pessimistisch zijn.’

‘In de gevallen dat ik als getuige-deskundige optrad ging het bijna altijd om een strafzaak, niet een civiele zaak.’

‘Volgens mij maakt dat niet uit.’

‘Ik ben maar één keer bij een zaak betrokken geweest die over een medische fout ging, en toen stond ik aan de kant van de eiser.’

‘Dat maakt volgens mij ook niet uit. Jij bent vindingrijk, Jack. Je denkt buiten de vakjes. We hebben hier een klein wonder nodig. Dat geeft mijn intuïtie me in.’

‘Alexis, ik zie niet hoe ik zou kunnen helpen. Ik ben geen advocaat. Ik kan niet goed met advocaten omgaan. Ik hou niet eens van advocaten.’

‘Jack, toen we jonger waren, heb je me altijd geholpen. Je bent nog steeds mijn grote broer. Ik heb je nu nodig. Zoals ik al zei, ben ik wanhopig. Zelfs als blijkt dat je meer psychologische dan daadwerkelijke steun kunt geven, zou ik je geweldig dankbaar zijn als je kwam. Jack, ik heb er niet op aangedrongen dat je bij ons op bezoek kwam nu je hier aan de oostkust woont. Ik weet dat het moeilijk voor je was. Ik weet dat je de neiging hebt dingen uit de weg te gaan en dat je aan je vreselijke verlies zou worden herinnerd als je mijn dochters en ook mij zag.’

‘Was het zo duidelijk te merken?’

‘Het was de enige verklaring. En ik had dat soort gedrag al bij je meegemaakt toen we nog kinderen waren. Het was voor jou altijd gemakkelijker om een emotionele situatie uit de weg te gaan dan de confrontatie aan te gaan. Hoe dan ook, ik respecteer dat, maar nu vraag ik je om die neiging te overwinnen en hierheen te komen, voor mij, voor mijn dochters en voor Craig.’

‘Hoelang gaat dat proces duren?’

‘Bijna de hele week, denkt iedereen.’

‘De vorige keer dat we elkaar spraken, had ik ook iets nieuws in mijn leven waarover ik je niet heb verteld. Ik ga trouwen.’

‘Jack! Dat is geweldig nieuws. Waarom heb je dat niet verteld?’

‘Het leek me niet op zijn plaats toen jij me net het nieuws over je huwelijk had verteld.’

‘Het zou niet hebben uitgemaakt. Ken ik haar?’

‘De ene en enige keer dat je me hier op mijn werk hebt opgezocht, heb je haar ontmoet. Laurie Montgomery. We zijn collega’s. Ze is ook patholoog-anatoom.’

Er ging een rilling van weerzin door Alexis heen. Ze was nooit in een mortuarium geweest voordat ze Jack daar opzocht. Hoewel hij haar had verteld dat het gebouw een kantoor was en dat het mortuarium alleen maar deel uitmaakte van een groter geheel, had ze dat onderscheid niet overtuigend gevonden. Voor haar was het een huis van de dood, zo simpel lag het, en het gebouw zag er ook zo uit en rook als zodanig. ‘Wat fijn voor je,’ zei ze. Ze vroeg zich vaag af waarover haar broer en zijn aanstaande vrouw ’s morgens aan de ontbijttafel zouden praten. ‘Ik ben vooral blij dat je je verdriet om Marilyn en je meisjes hebt verwerkt en verder kunt gaan met je leven. Dat vind ik geweldig.’

‘Ik geloof niet dat je zo’n verdriet ooit helemaal kunt verwerken. Maar dank je.’

‘Wanneer is de bruiloft?’

‘Vrijdagmiddag.’

‘Godallemachtig. Sorry dat ik je op zo’n kritiek moment om een gunst vraag.’

‘Het is natuurlijk niet jouw schuld, maar het maakt de dingen wel gecompliceerder, al sluit het een het ander niet uit. Ik ben niet degene die de plannen voor de bruiloft maakt. Mijn taak was de huwelijksreis, en die is helemaal geregeld.’

‘Wil dat zeggen dat je komt?’

‘Ja, tenzij je in het komende uur of zo van me hoort, maar ik kan beter vroeg dan laat komen, want ik moet op tijd hier terug zijn. Anders denkt Laurie misschien dat ik eronderuit probeer te komen.’

‘Ik wil best met haar praten om de situatie uit te leggen.’

‘Dat hoeft niet. We doen het volgende. Ik neem na mijn werk, aan het eind van de middag of het begin van de avond, het vliegtuig naar Boston. Ik moet natuurlijk met Laurie en het plaatsvervangend hoofd praten en ik moet hier op mijn werk ook een paar dingen afhandelen. Zodra ik in een hotel ben, bel ik je thuis. Ik heb dan een volledig zaakdossier nodig: alle beëdigde verklaringen, de beschrijvingen of exemplaren van bewijsstukken, en als het kan ook de tekst van de getuigenverklaringen.’

‘Je logeert niet in een hotel!’ zei Alexis vastbesloten. ‘Geen denken aan. Je moet bij ons logeren. We hebben ruimte genoeg. Ik moet persoonlijk met je praten, en het zou beter zijn voor de meisjes. Toe, Jack.’

Het was stil.

‘Ben je daar nog?’ vroeg Alexis.

‘Ja, ik ben er nog.’

‘Omdat je al die moeite doet om naar ons toe te komen, wil ik je in huis hebben. Echt waar. Dat is goed voor iedereen, al is dat misschien een egoïstische rationalisatie, want ik bedoel eigenlijk dat het goed voor mij is.’

‘Goed,’ zei Jack met een lichte tegenzin in zijn stem.

‘Er zijn nog geen getuigenverklaringen afgelegd. Op dit moment houdt Craigs advocaat zijn openingsbetoog. Het proces is nog maar net begonnen.’

‘Hoe meer materiaal je me over de zaak kunt geven, des te groter is de kans dat ik op een idee kom.’

‘Ik zal zien of ik de tekst van het betoog van de eiser in handen kan krijgen.’

‘Nou, dan zie ik je straks.’

‘Bedankt, Jack. Nu ik weet dat je komt, is het weer bijna net als vroeger.’

Alexis beëindigde het gesprek en liet haar telefoontje in haar tas glijden. Ze was blij dat Jack kwam, ook als zou blijken dat hij niet echt kon helpen. Hij zou haar het soort emotionele steun geven dat je alleen van een familielid kan krijgen. Ze ging via de beveiliging weer naar binnen en nam de lift naar de tweede verdieping. Toen ze de rechtszaal binnenkwam en de zware deur zo zachtjes mogelijk achter zich dicht liet gaan, hoorde ze dat Randolph nog bezig was het schadelijke effect te beschrijven dat de hedendaagse medische economie op de beoefening van de geneeskunde had. Ze ging zo dicht mogelijk bij de juryleden zitten en zag aan hun glazige ogen dat ze niet aandachtiger luisterden dan toen ze wegging. Alexis was nu nog blijer dat Jack kwam. Het gaf haar het gevoel dat ze iets deed.

5

New York

Maandag 5 juni 2006

15.45 uur

Na het gesprek met zijn zus zat Jack nog enkele minuten aan zijn bureau en deed hij niets anders dan met zijn vingers op het metalen blad trommelen. Hij was niet helemaal eerlijk tegen haar geweest. Ze had goed begrepen waarom hij niet bij haar op bezoek was geweest, al had hij dat niet echt erkend. Erger nog, hij had niet toegegeven dat hij die gevoelens nog steeds had. Misschien was het nu zelfs nog erger, want Meghan en Christina, de twee jongsten van Alexis, waren ongeveer zo oud als zijn omgekomen dochters Tamara en Lydia. Toch verkeerde hij in een emotioneel dilemma, want hij en Alexis hadden vroeger in Indiana een nauwe band met elkaar gehad. Hij was vijf jaar ouder dan zij, en dat leeftijdsverschil was net genoeg geweest om hem enigszins de rol van een ouder te laten spelen, terwijl het toch nog klein genoeg was om hem een echte broer voor haar te laten zijn. Door die omstandigheden, en ook door het schuldgevoel dat hij had omdat hij in al die tien jaar dat hij in New York woonde nooit bij Alexis op bezoek was geweest, had hij haar verzoek om hulp niet van de hand kunnen wijzen. Jammer genoeg zou het hem veel moeite kosten.

Hij stond op en vroeg zich even af met wie hij het eerst zou moeten praten. Hij was geneigd het eerst aan Laurie te vertellen, al was dat niet zo’n geweldig vooruitzicht, want ze maakte zich erg druk om de trouwerij; haar moeder maakte haar gek en zij maakte op haar beurt Jack gek. Daarom dacht hij dat hij misschien beter eerst met Calvin Washington kon gaan praten, het plaatsvervangend hoofd pathologie. Calvin zou Jack toestemming moeten geven om vrij te nemen van het instituut. Heel even hoopte hij dat Calvin hem dat verlof zou weigeren, omdat Jack en Laurie met ingang van vrijdag ook nog twee weken op vakantie gingen. Als hij van Calvin niet naar Boston mocht gaan, hoefde hij zich niet schuldig meer tegenover Alexis te voelen en hoefde hij niet meer op te zien tegen de ontmoeting met Alexis’ dochters. Bovendien hoefde hij er dan niet met Laurie over te praten. Zo’n excuus zou hem goed uitkomen, maar hij wist dat hij het niet kon gebruiken.

Calvin zou niet nee zeggen; als je vrij vroeg vanwege een noodgeval in de familie, werd dat nooit geweigerd.

Voordat hij zelfs maar uitlogde op zijn computer, kreeg zijn rationaliteit de overhand. Hij voelde intuïtief aan dat hij eerst met Laurie moest praten, want als hij dat niet deed en ze ontdekte dat, dan zou de wereld te klein zijn, ook al zouden ze pal daarna trouwen. Daarom liep hij door de gang naar Lauries kantoor.

Er was nog een andere reden waarom Jack weinig voor de reis naar Boston voelde: Craig Bowman was bepaald niet zijn favoriete persoon. Jack had hem getolereerd omwille van Alexis, maar dat was nooit gemakkelijk geweest. Vanaf de eerste dag, toen Jack de man nog maar net had ontmoet, had hij geweten wat voor type Craig was. In Jacks studententijd had hij meer van zulke figuren gekend, en die hadden allemaal de beste cijfers gehaald. Het waren mensen die het belangrijk vonden om in een discussie over iets uit het vak iedereen onder een lawine van citaten uit tijdschriftartikelen te bedelven en daarmee aan te tonen dat hun standpunt het juiste was. Als dat het enige probleem was geweest, had Jack er wel mee kunnen leven, maar jammer genoeg combineerde Craig zijn eigenwijsheid met een irritante mate van arrogantie, grootheidswaan en het gevoel dat hij overal recht op had. Zelfs dat zou Jack nog draaglijk hebben gevonden, als hij met Craig ook eens over iets anders dan geneeskunde had kunnen praten. Maar dat kon niet. Craig interesseerde zich alleen voor geneeskunde, wetenschap en zijn patiënten. Voor politiek, cultuur of zelfs sport interesseerde hij zich niet. Daar had hij geen tijd voor.

Toen Jack de deur van Lauries kantoor naderde, schraapte hij hoorbaar zijn keel bij het idee dat hij volgens Alexis de neiging had dingen te vermijden. Waar haalde ze het lef vandaan? Hij dacht er even over na en glimlachte toen om zijn eigen reactie. Hij wist plotseling dat ze gelijk had en dat Laurie het er helemaal mee eens zou zijn. In veel opzichten bleek uit zijn reactie dat hij narcistisch was, iets wat hij aan Alexis had toegegeven. Jack stak zijn hoofd om Lauries deur, maar ze zat niet op haar bureaustoel. Riva Mehta, Lauries donkergetinte kantoorgenote met zijdezachte stem, zat aan haar bureau te telefoneren. Ze keek met haar ogen van onyx naar Jack op.

Jack voerde een pantomime op door naar Lauries stoel te wijzen en vragend zijn wenkbrauwen op te trekken. Riva antwoordde door omlaag te wijzen en met haar mond het woord ‘sectiekamer’ te vormen zonder de telefoon van haar oor weg te nemen.

Hij knikte begrijpend: Laurie was beneden in de sectiekamer en werkte daar ongetwijfeld nog aan een zaak. Jack veranderde van koers en liep naar de liften. Als Laurie nu ontdekte dat hij eerst naar Calvin was gegaan, kon hij het uitleggen.

Zoals gewoonlijk trof hij dokter Calvin Washington in diens kantoor naast dat van het hoofd aan. In tegenstelling tot dat van zijn baas was zijn kantoor klein en stond het bijna helemaal vol met metalen archiefkasten, een bureau en twee rechte stoelen. Calvin had met zijn lijf van honderdvijftien kilo nauwelijks ruimte om zich langs zijn bureau te persen en op zijn stoel te laten zakken. Calvin had de dagelijkse leiding van de afdeling pathologie, en dat was geen gemakkelijke taak, want er werkten meer dan tien pathologen-anatomen en ze hadden te maken met meer dan twintigduizend zaken per jaar, die in bijna tienduizend secties resulteerden. Per dag hadden ze gemiddeld twee moorden en twee sterfgevallen door overdosis. Het was druk op pathologie, en Calvin hield toezicht op alle details.

‘Wat is nu weer aan de hand?’ vroeg Calvin met zijn diepe basstem. In het begin had Jack zich enigszins geïntimideerd gevoeld als hij tegenover de spiermassa en het driftige humeur van de man kwam te staan. In de loop van de jaren hadden ze een behoedzaam respect voor elkaar gekregen. Jack wist dat Calvin meer blafte dan beet.

Jack trad niet in details. Hij zei alleen dat zich bij familie van hem in Boston een noodgeval voordeed en dat hij daarheen moest.

Calvin keek Jack door zijn multifocusbril met metalen montuur aan. ‘Ik wist niet dat je familie in Boston had. Ik dacht dat je ergens uit het Midden-Westen kwam.’

‘Mijn zus,’ zei Jack simpelweg.

‘Ben je op tijd terug voor je vakantie?’ vroeg Calvin.

Jack glimlachte. Hij kende Calvin goed genoeg om te weten dat de man een poging tot humor deed. ‘Ik zal mijn uiterste best doen.’

‘Over hoeveel dagen hebben we het?’

‘Dat weet ik niet zeker, maar ik hoop dat één dag genoeg is.’

‘Nou, hou me op de hoogte,’ zei Calvin. ‘Weet Laurie van deze plotselinge ontwikkeling?’ In de loop der jaren was Jack tot het besef gekomen dat Calvin bijna vaderlijke gevoelens voor Laurie koesterde.

‘Nog niet, maar ze staat boven aan mijn lijst. Eigenlijk is ze de enige op mijn lijst.’

‘Goed! Wegwezen. Ik moet werken.’

Nadat hij zijn chef had bedankt, die daar met een wegwerpend gebaar op reageerde, liep Jack het kantoorgedeelte uit en ging hij de trap af naar de sectieverdieping. Hij zwaaide naar de mortuariumbeheerder in het mortuariumkantoor en de bewakingschef in het bewakingskantoor. Een zweem van wat ze in New York frisse lucht noemen kwam van de open losplaats aan 30th Street naar binnen. Hij ging rechtsaf en liep over de vlekkerige, kale betonvloer langs de grote inloopkoelruimte en langs de individuele koelvakken. Toen hij bij de sectiekamer kwam, keek hij door het draadglazen ruitje naar binnen. Twee personen in volledig beschermende kledij waren aan het opruimen. Op de dichtstbijzijnde tafel lag een lichaam met een dichtgenaaide sectie-incisie. Het was duidelijk dat de sectie voorbij was.

Jack zette de deur op een kier en riep of iemand wist waar dokter Montgomery was. Een van de twee zei dat ze vijf minuten geleden was weggegaan. Binnensmonds vloekend liep Jack terug en nam de lift naar de vierde verdieping. In de lift vroeg hij zich af of hij de situatie op een zodanige manier kon uiteenzetten dat het gemakkelijker voor Laurie zou zijn. Zijn intuïtie gaf hem in dat ze niet blij zou zijn met deze ontwikkeling, niet nu haar moeder haar zo onder druk zette met de regelingen voor aanstaande vrijdag.

Hij trof haar in haar kantoor aan, waar ze de dingen op haar bureau aan het ordenen was. Het was duidelijk dat ze nog maar net was binnengekomen. Riva was nog aan het telefoneren en negeerde hen beiden.

‘Wat een leuke verrassing,’ zei Laurie opgewekt.

‘Dat hoop ik,’ zei Jack. Hij ging op de rand van Lauries bureau zitten en keek haar aan. Er was geen andere stoel. De forensisch pathologen moesten in het verouderde gebouw niet alleen kamers met elkaar delen, die kamers waren ook nog te klein. Twee bureaus en twee archiefkasten vulden de hele kamer.

Lauries vragende blauwgroene ogen keken zonder te knipperen naar Jack terug. Haar haar was opgestoken en werd op zijn plaats gehouden met een imitatieschildpadden klem. Enkele haarslierten krulden voor haar gezicht langs. ‘Wat bedoel je met “dat hoop ik”? Wat ga je me in godsnaam vertellen?’ Ze was op haar hoede.

‘Ik kreeg net een telefoontje van mijn zus Alexis.’

‘Dat is leuk. Gaat het goed met haar? Ik vroeg me af waarom jullie niet vaker contact met elkaar hebben, vooral nu zij en haar man problemen hebben. Zijn ze nog bij elkaar?’

‘Het gaat goed met haar, en ja, ze zijn nog bij elkaar. Het telefoontje ging over hem. Hij maakt een moeilijke tijd door. Er is een proces wegens een medische fout tegen hem aangespannen.’

‘Dat is triest, vooral omdat je zei dat hij zo’n goede arts was. Ik hoor dat soort verhalen niet graag. Wij forensisch pathologen weten daarvoor te veel van de artsen tegen wie geprocedeerd zou moeten worden.’

‘De slechte artsen compenseren hun gebrek aan kennis en vaardigheden vaak juist door zich des te beter bewust te zijn van de risico’s die ze lopen.’

‘Wat is er aan de hand, Jack? Ik weet dat je niet met me over het probleem van de processen tegen artsen wilt praten.’

‘Het schijnt niet goed te gaan met de zaak van mijn zwager, tenminste niet volgens Alexis, en omdat hij zijn hele ego in zijn werk als arts heeft gestopt, is ze bang dat hij instort als hij verliest. Bovendien denkt ze dat hun huwelijk en hun gezin dan ook uiteenvallen. Als Alexis geen psychologie had gestudeerd, zou ik daar niet veel van geloven, maar dat heeft ze wel en dus moet ik aannemen dat ze gelijk heeft.’

Laurie hield haar hoofd een beetje schuin om Jack vanuit een iets andere hoek aan te kijken. ‘Blijkbaar wil je ergens heen, en ik heb het gevoel dat het mij niet zal aanstaan.’

‘Alexis heeft me gevraagd direct naar Boston te gaan om hen te helpen.’

‘Wat zou jij nou kunnen doen?’

‘Waarschijnlijk alleen haar hand vasthouden. Ik was net zo sceptisch als jij bent en dat zei ik ook, maar ze smeekte me praktisch om te komen. Eerlijk gezegd maakte ze gebruik van mijn grote schuldgevoel.’

‘O, Jack,’ mompelde Laurie klaaglijk. Ze haalde diep adem en liet de lucht ontsnappen. ‘Hoelang blijf je weg?’

‘Eén dag maar, hoop ik. Dat heb ik tegen Calvin gezegd.’ Toen voegde Jack er vlug aan toe: ‘Ik was eerst hierheen gegaan om met jou te praten. Ik hoorde dat je in de sectiekamer was en op weg daarheen ben ik even naar Calvin gegaan.’

Ze knikte. Ze keek naar haar bureaublad en speelde met een verdwaalde paperclip. Ze verkeerde duidelijk in tweestrijd tussen de belangen van Jacks zus en die van haarzelf. ‘Ik hoef je er niet aan te herinneren dat het nu maandagmiddag is en dat we op vrijdagmiddag om halftwee gaan trouwen.’

‘Dat weet ik, maar jij en je moeder doen al het werk. De huwelijksreis was mijn taak, en die is helemaal geregeld.’

‘En Warren?’

‘Voorzover ik weet, is alles met hem in orde, maar ik zal het nagaan.’ Jack had moeite gehad om te beslissen wie de getuige zou zijn, Warren of Lou. Uiteindelijk hadden ze strootjes getrokken, en Warren had gewonnen. Afgezien van Warren en Lou had Jack alleen zijn kantoorgenoot dokter Chet McGovern en een stel basketbalvrienden uit zijn buurt uitgenodigd. Om allerlei redenen had hij geen familie gevraagd.

‘En jij?’

‘Ik ben klaar.’

‘Moet ik me geen zorgen maken omdat je naar Boston gaat en daar met de dochters van je zus wordt geconfronteerd? Je hebt me een keer verteld dat je daar een probleem mee hebt. Hoe oud zijn ze nu?’

‘Vijftien, elf en tien.’

‘Waren jouw twee dochters niet elf en tien?’

‘Ja.’

‘Na al die jaren weet ik ongeveer hoe jouw geest werkt. Ik ben bang dat je er een opdonder van krijgt als je met ze moet omgaan. Waar logeer je?’

‘In het huis! Daar stond Alexis op.’

‘Het kan me niet schelen of ze erop stond. Vind je het prettig om daar te logeren? Zo niet, dan moet je naar jezelf luisteren en een hotelkamer nemen. Ik wil niet dat je hier een opdonder van krijgt en dan misschien niet meer wilt trouwen. Het risico bestaat dat er oude wonden worden opengereten als je daarheen gaat.’

‘Je kent me te goed. Alles wat je zegt, is ook door mijn hoofd gegaan. Ik vind het juist een gezond teken dat ik het risico niet negeer maar er serieus over nadenk! Alexis zei dat ik altijd al geneigd was dingen te vermijden.’

‘Alsof ik dat niet wist! Ga maar eens na hoelang je erover hebt gedaan om met me te durven trouwen.’

‘Nu moet je niet gemeen worden,’ zei Jack glimlachend. Hij wachtte even, want hij wilde er zeker van zijn dat ze begreep dat hij een grapje maakte. Toch was het waar wat ze had gezegd. Jarenlang hadden Jacks verdriet en schuldgevoel hem het gevoel gegeven dat het niet goed voor hem zou zijn om te trouwen. Hij had zelfs het gevoel gehad dat hij had moeten sterven, en niet Marilyn en de meisjes.

‘Het zou kleingeestig van me zijn om je tegen te houden,’ ging Laurie ernstig verder. ‘Maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik er niet blij mee ben, vanuit een egoïstisch standpunt en ook omdat het een verkeerde invloed op je kan hebben. We gaan vrijdag trouwen. Bel me niet vanuit Boston om het uit te stellen. Als je dat doet, is het geen uitstel maar afstel. Ik hoop dat je dat niet als een onredelijk dreigement opvat. Na al die tijd denk ik er nu eenmaal zo over. Dat gezegd zijnde, moet je doen wat je moet doen.’

‘Dank je. Ik heb begrip voor je standpunt. Het is voor mij in veel opzichten een lange weg naar een normaal leven geweest.’

‘Wanneer ga je precies?’

Jack keek op zijn horloge. Het liep tegen vier uur. ‘Nu meteen, denk ik. Ik fiets naar huis terug, pak een paar dingen in en ga naar het vliegveld.’

Laurie en hij woonden nu op de begane grond van Jacks oude gebouw aan 106th Street. Ze waren van de derde verdieping naar de begane grond verhuisd omdat het gebouw werd opgeknapt. Jack en Laurie hadden het zeven maanden geleden gekocht en de fout begaan erin te willen wonen terwijl het werk aan de gang was.

‘Bel je me vanavond, als je daar bent?’

‘Absoluut.’

Laurie stond op en ze omhelsden elkaar.

Jack verspilde geen tijd. Nadat hij een paar dingetjes op zijn bureau had opgeruimd, ging hij naar het souterrain en haalde daar zijn fiets van de plaats waar hij hem altijd neerzette. Met zijn helm op en zijn fietshandschoenen aan, en met een klem op zijn rechterbroekspijp, peddelde hij door 30th Street en toen in noordelijke richting door 1st Avenue.

Zoals gewoonlijk wanneer hij op zijn fiets zat, trokken Jacks problemen uit zijn hoofd weg. De lichaamsbeweging en de bijbehorende opwinding voerden hem altijd naar een andere wereld, vooral wanneer hij schuin door Central Park reed. Het park, een groen juweel midden in de betonnen stad, leverde een bijna transcendentale ervaring op. Toen hij bij 106th Street het park uit kwam, Central Park West op, was de spanning van zijn gesprek met Laurie helemaal weg, verdreven door de bovennatuurlijkheid van het park met al zijn bloemen.

Recht tegenover zijn gebouw bleef Jack aan de rand van het buurtspeelterrein staan. Warren en Flash waren op het basketbalveld. Ze deden oefenworpen in afwachting van een van de snelle, verwoede en uiterst competitieve avondwedstrijden. Jack maakte het hek in de hoge draadgazen afrastering open en liep met zijn fiets het speelterrein op.

‘Hé, man,’ riep Warren. ‘Wat ben je vroeg. Doe je vanavond mee? Als dat zo is, maak dan dat je hier komt, want we gaan er weer hard tegenaan.’

Warrens indrukwekkend gespierde, jeugdige lichaam ging helemaal schuil onder zijn wijde hiphopoutfit. Flash was ouder, met een volle baard die voortijdig grijs werd. Afgezien van zijn jumpshot moest hij het vooral van zijn mond hebben. Hij kon alles betwisten en de meeste mensen dan ook nog aan zijn kant krijgen. Samen vormden ze een bijna onverslaanbaar team.

Na korte omhelzingen en rituele handdrukken zei Jack tegen Warren dat hij niet kon spelen omdat hij een paar dagen naar Boston toe moest.

‘Naar Boston!’ zei Warren. ‘Ik ken daar iemand die cool is en basketbalt. Ik kan hem bellen, dan weet hij dat je er bent.’

‘Dat zou geweldig zijn,’ zei Jack. Hij had niet gedacht dat hij zijn basketbalspullen zou meenemen, maar juist als hij het daar moeilijk kreeg, zou het hem goed doen om een beetje lichaamsbeweging te nemen.

‘Ik geef hem je mobiele nummer en laat dat van hem op je voicemail achter.’

‘Goed,’ zei Jack. ‘Misschien zie ik jullie woensdagavond. Ik kan wel een paar wedstrijdjes gebruiken voor de grote dag.’

‘We zullen er zijn, dokter,’ zei Warren. Hij rukte de bal uit de handen van de nietsvermoedende Flash en maakte op afstand een driepunter.

6

Boston

Maandag 5 juni 2006

19.35 uur

Jack stapte uit het vliegtuig van halfzeven en liet zich meevoeren door de menigte. Hij nam aan dat die andere mensen wisten waar ze heen gingen. Even later stond hij buiten de terminal en binnen vijf minuten kwam de shuttlebus aanrijden. Jack stapte in.

Hij was een tijdje niet in Boston geweest, en door de eindeloze verbouwingen op het vliegveld herkende hij niets. Terwijl de bus tussen de terminals door reed, vroeg hij zich af hoe hij zou worden ontvangen als hij bij het huis van de Bowmans aankwam. De enige die hem zeker gastvrij zou ontvangen, was Alexis. Hij wist niet hoe de anderen zich zouden gedragen. Dat gold vooral voor Craig. En zelfs Alexis had hij meer dan een jaar niet gezien, zodat het misschien een beetje pijnlijk zou zijn. De laatste keer had hij haar in New York gezien, waar ze in haar eentje naartoe was gegaan om een psychologencongres bij te wonen.

Jack zuchtte. Hij wilde niet hier in Boston zijn, temeer niet omdat hij wist dat zijn kansen om iets te bereiken minimaal waren, behalve dat hij zijn zus schouderklopjes kon geven en met haar kon meeleven. Bovendien had Laurie het helemaal niet leuk gevonden dat hij ging. Natuurlijk kwam Laurie er wel overheen, maar ze was de afgelopen weken steeds door haar moeder onder druk gezet. Het was ironisch, want eigenlijk zou ze evenveel van de periode tot aan de trouwdag moeten genieten als van de ceremonie zelf. In plaats daarvan waren al die voorbereidingen steeds meer een last geworden. Jack had verschillende keren bijna tegen haar gezegd dat ze het van tevoren had kunnen weten, maar telkens had hij zich nog net kunnen inhouden. Als het aan Jack had gelegen, hadden ze er een kleine, besloten gelegenheid met maar een paar vrienden van gemaakt. Cynisch als hij was, wist hij dat de werkelijkheid van grote feesten en gelegenheden nooit aan de romantische verwachtingen voldeed.

Jack en zijn medepassagiers werden uiteindelijk bij het kantoor van het autoverhuurbedrijf afgezet, en zonder veel problemen zat hij even later aan het stuur van een roomkleurige Hyundai Accent die hem aan een ouderwets sapblikje van Minute Maid deed denken. Gewapend met een slechte stadsplattegrond en enkele slordige instructies waagde hij zich moedig het verkeer in en verdwaalde prompt. Boston was niet zo vriendelijk voor een verkeersdeelnemer van buiten de stad. En de automobilisten uit Boston waren dat ook niet. Het was net een rally en Jack had de grootste moeite om de buitenwijk te vinden waar Alexis woonde. De weinige keren dat hij in Boston was geweest, had hij zijn zus altijd in de stad gesproken.

Geschokt maar nog niet ontredderd, stopte Jack om kwart voor negen op het pad van de Bowmans. Het was nog niet helemaal donker, want de langste dag zat eraan te komen, maar binnen brandde al licht. Jack vond dat het huis daardoor de valse schijn van een gelukkig gezin wekte. Het was wel een indrukwekkend huis, net als de andere huizen die daar in de buurt stonden. Het was een groot huis van tweeënhalve verdieping, opgetrokken van baksteen en wit geschilderd. Uit het dak staken dakkapellen. Bovendien hadden de Bowmans, zoals iedereen in de buurt, een groot gazon, veel struiken, hoge bomen en enorme bloembedden. Onder elk raam op de benedenverdieping hing een weelderige gevulde bloembak. Naast Jacks Hyundai stond een Lexus. Op grond van een van Alexis’ eerdere gesprekken wist Jack dat in de garage een stationcar van een nieuw en gewild model stond.

Er kwam niemand met een verwelkomend spandoek het huis uit rennen. Jack zette de motor af en speelde even met het idee om gewoon rechtsomkeert te maken en weg te rijden. Omdat hij dat niet kon doen, pakte hij zijn tas van de achterbank en stapte uit. Buiten hoorde hij de vertrouwde geluiden van krekels en andere wezens. Afgezien van die geluiden leek de hele buurt verstoken van leven.

Bij de voordeur keek Jack door de zijraampjes naar binnen. Hij zag een kleine hal met een paraplubak. Daarachter een gang en een trap naar boven. Nog steeds geen mensen; geen geluid te horen. Jack belde aan en kon nog net horen dat er binnen een soort klokkenspel te horen was. Bijna meteen kwam een klein, androgyn wezen zonder schoenen de trap afrennen, gekleed in een eenvoudig T-shirt en een korte broek. Het was een kleine vlaskop met een melkwitte smetteloze huid en dunne armen en benen. Ze gooide de deur open. Het was duidelijk dat het haar niet aan wilskracht ontbrak.

‘U moet oom Jack zijn.’

‘Dat klopt, en wie ben jij?’ Jack voelde dat zijn hart sneller ging slaan. Hij kon zijn overleden dochter Tamara al in haar zien.

‘Christina,’ zei ze. Toen riep ze zonder haar groenige ogen van Jack weg te nemen achterom: ‘Mam! Oom Jack is er.’

Alexis kwam de gang in lopen. Toen ze dichterbij kwam, straalde ze een en al huiselijkheid uit. Ze droeg een schort en veegde haar handen af aan een geruite theedoek. ‘Nou, laat hem binnenkomen, Christina.’

Hoewel ze natuurlijk ouder was geworden, zag Alexis er ongeveer hetzelfde uit als Jack zich haar herinnerde uit hun kindertijd in South Bend, Indiana. Je kon zo zien dat ze broer en zus waren. Ze hadden hetzelfde rossige haar, dezelfde ogen met de kleur van ahornsiroop, dezelfde markante trekken en dezelfde teint, die altijd de indruk wekte dat ze in de zon waren geweest, ook als dat niet zo was. Ze waren nooit helemaal bleek, zelfs niet midden in de winter.

Met een warme glimlach liep Alexis recht op Jack af en omhelsde hem langdurig. ‘Bedankt voor je komst,’ fluisterde ze in zijn oor. Terwijl hij Alexis nog omhelsde, zag Jack de twee andere meisjes boven aan de trap verschijnen. Ze waren gemakkelijk uit elkaar te houden, want Tracy van vijftien was meer dan een kop groter dan Meghan van elf. Alsof ze niet goed wisten wat ze moesten doen, kwamen ze langzaam de trap af, aarzelend op elke tree. Toen ze dichterbij kwamen, kon Jack gemakkelijk zien dat ze niet alleen in lengte maar ook in persoonlijkheid verschilden. Tracy’s hemelsblauwe ogen brandden van een brutale intensiteit, terwijl Meghans lichtbruine ogen een beetje schichtig waren en geen contact durfden te maken. Jack slikte. Meghans oogbewegingen wezen erop dat ze verlegen en introvert was, net als Jacks Lydia.

‘Kom eens beneden en zeg je oom gedag,’ beval Alexis vriendelijk.

Toen de meisjes beneden waren, verbaasde Jack zich over Tracy’s lengte. Ze was bijna even lang als hij en zo’n tien centimeter langer dan haar moeder. Het andere wat hem opviel, was dat ze twee opvallende piercings had. De ene zat in haar neusvleugel, met een klein diamantje bovenin. De andere was een zilveren ring in haar navel. Ze droeg een mouwloos topje dat om haar borsten spande, die ondanks haar jeugdige leeftijd al indrukwekkend waren, en haar navel onbedekt liet. Verder droeg ze een laaghangende wijde harembroek. Die outfit en accessoires spraken van een ondeugende sensualiteit die niet minder brutaal overkwam dan de blik in haar ogen.

‘Dit is jullie oom, meisjes,’ zei Alexis om hem voor te stellen.

‘Waarom ben je nooit bij ons op bezoek geweest?’ vroeg Tracy meteen. Ze hield haar beide handen uitdagend in de zakken van haar broek.

‘Zijn je dochters echt in een vliegtuigongeluk omgekomen?’ vroeg Christina bijna tegelijk.

‘Meisjes!’ riep Alexis. Ze rekte het woord uit alsof het vijf of zes lettergrepen lang was. Toen verontschuldigde ze zich bij Jack. ‘Sorry. Zo zijn kinderen nu eenmaal. Je weet nooit wat ze gaan zeggen.’

‘Het geeft niet. Jammer genoeg zijn het twee redelijke vragen.’ Hij keek Tracy aan en zei: ‘Misschien kunnen we daar morgen of zo over praten. Ik zal dan uitleggen waarom ik niet ben gekomen.’ Toen keek hij Christina aan en voegde eraan toe: ‘Om je vraag te beantwoorden: ik heb twee heel lieve dochters in een vliegramp verloren.’

‘Nou, Christina,’ zei Alexis, ‘omdat jij de enige bent die haar huiswerk heeft afgemaakt, kun je oom Jack naar de logeerkamer in het souterrain brengen. Tracy en Meghan, jullie gaan weer naar boven en maken jullie werk af. En, Jack, ik neem aan dat je nog niet hebt gegeten.’

Jack knikte. Hij had een broodje naar binnen gewerkt op vliegveld LaGuardia, maar dat was allang naar de onderste regionen van zijn spijsverteringskanaal gezakt. Hoewel hij het niet had verwacht, had hij honger.

‘Wil je pasta? Ik heb nog marinarasaus en ik kan een salade maken.’

‘Ja, lekker.’

De logeerkamer in het souterrain was zoals hij had verwacht. Er waren twee hoge ramen die op bakstenen muurtjes uitkeken. Er hing een vochtige, koele kelderlucht. Daar stond tegenover dat hij smaakvol was ingericht met verschillende schakeringen van groen. Tot het meubilair behoorden een groot tweepersoonsbed, een bureau, een clubfauteuil met leeslamp en een flatscreentelevisie. Er was ook een eigen badkamer.

Terwijl Jack de kleren uit zijn weekendtas haalde en in de kast hing, plofte Christina in de luie stoel neer. Met haar armen plat op de leuningen en haar voeten recht voor zich uit keek ze kritisch naar Jack. ‘Je bent magerder dan mijn vader.’

‘Is dat goed of slecht?’ vroeg Jack. Hij zette zijn basketbalschoenen op de vloer van de kast en bracht zijn scheerspullen naar de badkamer. Hij vond het prettig dat er een royale douche was in plaats van een normaal bad.

‘Hoe oud waren je dochters toen ze in het vliegtuig omkwamen?’

Hoewel Jack had kunnen verwachten dat Christina na zijn ontoereikende antwoord op die gevoelige kwestie zou terugkomen, voerde haar directe, persoonlijke vraag hem meteen terug naar die verontrustende dag toen hij op het vliegveld van Chicago afscheid van zijn vrouw en dochters had genomen. Het was bijna precies vijftien jaar geleden dat hij zijn gezin naar het vliegveld had gereden, vanwaar ze naar Champaign terug zouden keren. Intussen naderde er over de uitgestrekte vlakten van het Midden-Westen een serie woeste wervelstormen en onweersbuien. Hij was toen in Chicago om zich in de forensische pathologie te specialiseren, nadat een gigantisch zorgconcern in de hoogtijdagen van het zorgmanagement zijn oogartsenpraktijk had opgeslokt. Jack had geprobeerd Marilyn over te halen om naar Chicago te verhuizen, maar ze had dat omwille van de kinderen geweigerd.

Ook na al die jaren was Jacks herinnering aan dat laatste afscheid niet vervaagd. Alsof het gisteren was gebeurd, keek hij weer door de glazen scheidingswand en zag hij Marilyn, Tamara en Lydia weer door de gang voorbij de gate lopen. Toen ze bij de avio-bridge kwamen, draaide alleen Marilyn zich om en zwaaide naar hem. Tamara en Lydia waren in hun jeugdig enthousiasme gewoon doorgelopen.

Zoals Jack die avond zou horen, had het kleine propellervliegtuig zich al vijftien of twintig minuten na het opstijgen in de vruchtbare zwarte aarde van de prairie geploegd. Het was door de bliksem getroffen en in een heftige daalwind verzeild geraakt. Alle inzittenden waren in een oogwenk om het leven gekomen.

‘Voelt u zich wel goed, oom Jack?’ vroeg Christina. Jack was enkele ogenblikken volkomen onbeweeglijk blijven staan, alsof het beeld was stilgezet.

‘Ja,’ zei Jack opgelucht. Hij had zojuist de momenten die hij altijd uit de weg was gegaan opnieuw beleefd, en toch waren de gebruikelijke fysieke gevolgen uitgebleven. Hij had niet het gevoel dat zijn maag zich omkeerde, zijn hart een slag oversloeg en er een zware, smorende deken over hem neerdaalde. Het was een droevig verhaal, maar hij kon er nu zo veel afstand van nemen dat het ook het verhaal van iemand anders had kunnen zijn. Misschien had Alexis gelijk. Zoals ze door de telefoon had gezegd, had hij misschien zijn verdriet verwerkt en was hij verdergegaan met zijn leven.

‘Hoe oud waren ze?’

‘Net zo oud als jij en Meghan nu.’

‘Dat is verschrikkelijk.’

‘Ja,’ beaamde Jack.

In de grote keuken annex huiskamer liet Alexis hem aan de eettafel zitten terwijl ze de laatste hand aan de pasta legde. De meisjes waren allemaal naar boven gegaan om zich voor te bereiden op de nacht. Ze moesten de volgende dag naar school. Jack keek om zich heen. Het was een groot en toch gezellig vertrek dat goed bij de hele uitstraling van het huis paste. De muren waren licht en geel als de zon. Een diepe, comfortabele bank, bekleed met een knalgroene bloemetjesstof en bedekt met kussens, stond tegenover een haard met daarboven de grootste flatscreentelevisie die Jack ooit had gezien. De gordijnen waren van dezelfde stof als de bekleding van de bank en omlijstten een erkerraam dat uitkeek op een terras. Achter het terras zag hij een zwembad. Daar weer achter strekte zich een gazon uit met een tuinhuisje, voorzover hij het in de schemering kon zien.

‘Het is een mooi huis,’ merkte Jack op. In zijn ogen was het meer dan mooi. Vergeleken met zijn eigen woonomstandigheden in de afgelopen tien jaar was dit het summum van luxe.

‘Craig is altijd een geweldig goede kostwinner geweest, zoals ik al door de telefoon zei,’ zei Alexis terwijl ze de pasta in een vergiet liet glijden.

‘Waar is hij?’ vroeg Jack. Niemand had het over hem gehad. Jack veronderstelde dat hij uit was. Misschien was hij opgeroepen voor een noodgeval of pleegde hij overleg met zijn advocaat.

‘Hij ligt in de logeerkamer boven te slapen,’ zei Alexis. ‘Zoals ik al zei, slapen we niet in één bed. Dat hebben we niet meer gedaan sinds hij in de binnenstad ging wonen.’

‘Ik dacht dat hij misschien plotseling naar een patiënt moest.’

‘Nee, hij heeft deze week vrij genomen. Hij heeft iemand aangenomen om zijn praktijk waar te nemen zolang het proces duurt. Dat was op aanraden van zijn advocaat. Ik vind het verstandig. Hij mag dan een toegewijde arts zijn, ik zou hem nu niet als dokter willen hebben. Hij wordt te veel afgeleid.’

‘Ik vind het indrukwekkend dat hij slaapt. Als ik hem was, zou ik op zijn en door het huis heen en weer lopen.’

‘Hij heeft een beetje hulp gehad,’ gaf Alexis toe. Ze bracht de pasta en salade naar de tafel en zette alles voor Jack neer. ‘Het was een zware dag, het begin van het proces, en hij is natuurlijk gedeprimeerd. Hij schrijft zichzelf al een tijdje slaaptabletten voor. En hij drinkt ook: whisky om precies te zijn, maar niet genoeg om je zorgen over te maken, denk ik. Tenminste, nog niet.’

Jack knikte, maar zei niets.

‘Wat wil je drinken? Ik neem een glas wijn.’

‘Daar heb ik ook wel trek in,’ zei Jack. Hij wist maar al te goed wat depressie was. Na het vliegtuigongeluk had hij er jaren tegen gevochten.

Alexis bracht een geopende fles witte wijn en twee glazen naar de tafel.

‘Wist Craig dat ik kwam?’ vroeg Jack. Die vraag had hij moeten stellen voordat hij zei dat hij zou komen.

‘Natuurlijk wist hij dat,’ zei Alexis terwijl ze de wijn inschonk. ‘Ik heb het met hem besproken voordat ik je belde.’

‘En dat vond hij goed?’

‘Hij trok het nut in twijfel, maar hij zei dat hij de beslissing aan mij overliet. Eerlijk gezegd was hij niet erg enthousiast toen we het bespraken, en hij zei iets wat me verbaasde. Hij zei dat hij dacht dat jij een hekel aan hem had. Zoiets heb je toch nooit gezegd?’

‘Zeer zeker niet,’ zei Jack. Terwijl hij at, vroeg hij zich af hoever hij met dit gesprek moest gaan. In werkelijkheid had hij al in de tijd van Alexis en Craigs verloving gevonden dat Craig niet de geschikte man voor Alexis was. Hij had nooit iets gezegd, vooral omdat hij, zonder precies te weten waarom, had gedacht dat artsen in het algemeen geen goede huwelijkspartners waren. Pas kort geleden had Jack op zijn moeizame weg naar herstel een verklaring gevonden voor die intuïtieve gedachte van vroeger: het hele medische opleidingsproces selecteerde narcistische mensen of maakte mensen tot narcist, of een combinatie van die twee. Jack vond Craig daar een schoolvoorbeeld van. Zijn absolute toewijding aan de geneeskunde bracht onvermijdelijk met zich mee dat de relaties in het persoonlijke leven oppervlakkig waren. Het was een psychologische rekensom: het een was omgekeerd evenredig met het ander.

‘Ik heb tegen hem gezegd dat het niet zo is,’ ging Alexis verder. ‘Ik zei zelfs dat je bewondering voor hem had, want dat heb je me eens verteld. Heb ik dat goed onthouden?’

‘Ik heb tegen je gezegd dat ik bewondering had voor hem als volledig toegewijde arts,’ zei Jack, die besefte dat hij het onderwerp enigszins uit de weg ging.

‘Ik heb het getemperd door te zeggen dat je jaloers was op zijn prestaties. Zoiets heb je toch gezegd, nietwaar?’

‘Ongetwijfeld. Ik heb er altijd ontzag voor gehad dat hij naast een grote, succesvolle praktijk ook serieus, publicabel wetenschappelijk onderzoek deed. Dat is het romantische doel van veel artsen, maar de meesten halen dat bij lange na niet. Ik heb het geprobeerd toen ik nog oogarts was, maar achteraf was dat zogenaamde onderzoek van mij een aanfluiting.’

‘Dat kan ik me niet voorstellen. Daarvoor ken ik je te goed.’

‘Om terug te komen op het kritieke punt: wat vindt Craig ervan dat ik hier ben? Daar heb je nog niet echt antwoord op gegeven.’

Alexis nam een slokje wijn. Ze dacht blijkbaar over het antwoord na, en hoe langer ze zweeg, des te minder voelde Jack zich op zijn gemak. Per slot van rekening was hij een gast in het huis van de man.

‘Ik denk dat ik die vraag met opzet niet heb beantwoord,’ gaf ze toe. ‘Hij schaamt zich ervoor om hulp te vragen, zoals jij door de telefoon al veronderstelde. Hij ziet afhankelijkheid als een zwakheid, en door deze hele zaak voelt hij zich volslagen afhankelijk.’

‘Maar ik heb het gevoel dat hij niet degene is die om hulp vraagt,’ zei Jack. Hij at de pasta op en begon aan de salade.

Alexis zette haar wijnglas neer. ‘Je hebt gelijk,’ zei ze met tegenzin. ‘Ik ben degene die namens hem om hulp vraagt. Hij vindt het niet zo prettig dat je hier bent, want hij schaamt zich. Maar ik vind het geweldig dat je er bent.’ Alexis stak haar hand over de tafel uit en pakte die van Jack vast. Ze kneep er onverwacht hard in. ‘Dank je, Jack. Ik heb je gemist. Ik weet dat het voor jou ongelegen komt om van huis te zijn, en dat maakt het des te bijzonderder. Dank je, dank je, dank je.’

Er ging plotseling een golf van emotie door Jack heen, en hij voelde dat hij een kleur kreeg. Tegelijk kwam zijn neiging om dingen te vermijden weer opzetten. Hij maakte zijn hand van die van Alexis los, nam een slok wijn en veranderde van onderwerp. ‘Nou, vertel me eens over de eerste dag van het proces.’

Er speelde een glimlachje om Alexis’ mondhoeken. ‘Wat doe je dat soepel, net als vroeger! Als het gesprek op een emotioneel beladen onderwerp kwam, kon je altijd al goed op iets anders overschakelen. Dacht je dat ik dat niet merkte?’

‘Ik vergeet steeds dat je psychologe bent,’ zei Jack met een lach. ‘Het was een instinctieve reactie, gericht op zelfbehoud.’

‘Nu geef je tenminste toe dat je een emotionele kant hebt. Enfin, wat het proces betreft. Voorlopig hebben alleen de twee advocaten hun betoog gehouden en heeft de eerste getuige zijn verklaring afgelegd.’

‘Wie was de eerste getuige?’ Jack had de salade op en pakte zijn wijnglas.

‘Craigs boekhouder. Zoals Randolph Bingham later uitlegde, hebben ze hem alleen opgeroepen om vast te stellen dat Craig verplichtingen had ten opzichte van de overledene, en dat was gemakkelijk, want de overledene had het jaarlijkse bedrag betaald en Craig behandelde haar regelmatig.’

‘Wat bedoel je met “het jaarlijkse bedrag”?’ vroeg Jack verbaasd.

‘Craig is bijna twee jaar geleden van een gewone praktijk, waarbij per behandeling wordt betaald, overgeschakeld op een conciërgepraktijk.’

‘O, ja?’ vroeg Jack. Daar had hij geen idee van. ‘Waarom? Ik dacht dat Craigs praktijk een groot succes was en dat hij er gek op was.’

‘Ik zal je de voornaamste reden noemen, al doet hij dat zelf niet,’ zei Alexis. Ze boog zich naar hem toe alsof ze op het punt stond een geheim te onthullen. ‘De laatste jaren had Craig het gevoel dat hij steeds minder beslissingen over patiënten kon nemen. Zoals je weet, streven verzekeringsmaatschappijen en ziekenfondsen steeds meer naar kostenbeperking en bemoeien ze zich heel veel met de relatie tussen dokter en patiënt. Ze zeggen vaak tegen artsen wat ze wel en niet kunnen doen. Voor iemand als Craig is dat een doorlopende, steeds ergere nachtmerrie.’

‘Als ik hem zou vragen waarom hij het roer heeft omgegooid, welke reden zou hij dan opgeven?’ vroeg Jack. Hij was gefascineerd. Hij had van conciërgepraktijken gehoord, maar dacht dat het een kleine, marginale groep was, een vreemde, trendy kronkel in het systeem. Hij had nog nooit een arts gesproken die in zo’n praktijk werkte.

‘Hij zou niet toegeven dat hij zich bij de behandeling van een patiënt ooit door invloeden van buitenaf heeft laten beïnvloeden, maar dan zou hij zichzelf iets op de mouw spelden. Om zijn praktijk rendabel te houden moest hij steeds meer patiënten per dag ontvangen. Hij zegt dat hij op een conciërgepraktijk is overgestapt omdat hij dan de geneeskunde kan beoefenen zoals hij dat op de universiteit heeft geleerd. Hij kan nu net zo veel tijd aan een patiënt besteden als nodig is.’

‘Nou, dat is hetzelfde.’

‘Nee, er is een subtiel verschil, al probeert hij het natuurlijk ook goed te praten. Het is het verschil tussen negatief “duwen” en positief “trekken”. In zijn redenering staat de patiënt voorop.’

‘Speelt de stijl van zijn praktijk een rol in het proces over die medische fout?’

‘Ja, tenminste wel volgens de advocaat van de eiser. Ik moet trouwens zeggen dat die het beter doet dan ik had verwacht.’

‘Wat bedoel je?’

‘Als je hem zo ziet – en je zult hem zelf zien als je naar de rechtbank gaat – zou je hem niet hoog aanslaan. Hoe zal ik het zeggen? Hij is de stereotiepe combinatie van een vulgaire letselschadeadvocaat en een louche maffiaverdediger, en hij is ongeveer half zo oud als Craigs advocaat. Toch kan hij verrassend goed contact leggen met de jury.’

‘Op welke manier zou de stijl van Craigs praktijk een rol spelen in de zaak? Heeft de advocaat van de eiser het er in zijn betoog over gehad?’

‘Zeker, en met veel succes. De hele conciërgegeneeskunde is gebaseerd op het feit dat de arts in de behoeften van de patiënt voorziet, zoals de conciërge van een appartementengebouw.’

‘Ik zie het verband.’

‘Alle patiënten hebben via de mobiele telefoon en/of e-mail toegang tot de arts, zodat ze op elk uur van de dag contact met de arts kunnen opnemen. Die arts kan ze dan zo nodig thuis opzoeken.’

‘Dan is het voor patiënten gemakkelijk om misbruik van de situatie te maken.’

‘Voor sommige patiënten gaat dat wel op, maar Craig zat daar niet mee. Hij vond het juist wel prettig, want hij deed nu ook huisbezoeken buiten de normale werktijd om. Ik geloof dat het hem aan de goeie ouwe tijd herinnerde.’

‘Huisbezoeken?’ zei Jack. ‘Huisbezoeken zijn meestal tijdverspilling. In deze tijd kun je als arts zo weinig doen.’

‘Toch vinden sommige patiënten het prachtig. De overleden patiënte vond dat ook. Craig heeft haar op alle mogelijke uren bezocht. Hij was trouwens nog bij haar geweest op de ochtend van de dag waarop hij zijn medische fout zou hebben gemaakt. Die avond ging het slechter met haar, en toen is Craig naar haar huis gegaan.’

‘Het lijkt me moeilijk om daar een medische fout in te zien.’

‘Volgens de advocaat van de eiser was het fout van Craig dat hij op huisbezoek ging in plaats van de patiënte naar het ziekenhuis te sturen, want daardoor werd de diagnose later gesteld en kon de spoedbehandeling van de hartaanval pas later worden ingezet.’

‘Dat lijkt me absurd,’ zei Jack verontwaardigd.

‘Niet als je de advocaat van de eiser daarover hoorde betogen. En weet je, er spelen nog andere omstandigheden mee. Het gebeurde in de tijd dat Craig en ik gescheiden leefden. In die tijd woonde hij met een van zijn secretaresses, een aantrekkelijke jonge vrouw die Leona heet, in een appartement in Boston.’

‘Allemachtig!’ riep Jack uit. ‘Ik weet niet hoeveel verhalen ik al heb gehoord over getrouwde artsen die een verhouding hadden met hun personeel. Ik weet niet wat dat toch is met die artsen. In deze moderne tijd weten de meeste mannen in andere beroepsgroepen dat ze geen verhouding met hun personeel moeten hebben. Dat is vragen om juridische moeilijkheden.’

‘Ik denk dat je een verkeerd beeld hebt van getrouwde mannen van middelbare leeftijd die in een situatie terecht zijn gekomen die niet aan hun romantische verwachtingen voldoet. Ik denk dat Craig in zo’n categorie valt, maar toch was het niet Leona’s drieëntwintigjarige lichaam dat hem in eerste instantie over de streep haalde. Dat was ironisch genoeg de overgang naar de conciërgepraktijk. Hij had opeens iets wat hij daarvoor nooit had gehad: vrije tijd. Vrije tijd kan gevaarlijk zijn voor iemand die de helft van zijn leven zo door één ding in beslag is genomen als Craig. Het was of hij wakker werd en zichzelf in de spiegel bekeek en helemaal niet te spreken was over wat hij zag. Plotseling had hij een maniakale belangstelling voor cultuur. Hij wilde de verloren tijd inhalen en probeerde van de ene op de andere dag een veelzijdige persoonlijkheid te krijgen. En het was voor hem niet genoeg om dat als hobby te doen. Net zoals hij de geneeskunde had beoefend, wilde hij zich er voor de volle honderd procent aan overgeven, en hij wilde dat ik dat ook deed. Natuurlijk kon ik dat niet, niet met mijn baan en de verantwoordelijkheid voor de meisjes. Daardoor ging hij het huis uit, tenminste, voorzover ik weet. Leona kwam daarna, toen hij besefte dat hij eenzaam was.’

‘Als je wilt dat ik medelijden met hem krijg, kun je dat wel vergeten.’

‘Ik wil alleen dat je weet waarmee we te maken hebben. De advocaat van de eiser weet dat Craig en Leona op de avond dat de vrouw van de eiser stierf kaartjes voor een concert hadden. Hij zegt met getuigen te kunnen bewijzen dat Craig dat huisbezoek aflegde hoewel hij vermoedde dat de patiënt een hartaanval had gehad, al was er een kleine kans dat het niet zo was. In het laatste geval had hij nog op tijd in het concertgebouw kunnen zijn. Het huis van de eiser is daar dichter bij dan het Newton Memorial-ziekenhuis.’

‘Eens zien... Die Leona is een van de getuigen.’

‘Allicht! Ze is nu de versmade minnares. Tot overmaat van ramp werkt ze nog steeds in Craigs praktijk. Hij kan haar niet ontslaan, want dan gaat ze ook tegen hem procederen.’

‘Dus de advocaat van de eiser beweert dat Craig het leven van de patiënte op het spel zette door erop te gokken dat de voor de hand liggende diagnose niet juist zou zijn.’

‘Daar komt het wel op neer. Ze zeggen dat hij als arts tekortschoot doordat hij geen tijdige diagnose heeft gesteld. Dat laatste is in het geval van een hartaanval van kritiek belang, zoals uit de gebeurtenissen is gebleken. Ze hoeven niet eens te bewijzen dat de vrouw in leven zou zijn gebleven als ze meteen naar het ziekenhuis was gebracht, alleen dat ze het dan misschien had overleefd. Natuurlijk is het een wrede ironie dat die beschuldiging haaks op Craigs manier van werken staat. Zoals we al zeiden, heeft hij zijn patiënten altijd op de eerste plaats gesteld, nog voor zijn gezin.’

Jack streek geërgerd door zijn haar. ‘Het zit nog ingewikkelder in elkaar dan ik dacht. Ik dacht dat het om een specifiek medische kwestie ging. In dit geval is er nog minder kans dat ik kan helpen.’

‘Wie weet?’ zei Alexis fatalistisch. Ze schoof haar stoel naar achteren, liep naar een tafel en pakte een grote bruine envelop met papieren op. Ze ging daarmee naar Jack terug en liet hem op de tafel vallen. Hij kwam met een harde plof neer. ‘Dit is een kopie van het dossier. Alles zit er zo ongeveer in, van de ondervragingen tot de beëdigde verklaringen en het medisch dossier. Het enige wat er niet in zit, is de tekst van wat er vandaag op de rechtbank is gezegd, maar dat heb ik je zo ongeveer wel verteld. Er zitten zelfs een paar recente wetenschappelijke artikelen van Craig bij. Hij zei dat ik die erbij moest doen, al weet ik niet waarom. Misschien wil hij daarmee zijn gezicht redden; misschien denkt hij dat je onder de indruk zult zijn.’

‘Waarschijnlijk wel, als ik ze kan begrijpen. Nou, zo te zien heb ik voorlopig genoeg te doen.’

‘Ik weet niet waar je wilt werken. Het kan in je kamer beneden, maar er zijn meer plaatsen. Zal ik je een paar alternatieven laten zien?’

Alexis gaf Jack een rondleiding door de begane grond van het huis. De zitkamer was enorm groot, maar leek oncomfortabel maagdelijk, alsof er nooit iemand op het hoogpolig tapijt had gelopen. Jack zag daarvan af. Naast de zitkamer bevond zich een bibliotheek met mahoniehouten lambrisering en een bar, maar die was schemerig verlicht en maakte een sombere indruk. Nee, dank je! Aan de gang lag een mediakamer met een projector die aan het plafond was gemonteerd en een paar rijen luie stoelen. Ongeschikt, en nog veel donkerder dan de bibliotheek. Aan het eind van de gang bevond zich een grote studeerkamer met twee dezelfde bureaus voor Craig en Alexis aan tegenovergestelde muren. Craigs bureau was heel netjes; elk potlood in de potloodbeker had een scherpe punt. Alexis’ bureau was het tegenovergestelde, met lukrake stapels boeken, tijdschriften en fotokopieën van artikelen. Er stonden een paar leesstoelen en poefs. Een erker zoals die in de huiskamer keek uit op een bloembed met een fonteintje. Aan weerskanten van de deur, recht tegenover de erker, verhieven zich boekenkasten tot aan het plafond. Tussen de medische en psychologische handboeken stonden Craigs ouderwetse leren dokterstas en een draagbaar ecg-apparaat. Het beste aan deze kamer als werkruimte was de belichting. Er waren plafondspotjes, bureaulampen en staande lampen bij elke clubfauteuil.

‘Dit is een geweldige ruimte,’ zei Jack. ‘Maar weet je zeker dat je me wel in je persoonlijke studeerkamer wilt hebben?’ Hij deed een van de staande lampen aan. Die wierp een breed, warm schijnsel.

‘Natuurlijk.’

‘En Craig? Het is ook zijn kamer.’

‘Hij zou het niet erg vinden. Ik kan je één ding over Craig verzekeren. Hij heeft geen territoriumdrang.’

‘Goed, dan ga ik in deze kamer werken. Ik heb het gevoel dat ik hier wel een paar uur zoet mee ben.’ Hij legde de dikke bruine envelop op de tafel tussen de twee leesstoelen.

‘Zoals ze dan zeggen: werk ze. Ik ga naar bed. Het is morgen weer vroeg dag, want de kinderen moeten naar school. Er is genoeg te drinken in de koelkast in de keuken en er is nog meer in de bar. Pak maar wat je wilt hebben.’

‘Geweldig! Ik ben er helemaal klaar voor.’

Alexis liet haar blik over Jack gaan en keek hem toen weer aan. ‘Ik moet je zeggen, broer, je ziet er goed uit. Toen ik je in Illinois opzocht en je je oogartsenpraktijk nog had, leek je een heel ander persoon.’

‘Ik was een ander persoon.’

‘Ik was bang dat je te dik zou worden.’

‘Ik was te dik.’

‘Nu zie je er gezond, hongerig en mager uit, als een acteur in een spaghettiwestern.’

Jack lachte. ‘Dat is een creatieve beschrijving. Waar heb je die vandaan?’

‘De meisjes en ik hebben de laatste tijd naar oude films van Sergio Leone gekeken. Dat was een opdracht voor de filmlessen die Tracy op haar school krijgt. Echt waar, je ziet er heel goed uit. Wat is je geheim?’

‘Straatbasketbal en fietsen. Ik beschouw die dingen als een tweede baan.’

‘Misschien moet ik dat ook eens gaan doen,’ zei Alexis met een zuur glimlachje. Toen voegde ze eraan toe: ‘Welterusten, broer. Ik zie je morgenvroeg weer. Zoals je kunt verwachten, is het hier ’s morgens altijd een beetje chaotisch met die drie meiden.’

Jack zag Alexis door de gang lopen. Ze wuifde nog even naar hem en ging toen de trap op. Hij draaide zich om en keek weer in de kamer om zich heen. Een plotselinge stilte daalde er als een deken over neer. De kamer zag er heel anders uit dan zijn eigen omgeving, rook ook heel anders. Het leek wel of hij op een andere planeet was.

Een beetje beschroomd omdat hij zich in de privéruimte van iemand anders bevond, ging Jack in de luie stoel bij de staande lamp zitten. Allereerst haalde hij zijn mobieltje tevoorschijn en zette het aan. Er was een bericht van Warren, die hem naam en telefoonnummer gaf van zijn vriend in Boston. Die vriend heette David Thomas, en Jack belde hem meteen. Als de volgende dag zo veel spanningen met zich mee zou brengen als hij vreesde, zou hij daarna wel wat lichaamsbeweging kunnen gebruiken. Alexis had nogal ontwijkend over Craigs reactie op Jacks bezoek gepraat. Jack had het gevoel gekregen dat hij niet helemaal welkom was. Warren had blijkbaar vol lof over Jack gesproken toen hij David belde, want David was meteen heel enthousiast toen Jack vroeg of hij een partijtje mocht meespelen.

‘Om deze tijd van het jaar spelen we elke avond vanaf vijf uur, man!’ had David gezegd. ‘Kom maar hiernaartoe met je bleke reet, dan kijken we wat je ervan kunt.’ Hij vertelde Jack hoe hij naar het basketbalveld aan Memorial Drive bij Harvard moest rijden. Jack zei dat hij zou proberen daar laat op de middag te zijn.

Vervolgens belde hij Laurie om te melden dat hij zich tot nu toe zo goed had geïnstalleerd als te verwachten was.

‘Wat bedoel je?’ vroeg ze behoedzaam.

‘Ik heb Craig Bowman nog niet gesproken. Het schijnt dat hij het helemaal niet zo leuk vindt dat ik er ben.’

‘Dat is gezien de omstandigheden niet erg aardig, zeker niet omdat de timing zo ongelukkig is.’

Jack vertelde haar over zijn reactie op Alexis’ dochters. Hij beschouwde dat als goed nieuws. Hij vertelde Laurie dat een van de meisjes meteen over het vliegtuigongeluk was begonnen, maar dat hij daar moeiteloos op had kunnen antwoorden. Dat was voor hemzelf een aangename verrassing geweest.

‘Ik ben ook verrast en blij,’ zei Laurie. ‘Ik vind het geweldig, en ik ben opgelucht.’

Jack zei dat er ook slecht nieuws was. Het proces ging niet om een zuiver medische kwestie maar zat veel ingewikkelder in elkaar. Daardoor was de kans dat hij hen kon helpen nog kleiner dan hij had gehoopt.

‘Ik hoop dat je bedoelt dat je meteen weer naar huis komt,’ zei Laurie.

‘Ik ga straks het dossier doorlezen,’ zei Jack. ‘Als ik daarmee klaar ben, weet ik meer.’

‘Veel succes.’

‘Dank je. Dat zal ik nodig hebben.’

Jack beëindigde het telefoongesprek en borg de telefoon op. Hij spitste even zijn oren om te horen of er geluid in het huis was. Er heerste de stilte van het graf. Hij pakte de bruine envelop op en liet de inhoud op het tafeltje vallen. Het eerste wat hij ter hand nam, was een artikel dat Craig samen met een vermaarde celbioloog van Harvard had geschreven en dat in de prestigieuze New England Journal of Medicine was gepubliceerd. Het ging over de functie van natriumkanalen in celmembranen die verantwoordelijk waren voor actiepotentialen van zenuwen en spieren. Er stonden zelfs grafieken en elektronenmicrografen van subcellulaire moleculaire structuren in. Hij keek naar de sectie over materialen en methoden. Het verbaasde hem dat iemand in staat was zulke esoterische concepten uit te denken, laat staan die te onderzoeken. Omdat hij zag dat het zijn begrip te boven ging, legde hij het artikel weg en pakte hij in plaats daarvan de tekst van een beëdigde getuigenverklaring op. Het was die van Leona Rattner.

7

Boston

Dinsdag 6 juni 2006

6.48 uur

Het eerste wat tot Jack doordrong, was een heftige woordenwisseling in de verte, gevolgd door de harde klap van een deur die werd dichtgegooid. Enkele ogenblikken probeerde hij de geluiden in zijn droom op te nemen, maar dat lukte niet. In plaats daarvan deed hij zijn ogen open. Hij wist niet waar hij was, maar toen hij door het erkerraam keek en de fontein in het heldere zonlicht zag, en in de studeerkamer om zich heen keek, kwam het allemaal meteen weer bij hem op. In zijn hand had hij een beëdigde verklaring van Georgina O’Keefe, een verpleegkundige in het Newton Memorial-ziekenhuis. Die was hij aan het herlezen geweest toen hij in slaap viel.

Hij pakte de papieren van de zaak-Stanhope vs. Bowman op en schoof ze in de bruine envelop. Het kostte hem enige moeite om ze er allemaal in te krijgen. Toen kwam hij overeind. Er trok een golf van duizeligheid door hem heen en hij moest even blijven staan.

Hij wist niet hoe laat hij in slaap was gevallen. Hij had de hele verzameling papieren doorgelezen en was net bezig de dingen te herlezen die hij het interessantst vond toen zijn ogen onwillekeurig dichtvielen. Tot zijn verbazing was hij meteen door het leesmateriaal geboeid geweest. Als zijn zus niet indirect bij het verhaal betrokken was geweest, zou hij het een interessant scenario voor een soapserie hebben gevonden, want de persoonlijkheden van de kleurrijke personages sprongen hem vanaf het papier tegemoet. Zo was er de begaafde en toegewijde maar ook arrogante en overspelige arts; de aantrekkelijke, versmade en woedende minnares; de onberispelijke en nogal laconieke weduwnaar; de deskundige maar vijandige experts; de stoet van andere getuigen; en ten slotte het slachtoffer, dat blijkbaar hypochondrisch was geweest. Het was een komedie van menselijke zwakheden, afgezien van de onfortuinlijke fatale afloop en het feit dat het tot een gerechtelijke procedure was gekomen. Wat de waarschijnlijke uitkomst van het proces betrof, dacht Jack, afgaand op wat hij had gelezen, dat Alexis’ bezorgdheid en pessimisme gegrond waren. Met zijn pompeusheid en arrogantie, die aan het eind van zijn beëdigde verklaring naar voren kwamen, had Craig zijn zaak geen goed gedaan. Het was de advocaat van de eiser gelukt Craig uit zijn tent te lokken, en daardoor leek het nu of Craig het een schande vond dat zijn medische oordeel in twijfel werd getrokken. Zoiets viel niet goed bij een jury. En tot overmaat van ramp had Craig gesuggereerd dat het de schuld van zijn vrouw was dat hij een verhouding met zijn secretaresse had gehad.

Wanneer Jack het doel van zijn werk als patholoog-anatoom moest beschrijven, zei hij meestal, al hing het tot op zekere hoogte van zijn gesprekspartner en de gelegenheid af, dat hij ‘namens de doden’ sprak. Toen hij het dossier van Stanhope vs. Bowman las, dacht hij uiteindelijk vooral aan het slachtoffer en de onfortuinlijke maar evidente omstandigheid dat ze niet als getuige kon worden opgeroepen. In gedachten ging hij na welke uitwerking het op de zaak zou hebben als zij haar bijdrage kon leveren, en geleidelijk kreeg hij het idee dat zij de sleutel tot een succesvolle afloop van de zaak was. Als de juryleden geloofden dat ze zo’n hypochonder was als Craig zei, zouden ze een uitspraak ten gunste van de aangeklaagde moeten doen, ondanks haar duidelijke laatste symptomen en ondanks Craigs narcistische persoonlijkheid. Daarom was het jammer dat er geen sectie was verricht en dat dus ook geen patholoog-anatoom een getuigenverklaring voor de aangeklaagde zou afleggen.

Met de bruine envelop onder zijn arm sloop Jack door de gang naar de souterraintrap onder de grote trap. Verfomfaaid als hij was, wilde hij liever niemand tegenkomen. Toen hij de trap af ging, hoorde hij boven nog meer geschreeuw van een van de meisjes. Er sloeg weer een deur dicht.

In zijn logeerkamer schoor Jack zich. Hij nam een douche en kleedde zich zo snel mogelijk aan. Toen hij weer boven kwam, bevond de hele familie Bowman zich in de keuken annex huiskamer. De atmosfeer was gespannen. De drie meisjes zaten aan tafel ontbijtvlokken te eten. Craig zat achter The New York Times verscholen op de bank, met een mok koffie op de salontafel voor hem. Alexis stond aan het buffet en maakte sandwiches klaar voor de lunchpakketten van de meisjes. Op de televisie boven de haard was het plaatselijke nieuws te zien, maar het geluid stond nauwelijks aan. De zon scheen door de erkerramen. Het licht was bijna verblindend.

‘Goedemorgen, Jack,’ zei Alexis luchtig toen ze hem in de deuropening zag staan. ‘Ik hoop dat je goed hebt geslapen.’

‘Het was erg comfortabel,’ zei Jack.

‘Zeg jullie oom goedemorgen,’ zei Alexis tegen de meisjes, maar alleen Christina deed het.

‘Ik snap niet waarom ik dat rode topje niet aan mag,’ jengelde Meghan.

‘Omdat het van Christina is, en zij heeft liever van niet,’ zei Alexis.

‘Is het vliegtuig verbrand met je dochters erin?’ vroeg Christina.

‘Christina, zo is het genoeg!’ zei Alexis. Ze keek Jack aan en rolde met haar ogen. ‘Er staat vers sap in de koelkast en er zit verse koffie in het apparaat. Wat neem je meestal als ontbijt?’

‘Alleen sap en pap.’

‘Dat hebben we ook. Pak zelf maar.’

Jack ging naar het koffiezetapparaat. Toen hij keek waar de kopjes stonden, schoof Alexis een mok over het granieten blad. Hij schonk er koffie in en deed er een lepel suiker en een scheutje melk bij. Toen hij roerde, keek hij weer om zich heen. Christina en Alexis hadden het nu met elkaar aan de stok over plannen na schooltijd. De twee andere meisjes zaten stil te mokken. Craig was niet achter zijn krant vandaan gekomen, en Jack vond dat een beetje kwetsend.

Omdat hij zich niet wilde laten intimideren en vond dat een goede aanval de beste verdediging was, liep Jack naar de schoorsteen toe. Hij keek recht naar Craigs krant, die Craig in volle breedte omhooghield, alsof het een muur was waarachter hij zich verschanste.

‘Nog iets interessants in het nieuws?’ vroeg Jack, en hij nam een slokje hete koffie.

De bovenrand van de krant kwam langzaam omlaag, zodat steeds meer van Craigs pafferige, slappe gezicht te zien was. Zijn ogen waren elk net een roos van een schietschijf, met donkere kringen eromheen, terwijl hij allemaal kleine rode adertjes in zijn oogrokken had. Al met al zag hij eruit als iemand die de hele nacht was doorgezakt. In contrast met zijn belabberde gezicht droeg hij een pas gestreken wit overhemd met conservatieve das, terwijl zijn rossige haar keurig geborsteld was en een lichte glans van gel vertoonde.

‘Ik ben niet in de stemming om een praatje te maken,’ zei Craig kribbig.

‘Ik ook niet,’ zei Jack. ‘Daar zijn we het tenminste meteen over eens. Craig, laten we open kaart spelen! Ik ben hier op verzoek van mijn zus. Ik kom jou niet helpen. Ik kom haar helpen. Als ik jou ook help, is dat een bijproduct. Maar ik zal je iets vertellen: ik vind het schandalig dat ze dat proces tegen je hebben aangespannen. Als ik mag afgaan op wat ik van jouw werk als arts weet, ben jij wel de laatste tegen wie ze een proces wegens een medische fout moeten aanspannen. Er zijn wel terreinen waarop je in mijn ogen niet uitblinkt, maar dat is een heel ander verhaal. Wat deze zaak betreft: ik heb het materiaal gelezen en ik heb een paar suggesties. Die kun je aanhoren of niet; dat moet je zelf weten. Wat mijn verblijf in jouw huis betreft, mag je ook zelf beslissen, want als ik ergens te gast ben, wil ik dat het echtpaar in kwestie het daar unaniem over eens is. Ik kan zo naar een hotel verhuizen.’

Afgezien van de gedempte geluiden van het plaatselijke nieuws en wat gekwetter van vogels buiten, werd het helemaal stil in de kamer. Niemand bewoog, tot Craig luidruchtig en slordig zijn krant opvouwde en naast zich neergooide. Even later was er weer het tikken van bestek tegen papkommen op de ontbijttafel te horen. Van het aanrecht kwam het geluid van de kraan die werd aangezet. Geluid en beweging waren terug.

‘Ik vind het prima om open kaart te spelen,’ zei Craig. Zijn stem klonk nu eerder vermoeid en bedroefd dan kribbig. ‘Toen ik hoorde dat je kwam, was ik geërgerd. Onder de omstandigheden had ik geen behoefte aan gezelschap, zeker niet omdat je nooit eerder de moeite hebt genomen bij ons op bezoek te komen. Eerlijk gezegd ergerde het me dat je misschien wel de illusie had dat je de cavalerie was die op het laatste moment kwam aangalopperen om redding te brengen. Nu je meteen hebt verteld dat je die illusie niet hebt, denk ik er anders over. Je mag gerust blijven, maar tot mijn spijt kan ik als gastheer niet veel voorstellen. En ik ben erg geïnteresseerd in je suggesties over de zaak.’

‘Ik verwacht helemaal niet van je dat je voor gastheer speelt, niet met wat je allemaal moet doormaken,’ zei Jack. Hij ging op de hoek van de salontafel zitten, schuin tegenover Craig. Het gesprek verliep beter dan hij had gedacht. Hij wilde de sfeer nog wat verbeteren door Craig een compliment te maken. ‘Tussen de papieren over de zaak zaten ook een paar van je nieuwste artikelen. Ik was onder de indruk. Natuurlijk zou ik nog meer onder de indruk zijn als ik ze begreep.’

‘Mijn advocaat wil ze als bewijsmateriaal indienen om aan te tonen dat ik een toegewijd beoefenaar van de geneeskunde ben. De advocaat van de eiser heeft al laten weten dat hij van plan is het tegenovergestelde te bewijzen.’

‘Het kan nooit kwaad. Ik weet niet hoe hij ze gaat presenteren, maar ik ben geen advocaat. In elk geval moet ik zeggen dat ik respect voor je heb, Craig. Je bent verbazingwekkend. Bijna alle artsen die ik ken zouden graag een combinatie van onderzoek en praktijk willen doen. Dat is het ideaal dat we tijdens onze studie hebben opgedaan, maar jij bent een van de weinigen die het echt voor elkaar krijgen. En het is nog echt onderzoek ook, niet zo’n artikel van het type “verslag van een interessante zaak”, dat vaak voor onderzoek moet doorgaan.’

‘Het is zonder enige twijfel echt onderzoek,’ zei Craig, die meteen een beetje levendiger uit zijn ogen keek. ‘We komen steeds meer te weten over voltagegevoelige natriumkanalen in zenuw- en spiercellen, en dat heeft directe klinische toepassing.’

‘In je laatste artikel in de NEJM had je het over twee verschillende natriumkanalen, een voor hartspieren en een voor zenuwen. Wat zijn de onderlinge verschillen?’

‘Ze zijn structureel verschillend, en dat stellen we nu op moleculair niveau vast. We weten dat ze verschillend zijn omdat ze duidelijk verschillend op tetrodotoxine reageren. Het is een verschil van een factor duizend, en dat is buitengewoon.’

‘Tetrodotoxine?’ vroeg Jack. ‘Dat is het gif waardoor in Japan mensen omkomen die verkeerde sushi eten.’

Craig moest onwillekeurig lachen. ‘Ja. Het gaat dan om sushi die door een onervaren sushikok gemaakt is van kogelvis in een bepaald stadium van de voortplantingscyclus.’

‘Opmerkelijk,’ zei Jack. Nu hij Craig wat had opgemonterd, wilde hij graag verdergaan. Craigs onderzoek was wel interessant, maar veel te esoterisch voor hem. Jack ging abrupt van het ene op het andere onderwerp over en vertelde dat volgens hem het slachtoffer Patience Stanhope, het cruciale element was waarmee hij het proces zou kunnen winnen. ‘Als je advocaat de jury ervan kan overtuigen dat die vrouw zo’n hypochonder was als ze in werkelijkheid was, zal de jury een uitspraak ten nadele van de eiser moeten doen.’

Enkele seconden keek Craig hem alleen maar aan. Het leek of de overgang op een ander gespreksonderwerp zo snel was gegaan dat zijn hersenen het niet bij konden benen. ‘Nou,’ zei hij ten slotte, ‘het is interessant dat je dat zegt, want ik heb dat ook al tegen Randolph Bingham gezegd.’

‘Kijk eens aan. We zitten op dezelfde golflengte. Dat maakt het nog geloofwaardiger. Wat zei je advocaat?’

‘Niet veel, voorzover ik me herinner.’

‘Ik vind dat je het opnieuw ter sprake moet brengen,’ zei Jack. ‘En nu we het toch over de overledene hebben: ik heb geen sectierapport gezien. Ik neem aan dat er geen sectie verricht is. Is dat zo?’

‘Jammer genoeg niet,’ zei Craig. ‘De diagnose werd bevestigd door de biomarkerassay.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Niemand verwachtte een proces wegens een medische fout. Als ze dat hadden verwacht, zouden de forensisch pathologen natuurlijk sectie hebben verricht, of anders zou ik er zelf om verzocht hebben.’

‘Er staat nog één klein detail in het dossier dat ik merkwaardig vond,’ zei Jack. ‘Een verpleegkundige op de Spoedeisende Hulp van het Newton Memorial-ziekenhuis, Georgina O’Keefe. Ze schreef de nieuwe patiënten in en noteerde dat deze patiënte centrale cyanose had. Dat viel me op omdat ze het in haar beëdigde verklaring niet vermeldde. Ik heb die verklaring nog eens doorgenomen om het na te gaan. Natuurlijk lette ik daarop omdat jij in jouw verklaring zei dat je schrok van de mate van cyanose toen je de patiënte zag. Het leidde zelfs tot onenigheid tussen jou en Stanhope.’

‘Onenigheid was het zeker,’ zei Craig verdedigend. Zijn stem was weer wat norser. ‘Stanhope had door de telefoon gezegd, en nu citeer ik hem: “Ze is een beetje blauw”, maar toen ik haar zag, was ze opvallend cyanotisch.’

‘Zou je het “centrale cyanose” hebben genoemd, zoals mevrouw O’Keefe deed?’

‘Centraal of perifeer, wat maakt het in dat soort gevallen uit? Haar hart pompte haar bloed niet snel genoeg door haar longen. Er stroomde veel gedeoxigeneerd bloed door haar aderen. Dat is meestal de oorzaak van cyanose.’

‘Het gaat om de mate van cyanose. Ik ben het met je eens. Die verregaande cyanose wijst erop dat er niet genoeg bloed door haar longen ging of dat er niet genoeg lucht in haar longen kwam. Als het perifere cyanose was en er dus een verminderde doorbloeding in haar ledematen optrad, zou het niet zo opvallend of gelijkmatig zijn geweest.’

‘Wat wil je suggereren?’ vroeg Craig agressief.

‘Eerlijk gezegd weet ik dat niet. Als patholoog-anatoom ga ik zo onbevangen mogelijk te werk. Wat voor relatie had de overledene eigenlijk met haar man?’

‘Een beetje vreemde, denk ik. In elk geval gaven ze geen blijk van genegenheid voor elkaar als er anderen bij waren. Ik denk niet dat ze een nauwe band hadden, want hij vond ook dat ze een hypochonder was en leefde met me mee.’

‘Weet je, wij forensisch pathologen zijn van nature argwanend. Als ik die sectie deed en de cyanose onderzocht, zou ik op zoek gaan naar tekenen van wurging of verstikking, want in theorie zou het ook moord kunnen zijn.’

‘Dat is absurd,’ snauwde Craig. ‘Dit was geen moord. Allemachtig, man!’

‘Ik zeg ook niet dat het dat was. Ik zie het alleen als een mogelijkheid. Het is bijvoorbeeld ook mogelijk dat de vrouw een ongediagnosticeerde rechts-linksshunt had.’

Craig streek geërgerd met zijn vingers door zijn haar. Daardoor veranderde zijn uiterlijk van vermoeid maar netjes in vermoeid en enigszins slordig. ‘Ze had geen rechts-linksshunt!’

‘Hoe weet je dat? Ze wilde geen hartonderzoek na haar dubieuze inspanningstest, die ik trouwens niet kon vinden.’

‘We hebben het ecg niet op kantoor kunnen terugvinden, al hebben we de resultaten wel. Maar je hebt gelijk. Ze weigerde hartonderzoek.’

‘Dus ze kan een aangeboren rechts-linksshunt hebben gehad die nooit gediagnosticeerd was.’

‘Wat maakt het uit als dat zo was?’

‘Ze kan een ernstig structureel probleem met haar hart of met belangrijke bloedvaten hebben gehad. Dat betekent dat ze zelf ook nalatig is geweest, want ze weigerde nader onderzoek na de inspanningstest. Bovendien: als ze een ernstig structureel defect had, kun je naar voren brengen dat het resultaat hetzelfde zou zijn geweest als ze onmiddellijk naar het ziekenhuis was gebracht. In dat geval zou de jury zich ten gunste van jou moeten uitspreken en zou je het proces winnen.’

‘Dat zijn interessante argumenten, maar helaas voor mij is het pure theorie. Er is geen sectie verricht en het zal dus nooit bekend worden of ze een structurele abnormaliteit bezat.’

‘Dat hoeft niet,’ zei Jack. ‘Dat er geen sectie is verricht, wil niet zeggen dat het niet alsnog kan gebeuren.’

‘Het lichaam opgraven, bedoel je?’ vroeg Alexis vanuit het keukengedeelte. Ze had blijkbaar meegeluisterd.

‘Mits het niet gecremeerd is,’ voegde Jack eraan toe.

‘Ze is niet gecremeerd,’ zei Craig. ‘Ze is begraven op Park Meadow. Dat weet ik, want ik ben door Jordan Stanhope voor de begrafenis uitgenodigd.’

‘Voordat hij schadevergoeding eiste wegens een medische fout, neem ik aan.’

‘Uiteraard. Dat was ook een van de redenen waarom ik schrok toen ik die dagvaarding kreeg. Waarom zou de man me voor de begrafenis uitnodigen en dan tegen me gaan procederen? Ook dat is volstrekt onbegrijpelijk.’

‘Ben je gegaan?’

‘Ja. Ik voelde me verplicht. Ik bedoel, ik vond het verschrikkelijk dat ik de vrouw niet had kunnen reanimeren.’

‘Is het moeilijk om sectie te doen als het lichaam bijna een jaar begraven is geweest?’ vroeg Alexis. Ze was naar hen toe gekomen en zat op de bank. ‘Het is zo luguber.’

‘Dat weet je nooit van tevoren,’ zei Jack. ‘Twee factoren zijn het belangrijkst. Ten eerste: hoe goed is het lichaam gebalsemd? Ten tweede: is het graf droog gebleven en is de afsluiting van de kist intact gebleven? Dat weet je pas als je het graf opent. Maar in alle gevallen is er veel informatie te verzamelen.’

‘Waar hebben jullie het over?’ riep Christina vanaf de tafel. De twee andere meisjes waren naar boven gegaan.

‘Niets, schatje,’ zei Alexis. ‘Ga gauw je spullen halen. De schoolbus kan er elk moment zijn.’

‘Dat zou mijn bijdrage aan de zaak kunnen zijn,’ zei Jack. ‘Ik kan uitzoeken wat hier in Massachusetts de procedure voor een lijkopgraving is en dan sectie verrichten. Dat is waarschijnlijk de enige manier waarop ik kan helpen, afgezien van het verlenen van morele steun. Maar jullie moeten zelf beslissen. Zeg het maar.’

Alexis keek Craig aan. ‘Wat vind je?’ vroeg ze.

Craig schudde zijn hoofd. ‘Eerlijk gezegd weet ik niet wat ik ervan moet vinden. Ik bedoel, als uit een sectie zou blijken dat ze een ernstig aangeboren hartprobleem heeft waardoor het niet uitmaakte dat ze wat later in het ziekenhuis aankwam, zou ik er helemaal voor zijn. Maar hoe groot is die kans? Vrij klein, denk ik. Als daarentegen uit de sectie zou blijken dat het hartinfarct veel zwaarder was dan we tot nu toe dachten, zou de sectie de zaak misschien alleen maar erger maken. Het lijkt me tijdverspilling.’

‘Weet je wat?’ zei Jack. ‘Ik zal me erin verdiepen. Ik ga het na en laat jullie weten wat ik heb ontdekt. Intussen kunnen jullie erover nadenken. Nou?’

‘Wat mij betreft, doen we het zo,’ antwoordde Alexis. Ze keek Craig aan.

‘Waarom niet?’ zei Craig schouderophalend. ‘Ik heb altijd gezegd dat meer informatie beter is dan minder.’

8

Boston

Dinsdag 6 juni 2006

9.28 uur

‘Iedereen opstaan!’ riep de parketwachter toen rechter Marvin Davidson de zaal betrad en de trap naar zijn podium beklom. Doordat de zwarte toga over zijn schoenen hing, leek het net of hij zweefde als een spook.

Jack keek achter zich om zijn zitvlak op de bank te laten zakken zonder zijn Starbucks-koffie om te gooien. Toen hij al met die koffie was binnengekomen, had hij gezien dat niemand anders iets dergelijks bij zich had, en daarom had hij zijn koffie schuldbewust naast zich op de bank gezet.

Hij zat naast Alexis op de volle tribune. Hij had haar gevraagd waarom er zo veel toeschouwers waren, maar dat wist ze niet. Bijna alle plaatsen op de tribune waren bezet.

De ochtend in huize Bowman was beter verlopen dan Jack had verwacht. Hoewel Craig op een gegeven moment weer in zijn norse stemming was vervallen, hadden ze tenminste eerlijk met elkaar gepraat en Jack had er nu veel minder moeite mee om in hun huis te gast te zijn. Nadat de meisjes naar school waren gegaan, hadden ze nog wat meer gepraat, maar dat was wel vooral een gesprek tussen Alexis en Jack geweest. Craig had zich weer in zichzelf teruggetrokken.

Ze hadden het een hele tijd over vervoer naar de stad gehad, maar uiteindelijk had Jack erop gestaan dat hij zelf zou rijden. Hij wilde naar de rechtszaal gaan om de hoofdpersonen te zien, vooral de advocaten, maar in de loop van de ochtend wilde hij naar het Forensisch Instituut van Boston rijden om na te gaan wat in Massachusetts de regels voor het opgraven van lijken waren. Wat hij daarna zou doen, wist hij nog niet. Hij had tegen hen gezegd dat hij misschien weer naar de rechtbank zou gaan, maar als hij dat niet deed, zou hij hen aan het eind van de middag in het huis in Newton terugzien.

Terwijl het hof de tijd nam met het afhandelen van de gebruikelijke verzoeken van huishoudelijke aard, keek Jack naar de hoofdrolspelers. De Afro-Amerikaanse rechter zag eruit als een voormalige footballspeler die niets meer aan zijn conditie deed. Toch ging er gezag van hem uit, vooral door de zelfverzekerde, weloverwogen manier waarop hij zijn papieren op hun plaats legde en zachtjes met zijn griffier overlegde. Jack kreeg het geruststellende gevoel dat de man wist wat hij deed. De twee advocaten waren precies zoals Alexis had beschreven. Randolph Bingham was met zijn kleding, houding en manier van spreken het toonbeeld van de elegante, beschaafde advocaat die voor een grote firma werkt. In scherp contrast met hem stond Tony Fasano, een brutale, gladde jonge advocaat die met zijn trendy kleren en opzichtige gouden accessoires te koop liep. Toch zag Jack nog een andere eigenschap van Tony, en daar had Alexis het niet over gehad: de man amuseerde zich enorm. Terwijl de eiser, die zijn vrouw had verloren, er stokstijf bij zat, voerden Tony en zijn assistente levendige gesprekken, met veel glimlachjes en onderdrukte hilariteit. Het ging er bij hen heel anders aan toe dan aan de tafel van de aangeklaagde, waar iedereen met gepaste stijfheid of uitdagende wanhoop voor zich uit zat te kijken.

Jack liet zijn blik over de juryleden gaan toen ze een voor een de jurybank inliepen. Het was duidelijk een heterogene groep, en dat leek hem ook passend. Hij had de indruk dat als hij de rechtbank uit ging en over straat liep de eerste twaalf mensen die hij tegenkwam een vergelijkbare groep zouden vormen.

Terwijl Jack de juryleden bestudeerde, riep Tony Fasano de eerste getuige van die dag op. Het was Marlene Richardt, Craigs oudere receptioniste. Ze legde de eed af en nam in de getuigenbank plaats.

Jack richtte zijn aandacht op de vrouw. Ze leek hem een wilskrachtig type. Ze was tamelijk fors en compact gebouwd, ongeveer als Tony. Haar haar zat in een strak knotje. Haar mond had de stand van die van een buldog, en haar ogen fonkelden uitdagend. Je voelde meteen aan dat ze met tegenzin in de getuigenbank zat, en Tony had de rechter laten verklaren dat ze een vijandige getuige was.

Tony ging aan zijn lessenaar staan en begon langzaam. Hij probeerde grapjes te maken met de vrouw, maar daar had hij geen succes mee, tenminste dat dacht Jack, totdat hij naar de jurybank keek. In tegenstelling tot de getuige glimlachten de meeste juryleden om Tony’s zwakke humor. Plotseling begreep Jack wat Alexis had bedoeld toen ze zei dat Tony Fasano gemakkelijk contact met de jury kon leggen.

Jack had Marlenes beëdigde verklaring gelezen. Die had erg weinig met de zaak te maken, want Patience Stanhope was op de dag van haar dood niet in de praktijk geweest en Marlene had dus geen contact met haar gehad. Craig had de patiënte die dag twee keer gezien, in beide gevallen bij haar thuis. Daarom verbaasde het Jack dat Tony zo lang doorging met zijn ondervraging van Marlene. Hij bracht haar contacten met Craig en haar problematische privéleven zorgvuldig in kaart. Aangezien zij en Craig vijftien jaar hadden samengewerkt, kon ze veel vertellen.

Tony bleef humor gebruiken. In het begin negeerde Marlene dat, maar na ongeveer een uur, toen het erop leek dat Tony de ondervraging zo lang mogelijk probeerde te rekken, werd ze kwaad en reageerde ze emotioneel. Op dat moment voelde Jack terecht aan dat die humor een truc van Tony was. Tony wilde haar uit haar evenwicht brengen en kwaad maken. Alsof hij voelde dat er iets onverwachts op komst was, protesteerde Randolph dat de getuigenverklaring veel te lang duurde en niet ter zake was. De rechter was het daar blijkbaar mee eens, maar na een kort overleg aan zijn tafel, dat Jack niet kon horen, ging de ondervraging verder. Al gauw had Tony succes.

‘Edelachtbare, mag ik naar de getuige toe gaan?’ vroeg Tony. Hij hield een map omhoog.

‘Dat mag u,’ zei rechter Davidson.

Tony ging naar de getuigenbank en gaf de map aan Marlene. ‘Kunt u de jury vertellen wat u in handen hebt?’

‘Een patiëntendossier uit de praktijk.’

‘En wiens dossier is het?’

‘Van Patience Stanhope.’

‘Er staat een dossiernummer op het dossier.’

‘Natuurlijk heeft het een dossiernummer!’ snauwde Marlene. ‘Hoe zouden we het anders terug kunnen vinden?’

‘Wilt u het hardop voorlezen aan de jury?’ vroeg Tony zonder op Marlenes kleine uitbarsting in te gaan.

‘PP 8.’

‘Dank u,’ zei Tony. Hij pakte het dossier van haar aan en ging naar de lessenaar terug.

Vol verwachting bogen sommige juryleden zich naar voren.

‘Mevrouw Richardt, wilt u de jury uitleggen wat de afkorting PP betekent?’

Als een kat in het nauw keek Marlene schichtig de zaal door alvorens haar blik even op Craig te laten rusten.

‘Mevrouw Richardt,’ drong Tony aan. ‘Hallo! Iemand thuis?’

‘Het zijn letters,’ snauwde Marlene.

‘Dank u,’ zei Tony sarcastisch. ‘Ik denk dat de meeste juryleden ze wel als letters herkend hadden. Ik wil nu van u weten wat ze betekenen. En denkt u er wel aan dat u een eed hebt afgelegd. Wanneer u een valse verklaring aflegt, is dat meineed en daar staan zware straffen op.’

Marlenes gezicht, dat gedurende haar getuigenverklaring steeds roder was geworden, werd nu nog roder. Zelfs haar wangen zwollen op, alsof ze zich enorm inspande.

‘Ik zal even uw geheugen opfrissen. Uit latere verklaringen zal blijken dat u en dokter Craig Bowman deze dossierafkortingen hebben bedacht, die afwijken van wat in uw praktijk gebruikelijk is. Ik heb hier twee andere patiëntendossiers.’ Tony hield de twee andere mappen omhoog. ‘Het eerste is van Peter Sager, en het nummer is PS 121. We hebben dit dossier gekozen omdat de initialen van deze persoon dezelfde zijn als die van de overledene. Toch zijn de letters op haar dossier PP, niet PS. En mijn derde dossier is dat van Katherine Baxter, en dat heeft het nummer KB 232. Er zijn er nog meer, en in alle gevallen corresponderen de eerste twee letters met de initialen van de patiënt. Nu weten we dat er nog enkele PP’s zijn, maar het zijn er niet veel. Daarom vraag ik het u opnieuw. Wat betekenen de letters PP, als het niet de initialen van de patiënte zijn?’

‘PP betekent “probleempatiënt”,’ snauwde Marlene uitdagend.

Op Tony’s gezicht verscheen een zuur glimlachje, dat voor de jury bestemd was. ‘Probleempatiënt!’ herhaalde hij langzaam maar luid. ‘Wat betekent dat in ’s hemelsnaam? Zijn die mensen lastig als ze in de praktijk komen?’

‘Ja, ze zijn lastig,’ snauwde Marlene. ‘Het zijn hypochonders. Ze hebben allerlei stomme klachten die ze zelf verzinnen en ze kosten de dokter tijd die hij beter zou kunnen besteden aan mensen die echt ziek zijn.’

‘En dokter Bowman was het ermee eens dat u de patiënten die dossiernummers gaf?’

‘Natuurlijk. Hij vertelt ons bij wie we dat moeten doen.’

‘En voor alle duidelijkheid: het dossier van Patience Stanhope was een PP-dossier en dat betekende dat ze een probleempatiënte was. Is dat zo?’

‘Ja!’

‘Geen vragen meer.’

Jack boog zich naar Alexis toe en fluisterde: ‘Dit is een publicrelationsnachtmerrie. Waarom deed Craig dat?’

‘Ik heb geen flauw idee. Maar dit is niet gunstig. De vooruitzichten worden steeds somberder.’

Jack knikte maar zei niets meer. Hij kon niet geloven dat Craig zo dom was geweest. Iedere arts had patiënten die hij of zij als ‘probleempatiënten’ beschouwde, maar dat stond nooit in de dossiers aangegeven. Elke praktijk had patiënten die gehaat of veracht werden en die de artsen kwijt wilden raken, al lukte dat meestal niet. Jack herinnerde zich dat hij in zijn eigen oogartsenpraktijk twee of drie patiënten had gehad die zo vervelend waren dat zijn hele dag bedorven was als hij hun naam op zijn afsprakenlijst zag staan. Hij wist dat zo’n reactie alleen maar menselijk was, en ook een arts was niets menselijks vreemd. Het was iets wat tijdens de opleiding onder het tapijt werd geveegd, behalve bij psychiatrie.

Randolph probeerde in het kruisverhoor de schade zo goed mogelijk te herstellen, al was duidelijk dat hij hier niet op had gerekend. De ondervragingen in dit deel van de procedure waren een soort ritueel en er kwamen zelden verrassingen uit voort. Tony keek met een zelfvoldane glimlach de wereld in.

‘Het hoeft toch niet minachtend te zijn om een patiënt een “probleempatiënt” te noemen, mevrouw Richardt?’

‘Misschien niet.’

‘Is het niet zo dat die aanduiding wordt gebruikt om ervoor te zorgen dat die patiënt meer aandacht krijgt, dus niet minder?’

‘We geven ze meer tijd in het afsprakenschema.’

‘Dat is precies wat ik bedoel. Is het zo dat als u die letters PP ziet u de patiënt meer tijd toekent?’

‘Ja.’

‘Dus patiënten die de PP-aanduiding hadden waren in het voordeel?’

‘Ja.’

‘Geen vragen meer.’

Jack boog zich weer naar Alexis toe. ‘Ik ga nu naar het Forensisch Instituut hier in Boston. Dit heeft me nog wat meer motivatie gegeven.’

‘Dank je,’ fluisterde Alexis terug.

Jack voelde zich duidelijk opgelucht toen hij het gerechtsgebouw uitliep. Het was altijd een van zijn fobieën geweest dat hij nog eens verstrikt zou raken in het justitieel apparaat, en nu dat zijn zwager overkwam, was dat net iets te dichtbij. Het idee dat de gerechtigheid op wonderbaarlijke wijze toch zou zegevieren, was onredelijk idealistisch, zoals waarschijnlijk uit Craigs zaak zou blijken. Jack vertrouwde het systeem niet, al kon hij geen beter systeem bedenken.

Hij haalde zijn gehuurde Hyundai onder het Boston Common-park vandaan. Daar had hij hem die ochtend geparkeerd. Hij was op de parkeergarage gestuit nadat hij vergeefs had geprobeerd de auto ergens in de Government Center-wijk op straat te parkeren. Hij had geen idee waar Craig en Alexis hun auto hadden staan. Het was de bedoeling geweest dat hij hen naar de binnenstad zou volgen, maar wanneer hij ook maar een autolengte vrij liet tussen hemzelf en de Lexus van de Bowmans, glipte er meteen een andere auto tussen. Dat gebeurde vooral toen ze op de tolweg kwamen, en omdat hij geen zin had om met de agressieve snelheden te rijden die nodig zouden zijn geweest om achter Craig en Alexis te blijven, was hij ze in de zee van de ochtendspits kwijtgeraakt. Het was hem de vorige avond al niet meegevallen om door Boston te rijden, maar in de spits was het nog honderd keer erger.

Met behulp van de plattegrond had hij het centrum van Boston gemakkelijk kunnen vinden. Vanaf de parkeergarage was het een relatief kort en ook wel aangenaam wandelingetje naar het gerechtsgebouw geweest.

Zodra Jack de schemerige parkeergarage uit was, stopte hij langs de kant van de straat en keek op de kaart. Het duurde even voor hij Albany Street vond, maar toen dat was gelukt, kon hij zich oriënteren met behulp van het Boston Common-park, dat rechts van hem lag, en de Boston Public Garden, links van hem. In de Public Garden stonden de late lentebloemen in bloei. Jack was vergeten wat een charmante, aantrekkelijke stad Boston was als je eenmaal de weg had gevonden.

Onder het rijden, dat zijn concentratie grotendeels opeiste, zocht hij naar andere manieren om Craig te helpen. Hij vond het ironisch en absurd dat Craig aansprakelijk zou worden gesteld voor een medische fout terwijl hij alleen maar zo bereidwillig was geweest om een huisbezoek af te leggen.

Albany Street was relatief gemakkelijk te vinden, evenals het Forensisch Instituut. Het kwam ook goed uit dat vlak naast het gebouw een openbare parkeergarage van veel verdiepingen stond. Een kwartier later praatte Jack door een beschermende glazen scheidingswand met een aantrekkelijke receptioniste. In tegenstelling tot het verouderde Forensisch Instituut in New York was het gebouw in Boston gloednieuw. Jack was onwillekeurig jaloers en onder de indruk.

‘Kan ik u helpen?’ vroeg de vrouw opgewekt.

‘Ik denk van wel,’ zei Jack. Hij vertelde wie hij was en dat hij met een van de forensisch pathologen wilde praten. Hij zei dat hij niet kieskeurig was en genoegen nam met iedereen die beschikbaar was.

‘Ik denk dat ze allemaal in de sectiekamer zijn, dokter,’ zei de vrouw. ‘Maar ik zal het nagaan.’

Terwijl de vrouw de noodzakelijke telefoontjes pleegde, keek Jack om zich heen. Het gebouw was functioneel ingericht en er hing de typische lucht van vers schilderwerk. Er was een kantoortje voor de vertegenwoordiger van het politiekorps en Jack zag daar een geüniformeerde agent zitten. Er waren nog meer kamers, maar Jack kon alleen maar raden waarvoor ze werden gebruikt.

‘Dokter Latasha Wylie blijkt toch beschikbaar te zijn, en ze komt zo naar beneden,’ zei de receptioniste. Ze moest bijna schreeuwen, anders kon Jack haar door de glazen scheidingswand niet verstaan.

Jack bedankte haar en vroeg zich af waar de Park Meadow-begraafplaats was. Als Craig en Alexis wilden dat hij de sectie deed, moest hij snel in actie komen, want dit was al dag twee van een proces dat volgens de voorspellingen vijf dagen zou duren. Eigenlijk zou de sectie zelf niet het punt zijn. Het punt was de bureaucratie, en in een stad zo oud als Boston verwachtte Jack daar niet veel goeds van.

‘Dokter Stapleton?’

Jack schrok. Hij had een nieuwsgierige blik in een van de andere kamers bij de hal geworpen om te kijken waar die voor diende. Schuldbewust draaide Jack zich om naar een verrassend jeugdige Afro-Amerikaanse vrouw met gitzwarte vlechten en een uiterlijk dat op een missverkiezing niet zou misstaan. Jack voelde zich niet schuldig meer, maar wist zich even geen raad. De laatste tijd was hij te vaak vrouwelijke collega’s tegengekomen die eruitzagen alsof ze nog niet waren afgestudeerd. Hij voelde zich daar stokoud door.

Nadat ze zich aan elkaar hadden voorgesteld en Jack zijn insigne had laten zien om duidelijk te maken dat hij niet een of andere gestoorde griezel was, zette hij in het kort uiteen wat hij wilde, namelijk informatie over de lijkopgravingsprocedures in Massachusetts. Latasha nodigde Jack meteen in haar kantoor uit, en toen Jack daar was en het met zijn eigen kantoor vergeleek, werd hij nog jaloerser. De kamer was niet groot of luxueus, maar er waren een bureau en een werkgedeelte, zodat het onvermijdelijke papierwerk en het microscopisch werk van elkaar gescheiden konden worden en je het een niet hoefde weg te leggen om het andere te kunnen doen. Er waren ook ramen. Die keken alleen maar uit op de parkeergarage maar lieten wel veel daglicht binnen, iets wat hij in zijn eigen kantoor niet had.

Eenmaal in het kantoor gaf Jack een gedetailleerde uiteenzetting van Craigs zaak. Hij overdreef een beetje door te zeggen dat Craig een van de belangrijkste internisten van de stad was, al praktiseerde hij alleen in de buitenwijken, en door te suggereren dat Craig voor de dood van zijn patiënte aansprakelijk zou worden gesteld tenzij de overledene zou worden opgegraven en er sectie zou worden verricht. Hij vertelde die dingen omdat hij dacht dat het Forensisch Instituut door bureaucratische problemen heen zou kunnen hakken als het maar gemotiveerd genoeg was. In New York zou dat het geval zijn geweest. Jammer genoeg hielp Latasha hem meteen uit die droom.

‘Wij forensisch onderzoekers in Massachusetts mogen geen opdracht tot een opgraving geven, tenzij het om een strafzaak gaat,’ zei ze. ‘Zelfs dan moet het via de officier van justitie lopen, die op zijn beurt naar de rechter moet om een machtiging te krijgen.’

Jack kreunde inwendig. De bureaucratie stak haar lelijke kop weer op.

‘Het is een langdurige procedure,’ ging Latasha verder. ‘Het komt erop neer dat we de officier van justitie ervan moeten overtuigen dat er een sterk vermoeden van een misdrijf bestaat. Als er daarentegen geen misdrijf in het spel is, hoeft er hier in Massachusetts geen rechter aan te pas te komen.’

Jack spitste zijn oren. ‘O, nee? Hoe gaat het dan?’

‘Dan heb je alleen een vergunning nodig.’

Jack voelde dat zijn hart sneller ging slaan. ‘Hoe kom je aan een vergunning?’

‘Van de gemeente waar de begraafplaats ligt of van de gezondheidsinspectie als het hier in Boston is. Het is het handigst om contact op te nemen met het uitvaartbedrijf dat de begrafenis heeft verzorgd. Als dat bedrijf in dezelfde gemeente is gevestigd als de begraafplaats, en dat is meestal het geval, kennen ze het personeel van het gemeentehuis of de gezondheidsinspectie persoonlijk. Met de juiste contacten is zo’n vergunning binnen een uur te verkrijgen.’

‘Dat is goed nieuws,’ zei Jack.

‘Als u de sectie gaat doen, kunnen we helpen. Natuurlijk kan het niet hier gebeuren, want dit is een overheidsinstelling en ik kan me niet voorstellen dat onze baas zijn toestemming voor zoiets geeft. Maar we kunnen helpen door u monsterpotjes en fixatieven te geven, en ook bij de verwerking van de monsters. We kunnen ook met toxicologisch onderzoek helpen, als dat aan de orde is.’

‘Staat de naam van het uitvaartbedrijf op de overlijdensakte?’

‘Jazeker. Op die akte moet worden aangegeven wat er met het lichaam gebeurt. Wat was de naam ook weer?’

‘Patience Stanhope. Ze is ongeveer negen maanden geleden gestorven.’

Latasha gebruikte haar computer om de overlijdensakte op te roepen. ‘Hier heb ik het: 8 september 2005, om precies te zijn.’

‘O, ja?’ vroeg Jack. Hij stond op en keek over Latasha’s schouder naar de datum. Het leek toeval. 8 september 2005 was ook een belangrijke dag in zijn leven geweest. Het was de dag van het diner bij Elios, toen hij en Laurie zich hadden verloofd.

‘Uitvaartbedrijf Langley-Peerson in Brighton heeft het lichaam in ontvangst genomen. Zal ik het adres en telefoonnummer noteren?’

‘Graag,’ zei Jack. Hij verbaasde zich nog steeds over de datum. Hij ging weer zitten. Hij was niet bijgelovig, maar het was wel erg toevallig.

‘Hoe zit het met de tijdfactor? Wanneer denkt u die sectie te doen?’ vroeg Latasha.

‘Eerlijk gezegd staat nog niet vast dat ik het ga doen,’ gaf Jack toe. ‘Die beslissing is aan de dokter en zijn vrouw. Ik heb het gevoel dat het zou helpen, en daarom heb ik het voorgesteld en ga ik nu na hoe ik het kan aanpakken.’

‘Wat de vergunning voor een opgraving betreft, vergat ik nog iets te vermelden,’ zei Latasha.

‘O,’ zei Jack. Hij beteugelde zijn enthousiasme.

‘U hebt de toestemming en handtekening van het naaste familielid nodig.’

Jack liet zijn schouders zakken. Hij nam het zichzelf kwalijk dat hij daar niet aan had gedacht. Natuurlijk moest het naaste familielid akkoord gaan. In zijn enthousiasme om zijn zus te helpen had hij niet logisch nagedacht. Hij kon zich niet voorstellen dat de eiser akkoord ging met de opgraving van zijn overleden vrouw in de hoop daarmee de aangeklaagde te helpen. Toen herinnerde hij zich dat er wel vreemdere dingen waren gebeurd, en omdat een sectie het enige was wat hij Alexis te bieden had, zou hij zich niet zomaar gewonnen geven. Aan de andere kant was Laurie in New York er ook nog. Als hij een sectie zou doen, zou hij in Boston moeten blijven, en daar zou ze slecht over te spreken zijn. Zoals zo veel dingen in het leven was de situatie veel ingewikkelder dan hem lief was.

Een kwartier later zat Jack weer in zijn Hyundai Accent. Hij trommelde met zijn vingers op de airbagkap in het stuur. Wat moest hij nu doen? Hij keek op zijn horloge. Het was vijf voor halfeen. Het had geen zin om naar de rechtbank terug te gaan, want daar zouden ze lunchpauze hebben. Hij kon Alexis op haar mobieltje bellen, maar in plaats daarvan ging hij naar het uitvaartbedrijf. Toen hij zich dat had voorgenomen, vouwde hij de stadsplattegrond open en zette hij zijn koers uit.

Het bleek niet gemakkelijker om de uitweg uit Boston te vinden dan de weg naar het centrum, maar toen hij eenmaal bij de rivier de Charles was gekomen, kon hij zich daarop oriënteren. Twintig minuten later was hij in de juiste straat aan de rand van de stad, in Brighton, en vijf minuten later had hij het uitvaartbedrijf gevonden. Dat was gevestigd in een groot, wit huis. Het was vroeger een woonhuis geweest en het was opgetrokken in victoriaanse stijl, compleet met torentjes en Italiaansachtige details. Aan de achterkant bevond zich een moderne aanbouw van betonblokken. Voor Jack was het vooral belangrijk dat er royaal parkeerruimte was.

Nadat hij de auto op slot had gedaan, liep hij naar de voorkant van het gebouw en ging daar de trap op naar een ruime veranda. Er stond geen verandameubilair. De voordeur zat niet op slot en hij liep de hal van het gebouw in.

De eerste indruk die Jack opdeed, was dat het interieur zo sereen was als een verlaten middeleeuwse bibliotheek, met gedempte gregoriaanse gezangen als passend achtergrondgeluid. Hij zou liever hebben gezegd dat het zo somber was als een verlaten uitvaartbedrijf, maar aangezien het een uitvaartbedrijf was, moest hij iets anders bedenken. Links zag hij een kistenuitstalling. Alle kisten stonden open om hun fluwelen of satijnen binnenkant te laten zien. Er stonden geruststellende namen als Eeuwige Zaligheid bij, maar geen prijzen. Rechts zag hij een zaal waar de overledenen werden opgebaard, maar die was nu verlaten. Rijen klapstoelen stonden voor een podium met een lege katafalk. Er hing een zweem van wierook in de lucht, alsof het een Tibetaanse souvenirwinkel was.

Enkele ogenblikken vroeg Jack zich af waar hij iemand zou kunnen vinden, maar voordat hij te ver kon afdwalen, verscheen er iemand als bij toverslag. Jack had geen deur of zelfs naderende voetstappen gehoord.

‘Wat kan ik voor u doen?’ vroeg een man met een nauwelijks hoorbare stem. Hij was slank en zag er somber uit in zijn zwarte pak en witte overhemd met zwarte das. Met zijn bleke en ingevallen gezicht leek hij zelf in aanmerking te komen voor de diensten die de firma verleende. Zijn dunne, korte en donker geverfde haar zat op de ongelijkmatige koepel van zijn schedel geplakt. Jack moest een glimlach onderdrukken. De man voldeed helemaal aan het vertrouwde maar verkeerde stereotype van een medewerker van een uitvaartbedrijf. Het leek wel of hij door een castingbureau was ingehuurd om een rol in een griezelfilm te spelen. Jack wist dat de werkelijkheid niet voldeed aan het beeld dat door Hollywood werd gecreëerd. Als patholoog-anatoom had Jack veel contact met medewerkers van uitvaartbedrijven en die leken geen van allen op deze man.

‘Wat kan ik voor u doen?’ herhaalde de man een beetje luider, maar bijna fluisterend, al was er verder niemand, zelfs geen overledene, die hij zou kunnen storen. Hij stond kaarsrecht, zijn handen vroom voor zijn buik gevouwen, zijn ellebogen tegen zijn zij gedrukt. Alleen zijn smalle lippen bewogen. Het leek wel of hij niet eens met zijn ogen knipperde.

‘Ik wil de directeur spreken.’

‘Tot uw dienst. De naam is Harold Langley. Wij zijn een familiebedrijf.’

‘Ik ben patholoog-anatoom,’ zei Jack. Hij hield hem zijn officiële insigne snel genoeg voor om er redelijk zeker van te zijn dat Harold geen tijd had gehad om te zien dat hij niet uit Massachusetts kwam. Harold verstijfde meteen, alsof Jack namens een of andere inspectiedienst kwam. Jack, altijd argwanend, vond dat een vreemde reactie, maar hij ging verder: ‘U hebt de begrafenis verzorgd van Patience Stanhope, die vorig jaar september is overleden.’

‘Jazeker. Dat kan ik me goed herinneren. We hebben ook de dienst geregeld voor de oude meneer Stanhope, een vooraanstaand lid van de samenleving. En voor het enige kind van de Stanhopes, helaas.’

‘O!’ Jack kreunde in reactie op informatie waarom hij niet had gevraagd. Hij sloeg de informatie snel op en kwam weer ter zake. ‘Er zijn wat vragen gerezen omtrent de dood van mevrouw Stanhope, en er wordt gedacht aan opgraving en sectie. Heeft de firma Langley-Peerson ervaring met zoiets?’

‘Jawel, maar het is niet vaak gebeurd,’ zei Harold. Hij ontspande zich, nam weer zijn gereserveerde, ceremoniële houding aan. Blijkbaar zag hij Jack niet meer als een mogelijke bedreiging. ‘Bent u in het bezit van de vereiste papieren?’

‘Nee. Ik hoopte dat u me daarbij zou kunnen helpen.’

‘Zeker. U moet beschikken over een opgravingsvergunning, een vervoersvergunning, een herbegravingsvergunning en vooral over de handtekening van de huidige meneer Stanhope, het naaste familielid. De naaste verwant moet toestemming geven.’

‘Dat heb ik gehoord. Hebt u hier de vereiste formulieren?’

‘Ja, dat geloof ik wel. Als u met me mee wilt lopen, kan ik ze u geven.’

Harold liep voor Jack uit door een boogpoort in de richting van de grote trap, maar ging meteen naar links, een donkere gang met hoogpolig tapijt in. Jack begreep nu hoe Harold kans had gezien om geluidloos tevoorschijn te komen.

‘U zei dat de oude meneer Stanhope een vooraanstaand lid van de samenleving was. In welk opzicht?’

‘Hij was oprichter van Stanhope Insurance Agency in Boston, een verzekeringsbedrijf dat in zijn hoogtijdagen erg succesvol was. Meneer Stanhope was een rijk man en nogal een filantroop, wat in Brighton zeldzaam is. Brighton is een arbeidersplaats.’

‘Dat betekent dat de huidige meneer Stanhope een rijk man moet zijn.’

‘Ongetwijfeld,’ zei Harold. Hij leidde Jack naar een kantoor dat er even somber uitzag als hijzelf. ‘De voorgeschiedenis van de huidige meneer Stanhope is typisch een verhaal van een dubbeltje dat een kwartje wordt, zelfs een gulden. Hij was geboren als Stanislaw Jordan Jaruzelski en kwam uit een eenvoudige immigrantenfamilie. Toen hij van school af kwam, ging hij voor het verzekeringsbedrijf werken. Hij was een slimme jongen, al had hij niet gestudeerd, en hij werkte zich op tot in de directie. Toen de oude man overleed, trouwde hij met de weduwe, waarmee hij nogal wat speculatieve verhalen losmaakte. Hij nam zelfs de achternaam van zijn voorganger over.’

Hoewel het buiten een heldere, zonnige junidag was, was het in Harolds kantoor zo donker dat de bureaulamp en een staande lamp moesten branden. Voor de ramen hingen zware, donkergroene fluwelen gordijnen. Toen hij klaar was met het levensverhaal van de huidige meneer Stanhope, ging Harold naar een met mahoniehout belegde archiefkast met vier laden. Uit de bovenste la pakte hij een map. Daaruit haalde hij drie papieren, en een daarvan gaf hij aan Jack. De twee andere legde hij op zijn bureau. Hij wees Jack een van de met fluweel beklede stoelen tegenover het bureau aan en ging toen zelf in zijn bureaustoel met hoge rug zitten.

‘Dat is de opgravingsvergunning,’ zei Harold. ‘Meneer Stanhope moet daarop zijn handtekening zetten om toestemming te geven.’

Jack ging zitten en keek naar het papier. Het kwam er duidelijk op aan dat hij die handtekening kreeg, maar dat was van later zorg. ‘Wie vult de rest in, als meneer Stanhope heeft getekend?’

‘Dat zal ik doen. Over welk tijdsbestek hebben we het?’

‘Als het gebeurt, moet het onmiddellijk gebeuren.’

‘Dan moet u het me snel laten weten. Ik moet een transportwagen van het kluisbedrijf en een graafmachine regelen.’

‘Kan de sectie hier in het bedrijf worden gedaan?’

‘Ja, in de balsemkamer, tussen de andere gevallen door. Maar we hebben waarschijnlijk niet alle gereedschap dat u nodig hebt. We hebben bijvoorbeeld geen schedelzaag.’

‘Ik kan aan het gereedschap komen.’ Jack was onder de indruk. Harold zag er vreemd uit, maar hij was efficiënt en goed op de hoogte.

‘Ik moet er wel bij vertellen dat het een dure onderneming wordt.’

‘Waar hebben we het over?’

‘Er zijn de kosten voor de wagen van het kluisbedrijf en de graafmachine, en de kosten die de begraafplaats verder in rekening brengt. Verder zullen wij een rekening indienen voor het verkrijgen van de vergunningen, de supervisie en het gebruik van de balsemkamer.’

‘Kunt u me een schatting geven?’

‘Minstens enkele duizenden dollars.’

Jack floot zacht, alsof hij dat een hoog bedrag vond, terwijl hij het in werkelijkheid goedkoop vond voor alles wat erbij kwam kijken. Hij stond op. ‘Hebt u een nummer waarop ik u buiten kantoortijd kan bereiken?’

‘Ik zal u mijn mobiele nummer geven.’

‘Fijn,’ zei Jack. ‘Nog één ding. Weet u het adres van Stanhope?’

‘Natuurlijk. Iedereen weet waar het huis van Stanhope staat. Het is een herkenningspunt hier in Brighton.’

Een paar minuten later zat Jack weer in de huurauto. Hij trommelde op het stuur en dacht na over wat hij nu zou doen. Het was inmiddels na tweeën. Hij had geen zin om naar de rechtszaal terug te gaan. Hij had altijd meer van optreden dan van toekijken gehouden. In plaats van naar Boston terug te gaan pakte hij de plattegrond. Het kostte hem een paar minuten, maar toen vond hij het Newton Memorial-ziekenhuis. Hij keek hoe hij moest rijden en kwam uiteindelijk op zijn bestemming aan.

Het Newton Memorial-ziekenhuis leek op bijna alle ziekenhuizen in buitenwijken waar Jack was geweest. Het had een verwarrende combinatie van vleugels die er in de loop van de jaren aan toe waren gevoegd. Het oudste gedeelte vertoonde details in de stijl van taartversiering, maar de nieuwe gedeelten waren veel strakker. De nieuwste aanbouw bestond alleen uit baksteen en brons getint glas, zonder enige verfraaiing.

Jack parkeerde op het terrein voor bezoekers, een terrein dat aan een groot drassig veld met een kleine vijver grensde. Een koppel Canadese ganzen dreef roerloos als een stel houten lokvogels op het wateroppervlak. Jack keek in het dikke dossier en prentte de namen van de mensen die hij wilde spreken in zijn hoofd: Matt Gilbert, de arts van de Spoedeisende Hulp, Georgina O’Keefe, de verpleegkundige van die afdeling, en de cardioloog Noelle Everette. Ze stonden alle drie op de getuigenlijst van de eiser, en ze hadden alle drie een beëdigde getuigenverklaring afgelegd bij de advocaat van de aangeklaagde. Jack interesseerde zich vooral voor de cyanose.

Hij ging niet naar de hoofdingang van het ziekenhuis, maar naar de ingang van de Spoedeisende Hulp. De ambulanceruimte was verlaten. Er was daar een automatische glazen schuifdeur. Jack liep naar binnen en ging meteen naar de toelatingsbalie.

Blijkbaar was het een gunstig moment. Er zaten maar drie mensen in de wachtruimte en die zagen er geen van drieën ziek of gewond uit. De verpleegkundige achter de balie keek op toen Jack eraan kwam. Ze droeg een OK-pak en had de obligate stethoscoop om haar hals hangen. Ze las in The Boston Globe.

‘Stilte voor de storm,’ grapte Jack.

‘Zoiets. Wat kunnen we voor u doen?’

Jack stelde zich voor en liet weer heel even zijn insigne zien. Hij vroeg naar Matt en Georgina en gebruikte met opzet hun voornamen om de schijn te wekken dat hij hen kende.

‘Die zijn er nog niet,’ zei de verpleegster. ‘Ze hebben avonddienst.’

‘Wanneer begint die?’

‘Om drie uur.’

Jack keek op zijn horloge. Het liep tegen drieën. ‘Dus ze zijn hier gauw.’

‘Dat is ze geraden!’ zei de zuster streng, maar ook met een glimlach om te laten blijken dat ze een grapje maakte.

‘En dokter Noelle Everette?’

‘Die is hier vast wel ergens. Zal ik haar oppiepen?’

‘Dat zou erg fijn zijn.’

Jack ging bij de drie andere mensen in de wachtruimte zitten. Hij probeerde oogcontact te maken, maar niemand wilde dat. Hij keek naar een oud nummer van National Geographic maar pakte het niet op. In plaats daarvan dacht hij verwonderd aan Stanislaw Jordan Jaruzelski, die zichzelf in Jordan Stanhope veranderde. Hij vroeg zich af hoe hij Jordan Stanhope kon overhalen een opgravingsvergunning te ondertekenen. Het leek onmogelijk, zoiets als het beklimmen van de Mount Everest zonder zuurstof en ook zonder kleren. Hij glimlachte even bij de gedachte aan een paar klimmers die triomfantelijk in hun blote kont op de rotsige top stonden. Niets is onmogelijk, zei hij tegen zichzelf. Dokter Noelle Everette werd op een ouderwets oproepsysteem omgeroepen. Zo’n systeem leek hem een anachronisme in het informatietijdperk, waarin zelfs leerlingen van de basisschool elkaar al tekstberichten stuurden.

Vijf minuten later riep de verpleegkundige hem naar de balie terug. Ze zei dat dokter Everette op radiologie was en hem graag te woord zou staan. De zuster wees hem de weg.

De cardioloog was aan het lezen en dicteerde cardioangiogrammen. Ze zat in een kleine ruimte waar een hele wand bedekt was met röntgenfilms op een beweegbare band. Het enige licht kwam achter de films vandaan en viel met fluorescerende blauwige witheid op haar, ongeveer als maanlicht maar dan nog lichter. De cardioloog leek er net een geest door, vooral in haar witte jas. Jack nam aan dat hijzelf er even bleek uitzag. Hij kwam meteen ter zake. Hij vertelde wie hij was en waarom hij bij de zaak betrokken was geraakt.

‘Ik zal als getuige-deskundige voor de eiser optreden,’ zei Noelle, die er ook niet omheen wilde draaien. ‘Ik ga verklaren dat toen de patiënte hier in het ziekenhuis aankwam we geen reële kans meer maakten om haar te reanimeren, en dat ik verontwaardigd was toen ik hoorde dat er onnodig uitstel was geweest. Wij ouderwetse artsen, die iedereen behandelen die bij ons komt en niet alleen degenen die een abonnement bij ons hebben genomen, maken ons vaak kwaad op die conciërgedokters. We denken dat ze hun eigen belang op het oog hebben, en niet dat van de patiënten, al zeggen ze zelf dat het anders is. Een arts heeft de plicht het belang van de patiënt voorop te stellen.’

‘Dus u legt een getuigenverklaring af omdat dokter Bowman in een conciërgepraktijk werkt?’ vroeg Jack. Hij verbaasde zich over Noelles emotionele reactie.

‘Beslist niet,’ zei Noelle. ‘Ik leg een verklaring af omdat de patiënte met vertraging naar het ziekenhuis was gebracht. Iedereen weet dat het na een hartinfarct van kritiek belang is om zo gauw mogelijk met een fibrinolyse- en reperfusiebehandeling te beginnen. Als die opinie daarnaast iets zegt over mijn gevoelens ten opzichte van de conciërgegeneeskunde, dan zij het zo!’

‘Ik respecteer uw standpunt, dokter Everette, en ik wil u niet van het tegendeel overtuigen. Gelooft u me! Ik wil u alleen maar vragen naar de mate van cyanose die de patiënte blijkbaar vertoonde. Kunt u zich daar iets van herinneren?’

Noelle ontspande zich enigszins. ‘Ik zou het niet precies kunnen zeggen, want cyanose is een symptoom dat vaak bij ernstige hartziekten voorkomt.’

‘De verpleegkundige van de Spoedeisende Hulp noteerde dat de patiënte centrale cyanose had. Ze sprak specifiek van “centrale” cyanose.’

‘Toen de patiënte hier binnenkwam, was ze al bijna dood, met verwijde pupillen, een volledig verslapt lichaam en duidelijke brachycardia met geen enkele elektrische activiteit. Haar hartslag kon niet extern worden geregistreerd. Ze was zo goed als dood. De cyanose was maar een deel van het totaalbeeld.’

‘Nou, bedankt voor de moeite,’ zei Jack. Hij stond op.

‘Graag gedaan,’ antwoordde Noelle.

Toen Jack naar de Spoedeisende Hulp terugging, was hij nog pessimistischer over het resultaat van de zaak dan tevoren. Dokter Noelle Everette zou een sterke getuige-deskundige voor de eiser zijn, niet alleen vanwege haar cardiologische kennis maar ook omdat ze goed kon formuleren, een toegewijde arts was en rechtstreeks bij de zaak betrokken was geweest. ‘De tijden zijn veranderd,’ mompelde Jack hardop. Vroeger was het moeilijk geweest een arts te vinden die tegen een andere arts wilde getuigen. Het leek wel of Noelle zich erop verheugde een verklaring af te leggen, en al zei ze van niet, ze liet zich ook leiden door haar afkeer van de conciërgegeneeskunde.

Toen Jack op de Spoedeisende Hulp terugkwam, was de volgende dienst ingegaan. Hoewel het nog rustig was op de afdeling, moest Jack wachten tot hij met de verpleegkundige en de arts kon praten, want ze waren nog bezig zich op de hoogte te stellen van de aanwezige patiënten, die op onderzoeksresultaten of de komst van hun eigen arts wachtten. Het liep tegen halfvier toen Jack eindelijk met hen in een kantoortje achter de balie kon gaan zitten. Ze waren allebei jong. Begin dertig, schatte Jack.

Jack zei ongeveer hetzelfde als wat hij in het begin tegen Noelle had gezegd, maar de reactie van deze mensen was veel minder emotioneel of afkeurend. Georgina, een uitbundig type, zei zelfs dat ze bijzonder van Craig onder de indruk was.

‘Ik bedoel, hoeveel artsen rijden met hun patiënt in de ambulance mee naar het ziekenhuis? Niet veel, neemt u dat maar van mij aan. Het is absurd dat er een proces tegen hem wordt gevoerd. Wanneer artsen als dokter Bowman worden belaagd door zo’n type als die letselschadeadvocaat, deugt het systeem niet. Ik weet niet meer hoe die advocaat heet.’

‘Tony Fasano,’ zei Jack. Hij vond het prettig om iemand te horen praten die het met hem eens was, al vroeg hij zich af of Georgina ook van de persoonlijke kant van Craigs verhaal op de hoogte was, vooral omdat Leona die fatale avond was meegegaan naar de Spoedeisende Hulp.

‘Ja, zo heet hij: Tony Fasano. Toen hij hier kwam rondsnuffelen, dacht ik eerst dat hij een figurant was in een gangsterfilm. Echt waar. Ik kon me echt niet voorstellen dat hij echt was. Heeft hij echt rechten gestudeerd?’ Jack haalde zijn schouders op.

‘Nou, dat was niet aan Harvard, neemt u dat maar van mij aan. Hoe dan ook, ik kan me niet voorstellen dat hij me als getuige oproept. Ik heb hem precies verteld hoe ik over dokter Bowman denk. Volgens mij heeft hij geweldig goed werk geleverd. Hij had zelfs een draagbaar ecg-apparaat en hij had al op biomarkers getest voordat ze hier in het ziekenhuis aankwamen.’

Jack knikte. Hij had dat alles in Georgina’s verklaring gelezen, waarin ze Craig uitbundig had geprezen.

Toen ze klaar was, zei Jack: ‘Ik wilde met u over de cyanose praten.’

‘Wat is er met de cyanose?’ vroeg dokter Matt Gilbert. Hij sprak voor het eerst. Zijn kalme persoonlijkheid werd ondergesneeuwd door Georgina’s levendigheid.

‘Je weet toch wel, die cyanose, suffie,’ zei Georgina, en ze gaf Matt een speelse klap op zijn schouder voordat Jack iets kon zeggen. ‘Ze was zo blauw als maar kon toen ze haar hier binnenbrachten.’

‘Ik geloof niet dat die uitdrukking iets met kleur te maken heeft,’ merkte Matt op.

‘O, nee?’ zei Georgina. ‘Nou, dat zou wel moeten.’

‘Kunt u zich de cyanose niet herinneren?’ vroeg Jack aan Matt.

‘Vaag, geloof ik, maar haar algehele conditie stelde alles in de schaduw.’

‘U noemde het in uw aantekeningen “centrale cyanose”,’ zei Jack tegen Georgina. ‘Was daar een bepaalde reden voor?’

‘Natuurlijk! Ze was helemaal blauw, niet alleen haar vingers of benen. Haar hele lichaam was blauw, tot ze haar aan het beademingsapparaat hadden liggen en met hartmassage begonnen.’

‘Wat zou de oorzaak kunnen zijn?’ vroeg Jack. ‘Kan het een rechts-linksshunt zijn geweest of misschien een ernstig pulmonair oedeem?’

‘Over een shunt kan ik niets zeggen,’ zei Matt, ‘maar ze had geen pulmonair oedeem. Haar longen waren vrij.’

‘Eén ding weet ik nog,’ zei Georgina plotseling. ‘Ze was helemaal slap. Toen ik een infuus aanlegde, was haar arm zo slap als van een lappenpop.’

‘Dat komt bijna nooit voor?’ vroeg Jack.

‘Nee,’ zei Georgina. Ze keek Matt vragend aan. ‘Er is meestal wat weerstand. Dat hangt van de mate van bewusteloosheid af, denk ik.’

‘Heeft een van u ook petechiale bloedingen in haar ogen gezien, of vreemde sporen op haar gezicht of hals?’

Georgina schudde haar hoofd. ‘Ik niet.’ Ze keek Matt aan.

‘Ik maakte me te veel zorgen over het totaalbeeld om op zulke details te letten,’ zei Matt.

‘Waarom vraagt u daarnaar?’ wilde Georgina weten.

‘Ik ben patholoog-anatoom,’ legde Jack uit. ‘Ik ben getraind om cynisch te zijn. Bij een plotseling sterfgeval met cyanose moet de mogelijkheid van wurging of verstikking op zijn minst in overweging worden genomen.’

‘Dat is een nieuwe kijk op de zaak,’ zei Georgina.

‘Uit een biomarkerassay bleek dat het een hartaanval was,’ zei Matt.

‘Ik trek niet in twijfel dat er een hartinfarct was,’ zei Jack, ‘maar het zou me interesseren of dat door iets anders dan een natuurlijk proces is veroorzaakt. Ik zal u een voorbeeld geven. Ik had eens een geval van een vrouw, waarschijnlijk een paar jaar ouder dan mevrouw Stanhope, die onmiddellijk nadat ze door iemand met een pistool was beroofd een hartaanval kreeg. Het was gemakkelijk te bewijzen dat er een causaal verband was en de dader zit tegenwoordig in de dodencel.’

‘Allemachtig!’ zei Georgina.

Nadat Jack hun zijn visitekaartje had gegeven waarop ook zijn mobiele nummer stond, liep hij naar zijn auto terug. Toen hij de deur openmaakte en instapte, was het vier uur geweest. Hij zat even naar de kleine vijver te kijken. Hij dacht aan zijn gesprek met het ziekenhuispersoneel. Wat Craigs zaak betrof, zouden hun getuigenverklaringen in totaal waarschijnlijk een neutrale uitwerking hebben: Noelle aan de ene kant, Georgina aan de andere kant. Er was wel het probleem dat Noelle zeker in de getuigenbank zou verschijnen, en Georgina waarschijnlijk niet, want ze stond niet op de lijst van de aangeklaagde. Afgezien daarvan was hij niet veel te weten gekomen, of misschien was hij te dom om het in te zien. Eén ding stond vast: hij had deze mensen sympathiek gevonden en was van hen onder de indruk geweest, en als hij een ongeluk kreeg en daar werd binnengebracht, zou hij het gevoel hebben dat hij in goede handen was.

Jack vroeg zich af wat hij nu moest doen. Het liefst zou hij naar het huis van de Bowmans zijn teruggereden om zijn basketbalkleren aan te trekken en een wedstrijdje te spelen met David Thomas, Warrens vriend, bij Memorial Drive. Maar als hij realistisch was, wist hij dat als hij ook maar enige kans maakte een bijdrage aan Craigs verdediging te leveren door sectie op Patience Stanhopes stoffelijk overschot te verrichten, hij zichzelf moest dwingen om naar Jordan Stanhope toe te gaan. Hij moest de man zo ver zien te krijgen dat hij toestemming gaf voor een opgraving. Maar hoe kon hij de man zo ver krijgen, behalve door een pistool tegen zijn slaap te drukken? Jack kon geen enkele redelijke tactiek bedenken en het leek hem het best maar te improviseren. Hij zou een beroep doen op Stanhopes gevoel voor rechtvaardigheid en eerlijkheid.

Jack haalde de systeemkaart van twaalf bij zeven centimeter tevoorschijn die Harold Langley hem had gegeven, de kaart met Harolds mobiele nummer en Jordan Stanhopes adres. Hij legde hem op het stuur, pakte zijn vertrouwde plattegrond en probeerde de straat te vinden. Het kostte een beetje geduld, maar hij vond hem in de buurt van Chandler Pond en de Chestnut Hill Country Club. In de veronderstelling dat de zitting rond halfvier of vier uur was verdaagd, leek het hem een geschikt moment om Stanhope een bezoekje te brengen. Hij had geen idee of hij in het huis van de man kon komen of niet, maar hij kon het in elk geval proberen.

Het kostte hem een halfuur om door een waanzinnig labyrint van kronkelende straten bij Stanhopes huis te komen. Het was meteen te zien dat Jordan Stanhope een rijk man was. Het huis was kolossaal en stond op een groot, onberispelijk verzorgd terrein, met zorgvuldig gesnoeide bomen en struiken en tuinen vol bloemen. Op de rondgaande oprijlaan voor het huis stond een glanzende nieuwe donkerblauwe Bentley geparkeerd, een tweedeurs coupé. Door de bomen rechts van het huis heen was een vrijstaande garage voor drie auto’s met een koetshuis daarboven te zien.

Jack zette zijn Hyundai Accent naast zijn schandalig dure soortgenoot neer. De twee auto’s vormden een groot contrast. Jack stapte uit de zijne en liep naar de andere. Hij moest een blik in de extravagante wagen werpen en schreef zijn onverwachte belangstelling toe aan een tot dan toe op de achtergrond gebleven gen op zijn Y-chromosoom. De ramen waren open en de hele omgeving baadde in de geur van het luxueuze leer. De auto was blijkbaar gloednieuw. Na zich ervan te hebben vergewist dat niemand naar hem keek stak Jack zijn hoofd door het raam aan de bestuurderskant. Het instrumentenpaneel bezat een eenvoudige, rijke elegantie. Toen zag hij iets anders: de sleutel zat in het contact. Jack zette een stap naar achteren. Hoewel het in zijn ogen het toppunt van belachelijkheid was om zo veel geld uit te geven als hij dacht dat de auto kostte, riep die sleutel even een aangenaam gevoel bij hem op, het gevoel dat hij met Laurie aan zijn zijde in de Bentley over een landweggetje reed. Het was een dagdroom, zoals hij er als kind van had gedroomd om te vliegen. Maar de dagdroom maakte snel plaats voor een lichte gêne omdat hij de auto van een andere man begeerde, al was het alleen maar voor een gefantaseerde joyride.

Jack liep om de Bentley heen naar de voordeur. Zijn reactie op de auto had hemzelf in verschillende opzichten verrast, vooral het idee dat hij onbekommerd zou kunnen genieten. Nog jaren na dat noodlottige vliegtuigongeluk had hij dat niet gekund, want toen had hij zich altijd schuldig gevoeld omdat hij als enige van het gezin nog leefde. Nu kon hij blijkbaar wel aan zulke dingen denken, en dat maakte weer eens duidelijk dat hij een heel eind op weg was naar herstel.

Nadat hij had aangebeld, draaide Jack zich om naar de glanzende Bentley. Hij had gedacht aan wat die auto voor hem bekende, maar nu vroeg hij zich af wat die auto over Jordan Stanhope, alias Stanislaw Jordan Jaruzelski, te zeggen had. Die Bentley wees erop dat de man enorm van zijn nieuwe rijkdom genoot.

Toen hij de deur hoorde opengaan, draaide Jack zich weer om en concentreerde hij zich op de zaak waarvoor hij kwam. In zijn binnenzak had hij de niet-ondertekende opgravingsvergunning, en die kreukelde toen hij zijn hand omhoogbracht om zijn ogen af te schermen. De namiddagzon schitterde op de gepoetste koperen deurklopper en verblindde hem even.

‘Ja?’ vroeg Jordan. Ondanks de schittering merkte Jack dat hij argwanend werd bekeken. Jack droeg zijn gebruikelijke spijkerbroek, een blauw katoenen overhemd, een gehaakte das en een lichtgewicht blazer die al langer dan hij zou willen toegeven niet was gereinigd of geperst. Jordan daarentegen droeg een geruit huisjasje met een sjaaltje. Langs zijn silhouet kwam koele, droge lucht naar buiten. Blijkbaar stond de airconditioning van het huis aan, al was het buiten tamelijk fris.

‘Ik ben dokter Stapleton,’ begon Jack. Hij gaf plotseling een quasiofficiële verklaring voor zijn bezoek en haalde de portefeuille met zijn insigne van het Forensisch Instituut tevoorschijn. Hij hield hem even omhoog. ‘Ik ben patholoog-anatoom en ik zou u graag even willen spreken.’

‘Laat eens kijken!’ zei Jordan, toen Jack de portefeuille met het insigne vlug terug wilde stoppen.

Jack was verrast. Het gebeurde bijna nooit dat mensen zijn officiële legitimatiebewijs bestudeerden.

‘New York?’ vroeg Jordan, en hij keek Jack weer aan. ‘Bent u niet een beetje ver van huis?’ Jack vond dat Jordan een beetje spottend melodieus sprak, met een zweem van een Brits accent dat Jack aan elitaire kostscholen in New England deed denken. Het verbaasde Jack ook dat Jordan zijn hand had vastgepakt om hem stil te houden terwijl hij het insigne bestudeerde. Zijn zorgvuldig gemanicuurde vingers voelden koud aan.

‘Ik neem mijn werk serieus,’ zei Jack, zijn heil zoekend in sarcasme.

‘En wat is dan uw werk, dat het u helemaal van New York naar onze nederige stulp voert?’

Jack kon een glimlach niet onderdrukken. Uit de vraag van de man bleek dat hij een ironisch gevoel voor humor had, ongeveer als dat van Jack. Het huis was allesbehalve nederig.

‘Wie is daar, Jordie?’ riep een kristalheldere stem uit de koele diepten van het huis.

‘Dat weet ik nog niet precies, schat,’ riep Jordan liefdevol achterom. ‘Het is een dokter uit New York.’

‘Er is me verzocht te helpen met de juridische zaak waarbij u momenteel betrokken bent,’ zei Jack.

‘O, ja?’ zei Jordan met enige verbazing. ‘En hoe wilt u precies helpen?’

Voordat Jack antwoord kon geven, kwam een aantrekkelijke jonge vrouw met reeënogen, half zo oud als Jordan, achter Jordan vandaan en keek Jack aan. Ze had haar arm om Jordans hals geslagen en de andere arm om zijn middel. Ze glimlachte vriendelijk en liet daarmee schokkend witte, volmaakte tanden zien. ‘Waarom blijf je hier staan? Laat de dokter binnenkomen! Hij kan thee met ons drinken.’

Zoals de vrouw zei, ging Jordan opzij en gaf hij Jack een teken dat hij kon binnenkomen. Hij ging hem voor en het werd een hele wandeling via een centrale hal en een enorme huiskamer naar een serre aan de achterkant van het huis. De serre, met drie wanden van glas en een glazen dak, gaf Jack het gevoel dat hij in de tuin was. Hoewel Jack eerst had gedacht dat ‘thee’ een eufemisme voor cocktails was, bleek hij zich daarin te hebben vergist.

Jack zat in een grote witte rieten stoel met pastelkleurige sitsen kussens. Een zwijgzame vrouw in een Frans dienstmeisjesuniform serveerde thee, slagroom en koekjes en ging snel weer weg. Jordan en zijn vriendin Charlene McKenna zaten tegenover hem, ook in rieten stoelen. Tussen Jack en hen in stond een laag glazen tafeltje, met daarop een zilveren servies en nog wat lekkernijen. Charlene kon haar handen niet van Jordan afhouden, en die gedroeg zich alsof hij zich niet van haar openlijke genegenheid bewust was. Het gesprek ging eerst over koetjes en kalfjes en concentreerde zich toen op hun plannen voor de zomer. Ze zouden onder andere een cruise langs de kust van Dalmatië maken.

Jack verbaasde zich erover dat het stel aan een stuk door praatte. Hij had het gevoel dat ze hunkerden naar afleiding, want hij hoefde niet veel te zeggen, behalve waar hij vandaan kwam en dat hij momenteel bij zijn zus in Newton logeerde. Daarna hoefde hij alleen maar nu en dan ‘ja ja’ te zeggen om te kennen te geven dat hij luisterde. Dat gaf Jack alle gelegenheid om alleen maar te observeren, en hij was gefascineerd. Hij had gehoord dat Jordan de bloemetjes buiten zette en blijkbaar had hij dat al gedaan vlak na de dag dat Patience Stanhope was gestorven. Hij had weinig tijd gehad om te rouwen, want Charlene was enkele weken na de begrafenis al bij hem ingetrokken. De Bentley op de oprijlaan was nog maar een maand oud en het stel had een deel van de winter op Saint-Barthélemy doorgebracht.

Jack combineerde deze nieuwe informatie met zijn cynische aard. De mogelijkheid dat er bij Patience’ dood boze opzet in het spel was geweest, was weer wat groter geworden en daardoor vond hij het nog belangrijker, zelfs noodzakelijk, dat er sectie werd verricht. Hij dacht erover om met zijn verdenkingen naar het Forensisch Instituut van Boston terug te gaan, al waren het alleen maar vermoedens. Misschien waren ze bereid de officier van justitie te vragen de rechter om een opgravingsmachtiging te verzoeken, want als Jordan in enig opzicht verantwoordelijk was voor Patience’ dood, zou hij nooit toestemming geven. Maar hoe langer Jordan praatte en hoe duidelijker werd dat hij de rol van beschaafde, aristocratische gentleman speelde, des te minder zeker was Jack van Jordans reactie op een sectie. Het zou niet de eerste keer zijn dat de dader van een misdrijf zichzelf zo intelligent vond dat hij actief aan het onderzoek meewerkte, alleen om te bewijzen hoe slim hij was. De pretendent Jordan zou best eens in die categorie kunnen vallen. Misschien zou hij toch akkoord gaan met een sectie, alleen om het spel opwindender te maken.

Jack schudde zijn hoofd. Zijn gezond verstand liet zich gelden en hij wist dat zijn fantasie met hem aan de haal was gegaan.

‘U bent het daar niet mee eens?’ vroeg Jordan. Hij had Jacks hoofdbeweging gezien.

‘Nee, ik bedoel ja,’ stamelde Jack in een poging zijn blunder te camoufleren. In werkelijkheid had hij het gesprek even niet gevolgd.

‘Ik zei dat het beter is om in het najaar naar de Dalmatische kust te gaan dan in de zomer. U bent het daar niet mee eens?’

‘Ik ben het ermee eens,’ zei Jack. ‘Geen twijfel mogelijk.’

Gesust ging Jordan verder met wat hij aan het vertellen was. Charlene knikte waarderend.

Jack gaf zich weer over aan zijn overpeinzingen en erkende dat de kans dat er bij Patience Stanhopes dood boze opzet in het spel was miniem was. Dat dacht hij vooral omdat Patience een hartaanval had gehad en er te veel bekwame artsen bij betrokken waren, onder wie Craig. Craig was niet Jacks favoriete persoon, zeker niet als echtgenoot van zijn zus, maar hij was een van de scherpzinnigste, deskundigste artsen die Jack ooit had gekend. Het was onmogelijk dat Jordan al die artsen had misleid door op de een of andere manier een hartaanval bij zijn vrouw te veroorzaken.

Toen hij dat besefte, was Jack weer op het beginpunt. Het Forensisch Instituut kon hem niet aan een opgraving en een sectie helpen. Hij zou het helemaal in zijn eentje voor elkaar moeten krijgen. In dat opzicht was het misschien handig dat Jordan zich als een aristocraat wilde voordoen. Jack kon een beroep op hem doen als gentleman, want een echte gentleman heeft de plicht om met zijn ethisch gedrag het goede voorbeeld te geven en ervoor te zorgen dat de gerechtigheid zegeviert. Het was nogal vergezocht, maar iets anders kon hij niet verzinnen.

Terwijl Jordan en Charlene het erover hadden wat de beste tijd van het jaar was om naar Venetië te gaan, zette Jack zijn kop en schotel neer en haalde hij een van zijn visitekaartjes uit de zak van zijn jasje. Toen er even een opening in het gesprek kwam, boog hij zich naar voren en liet hij met zijn duim het kaartje hard tegen het glazen tafelblad springen.

‘Hé! Wat hebben we hier?’ vroeg Jordan, onmiddellijk toehappend. Hij boog zich naar voren, keek naar het kaartje en pakte het toen op om het aandachtiger te bestuderen. Charlene nam het van hem over en keek er ook naar.

‘Wat is een patholoog-anatoom?’ vroeg Charlene.

‘Dat is hetzelfde als een lijkschouwer,’ legde Jordan uit.

‘Niet precies,’ zei Jack. ‘Een lijkschouwer is een benoemde of gekozen functionaris die doodsoorzaken moet onderzoeken. Zo iemand kan daar een specifieke opleiding voor hebben gevolgd, maar dat hoeft niet. Een patholoog-anatoom is een arts die zich in forensische pathologie heeft gespecialiseerd.’

‘Neemt u mij niet kwalijk,’ zei Jordan. ‘U wilde me vertellen hoe u me met mijn proces wilt helpen. Ik moet trouwens zeggen dat ik dat proces bijzonder vervelend vind.’

‘Hoezo?’

‘Ik dacht dat het opwindend zou zijn, zoals wanneer je naar een bokswedstrijd kijkt. In plaats daarvan is het saai, alsof je twee mensen ziet argumenteren.’

‘Ik zou het interessanter kunnen maken,’ zei Jack. Hij greep de kans aan die Jordans onverwachte mening over het proces hem bood.

‘Kunt u daar wat meer over zeggen?’

‘Uw vergelijking van het proces met een bokswedstrijd staat me wel aan, maar deze wedstrijd is oninteressant omdat de twee boksers geblinddoekt zijn.’

‘Dat is een grappige vergelijking. Twee boksers die elkaar niet kunnen zien en maar wat in het wilde weg stompen.’

‘Precies! En ze zijn geblinddoekt omdat ze niet over alle informatie beschikken die ze nodig hebben.’

‘Wat hebben ze nodig?’

‘Ze debatteren over de medische behandeling van Patience Stanhope zonder dat Patience haar kant van het verhaal kan vertellen.’

‘En welk verhaal zou ze vertellen als ze dat kon?’

‘Dat weten we niet, tenzij ik het haar kan vragen.’

‘Ik begrijp niet waar jullie het over hebben,’ klaagde Charlene. ‘Patience Stanhope is dood en begraven.’

‘Volgens mij heeft hij het over een sectie.’

‘Dat klopt.’

‘U bedoelt, haar opgraven?’ vroeg Charlene geschokt. ‘Jakkes!’

‘Het is niet zo ongewoon,’ zei Jack. ‘Het is minder dan een jaar geleden. Ik garandeer dat ik daarmee iets aan de weet zou komen, en dan komt de bokswedstrijd, zoals u het noemt, in het volle daglicht en wordt hij veel interessanter.’

‘Hoe dan?’ vroeg Jordan. Hij was stil en bedachtzaam geworden.

‘Ik kan bijvoorbeeld onderzoeken welk deel van haar hart betrokken was bij de hartaanval, en hoe die zich heeft ontwikkeld en of er van tevoren al iets aan de hand was. Eigenlijk moeten we uitsluitsel over die dingen hebben voordat we haar medische verzorging aan de orde stellen.’

Jordan beet op zijn lip. Hij dacht na over wat Jack had gezegd.

Jack voelde zich aangemoedigd. Hij wist dat het moeilijk was wat hij probeerde, maar Jordan had het voorstel niet meteen van de hand gewezen. Natuurlijk besefte Jordan misschien niet dat het lijk alleen kon worden opgegraven als hij toestemming gaf.

‘Waarom biedt u aan dit te doen?’ vroeg Jordan. ‘Wie betaalt u?’

‘Niemand betaalt me. Ik kan met de hand op mijn hart zeggen dat ik gemotiveerd word door het streven naar gerechtigheid. Tegelijk is er een belangentegenstelling. Mijn zus is getrouwd met de aangeklaagde, dokter Craig Bowman.’

Jack keek zorgvuldig naar Jordans gezicht, zoekend naar tekenen van woede of ergernis, maar hij zag niets van dien aard. Het strekte de man tot eer dat hij blijkbaar rationeel en emotieloos over Jacks woorden kon nadenken.

‘Ik ben ook voor gerechtigheid,’ zei Jordan ten slotte. Heel even was hij zijn lichte Britse accent kwijt. ‘Maar ik denk dat het moeilijk voor u zou zijn om objectief te blijven.’

‘Dat is zo,’ zei Jack. ‘Daar hebt u gelijk in, maar als ik sectie zou doen, zou ik alle monsters bewaren en dan kunnen ze door deskundigen worden onderzocht. Ik kan me zelfs laten assisteren door een patholoog-anatoom die geen persoonlijk belang bij de zaak heeft.’

‘Waarom is er indertijd geen sectie verricht?’

‘Dat gebeurt niet na elk sterfgeval. Als het sterfgeval twijfels had opgeroepen, had het Forensisch Instituut opdracht tot een sectie kunnen geven. Indertijd waren er geen twijfels. Patience had een gedocumenteerde hartaanval gehad en werd behandeld door haar arts. Als ze hadden geweten dat er een proces zou komen, hadden ze misschien wel sectie verricht.’

‘Ik was niet van plan om te gaan procederen, al gebiedt de eerlijkheid me te zeggen dat uw zwager me die avond kwaad maakte. Hij was arrogant en zei dat ik hem niet goed had verteld hoe Patience eraan toe was toen ik hem verzocht Patience direct naar het ziekenhuis te laten brengen.’

Jack knikte. Hij had daar in de beëdigde verklaringen van Jordan en Craig over gelezen en was niet van plan zich erin te mengen. Hij wist dat veel van dit soort processen voortkwamen uit slechte communicatie van de kant van de arts of zijn personeel.

‘Ik was niet van plan te gaan procederen, totdat Anthony Fasano contact met me opnam.’

Jack spitste zijn oren. ‘De advocaat nam contact met u op en niet andersom?’

‘Inderdaad. Net zoals u hebt gedaan. Hij kwam hiernaartoe en belde aan.’

‘En hij praatte met u over een schadevergoeding.’

‘Ja, en in feite om dezelfde reden als u nu ook gebruikt: gerechtigheid. Hij zei dat ik ervoor moest zorgen dat het publiek beschermd werd tegen artsen als dokter Bowman en tegen wat hij de “ongelijkheid en onrechtvaardigheid” van de conciërgegeneeskunde noemde. Hij was erg overtuigend.’

Allemachtig, dacht Jack. Het feit dat Jordan zich door de eerste de beste letselschadeadvocaat had laten ompraten, deed afbreuk aan het beetje respect dat Jack voor de man had gekregen. Jack herinnerde zichzelf eraan dat de man een nepfiguur was: rijk, maar toch een nepfiguur die met een rijke vrouw was getrouwd. Nu hij de basis had gelegd, vond Jack het tijd worden om toe te slaan en dan te maken dat hij wegkwam. Hij haalde de opgravingsvergunning tevoorschijn. Hij legde hem voor Jordan op de tafel neer. ‘Om mij de sectie te laten verrichten hoeft u alleen maar dit formulier te ondertekenen. Ik zorg voor de rest.’

‘Wat is dat voor papier?’ vroeg Jordan, wiens kunstmatige accent terugkwam. Hij boog zich naar voren en bekeek het. ‘Ik ben geen jurist.’

‘Het is maar een routineformulier,’ zei Jack. Hij kon allerlei sarcastische opmerkingen bedenken, maar hield zich in.

Jordans reactie had Jack verrast. In plaats van nog meer vragen te stellen greep hij in de zak van zijn jasje, maar jammer genoeg niet om een pen te pakken. In plaats daarvan haalde hij een mobiele telefoon tevoorschijn. Hij drukte op een sneltoets en leunde achterover. Terwijl hij op verbinding wachtte, keek hij Jack aan.

‘Meneer Fasano,’ zei Jordan terwijl hij naar zijn weelderige gazon keek. ‘Er is hier een patholoog-anatoom uit New York en die legt me een formulier voor dat misschien van invloed is op het proces. Het is mijn toestemming om Patience op te graven voor sectie. Ik wil dat u het bekijkt voordat ik teken.’

Zelfs op meer dan drie meter afstand kon Jack de reactie van Tony Fasano horen. Jack kon de woorden niet verstaan, maar de toon sprak boekdelen.

‘Goed, goed!’ zei Jordan. ‘Ik zal het niet tekenen totdat u het hebt bekeken. Dat beloof ik.’ Hij klapte zijn telefoon dicht en keek Jack aan. ‘Hij komt eraan.’

Het laatste wat Jack wilde was er een advocaat bij betrekken. Zoals hij de vorige dag tegen Alexis had gezegd, had hij een hekel aan advocaten, vooral aan letselschadeadvocaten die uit eigenbelang zogenaamd voor de kleine man opkwamen. Na het vliegtuigongeluk was hij achtervolgd door advocaten die hem tegen de luchtvaartmaatschappij wilden laten procederen.

‘Dan ga ik maar eens,’ zei Jack, en hij stond op. Hij had onwillekeurig het gevoel dat de kans op een handtekening zo goed als nul was nu Tony Fasano erbij betrokken raakte. ‘Mijn mobiele nummer staat op mijn kaartje, voor het geval u me wilt spreken nadat uw advocaat het formulier heeft bekeken.’

‘Nee, ik wil dit nu afhandelen,’ zei Jordan. ‘Als ik het nu niet doe, doe ik het helemaal niet, dus gaat u zitten! Meneer Fasano is hier heel gauw. Wilt u een cocktail? Het is na vijven, dus het mag van de wet.’ Hij glimlachte om zijn eigen afgezaagde grap en wreef zich alvast in zijn handen.

Jack liet zich weer in de rieten stoel zakken. Hij zou zich neerleggen bij het resultaat van het bezoek, wat dat ook mocht zijn.

Jordan moest een verborgen oproepknop hebben, want plotseling verscheen de vrouw in het dienstmeisjesuniform. Jordan vroeg om een kan wodka-martini en een schaaltje olijven.

Alsof er intussen niets was gebeurd, ging Jordan moeiteloos verder met het gesprek dat hij en Charlene over hun reisplannen hadden gehad. Jack nam geen martini. Hij kon niets bedenken wat hij minder graag zou willen hebben. Hij speelde met het idee om wat lichaamsbeweging te nemen zodra hij hier weg kon komen.

Net toen Jack bijna aan het eind van zijn geduld was, kondigde een carillon van klokjes de komst van bezoek bij de voordeur aan. Jordan kwam niet in beweging. In de verte ging de voordeur open, gevolgd door gedempte stemmen. Een paar minuten later kwam Tony Fasano met grote stappen de serre in. Hij werd op enkele passen afstand gevolgd door een andere man, die net zo gekleed was als Tony maar intimiderend groter was.

Automatisch kwam Jack uit beleefdheid overeind. Het viel hem op dat Jordan dat niet deed.

‘Waar is dat formulier?’ vroeg Tony meteen. Hij had geen tijd voor beleefdheden. Jordan wees met zijn vrije hand. Met zijn andere hand hield hij de martini vast. Charlene zat knus naast hem en speelde met het haar dat over haar nek hing.

Tony griste de opgravingsvergunning van het glazen tafelblad en keek deze snel met zijn donkere ogen door. Terwijl hij dat deed, keek Jack naar hem. In tegenstelling tot zijn opgewekte houding in de rechtszaal maakte Tony nu een duidelijk woedende indruk. Jack schatte dat hij tussen de vijfendertig en de veertig was. Hij had een breed gezicht met ronde trekken en vierkante tanden. Zijn handen waren een soort knotsen, met korte vingers. Jack keek nu naar de veel grotere medewerker, die net zo’n grijs pak, zwart overhemd en zwarte das droeg als Fasano. Hij was in de deuropening van de serre blijven staan. Blijkbaar was hij Tony’s zware jongen. Het feit dat Tony blijkbaar vond dat hij zo iemand nodig had als hij bij een cliënt op bezoek ging, zette Jack aan het denken.

‘Wat is dit voor onzin?’ wilde Tony weten. Hij zwaaide met het formulier in Jacks richting.

‘Ik zou een officieel gemeenteformulier geen onzin willen noemen,’ zei Jack. ‘Het is een opgravingsvergunning.’

‘Wie bent u, een of andere detective die door de aangeklaagde is ingehuurd?’

‘Zeer zeker niet.’

‘Hij is de broer van dokter Bowmans vrouw,’ legde Jordan uit. ‘Hij logeert hier bij zijn zus in de stad en streeft naar gerechtigheid. Zo heeft hij het zelf gezegd.’

‘Gerechtigheid, kom nou!’ gromde Tony tegen Jack. ‘U hebt wel lef! Hier binnen te komen stormen en met mijn cliënt te praten.’

‘Mis!’ zei Jack luchtig. ‘Ik ben uitgenodigd om thee te komen drinken.’

‘En nog een grappenmaker ook,’ snauwde Tony.

‘Het is waar! Hij is uitgenodigd,’ zei Jordan. ‘En voordat we aan de martini gingen, hebben we thee gedronken.’

‘Ik probeer alleen maar de weg vrij te maken voor een sectie,’ legde Jack uit. ‘Hoe meer informatie er beschikbaar is, des te meer kans is er dat er gerechtigheid komt. Iemand moet namens Patience Stanhope spreken.’

‘Ik kan deze onzin niet geloven,’ zei Tony, en hij maakte een wanhoopsgebaar. Toen keek hij zijn medewerker aan. ‘Franco, wil je deze hondendrol uit meneer Stanhopes huis even verwijderen?’

Franco kwam gehoorzaam de kamer in. Hij pakte Jacks arm bij de elleboog vast en hees Jack tegelijk overeind. Jack vroeg zich even af of hij weerstand moest bieden, en welke gevolgen dat zou hebben, maar op dat moment liep Franco al de kamer uit, met Jack op sleeptouw. Jack keek zijn gastheer aan, die niet van de rieten bank af was gekomen. Jordan werd blijkbaar verrast door de gang van zaken, maar hij kwam niet tussenbeide. Tony verontschuldigde zich voor de onderbreking en beloofde dat de indringer buiten de deur werd gezet.

Franco hield Jacks arm nog steeds stevig vast en liep door de formeel ingerichte huiskamer naar de hal met de marmeren vloer en de imposante trap. Al die tijd trok hij Jack mee.

‘Kunnen we dit niet als heren bespreken?’ zei Jack. Hij verzette zich nu enigszins tegen hun voortgang en vroeg zich intussen af hoe hij deze situatie moest aanpakken. Jack hield niet van vechten, ook niet als hij werd geprovoceerd. Franco was het zwaargebouwde type dat Jack al kende toen hij football speelde op school. Toen hij een keer tegen zo’n kolos was op gerend, was dat meteen het einde van Jacks kortstondige footballcarrière geweest.

‘Hou je bek!’ snauwde Franco zonder zelfs maar een blik op Jack te werpen. Toen Franco bij de voordeur aankwam, bleef hij staan. Nadat hij hem had opengemaakt, zwaaide hij Jack naar buiten en liet daarbij zijn arm los.

Jack trok zijn jasje recht en liep de twee treden af naar de oprijlaan van grind. Schuin achter de Bentley en de Hyundai stond een grote zwarte Cadillac van onbekend bouwjaar. Vergeleken met de twee andere auto’s leek hij net een woonboot.

Hoewel Jack naar zijn auto liep en de sleutels in zijn hand had, bleef hij staan en draaide zich om. Zijn gezond verstand gaf hem in dat hij in de auto moest stappen en moest wegrijden, maar hetzelfde gen op zijn Y-chromosoom dat bewonderend naar de Bentley had gekeken was woedend omdat hij zonder plichtplegingen buiten de deur was gezet. Franco was naar buiten gelopen en stond wijdbeens en met zijn armen over elkaar op de stoep. Hij had nog een uitdagende grijns op zijn pokdalige gezicht. Voordat er iets gezegd kon worden, kwam Tony met grote passen het huis uit gelopen, langs Franco. Hij zag eruit als een veel kleinere versie van de kolos Franco en moest op een bepaalde manier met zijn heupen zwaaien om zich met zijn dikke, korte benen voort te bewegen. Hij ging recht op Jack af en priemde met zijn wijsvinger naar Jacks gezicht.

‘Ik zal je zeggen waar het op staat, cowboy,’ snauwde Tony. ‘Ik heb minstens honderdduizend dollar in deze zaak zitten en ik verwacht hier een smak geld aan te verdienen. Hoor je dat? Ik wil niet dat jij de boel gaat verknoeien. Alles gaat prima, dus er komt geen sectie. Capisce?’

‘Ik snap niet waar je je zo druk om maakt,’ zei Jack. ‘Je mag zelf een patholoog-anatoom aanwijzen die met me samenwerkt.’ Hij wist dat de sectie er echt niet meer zou komen, maar het deed hem wel goed om Tony een beetje op stang te jagen. De man had al puilogen en nu des te meer. De adertjes op de zijkanten van zijn voorhoofd staken tegen zijn huid af als donkere wormen.

‘Wat moet ik nog zeggen?’ snauwde Tony retorisch. ‘Ik wil geen sectie! De zaak gaat goed zoals hij is. Ik heb geen behoefte aan nieuwe ontwikkelingen. Die arrogante conciërgedokter gaat voor de bijl, en dat is zijn verdiende loon.’

‘Zo te horen ben je je objectiviteit kwijt,’ merkte Jack op. Hij had onwillekeurig gezien dat Tony minachtend zijn volle lippen terugtrok bij het woord ‘conciërge’. Jack vroeg zich af of de man de zaak als een persoonlijke kruistocht was gaan zien. Er stond een zeker fanatisme op zijn gezicht te lezen.

Tony keek Franco aan alsof hij steun bij hem zocht. ‘Niet te geloven, hè, die kerel? Net of hij van een andere planeet komt.’

‘Volgens mij ben jij bang voor feiten,’ zei Jack.

‘Ik ben niet bang voor feiten,’ riep Tony uit. ‘Ik heb feiten genoeg. Die vrouw is aan een hartaanval gestorven. Ze had een uur eerder in het ziekenhuis moeten zijn. Dan zouden wij hier nu niet hebben gestaan.’

‘Wat is een “haa’d-aanval”?’ Jack stak de draak met Tony’s accent. Er was geen ‘r’ te horen geweest en de ‘t’ had als een zachte ‘d’ geklonken.

‘Zo is het genoeg!’ snauwde Tony. Hij knipte met zijn vingers naar Franco. ‘Zet die idioot in zijn auto. Ik wil hem niet meer zien.’

Franco kwam zo vlug de treden af dat het kleingeld in zijn zak rammelde. Hij liep om Tony heen en probeerde Jack met zijn vlakke handen weg te duwen, maar Jack hield stand.

‘Zeg, ik wilde nog vragen hoe jullie kans zien om precies dezelfde kleding te dragen,’ zei Jack. ‘Kiezen jullie die de avond tevoren uit, of doen jullie dat ’s morgens vroeg? Het is zo schattig.’

Franco reageerde met een snelheid die Jack volkomen verraste. Met zijn open handpalm sloeg hij Jack zo hard tegen de zijkant van zijn gezicht dat Jacks oren ervan galmden. Jack deinsde meteen terug en beantwoordde de geste met een even harde en even effectieve klap.

Franco, niet anders gewend dan dat mensen zich door zijn formaat lieten intimideren, schrok nog meer van de klap dan Jack. Toen zijn hand in een reflex naar zijn gloeiende gezicht omhoogkwam, greep Jack hem bij zijn schouders en gaf hem een kniestoot in zijn kruis. Franco klapte even dubbel en kreeg bijna geen lucht meer. Toen hij zich weer oprichtte, had hij een pistool in zijn hand.

‘Nee!’ schreeuwde Tony. Hij greep Franco’s arm van achteren vast en trok hem naar beneden.

‘Maak dat je hier wegkomt!’ gromde Tony tegen Jack. Hij hield de woedende Franco vast alsof hij een dolle hond in bedwang wilde houden. ‘Als je mijn zaak verknoeit, ben je verleden tijd. Er komt geen sectie.’

Jack liep achteruit tot hij tegen de Hyundai aan kwam. Hij wilde zijn blik niet van Franco wegnemen, die kaarsrecht overeind stond en het pistool nog in zijn hand had. Jacks benen trilden van de adrenaline die door zijn aderen raasde.

Eenmaal in de auto, startte hij hem vlug. Toen hij naar Tony en zijn helper achteromkeek, zag hij Jordan en Charlene in de deuropening staan.

‘Jij bent nog niet van me af,’ schreeuwde Franco door Jacks open raampje toen Jack wegreed.

Meer dan een kwartier volgde Jack een kronkelroute door woonwijken. Hij sloeg links en rechts af maar wilde niet stoppen. Hij wilde niet dat iemand hem volgde of hem vond, zeker geen grote, zwarte Cadillac. Hij wist dat hij zich aan het eind van zijn bezoek aan huize Stanhope dom had gedragen. Het was een korte opleving geweest van de risiconemende, uitdagende persoonlijkheid die hij had ontwikkeld toen hij uit de depressie kwam waaraan hij na het vliegtuigongeluk had geleden. Toen hij enigszins tot bedaren was gekomen, voelde hij zich zwak. Hij was hopeloos verdwaald maar zag een paar straatnaamborden, en hij zette de auto in de schaduw van een gigantische eik om op de kaart te kijken waar hij was.

Onder het rijden had Jack met het idee gespeeld om naar het vliegveld te gaan, zijn handen van de hele zaak af te trekken en naar New York te vliegen. De gloeiende plek op de linkerkant van zijn gezicht pleitte daarvoor, evenals het feit dat de kans dat hij sectie kon verrichten en daarmee zijn zus en zwager kon helpen nu voorgoed verkeken was. Er was nog een sterk argument: zijn huwelijk kwam met duizelingwekkende snelheid dichterbij.

Toch kon Jack dat niet doen. Het zou laf zijn om uit de stad weg te glippen. Hij pakte de kaart en keek welke hoofdweg hier in de buurt lag en waar die heen ging. Het was niet gemakkelijk, want de straat waar hij was stond niet op de kaart. Hij was te klein of viel buiten de rand. Jammer genoeg wist hij niet welke van die twee dingen het geval was.

Hij had net besloten weer blindelings te gaan rijden tot hij bij een grote weg kwam, toen zijn mobieltje ging. Hij greep in zijn zak en haalde het tevoorschijn. Het nummer kwam hem niet bekend voor. Hij nam op en zei hallo.

‘Dokter Stapleton, met Jordan Stanhope. Bent u ongedeerd?’

‘Er zijn betere tijden in mijn leven geweest, maar ik ben niet gewond.’ Jack werd verrast door het telefoontje.

‘Ik wilde me verontschuldigen voor de manier waarop meneer Fasano en zijn medewerker u bij mij thuis hebben behandeld.’

‘Dank u,’ zei Jack. Hij dacht aan andere, meer gevatte reacties, maar hield zich in.

‘Ik zag dat u geslagen werd. Ik was onder de indruk van uw reactie.’

‘Ten onrechte. Het was verschrikkelijk dom van me, vooral omdat de man gewapend was.’

‘Ik vond het zijn verdiende loon.’

‘Ik denk niet dat hij het met u eens is. Dat was mijn minst favoriete deel van het bezoek.’

‘Ik ben tot het besef gekomen dat meneer Fasano een vervelende man is. Het is gênant.’

Het is niet te laat om de honden terug te fluiten, dacht Jack, maar hij zei het niet.

‘Ik twijfel ook aan zijn tactiek en ik heb er moeite mee dat hij de waarheid niet belangrijk vindt.’

‘Welkom in de advocatuur,’ zei Jack. ‘Jammer genoeg gaat het er bij civiele procedures niet om dat je de waarheid boven water krijgt maar dat je gelijk krijgt.’

‘Nou, daar wil ik niets mee te maken hebben. Ik zet mijn handtekening onder de opgravingsvergunning.’

9

Newton

Dinsdag 6 juni 2006

19.30 uur

Toen Jack bij het huis van de Bowmans terugkwam, was het te laat om nog te gaan basketballen. Hij was het diner met de meisjes ook misgelopen; die zaten op hun kamer te studeren. Blijkbaar was iedereen al helemaal aan zijn aanwezigheid gewend, want er kwam niemand naar beneden om hem gedag te zeggen. Om het goed te maken voor de meisjes was Alexis overdreven hartelijk geweest, maar ze had meteen de rode, gekneusde zwelling op de linkerkant van zijn gezicht gezien.

‘Wat is er gebeurd?’ had ze bezorgd gevraagd.

Jack had het met een schouderophalen afgedaan en gezegd dat het niets voorstelde maar dat hij het later zou uitleggen als hij zich had opgefrist. Hij was van onderwerp veranderd door naar Craig te vragen. Alexis had hem alleen verteld dat Craig in de huiskamer was.

Jack was onder de douche gesprongen om de dag van zich af te wassen, en toen hij eruit kwam, veegde hij de condens van de badkamerspiegel om zichzelf te bekijken. Door het warme water was zijn wang nog roder geworden. Voor het eerst zag hij nu ook een kleine, knalrode, vlamvormige bloeding in het wit van zijn linkeroog. Toen hij zich dichter naar de spiegel boog, zag hij een paar kleine onderhuidse bloedingen op zijn jukbeen. Het leed geen twijfel dat Franco hem een flinke opduvel had verkocht. Onwillekeurig vroeg Jack zich af hoe Franco eruitzag, want Jacks handpalm deed nog pijn van de klap en hij moest hem dus even hard hebben geraakt.

Nadat hij schone kleren had aangetrokken, gooide Jack zijn vuile was in de mand in de wasruimte, zoals Alexis hem had gezegd.

‘Wil je wat eten?’ bood Alexis aan. Ze stond in de keuken.

‘Ja, lekker,’ zei Jack. ‘Ik ben uitgehongerd. Ik had geen tijd om te lunchen.’

‘We hadden gegrilde steaks, gebakken aardappelen, gestoomde asperges en salade. Hoe vind je dat?’

‘Zalig,’ zei Jack.

Tijdens dit gesprekje had Craig geen woord gezegd. Hij zat meer dan tien meter bij hen vandaan op de bank in de huiskamer, op precies dezelfde plaats waar hij die ochtend had gezeten, maar zonder krant. Hij droeg dezelfde kleren als overdag, alleen was het overhemd inmiddels verkreukeld en had hij het bovenste knoopje en de das los. Zo onbeweeglijk als een wassen beeld keek hij naar de flatscreentelevisie. Jack zou daar niets abnormaals aan hebben gevonden, maar het toestel was uit. Op de salontafel voor hem stonden een halflege fles whisky en een ouderwets glas dat tot de rand gevuld was met de geelbruine vloeistof.

‘Wat doet hij?’ vroeg Jack met gedempte stem.

‘Wat denk je?’ antwoordde Alexis. ‘Hij zit te vegeteren. Hij is gedeprimeerd.’

‘Hoe is de rest van de dag op de rechtbank verlopen?’

‘Ongeveer hetzelfde als wat jij ervan hebt gezien. Daarom is hij gedeprimeerd. De eerste van de drie getuigen-deskundigen van de eiser heeft zijn verklaring afgelegd. Het was dokter William Tardoff, hoofd cardiologie van het Newton Memorial-ziekenhuis.’

‘Wat voor getuige was hij?’

‘Jammer genoeg kwam hij heel geloofwaardig over, en hij praatte niet neerbuigend tegen de juryleden. Hij kon volkomen duidelijk maken waarom het eerste uur – zelfs de eerste paar minuten – zo belangrijk is voor het slachtoffer van een hartaanval. Randolph maakte een paar keer bezwaar, maar Tardoff kon verklaren dat naar zijn mening Patience Stanhopes overlevingskans aanzienlijk was afgenomen doordat Craig te laat was met het stellen van zijn diagnose en haar te laat naar het ziekenhuis liet brengen.’

‘Dat lijkt me nogal slecht overkomen, zeker uit de mond van een leidinggevend arts uit Craigs eigen ziekenhuis.’

‘Craig heeft alle reden om gedeprimeerd te zijn. Het is voor een arts altijd al moeilijk om kritiek aan te horen, want ze zetten zichzelf op een voetstuk, maar nu die kritiek van een gerespecteerde collega kwam, was het des te erger.’

‘Kon Randolph in het kruisverhoor iets aan Tardoffs verklaring afdoen?’

‘Tot op zekere hoogte wel, maar het is net of hij altijd alleen maar achterstanden probeert in te lopen.’

‘Het is voorschrift dat de eiser eerst met zijn bewijsvoering komt. Daarna is het de beurt aan de aangeklaagde.’

‘Dat lijkt me niet eerlijk, maar we hebben geen alternatief.’

‘Waren er maar twee getuigen?’ vroeg Jack.

‘Nee, het waren er drie in totaal. Voor dokter Tardoff heeft Darlene, Craigs assistente, een verklaring afgelegd. Ze werd hard ondervraagd over die aanduiding met “probleempatiënt”, net als Marlene, en met hetzelfde resultaat. In de lunchpauze was Randolph kwaad op Craig omdat die hem daar niet over had verteld, en het is gemakkelijk te begrijpen waarom.’

‘Ik kan er nog steeds niet bij dat Craig zoiets in zijn praktijk toestaat.’

‘Ik vrees dat het blijk geeft van een zekere arrogantie.’

‘Ik denk daar niet zo mild over. Ik vind het pure stomheid, en het komt hem in deze zaak zeker niet ten goede.’

‘Het verbaast me dat het als bewijsmateriaal wordt toegelaten. Het werkt duidelijk bevooroordelend en heeft niets te maken met de nalatigheid waarvan hij wordt beschuldigd. Maar weet je wat me het meest dwarszit?’

‘Wat dan?’ vroeg Jack. Hij zag dat Alexis rood werd.

‘Het komt Craig nu niet ten goede, maar de aanduiding van zijn personeel voor die patiënten was eigenlijk wel juist.’

‘Hoe dan?’ Hij zag dat Alexis nog roder werd. Dit zat haar inderdaad dwars.

‘Omdat ze echt probleempatiënten waren, stuk voor stuk. Eigenlijk is dat nog zacht uitgedrukt. Het waren hypochonders van de ergste soort. Ik weet dat, want Craig vertelde me over hen. Ze verspilden zijn tijd. Ze hadden naar een psychiater of psycholoog moeten gaan, iemand die hen misschien had kunnen helpen om van hun problemen af te komen. Patience Stanhope was de ergste van het stel. Een jaar of zo geleden belde ze Craig minstens één keer per week uit bed om hem een overbodig huisbezoek te laten afleggen. Het hele gezin had er last van.’

‘Dus je was kwaad op Patience Stanhope?’

‘Natuurlijk was ik kwaad. Niet lang na die periode waarin ze zo veeleisend was geweest ging Craig bij me weg.’

Jack keek aandachtig naar het gezicht van zijn zus. Hij wist dat ze als kind vaak overdreven had gereageerd, en deze reactie op Patience Stanhope wees erop dat ze dat trekje nog niet helemaal kwijt was. Ze was erg opgewonden.

‘Dus je vond het niet erg dat ze stierf?’ zei Jack. Het was meer een constatering dan een vraag.

‘Of ik het erg vond? Ik was blij. Ik had al vaak tegen hem gezegd dat hij haar uit zijn praktijk moest gooien. Dan kon ze een andere dokter zoeken, het liefst een psychiater. Maar je weet hoe Craig is. Hij wilde dat niet. Hij had er geen moeite mee om patiënten naar specialisten te verwijzen, maar het idee dat hij een patiënt zou opgeven, stond voor hem gelijk aan falen. Dat kon hij niet.’

‘Hoeveel heeft hij gedronken?’ vroeg Jack om van onderwerp te veranderen. Hij knikte in de richting van de onbeweeglijke Craig.

‘Te veel, zoals bijna elke avond.’

Jack knikte. Hij wist dat veel artsen tegen wie een proces wegens een medische fout werd aangespannen zich te buiten gingen aan alcohol of geneesmiddelen.

‘Nu we het er toch over hebben: wil jij iets drinken?’ vroeg Alexis. ‘Bier of wijn? We hebben allebei in de koelkast.’

‘Een biertje gaat er wel in,’ zei Jack.

Jack pakte zelf zijn bier, en terwijl Alexis met Jacks eten aan de gang ging, liep hij het keukengedeelte uit naar de bank. Hoewel Craig zich niet bewoog, keek hij Jack wel met zijn bloeddoorlopen ogen aan.

‘Sorry dat het zo’n deprimerende dag op de rechtbank was,’ zei Jack in de hoop Craig tot een gesprek te verleiden.

‘Hoeveel heb je ervan gezien?’ vroeg Craig met monotone stem.

‘Alleen de verklaring van je receptioniste Marlene. Die was niet prettig om te horen.’

Craig wuifde met zijn hand alsof hij onzichtbare insecten verjoeg, maar zei niets. Hij richtte zijn blik weer op het dode televisiescherm.

Jack zou graag naar de PP-aanduiding hebben gevraagd. Hij zou graag enigszins willen begrijpen waarom Craig iets toestond wat zo politiek incorrect en idioot was, maar hij deed het niet. Het zou nergens goed voor zijn; het zou alleen zijn morbide nieuwsgierigheid bevredigen. Alexis had gelijk. Het was arrogantie. Craig was een van die artsen die dachten dat alles wat ze deden goed was omdat de kern van hun leven, met alle toewijding en persoonlijke offers, inderdaad goed was. Dat was een aanmatigende houding die hij beter niet had kunnen hebben.

Omdat Craig zo weinig mededeelzaam was, ging Jack naar de keuken terug, waar Alexis zijn steak nog aan het grillen was, en liep hij door naar de patio. Alexis wilde graag over iets praten waar ze vrolijker van werd dan het proces. Ze wilde over Laurie en de trouwplannen horen.

Jack vertelde het een en ander maar beleefde geen plezier aan het gesprek, want hij voelde zich schuldig omdat hij in Boston was en alle dingen die op het laatste moment moesten worden geregeld aan Laurie overliet. In veel opzichten verkeerde hij in een onhoudbare situatie. Wat hij ook deed, hij zou zich altijd schuldig voelen. Ging hij naar New York, dan zou hij het gevoel hebben dat hij Alexis in de steek liet. In beide gevallen kwetste hij iemand. In plaats van zich nog drukker te maken over dat dilemma nam hij nog een biertje.

Een kwartier later zat Jack aan de grote ronde eettafel en zette Alexis een bord met heerlijk voedsel voor hem neer. Voor zichzelf had Alexis een kop thee gezet en ze kwam tegenover hem zitten. Craig had voldoende energie verzameld om de televisie aan te zetten en keek naar een regionale nieuwsuitzending.

‘Ik wil je graag over mijn dag vertellen,’ zei Jack tussen twee happen door. ‘We moeten een beslissing nemen over de rol die ik hier speel en over de dingen die jullie me willen laten doen. Ik moet zeggen dat het een nogal productieve middag is geweest.’

‘Craig!’ riep Alexis naar haar man. ‘Ik denk dat je het wel even zonder ethervoeding kunt stellen. Kom eens bij ons zitten om te horen wat Jack te zeggen heeft. Uiteindelijk ben jij degene die de beslissing moet nemen.’

‘Ik hou er niet van om bespot te worden,’ snauwde Craig, maar hij pakte de afstandsbediening en zette de televisie uit. Alsof hij doodmoe was, kwam hij overeind, pakte de whiskyfles en het glas op en liep naar de tafel. Hij zette het glas eerst neer, vulde het met whisky voordat hij de fles neerzette, en ging zitten.

‘Ik moet je droogleggen,’ zei Alexis. Ze pakte de whiskyfles vast en schoof hem tot buiten Craigs bereik.

Jack verwachtte dat Craig kwaad zou worden omdat zijn fles werd afgepakt, maar dat gebeurde niet. In plaats daarvan keek hij Alexis met een overdreven glimlach aan en bedankte hij haar sarcastisch.

Terwijl hij at, vertelde Jack hun in chronologische volgorde wat hij had gedaan. Hij deed dat zo volledig mogelijk. Hij vertelde dat hij naar het Forensisch Instituut was gegaan en met dokter Latasha Wylie had gepraat, en wat ze hem had kunnen vertellen over het opgraven van een lijk in Massachusetts, vooral dat je daarvoor de toestemming van het naaste familielid nodig had.

‘Zou dat niet Jordan Stanhope zijn?’ vroeg Alexis.

‘Die gaat nooit akkoord,’ zei Craig.

‘Laat me het hele verhaal vertellen,’ zei Jack.

Jack vertelde over zijn bezoek aan uitvaartbedrijf Langley-Peerson, zijn gesprek met Harold Langley, en dat hij de vergunning nodig had. Toen vertelde hij de Bowmans wat hij over Jordan Stanhope te weten was gekomen.

Alexis en Craig keken hem stomverbaasd aan toen ze Jordans korte biografie te horen kregen.

Craig was de eerste die iets zei. ‘Denk je dat het waar is?’ stamelde hij.

‘Harold Langley heeft geen reden om te liegen. Het moet algemeen bekend zijn in Brighton, anders zou hij het me zeker niet hebben verteld. Begrafenisondernemers staan nou niet bepaald bekend om hun loslippigheid.’

‘Stanislaw Jordan Jaruzelski,’ herhaalde Alexis ongelovig. ‘Geen wonder dat hij zijn naam heeft veranderd.’

‘Ik wist dat Jordan jonger was dan Patience,’ zei Craig, ‘maar zoiets had ik nooit vermoed. Ze gedroegen zich alsof ze al meer dan vijfentwintig jaar getrouwd waren. Ik ben stomverbaasd.’

‘Waar het vooral om gaat, denk ik, is dat Patience het geld had.’

‘Nu niet meer,’ merkte Craig op. Hij schudde vol walging met zijn hoofd. ‘Dit had Randolph moeten ontdekken. Het is het zoveelste voorbeeld van zijn onbekwaamheid. Ik had om een andere advocaat moeten vragen.’

‘Normaal gesproken heb je dit soort informatie niet nodig in een proces om een medische fout,’ zei Jack, al vond hij het zelf ook vreemd dat het niet naar voren was gekomen. ‘Het is niet relevant.’

‘Dat weet ik nog zo net niet,’ zei Craig.

‘Ik maak even mijn verhaal af,’ onderbrak Jack hem, ‘dan kunnen we daarna over de hele situatie praten.’

‘Goed,’ zei Craig. Hij zette zijn glas neer en boog zich geïnteresseerd naar voren. Hij zat niet meer te mokken en te broeden.

Jack zei dat hij naar het Newton Memorial-ziekenhuis was gegaan en vertelde hun over zijn gesprek met Noelle Everette, Matt Gilbert en Georgina O’Keefe. Hij zei het gevoel te hebben dat de cyanosekwestie niet goed verklaard was. Georgina had gezegd dat de cyanose niet alleen in de ledematen zat maar zich over het hele lichaam voordeed. Jack vroeg Craig of hij dezelfde indruk had.

‘Ja,’ zei Craig, ‘maar ze was er zo slecht aan toe dat ik daar niet echt bij heb stilgestaan.’

‘Dat is precies wat dokter Gilbert ook zei,’ voegde Jack daaraan toe.

‘Wacht eens even!’ Craig stak zijn hand op. ‘Vond je die cyanosekwestie belangrijker toen je die dingen over Jordans achtergrond hoorde? Ik bedoel, dat van die jongere man die met een rijke weduwe trouwde...’ Craig liet zijn zin wegsterven en speelde in gedachten met het idee en de implicaties daarvan.

‘Ik moet zeggen van wel,’ beaamde Jack, ‘maar niet lang. In veel opzichten lijkt het te veel op een soapserie. Trouwens, het blijkt uit de biomarkerassay dat Patience een hartaanval heeft gehad, zoals dokter Gilbert vandaag terecht opmerkte. Evengoed moeten we Jordans vreemde voorgeschiedenis ook niet helemaal buiten beschouwing laten.’ Jack vertelde hun wat hij ook aan Matt en Georgina had verteld: de bejaarde vrouw die aan een hartaanval was gestorven nadat ze door een rover met een pistool was bedreigd.

‘Ik vind dit allemaal heel belangrijk,’ zei Craig, ‘en ik twijfel nog steeds aan Randolphs bekwaamheid.’

‘En die blauwe plek op de zijkant van je gezicht?’ vroeg Alexis, alsof ze zich plotseling herinnerde dat Jack dat nog zou uitleggen.

‘Welke blauwe plek?’ vroeg Craig. Jack zat links van hem, zodat hij Jacks linkerkant niet kon zien.

‘Is dat je niet opgevallen?’ vroeg Alexis verbaasd. ‘Kijk dan eens.’

Craig stond op en boog zich over de tafel. Met tegenzin draaide Jack zijn hoofd opzij, zodat Craig zijn linkerkant kon zien.

‘Goh,’ zei Craig. ‘Dat ziet er rauw uit.’ Hij raakte Jacks jukbeen met het topje van zijn wijsvinger aan om de hoeveelheid oedeem na te gaan. ‘Doet dit pijn?’

Jack trok zijn gezicht weg. ‘Natuurlijk doet het pijn,’ zei hij prikkelbaar. Hij had er altijd een hekel aan gehad dat artsen dat deden. Ze zaten altijd aan de plek waar je zei dat je pijn had. Orthopeden waren het ergst, was Jacks ervaring, en hij had nogal wat ervaring, want door alle builen en blauwe plekken die hij met straatbasketbal had opgelopen, had hij veel met hen te maken gehad.

‘Sorry,’ zei Craig. ‘Het ziet er rauw uit. Je zou er ijs op kunnen leggen. Zal ik wat halen?’

Jack sloeg het aanbod af.

‘Hoe is dat gebeurd?’ vroeg Alexis.

‘Daar kom ik nog op,’ zei Jack. Hij vertelde over het bezoek aan de Stanhopes.

‘Je bent naar de villa van Stanhope gegaan?’ vroeg Craig met zichtbaar ongeloof.

‘Ja,’ gaf Jack toe.

‘Is dat wettelijk toegestaan?’

‘Hoe bedoel je, wettelijk toegestaan? Natuurlijk wel. Ik bedoel, ik ging niet op bezoek bij de juryleden of zoiets. Zolang er een kans was dat hij zou tekenen, moest ik daarheen gaan.’ Jack vertelde hun over de Bentley en de onverwachte Charlene.

Craig en Alexis wisselden een verraste blik. Craig liet een spottend lachje horen.

‘Hij was dus gauw uitgerouwd,’ zei Alexis verontwaardigd. ‘De man is een schaamteloos individu, en dat geldt ook voor zijn façade van gentleman.’

‘Dit doet me denken aan een andere notoire zaak. Dat was in Rhode Island, maar daarbij speelde diabetes een rol,’ zei Craig.

‘Ik weet welke zaak je bedoelt,’ zei Jack. ‘Maar zelfs in dat geval werd de plotseling rijke erfgenaam vrijgesproken.’

‘En je gezicht?’ zei Alexis ongeduldig. ‘Ik word gek van spanning.’

Jack vertelde hun dat hij over de opgraving van Patience’ lijk was begonnen. Hij had verwacht dat hij door Jordan zou worden afgewezen. Toen beschreef hij de komst van Tony Fasano, die vergezeld werd door een medewerker die bijna hetzelfde pak droeg.

‘Franco,’ zei Alexis.

‘Ken je hem?’ vroeg Jack verbaasd.

‘Kennen niet, maar ik heb hem gezien. Je ziet hem niet gauw over het hoofd. Hij was met Tony Fasano naar de rechtszaal gegaan. Ik ken zijn naam alleen omdat ik Tony Fasano gisteren naar hem hoorde roepen, toen ze samen de rechtszaal uit gingen.’

Jack vertelde dat Tony hevig bezwaar maakte tegen het idee om Patience op te graven en sectie te verrichten. Hij zei dat hij bedreigd was en dat hij ‘verleden tijd’ zou zijn als hij sectie verrichtte.

Enkele ogenblikken keken Alexis en Craig hem alleen maar aan. Ze waren allebei met stomheid geslagen.

‘Dat is vreemd!’ zei Craig ten slotte. ‘Waarom zou hij zo fel tegen sectie gekant zijn?’

Jack haalde zijn schouders op. ‘Waarschijnlijk omdat hij vertrouwen heeft in de zaak en hem niet in gevaar wil brengen. Hij heeft veel geld in de zaak geïnvesteerd en verwacht een gigantische winst te maken. Ik moet je zeggen dat ik nu nog meer gemotiveerd ben.’

‘En je gezicht?’ vroeg Alexis. ‘Dat ga je steeds uit de weg.’

‘Dat gebeurde aan het eind, toen Franco me het huis uitzette. Ik was brutaal en dom. Ik zei tegen hen dat ik het zo schattig vond dat ze hetzelfde gekleed gingen.’

‘En dus sloeg hij je?’ vroeg Alexis geschokt.

‘Nou, het was geen schouderklopje,’ zei Jack.

‘Ik vind dat je aangifte moet doen,’ zei Alexis verontwaardigd.

‘Beter van niet,’ zei Jack. ‘Dom genoeg sloeg ik terug. Als ik aangifte deed, zou het een welles-nietesspelletje worden: wie sloeg wie het eerst?’

‘Je hebt die kolos van een gangster geslagen?’ vroeg Alexis ongelovig. ‘Heb je tegenwoordig een drang tot zelfvernietiging?’

‘In het nog niet zo verre verleden hebben mensen me daarvan beschuldigd. Ik zie het zelf graag zo dat ik wel eens wat impulsief ben en dan soms roekeloze dingen doe.’

‘Ik vind het helemaal niet zo grappig,’ zei Alexis.

‘Ik ook niet,’ beaamde Jack. ‘Maar door die gebeurtenissen, vooral door die klap, nam mijn contact met Jordan een heel andere wending. Ik had gedacht dat het hopeloos was, maar...’ Jack greep in zijn binnenzak en haalde de opgravingsvergunning tevoorschijn. Hij legde hem op de tafel en streek hem glad met de palm van zijn hand. ‘Jordan heeft de opgravingsvergunning getekend.’

Alexis trok het formulier dichter naar zich toe. Ze keek naar Jordans handtekening en knipperde een paar keer met haar ogen alsof ze verwachtte dat hij dan verdwenen zou zijn.

‘Dat elimineert min of meer de mogelijkheid dat hij erbij betrokken was,’ zei Craig, die over Alexis’ schouder keek.

‘Wie weet,’ zei Jack. ‘In elk geval maakt het de sectie een legitieme mogelijkheid. Het is geen theoretische mogelijkheid meer, al zitten we nu met een beperkte tijd. Afgezien daarvan is het de vraag of jullie willen dat ik het doe of niet. Daarover moeten jullie vanavond beslissen.’

‘Ik ben sinds vanmorgen niet van mening veranderd,’ zei Craig. ‘We kunnen niet weten of het gunstig of ongunstig zou zijn. Ik zou voor beide standpunten kunnen pleiten.’

‘Ik denk dat er iets meer kans is dat je er iets aan hebt dan dat het in je nadeel werkt. Ik doel nu op de kwestie van de cyanose,’ zei Jack. ‘Daar moet een anatomische verklaring voor zijn, een pathologie die er de oorzaak van is. Maar je hebt gelijk: er zijn geen garanties.’ Jack haalde zijn schouders op. ‘Maar ik wil jullie niet onder druk zetten. Ik wil de dingen niet erger maken. Het is jullie beslissing.’

Craig schudde zijn hoofd. ‘Ik ben er zo slecht aan toe dat ik eigenlijk geen beslissing kan nemen. Ik denk dat ik ertegen ben omdat we niet weten wat eruit voortkomt, maar wat weet ik ervan? Ik verkeer nou niet bepaald in de positie dat ik objectief kan zijn.’

‘Als we het nu eens aan Randolph voorleggen?’ stelde Alexis voor. ‘Als er iets positiefs uit de sectie voortkomt, moet hij dat op de een of andere manier als bewijsmateriaal toegelaten krijgen. Daar zijn allerlei regels voor. Het is niet zeker dat het mag.’

‘Je hebt gelijk,’ zei Jack. ‘We moeten met Randolph praten. Het is allemaal vergeefse moeite wanneer we de resultaten niet als bewijsmateriaal mogen gebruiken.’

‘Dit zit niet helemaal goed,’ zei Craig. ‘Ik twijfel aan de bekwaamheid van de man en denk erover hem te vervangen, en jullie vinden dat we hem moeten laten beslissen of we wel of niet de sectie doen.’

‘We kunnen hem tegelijk Jordan Stanhopes verhaal vertellen,’ zei Alexis, die Craig negeerde.

‘Kunnen we hem bellen en het vanavond met hem bespreken?’ vroeg Jack. ‘De beslissing over de sectie kan echt niet wachten. Ook als we het gaan doen, kan ik er niet zeker van zijn dat het gaat gebeuren. Er zijn te veel factoren in het spel en we hebben niet veel tijd.’

‘We kunnen iets beters doen dan hem bellen,’ zei Alexis. ‘Hij woont hier om de hoek.’

‘Goed,’ zei Craig, en hij bracht zijn handen omhoog. Misschien zou hij hen willen tegenspreken, maar zijn opvatting was niet krachtig genoeg. ‘Maar ik ga hem niet bellen.’

‘Ik wil best bellen,’ zei Alexis. Ze stond op en liep naar het bureau.

‘Blijkbaar voel je je beter,’ zei Jack tegen Craig terwijl Alexis aan het bellen was.

‘Het gaat op en neer,’ zei Craig. ‘Het ene moment zie ik het niet meer zitten en het volgende moment heb ik weer hoop dat de waarheid zal zegevieren. Zo is het al sinds deze toestand in oktober begon. Vandaag was het wel een van de allerergste dagen. Ik vond het verschrikkelijk om William Tardoff tegen me te horen getuigen. Ik heb altijd goed met die man kunnen opschieten. Ik begrijp het echt niet.’

‘Is hij een goede arts?’

Craig keek Jack fel aan en zei toen: ‘Vraag me dat over een paar dagen. Op dit moment zou ik je een emotioneel antwoord geven. Ik kan die kerel nu wel schieten.’

‘Dat kan ik begrijpen,’ zei Jack, en dat kon hij echt. ‘En dokter Noelle Everette? Heeft zij een goede reputatie?’

‘Bij mij of in het ziekenhuis?’

‘Beide.’

‘Net als in het geval van William ben ik door het proces van gedachten veranderd. Vroeger vond ik haar oké, niet geweldig maar oké, en soms verwees ik een patiënt naar haar. Sinds het proces aan de gang is, ben ik net zo kwaad op haar als op William. In het algemeen heeft ze een goede reputatie. Ze wordt sympathiek gevonden, al is ze niet zo toegewijd als de meesten.’

‘Waarom zeg je dat?’

‘Ze werkt officieel maar de helft van de tijd, al lijkt het meer op driekwart van de tijd. Haar excuus is haar gezin, en dat is onzin. We hebben allemaal een gezin.’

Jack knikte alsof hij het ermee eens was, maar dat was hij niet. Hij vond dat Craig het ook eens met het arbeidsethos van Noelle had moeten proberen. Waarschijnlijk zou hij dan gelukkiger zijn geweest, en ook een veel betere echtgenoot en vader.

‘Ik vroeg je naar Noelle Everette,’ zei Jack na een korte stilte, ‘omdat ze vandaag iets interessants zei. Ze zei dat veel ouderwetse artsen, een groep waartoe ze zichzelf ook rekende, kwaad waren op jullie conciërgeartsen. Vind je dat vreemd?’

‘Nee. Misschien zijn ze jaloers. Niet iedereen kan naar een conciërgepraktijk overstappen. Dat hangt voor een groot deel van je patiëntenbestand af.’

‘Je bedoelt of je rijke patiënten hebt of niet.’

‘Dat is een belangrijke factor,’ gaf Craig toe. ‘Een conciërgepraktijk is een benijdenswaardige levensstijl in vergelijking met de puinhoop waarin de normale artsenpraktijk verzeild is geraakt. Ik verdien meer geld in veel minder tijd.’

‘Wat is er gebeurd met de patiënten uit je oude praktijk die het jaarlijkse bedrag niet konden betalen?’

‘Die zijn naar de standaardpraktijk van andere artsen verwezen.’

‘Dus in zekere zin zijn ze in de steek gelaten.’

‘Nee, dat niet. We hebben er veel tijd aan besteed om hun de namen en telefoonnummers van andere artsen te geven.’

Dat leek sterk op in de steek laten, vond Jack, maar hij sprak Craig niet tegen. In plaats daarvan zei hij: ‘Dus je denkt dat Noelles woede voortkomt uit jaloezie?’

‘Ik kan geen andere reden bedenken.’

Jack kon er wel een paar bedenken, onder andere de plicht die artsen tegenover hun patiënten hebben, zoals Noelle had gezegd, maar hij had geen behoefte aan een discussie. Het ging hem nu om het proces en daarom vroeg hij: ‘Was Patience Stanhope een patiënte van je uit je vroegere praktijk?’

‘Nee. Ze was patiënte van de arts die de conciërgepraktijk heeft opgericht die ik nu in feite in mijn eentje doe. Hij zit in Florida en het gaat niet goed met zijn gezondheid.’

‘Dus in zekere zin heb je haar geërfd?’

‘Ja.’

Alexis kwam naar de tafel terug. ‘Randolph komt eraan. Hij vindt het idee van een sectie interessant, maar hij heeft nog wat bedenkingen, ook over de toelaatbaarheid van de resultaten als bewijsmateriaal. Daar was ik al bang voor.’

Jack knikte, maar hij interesseerde zich meer voor zijn gesprek met Craig. Hij had zich afgevraagd hoe hij zijn volgende vraag moest inkleden. ‘Craig, weet je nog dat ik het vanmorgen over het idee had dat Patience Stanhope gewurgd of verstikt zou kunnen zijn? En dat ik zei dat ik dat idee als belachelijk van de hand heb gewezen omdat ze aan een hartaanval was gestorven?’

‘Hoe zou ik dat kunnen vergeten?’

‘Dat is een voorbeeld van de manier van denken van ons forensisch pathologen. Het was niet een echte beschuldiging. Ik dacht min of meer hardop. Ik probeerde die centrale cyanose in verband te brengen met de rest van de feiten. Achteraf begrijp je dat toch wel? Je vond het een nogal verontrustend idee.’

‘Ik begrijp het, maar om voor de hand liggende redenen ben ik tegenwoordig mezelf niet. Het spijt me.’

‘Je hoeft je niet te verontschuldigen. Ik breng dit alleen ter sprake omdat ik je iets wil vragen wat me te binnen schoot toen Noelle Everette haar opmerking maakte over die ouderwetse artsen die jaloers zijn op conciërgeartsen. Je zult die vraag bizar vinden, zoals je mijn opmerking over wurging en verstikking vanmorgen ook bizar vond.’

‘Ik ben benieuwd. Vraag maar.’

‘Zou je je het op de een of andere manier kunnen voorstellen dat iemand je met Patience Stanhopes dood een loer draait? Ik bedoel de mogelijkheid dat iemand haar heeft laten sterven om de conciërgegeneeskunde in een kwaad daglicht te stellen. Zie je iets in dat idee of ben ik weer ergens voorbij Pluto?’

Er speelde een vaag glimlachje om Craigs mondhoeken. Het breidde zich uit tot hij lachte en verwonderd met zijn hoofd schudde. ‘Wat je aan logica mist, maak je goed met creativiteit.’

‘Bedenk wel: het is een retorische vraag. Ik verwacht geen antwoord. Je kunt het hele idee in het archief van je geest opbergen en nagaan of het overeenkomt met eventuele andere dingen die je nooit iemand hebt verteld.’

‘Heb je het nu over een soort samenzwering?’ vroeg Alexis. Ze was net zo verbaasd als Craig.

‘Voor een samenzwering is er meer dan één nodig,’ zei Jack. ‘Zoals je me aan de telefoon vroeg, probeer ik mijn gedachten de vrije loop te laten.’

‘Dit is wel een erg vrije loop,’ zei Craig.

De bel voorkwam dat ze nog langer over monsterlijke medische machinaties konden praten, want zo dacht Craig over Jacks idee. Alexis ging opendoen en toen ze met Randolph Bingham terugkwam, grinnikten Jack en Craig om nog meer grappige benamingen die Craig had verzonnen. Alexis was aangenaam verrast. Craig gedroeg zich normaler dan hij in maanden had gedaan, en juist na deze moeilijke dag op de rechtbank vond ze dat heel bijzonder.

Jack werd weer aan Randolph voorgesteld. Dat was die ochtend al buiten de rechtszaal gebeurd, voordat het proces weer was begonnen. Ze hadden toen niet veel tijd gehad en Alexis had alleen gezegd dat Jack haar broer was. Nu vertelde ze hem ook over Jacks werk.

Randolph zei al die tijd niets, al knikte hij een paar keer bij essentiële punten. ‘Het is me een genoegen de kennismaking te hernieuwen,’ zei hij toen Alexis klaar was.

‘Insgelijks,’ zei Jack. Hij merkte dat de sfeer een beetje onbehaaglijk was geworden. Randolph was een oerdegelijke man. Hij had zijn zorgvuldig gesneden rechtbankpak uitgetrokken, maar zijn vrijetijdskleding bleek te bestaan uit een gesteven en gestreken wit oxfordshirt met lange mouwen, een lichtgewicht plooibroek met messcherpe vouw en een lichtgewicht kasjmieren trui. Alsof hij de kroon op al die netheid had willen zetten, had hij zich ook nog geschoren, in tegenstelling tot Jack en Craig, die allebei de te verwachten avondstoppels hadden. Zijn zilvergrijze haar zat nog net zo goed in model als op de rechtbank.

‘Zullen we hier aan de tafel gaan zitten of naar de zitkamer gaan?’ vroeg Alexis de gastvrouw.

‘Wat je maar wilt,’ zei Randolph. ‘Maar we moeten haast maken; ik heb vanavond nog veel voorbereidingswerk te doen.’

Uiteindelijk gingen ze aan de tafel zitten waaraan ze hadden gezeten voordat Randolph kwam.

‘Alexis heeft me verteld over uw idee om sectie te verrichten op de overledene,’ zei Randolph. ‘Misschien kunt u me vertellen waarom dat op het laatste moment nog zo belangrijk kan zijn.’

Jack vond dat de man het soort melodieuze stem had dat hij met elitaire universiteiten aan de oostkust in verband bracht, en hij bedacht plotseling dat Randolph het type was dat Jordan graag zou willen zijn. De vraag waarom Jordan dat zou willen, was een andere zaak, want Jack vond Randolph een man zonder passie, een gevangene van zijn eigen ingehouden formaliteit.

Jack werkte zijn korte lijst van argumenten voor een sectie af zonder naar een samenzwering of individuele saboteurs te verwijzen. Toen hield hij zijn gebruikelijke betoog over de rol van de patholoog-anatoom die namens de overledenen sprak. ‘Kortom,’ zei Jack bij wijze van samenvatting, ‘ik denk dat Patience Stanhope door middel van een sectie haar zegje in de rechtbank kan doen. Ik hoop genoeg pathologie te vinden om Craig vrij te pleiten. Op zijn minst hoop ik te bewijzen dat de overledene zelf ook schuld heeft, want er was haar aangeraden haar hart te laten onderzoeken en dat wilde ze niet.’

Jack keek afwachtend in Randolphs ijzig blauwe ogen. Er kwam geen reactie van die ogen, en ook niet van zijn mond, een kleine, bijna liploze horizontale streep halverwege zijn neus en de punt van zijn kin. ‘Nog vragen?’ vroeg Jack, in de hoop alsnog een reactie te krijgen.

‘Nee, eigenlijk niet,’ zei Randolph ten slotte. ‘U hebt de argumenten duidelijk naar voren gebracht. Het is een interessante mogelijkheid, en ik had daar niet aan gedacht omdat de klinische aspecten van de zaak zo duidelijk waren. Ik vraag me wel af of uw bevindingen als bewijsmateriaal worden toegelaten. Als u iets relevants ontdekt, iets wat mijn cliënt van schuld vrijpleit, zou ik de rechtbank moeten verzoeken het proces aan te houden, want dan kan het bewijsmateriaal volgens de regels worden ingediend. Met andere woorden, dan is het aan de rechter.’

‘Kan ik niet als verrassende getuige worden opgeroepen?’

‘Alleen om vorige verklaringen te betwisten, niet om met een nieuwe verklaring te komen.’

‘Ik zou de verklaring van de getuigen-deskundigen van de eiser betwisten. Die hebben gezegd dat Craig een medische fout heeft gemaakt.’

‘Het is op het randje, maar ik begrijp wat u bedoelt. Ook dan zou het aan de rechter zijn om te beslissen, en hij zou met hevige bezwaren van de tegenpartij te maken krijgen. Het zou een moeizame gang van zaken worden, en bovendien zou het de eiser een grond geven om in hoger beroep te gaan als uw verklaring wordt toegelaten. Het is dus al een probleem om met zulk nieuw bewijsmateriaal te komen, en daar komt nog bij dat ik bepaalde ervaringen heb opgedaan met rechter Davidson. Hij staat erom bekend dat hij vaart achter de zaak wil zetten en hij ergert zich nu al aan de traagheid van dit proces. Het lijdt geen twijfel dat hij het zo gauw mogelijk wil afsluiten. Hij zou niet blij zijn met bewijsmateriaal waarmee we op het allerlaatste moment komen aanzetten.’

Jack haalde zijn schouders op en trok vragend zijn wenkbrauwen op. ‘Dus u bent ertegen?’

‘Niet noodzakelijkerwijs. Dit is een unieke zaak die unieke problemen met zich meebrengt, en het zou dom van ons zijn om niet al het mogelijke in het werk te stellen om tot een positief resultaat te komen. We zouden nieuw ontlastend bewijs kunnen gebruiken om in hoger beroep te gaan. Aan de andere kant geloof ik dat de kans dat u iets ontlastends vindt erg klein is. Dat gezegd zijnde, ben ik er voor zestig procent voorstander van om het te doen. Nu hebt u mijn standpunt.’

Randolph stond op, en de anderen deden dat ook. Hij gaf iedereen een hand en zei: ‘Bedankt voor de uitnodiging en de inlichtingen. Tot ziens op de rechtbank.’

Terwijl Alexis met Randolph naar de deur liep, gingen Jack en Craig weer zitten. ‘Hij had me op het verkeerde been gezet,’ zei Jack. ‘Net toen ik dacht dat hij zou zeggen dat hij tegen de sectie was, bleek hij ervoor te zijn.’

‘Dat gevoel had ik ook,’ zei Craig.

‘Door dit gesprekje is één ding me wel duidelijk geworden: ik vind dat je beter niet van advocaat kunt wisselen,’ zei Jack. ‘Randolph mag dan wat pedant overkomen, hij lijkt me heel intelligent, en onder dat vernisje van gentleman is hij ook competitief ingesteld. Hij wil beslist winnen.’

‘Dank je voor je mening,’ zei Craig. ‘Ik wilde dat ik daar helemaal achter stond.’

Alexis kwam terug. Ze keek een beetje geërgerd. ‘Waarom vertelde je hem niet over je aanvaring met Tony Fasano en de bedreiging van zijn kant?’

‘Ik wilde het niet ingewikkelder maken dan het al is,’ zei Jack. ‘Om dezelfde reden heb ik niets gezegd over mijn wilde theorieën over boze opzet of de verrassende voorgeschiedenis van Jordan Stanhope, alias Stanislaw Jaruzelski.’

‘Ik denk dat die bedreiging belangrijker is,’ zei Alexis. ‘Zit je daar niet mee?’

‘Niet echt. Tony Fasano maakt zich zorgen over zijn investering, want hij ziet daar natuurlijk alleen iets van terug als hij de zaak wint. Hij komt op me over als iemand die een hoop hete lucht de wereld in blaast.’

‘Ik weet het niet,’ zei Alexis. ‘Het zit me niet lekker.’

‘Nou, mensen!’ zei Jack. ‘Het is tijd om de knoop door te hakken. Ga ik die sectie doen of niet? Eén ding heb ik nog niet gezegd. Het is mijn ervaring dat juryleden weliswaar op hun gezond verstand afgaan maar dat ze ook gek op feiten zijn. Sectieresultaten zijn feiten die ze kunnen begrijpen, in tegenstelling tot getuigenverklaringen die vluchtig zijn en op verschillende manieren kunnen worden geïnterpreteerd. Hou daar ook rekening mee.’

‘Als je me in alle eerlijkheid zegt dat je je geen zorgen maakt om Tony Fasano’s bedreiging, stem ik voor de sectie.’

‘En jij, Craig?’ vroeg Jack. ‘Jij bent de hoofdpersoon. Jouw stem weegt zwaarder dan die van ons samen.’

‘Ik ben niet van gedachten veranderd,’ zei Craig. ‘Ik denk dat er een grote kans is dat we dingen ontdekken die we niet willen weten. Maar ik ga niet tegen jullie tweeën en Randolph in.’ Hij stond op. ‘Nu ga ik naar boven en leg me in de warme, koesterende hand van een sterk slaapmiddel. Morgen wordt het een zware dag. De rest van de getuigen-deskundigen van de eiser, Jordan Stanhope zelf en misschien ook Leona Rattner staan op het programma.’

Nadat Craig naar boven was gegaan, zaten Jack en Alexis nog enkele minuten zwijgend aan de tafel, verdiept in hun eigen gedachten. Jack was de eerste die iets zei. Hij stak zijn hand uit en pakte de whiskyfles op. ‘Het is misschien geen goed idee om dit spul met een sterk slaapmiddel te combineren.’

‘Dat kan ik niet tegenspreken.’

‘Ben je nooit bang geweest dat Craig zichzelf iets aandoet?’

‘Je bedoelt een overdosis?’

‘Ja, opzettelijk of niet.’ In de tijd waarin Jack tegen depressie vocht, had hij ook wel eens zulke ideeën gehad.

‘Natuurlijk heb ik daarover nagedacht, maar dat is één voordeel van narcisme. De aanhangers daarvan doen zichzelf in de regel geen kwaad. Verder was zijn depressie niet echt verlammend en heeft hij ook steeds normale perioden gehad, zoals vanavond. Waarschijnlijk zou hij het zelf niet toegeven, maar ik denk dat hij in een betere stemming is gekomen doordat jij hier bent. Het betekent dat je iets om de zaak geeft, en hij heeft respect voor jou.’

‘Dat is mooi. Maar wat neemt hij in om in slaap te komen? Weet je dat?’

‘De gebruikelijke dingen. Ik heb dat goed bijgehouden. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik tel stiekem zijn pillen.’

‘Daar hoef je je niet voor te schamen. Het is alleen maar verstandig.’

‘Hoe dan ook,’ zei Alexis. Ze stond op. ‘Ik ga maar eens naar boven. Ik kijk even bij de meisjes en ga dan zelf ook naar bed. Ik wil je niet graag alleen laten, maar als Leona Rattner morgen gaat getuigen, is dat voor mij ook niet gemakkelijk.’

‘Geen punt,’ zei Jack. Hij stond op. ‘Ik ben ook moe, al wil ik een paar beëdigde verklaringen nog eens doorlezen. Ik heb steeds het gevoel dat me iets ontgaat, iets waaraan ik moet denken als ik de sectie doe.’

‘Ik benijd je niet: werken aan iemand die bijna een jaar begraven is geweest. Hoe kun je dag in dag uit zulk werk doen? Is het niet weerzinwekkend?’

‘Ik weet dat het onaangenaam, misschien zelfs luguber overkomt, maar het is echt fascinerend. Ik leer er elke dag wat bij en ik heb geen probleempatiënten.’

‘Praat me niet van probleempatiënten,’ zei Alexis. ‘Dat zijn in feite mensen die zichzelf verminken.’

Toen Alexis hem welterusten had gewenst en de trap op was gegaan, daalde de stilte van het grote huis over Jack neer. Enkele minuten dacht hij aan Alexis’ merkwaardig emotionele reactie op Patience Stanhope als probleempatiënte. Alexis had meteen gezegd dat ze blij was dat Patience dood was. Ze had er zelfs op gezinspeeld dat Patience Stanhope iets met Craigs vertrek uit huis te maken had gehad. Jack schudde zijn hoofd. Hij wist niet wat hij moest denken. In plaats daarvan dronk hij het bier op dat hij nog had en ging toen naar zijn kamer om zijn dossiermap en zijn mobieltje te halen. Met die twee dingen ging hij naar de studeerkamer terug waar hij zonder het te willen de vorige nacht had doorgebracht. De kamer voelde behaaglijk en vertrouwd aan.

Nadat hij zich in dezelfde leesstoel had geïnstalleerd als de vorige avond, klapte Jack zijn mobieltje open om Laurie te bellen. Hij deed dat met gemengde gevoelens. Hij wilde graag haar stem horen, maar hij wist dat ze negatief zou reageren als hij haar over de mogelijke opgraving en sectie vertelde. Het was al dinsdagavond en dat betekende dat er tot aan vrijdag nog maar twee hele dagen waren. Verder was er het probleem dat Jack in de loop van de dag naar Calvin had gebeld om te zeggen dat hij woensdag niet op het instituut zou zijn en dat hij hem op de hoogte zou houden. Er was een kans dat Calvin iets tegen Laurie had gezegd en dan zou ze kwaad zijn omdat ze niet de eerste was die het hoorde.

Terwijl de verbinding tot stand kwam, verschoof Jack op de stoel om zo comfortabel mogelijk te zitten. Hij keek naar de planken aan de muur tegenover hem. Zijn blik bleef rusten op een grote, zwarte, ouderwetse dokterstas naast een draagbaar ecg-apparaat.

‘Daar is eindelijk de drukke reiziger,’ zei Laurie opgewekt. ‘Ik hoopte al dat jij het zou zijn.’

Jack verontschuldigde zich meteen omdat hij zo laat belde. Toen legde hij uit dat hij wilde wachten tot er een beslissing was genomen.

‘Wat voor beslissing?’

Jack haalde diep adem. ‘Een beslissing om sectie te verrichten op de patiënte wier dood tot Craigs proces heeft geleid.’

‘Sectie?’ vroeg Laurie geschrokken. ‘Jack, het is dinsdagavond. We trouwen vrijdagmiddag om halftwee. Ik hoef je niet te vertellen dat het al heel gauw zover is.’

‘Ik weet dat er weinig tijd is. Maak je geen zorgen!’

‘Ga je morgenvroeg die sectie doen?’

‘Dat denk ik niet, maar het zou kunnen. Er is het probleem dat het lichaam nog in de grond ligt.’

‘Jack!’ jammerde Laurie, en ze rekte zijn naam uit als stroop. ‘Waarom doe je me dit aan?’

Jack gaf Laurie de bijzonderheden van de zaak, alles wat hij uit het dossier had gehaald, en toen wat er die dag gebeurd was, zonder de episode met Franco. Laurie luisterde zonder hem te onderbreken tot hij klaar was. Toen verraste ze Jack volkomen. Ze zei: ‘Wil je dat ik ook naar Boston ga om je met de zaak te helpen?’

Jack wilde dat hij over al die kilometers heen kon reiken om haar te omhelzen. Hij zei: ‘Bedankt voor je aanbod, maar dat hoeft niet. Het zal geen moeilijke zaak zijn, tenzij er veel water bij is geweest.’

‘Laat het me weten. Ik weet zeker dat we het als team snel kunnen doen.’

Na nog wat lieve woordjes en de belofte meteen te bellen als hij meer wist, klapte Jack zijn telefoon dicht. Hij wilde net de dossiermap op zijn schoot leggen toen zijn blik weer op de dokterstas viel. Hij stond op en liep naar de plank. Zoals hij tegen Alexis had gezegd, vond hij huisbezoeken geen nuttige tijdsbesteding voor een arts, omdat je niet veel kon doen zonder de diagnostische hulpmiddelen die je in een goed ingerichte praktijk tot je beschikking had. Toen herinnerde hij zich dat er in het dossier was verwezen naar een assaysetje voor biomarkers dat een hartaanval kon bevestigen en hij vroeg zich af of hij misschien achterliep. Jack had namelijk nog nooit van zo’n setje gehoord en wilde er graag een bekijken. Hij pakte de tas van de plank en zette hem op Craigs bureau. Hij deed de zwanenhalslamp aan en maakte de tas open. Die ging open als een koffertje voor visgerei, met kleine, tjokvolle vakjes in de helften die opzij zwaaiden. Daaronder bevond zich het hoofdvak met allerlei instrumenten, zoals een bloeddrukmeter een oogspiegel en een otoscoop. Jack haalde de oogspiegel eruit. Alleen al de aanraking met het instrument riep allerlei herinneringen bij hem op.

Jack legde de oogspiegel terug en bekeek de overdaad aan ander materiaal, waaronder infuusvloeistof, infuuslijnen, een thermometer, hemostaten, kweekbodems en verband. In de onderste, verste hoek van de tas vond hij het assaysetje voor biomarkers. Hij haalde het eruit en las de tekst op de buitenkant. In de hoop een bijsluiter te vinden die meer informatie opleverde, maakte hij de doos open. De bijsluiter lag bovenop.

Toen hij de bijsluiter had gelezen, besefte Jack dat hij zijn mening over huisbezoeken moest herzien. Met zulke producten, inclusief nieuwe en accurate middelen om de diabetische status vast te stellen, kon een arts ook bij de patiënt thuis veel doen, vooral met het draagbare ecg-apparaat dat Jack naast de dokterstas had zien staan.

Jack legde de bijsluiter en het assaysetje terug. Toen hij dat deed, zag hij wat afval, waaronder een leeg atropinebuisje en een leeg epinefrinebuisje. Hij vroeg zich af of die waren overgebleven van de avond waarop Craig bij Patience Stanhope was geweest. In het dossier stond dat beide medicamenten waren gebruikt. Toen vond Jack iets wat hem zekerheid bood: een monsterflesje van het antidepressivum Zoloft met Patience Stanhopes naam en de notitie dat ze één pil in mocht nemen voor het slapengaan. Jack maakte het flesje open en keek naar de vijf lichtblauwe tabletjes. Hij deed de dop er weer op en zette het flesje terug. Toen pakte hij de buisjes atropine en epinefrine uit de tas. Beide waren leeg.

Op dat moment hoorde hij voetstappen op de trap. Jack voelde zich meteen schuldig omdat hij in de spullen van iemand anders aan het neuzen was, al was het maar een dokterstas. Daarmee schond hij het vertrouwen dat hem als gast werd geschonken. Een beetje in paniek legde hij de buisjes terug, sloot de tas en zette hem weer op de plank. Hij liep vlug de kamer door, ging in de clubfauteuil zitten en legde de papieren uit de dossiermap op zijn schoot.

Dat was geen seconde te vroeg. Bijna meteen daarop schuifelde Craig de studeerkamer in. Hij droeg een ochtendjas met slippers aan zijn voeten. Hij ging in de andere leesstoel zitten.

‘Ik hoop dat ik je niet stoor,’ zei hij.

‘Doe niet zo gek,’ antwoordde Jack. Het viel hem onwillekeurig op dat Craig een monotone stem had die hij niet had gehad toen hij naar boven ging en dat zijn armen bij het lopen slapjes langs zijn zijden hadden gehangen alsof ze verlamd waren. Het was hem volkomen duidelijk dat de man een slaapmiddel had genomen en niet op de dosis had bezuinigd.

‘Ik wilde je alleen bedanken dat je hier bent. Ik weet dat ik gisteravond en vanmorgen niet zo’n goede gastheer ben geweest.’

‘Maakt niet uit. Ik kan me misschien wel enigszins voorstellen wat je moet doormaken.’

‘Ik wilde ook zeggen dat ik nog eens over dat idee van een sectie heb nagedacht en dat ik er nu helemaal achter sta.’

‘Dan is dat unaniem. Nu ik iedereen heb overtuigd, kan ik alleen maar hopen dat ik het voor elkaar krijg.’

‘Nou, ik stel je inspanningen op prijs.’ Hij kwam moeizaam weer overeind en wankelde even voordat hij zijn evenwicht hervond.

‘Ik heb in je dokterstas gekeken,’ zei Jack om een zuiver geweten te hebben. ‘Ik hoop dat je het niet erg vindt.’

‘Natuurlijk niet. Heb je iets nodig? Toen ik nog veel huisbezoeken deed, heb ik een kleine apotheek verzameld.’

‘Nee! Ik was nieuwsgierig naar het biomarkersetje voor hartaanvallen. Ik heb nooit geweten dat zulke dingen bestonden.’

‘Het valt niet mee om de technologie bij te houden. Welterusten.’

‘Welterusten,’ zei Jack. Vanaf de plaats waar hij zat kon hij de lange gang door kijken en zien hoe Craig moeizaam de trap beklom. De man bewoog als een zombie. Voor het eerst had Jack medelijden met hem.

10

Newton

Woensdag 7 juni 2006

6.15 uur

De ochtend verliep even chaotisch als de ochtend ervoor, inclusief gekibbel van Meghan en Christina over een kledingstuk. Jack wist niet wat het was, maar de rollen waren omgekeerd. Nu was het Meghan die Christina iets ontzegde, wat ertoe leidde dat Christina in tranen weer naar boven rende.

Alexis was de enige die zich normaal gedroeg. Het leek wel of zij de lijm was die het gezin bijeenhield. Craig was slaperig en zei weinig. Blijkbaar was het slaapmiddel dat hij boven op de whisky had ingenomen nog niet helemaal uitgewerkt.

Toen de kinderen naar school waren gegaan, keek Alexis haar broer weer aan. ‘Hoe wil je overal heen gaan? Ga je met ons mee of rij je zelf?’

‘Ik moet zelf rijden. Ik ga eerst naar het uitvaartbedrijf Langley-Peerson. Ik moet de getekende papieren daarheen brengen om de opgravingsprocedure in gang te zetten.’ Hij zei er niet bij dat hij hoopte aan het eind van de middag te basketballen.

‘Dan zien we je in de rechtszaal?’

‘Dat ben ik wel van plan,’ zei Jack, al koesterde hij de hoop dat Harold Langley wonderen kon doen en Patience Stanhope diezelfde morgen nog uit haar eeuwige rustplaats kon krijgen. Als dat mogelijk was, kon Jack de sectie doen, en dan kon hij ’s middags al resultaten aan Craig en Alexis presenteren, waarna hij het vliegtuig naar New York terug zou nemen. Dan had hij de donderdag om zijn werk in zijn eigen kantoor af te handelen, want zaterdagmorgen zou de huwelijksreis beginnen. Hij zou dan ook de gelegenheid hebben om de tickets en hotelvouchers op te halen.

Jack ging eerder weg dan Alexis en Craig. Hij stapte in zijn huurauto en zette koers naar de tolweg. Hij had gedacht dat hij het uitvaartbedrijf gemakkelijk zou kunnen vinden omdat hij daar al eerder was geweest. Dat was een vergissing. Het kostte hem bijna veertig minuten om hemelsbreed nog geen tien kilometer af te leggen.

Mopperend op de stress van het verkeer kwam Jack ten slotte op het parkeerterrein van het uitvaartbedrijf aan. Het was daar drukker dan de vorige dag, zodat Jack helemaal achteraan moest parkeren. Toen hij zich naar het gebouw omdraaide, waren daar allemaal mensen. Hij vermoedde dat er straks een dienst zou beginnen. Zijn vermoeden werd bevestigd toen hij de hal binnenkwam. In de zaal waar de overledenen werden opgebaard, waren mensen druk bezig. Ze plaatsten bloemen en zetten klapstoelen neer. Op de katafalk lag een open kist waarin een lichaam comfortabel rustte. Dezelfde vrome soundtrack als de vorige dag was overal te horen.

‘Wilt u het boek tekenen?’ vroeg een man met een zachte, meelevende stem. In veel opzichten was hij een veel zwaardere versie van Harold Langley.

‘Ik zoek de directeur.’

‘Ik ben de directeur. Locke Peerson, tot uw dienst.’

Jack zei dat hij de heer Langley zocht en werd naar Harolds kantoor gestuurd. Hij trof de man achter zijn bureau aan.

‘De huidige meneer Stanhope heeft de vergunning getekend,’ zei Jack zonder tijd aan inleidende beleefdheden te verspillen. Hij gaf hem het formulier. ‘Nu is het een kwestie van grote spoed om het lichaam in uw balsemkamer te krijgen.’

‘We hebben vanmorgen een dienst,’ zei Harold. ‘Daarna ga ik ermee aan het werk.’

‘Is er een kans dat het vandaag nog kan? We verkeren echt in grote tijdnood.’

‘Dokter Stapleton, ik heb u toch verteld dat de gemeente, het kluisbedrijf, het graafmachinebedrijf en de begraafplaats er allemaal bij betrokken zijn? Onder normale omstandigheden hebben we het over minstens een week.’

‘Het mag geen week duren,’ zei Jack nadrukkelijk. ‘Het moet vandaag gebeuren, uiterlijk morgen.’ Jack huiverde bij het idee dat hij tot donderdag zou moeten wachten en vroeg zich af wat hij tegen Laurie kon zeggen.

‘Dat is onmogelijk.’

‘Misschien mag ik u boven uw gebruikelijke honorarium vijfhonderd dollar extra aanbieden om het ongerief te compenseren?’ Jack keek naar Harolds gezicht. De man vertoonde een bijna parkinsonachtig gebrek aan beweeglijkheid en had smalle lippen die aan die van Randolph deden denken.

‘Ik kan alleen maar zeggen dat ik mijn uiterste best voor de zaak zal doen. Ik kan u niets beloven.’

‘Meer kan ik niet verlangen,’ zei Jack, terwijl hij Harold zijn kaartje gaf. ‘O ja, hebt u enig idee in welke conditie het lichaam zou kunnen verkeren?’

‘Zeker,’ zei Harold nadrukkelijk. ‘Het lichaam moet in maagdelijke conditie verkeren. Het is met onze gebruikelijke zorgvuldigheid gebalsemd en de kist is een van onze topmodellen, Eeuwige Rust. Die kist ligt in een zogeheten kluis, een hermetisch afgesloten ruimte. Die kluis is van eersteklas beton.’

‘En de plaats van het graf, is daar veel water?’

‘Nee. Het staat boven op de heuvel. De oude meneer Stanhope had die plaats zelf uitgekozen voor zichzelf en de familie.’

‘Belt u me zodra u iets weet.’

‘Dat zal ik zeker doen.’

Toen Jack het uitvaartbedrijf verliet, kwamen de mensen die buiten stonden somber naar binnen. Jack stapte in zijn auto en keek op zijn kaart. Hij had een veel betere kaart meegekregen van Alexis, die had gelachen toen ze hoorde dat hij had geprobeerd om met een kaart van het autoverhuurbedrijf zijn weg door de stad te vinden. Jack ging nu naar het Forensisch Instituut terug. Omdat er veel minder verkeer was, kostte de rit hem betrekkelijk weinig tijd.

De receptioniste kon zich hem herinneren. Ze vertelde hem dat dokter Wylie deze keer in de sectiekamer was en belde zonder dat hij erom vroeg naar beneden om met haar te praten. Even later kwam een mortuariumassistent naar de receptie en leidde Jack naar de kleedkamer van de sectiekamer. Daar waren twee mannen in burger, een Afro-Amerikaan en een blanke. De blanke was een grote Ier met een rood gezicht. Alle anderen droegen beschermende pakken. Jack zou een paar minuten later horen dat de mannen rechercheurs waren die zich interesseerden voor de sectie die Latasha Wylie verrichtte.

Jack kreeg beschermende kleding, en toen hij die had aangetrokken, ging hij de kamer in. Net als de rest van het gebouw was de sectiekamer uiterst modern. Vergeleken hiermee was de sectiekamer in New York iets uit vroeger tijden. Er waren vijf tafels, waarvan er nu drie in gebruik waren. Die van Latasha was het verst weg, en ze wuifde naar hem om hem bij zich te laten komen.

‘Ik ben bijna klaar,’ zei Latasha door het plastic mondkapje. ‘Ik dacht dat u misschien een kijkje wilde nemen.’

‘Wat hebt u?’ vroeg Jack. Hij was altijd geïnteresseerd.

‘Het is een negenenvijftigjarige vrouw die dood in haar slaapkamer is aangetroffen nadat ze bezoek had gehad van een man die ze via internet had leren kennen. De slaapkamer was een chaos. Blijkbaar had er een worsteling plaatsgevonden. Het nachtkastje was omgegooid en de lamp die daarop had gestaan was kapot. De twee rechercheurs die in de kleedruimte zitten, denken dat het moord was. De vrouw had een diepe wond in haar voorhoofd, bij de haarlijn.’

Latasha trok de hoofdhuid van de vrouw van haar gezicht weg, waar hij overheen was gelegd om haar toegang tot de hersenen te verschaffen.

Jack bukte zich en keek naar de wond. Die was rond en ingeslagen, alsof de vrouw een klap met een hamer had gehad.

Latasha beschreef hoe ze had kunnen reconstrueren dat het een ongeluk was geweest en niet moord. De vrouw was uitgegleden over een kleedje dat op de gladde houten vloer lag. Ze was met haar volle gewicht tegen het nachtkastje gevallen en met haar voorhoofd tegen de lamp gestoten. De zaak liet weer eens goed zien hoe belangrijk het was om de omgeving waar het incident had plaatsgevonden te kennen. Het bleek dat de lamp naar boven toe spits toeliep, met bovenin een platte schijf die op een hamerkop leek.

Jack was onder de indruk en zei dat ook tegen Latasha.

‘Routinewerk,’ zei ze. ‘Wat kan ik voor u doen?’

‘Ik wil gebruikmaken van uw aanbod van sectie-instrumenten. Het ziet ernaar uit dat het doorgaat, mits ze het lichaam snel genoeg uit de grond kunnen krijgen. Ik ga het doen in het uitvaartbedrijf Langley-Peerson.’

‘Als u het na werktijd kunt doen, wil ik u graag helpen, en ik kan ook een botzaag meebrengen.’

‘O, ja?’ zei Jack. Hij had niet zo veel behulpzaamheid verwacht. ‘Ik zou uw hulp bijzonder op prijs stellen.’

‘Het lijkt me een uitdagende zaak. mag ik u voorstellen aan onze chef, dokter Kevin Carson?’

De chef, die een sectie deed op tafel één, bleek een lange, slanke, sympathieke man met een zuidelijk accent te zijn. Toevallig was hij bevriend met Jacks chef, dokter Calvin Washington. Hij zei dat Latasha hem had verteld wat Jack wilde doen, en hij ondersteunde haar aanbod om materiaal te verwerken en met toxicologie te helpen. Hij zei dat ze hun eigen toxicologie nog niet deden maar vierentwintig uur per dag en zeven dagen per week over de voortreffelijke voorzieningen van de universiteit konden beschikken.

‘Doe Calvin de groeten uit Boston,’ zei Kevin voordat hij zich weer over zijn tafel boog.

‘Dat zal ik zeker doen,’ antwoordde Jack, hoewel de man al over het lichaam gebogen stond. ‘En bedankt voor uw hulp.’

‘Hij lijkt me een aardige chef,’ zei Jack toen Latasha en hij naar de kleedkamer gingen.

‘Hij is heel vriendelijk,’ beaamde Latasha.

Een kwartier later zette Jack een doos met sectiebenodigdheden in de kofferbak van zijn Accent. Daarvoor moest hij zijn basketbalspullen opzijschuiven. Voordat hij aan het stuur ging zitten, stopte hij Latasha’s kaartje met haar mobiele nummer in zijn portefeuille.

Hoewel Alexis had gezegd dat er ook parkeergelegenheid bij Faneuil Hall was, ging Jack naar de parkeergarage onder het Boston Common-park terug, want die kon hij gemakkelijker vinden. Hij vond het ook wel prettig om het wandelingetje langs het Massachusetts State House te maken. Toen hij de rechtszaal binnenkwam, deed Jack de deur zo zachtjes mogelijk achter zich dicht. Op dat moment werd er net een getuige beëdigd. Jack had de naam gehoord; het was dokter Herman Brown.

Jack bleef bij de deur staan en keek de zaal door. Hij zag de achterhoofden van Craig en Jordan en die van hun advocaten en hun medewerkers. De juryleden keken net zo verveeld als de vorige dag, terwijl de rechter de indruk wekte er niet helemaal met zijn hoofd bij te zijn. Hij zocht tussen papieren, keek erin en legde ze op volgorde, alsof hij alleen in de zaal was. Jack liet zijn blik over de tribune gaan en keek opeens recht in de ogen van Franco. Vanuit de verte leken Franco’s oogkassen net lege zwarte gaten onder zijn neanderthalervoorhoofd.

Tegen beter weten in glimlachte en wuifde Jack naar hem. Hij wist dat het dom was, want hij daagde de man daarmee uit, maar hij kon het niet laten. Het was weer een staaltje van de neiging tot risico’s nemen die hij een aantal jaren had gehad, een puberaal mechanisme om het schuldgevoel te verwerken dat hij had opgelopen doordat hij zijn vrouw en dochters had overleefd. Jack meende de man zijn spieren te zien samentrekken, maar dat zou hij niet met zekerheid kunnen zeggen. Franco bleef nog even kwaad naar hem kijken en keek toen om, want zijn baas schoof zijn stoel bij de tafel vandaan en liep naar de lessenaar.

Jack las zichzelf de les omdat hij de man had geprovoceerd en dacht erover om ergens een busje pepperspray te gaan kopen. Als het tot een tweede confrontatie kwam, was Jack niet van plan weer klappen uit te wisselen. Door hun verschil in grootte zou het een erg ongelijke strijd worden.

Jack keek weer naar de toeschouwers. Opnieuw verbaasde hij zich over het grote aantal. Hij vroeg zich af hoeveel van hen de spreekwoordelijke rechtbankjunkies waren, mensen die het prachtig vonden om te zien hoe anderen op hun nummer werden gezet, vooral wanneer de veroordeelden rijk en machtig waren. Als succesvolle arts was Craig het ideale slachtoffer.

Eindelijk zag hij Alexis. Ze zat op de eerste rij, tegen de muur en dicht bij de jurybank. Naast haar was zo te zien een van de weinige vrije plaatsen. Jack liep naar voren, excuseerde zich en ging het gangpad in. Alexis zag hem aankomen en verlegde haar spullen om plaats voor hem te maken. Jack gaf een kneepje in haar schouder voordat hij ging zitten.

‘Geluk gehad?’ fluisterde Alexis.

‘Er zit vooruitgang in, hoop ik, maar het is nu afwachten. Hoe gaat het hier?’

‘Ongeveer hetzelfde. Het kwam traag op gang, omdat de rechter eerst wat formele juridische kwesties moest afhandelen. De eerste getuige was dokter Noelle Everette.’

‘Dat moet ongunstig zijn geweest.’

‘Inderdaad. Ze kwam over als een voortreffelijk getrainde, bedachtzame en verstandige professional. Bovendien komt ze hier uit de omgeving en was ze bij de reanimatiepoging betrokken. Tony heeft het goed aangepakt, moet ik jammer genoeg zeggen. Zoals hij de vragen stelde en zij ze beantwoordde, wisten ze de jury te boeien. Ik heb zelfs de drie huisvrouwen op een gegeven moment zien knikken; dat is geen goed teken. Haar getuigenverklaring was in wezen hetzelfde als die van dokter William Tardoff, maar ik denk dat ze meer indruk maakte. Ze komt over als de arts die iedereen zou willen hebben.’

‘Hoe deed Randolph het in het kruisverhoor?’

‘Niet zo goed als met dokter Tardoff, maar dat zou ook heel moeilijk zijn, als je nagaat hoe goed dokter Everette overkomt. Ik had het gevoel dat hij haar alleen maar uit de getuigenbank weg wilde hebben.’

‘Dat was misschien wel de beste tactiek,’ zei Jack. ‘Is de conciërgegeneeskunde ter sprake gekomen?’

‘Ja. Randolph maakte bezwaar, maar rechter Davidson liet het allemaal toe.’

‘En de cyanose?’

‘Nee. Waarom vraag je dat?’

‘Ik moet daar steeds weer aan denken. Het zal een van de dingen zijn waaraan ik denk als ik de sectie doe.’

Een zesde zintuig maakte dat Jack zich omdraaide en door de zaal naar Franco keek. De man keek Jack weer fel aan. De uitdrukking op zijn gezicht zat ergens tussen een grimas en een wrede grijns in. Daar stond tegenover dat Jack vanaf de plaats waar hij nu was kon zien dat de linkerkant van Franco’s gezicht net zo rood was als bij Jack. Tot nu toe stonden ze blijkbaar quitte.

Jack liet zich weer op de keiharde eikenhouten bank zakken en richtte zijn aandacht op de procedure. Tony stond aan de lessenaar en dokter Herman Brown zat in de getuigenbank. Voor de rechterstafel dansten de vingers van de notuliste onophoudelijk over haar kleine machine om alles wat werd gezegd woordelijk uit te typen. Tony liet de getuige over zijn indrukwekkende staat van dienst als onderzoeker en medicus praten, en dat was al een kwartier aan de gang. Als hoofd cardiologie van het Boston Memorial-ziekenhuis was hij ook hoogleraar cardiologie aan de Harvard-universiteit.

Randolph was al verschillende keren opgestaan om de kwalificaties van de getuige als deskundige te accepteren en de rechtbank daarmee tijd te besparen, maar Tony had daar niet van willen weten. Het werd voor iedereen steeds duidelijker dat het moeilijk zou zijn een getuige te vinden die meer van cardiologie wist of zelfs maar over dezelfde kwalificaties beschikte. Het uiterlijk en de houding van de man droegen aan dat imago bij. Hij kwam over als een Bostonse aristocraat, ongeveer als Randolph maar dan zonder diens lichte hooghartigheid en neerbuigendheid. In plaats van koud en gereserveerd was hij vriendelijk en mild, iemand die alle moeite zou doen om een klein vogeltje weer in het nest te zetten. Zijn haar was grootvaderlijk grijs en goed verzorgd en hij had een kaarsrechte houding. Zijn kleren waren netjes maar niet overdreven elegant; ze zagen er comfortabel en vaker gedragen uit. Hij had een geruit vlinderstrikje. Er ging zelfs een zekere bescheidenheid van hem uit, en Tony moest zijn best doen om de man met tegenzin te laten toegeven hoeveel onderscheidingen en eerbewijzen hem ten deel waren gevallen.

‘Waarom legt die medische olympiër een getuigenverklaring voor de eiser af in een proces om een medische fout?’ fluisterde Jack tegen Alexis, maar het was een retorische vraag en hij verwachtte geen antwoord. Hij vroeg zich af of het iets te maken had met Noelle Everettes onverwachte opmerking over conciërgegeneeskunde: ‘Wij ouderwetse dokters maken ons vaak kwaad op die conciërgedokters.’ Misschien behoorde dokter Brown tot die groep, want het hele idee van de conciërgegeneeskunde was een klap in het gezicht van het nieuwe professionalisme dat door de academische wereld werd bepleit, en meer dan ieder ander op het proces vertegenwoordigde dokter Herman Brown die wereld.

‘Dokter Brown,’ zei Tony Fasano, en hij pakte met zijn korte dikke vingers de zijkanten van de lessenaar vast. ‘Voordat we over Patience Stanhopes onfortuinlijke en vermijdbare dood komen te spreken...’

‘Ik maak bezwaar,’ zei Randolph nadrukkelijk. ‘Het is niet vastgesteld dat de dood van mevrouw Stanhope vermijdbaar was.’

‘Toegewezen!’ verklaarde rechter Davidson. ‘Formuleert u opnieuw!’

‘Voordat we over Patience Stanhopes onfortuinlijke dood komen te spreken, wil ik u vragen of u eerder contact had gehad met de aangeklaagde, dokter Craig Bowman.’

‘Jazeker.’

‘Kunt u de jury over de aard van dat contact vertellen?’

‘Bezwaar, edelachtbare,’ zei Randolph geërgerd. ‘Niet van belang. Of als het op een ondoorgrondelijke manier van belang is, maak ik bezwaar tegen dokter Brown als getuige, want dan is hij bevooroordeeld.’

‘Willen beide advocaten bij me komen?’ zei rechter Davidson.

Tony en Randolph gingen plichtsgetrouw naar de rechter toe.

‘Als we hetzelfde krijgen als op maandag, word ik erg boos,’ zei rechter Davidson. ‘U bent ervaren advocaten. Gedraag u ook als zodanig! U kent de regels. En wat de vragen van dit moment betreft: meneer Fasano, mag ik aannemen dat u een relevante reden hebt voor deze vragen?’

‘Zeer zeker, edelachtbare! De bewijsvoering van de eiser draait om dokter Bowmans houding ten opzichte van zijn patiënten in het algemeen en Patience Stanhope in het bijzonder. Ik vestig de aandacht van het hof op de kleinerende PP-aanduiding. Dokter Brown kan enig inzicht verschaffen in de ontwikkeling van die eigenschappen gedurende het kritieke derde jaar van dokter Bowmans medische opleiding en het assistentschap daarna. Andere getuigenverklaringen zullen die eigenschappen rechtstreeks in verband brengen met de zaak-Patience Stanhope.’

‘Goed, dan sta ik deze vragen toe,’ zei rechter Davidson. ‘Maar ik wil wel dat die relevantie snel wordt vastgesteld. Is dat duidelijk?’

‘Volkomen duidelijk, edelachtbare,’ zei Tony, die een vage grijns van voldoening niet kon onderdrukken.

‘Kijk niet zo verrekte gekweld,’ zei rechter Davidson tegen Randolph. ‘Uw bezwaar is opgetekend. Ik ben van oordeel dat de bewijswaarde eventuele vooroordelen te boven gaat, mits de heer Fasano volkomen eerlijk is wat de relevantie betreft. Ik geef toe dat het een moeilijk oordeel is, maar daarvoor zit ik hier. In ruil daarvoor zal ik u veel speelruimte geven bij het kruisverhoor. En wat de kwestie van het vooroordeel betreft: er was in de voorbereidende fase genoeg gelegenheid om zoiets vast te stellen, en dat is niet gebeurd. Evengoed kan ook dat onderwerp in het kruisverhoor ter sprake komen. En verder wil ik dat er wat meer vaart in komt,’ zei rechter Davidson. ‘Ik heb deze week vrijgemaakt voor dit proces, en het is nu al woensdag. Omwille van de jury en mijn schema wil ik het vrijdag afsluiten, tenzij er zich bijzondere omstandigheden voordoen.’

Beide advocaten knikten. Randolph ging weer aan de tafel van de aangeklaagde zitten en Tony keerde naar de lessenaar terug.

‘Bezwaar afgewezen,’ riep rechter Davidson. ‘Gaat u verder.’

‘Dokter Brown,’ zei Tony nadat hij zijn keel had geschraapt. ‘Wilt u de jury vertellen wat de aard van uw contact met dokter Craig Bowman was?’

‘Ik kwam voor het eerst als zijn docent met hem in contact. Dat was in het Boston Memorial-ziekenhuis toen hij zich daar in het derde jaar van zijn medische opleiding in de interne geneeskunde bekwaamde.’

‘Kunt u uitleggen wat dat betekent? Want niemand van deze geweldige jury heeft de opleiding tot arts gevolgd.’ Tony maakte een weids gebaar langs de rij juryleden, van wie sommigen instemmend knikten. Iedereen luisterde geboeid, afgezien van de loodgieter, die zijn blik op zijn nagels gericht hield.

‘Interne geneeskunde is het belangrijkste en ook meest veeleisende specialisme van het derde jaar, en misschien wel van de hele vier jaar van de medische opleiding. De studenten maken dan voor het eerst het hele traject van de patiënten mee, van hun opname tot hun ontslag uit het ziekenhuis, en ze nemen deel aan het stellen van de diagnose en de behandeling, uiteraard onder strikt toezicht van de artsen en de docent.’

‘Was de studiegroep waartoe dokter Bowman behoorde een grote of een kleine groep?’

‘Een kleine groep: zes studenten, om precies te zijn. Het is een intensief deel van de studie.’

‘Als docent kwam u dus regelmatig met de studenten in contact.’

‘Elke dag.’

‘U kunt dus iets zeggen over de algehele prestatie van iedere student?’

‘Zeer zeker. Het is een kritieke tijd in het leven van de student, het begin van de overgang van student naar arts.’

‘Dus de houdingen die ze in die tijd ontwikkelen zijn belangrijk.’

‘Uitermate belangrijk.’

‘En hoe belangrijk acht u uw verantwoordelijkheid als docent ten opzichte van de houding van de studenten?’

‘Ook die is uitermate belangrijk. Als docent moeten we de expliciete houdingen ten opzichte van patiënten, zoals ze door de medische opleiding worden uitgedragen, in evenwicht brengen met de impliciete houdingen die vaak aan de dag gelegd worden door de overwerkte artsen in opleiding.’

‘Er is verschil?’ vroeg Tony met overdreven ongeloof. ‘Kunt u het verschil uitleggen?’

‘De hoeveelheid kennis die medisch studenten moeten opnemen en paraat moeten hebben, is ontzaglijk groot en wordt elk jaar groter. Omdat deze aankomende artsen zo drukbezet zijn, verliezen ze soms het zicht op de uiteindelijke menselijke aspecten van wat ze doen, terwijl die toch juist de grondslag van hun professionalisme zijn. Verder treden er verwerkingsmechanismen op als ze met het lijden, het sterven en de dood van andere mensen worden geconfronteerd. Die mechanismen zijn niet altijd gezond.’

Tony schudde verbaasd met zijn hoofd. ‘Eens zien of ik het goed heb begrepen. Het komt er dus op neer dat de aanstaande artsen soms te weinig aandacht voor individuele mensen hebben, zoals wanneer je de individuele bomen niet meer ziet doordat je te veel aandacht voor het bos hebt.’

‘Ja,’ zei dokter Brown. ‘Maar het is belangrijk dat we niet in al te triviale termen over dit onderwerp spreken.’

‘We zullen het allemaal proberen,’ zei Tony met een grinniklachje. Het leverde hem een paar aarzelende glimlachjes van de juryleden op. ‘Laten we het weer over de aangeklaagde, dokter Craig Bowman, hebben. Hoe deed hij het toen hij in het derde jaar zijn opleiding interne geneeskunde volgde?’

‘Over het geheel genomen uitstekend. In de groep van zes studenten was hij verreweg de deskundigste en het best voorbereid. Ik stond vaak versteld van zijn geheugen. Ik herinner me dat ik een keer vroeg wat de BUN van een patiënt was.’

‘De BUN is een laboratoriumtest?’ vroeg Tony.

‘Ja. Ik bedoelde dat als een retorische vraag. Ik wilde benadrukken dat kennis van de nierfunctie essentieel was voor de behandeling van de patiënt in kwestie. Dokter Bowman somde de gegevens meteen op. Ik vroeg me af of hij ze had verzonnen, iets wat medisch studenten vaak doen om te camoufleren dat ze zich slecht hebben voorbereid, maar toen ik het later opzocht, bleek hij het helemaal goed te hebben.’

‘Dus dokter Bowman kreeg een hoog cijfer voor dat onderdeel van de opleiding?’

‘Ja, een negen.’

‘Toch zei u net dat hij “over het geheel genomen” uitstekend presteerde.’

‘Ja.’

‘Kunt u ons vertellen waarom?’

‘Ik had een bepaald gevoel bij hem, en dat had ik ook toen dokter Bowman onder mijn supervisie als arts-assistent in het Boston Memorial-ziekenhuis werkte.’

‘En wat was dat gevoel?’

‘Ik had de indruk dat zijn persoonlijkheid...’

‘Bezwaar!’ riep Randolph. ‘De getuige is geen psychiater of psycholoog.’

‘Afgewezen,’ zei rechter Davidson. ‘Als arts is de getuige met die terreinen in aanraking gekomen. In het kruisverhoor kan worden betwist in hoeverre dat het geval is. De getuige mag verdergaan.’

‘Ik had de indruk dat dokter Bowman een groot verlangen had om succes te hebben en bovendien onze toenmalige hoofdarts idoliseerde. Daardoor zag hij patiënten als een middel om tot prestaties te komen. Hij zocht bewust de moeilijkste patiënten uit, want daardoor werden zijn presentaties het interessantst en verwierf hij er de meeste roem mee.’

‘Met andere woorden, u had de indruk dat dokter Bowman patiënten beschouwde als een middel om vooruit te komen?’

‘In feite wel, ja.’

‘En zo’n houding is niet consistent met wat tegenwoordig onder professionalisme wordt verstaan?’

‘Dat is correct.’

‘Dank u, dokter,’ zei Tony. Hij zweeg even en keek van het ene jurylid naar het andere, maakte oogcontact met iedereen, liet de getuigenverklaring goed tot hen doordringen.

Jack boog zich naar Alexis toe en fluisterde: ‘Nu begrijp ik wat je over Tony Fasano zei. Die kerel is goed. Nu laat hij niet alleen de conciërgegeneeskunde maar ook de academische geneeskunde en de daarmee samenhangende competitiviteit terechtstaan.’

‘Het zit me dwars dat hij Craigs successen als een risicofactor presenteert. Hij rekent er natuurlijk op dat Randolph het tegenovergestelde zal proberen.’

Toen Tony verderging met zijn ondervraging, concentreerde hij zich op de episode-Patience Stanhope. Al snel liet hij dokter Brown verklaren hoe belangrijk het was om bij slachtoffers van een hartaanval absoluut zo gauw mogelijk met behandeling te beginnen. Uit het dossier bleek, zei Brown, dat Patience’ overlevingskans aanzienlijk was afgenomen doordat Craig de bevestiging van zijn diagnose had uitgesteld.

‘Nog een paar vragen, dokter Brown,’ zei Tony. ‘Kent u dokter William Tardoff?’

‘Ja.’

‘Weet u dat hij is opgeleid aan de Boston University?’

‘Ja.’

‘En kent u ook dokter Noelle Everette, en weet u dat ze is opgeleid op Tufts?’

‘Ja, op beide vragen.’

‘Verbaast het u dat drie cardiologiespecialisten, afkomstig van drie prestigieuze medische opleidingen in onze regio, het er allemaal over eens zijn dat de medische zorg die dokter Craig Bowman aan Patience Stanhope verleende niet aan de norm voldeed?’

‘Nee. Daaruit blijkt weer eens dat er unanimiteit over bestaat dat slachtoffers van een hartaanval zo snel mogelijk behandeld moeten worden.’

‘Dank u, dokter. Geen vragen meer.’ Tony pakte zijn papieren van de lessenaar en liep naar zijn tafel terug. Zijn assistent en Jordan beloonden zijn prestatie met klopjes op zijn arm.

Randolph richtte zich langzaam en gezaghebbend op en liep naar de lessenaar. Hij trok zijn jasje recht en zette een van zijn zware schoenen met dikke zolen op de stang.

‘Dokter Brown,’ begon Randolph, ‘Ik ben het met u eens dat er unanimiteit bestaat over de noodzaak om slachtoffers van een hartaanval zo snel mogelijk in een goed geëquipeerd ziekenhuis te behandelen. Maar daar gaat het hier niet om. Het gaat erom of de medische zorg die dokter Bowman verleende al dan niet aan de norm voldeed.’

‘Doordat hij eerst naar het huis van de Stanhopes wilde gaan, in plaats van het slachtoffer in het ziekenhuis te behandelen, ontstond er vertraging.’

‘Maar voordat dokter Bowman bij het huis van de Stanhopes arriveerde, was er geen duidelijke diagnose gesteld.’

‘Volgens de beëdigde verklaring van de eiser heeft dokter Bowman tegen hem gezegd dat zijn vrouw een hartaanval had.’

‘Dat was de verklaring van de eiser,’ zei Randolph, ‘maar de aangeklaagde heeft verklaard dat hij alleen maar heeft gezegd dat een hartaanval niet uitgesloten was. Hij heeft niet categorisch gezegd dat Patience Stanhope een myocardiaal infarct had gehad, zoals artsen het noemen. Als de patiënte geen hartaanval had gehad, zou er geen sprake zijn van vertraging. Is dat niet waar?’

‘Dat is waar, maar ze had wel een hartaanval. Dat is gedocumenteerd. Het is ook in het dossier te vinden dat ze een inspanningstest met dubieus resultaat had afgelegd.’

‘Maar wat ik bedoel is dat dokter Bowman niet zeker wist dat Patience een hartaanval had gehad,’ zei Randolph. ‘En dat zal hij voor dit hof verklaren. Maar we zullen onze aandacht eens richten op wat u daarvoor over de medische opleiding zei. Ik wil u vragen of u een cijfer van minstens acht haalde toen u zich in het derde jaar van uw opleiding in de interne geneeskunde bekwaamde.’

‘Ja.’

‘Haalden alle studenten in uw groep een acht of hoger?’

‘Nee.’

‘Wilden ze allemaal een acht of hoger?’

‘Dat denk ik wel.’

‘Hoe kom je op de medische opleiding? Moet je in je geneeskundestudie allemaal achten halen?’

‘Natuurlijk.’

‘En hoe kom je aan de meest begeerde assistentschappen, bijvoorbeeld in het Boston Memorial-ziekenhuis?’

‘Door achten te halen.’

‘Is het niet hypocriet dat universiteiten zeggen dat wedijver onmenselijk is en toch het hele systeem erop baseren?’

‘Het een hoeft het ander niet uit te sluiten.’

‘In theorie misschien niet, maar in de praktijk ligt dat anders. Wedijver kweekt geen medegevoel, op geen enkel terrein. Zoals u zo welsprekend hebt uiteengezet, moeten medisch studenten een duizelingwekkende hoeveelheid informatie verwerken, en daar worden ze op beoordeeld. Nog één vraag in dat opzicht. Hebt u, als student en docent, de ervaring opgedaan dat er meer wordt gewedijverd om de, ik citeer, “interessantste patiënten” dan om patiënten met routinematige ouderdomsziekten?’

‘Ik denk het.’

‘En dat komt doordat met die presentaties de meeste roem te verwerven is?’

‘Ik denk het.’

‘Dat wijst erop dat alle studenten, maar vooral de besten onder hen, de patiënten tot op zekere hoogte gebruikten om te leren en vooruit te komen.’

‘Misschien wel.’

‘Dank u, dokter,’ zei Randolph. ‘Dan nu over huisbezoeken van artsen. Wat is uw professionele mening over huisbezoeken?’

‘Ze zijn van beperkte waarde. Je hebt niet de beschikking over de instrumenten die je nodig hebt om de geneeskunde van de eenentwintigste eeuw te beoefenen.’

‘Dus artsen zijn in het algemeen geen voorstander van huisbezoeken. Bent u het daarmee eens?’

‘Ja. Naast het gebrek aan instrumenten is het ook een onverstandige benutting van middelen, want er gaat te veel tijd verloren aan het vervoer naar en van het huis. In dezelfde tijd kunnen meer patiënten worden behandeld.’

‘Dus het is inefficiënt.’

‘Ja, dat kunt u wel zeggen.’

‘Hoe denken patiënten over huisbezoeken?’

‘Bezwaar!’ riep Tony, en hij kwam half uit zijn stoel. ‘Informatie uit de tweede hand.’

Rechter Davidson zette met een ruk zijn leesbril af en keek Tony met geërgerd ongeloof aan.

‘Afgewezen!’ snauwde hij. ‘Als patiënt, wat we op een gegeven moment allemaal zijn, spreekt dokter Brown uit ervaring. Gaat u verder.’

‘Wilt u dat ik de vraag herhaal?’ vroeg Randolph.

‘Nee,’ zei dokter Brown. Hij aarzelde. ‘Patiënten houden meestal wel van huisbezoeken.’

‘Hoe denkt u dat Patience Stanhope over huisbezoeken dacht?’

‘Bezwaar!’ Tony kwam weer overeind. ‘Dat is een veronderstelling. De getuige kan onmogelijk weten hoe de overledene over huisbezoeken dacht.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson met een zucht.

‘Ik neem aan dat u het medische dossier hebt gelezen dat aan de eiser is verstrekt.’

‘Ja, dat heb ik gelezen.’

‘Dus u weet dat dokter Bowman voor de avond in kwestie veel huisbezoeken bij Patience Stanhope had afgelegd, vaak midden in de nacht. Als u op die gegevens moet afgaan, wat was dan de gebruikelijke diagnose bij die bezoeken?’

‘Een angstreactie die zich meestal in gastro-intestinale klachten manifesteerde.’

‘En de behandeling?’

‘Symptomatisch en placebo.’

‘Klaagde de patiënte ooit over pijn?’

‘Ja’

‘Waar zat die pijn?’

‘Meestal laag abdominaal, maar soms epigastrisch.’

‘Pijn op die laatste locatie wordt meestal pijn in de borst genoemd. Is dat juist?’

‘Ja, dat is juist.’

‘Als u op het dossier moet afgaan, zou u dan zeggen dat Patience Stanhope minstens enige tekenen van hypochondrie vertoonde?’

‘Bezwaar!’ riep Tony, maar hij bleef op zijn stoel zitten. ‘In het dossier wordt hypochondrie nergens genoemd.’

‘Afgewezen,’ zei rechter Davidson. ‘Het hof herinnert de advocaat van de eiser eraan dat de getuige zijn eigen medische deskundige is.’

‘Als ik op het dossier moet afgaan, meen ik wel veilig te kunnen veronderstellen dat er een zekere mate van hypochondrie in het spel was.’

‘Zegt het feit dat dokter Bowman vaak huisbezoeken aflegde, iets wat de meeste artsen volgens u liever niet doen, en dat hij dat zelfs midden in de nacht deed bij een vrouw die een erkende hypochonder was, u als arts iets over dokter Bowmans houding en medegevoel met zijn patiënten?’

‘Nee.’

Randolph verstijfde van verbazing, en zijn wenkbrauwen kwamen omhoog. ‘Uw antwoord tart de logica. Kunt u het uitleggen?’

‘Als ik het goed heb begrepen, behoren huisbezoeken tot de voorrechten die patiënten verwachten als ze een hoog tarief betalen, soms wel twintigduizend dollar per jaar, om tot een conciërgepraktijk te behoren. Onder zulke omstandigheden kun je niet zeggen dat de huisbezoeken die dokter Bowman aflegde een teken van liefdadigheid of altruïsme waren.’

‘Maar het zou kunnen.’

‘Ja, het zou kunnen.’

‘Vertelt u me eens, dokter Brown: hebt u iets tegen conciërgegeneeskunde?’

‘Natuurlijk heb ik iets tegen conciërgegeneeskunde,’ sputterde dokter Brown. Tot op dat moment had hij een gereserveerde kalmte bewaard, ongeveer als de kalmte van Randolph. Nu werd duidelijk dat Randolphs vragen hem hadden geprovoceerd.

‘Kunt u het hof vertellen waarom u daar zo sterk op tegen bent?’

Dokter Brown haalde diep adem om zichzelf tot bedaren te brengen. ‘De conciërgegeneeskunde is een klap in het gezicht van de drie elementaire principes van de beoefening van de geneeskunde.’

‘Misschien kunt u dat nader uitleggen.’

‘Natuurlijk,’ zei dokter Brown, en hij verviel weer in zijn vertrouwde professionele rol. ‘Naast het welzijn van de patiënt en de autonomie van de patiënt is de maatschappelijke rechtvaardigheid een fundament van de medische beroepsbeoefening in de eenentwintigste eeuw. De conciërgegeneeskunde is het toonbeeld van discriminatie in de gezondheidszorg, en de strijd daartegen is een belangrijk element van maatschappelijke rechtvaardigheid.’

‘Gelooft u dat uw duidelijke mening daarover het moeilijker voor u maakt om onpartijdig over dokter Bowman te denken?’

‘Nee.’

‘Misschien kunt u ons vertellen waarom niet, want u hebt zelf gezegd dat de conciërgegeneeskunde “een klap in het gezicht” van de rationaliteit is.’

‘Als goed geïnformeerde internist weet dokter Bowman dat de symptomen die vrouwen bij een myocardisch infarct hebben niet dezelfde zijn als de klassieke symptomen die mannen hebben. Zodra een internist denkt dat een vrouw, zeker een postmenopauzale vrouw, een hartaanval kan hebben gehad, moet hij handelen alsof het een hartaanval was, tot het tegendeel bewezen is. In de kindergeneeskunde doet zich iets soortgelijks voor: als een arts denkt dat een pediatrisch patiënt misschien meningitis heeft, moet hij handelen alsof het zo is en een lumbaalpunctie verrichten. Dat geldt ook voor een vrouw die misschien een hartaanval heeft gehad. Dokter Bowman had een vermoeden van een hartaanval en had dienovereenkomstig moeten handelen.’

‘Dokter Brown,’ zei Randolph. ‘Vaak wordt gezegd dat geneeskunde meer kunst dan wetenschap is. Kunt u ons vertellen wat dat betekent?’

‘Het betekent dat feitelijke informatie niet genoeg is. Een arts moet ook op zijn eigen oordeel afgaan, en aangezien dat geen objectief terrein is dat bestudeerd kan worden, spreekt men van kunst.’

‘Dus er zijn grenzen aan de wetenschappelijke medische kennis.’

‘Precies. Geen twee mensen zijn precies hetzelfde, zelfs identieke tweelingen niet.’

‘Zou u zeggen dat de situatie waarmee dokter Bowman op de avond van 8 september 2005 werd geconfronteerd, toen hij voor de tweede keer die dag werd gebeld om een huisbezoek af te leggen bij een vrouw van wie hij wist dat ze hypochondrisch was, betekende dat hij in hoge mate op zijn eigen oordeel moest afgaan?’

‘In alle medische situaties moeten artsen op hun eigen oordeel afgaan.’

‘Ik vraag specifiek naar de avond in kwestie.’

‘Ja. Hij moest in hoge mate op zijn eigen oordeel afgaan.’

‘Dank u, dokter,’ zei Randolph, en hij pakte zijn aantekeningen bij elkaar. ‘Geen vragen meer.’

‘De getuige kan gaan,’ zei rechter Davidson. Toen wendde hij zich tot de juryleden: ‘Het loopt tegen de middag en zo te zien kunt u wel wat voedsel gebruiken. Ikzelf tenminste wel. Vergeet u niet dat u de zaak met niemand mag bespreken, ook niet met elkaar.’ Hij sloeg met de hamer. ‘De zitting is verdaagd tot halftwee.’

‘Iedereen opstaan,’ riep de parketwachter toen de rechter zijn plaats verliet en naar zijn kamer liep.

11

Boston

Woensdag 7 juni 2006

12.30 uur

Alexis, Craig en Jack hadden een kleine luidruchtige broodjeszaak gevonden die uitkeek op de brede boulevard van Government Center. Randolph was ook uitgenodigd, maar hij had zich geëxcuseerd omdat hij voorbereidend werk te doen had. Het was een mooie voorjaarsdag, en de boulevard was vol mensen die aan hun benauwende kantoren waren ontsnapt en van de zon en de frisse lucht genoten. Jack had het gevoel dat Boston nog meer een buitenluchtstad was dan New York.

Craig was eerst weer somber en zwijgzaam geweest, maar nu ontspande hij zich en nam hij deel aan het gesprek.

‘Je hebt nog niets over de sectie gezegd,’ zei Craig plotseling. ‘Hoe staat het daarmee?’

‘Het is nu in de handen van de directeur van het uitvaartbedrijf,’ zei Jack. ‘Hij moet met de papieren naar de gemeente gaan en ervoor zorgen dat het graf mag worden geopend en de kist mag worden verplaatst.’

‘Dus het gaat nog steeds door?’

‘We doen ons best,’ zei Jack. ‘Ik heb nog gehoopt dat het vanmiddag zou kunnen, maar omdat ik niets heb gehoord, denk ik dat we op morgen moeten mikken.’

‘De rechter wil dat de zaak vrijdag naar de jury gaat,’ zei Craig ontmoedigend. ‘Morgen is het misschien te laat. Ik zou het erg vinden als je al die moeite voor niets hebt gedaan.’

‘Misschien is het voor niets,’ beaamde Alexis terneergeslagen. ‘Misschien levert het allemaal niets op.’

Jack keek van de een naar de ander. ‘Hé, kom op. Ik denk niet dat het voor niets is. In elk geval geeft het mij het gevoel dat ik iets doe. Trouwens, hoe meer ik over die cyanose nadenk, des te meer ik me ervoor interesseer.’

‘Waarom eigenlijk?’ vroeg Alexis. ‘Leg me het nog eens uit.’

‘Alsjeblieft niet!’ zei Craig. ‘Ik wil geen valse hoop koesteren. Laten we het over de gebeurtenissen van vanmorgen hebben.’

‘Ik dacht dat je daar niet over wilde praten,’ zei Alexis met enige verbazing.

‘Eigenlijk zou ik er liever helemaal niet aan denken, maar jammer genoeg kan ik me die luxe niet permitteren, niet als we nog iets willen bereiken.’

Craig en Alexis keken Jack afwachtend aan.

‘Wat is dit?’ vroeg Jack met een zuur glimlachje. Hij keek van de een naar de ander. ‘Een ondervraging? Waarom ik?’

‘Jij kunt het objectiefst van ons zijn,’ zei Alexis. ‘Dat is duidelijk.’

‘Hoe vind je dat Randolph het doet, nu je hem wat langer in actie hebt gezien?’ vroeg Craig. ‘Ik maak me zorgen. Ik wil deze zaak niet verliezen, vooral niet omdat ik helemaal niet nalatig ben geweest. Als ik verlies, ligt mijn reputatie in de goot. De laatste getuige was mijn docent toen ik mijn opleiding volgde, zoals hij zei, en hij heeft me ook begeleid toen ik arts-assistent was. Ik verafgoodde die man, en in professioneel opzicht doe ik dat nog steeds.’

‘Ik kan me voorstellen hoe vernietigend en vernederend dit is geweest,’ zei Jack. ‘Maar ik denk dat Randolph goed werk levert. Hij heeft het meeste van wat Tony met dokter Brown had vastgesteld onschadelijk gemaakt. Op grond van wat ik vanmorgen heb gezien, zou ik zeggen dat het gelijkspel is. Jammer genoeg weet Tony het beter te brengen, maar dat is geen reden om midden in het proces een andere advocaat te nemen.’

‘Wat Randolph niet onschadelijk heeft gemaakt, is dokter Browns veelzeggende vergelijking met een pediatrisch patiënt en meningitis. Hij heeft gelijk, want zo moet je reageren als het om een postmenopauzale vrouw gaat die misschien een hartaanval heeft gehad. In verrassend veel gevallen hebben vrouwen niet dezelfde symptomen als mannen. Misschien heb ik het fout gedaan, want ik heb inderdaad aan de mogelijkheid van een hartaanval gedacht.’

‘Bij een negatief resultaat zijn artsen altijd geneigd om aan zichzelf te twijfelen,’ zei Jack tegen Craig. ‘Vooral wanneer er sprake is van een medische fout. In werkelijkheid heb je het vuur uit je sloffen gelopen voor die vrouw, die in feite alleen maar van je profiteerde. Ik weet dat het niet politiek correct is om dat te zeggen, maar het is de waarheid. Omdat ze je zo vaak midden in de nacht belde en het steeds vals alarm was, is het geen wonder dat je nauwelijks kon geloven dat ze echt ziek was.’

‘Dank je,’ zei Craig met ingezakte schouders. ‘Het betekent veel voor me om jou dat te horen zeggen.’

‘Er is wel het probleem dat Randolph de juryleden dat moet laten inzien. Daar komt het op neer. En vergeet niet dat Randolph nog niet met zijn bewijsvoering is gekomen. Je hebt je eigen getuigen-deskundigen die precies zullen zeggen wat ik net heb uiteengezet.’

Craig haalde diep adem en liet de lucht hoorbaar ontsnappen. Hij knikte een paar keer. ‘Je hebt gelijk. Ik mag het niet opgeven, maar morgen moet ik zelf als getuige optreden.’

‘Ik zou denken dat je je daarop verheugde,’ zei Jack. ‘Meer dan ieder ander weet jij precies wat er gebeurd is en wanneer.’

‘Dat begrijp ik heel goed,’ zei Craig. ‘Maar weet je, ik heb zo de pest aan Tony Fasano dat het me moeite kost om kalm te blijven. Je hebt de beëdigde verklaring gelezen. Hij zag kans me op stang te jagen. Randolph raadde me aan om niet arrogant over te komen; ik kwam arrogant over. Randolph raadde me aan om niet met hem in discussie te gaan; ik ging in discussie. Randolph raadde me aan om me niet kwaad te maken; ik maakte me kwaad. Randolph raadde me aan om alleen de vragen te beantwoorden; ik hing een heel verhaal op en probeerde eerlijke vergissingen te rechtvaardigen. Ik deed het verschrikkelijk slecht en ik ben bang dat het opnieuw gebeurt. Ik ben daar niet goed in.’

‘Je moet je beëdigde verklaring zien als iets waarvan je kunt leren,’ zei Jack. ‘En vergeet niet: die verklaring nam twee dagen in beslag. Dat staat de rechter nu niet toe. Hij wil dat er vrijdag een eind aan het proces komt.’

‘Het komt er in feite allemaal op neer dat ik geen vertrouwen in mezelf heb,’ zei Craig. ‘Dat is het enige voordeel van de hele zaak: ik word gedwongen om nog eens goed naar mezelf te kijken. Het lukte Tony Fasano om mij een arrogante indruk te laten maken omdat ik nu eenmaal arrogant ben. Ik weet dat het niet politiek correct is om het te zeggen, maar ik ben de beste arts die ik ken. Dat is mij op veel verschillende manieren bevestigd. Ik ben in mijn hele studie- en opleidingstijd een van de beste studenten geweest, zo niet de beste, en ik ben verslaafd aan lofprijzingen. Die wil ik steeds horen, en daarom is het omgekeerde, bijvoorbeeld wat ik op dit proces te horen krijg, zo schokkend en vernederend.’

Na deze uitbarsting zweeg Craig even. Alexis en Jack waren enkele ogenblikken met stomheid geslagen. De ober kwam de vuile borden weghalen. Alexis en Jack keken elkaar even aan en keken toen weer met grote ogen naar Craig.

‘Laat iemand iets zeggen!’ eiste Craig.

Alexis spreidde haar handen met de palmen naar boven en schudde haar hoofd. ‘Ik weet niet goed wat ik moet zeggen. Ik weet niet hoe ik hier emotioneel of professioneel op moet reageren.’

‘Probeer het professioneel. Ik denk dat ik met de realiteit geconfronteerd moet worden. Ik ben in een vrije val geraakt. En weet je waarom? Ik zal je zeggen waarom. Toen ik ging studeren en me uit de naad werkte, dacht ik dat het ellendig was maar dat ik, als ik eenmaal in de medische opleiding zat, het helemaal voor elkaar zou hebben. Nou, de medische opleiding was ook ellendig, en dus verheugde ik me op het assistentschap. Je snapt het al. Nou, het assistentschap was geen vakantietijd, maar ja, daarna kon ik mijn praktijk openen. En toen drong de realiteit pas goed tot me door, dankzij de verzekeringsmaatschappijen en het zorgmanagement en alle onzin die je over je heen krijgt.’

Jack keek Alexis aan. Hij zag dat ze niet wist wat ze op die plotselinge onthullingen moest zeggen, maar hij hoopte dat ze iets zou bedenken, want zelf was hij daar niet toe in staat. Hij was verrast door Craigs monoloog. Psychologie was bepaald niet zijn sterkste punt. Er was een tijd waarin hij alles op alles had moeten zetten om door te gaan.

‘Je inzicht is groot,’ begon Alexis.

‘Bespaar me die neerbuigende onzin,’ snauwde Craig.

‘Geloof me, dat is het niet,’ zei Alexis. ‘Ik ben onder de indruk. Echt waar! Wat je probeert te zeggen, is dat je romantische aard steeds weer op desillusies is gestuit doordat de realiteit niet aan je geïdealiseerde verwachtingen voldeed. Telkens als je een doel bereikte, was het anders dan wat je dacht dat het zou zijn. Dat is tragisch.’

Craig rolde met zijn ogen. ‘Wat een onzin.’

‘Toch is het dat niet,’ hield Alexis vol. ‘Denk er eens over na.’

Craig drukte zijn lippen op elkaar en fronste een hele tijd zijn wenkbrauwen. ‘Goed,’ zei hij ten slotte. ‘Daar zit wat in. Toch vind ik het ook een hoogdravende manier om te zeggen: “Het viel steeds tegen.” Maar ja, ik ben nooit goed geweest in psychologisch jargon.’

‘Je hebt met conflicten geworsteld,’ ging Alexis verder. ‘Het is niet makkelijk voor je geweest.’

‘Kom nou,’ zei Craig een beetje uit de hoogte.

‘Ga nou niet meteen in de verdediging,’ drong Alexis aan. ‘Je wilde mijn professionele reactie weten.’

‘Je hebt gelijk! Sorry! Vertel maar eens over die conflicten.’

‘Het gemakkelijkst is je conflict tussen klinische geneeskunde en onderzoek. Dat heeft vroeger tot spanningen bij je geleid omdat je er behoefte aan hebt je voor de volle honderd procent in te zetten bij alles wat je doet, maar in dit geval heb je een evenwicht kunnen vinden. Met een ander conflict heb je meer moeite gehad: je wilde je aan je praktijk wijden en ook aan je gezin. Dat heeft tot veel spanningen geleid.’

Craig keek Alexis aan maar bleef zwijgen.

‘Om voor de hand liggende redenen kan ik niet objectief zijn,’ ging Alexis verder. ‘Ik raad je wel aan om die inzichten van je met een therapeut te bespreken.’

‘Ik vraag niet graag om hulp,’ zei Craig.

‘Dat weet ik, maar zelfs die houding zegt iets over je waarop je misschien kunt voortbouwen.’ Alexis keek Jack aan. ‘Wil jij daar iets aan toevoegen?’

Jack bracht zijn handen omhoog. ‘Nee. Ik ben niet goed in dit soort dingen.’ Intussen dacht hij aan de conflicten waarmee hij zelf had geworsteld, vooral of hij een gezin met Laurie moest stichten, zoals hij de komende vrijdag zou gaan doen. Jarenlang had hij gezegd dat hij het niet verdiende om gelukkig te worden en dat een nieuw gezin zijn eerste gezin in de schaduw zou stellen. In de loop van de jaren was hij ook bang geworden dat hij Laurie in gevaar zou brengen. Jack was bang geweest dat iedereen van wie hij hield daardoor in gevaar verkeerde. Dat was een irrationele angst, dat wist hij, maar hij had er toch mee geworsteld.

Het gesprek nam een lichtere wending en Jack excuseerde zich even om te gaan bellen. Hij liep de boulevard op en toetste het nummer in van zijn eigen instituut in New York. Hij was van plan een boodschap bij Calvins secretaresse achter te laten, want hij hoopte dat Calvin uit lunchen zou zijn. Jammer genoeg was dat laatste niet het geval. De secretaresse was juist uit lunchen. Calvin nam de telefoon op.

‘Wanneer kom je nou eens terug?’ wilde Calvin weten zodra hij Jacks stem hoorde.

‘Het ziet er niet goed uit,’ zei Jack. Daarna moest hij de hoorn een eindje van zijn oor vandaan houden terwijl Calvin vloekte en tekeerging over Jacks onverantwoordelijke gedrag. Toen Jack hoorde: ‘Wat doe je daar nou eigenlijk?’, hield hij de telefoon weer tegen zijn oor en legde hij uit welke sectie hij wilde verrichten. Hij zei tegen Calvin dat hij was voorgesteld aan het hoofd pathologie in Boston, dokter Kevin Carson.

‘O, ja? Hoe gaat het met die ouwe zuiderling?’ vroeg Calvin.

‘Goed, denk ik. Toen ik hem sprak, was hij net met een sectie bezig, en dus hebben we maar even gepraat.’

‘Vroeg hij naar mij?’

‘Jazeker!’ loog Jack. ‘Ik moet je de groeten doen.’

‘Nou, doe hem ook de groeten van mij als je hem weer spreekt. En kom dan weer terug. Ik hoef je niet te zeggen dat Laurie in alle staten is, nu de grote dag voor de deur staat. Je komt hier toch niet op het allerlaatste moment aanstormen?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Jack. Hij wist dat Calvin een van de mensen op het instituut was die ze met alle geweld had willen uitnodigen. Als het aan hem had gelegen, had hij niemand anders dan Chet, zijn kamergenoot, uitgenodigd. Op kantoor wisten ze al veel te veel over hun privéleven.

Jack ging weer naar Craig en Alexis toe en maakte een wandelingetje in de zon met hen. Daarna keerden ze naar het gerechtsgebouw terug. Toen ze daar aankwamen, gingen er net een paar mensen naar binnen. Het was kwart over een. Ze volgden hun voorbeeld.

Craig liep met Randolph en zijn assistent door de zaal naar voren. Jordan Stanhope zat al met Tony Fasano en Renee Relf aan de tafel van de aangeklaagde. Jack veronderstelde dat Jordan op het laatste moment nog wat advies van zijn advocaat kreeg over de getuigenverklaring die hij ging afleggen. Hoewel het geluid van zijn stem verloren ging in het geroezemoes van de zaal, bewogen Tony’s lippen snel en maakte hij gebaren met beide handen.

‘Ik heb sterk het gevoel dat het vanmiddag puur theater wordt,’ zei Jack toen ze door de rij liepen waarin ze ’s morgens hadden gezeten. Alexis had gezegd dat ze graag dicht bij de juryleden zat om naar de uitdrukking op hun gezicht en gebaren te kijken. Op dat moment was de jury nog niet in de zaal.

‘Ik denk dat je gelijk hebt,’ zei Alexis, die op haar plaats ging zitten en haar tas voor zich op de vloer zette.

Jack ging ook zitten en installeerde zich zo goed mogelijk op het genadeloze eikenhout. Zijn blik daalde doelloos door de rechtszaal. Hij keek naar de kast met juridische boeken achter de stoel van de rechter. Er stond een schoolbord op wielen naast de tafels van de eiser en de aangeklaagde, en dat alles stond op gespikkelde vloerbedekking. Toen Jack helemaal naar rechts keek, naar de tafel van de parketwachter, ging zijn blik automatisch het doel voorbij. Opnieuw keek hij recht in de kraaloogjes van Franco. Omdat de zon nu vanuit een andere hoek kwam dan ’s morgens, kon Jack de ogen van de man in hun diepe kassen zien. Het waren net twee glanzende zwarte knikkers. Jack ging bijna weer wuiven, maar zijn gezond verstand won het. Hij had die ochtend zijn pleziertje gehad. Het was nergens voor nodig dat hij zich overdreven provocatief ging gedragen.

‘Vond jij Craigs opmerkingen onder de lunch net zo verrassend als ik?’ vroeg Alexis.

Blij dat hij Franco niet meer hoefde aan te kijken, draaide Jack zich naar zijn zus om. ‘Ik vind “verbijsterend” een beter woord. Ik wil niet cynisch zijn, maar ik vond het eigenlijk niets voor hem. Denken narcisten op die manier over zichzelf?’

‘Meestal niet, tenzij ze in therapie zijn en gemotiveerd zijn. Natuurlijk heb ik het nu over iemand met een echte, disfunctionele persoonlijkheidsstoornis, niet iemand met alleen maar narcistische trekken, zoals de meeste artsen.’

Jack ging daar niet op in. Hij had geen zin om met Alexis te bespreken tot welke groep Craig behoorde. In plaats daarvan vroeg hij: ‘Is zo’n inzicht als dat van Craig een tijdelijke reactie op spanningen of echte zelfkennis?’

‘De tijd zal het leren,’ zei Alexis. ‘Maar ik heb goede hoop. Het zou iets heel positiefs zijn. In feite is Craig het slachtoffer van een systeem dat hem dwong om te wedijveren en uit te blinken, en alleen door lofprijzingen van zijn docenten, zoals dokter Brown, wist hij dat hij uitblonk. Zoals hij zelf toegaf, raakte hij verslaafd aan dat soort waardering. Toen hij zijn opleiding had afgerond, werd hij daarvan afgesneden, zoals een verslaafde die zijn drug niet meer krijgt. Tegelijkertijd was hij teleurgesteld in het soort geneeskunde dat hij moest beoefenen.’

‘Dat overkomt veel artsen, denk ik. Ze hebben lofprijzingen nodig.’

‘Het is jou niet overkomen. Waarom niet?’

‘In zekere zin toch wel, toen ik nog oogarts was. Randolph heeft dokter Brown laten toegeven dat het komt door de competitieve structuur van de medische opleiding, maar toen ik nog studeerde, was ik niet zo monomaan als Craig. Ik had nog andere interesses dan alleen de geneeskunde. Toen ik in mijn derde jaar zat en interne geneeskunde deed, haalde ik niet meer dan een zeven.’

Jack schrok doordat de telefoon in zijn zak trilde. Hij had hem niet uitgezet. Koortsachtig probeerde hij hem uit zijn zak te halen. Hij wist zelf niet waarom, maar de telefoon maakte hem altijd aan het schrikken.

‘Zit je iets dwars?’ vroeg Alexis, die hem die kronkelende bewegingen zag maken. Hij had zijn bekken naar voren geduwd om rechtop te zitten.

‘Die verrekte telefoon,’ legde Jack uit. Eindelijk kreeg hij hem uit zijn zak. Hij keek op het schermpje, het was een nummer uit Boston. Toen herinnerde hij zich het nummer. Het was het uitvaartbedrijf.

‘Ben zo terug,’ zei Jack. Hij stond op en liep vlug de rij uit. Opnieuw was hij zich bewust van Franco’s blik, maar Jack keek nu niet terug. In plaats daarvan liep hij de rechtszaal uit. Toen pas nam hij op.

Omdat hij een slechte ontvangst had, moest hij de verbinding verbreken. Hij nam vlug de lift naar beneden en ging naar buiten, waar hij zijn berichtenfunctie gebruikte om het nummer te achterhalen. Even later had hij Harold aan de telefoon. Jack verontschuldigde zich voor de slechte verbinding van het gesprek daarvoor.

‘Geen punt,’ zei Harold. ‘Ik heb goed nieuws. De papierwinkel is afgehandeld, de vergunningen zijn toegekend, en alles is geregeld.’

‘Geweldig,’ zei Jack. ‘Wanneer? Vanmiddag?’

‘Nee! Dat zou een wonder zijn geweest. Het wordt morgen in de loop van de ochtend. Dat was echt het beste wat ik eruit kon halen. De wagen van het kluisbedrijf en de graafmachine zijn vandaag de hele dag besproken.’

Teleurgesteld in het wonder dat niet was geschied, bedankte Jack de directeur en hing op. Hij bleef een paar minuten staan en vroeg zich af of hij Laurie moest bellen om haar te laten weten wanneer de sectie zou plaatsvinden. Hoewel hij wist dat hij zou moeten bellen, had hij daar geen zin in, want hij kon wel nagaan wat haar reactie zou zijn. Toen kwam hij op een laf idee. In plaats van haar vaste nummer op kantoor te bellen, waar hij haar waarschijnlijk zou kunnen bereiken, zou hij naar haar mobiele nummer bellen en alleen een boodschap op haar voicemail inspreken, want overdag had ze haar mobieltje bijna nooit aan. Op die manier ging hij haar onmiddellijke reactie uit de weg en kreeg ze de kans om aan het idee te wennen voordat hij haar die avond belde. Toen hij verbinding kreeg, hoorde hij tot zijn opluchting de ingesproken boodschap.

Na het verrichten van die enigszins onaangename taak keerde Jack terug naar zijn plaats naast Alexis. Jordan Stanhope zat in de getuigenbank en Tony stond aan de lessenaar, maar er werd niet gepraat. Tony was met zijn papieren bezig.

‘Wat heb ik gemist?’ fluisterde Jack tegen Alexis.

‘Niets. Jordan is net beëdigd en hij gaat straks aan zijn getuigenverklaring beginnen.’

‘De sectie is morgen. Het lichaam wordt morgenochtend opgegraven.’

‘Dat is goed,’ zei Alexis. Haar reactie was anders dan Jack had verwacht. ‘Je bent niet erg enthousiast.’

‘Hoe kan ik dat zijn? Zoals Craig onder de lunch zei: morgen is het misschien te laat.’

Jack haalde zijn schouders op. Hij deed zijn best.

‘Ik weet dat dit moeilijk voor u is,’ riep Tony met een nadrukkelijke stem die goed hoorbaar was voor iedereen in de zaal. ‘Ik zal proberen dit zo kort en pijnloos te maken, maar de jury moet horen wat u te zeggen hebt.’

Jordan knikte begrijpend. In plaats van de kaarsrechte houding waarmee hij aan de tafel had gezeten, waren zijn schouders nu naar voren gezakt, en in plaats van een neutrale gelaatsuitdrukking wezen zijn mondhoeken nu omlaag, zodat hij een moedeloze, wanhopige indruk maakte. Hij droeg een zwart zijden pak en een wit overhemd met zwarte das. Uit zijn borstzak gluurde een nauwelijks zichtbaar zwart pochetje.

‘Ik neem aan dat u uw vrouw mist,’ zei Tony. ‘Ze was een geweldige, enthousiaste, beschaafde vrouw die van het leven hield, nietwaar?’

‘Allemachtig!’ fluisterde Jack tegen Alexis. ‘Ik word hier misselijk van; ik ben bij die man op bezoek geweest. En ik verbaas me over Randolph. Ik ben geen advocaat, maar dat is absoluut een suggestieve vraag. Waarom maakt hij geen bezwaar?’

‘Hij zegt dat de getuigenverklaring van de weduwe of weduwnaar altijd het moeilijkst is voor de advocaat van de aangeklaagde. Het best, zegt hij, kun je ervoor zorgen dat ze zo gauw mogelijk de getuigenbank weer uit zijn. Dat betekent dat je de advocaat van de tegenpartij min of meer zijn gang laat gaan.’

Jack knikte. Het verdriet om het verlies van een gezinslid riep diepe emotie op. Het was een fundamenteel menselijke ervaring.

Jordan hield een klef sentimenteel verhaal over Patience: dat ze zo geweldig was geweest, dat hun leven met elkaar een en al geluk was geweest, hoeveel hij van haar had gehouden. Telkens als Jordan even niet wist hoe hij verder moest gaan, stelde Tony een suggestieve vraag.

Terwijl dit stadium van Jordans verklaring zich voortsleepte, keek Jack om naar de tribune. Hij zag Franco, maar de man keek naar de getuige en dat was een kleine opluchting. Jack hoopte dat alles vergeten en vergeven was. Hij keek uit naar iemand anders en ontdekte haar op de achterste rij. Het was Charlene. De vrouw zag er in haar zwarte rouwkleding heel aantrekkelijk uit. Jack schudde zijn hoofd. Soms kon hij de ontaardheid van mensen niet bevatten. Ze had weg moeten blijven, al was het maar uit doodgewoon fatsoen.

Terwijl de opsomming van Patience’ deugden zich voortsleepte, voelde Jack zich steeds onrustiger. Hij had er geen behoefte aan om naar het gewauwel van die nepfiguur van een Jordan te luisteren. Hij keek naar Craigs achterhoofd. Craig zat er roerloos bij, alsof hij in trance was. Jack probeerde zich voor te stellen hoe het zou zijn als hijzelf in zo’n nachtmerrie verstrikt raakte. Hij wierp even een blik in Alexis’ richting. Ze zat aandachtig te luisteren, haar ogen half dicht. Hij wenste haar het beste toe en vond het jammer dat hij niet meer kon doen.

Net toen Jack het gevoel had dat hij geen woord van Jordans getuigenverklaring meer kon aanhoren, ging Tony over op een andere versnelling.

‘We zullen het nu over 8 september 2005 hebben,’ zei Tony. ‘Ik neem aan dat uw vrouw zich die dag niet zo goed voelde. Kunt u ons in uw eigen woorden vertellen wat er gebeurde?’

Jordan schraapte zijn keel. Hij trok zijn schouders naar achteren en ging rechtop zitten. ‘In de loop van de ochtend merkte ik voor het eerst dat ze zich niet goed voelde. Ze riep me bij zich in haar slaapkamer. Daar zag ik dat ze er slecht aan toe was.’

‘Waar klaagde ze over?’

‘Pijn in haar buik, gas en congestie. Ze zei dat ze meer hoestte dan anders. Ze zei dat ze de hele nacht niet had geslapen en dat ze het niet meer uithield. Ze zei dat ik dokter Bowman moest bellen. Ze zei dat hij meteen moest komen. Ze zei dat ze niet naar de praktijk kon gaan.’

‘Waren er nog meer symptomen?’

‘Ze zei dat ze hoofdpijn had en het warm had.’

‘Dus dat waren de symptomen: buikpijn, gas, hoesten, hoofdpijn, en ze had het warm.’

‘Ja, zo ongeveer. Ik bedoel, ze had altijd veel klachten, maar dat waren de voornaamste.’

‘Arme vrouw,’ zei Tony. ‘En voor u was het ook moeilijk, neem ik aan.’

‘We sloegen ons er zo goed mogelijk doorheen,’ zei Jordan stijfjes.

‘Nou, u belde de dokter, en hij kwam.’

‘Ja.’

‘Wat gebeurde er toen?’

‘Dokter Bowman onderzocht haar en zei dat ze de medicijnen moest nemen die hij al voor haar spijsvertering had voorgeschreven. Hij zei ook dat ze uit bed moest komen en minder moest gaan roken. Verder zei hij dat ze meer gespannen was dan anders en stelde hij voor dat ze een kleine dosis zou nemen van een antidepressivum. Dat moest ze innemen als ze ging slapen. Het leek hem de moeite waard om het te proberen, zei hij.’

‘Was Patience tevreden met die aanbevelingen?’

‘Nee. Ze wilde een antibioticum, maar dat weigerde dokter Bowman. Hij zei dat ze het niet nodig had.’

‘Hield ze zich aan de instructies van de dokter?’

‘Ik weet niet welke medicijnen ze innam, maar uiteindelijk kwam ze wel uit bed. Ik dacht dat ze zich wat beter voelde. Om een uur of vijf zei ze dat ze weer naar bed ging.’

‘Klaagde ze toen over iets?’

‘Eigenlijk niet. Ik bedoel, ze had altijd wel een paar klachten. Daarom ging ze ook naar bed terug.’

‘Wat gebeurde er toen?’

‘Om een uur of zeven riep ze me plotseling. Ze wilde dat ik de dokter weer belde, want ze voelde zich beroerd.’

‘Had ze dezelfde klachten als die ochtend?’

‘Nee, het waren heel andere klachten.’

‘Waar zaten de klachten nu?’ vroeg Tony.

‘Ze had pijn in haar borst. Die had ze al een uur.’

‘En dat was iets anders dan de buikpijn die ze ’s morgens had gehad?’

‘Heel iets anders.’

‘Wat nog meer?’

‘Ze was zwak en ze zei dat ze een beetje had overgegeven. Ze kon amper rechtop zitten en voelde zich verdoofd. Ze had ook het gevoel dat ze zweefde. En ze zei dat ze moeite met ademhalen had. Ze was erg ziek.’

‘Dat lijken me heel ernstige omstandigheden. Het moet angstaanjagend geweest zijn.’

‘Ik maakte me grote zorgen.’

‘En dus,’ en nu zweeg Tony even om zijn woorden te laten bezinken, ‘belde u de dokter, en wat zei hij?’

‘Ik zei tegen hem dat Patience erg ziek was en dat ze naar het ziekenhuis zou moeten.’

‘En hoe reageerde dokter Bowman op uw dringende verzoek om haar meteen naar het ziekenhuis te laten brengen?’

‘Hij wilde dat ik haar symptomen beschreef.’

‘En dat deed u? U vertelde hem wat u ons daarnet hebt verteld?’

‘Bijna woord voor woord.’

‘En wat was dokter Bowmans reactie? Zei hij tegen u dat u een ambulance moest bellen en dat hij u dan in het ziekenhuis zou terugzien?’

‘Nee. Hij stelde me steeds meer vragen, zo veel dat ik naar Patience terug moest om het haar te vragen.’

‘Even voor alle duidelijkheid: u zei tegen hem dat uw vrouw er vreselijk aan toe was en hij liet u verschillende keren naar haar toe gaan om naar specifieke details te vragen. Bedoelt u dat?’

‘Dat is precies wat ik zeg.’

‘Hebt u, terwijl al die vragen werden beantwoord en er kostbare tijd verloren ging, opnieuw gezegd dat ze direct naar het ziekenhuis zou moeten?’

‘Ja. Ik was doodsbang.’

‘En daar had u ook alle reden voor, want uw vrouw lag te sterven waar u bij was.’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Provocerend en bevooroordelend. Ik verzoek deze woorden te schrappen.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson. Hij keek naar de jury. ‘U zult die laatste woorden van de heer Fasano moeten negeren. Ze mogen geen rol spelen in uw overwegingen.’ Toen keek hij Tony aan. ‘Ik waarschuw u: zulke opmerkingen zal ik niet meer tolereren.’

‘Ik verontschuldig me bij het hof,’ zei Tony. ‘Mijn emoties wonnen het van mijn verstand. Het zal niet meer gebeuren.’

Alexis boog zich naar Jack toe. ‘Ik word bang als ik Tony Fasano aan het werk zie. Hij is glad. Hij wist precies wat hij deed.’

Jack knikte instemmend. Het was of hij een straatvechter in een knokpartij zonder regels aan de gang zag.

Tony Fasano ging naar zijn tafel toe om iets te drinken. De rechter kon het niet zien, maar Jack wel: Tony knipoogde even naar zijn medewerkster Renee Relf.

Toen Tony weer aan de lessenaar stond, ging hij verder met het verhaal. ‘Toen u met dokter Bowman telefoneerde, terwijl uw vrouw ernstig ziek was, heeft hij toen ooit het woord “hartaanval” gebruikt?’

‘Ja.’

‘Zei hij dat ze een hartaanval had?’

‘Ja. Hij zei dat hij dat dacht.’

Jack zag dat Craig zich naar Randolph boog en iets tegen hem fluisterde. Randolph knikte.

‘Nou,’ ging Tony verder. ‘Toen dokter Bowman bij uw huis aankwam en Patience zag, gedroeg hij zich anders dan door de telefoon. Is dat correct?’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Suggestieve vraag.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson.

‘Meneer Stanhope, wilt u ons vertellen wat er gebeurde toen dokter Bowman op de avond van 8 september van vorig jaar in uw huis arriveerde?’

‘Hij schrok enorm van Patience’ conditie en zei dat ik meteen een ambulance moest bellen.’

‘Was Patience’ conditie drastisch veranderd tussen uw telefoongesprek met dokter Bowman en zijn komst?’

‘Nee.’

‘Zei dokter Bowman op dat moment iets tegen u wat u ongepast vond?’

‘Ja. Hij nam het me kwalijk dat ik Patience’ conditie niet goed had beschreven.’

‘Verbaasde dat u?’

‘Natuurlijk verbaasde dat me. Ik had hem verteld hoe slecht ze eraan toe was en ik had er herhaaldelijk op aangedrongen dat ze meteen naar het ziekenhuis zou gaan.’

‘Dank u, meneer Stanhope. Ik stel uw verklaring over die tragische gebeurtenis op prijs. Ik heb nog één vraag: toen dokter Bowman op die noodlottige avond bij u aankwam, welke kleren droeg hij toen? Kunt u zich dat herinneren?’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Niet ter zake.’

Rechter Davidson draaide zijn pen rond en keek Tony aan. ‘Is dit relevant of alleen maar een verfraaiing?’

‘Heel relevant, edelachtbare,’ zei Tony, ‘zoals zal blijken uit de verklaring van de volgende getuige.’

‘Bezwaar afgewezen,’ zei rechter Davidson. ‘De getuige mag antwoord geven op de vraag.’

‘Dokter Bowman had een smoking aan. Hij had een jonge vrouw in een laag uitgesneden jurk bij zich.’

Enkele juryleden wisselden blikken met hun onmiddellijke buren, alsof ze zich afvroegen wat hij of zij dacht.

‘Kende u de jonge vrouw?’

‘Ja, ik had haar in dokter Bowmans praktijk gezien, en hij zei dat ze zijn secretaresse was.’

‘Vond u hun formele kleding vreemd of belangrijk?’

‘Beide,’ zei Jordan. ‘Het was vreemd omdat het erop wees dat ze op weg waren naar een bijzondere gelegenheid, en ik wist dat dokter Bowman getrouwd was, en het was belangrijk omdat ik me afvroeg of hun kleding iets te maken had met dokter Bowmans beslissing om naar het huis te gaan in plaats van ons in het ziekenhuis te ontmoeten.’

‘Dank u, meneer Stanhope,’ zei Tony, en hij pakte zijn papieren bij elkaar. ‘Ik heb geen vragen meer.’

‘Meneer Bingham.’ Rechter Davidson knikte in Randolphs richting.

Randolph aarzelde even. Het was duidelijk dat hij diep in gedachten verzonken was. Zelfs toen hij opstond en naar de lessenaar liep, leek het of hij zich meer reflexmatig dan doelbewust bewoog. De zaal wachtte vol verwachting af.

‘Meneer Stanhope,’ begon Randolph, ‘ik zal u maar een paar vragen stellen. Wij allen aan de tafel van de aangeklaagde, ook dokter Bowman, leven mee met uw verdriet. We kunnen ons voorstellen hoe moeilijk het voor u is om terug te keren tot die noodlottige avond, en daarom zal ik het kort houden. Ik wil even teruggaan naar het telefoongesprek dat u met dokter Bowman had. Weet u nog dat u tegen dokter Bowman zei dat voorzover u zich herinnerde Patience nooit eerder over pijn in haar borst had geklaagd?’

‘Dat weet ik niet zeker. Ik was erg ongerust.’

‘Maar toen u daarnet door meneer Fasano werd ondervraagd, kon u zich datzelfde telefoongesprek buitengewoon goed herinneren.’

‘Misschien heb ik gezegd dat ze nooit eerder pijn in haar borst had gehad. Dat weet ik niet zeker.’

‘Ik moet u eraan herinneren dat u dat in uw beëdigde verklaring hebt gezegd. Moet ik het u voorlezen?’

‘Nee. Als het daarin staat, is het waar. En nu u me eraan herinnert, geloof ik inderdaad dat ik heb gezegd dat ze nooit pijn in haar borst had gehad. Het is acht maanden geleden, en ik was erg gespannen. Toen ik die beëdigde verklaring aflegde, was het minder lang geleden.’

‘Daar kan ik inkomen, meneer Stanhope. Toch zou ik graag willen dat u in uw geheugen naar dokter Bowmans antwoord zoekt. Herinnert u zich wat hij zei?’

‘Dat geloof ik niet.’

‘Hij verbeterde u en herinnerde u eraan dat ze al een aantal keren pijn in haar borst had gehad en dat hij daarvoor naar haar toe was gegaan.’

‘Misschien wel.’

‘Het blijkt nu dus dat uw herinnering aan wat er in dat telefoongesprek werd gezegd niet zo helder is als het een paar minuten geleden leek.’

‘Het is acht maanden geleden dat ik dat telefoongesprek voerde, en ik was in alle staten. Dat lijkt me niet onredelijk.’

‘Dat is beslist niet onredelijk, en toch bent u er zeker van dat dokter Bowman uitdrukkelijk heeft gezegd dat Patience een hartaanval had.’

‘Hij zei dat het niet uitgesloten was.’

‘Uit uw woordkeuze blijkt dat dokter Bowman niet degene was die dat onderwerp ter sprake bracht.’

‘Nee, dat was ik. Ik vroeg hem of hij dat dacht. Dat deed ik op grond van de vragen die ik van hem aan Patience moest stellen, denk ik.’

‘Als hij zei dat het niet uitgesloten was, was dat heel iets anders dan wanneer hij zei dat Patience een hartaanval had. Zou het u verbazen als ik zei dat dokter Bowman in uw gesprek nooit het woord “hartaanval” heeft gebruikt?’

‘We hebben erover gepraat. Dat weet ik nog.’

‘U bracht het ter sprake. Hij zei alleen: “Het is niet uitgesloten.” Hij heeft het woord hartaanval niet eens gebruikt.’

‘Misschien is het zo gegaan, maar wat maakt het uit?’

‘Ik denk dat het veel uitmaakt. Gelooft u dat wanneer iemand pijn in de borst heeft – uzelf bijvoorbeeld – en er wordt een dokter gebeld, dat hij of zij dan vindt dat een hartaanval niet uitgesloten is?’

‘Ik neem aan van wel.’

‘Dus toen u tegen dokter Bowman zei dat Patience pijn in haar borst had, was het niet vreemd dat dokter Bowman dacht dat een hartaanval niet uitgesloten was, al was de kans daarop heel, heel klein.’

‘Misschien niet.’

‘En die vorige keren dat dokter Bowman bij Patience op huisbezoek ging omdat ze over pijn in haar borst klaagde, wat was toen telkens de uiteindelijke diagnose?’

‘Hij nam aan dat het gas in haar darmen was.’

‘Inderdaad! Darmgas in de splenische hoek van de colon, om precies te zijn. Het was geen hartaanval of hartpijn, want de ecg’s en enzymen waren normaal en bleven bij verder onderzoek normaal.’

‘Het waren geen hartaanvallen.’

‘Dokter Bowman legde veel huisbezoeken bij Patience af. Uit het dossier blijkt zelfs dat hij in een periode van acht maanden gemiddeld ongeveer eens per week naar uw huis ging. Komt dat overeen met wat u zich herinnert?’

Jordan knikte, en dat kwam hem op een vermaning van de rechter te staan: ‘De getuige moet hardop spreken. Dan kan de notuliste zijn woorden op schrift stellen.’

‘Ja,’ zei Jordan luid.

‘Wilde Patience liever dat hij op huisbezoek kwam?’

‘Ja. Ze ging niet graag naar de praktijk van de dokter.’

‘Hield ze van ziekenhuizen?’

‘Ze was doodsbang voor ziekenhuizen.’

‘Dus door huisbezoeken af te leggen voldeed dokter Bowman aan de behoeften en wensen van uw vrouw.’

‘Ja.’

‘Aangezien u grotendeels gepensioneerd bent en een groot deel van uw tijd thuis doorbrengt, hebt u veel contact met dokter Bowman kunnen hebben, omdat hij zo vaak op huisbezoek kwam.’

‘Inderdaad,’ zei Jordan. ‘We spraken bij elk bezoek met elkaar en konden goed met elkaar opschieten.’

‘Ik neem aan dat u altijd aanwezig was wanneer Patience door dokter Bowman werd behandeld.’

‘Ja, ik of ons dienstmeisje.’

‘Is in een van die gesprekken met dokter Bowman, waarvan ik aanneem dat ze voornamelijk over Patience gingen, ooit de term “hypochondrie” gevallen?’

Jordan keek vlug Tony en toen Randolph weer aan. ‘Ja.’

‘En ik neem aan dat u de betekenis van dat woord kent.’

Jordan haalde zijn schouders op. ‘Dat denk ik wel.’

‘De term is van toepassing op iemand die gepreoccupeerd wordt door normale gewaarwordingen en functies en gelooft dat ze op ernstige problemen wijzen die medische behandeling behoeven. Is dat ongeveer wat u onder die term verstaat?’

‘Ik had het niet precies zo kunnen definiëren, maar inderdaad, dat versta ik eronder.’

‘Heeft dokter Bowman die term ooit voor Patience gebruikt?’

‘Ja.’

‘Gebruikte hij de term in minachtende zin?’

‘Nee. Hij zei dat je nooit mocht vergeten dat hypochonders naast hun ingebeelde ziekten ook echte ziekten konden hebben, en zelfs wanneer hun ziekten niet echt waren, leden ze toch.’

‘Enkele ogenblikken geleden, toen meneer Fasano u ondervroeg, zei u dat Patience’ conditie niet drastisch was veranderd tussen uw telefoongesprek en de komst van dokter Bowman.’

‘Dat is correct.’

‘Tijdens uw telefoongesprek zei u tegen dokter Bowman dat u geloofde dat Patience moeite met ademhalen had. Kunt u zich dat herinneren?’

‘Ja.’

‘U zei ook dat u vond dat ze er nogal blauw uitzag. Kunt u zich dat ook herinneren?’

‘Ik weet niet of dat mijn exacte woorden waren, maar het is de strekking van wat ik heb gezegd.’

‘Ik wil beweren dat het uw exacte woorden waren of dat ze daar heel dichtbij kwamen. In uw beëdigde verklaring beaamde u dat ze er bijzonder dichtbij kwamen. Wilt u de relevante passages lezen?’

‘Als ik zei dat ze er bijzonder dichtbij kwamen, was dat zo. Op dit moment weet ik het niet meer.’

‘Toen dokter Bowman kwam, trof hij Patience helemaal blauw aan en haalde ze nauwelijks adem. Zou u dat een groot verschil noemen met uw beschrijving door de telefoon?’

‘Ik probeerde in een moeilijke situatie mijn best te doen. Ik maakte hem heel goed duidelijk dat ze erg ziek was en dat ze naar het ziekenhuis moest.’

‘Nog één vraag,’ zei Randolph, en hij richtte zich met zijn slanke lichaam tot zijn volle lengte van meer dan een meter tachtig op. ‘Als we rekening houden met Patience’ lange voorgeschiedenis van hypochondrie, en met een aantal voorafgaande episodes van pijn in haar borst ten gevolge van darmgassen, gelooft u dan dat dokter Bowman op de avond van 8 september 2005 dacht dat Patience Stanhope een hartaanval had?’

‘Bezwaar,’ riep Tony. Hij stond op. ‘Informatie uit de tweede hand.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson. ‘De vraag kan aan de aangeklaagde zelf worden gesteld wanneer hij als getuige optreedt.’

‘Geen vragen meer,’ zei Randolph. Hij liep naar zijn tafel terug.

‘Wenst u opnieuw vragen te stellen?’ vroeg rechter Davidson aan Tony.

‘Nee, edelachtbare,’ antwoordde Tony.

Toen Jordan de getuigenbank verliet, keek Jack zijn zus aan. Hij stak zijn duimen omhoog uit waardering voor Randolphs kruisverhoor, maar toen viel zijn blik op de juryleden. Zo te zien hadden ze niet zo geboeid geluisterd als hijzelf. Velen van hen zaten niet meer naar voren gebogen, zoals eerder, maar leunden in hun stoel achterover, hun armen over elkaar, behalve de loodgieter. Die prutste weer aan zijn nagels.

‘Eiser, roep uw volgende getuige op!’ beval rechter Davidson.

Tony stond op en zei met luide stem: ‘Ik roep Leona Rattner als getuige op.’

12

Boston

Woensdag 7 juni 2006

15.25 uur

Uit een lichtelijk obscene nieuwsgierigheid draaide Jack zich om. Hij wilde zien hoe het versmade jonge sletje eruitzag. Op grond van haar beëdigde verklaring was hij ervan overtuigd dat ze hier in de rechtszaal een echte show zou weggeven.

Leona kwam de rechtszaal binnen en liep zonder enige aarzeling door het middenpad. In contrast met Craigs beschrijving van de sexy kleding die ze meestal droeg, ging ze nu zedig gekleed in een donkerblauw broekpak met een witte blouse waarvan de knoopjes tot bovenaan waren dichtgemaakt. Jack nam aan dat ze op advies van Tony Fasano deze kleren aan had gedaan. Het enige wat aan haar gebruikelijke stijl herinnerde, waren de sandalen met hoge hakken waardoor ze een beetje wankelend liep.

Hoewel de vrouw beschaafd gekleed was, zag Jack meteen waarom Craig zich tot haar aangetrokken had gevoeld. Haar afzonderlijke trekken waren niet bijzonder, evenmin als haar stroblonde, geverfde haar met de donkere wortels. Maar haar huid was smetteloos en stralend. Ze was het toonbeeld van jeugdige, brutaal uitgestraalde sensualiteit.

Toen Leona voor in de zaal was aangekomen, bewoog ze haar hoofd een beetje ondeugend heen en weer. Ze wist dat ze de aandacht had en genoot daarvan.

Jack wierp een blik in Alexis’ richting. Haar gezicht was strak als steen, de lippen stijf op elkaar, een toonbeeld van vastbeslotenheid. Jack had het gevoel dat ze kracht verzamelde voor wat er ging komen. Dat leek hem verstandig van haar, gezien de verklaring die Leona al had afgelegd.

De griffier nam de eed af, waarbij Leona haar rechterhand omhoogstak. ‘Zweert u, zo helpe u God almachtig, de waarheid te spreken, de hele waarheid en niets dan de waarheid?’

‘Dat zweer ik,’ zei Leona met een enigszins nasale stem. Door oogleden die zwaar waren van de mascara wierp ze een zedige blik op de rechter, en toen nam ze plaatst in de getuigenbank.

Tony nam de tijd om naar de lessenaar te lopen en zijn papieren te rangschikken. Toen zette hij een van zijn loafers op de koperen stang, zoals hij altijd deed, en begon met de ondervraging. Eerst liet hij haar over haar leven vertellen: waar ze geboren was (Revere, Massachusetts); waar ze op school had gezeten (Revere); waar ze momenteel woonde (Revere). Hij vroeg hoelang ze in de praktijk van dokter Craig Bowman had gewerkt (meer dan een jaar) en waar ze drie avonden per week een opleiding volgde (Bunker Hill Community College).

Terwijl Leona antwoord gaf op die vragen, had Jack alle gelegenheid haar te bekijken. Het viel hem op dat zij en Tony met hetzelfde accent spraken, en dat leek hem eerder een accent uit Brooklyn dan uit Boston. Jack zag ook nog meer tekenen van de eigenschappen die Craig had beschreven: eigenzinnig, opgewekt en wilskrachtig. Van haar grillige kribbigheid had hij nog niets gezien.

‘Dan zullen we het nu hebben over uw relatie met uw baas, dokter Craig Bowman,’ zei Tony.

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Niet ter zake.’

‘Advocaten, bij me komen!’ beval rechter Davidson geërgerd.

Randolph gehoorzaamde meteen. Tony gaf Leona een teken dat ze rustig moest blijven zitten en liep ook naar de rechter toe.

Rechter Davidson gebruikte zijn leesbril zoals iemand een opgerolde krant gebruikt om een hond te bedreigen en keek eerst Tony aan. ‘Ik hoop voor u dat dit geen schijnvertoning is, en ik wil er opnieuw van verzekerd zijn dat dit gepraat over relaties van belang is voor de bewijsvoering van de eiser. Anders moet ik dit proces ongeldig verklaren en moet ik ten gunste van de dokter beslissen.’

‘Het is absoluut van belang. De getuige zal verklaren dat dokter Bowman vanwege hun relatie en hun plannen voor die avond Patience Stanhope niet in het ziekenhuis wilde behandelen.’

‘Goed. Ik geef u veel speelruimte en ik hoop dat u er niet in verdwaalt. Ik laat dit onderwerp toe om de reden die ik al eerder heb genoemd, namelijk de verzekering dat de bewijskracht de bevooroordelende uitwerking te boven gaat.’ Rechter Davidson wuifde met de bril in Randolphs richting. ‘Wat u betreft, wil ik u veel speelruimte toekennen als u uw kruisverhoor houdt, en meneer Fasano zal dat respecteren. Binnen dat kader wil ik dat er vaart achter wordt gezet. Ik erger me dood aan die onderbrekingen van u tweeën. Is dat duidelijk?’

‘Ja, edelachtbare,’ zeiden beide advocaten in koor. Ze draaiden zich om en keerden ieder naar hun eigen plaats terug.

‘Bezwaar afgewezen,’ zei rechter Davidson ten behoeve van de notuliste. ‘Gaat u verder met de ondervraging van mevrouw Rattner.’

‘Mevrouw Rattner,’ zei Tony. ‘Kunt u het hof over uw relatie met dokter Bowman vertellen?’

‘Zeker. Eerst was ik gewoon een van zijn personeelsleden, maar ongeveer een jaar geleden merkte ik dat dokter Bowman een oogje op me had. U weet wat ik bedoel?’

‘Dat denk ik wel,’ antwoordde Tony. ‘Gaat u verder!’

‘Eerst geneerde ik me, want ik wist dat hij vrouw en kinderen had en zo. Maar toen ik op een avond overwerkte, kwam hij de archiefkamer in, waar ik aan het werk was, en begon te praten. Van het een kwam het ander, en we begonnen met elkaar om te gaan. Ik bedoel, er was niks aan de hand, want ik had gehoord dat hij niet meer thuis woonde en een appartement in Boston had gehuurd.’

‘Was dat een platonische verhouding?’

‘Welnee! Hij was een tijger. Het was een heel lichamelijke verhouding. We deden het zelfs op een middag op de onderzoektafel in de praktijk. Hij zei dat zijn vrouw niet van seks hield en trouwens, ze was zo veel aangekomen sinds ze haar kinderen had gehad en was die kilo’s nooit meer kwijtgeraakt. Het leek wel of hij uitgehongerd was en veel aandacht nodig had, en dus deed ik mijn best. Nou, daar ben ik veel mee opgeschoten!’

‘Edelachtbare, dit gaat verder dan...’ begon Randolph, en hij stond op.

‘Gaat u zitten, meneer Bingham,’ snauwde rechter Davidson. Toen keek hij Tony over zijn leesbril aan. ‘Meneer Fasano, het wordt tijd dat u met onderbouwing komt, en laat die overtuigend zijn!’

‘Natuurlijk, edelachtbare,’ zei Tony. Hij liep even naar zijn tafel om een slokje water te nemen. Daarna streek hij met zijn tong over zijn lippen alsof ze droog waren, keerde naar de lessenaar terug en verschoof zijn papieren.

Op de tribune werd afwachtend gemompeld. De juryleden leken aandachtiger dan gewoonlijk; velen van hen bogen zich naar voren. Obscene details konden mensen altijd weer boeien.

Opnieuw wierp Jack een steelse blik op Alexis. Ze had zich niet bewogen. De grimmige uitdrukking op haar gezicht was niet veranderd. Onwillekeurig kwamen er tedere, broederlijke gevoelens bij hem op. Hij hoopte dat ze als psychologe in staat was zichzelf te beschermen, hoe vernederend de situatie ook was.

‘Mevrouw Rattner,’ begon Tony. ‘Op de avond van 8 september 2005 was u in het appartement van dokter Bowman in Boston, het appartement waar u op dat moment zelf ook woonachtig was.’

‘Dat klopt. Ik was vertrokken uit de gribus waar ik in Somerville in woonde, want de huisbaas was een klootzak.’

Rechter Davidson boog zich naar Leona toe. ‘De getuige moet zich beperken tot antwoorden op vragen en zich onthouden van spontane monologen.’

‘Ja, edelachtbare,’ zei Leona gedwee, en ze liet haar wimpers even fladderen.

‘Kunt u de jury in uw eigen woorden vertellen wat u en dokter Bowman die avond deden?’

‘Er is verschil tussen wat we van plan waren en wat we uiteindelijk deden. We waren van plan om naar het concertgebouw te gaan voor een of ander optreden. Craig, ik bedoel dokter Bowman, wilde cultuur opdoen om verloren jaren in te halen, en hij had een prachtige roze jurk voor me gekocht met veel decolleté.’ Ze gaf het met haar vinger aan. ‘We waren allebei opgewonden. Het mooist zou het zijn als we in alle drukte en opwinding in het concertgebouw aankwamen. Ik bedoel, de muziek was ook wel mooi, maar wij beiden verheugden ons vooral op het moment dat we zouden binnenkomen. Dokter Bowman had seizoenkaarten en we zouden bijna vooraan zitten. Het zou zijn alsof we op het toneel waren, en daarom wilde hij dat ik er heel sexy uitzag.’

‘Zo te horen mocht dokter Bowman graag met u pronken.’

‘Zoiets,’ beaamde Leona. ‘Dat vond ik best. Ik vond het wel leuk.’

‘Maar daarvoor moest u daar op tijd aankomen, of misschien een beetje eerder.’

‘Zo is het! Als je daar te laat aankwam moest je soms tot de pauze wachten tot je de zaal in kon, en dan was het minder leuk.’

‘Wat gebeurde er op 8 september 2005?’

‘We waren ons aan het haasten om te vertrekken toen dokter Bowmans mobiele telefoon ging.’

‘Ik neem aan dat het Jordan Stanhope was,’ zei Tony.

‘Inderdaad, en het betekende dat de avond op het spel kwam te staan, want dokter Bowman vond dat hij een huisbezoek moest doen.’

‘Bleef u in het appartement toen dokter Bowman het huisbezoek aflegde?’

‘Nee. Dokter Bowman zei dat ik kon meekomen. Hij zei dat als het vals alarm zou zijn we rechtstreeks van de Stanhopes naar het concertgebouw konden gaan. Hij zei dat de Stanhopes niet ver bij het concertgebouw vandaan woonden.’

‘Daarmee bedoelde hij dat het dichterbij was dan het Newton Memorial-ziekenhuis.’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Ongefundeerd. De getuige heeft niets over het Newton Memorial-ziekenhuis gezegd.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson met vermoeide stem. ‘De jury zal dit negeren! Gaat u verder.’

‘Mevrouw Rattner,’ zei Tony nadrukkelijk, en hij likte over zijn lippen, zoals zijn gewoonte was. ‘Heeft dokter Bowman op weg naar het huis van de Stanhopes iets gezegd over de indruk die hij van Patience Stanhopes conditie had gekregen? Had hij het gevoel dat het vals alarm was?’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Uit de tweede hand.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson met een zucht. ‘De getuige zal zich beperken tot de feitelijke opmerkingen van dokter Bowman en geen opinie geven over zijn gevoelens.’

‘Ik herhaal,’ zei Tony, ‘zei dokter Bowman iets tegen u over wat hij dacht dat Patience Stanhopes conditie was?’

Leona keek op naar de rechter. ‘Ik begrijp het niet. Hij stelt vragen en u zegt dat ik geen antwoord moet geven.’

‘Ik zeg niet dat je geen antwoord moet geven, meisje,’ zei rechter Davidson. ‘Ik zeg dat je niet moet proberen je voor te stellen wat dokter Bowman dacht. Dat kan hij ons zelf vertellen. Meneer Fasano vraagt je wat dokter Bowman over Patience’ conditie heeft gezegd.’

‘Oké,’ zei Leona, die het eindelijk begreep. ‘Hij zei dat hij bang was dat het huisbezoek gegrond was.’

‘Daarmee bedoelde hij dat Patience Stanhope echt ziek zou zijn.’

‘Ja.’

‘Zei hij ook wat hij van patiënten als Patience Stanhope vond, de PP’s oftewel probleempatiënten?’

‘Die avond toen we in de auto zaten?’

‘Ja, die avond.’

‘Hij zei dat ze een hypochonder was en dat hij een hekel aan die types had. Hij zei dat in zijn ogen hypochonders net zoiets waren als simulanten. Ik weet dat nog, want ik moest later opzoeken wat dat woord precies betekende. Het bekent dat iemand doet alsof hij ziek is om iets gedaan te krijgen. Het is slecht.’

‘Het is aanbevelenswaardig dat u “simulant” opzocht. Waarom deed u dat?’

‘Ik volg een opleiding om medisch laborante of verpleegkundige te worden. Ik moet de woorden kennen.’

‘Heeft dokter Bowman ooit bij een andere gelegenheid tegen u gezegd hoe hij over Patience Stanhope dacht?’

‘Nou en of!’ zei Leona met een gemaakt lachje om haar woorden te benadrukken.

‘Kunt u de jury vertellen wanneer dat gebeurde?’

‘Dat was op de avond dat hij de dagvaarding kreeg. We waren in Sports Club/LA.’

‘En wat zei hij precies?’

‘Vraagt u liever wat hij niet zei. Hij flapte er dingen uit die u niet zou geloven.’

‘Geeft u de jury een indruk.’

‘Nou, het is moeilijk om me de hele tirade te herinneren. Hij zei dat hij de pest aan haar had omdat ze iedereen gek maakte, ook zichzelf. Hij zei dat ze hem gek maakte omdat ze alleen maar over het slijm praatte dat ze ophoestte en soms ook voor hem bewaarde. Hij zei ook dat ze hem gek maakte omdat ze nooit deed wat hij zei. Hij noemde haar een hypochondrische, kleffe en ellendige echtgenote, en een aanmatigend kreng dat eiste dat hij haar hand vasthield en naar haar klachten luisterde. Hij zei dat haar dood een zegen voor iedereen was, ook voor haarzelf.’

‘Goh!’ zei Tony, die deed alsof hij dat allemaal voor het eerst hoorde en diep geschokt was. ‘U had dus de indruk dat dokter Bowman blij was dat Patience Stanhope was gestorven.’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Suggestieve vraag.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson. ‘De juryleden zullen die woorden negeren.’

‘Vertelt u ons wat u na de tirade van dokter Bowman dacht.’

‘Ik dacht dat hij blij was dat ze was gestorven.’

‘Toen u die tirade hoorde, zoals u het noemt, moet u hebben gedacht dat dokter Bowman zich erg kwaad maakte. Zei hij iets specifieks over het proces dat tegen hem was aangespannen en dat dat betekende dat zijn prestaties en besluitvorming in een juridische procedure in twijfel zouden worden getrokken?’

‘Ja. Hij zei dat het een schande was dat die idioot van een Jordan Stanhope tegen hem procedeerde wegens verlies van consortium, terwijl hij zich niet kon voorstellen dat Stanhope seks met die ellendige heks had of wilde hebben.’

‘Dank u, mevrouw Rattner,’ zei Tony, en hij pakte zijn verspreid liggende papieren van de lessenaar op. ‘Geen vragen meer.’

Opnieuw keek Jack even naar Alexis. Ditmaal keek ze terug. ‘Nou,’ fluisterde ze filosofisch, ‘wat kan Craig verwachten? Hij heeft zijn eigen kuil gegraven. Leona’s getuigenverklaring was ongeveer zo ongunstig als ik me kon voorstellen. Nu maar hopen dat jij iets ontdekt als je sectie doet.’

‘Misschien kan Randolph iets in het kruisverhoor doen. En vergeet niet dat Randolph nog met de bewijsvoering namens de aangeklaagde moet beginnen.’

‘Dat vergeet ik niet. Ik ben alleen realistisch en verplaats me in de juryleden. Het ziet er niet goed uit. Door al die verklaringen lijkt Craig een heel ander persoon dan hij is. Hij heeft zijn tekortkomingen, maar hij zorgt goed voor zijn patiënten.’

‘Ik ben bang dat je gelijk hebt,’ zei Jack.

13

Newton

Woensdag 7 juni 2006

15.30 uur

‘Laat me de plattegrond van het huis nog eens zien,’ zei Renaldo tegen Manuel. Ze zaten in een zwarte Chevrolet Camaro die in een zijstraat met veel bomen geparkeerd stond, niet ver van het huis van de Bowmans. Ze droegen onopvallende bruine werkkleding. Op de achterbank stond een tas zoals loodgieters voor gereedschap gebruiken.

Manuel gaf Renaldo het eerste vel van de plattegrond. Dat ritselde toen Renaldo hem openrolde. Renaldo zat aan het stuur. Het kostte hem moeite het papier zo plat te krijgen dat hij erop kon kijken.

‘Dit is de deur waardoor we naar binnen gaan,’ zei Renaldo, wijzend. ‘Zie je die?’

Manuel boog zich ernaartoe en raakte bijna Renaldo’s schouder aan. Hij zat op de passagiersplaats en de bovenkant van het papier wees van hem vandaan.

‘Jezus,’ klaagde Renaldo. ‘Zo ingewikkeld is het niet.’

‘Ik zie het!’ zei Manuel.

‘We moeten alle drie de meisjes zo snel vinden dat ze niet de kans krijgen om de anderen te waarschuwen. Weet je wat ik bedoel?’

‘Ja.’

‘Ze zijn dus hier in de huiskamer en zitten dan waarschijnlijk televisie te kijken,’ zei Renaldo, wijzend naar dat gedeelte van de plattegrond, ‘of ze zijn ieder in hun eigen slaapkamer.’ Hij worstelde met het tweede vel. De plattegronden hadden de neiging terug te rollen en weer een strakke koker te vormen. Uiteindelijk gooide hij het eerste vel op de achterbank. ‘Dit zijn de slaapkamers aan de achterkant van het huis,’ zei hij toen hij het tweede vel plat had. ‘En hier is de trap. Zie je hem? Het is niet de bedoeling dat we moeten zoeken. Het moet snel gaan.’

‘Snap ik. Maar het zijn er drie en wij zijn maar met zijn tweeën.’

‘Het is niet moeilijk om ze de stuipen op het lijf te jagen. De enige die lastig kan worden, is de oudste, maar als we dit niet aankunnen, zitten we in het verkeerde vak. Het is de bedoeling dat we ze snel met tape vastmaken. Heel snel. Ik wil geen gegil. Als ze eenmaal zijn vastgetapet, met een prop in hun mond, begint de pret. Ja?’

‘Ja,’ zei Manuel. Hij ging rechtop zitten.

‘Heb je je pistool bij je?’

‘Natuurlijk heb ik mijn pistool bij me.’ Hij haalde een .38 met stompe neus uit zijn zak.

‘Doe dat ding weg, jezus nog aan toe,’ snauwde Renaldo. Hij keek vlug in het rond om er zeker van te zijn dat er verder niemand op straat was. Het was stil. Iedereen was naar zijn werk. De huizen stonden ver uit elkaar en maakten een verlaten indruk.

‘En bivakmutsen en handschoenen?’

Manuel haalde ze uit zijn andere zak.

‘Goed,’ zei Renaldo. Hij keek op zijn horloge. ‘Oké, dan gaan we!’

Terwijl Manuel uit de auto stapte, reikte Renaldo naar de achterbank en pakte de loodgieterstas. Hij ging met Manuel mee en ze liepen naar het kruispunt terug en sloegen rechts af. Ze haastten zich niet en praatten ook niet. Door het bladerdak van de bomen lag de straat in de schaduw, al stond elk huis in de felle zon. Een bejaarde vrouw liet in de verte haar hond uit, maar ze liep bij hen vandaan. Een auto kwam aanrijden en reed door zonder te stoppen. De bestuurder lette niet op hen.

Toen ze bij het huis van de Bowmans waren, bleven ze even staan en keken de straat door.

‘Ziet er goed uit,’ zei Renaldo. ‘Kom op!’

In een normaal tempo liepen ze de voortuin van de Bowmans in. Ze zagen eruit als twee werklieden die daar iets te doen hadden. Ze kwamen bij de bomen die de grens van het perceel vormden en waren al gauw ter hoogte van de achterkant van de huizen. Toen ze naar het huis van de Bowmans keken, zagen ze de deur waardoor ze naar binnen wilden gaan. Tussen hen en de deur lag ruim tien meter zonovergoten gazon.

‘Oké,’ zei Renaldo. ‘Tijd voor de bivakmutsen en handschoenen.’

Ze zetten vlug de bivakmutsen op en trokken de handschoenen aan. Ze keken elkaar aan en knikten.

Renaldo maakte de loodgieterstas open. Hij wilde er zeker van zijn dat hij alles had. Hij gaf Manuel een rol isolatietape en Manuel stopte hem in zijn zak. ‘Ja!’

Professionals als ze waren, staken ze in een oogwenk en bijna zonder geluid te maken het gazon over en gingen ze door de deur naar binnen. Eenmaal binnen, wachtten ze even om te luisteren. Ze hoorden een televisie met ingeblikt gelach in de huiskamer. Renaldo stak zijn duimen omhoog en gaf Manuel een teken dat ze verdergingen. Geruisloos liepen ze door de studeerkamer en de middengang. Renaldo ging voorop. Vlak voor de boogpoort naar de huiskamer bleef hij staan. Behoedzaam gluurde hij langs de rand van de boog. Hij zag steeds meer van de keuken en toen ook van de huiskamer. Toen hij de meisjes zag, trok hij zich terug. Hij stak twee vingers op: twee meisjes. Manuel knikte.

Renaldo beschreef nu met zijn hand een cirkel door de lucht, tegen de klok in. Daarmee gaf hij te kennen dat ze door de keuken zouden gaan en de bank voor de televisie van achteren zouden benaderen. Manuel knikte. Renaldo bracht zijn rol isolatieband omhoog. Manuel haalde de zijne tevoorschijn.

Nadat hij de loodgieterstas op de vloer had gezet, bracht Renaldo zich in gereedheid. Hij keek Manuel aan en die gaf te kennen dat hij ook klaar was.

Snel maar geruisloos volgde Renaldo de route die hij had uitgedacht. De hoofden van de meisjes waren nog net boven de rugleuning van de vrolijk gekleurde bank te zien. De mannen hadden eerst gedacht dat de televisie zacht stond, maar hij bleek vrij hard te staan, vooral wanneer er door het publiek werd gelachen. Renaldo en Manuel konden recht achter de nietsvermoedende meisjes komen.

Na een hoofdknikje van Renaldo sprongen de mannen ieder om een kant van de bank heen en stortten ze zich op het meisje dat daar zat. De mannen waren ruw en vastbesloten. Ze grepen de kinderen bij hun hals vast en drukten hen met hun gezicht in de zachte kussens van de bank. Beide meisjes hadden in een reflex willen schreeuwen, maar de geluiden waren meteen gedempt. Met hun tanden trokken de mannen stukken isolatietape van de rollen, en terwijl ze de meisjes met hun gewicht tegen de bank drukten, tapeten ze hun handen op hun rug. Bijna tegelijk rolden ze de meisjes om. De meisjes hapten naar adem, hun ogen groot van angst. Renaldo legde zijn vinger op zijn gesloten lippen om te kennen te geven dat ze stil moesten zijn, maar dat hoefde hij niet te doen. Beide meisjes hadden al de grootste moeite om genoeg lucht binnen te krijgen en ze waren zo bang dat ze bijna verlamd waren.

‘Waar is jullie zusje?’ siste Renaldo met zijn tanden op elkaar. De meisjes zeiden niets, keken hun belagers alleen met grote ogen aan, zonder te knipperen. Renaldo knipte met zijn vingers naar Manuel en wees naar Meghan, die beefde in zijn greep.

Manuel liet Meghan lang genoeg los om een vierkante lap tevoorschijn te halen, die hij ruw in haar mond drukte. Ze probeerde zich te verzetten door haar hoofd heen en weer te draaien, maar dat was vergeefs. Om de doek op zijn plaats te houden plakte Manuel een kort stuk isolatietape over haar mond. Hij voegde er snel nog een stuk tape aan toe, zodat Meghan zich nu gedwongen zag luidruchtig door haar neus te ademen.

Toen Christina zag wat er met Meghan was gebeurd, probeerde ze meteen mee te werken. ‘Ze is boven aan het douchen,’ riep ze ademloos.

Renaldo beloonde haar door haar snel een doek in de mond te stoppen, zoals Manuel bij Meghan had gedaan. Toen sloegen de mannen tape om de voeten van de meisjes, en daarna trokken ze hen overeind en maakten hen met tape aan elkaar vast, rug aan rug. Toen gaf Renaldo hun een duw en vielen ze rommelig om, allebei in ademnood.

‘Blijf hier!’ gromde Renaldo, terwijl hij zijn rol isolatietape oppakte.

Geluidloos maar vlug ging Renaldo de trap op. Eenmaal op de overloop, hoorde hij de douche. Het was een ver, zacht, sissend geluid en hij ging eropaf. Hij kwam langs enkele slaapkamers met open deur. De derde deur aan de rechterkant kwam uit op de enige slaapkamer waar chaos heerste. Kleren, boeken, schoenen en tijdschriften lagen lukraak op de vloer en op alle horizontale oppervlakken. Zwarte slipjes en een beha lagen over de marmeren drempel van de badkamer. Vanuit de badkamer kwamen wolken damp de kamer in.

Gespannen liep Renaldo vlug de kamer door, waarbij hij zorgvuldig alles wat op de vloer lag ontweek. Hij stak zijn hoofd in de badkamer, maar kon door de damp bijna niets zien. De spiegel was helemaal beslagen.

Het was een kleine badkamer met een wastafel, een toilet en een laag bad dat ook als douche fungeerde. Een ondoorzichtig wit douchegordijn met zwarte zeepaardjes hing aan een zilverkleurige stang. Het ging heen en weer door het water en de opstijgende damp en nu en dan ook doordat degene die onder de douche stond ertegenaan kwam.

Renaldo vroeg zich even af hoe hij de situatie het best kon aanpakken. Omdat de andere meisjes al vastgetapet waren, was het eigenlijk geen probleem. Bovendien vond hij het opwindend dat het meisje naakt was; dat speelde ook mee. Hij legde de rol isolatietape op de rand van de wastafel. Onwillekeurig glimlachte hij bij de gedachte dat hij betaald werd voor iets waarvoor hij misschien ook wel had willen betalen. Hij wist dat het meisje onder de douche vijftien was maar eenentwintig leek, met een paar tieten die de moeite waard waren.

Nadat hij over enkele alternatieven had nagedacht, bijvoorbeeld wachten tot het meisje klaar was en zelf onder de douche vandaan kwam, greep Renaldo gewoon het douchegordijn vast en trok het weg. De stang zat vastgeklemd en kwam met gordijn en al van de muur. Het gordijn viel in een hoopje op de vloer.

Op het moment dat de douchestang en het gordijn verdwenen, stond Tracy met haar rug naar de douche en haar hoofd onder de straal. Ze spoelde haar weelderige haar uit. Ze had het gekletter niet gehoord, maar blijkbaar voelde ze dat de lucht om haar heen plotseling veel koeler werd, want ze boog zich uit het neerstortende water naar voren en deed haar ogen open. Zodra ze de indringer met zijn zwarte bivakmuts zag, gilde ze.

Renaldo stak zijn hand uit, greep Tracy’s natte haar vast en trok haar uit het bad. Ze bleef met haar voeten achter de rand haken en viel languit op de vloer. Renaldo liet haar haar los, drukte met zijn knie tegen het onderste deel van haar rug en graaide intussen naar haar wild bewegende armen. Met veel kracht trok hij haar handen op haar rug, greep de isolatietape van de wastafel en gebruikte zijn tanden om een stuk tape van de rol los te maken, zoals hij ook beneden had gedaan. Met snelle bewegingen sloeg hij de tape een aantal keren om Tracy’s polsen. Binnen enkele seconden kon ze haar handen niet meer bewegen.

Gedurende deze hele gang van zaken was Tracy blijven gillen, maar dat werd gedempt door het geluid van de douche. Renaldo rolde haar om. Hij haalde een lap uit zijn zak, propte hem samen en duwde hem in haar mond. Tracy was veel sterker dan Christina, en ze kon zich verzetten, totdat Renaldo schrijlings op haar zat en zijn knie gebruikte om haar hoofd in bedwang te houden. Toen slaagde ze erin om in zijn vinger te bijten, en dat maakte hem woedend.

‘Kreng!’ riep hij. Hij gaf haar een harde klap, zodat haar lip openspleet. Ze verzette zich nog steeds, maar hij kon de lap in haar mond krijgen en er een paar stukken isolatietape overheen plakken om hem op zijn plaats te houden. Toen stond hij op en keek neer op de doodsbange tiener.

‘Niet slecht,’ merkte Renaldo op, kijkend naar Tracy’s jonge lichaam en de piercing in haar navel. Zijn blik viel op een kleine tatoeage van een slang, net boven haar schaamheuvel. ‘Je scheert je daar al, en je hebt een tatoeage. Dat weten mama en papa vast niet. Loop je niet een beetje te hard van stapel, meisje?’

Renaldo stak zijn hand onder een van Tracy’s oksels en hees haar ruw overeind. Ze reageerde door de badkamer uit te rennen, iets waarop Renaldo niet had gerekend. Hij moest zelf ook rennen om haar te pakken te krijgen voor ze haar slaapkamer uit was.

‘Niet zo snel, zus,’ snauwde Renaldo, en hij trok haar met een ruk naar zich toe. ‘Als je verstandig bent en meewerkt, gebeurt je niks. Zo niet, dan krijg je daar veel spijt van. Begrepen?’

Tracy keek haar belager fel en uitdagend aan.

‘Jij bent een opvliegend ding, hè?’ zei Renaldo spottend. Hij keek naar haar borsten, die hij veel indrukwekkender vond nu ze rechtop stond. ‘En ook sexy. Hoeveel slangen heb je in dat slangenhol van je gehad? Vast wel meer dan je ouders denken, hè?’ Hij knikte alsof hij er alles van wist.

Tracy bleef Renaldo fel aankijken. Haar borst ging op en neer van de adrenaline.

‘Ik zal je vertellen wat er hier gaat gebeuren. Jij en ik gaan straks naar de huiskamer beneden, waar je zusjes al zijn. We tapen jullie aan elkaar vast. Dan zijn jullie één grote gelukkige familie. En dan vertel ik je een paar dingen die je tegen je ouders moet zeggen. En dan gaan we weg. Hoe vind je dat?’

Met een duwtje dirigeerde Renaldo haar de overloop op. Hij hield haar arm nog net boven de elleboog vast. Toen ze bij de trap kwamen, liet hij haar naar beneden gaan.

In de huiskamer hield Manuel plichtsgetrouw de wacht bij Meghan en Christina. Meghan huilde in stilte; dat was te zien aan haar tranen en het schokken van haar lichaam. Christina had nog grote ogen van angst.

‘Mooi werk,’ zei Manuel toen de naakte Tracy naar de bank werd geleid. Onwillekeurig loerde hij naar Tracy, zoals Renaldo ook had gedaan.

‘Laat die twee met hun gezicht naar de uiteinden van de bank zitten,’ beval Renaldo.

Manuel trok de twee meisjes overeind en zette ze neer zoals Renaldo had bevolen.

Renaldo liet Tracy op de rand van de bank zitten, met haar rug naar haar zusjes toe. Toen ze daar zat, wond hij tape om alle drie heen, en daarna richtte hij zich op en inspecteerde zijn werk. Zodra hij tevreden was, gaf hij de tape aan Manuel en zei tegen hem dat hij hun spullen bij elkaar moest zoeken.

‘Luister, schatjes,’ zei Renaldo tegen de meisjes, maar vooral tegen Tracy, die hij recht in de ogen bleef kijken. ‘We willen dat jullie een boodschap aan jullie ouders overbrengen. Maar ik wil jullie eerst iets vragen. Weten jullie wat een sectie is? Met je hoofd knikken als je het weet!’

Tracy bewoog zich niet. Ze knipperde niet eens met haar ogen.

Renaldo gaf haar weer een klap, waardoor haar bovenlip nog verder openspleet. Er liep een straaltje bloed over haar kin.

‘Ik vraag het niet nog een keer. Knik of schud met je hoofd!’

Tracy knikte vlug.

‘Goed!’ zei Renaldo. ‘Dit is de boodschap voor mama en papa. Geen sectie! Heb je dat? Geen sectie! Knik als je het hebt begrepen.’

Tracy knikte gehoorzaam.

‘Oké. Dat is de voornaamste boodschap: geen sectie. Ik zou het voor jullie kunnen opschrijven, maar dat lijkt me onder de omstandigheden niet verstandig. Zeg tegen ze dat als ze deze waarschuwing in de wind slaan we bij jullie meiden terugkomen, en dan is het niet leuk. Weet je wat ik bedoel? Dan wordt het erg, niet zoals deze keer, want dit is alleen maar een waarschuwing. Misschien gebeurt het niet morgen en misschien niet volgende week, maar het gebeurt wel. Nou, ik wil weten of je alles tot nu toe hebt begrepen. Knik als je het hebt begrepen.’

Tracy knikte. Haar ogen keken hem lang niet meer zo fel aan.

‘En het laatste deel van de boodschap is net zo simpel. Zeg tegen je ouders dat ze de politie hierbuiten moeten houden. Dit is iets tussen ons en je ouders. Als ze naar de politie gaan, moet ik jullie weer een bezoek brengen. Dat is duidelijk. Kun je me volgen?’

Tracy knikte weer. Het was nu goed te zien dat ze net zo bang was als haar jongere zusjes.

‘Fantastisch,’ zei Renaldo. Toen stak hij zijn in handschoenen gestoken hand uit en gaf een kneepje in een van Tracy’s tepels. ‘Mooie tieten. Zeg tegen je ouders dat ze moeten zorgen dat ik niet terug hoef te komen.’

Nadat hij nog snel in de kamer om zich heen had gekeken, gaf Renaldo een teken aan Manuel. Zo snel als ze waren binnengekomen gingen ze ook weer weg. Op weg naar buiten pakten ze de loodgieterstas op, deden ze hun bivakmuts af en trokken ze hun handschoenen uit. Ze deden de deur achter zich dicht en volgden dezelfde route naar de straat terug. Op weg naar de auto kwamen ze langs twee fietsende kinderen, maar daar maakten ze zich niet druk om. Ze waren gewoon twee loodgieters die terugkwamen van een klus. Toen ze weer in de auto zaten, keek Renaldo op zijn horloge. De hele operatie had nog geen twintig minuten geduurd, en dat was niet slecht voor duizend dollar.

14

Boston

Woensdag 7 juni 2006

15.50 uur

Randolph deed er langer dan gewoonlijk over om achter zijn tafel vandaan te komen, zich aan de lessenaar te installeren en zijn papieren te ordenen. Zelfs toen hij blijkbaar klaar was, keek hij Leona Rattner zo lang aan dat ze even haar ogen afwendde. Randolph kon met zijn gezaghebbende, vaderlijke uitstraling intimiderend overkomen.

‘Mevrouw Rattner,’ zei Randolph met zijn verfijnde stem, ‘hoe zou u de kleding die u op kantoor draagt beschrijven?’

Leona lachte onzeker. ‘Normaal, denk ik. Hoezo?’

‘Zou u uw gebruikelijke kleding conservatief of ingetogen noemen?’

‘Daar heb ik nooit over nagedacht.’

‘Heeft Marlene Richardt, die in feite als hoofd van de administratie fungeerde, ooit laten doorschemeren dat uw kleding ongepast was?’

Heel even leek Leona net een vos die in het kippenhok betrapt was. Ze keek vlug van Tony naar de rechter en keek toen Randolph weer aan.

‘Ze heeft wel eens zoiets gezegd.’

‘Hoe vaak?’

‘Hoe moet ik dat weten? Een aantal keren.’

‘Gebruikte ze termen als “sexy” en “uitdagend”?’

‘Dat zou kunnen.’

‘Mevrouw Rattner, u hebt verklaard dat dokter Bowman ongeveer een jaar geleden “een oogje” op u kreeg.’

‘Dat klopt.’

‘Zou dat iets te maken kunnen hebben met uw kleding?’

‘Hoe moet ik dat nou weten?’

‘U hebt gezegd dat u zich eerst geneerde, omdat hij getrouwd was.’

‘Dat is waar.’

‘Maar een jaar geleden woonde dokter Bowman niet met zijn vrouw samen. Er waren spanningen in hun huwelijk. Was dat niet algemeen bekend in de praktijk?’

‘Misschien wel.’

‘Zou het niet kunnen dat u een oogje op dokter Bowman had in plaats van andersom?’

‘Misschien onbewust. Hij ziet er goed uit.’

‘Is het ooit door uw hoofd gegaan dat dokter Bowman misschien wel ontvankelijk zou zijn voor uitdagende kleding, gezien het feit dat hij in zijn eentje woonde?’

‘Daar heb ik nooit aan gedacht.’

‘Mevrouw Rattner, u hebt verklaard dat u op 8 september 2005 in het Bostonse appartement van dokter Bowman woonde.’

‘Dat was zo.’

‘Hoe is dat zo gekomen? Heeft dokter Bowman u uitgenodigd om bij hem in te trekken?’

‘Dat niet precies.’

‘Hebt u er ooit met hem over gepraat? Hebt u ooit de voor- en nadelen besproken?’

‘Eigenlijk niet.’

‘U hebt zelf besloten bij hem in te trekken. Is dat correct?’

‘Nou, ik bleef er altijd slapen. Waarom zou je huur betalen voor twee appartementen?’

‘U hebt de vraag niet beantwoord. U trok bij dokter Bowman in zonder het met hem te bespreken. Is dat correct?’

‘Hij klaagde niet,’ snauwde Leona. ‘Hij kreeg het elke avond.’

‘De vraag is: bent u uit eigen beweging bij hem ingetrokken?’

‘Ja, dat deed ik uit eigen beweging,’ zei Leona venijnig. ‘En hij vond het geweldig.’

‘Dat zullen we zien als dokter Bowman zijn verklaring aflegt,’ zei Randolph, die in zijn aantekeningen keek. ‘Mevrouw Rattner, toen op de avond van 8 september 2005 de heer Jordan Stanhope over zijn vrouw Patience belde, heeft dokter Bowman toen iets over het Newton Memorial-ziekenhuis gezegd?’

‘Nee.’

‘Hij zei niet dat het beter was om naar het huis van de Stanhopes te gaan dan naar het ziekenhuis, omdat het huis dichter bij het concertgebouw was?’

‘Nee. Hij heeft niets over het ziekenhuis gezegd.’

‘Toen dokter Bowman en u bij het huis van de Stanhopes aankwamen, bleef u toen in de auto zitten?’

‘Nee. Dokter Bowman wilde dat ik mee naar binnen ging om hem te helpen.’

‘U droeg het ecg-apparaat?’

‘Ja.’

‘En toen u in de slaapkamer van mevrouw Stanhope kwam, wat gebeurde er toen?’

‘Dokter Bowman ging met mevrouw Stanhope aan het werk.’

‘Gedroeg hij zich toen alsof hij zich zorgen maakte?’

‘Jazeker. Hij liet meneer Stanhope meteen een ambulance bellen.’

‘Ik begrijp dat hij u de beademing van de patiënt liet verzorgen terwijl hij deed wat hij moest doen.’

‘Dat klopt. Hij liet me zien hoe het moest.’

‘Maakte dokter Bowman zich zorgen over de conditie van de patiënt?’

‘Grote zorgen. De patiënt was erg blauw en haar pupillen waren groot en reageerden niet.’

‘Ik heb gehoord dat de ambulance snel arriveerde om mevrouw Stanhope naar het ziekenhuis te vervoeren. Hoe zijn dokter Bowman en u naar het ziekenhuis gegaan?’

‘Ik reed in zijn auto. Dokter Bowman ging met de ambulance mee.’

‘Waarom ging hij met de ambulance mee?’

‘Hij zei dat hij erbij wilde zijn als ze in moeilijkheden kwam.’

‘U hebt hem pas veel later teruggezien, toen mevrouw Stanhope al was gestorven. Is dat correct?’

‘Ja, op de Spoedeisende Hulp. Hij zat onder de bloedspatten.’

‘Was hij teleurgesteld omdat zijn patiënte was gestorven?’

‘Hij zat nogal in de put.’

‘Dus dokter Bowman had zich enorm ingespannen om zijn patiënte te redden.’

‘Ja.’

‘En hij was terneergeslagen omdat al zijn inspanningen geen succes hadden gehad.’

‘Je kunt wel zeggen dat hij gedeprimeerd was, maar hij stond er niet bij stil. Uiteindelijk hadden we een vrij goeie vrijdagavond in zijn appartement.’

‘Mevrouw Rattner, ik ga u een persoonlijke vraag stellen. U komt op me over als een opgewekte jonge vrouw. Hebt u ooit in woede dingen gezegd die u niet echt meende, dingen die uw gevoelens overdreven weergaven?’

‘Dat doet iedereen,’ zei Leona met een vaag lachje.

‘Op de avond dat dokter Bowman de dagvaarding kreeg, wond hij zich toen op?’

‘Meer dan ik ooit bij hem had meegemaakt.’

‘En was hij kwaad?’

‘Heel kwaad.’

‘Denkt u dat het onder zulke omstandigheden mogelijk is dat hij, toen hij, ik citeer, “er dingen uitflapte” en ongepaste opmerkingen over Patience Stanhope maakte, alleen maar tekeerging, vooral wanneer we bedenken dat hij zich op die noodlottige avond zo had ingespannen om haar te reanimeren, en na al die huisbezoeken die hij in het jaar voor haar overlijden had afgelegd?’

Randolph zweeg. Hij wachtte tot Leona antwoord gaf.

‘De getuige moet de vraag beantwoorden,’ zei rechter Davidson na een korte stilte.

‘Was dat een vraag?’ zei Leona verward. ‘Ik snap het niet.’

‘Herhaalt u de vraag,’ zei rechter Davidson.

‘Ik bedoel, waren dokter Bowmans opmerkingen over Patience Stanhope op de avond dat hij de dagvaarding kreeg een uiting van zijn opwinding, terwijl hij zijn ware gevoelens voor de patiënte demonstreerde met zijn toewijding, namelijk door bijna een jaar telkens weer bij haar op huisbezoek te gaan en zich op de avond van haar dood tot het eind toe in te spannen om haar te reanimeren? Ik vraag u, mevrouw Rattner, of dat plausibel op u overkomt.’

‘Misschien niet. Dat weet ik niet. Misschien moet u het hem zelf vragen.’

‘Dat zal ik zeker doen,’ zei Randolph. ‘Maar eerst wil ik u vragen of u nog steeds in dokter Bowmans gehuurde appartement in Boston woont.’

Jack boog zich naar Alexis toe en fluisterde: ‘Randolph krijgt de kans om vragen te stellen waartegen Tony Fasano eigenlijk zou moeten protesteren. Fasano springt tot nu toe steeds overeind. Ik vraag me af wat er aan de hand is.’

‘Misschien heeft het iets te maken met het overleg dat de rechter eerder vandaag met de advocaten had. Dat ging over Leona’s getuigenverklaring. Het is altijd een kwestie van geven en nemen.’

‘Dat zou kunnen,’ gaf Jack toe. ‘Maar wat de reden ook is, Randolph maakt er het beste van.’ Jack hoorde nu dat Randolph de getuige heel handig ondervroeg over haar gevoelens nadat het proces was begonnen en Craig naar zijn gezin was teruggekeerd. Jack wist precies wat Randolph deed; hij probeerde haar af te schilderen als een ‘versmade minnares’ om zo de indruk te wekken dat ze alleen uit rancune handelde. Op die manier zou hij haar eerdere verklaring op losse schroeven kunnen zetten.

Jack boog zich naar Alexis toe en fluisterde: ‘Ik wil je iets vragen, en je moet eerlijk antwoord geven. Zou je het erg vinden als ik ertussenuit kneep? Ik wil graag basketballen om wat beweging te krijgen, maar als je wilt dat ik blijf, blijf ik. Ik heb het gevoel dat het ergste achter de rug is. Ze zal nu steeds een slechtere indruk maken.’

‘Alsjeblieft!’ zei Alexis in alle oprechtheid. ‘Neem wat beweging! Ik stel het op prijs dat je hier bent, maar ik red me nu wel. Ga maar gauw. De rechter maakt er hier straks toch een eind aan. Dat doet hij altijd om een uur of vier.’

‘Weet je zeker dat je het redt?’ vroeg Jack.

‘Zeer zeker,’ zei Alexis. ‘Ik ga vroeg eten met de meisjes, maar we laten wat voor jou over voor als je er bent. Neem de tijd, maar wees voorzichtig. Craig loopt altijd blessures op als hij speelt. Heb je je sleutel?’

‘Ja,’ zei Jack. Hij legde zijn arm om zijn zus heen om haar even te omhelzen.

Jack stond op, excuseerde zich bij de mensen die in zijn rij zaten en schuifelde naar het middenpad. Toen hij daar aankwam, keek hij naar de plaats waar Franco altijd zat. Jack werd verrast. De man zat niet op zijn gebruikelijke plaats. Hoewel Jack niet bleef staan, keek hij toch rond of hij het vertrouwde silhouet van de gangster ergens op de tribune zag. Bij de deur draaide hij zich om en keek hij nog eens vlug over de tribune. Franco was er niet.

Door de kruk van de deur met zijn rug omlaag te drukken, ging Jack de rechtszaal uit. Het zat hem niet lekker dat Franco niet op zijn plaats zat. Hij bedacht dat hij de man op een moeilijke plek zou kunnen tegenkomen, ergens waar hij niet weg kon komen, zoals de ondergrondse parkeergarage. Enkele jaren geleden zou hij daar nauwelijks bij hebben stilgestaan, maar omdat hij over twee dagen ging trouwen, was hij niet meer zo nonchalant. Hij moest nu niet alleen aan zichzelf maar ook aan iemand anders denken, dus moest hij voorzichtig zijn, en dat betekende dat hij goed voorbereid moest zijn. De vorige dag was hij op het idee gekomen pepperspray te kopen, maar dat had hij niet gedaan. Hij zou daar verandering in brengen.

De lifthal van de tweede verdieping stond vol met mensen. De deuren naar een van de vier rechtszalen stonden open en er kwamen mensen uit. Een van de processen was net verdaagd. Groepjes mensen stonden te praten. Anderen liepen vlug naar de liften en probeerden na te gaan welke van de acht er het eerst zou zijn.

Jack ging bij die mensen staan. Hij keek behoedzaam om zich heen en vroeg zich af of hij Franco tegen het lijf zou lopen. In het gerechtsgebouw zou dat waarschijnlijk geen punt zijn, maar buiten had hij meer van de man te duchten.

Toen hij bij de ingang was, vroeg Jack aan een van de geüniformeerde bewakers of die een ijzerwarenzaak in de buurt wist. Hij hoorde dat er een in Charles Street was. Volgens de bewaker was dat de grote winkelstraat van het naburige Beacon Hill.

De bewaker verzekerde Jack dat het niet moeilijk zou zijn de straat te vinden, vooral omdat die dwars door het park liep. Het was de straat die Jack had gebruikt om in de parkeergarage te komen waar zijn huurauto stond. Gewapend met die informatie en met het advies dat hij de straat in westelijke richting moest volgen, door het labyrint van Beacon Hill, verliet Jack het gerechtsgebouw.

Opnieuw keek Jack rond of hij Franco zag, maar die was nergens te bekennen. Jack grinnikte om zijn eigen paranoia. Er was hem gezegd dat hij vanaf de achterkant van het gerechtsgebouw moest lopen en hij ging om het gebouw heen. De straten waren smal en bochtig, niet bepaald het strakke raster dat hij van New York gewend was. Jack liep zijn neus achterna en kwam in Derne Street, die op mysterieuze wijze in Myrtle Street overging. De bakstenen gebouwen waren voor het merendeel bescheiden, smal en vier verdiepingen hoog. Tot zijn verbazing stuitte hij plotseling op een leuke peuterspeelplaats vol kinderen en moeders. Hij kwam langs een loodgieterszaak met een vriendelijke chocoladebruine labrador die de ingang niet bepaald enthousiast bewaakte. Toen Jack op het hoogste punt kwam en langzaam naar beneden liep, vroeg hij een voorbijganger of hij op deze manier in Charles Street zou komen. Dat bleek het geval te zijn, al werd hem aangeraden op de volgende hoek, waar een levensmiddelenzaak was, naar links te gaan en dan snel rechts af te slaan, Pinkney Street in.

Toen de straat steeds steiler werd, besefte hij dat Beacon Hill niet zomaar een naam maar een echte heuvel was. De huizen werden groter en stijlvoller, al bleven ze tamelijk bescheiden. Links zag hij een zonovergoten plein met een zwaar smeedijzeren hek om een rij honderd jaar oude iepen heen en een groen veldje. Een paar straten verder kwam hij bij Charles Street.

In vergelijking met de zijstraten die hij had gevolgd, was Charles Street een grote boulevard. Aan weerskanten stonden auto’s geparkeerd, maar toch was er nog ruimte voor drie rijbanen. Aan beide zijden van de straat bevonden zich allerlei kleine winkels. Toen hij een van de voetgangers naar een ijzerwarenzaak vroeg, werd Jack naar Charles Street Supply gestuurd.

In de winkel vroeg hij zich af of het wel nodig was dat hij die pepperspray kocht. Nu hij niet meer in de buurt van het gerechtsgebouw en Craigs proces was, leek Franco’s bedreiging alleen nog maar een vaag risico. Maar hij was hier nu eenmaal en kocht de pepperspray van de vriendelijke eigenaar met hoekige kin, die toevallig ook Jack heette. Jack hoorde dat laatste doordat een ander personeelslid de eigenaar bij zijn naam aanriep.

Jack wilde geen plastic draagtas en stopte de pepperspray in zijn rechterjaszak. Nu hij toch eenmaal de moeite had genomen het smalle busje te kopen, wilde hij het bij de hand hebben. Aldus bewapend slenterde Jack door Charles Street naar het Boston Common-park om daar zijn Hyundai op te halen.

In de schemerige, muffe, verlaten ondergrondse parkeergarage was Jack blij dat hij de pepperspray had. Dit waren juist de omstandigheden waaronder hij Franco niet wilde tegenkomen. Toen hij eenmaal in zijn auto zat en op weg was naar de uitgang, lachte hij weer om zijn paranoia en vroeg hij zich af of het een verkapt schuldgevoel was. Achteraf wist Jack dat hij de man op Stanhopes oprijlaan geen kniestoot had moeten geven, al had hij ook het idee dat als hij dat niet had gedaan de situatie snel uit de hand had kunnen lopen, zeker gezien Franco’s kennelijk gebrekkige impulsbeheersing en gewelddadige neigingen.

Toen Jack de schemerige diepten van de garage uit reed en in het heldere zonlicht kwam, nam hij zich voor om niet meer aan Franco te denken. In plaats daarvan stopte hij langs de kant van de straat en keek hij op Alexis’ stadsplattegrond. Hij merkte dat zijn hart sneller ging slaan bij de gedachte aan een stevig partijtje straatbasketbal.

Hij zocht Memorial Drive en zag al gauw dat die straat langs de rivier de Charles liep. Jammer genoeg was dat in Cambridge, aan de overkant van de rivier. Op grond van de ervaringen die hij tot nu toe als automobilist in Boston had opgedaan, mocht hij aannemen dat het nog een hele toer zou worden, want er waren niet veel bruggen. Zijn bezorgdheid bleek gefundeerd, want hij werd gehinderd door verrassend veel verboden om links af te slaan, straten met eenrichtingsverkeer, inconsequente wegwijzers en het uitermate agressieve rijgedrag van de Bostonse automobilisten.

Ondanks de handicaps zag Jack uiteindelijk kans om op Memorial Drive te komen, en al gauw vond hij het basketbalveld dat Warrens vriend David Thomas hem had beschreven. Jack parkeerde in een zijstraatje, stapte uit en trok de kofferbak van zijn auto open. Hij schoof de sectiematerialen opzij die hij van Latasha had gekregen, haalde zijn basketbalspullen eruit en keek of hij zich ergens kon omkleden. Hij zag geen geschikte plaats, stapte weer in de auto en zag kans om als een slangenmens zijn kleren uit te trekken en zijn korte broek aan te doen zonder dat iemand uit de menigte fietsers, inlineskaters en joggers op de oevers van de Charles er aanstoot aan hoefde te nemen.

Na zich ervan te hebben vergewist dat de auto goed op slot zat, jogde Jack naar de basketbalvelden terug. Er waren ongeveer vijftien mannen, in leeftijd variërend vanaf twintig jaar. Jack nam aan dat hij met zijn zesenveertig jaar de oudste zou zijn. De wedstrijd moest nog beginnen. Ze deden oefenworpen of liepen maar wat rond. Hier en daar stonden vaste bezoekers wat met elkaar te praten.

Door jarenlange ervaring in een soortgelijke omgeving in New York was Jack vrij goed op de hoogte van de gecompliceerde etiquette op zo’n basketbalveld en daarom gedroeg hij zich nonchalant. In het begin gooide hij de ballen alleen maar terug naar de spelers die oefenworpen deden. Pas later ging Jack zelf werpen, en zoals hij had verwacht, trok zijn nauwkeurigheid de aandacht van een aantal spelers, al werd er niets gezegd. Toen hij zich na een kwartier een beetje ontspannen voelde, vroeg Jack terloops naar David Thomas. De man aan wie hij het vroeg, gaf geen antwoord en wees alleen maar.

Jack ging naar de man toe. Hij was een van de drukste praters geweest. Zoals Jack had verondersteld, was hij Afro-Amerikaans, tussen de vijfendertig en de veertig, iets groter dan Jack, en zwaarder. Hij had een volle baard. Eigenlijk had hij meer haar op zijn gezicht dan op de kruin van zijn hoofd. Toch was de twinkeling in zijn ogen het opvallendst aan hem; de man lachte gauw. Het was duidelijk dat hij van het leven genoot.

Toen Jack naar hem toe kwam en zich voorstelde, sloeg David meteen zijn armen om Jack heen. Hij omhelsde hem en zwengelde daarna Jacks hand op en neer.

‘Een vriend van Warren Wilson is een vriend van mij,’ zei David enthousiast. ‘En Warren zegt dat je een spelverdeler bent. Je zit in mijn team, goed?’

‘Goed!’ zei Jack.

‘Hé, Aesop!’ riep David naar een andere speler. ‘Het is je avond niet, man. Je doet niet met ons mee. Jack wel!’ David gaf Jack een por tegen zijn rug en voegde er toen aan toe: ‘Die jongen heeft altijd een verhaal. Daarom noemen we hem Aesop!’

De wedstrijd bleek geweldig te zijn, minstens zo goed als alles wat Jack in New York had meegemaakt. Al heel gauw merkte Jack dat hij blij mocht zijn in Davids team te zitten. Hoewel de teams steeds aan elkaar gewaagd waren, behaalde Davids team voortdurend de overwinning, wat betekende dat Jack aan een stuk door kon spelen. Meer dan twee uur lang verloren hij, David en de drie anderen die David voor die avond had uitgekozen niet één keer. Na afloop was Jack doodmoe. Bij de zijlijn keek hij op zijn horloge. Het was ruimschoots na zeven uur.

‘Kom je morgenavond ook?’ vroeg David toen Jack zijn spullen bij elkaar pakte.

‘Weet ik nog niet,’ zei Jack.

‘We zullen er zijn.’

‘Fijn dat ik in je team mocht meedoen.’

‘Hé, man. Je hebt het verdiend.’

Met benen die enigszins als rubber aanvoelden liep Jack het met draadgaas omgeven veld af. Hoewel hij aan het eind van de wedstrijd drijfnat van het zweet was geweest, was dat al verdreven door de droge, warme bries die van de rivier kwam. Jack liep langzaam. De lichaamsbeweging had hem enorm goed gedaan. Enkele uren had hij aan niets anders dan basketballen gedacht, maar nu drong de realiteit weer tot hem door. Hij verheugde zich niet op zijn gesprek met Laurie. De volgende dag was het donderdag en hij wist niet eens hoe laat hij aan de sectie zou kunnen beginnen, laat staan wanneer het voorbij zou zijn en hij naar New York terug zou kunnen vliegen. Hij wist dat ze kwaad zou zijn en had daar ook begrip voor, en hij wist niet wat hij moest zeggen.

Jack kwam bij zijn roomkleurige kleine auto, haalde de deur van het slot en wilde hem opentrekken. Tot zijn schrik voelde hij een hand op zijn schouder, en hij gooide de deur meteen weer dicht. Jack draaide zich om en keek in de diep verzonken ogen en het niet al te aantrekkelijke gezicht van Franco. Het eerste wat door zijn hoofd ging, was dat die verrekte pepperspray van tien dollar negenenveertig in zijn jasje zat, in de auto.

‘We hebben nog iets af te maken,’ gromde Franco.

Jack was dicht genoeg bij hem om bijna bedwelmd te raken door de knoflookstank in zijn adem.

‘Nee,’ zei Jack, die zich naar achteren probeerde te buigen. Franco dreef hem tegen de auto aan. ‘Ik geloof niet dat we ooit iets met elkaar begonnen zijn, dus we hoeven ook niets af te maken.’ Jack zag dat schuin achter Franco een andere man stond die ook bij de confrontatie betrokken was.

‘Grappenmaker,’ mompelde Franco. ‘Wat wij met elkaar hebben is dat jij me onverhoeds een knietje gaf.’

‘Het was niet onverhoeds, want jij sloeg eerst.’

‘Grijp hem, Antonio!’ beval Franco, en hij ging een stap achteruit.

Jack reageerde door een poging te doen tussen Franco en de auto door te springen. Met zijn sportschoenen aan kon hij misschien harder lopen dan de twee schurken, al was hij moe van het basketballen. Maar Franco dook naar voren en zag kans om met zijn rechterhand Jacks T-shirt vast te grijpen en Jack tot staan te brengen. Tegelijk sloeg hij hem met zijn linkervuist tegen zijn mond. Antonio pakte een van Jacks armen vast en probeerde de andere ook vast te pakken om ze op Jacks rug te houden. Intussen haalde Franco met zijn rechterhand uit om Jack buiten westen te slaan.

Maar die stomp kwam niet. In plaats daarvan kwam er een kort stuk pijp op Franco’s schouder neer, waardoor hij een kreet van schrik en pijn gaf. Zijn rechterarm viel slapjes langs zijn zij en zijn linkerhand schoot naar zijn getroffen schouder. Hij boog zich diep voorover.

De pijp was nu op Antonio gericht. ‘Laat hem los, man!’ zei David. Meer dan tien andere basketballers waren opgedoken en vormden een dreigende U rondom Jack, Franco en Antonio. Sommigen hadden een bandenlichter, anderen een honkbalknuppel bij zich.

Antonio liet Jack los en keek woedend naar de nieuwkomers.

‘Ik geloof niet dat jullie hier uit de buurt komen,’ merkte David op, en zijn stem was niet meer agressief. ‘Aesop, fouilleer ze!’

Aesop kwam naar voren en pakte Franco vlug zijn pistool af. Franco verzette zich niet. De tweede gangster was niet gewapend.

‘Nu raad ik jullie aan om deze wijk te verlaten,’ zei David, terwijl hij het pistool van Aesop overnam.

‘Dit is niet voorbij,’ mompelde Franco tegen Jack toen hij en Antonio wegliepen. De basketballers lieten hen door.

‘Warren heeft me gewaarschuwd,’ zei David tegen Jack. ‘Hij zei dat je vaak in moeilijkheden komt en dat hij je al vaak uit de rottigheid heeft moeten halen. Je mag blij zijn dat we die bleekscheten zagen rondhangen toen we aan het spelen waren. Waar gaat het over?’

‘Het is alleen maar een misverstand,’ zei Jack ontwijkend. Hij streek met zijn vinger over zijn lip. Er kwam een beetje bloed aan.

‘Als je hulp nodig hebt, moet je het me laten weten. Ik zou nu nog maar wat ijs op die dikke lip doen, en neem dit pistool ook maar over. Misschien heb je het nodig als die klootzak bij je voor de deur staat.’

Jack wilde het pistool niet maar bedankte David en de anderen alvorens in de auto te stappen. Het eerste wat hij deed, was het busje pepperspray tevoorschijn halen. Toen bekeek hij zichzelf in het spiegeltje. De rechterkant van zijn bovenlip was opgezwollen en liep blauw aan. Er zat wat gestold bloed op zijn kin. ‘Allemachtig,’ mompelde hij. Warren had gelijk; hij had inderdaad de neiging om zichzelf in moeilijke situaties te brengen. Hij veegde het bloed zo goed mogelijk met de onderkant van zijn T-shirt weg.

Op de terugweg naar de Bowmans dacht Jack erover om te liegen en te zeggen dat hij zijn lip onder het basketballen had verwond. Blessures kwamen veel voor, zeker gezien de manier waarop hij speelde en het feit dat basketbal een sport met veel lichamelijk contact was. Het punt was dat Craig en Alexis na een dag op de rechtbank nogal neerslachtig zouden zijn; hij wilde niet dat ze nog dieper in de put kwamen te zitten. Als hij de waarheid vertelde, zouden ze zich misschien ten onrechte verantwoordelijk voelen.

Jack maakte zo min mogelijk geluid en gebruikte de sleutel die Alexis hem had gegeven om door de voordeur naar binnen te gaan. Hij had zijn kleren en schoenen in zijn armen. Hij was van plan naar beneden te sluipen en vlug een douche te nemen voordat hij iemand tegenkwam. Hij wilde graag ijs op zijn lip doen, maar hij had die wond al zo lang geleden opgelopen dat het niet veel uitmaakte als hij nog een kwartiertje wachtte.

Toen hij zachtjes de voordeur achter zich dicht had gedaan, bleef hij met zijn hand op de deurknop staan. Zijn zesde zintuig diende zich aan: het was te stil in het huis. Alle andere keren dat hij naar binnen ging, waren er achtergrondgeluiden geweest: een radio, een mobieltje dat overging, kinderstemmen of de televisie. Nu was er niets te horen, en die stilte was onheilspellend. Omdat hij de Lexus op het pad had zien staan, was hij er vrij zeker van dat in elk geval de ouders thuis waren. Hij was meteen bang dat er iets mis was gegaan op het proces.

Met zijn kleren nog steeds tegen zijn borst liep Jack vlug en geruisloos door de gang naar de boogpoort van de huiskamer. Hij keek door de opening in de verwachting dat de kamer leeg zou zijn. Tot zijn verbazing zat het hele gezin op de bank, met de ouders op beide uiteinden. Het leek of ze televisiekeken, maar de televisie stond uit.

Vanaf de plaats waar hij stond kon Jack hun gezicht niet zien. Enkele ogenblikken bleef hij roerloos staan kijken en luisteren. Niemand sprak of bewoog. Verbaasd ging Jack de kamer in en liep naar hen toe. Toen hij zo’n drie meter bij hen vandaan was, riep hij aarzelend Alexis’ naam. Als dit iets van hun gezin was, wilde hij niet storen, maar hij wilde ook niet dat ze hem zagen weglopen.

Craig en Alexis keken allebei geschrokken om. Craig keek Jack fel aan. Alexis stond op. Haar gezicht was ingevallen en haar ogen waren rood. Er was iets mis. Er was iets heel erg mis.

15

Newton

Woensdag 7 juni 2006

19.48 uur

‘Dus dat is het,’ zei Alexis. Ze had Jack het hele verhaal verteld. Craig en zij waren na het proces naar huis gegaan en hadden hun doodsbange dochters daar vastgetapet en met een prop in hun mond aangetroffen. Alexis had langzaam en weloverwogen gesproken. Craig had een paar gruwelijke details uitgespuwd, zoals het feit dat Tracy spiernaakt onder de douche vandaan was getrokken en harde klappen had gekregen.

Jack was sprakeloos. Hij zat aan de tafel tegenover zijn zus en haar gezin. Terwijl het verhaal werd verteld, ging zijn blik van Alexis, die gespannen, angstig en bezorgd was, naar Craig, die buiten zichzelf van woede was, en naar de drie kinderen, die geschokt en duidelijk getraumatiseerd waren.

Alle drie de kinderen zaten er zwijgend en roerloos bij. Tracy had haar benen onder zich getrokken en haar armen over elkaar geslagen. Ze droeg een wijd trainingspak. Haar haar was in de war. Ze had nu geen blote buik. Christina en Meghan hadden hun armen om hun knieën geslagen en hun knieën staken omhoog. Alle drie hadden ze rauwe, rode strepen op de onderkant van hun gezicht, veroorzaakt door de isolatietape. Tracy had een opengespleten lip.

‘Gaat het wel met jullie?’ vroeg Jack aan de kinderen. Zo te zien was alleen Tracy mishandeld, en gelukkig leek het wel mee te vallen.

‘Naar omstandigheden gaat het goed met ze,’ zei Alexis.

‘Hoe zijn de indringers binnengekomen?’

‘Ze hebben de achterdeur geforceerd,’ snauwde Craig. ‘Blijkbaar waren het professionals.’

‘Is er iets gestolen?’ vroeg Jack. Hij keek vlug de kamer rond om te zien of er schade was, maar alles leek in orde.

‘Niet voorzover we kunnen vaststellen,’ zei Alexis.

‘Wat wilden ze dan?’ vroeg Jack.

‘Ze wilden een boodschap afgeven,’ zei Alexis. ‘Ze gaven Tracy een mondelinge boodschap die ze aan ons moest doorgeven.’

‘Welke boodschap?’ vroeg Jack ongeduldig toen Alexis niet verderging.

‘Geen sectie,’ snauwde Craig. ‘De boodschap was: geen sectie of anders komen ze terug en doen ze de kinderen kwaad.’

Jack keek snel van Craig naar Alexis. Hij kon niet geloven dat zijn aanbod om te helpen tot zo’n situatie had geleid. ‘Dit is krankzinnig,’ gooide hij eruit. ‘Dit kan niet echt gebeuren.’

‘Zeg dat maar tegen de kinderen!’ zei Craig.

‘Sorry,’ zei Jack. Hij wendde zich van de Bowmans af. Hij vond het verschrikkelijk dat hij de oorzaak van deze ramp was. Hoofdschuddend keek hij hen weer aan, vooral Craig en Alexis. ‘Nou, dat is dan dat. Geen sectie!’

‘We weten niet of we aan dit soort afpersing moeten toegeven,’ zei Alexis. ‘Ondanks alles wat er is gebeurd, sluiten we een sectie niet uit. Als iemand de sectie zo graag wil voorkomen dat hij kinderen bedreigt, is dat misschien des te meer reden om de sectie te doen.’

Jack knikte. Die gedachte was ook bij hem opgekomen, maar het was niet aan hem om Tracy, Meghan en Christina nog meer in gevaar te brengen. Trouwens, de enige schuldige die hem te binnen wilde schieten, was Tony Fasano, en die was misschien alleen maar bang dat hij zijn deel van de schadevergoeding kwijt zou raken. Jack keek Craig aan, wiens woede in de loop van het gesprek blijkbaar een beetje was afgenomen.

‘Als er enig risico bij is, ben ik er niet voor,’ zei Craig. ‘Maar we denken dat we het risico kunnen elimineren.’

‘Hebben jullie de politie gebeld?’ vroeg Jack.

‘Nee,’ zei Alexis. ‘Dat was het tweede deel van de boodschap: geen sectie, geen politie.’

‘Jullie moeten de politie bellen,’ zei Jack, maar zijn woorden klonken hol, want hij had ook geen aangifte gedaan van zijn confrontatie van de vorige dag met Fasano en diens maat of van zijn confrontatie met Franco een halfuur geleden.

‘We denken nog na over wat we kunnen doen,’ legde Craig uit. ‘We hebben het met de meisjes besproken. Ze gaan een paar dagen bij hun grootouders logeren, totdat het proces achter de rug is. Mijn ouders wonen in Lawrence en ze zijn op weg hierheen om ze op te halen.’

‘Ik ga waarschijnlijk met hen mee,’ zei Alexis.

‘Dat hoeft niet, mam,’ zei Tracy, die voor het eerst iets zei. ‘We redden het wel bij opa en oma.’

‘Niemand zal weten waar de meisjes zijn,’ legde Craig uit. ‘Ze gaan in elk geval de rest van deze week niet naar school, misschien de rest van het schooljaar ook niet. want dat is toch gauw voorbij. Ze hebben beloofd dat ze hun mobiele telefoon niet zullen gebruiken en tegen niemand zullen zeggen waar ze zijn.’

Jack knikte, maar hij wist niet waar hij mee instemde. Er drongen allerlei verschillende boodschappen tot hem door. Het risico dat de kinderen liepen, was nooit helemaal te elimineren. Hij was bang dat Alexis en Craig in de stress van het proces niet helder konden denken. Het enige waarvan Jack zeker was, was dat ze de politie moesten inschakelen.

‘Hoor eens,’ zei Jack. ‘Ik kan maar één persoon bedenken die achter deze gruweldaad zit, en dat is Tony Fasano met zijn trawanten.’

‘Dat dachten wij ook,’ zei Craig, ‘maar het lijkt bijna te erg, en daarom houden we rekening met alle mogelijkheden. Onder het proces heb ik er vooral verbaasd van gestaan dat collega’s van mij zo’n grote afschuw hebben van mijn conciërgepraktijk. Daardoor ga ik weer enigszins in de retorische vragen geloven die je me gisteravond over een samenzwering stelde.’

Jack dacht daar even over na, maar hij vond dat je wel een groot liefhebber van complottheorieën moest zijn om in dat scenario te kunnen geloven, al had hij het de vorige avond zelf naar voren gebracht. Het leek hem veel waarschijnlijker dat Tony Fasano en zijn gangsters erachter zaten, vooral omdat Tony hem al had bedreigd. ‘Ik weet niet of mijn dikke lip jullie is opgevallen,’ zei hij, en hij legde zijn vinger voorzichtig op de zwelling.

‘Die kon ons moeilijk ontgaan,’ zei Alexis. ‘Heb je die bij het basketballen opgelopen?’

‘Daar had ik het wel op willen schuiven,’ gaf Jack toe, ‘maar ik heb weer een aanvaring met Tony Fasano’s hulpje Franco gehad. Dat wordt een vervelend dagelijks ritueel.’

‘De schoften,’ snauwde Craig.

‘Mankeer je verder niets?’ vroeg Alexis bezorgd.

‘Ik ben er beter aan toe dan wanneer mijn nieuwe Bostonse basketbalvrienden niet net op tijd voor me in de bres waren gesprongen. Franco had een medeplichtige.’

‘O, lieve hemel,’ zei Alexis. ‘We vinden het erg dat we jou hierbij betrokken hebben.’

‘Ik neem de volle verantwoordelijkheid op me,’ zei Jack. ‘En ik verwacht geen medeleven. Ik wil alleen maar zeggen dat Fasano en consorten waarschijnlijk ook achter alles zitten wat hier in huis is gebeurd. En we moeten de politie van beide gebeurtenissen op de hoogte stellen.’

‘Je mag de politie bellen om ze over jouw probleem te vertellen,’ zei Craig, ‘maar ik ga de veiligheid van mijn kinderen niet in de waagschaal stellen. Ik denk niet dat de politie iets kan doen. Die mensen waren professionals met bivakmutsen, werkkleding en handschoenen. En de politie van Newton is dat soort dingen niet gewend. Dit is maar een forensenplaats.’

‘Dat ben ik niet met je eens,’ zei Jack. ‘Ik wed dat jullie plaatselijke politie veel meer heeft meegemaakt dat jij je kunt voorstellen, en de forensische wetenschap is een erg goed hulpmiddel. Je hebt er geen idee van wat ze kunnen ontdekken. Ze kunnen deze gebeurtenissen met andere in verband brengen. Ze kunnen in elk geval extra gaan surveilleren. Als je geen aangifte doet, speel je in de kaart van degene die hierachter zit. Je mag je niet laten afpersen.’

‘Natuurlijk worden we afgeperst,’ riep Craig zo hard dat de kinderen ervan schrokken. ‘Allemachtig, man. Denk je dat we achterlijk zijn?’

‘Kalm aan, Craig,’ zei Alexis. Ze sloeg haar armen om Tracy heen, die naast haar zat.

‘Ik heb een voorstel,’ zei Jack. ‘Ik heb een heel goede vriend in New York, een rechercheur bij de politie daar. Ik kan hem bellen en hem met zijn deskundigheid en ervaring om raad vragen. We kunnen hem vragen wat jullie zouden moeten doen.’

‘Ik wil niet worden gedwongen,’ zei Craig.

‘Niemand zal je dwingen,’ zei Jack. ‘Dat garandeer ik.’

‘Ik vind dat Jack zijn vriend moet bellen,’ zei Alexis. ‘We hadden nog geen definitieve beslissing over de politie genomen.’

‘Goed!’ zei Craig, en hij hief zijn handen ten hemel. ‘Wat weet ik ervan?’

Jack zocht in de zakken van zijn jasje en vond zijn mobieltje. Hij klapte het open en drukte op de sneltoets van Lou Soldano’s huis. Het was kort na acht uur ’s avonds, waarschijnlijk de beste tijd om de rechercheur te pakken te krijgen, maar hij was niet thuis. Jack liet een boodschap op zijn voicemail achter. Toen belde hij Lou’s mobiele telefoon en kreeg de rechercheur te pakken. Lou was in zijn auto op weg naar een moord in Queens.

Terwijl de Bowmans luisterden, vertelde Jack hem in het kort wat hij had gedaan en wat er in Boston was gebeurd. Ten slotte zei hij dat hij op dat moment bij zijn zus, haar man en de kinderen zat, en dat ze zich afvroegen of ze de politie in kennis moesten stellen.

‘Geen twijfel mogelijk,’ zei Lou zonder aarzeling. ‘Ze moeten de politie in kennis stellen.’

‘Ze durven het risico niet goed te nemen. Ze zijn bang dat de politie van Newton te onervaren is.’

‘Zei je dat je ze daar bij je hebt?’

‘Ja. Tegenover me.’

‘Zet me op de speaker!’

Jack deed wat Lou vroeg en hield de telefoon voor zich uit. Lou stelde zich formeel voor, vertelde hoe verschrikkelijk hij het vond dat ze deze beproeving moesten doorstaan en zei toen: ‘Ik heb een heel goede vriend die een collega van me is bij de politie van Boston. We zijn al een eeuwigheid samen bij de politie. Hij heeft erg veel ervaring met alle soorten misdrijven, ook met wat jullie hebben meegemaakt. Ik wil hem met alle genoegen bellen om hem te vragen zich persoonlijk met de zaak bezig te houden. Hij woont daar bij jullie of in West Newton. Het is Newton en nog wat. Hij kent de jongens van het korps in Newton vast wel. De beslissing is aan jullie. Ik kan hem meteen bellen. Hij heet Liam Flanagan. Het is een geweldige kerel. En ik zal jullie nog wat vertellen. Jullie kinderen lopen meer gevaar als jullie geen contact met de politie opnemen dan wanneer jullie dat wel doen. Daar ben ik van overtuigd.’

Alexis keek Craig aan. ‘Ik vind dat we zijn aanbod moeten aannemen.’

‘Goed,’ zei Craig met enige tegenzin.

‘Heb je dat gehoord?’ vroeg Jack.

‘Ja,’ zei Lou. ‘Ik ga meteen bellen.’

‘Hou je taai, Lou,’ zei Jack. Hij haalde hem van de speaker, excuseerde zich bij de Bowmans en liep de gang op, buiten gehoorsafstand. ‘Lou, als je met Flanagan praat, vraag dan of hij me aan een pistool kan helpen.’

‘Een pistool?’ vroeg Lou. ‘Dat is nogal wat.’

‘Ga het na. Ik voel me kwetsbaarder dan anders.’

‘Is je vergunning nog geldig?’

‘Ja, voor New York. Ik heb de formele training doorlopen en zo. Dat heb ik op aandringen van jou gedaan. Ik heb alleen nooit een pistool gekocht.’

‘Ik zal zien wat ik kan doen.’

Toen Jack de telefoon dichtklapte, ging het carillon van de voordeur.

Alexis liep hem vlug voorbij. ‘Dat zullen oma en opa zijn,’ zei ze. Maar ze had het mis. Het was Randolph Bingham, in vrijetijdskleding maar even stijlvol als altijd.

‘Is Craig klaar voor zijn oefening?’ vroeg Randolph, die Alexis verrast zag kijken. ‘Hij verwacht me.’

Alexis wist even niet goed wat ze moest doen, want ze was er zeker van geweest dat Craigs ouders voor de deur stonden. ‘Oefening?’ herhaalde ze.

‘Ja. Craig treedt morgen als getuige op en we waren het erover eens dat we beter nog wat konden oefenen.’

‘Kom binnen,’ zei Alexis, die zich schaamde voor haar aarzelende houding.

Randolph zag Jacks korte broek en bevuilde, bebloede T-shirt maar zei niets. Alexis leidde hem door de gang naar de huiskamer. Randolph was de volgende die van de gebeurtenissen van die middag in het huis van de Bowmans op de hoogte werd gesteld. Terwijl het verhaal werd verteld, veranderde de uitdrukking op zijn gezicht van zijn gebruikelijke, enigszins neerbuigende afstandelijkheid in diepe bezorgdheid.

‘Zijn de meisjes door een arts onderzocht?’ vroeg hij.

‘Alleen door Craig,’ antwoordde Alexis. ‘We hebben hun kinderarts niet gebeld.’

Randolph keek Craig aan. ‘Ik kan een verzoek indienen om je zaak uit te stellen, als je dat wilt.’

‘Hoe groot is de kans dat de rechter daarmee akkoord gaat?’ vroeg Craig.

‘Dat is niet te zeggen. Die beslissing zou helemaal aan rechter Davidson zijn.’

‘Eerlijk gezegd wil ik die nachtmerrie van een proces zo gauw mogelijk achter de rug hebben,’ zei Craig. ‘En waarschijnlijk is dat ook het veiligst voor de kinderen.’

‘Zoals je wilt,’ zei Randolph. ‘Ik neem aan dat je contact met de politie hebt opgenomen?’

Alexis en Craig keken elkaar aan. Toen keek Alexis haar broer aan, die de kamer weer was in gekomen.

‘Daar wordt aan gewerkt,’ zei Jack. Hij zette het plan vlug uiteen. Toen hij klaar was, legde hij uit waarom ze dachten dat Tony Fasano er iets mee te maken had. Hij vertelde dat Tony hem had gedreigd dat hij ‘verleden tijd’ zou zijn als hij doorging met de sectie.

‘Dat is duidelijk bedreiging,’ zei Randolph. ‘Je kunt aangifte doen.’

‘Het zit nog een beetje ingewikkelder in elkaar,’ zei Jack. ‘De enige getuige was Fasano’s gangster, die ik uiteindelijk heb geslagen nadat hij mij had geslagen. Het komt erop neer dat ik persoonlijk niet van plan ben aangifte te doen.’

‘Is er enig bewijs voor te vinden dat Tony Fasano achter de criminele handelingen zit?’ vroeg Randolph. ‘In dat geval kan ik het proces vast en zeker ongeldig laten verklaren.’

‘Geen bewijs,’ zei Craig. ‘Mijn dochters zeiden dat ze misschien een stem zouden kunnen herkennen, maar daar zijn ze niet zeker van.’

‘Misschien heeft de politie meer geluk,’ zei Randolph. ‘En de sectie? Gaat die door of niet?’

‘We moeten daarover nog een beslissing nemen,’ zei Alexis.

‘Natuurlijk staat de veiligheid van de meisjes voorop,’ zei Craig.

‘Als het doorgaat, wanneer gebeurt het dan?’

‘Het is de bedoeling dat het lichaam morgenochtend wordt opgegraven,’ zei Jack. ‘Ik doe dan meteen de sectie, maar de voorlopige resultaten hebben alleen betrekking op de grove pathologie.’

‘Dat is erg laat in de procedure,’ zei Randolph. ‘Misschien is het de moeite of het risico niet waard. Als Craig morgen zijn getuigenverklaring heeft afgelegd, zal de rechter bepalen dat de bewijsvoering van de eiser volledig is. Dan begin ik met de verdediging, en dat houdt in dat we onze eigen getuigen-deskundigen oproepen. Dat betekent dat we vrijdagochtend aan de slotpleidooien toe zijn.’

Jacks telefoon ging. Hij had hem nog in zijn hand en schrok ervan. Voordat hij opnam, ging hij vlug de kamer uit. Het was Lou.

‘Ik heb Liam te pakken gekregen, en ik heb hem het verhaal verteld en hem het adres gegeven. Hij komt er meteen aan en hij neemt een paar mensen van de politie van Newton mee. Het is een beste kerel.’

‘Heb je naar het pistool gevraagd?’

‘Ja. Hij vond het niet zo’n denderend idee, maar ik heb hoog opgegeven van je integriteit en meer van die onzin.’

‘En, wat was het resultaat? Komt hij ermee over de brug of niet? Als alles goed verloopt, graven ze morgenvroeg het lichaam op en door al die bedreigingen voel ik me net een schietschijf.’

‘Hij zei dat hij iets voor je zou regelen, maar wel op mijn verantwoordelijkheid.’

‘Wat betekent dat?’

‘Ik neem aan dat hij je een pistool geeft, dus wees voorzichtig met dat ding!’

‘Bedankt voor je goede raad, pa,’ zei Jack. ‘Ik zal mijn verdomde best doen om zo weinig mogelijk mensen overhoop te schieten.’

Jack ging naar de huiskamer terug. Craig, Alexis en Randolph hadden het nog over de sectie. Ondanks de beperkte tijd waren ze er nu alle drie voor. Randolph bracht als voornaamste argument naar voren dat ze eventuele belangrijke ontdekkingen konden gebruiken wanneer ze in hoger beroep gingen, als dat nodig was. Ze konden dan het vonnis ongedaan maken of een nieuw proces verkrijgen, of misschien de zwartepiet aan het slachtoffer doorgeven als kon worden aangetoond dat ze zelf nalatig was geweest. Randolph benadrukte dat duidelijk uit het dossier bleek dat Patience Stanhope herhaaldelijk tegen de raad van haar arts in had geweigerd om na de dubieuze uitslag van haar inspanningstest nader hartonderzoek te laten doen.

Toen het even stil was in het gesprek, zei Jack dat inspecteur Liam Flanagan onderweg was.

‘We willen dat jij de sectie doet, als je dat nog wilt,’ zei Alexis tegen Jack, alsof hij niets had gezegd.

‘Dat had ik al begrepen,’ zei hij. ‘Ik wil het graag doen, als jullie het willen.’ Hij keek Craig aan. Craig haalde zijn schouders op.

‘Ik ga niet dwarsliggen,’ zei Craig. ‘Ik sta onder zo veel spanning dat ik geen vertrouwen meer heb in mijn eigen oordeel.’

‘Goed,’ zei Jack. Opnieuw vond Jack dat Craig blijk gaf van onverwacht veel zelfkennis.

De bel ging opnieuw, en Alexis rende er weer op af in de veronderstelling dat het de grootouders waren. Voor de tweede keer had ze het mis. Op de stoep stonden vijf politiemannen, van wie twee in het uniform van het korps van Newton. Alexis liet hen binnenkomen en leidde hen naar de huiskamer.

‘Ik ben inspecteur Liam Flanagan,’ zei de grote Ier met het rode gezicht. Hij had een bulderende stem en heldere, babyblauwe ogen en ook een heleboel sproeten op zijn platte boksersneus. Hij stelde de anderen voor, rechercheur Greg Skolar, de agenten Sean O’Rourke en David Shapiro en technisch rechercheur Derek Williams.

Toen Liam iedereen had voorgesteld, keek Jack nog eens goed naar hem. De man kwam hem bekend voor, alsof Jack hem al eens eerder had ontmoet, al leek dat laatste hem onwaarschijnlijk. Plotseling wist hij het weer. Toen hij de kans kreeg zich aan Liam voor te stellen, vroeg hij: ‘Heb ik je vanmorgen niet op het Forensisch Instituut gezien?’

‘Ja,’ zei Liam uitbundig. Hij lachte. ‘Nu herinner ik me je weer. Je ging de sectiekamer in.’

Nadat ze hadden gehoord wat er in het huis van de Bowmans was gebeurd, gingen de technisch rechercheur en de twee geüniformeerde agenten eerst in de tuin kijken omdat het buiten nog een beetje licht was. De zon ging onder, maar het was nog niet helemaal donker. De twee rechercheurs waren vooral geïnteresseerd in de kinderen, en zodra die in het middelpunt van de aandacht stonden, waren ze bereid de vragen te beantwoorden.

Terwijl dat aan de gang was, vroeg Randolph aan Craig of hij in staat was tot de oefening die ze met het oog op zijn getuigenverklaring van de volgende dag zouden houden.

‘Denk je dat het echt nodig is?’ protesteerde Craig. Hij had andere dingen aan zijn hoofd.

‘Ik zou zeggen dat het van buitengewoon belang is,’ antwoordde Randolph. ‘Misschien moet ik je wijzen op wat er gebeurde toen je je beëdigde verklaring aflegde. Het zou rampzalig zijn als je weer zoiets doet waar de juryleden bij zijn. De tegenpartij heeft de tactiek jou als een arrogante, gevoelloze arts af te schilderen, iemand die het belangrijker vindt om met zijn mooie jonge vriendin op tijd in het concertgebouw te zijn dan om voor zijn ernstig zieke patiënte te zorgen. We moeten voorkomen dat je jezelf op een zodanige manier presenteert dat die indruk wordt versterkt. Dat kan alleen door te oefenen. Je bent een goede arts maar een slechte getuige.’

Geschrokken van Randolphs niet bepaald vleiende beoordeling ging Craig gedwee akkoord met een oefensessie. Hij onderbrak de rechercheurs lang genoeg om tegen de kinderen te zeggen dat hij in de bibliotheek zou zijn.

Plotseling keken Jack en Alexis elkaar aan. Eerst hadden ze aandachtig naar het verhaal van de kinderen over hun beproeving geluisterd, maar nu dat verhaal steeds weer werd herhaald omdat de rechercheurs naar informatie zochten die misschien was overgeslagen en toch van belang was, nam hun belangstelling af. Om te kunnen praten gingen ze naar het keukengedeelte.

‘Ik wil nog eens zeggen hoe erg ik het vind dat dit alles is gebeurd,’ zei Jack. ‘Mijn bedoelingen waren goed, maar ik ben jullie meer tot last dan tot steun geweest.’

‘Dit hadden we nooit kunnen verwachten,’ zei Alexis. ‘Je hoeft je niet te verontschuldigen. Je hebt mij enorm veel morele steun gegeven, en Craig ook. Hij is een ander mens sinds jij hier bent. Eigenlijk verbaas ik me nog steeds over het inzicht waarvan hij blijk gaf toen we zaten te lunchen.’

‘Ik hoop dat het een blijvend inzicht is. En de meisjes? Hoe vind je dat ze op deze ervaring reageren?’

‘Dat weet ik nog niet,’ gaf Alexis toe. ‘Ze hebben een nauwe band met elkaar, al heeft hun vader nooit veel tijd voor ze gehad. Aan de andere kant was ik er altijd wel. We kunnen goed met elkaar praten. We zullen hier langzaam bovenop moeten komen. Ik moet het aan hen overlaten om over hun gevoelens en angsten te praten.’

‘Heb je bepaalde plannen met hen?’

‘Vooral dat ze naar hun grootouders gaan. Ze zijn gek op hun oma. Ze moeten daar allemaal in één kamer slapen. Anders zeuren ze daar altijd over, maar onder deze omstandigheden denk ik dat het goed voor hen is.’

‘Ga jij mee?’

‘Daar hadden we het net over toen je binnenkwam. Ik voel er veel voor om mee te gaan. Op die manier laat ik weten dat hun angsten gerechtvaardigd zijn, en dat is belangrijk. Ze hebben geen enkele behoefte aan de verzekering dat het wel goed met hen komt en dat ze niet bang hoeven te zijn. Ze hebben alle reden om bang te zijn. Het is een traumatiserende beproeving geweest. Ik dank God dat ze niet veel fysiek letsel hebben opgelopen.’

‘Op grond waarvan wil je beslissen of je meegaat of niet?’

‘Ik ga waarschijnlijk mee. Ik vroeg me alleen nog af of ik dat moest doen omdat Craig liet blijken dat hij me graag hier heeft en omdat Tracy zei dat ze niet wilde dat ik meeging. Je hebt haar gehoord. Maar dat was alleen maar tienerbravoure. En hoeveel zorgen ik me ook om Craig maak, als het erop aankomt, zijn de kinderen toch belangrijker.’

‘Denk je dat ze professionele hulp nodig hebben, therapie of zoiets?’

‘Dat denk ik niet. Alleen als ze heel lang bang blijven of steeds banger worden. Uiteindelijk is het een kwestie van beoordeling. Gelukkig heb ik op mijn werk een paar collega’s die ik om hun mening kan vragen als het nodig is.’

‘Ik heb eens nagedacht,’ zei Jack. ‘Omdat jullie door mijn aanwezigheid hier in huis in zo veel moeilijkheden zijn gekomen, is het voor iedereen misschien beter als ik naar een hotelkamer ga.’

‘Geen denken aan,’ zei Alexis. ‘Daar wil ik niets van horen. Je bent hier en je blijft hier.’

‘Weet je dat zeker? Ik zou het niet persoonlijk opvatten.’

‘Dat weet ik inderdaad zeker. Ik wil er zelfs niet over praten.’

Het carillon van de voordeur ging weer. ‘Nu moeten het opa en oma zijn,’ zei Alexis. Ze ging bij het aanrecht vandaan, waar ze tegenaan had geleund.

Jack keek achterom naar de huiskamer, waar de rechercheurs en de kinderen waren. Blijkbaar was de ondervraging bijna afgelopen. De twee geüniformeerde agenten en de technisch rechercheur waren naar de huiskamer teruggegaan en bestudeerden de stroken isolatieband waarmee de kinderen waren vastgetapet.

Even later leidde Alexis de oudere Bowmans naar binnen. Leonard was een dikke, pafferige man met een baard van twee dagen, ouderwets gemillimeterd haar en een bolle buik die suggereerde dat hij te veel met een biertje in zijn favoriete luie stoel voor de televisie zat. Toen Jack aan hem werd voorgesteld, merkte Jack iets wat de man nog meer typeerde; Leonard was een man van zo weinig woorden dat de laconieke Spartanen er niets bij waren. Toen hij Jack een hand gaf, bromde hij alleen maar wat.

Rose Bowman was het tegenovergestelde. Toen ze binnenkwam en de kinderen op haar afvlogen, bruiste ze van uitbundigheid en bezorgdheid. Ze was een kleine, stevig gebouwde vrouw met krullend grijs haar, heldere ogen en gele tanden.

Toen de kinderen hun oma naar de bank meetrokken, bleef Jack even alleen achter met Leonard. Om een gesprek te beginnen merkte Jack op dat de kinderen blijkbaar veel van hun oma hielden. Het enige antwoord dat Jack daarop kreeg, was weer een bromgeluid.

Terwijl de politie aan het werk was, de kinderen met hun oma praatten, Alexis druk bezig was koffers voor haarzelf en de kinderen in te pakken, en Craig met Randolph in de bibliotheek zat te oefenen, zat Jack met Leonard opgescheept. Na nog enkele vergeefse pogingen om woorden uit de mond van de gepensioneerde te wringen, gaf Jack het op. Hij ging even naar Liam Flanagan om er zeker van te zijn dat die er nog minstens een halfuur zou zijn, pakte zijn berg kleren en schoenen op die hij bij de haard had laten vallen, liep naar Alexis, die in een van de kamers van de kinderen was, en zei tegen haar dat hij ging douchen. Ten slotte ging hij naar zijn logeerkamer in het souterrain.

Terwijl hij stond te douchen, herinnerde hij zich schuldbewust dat hij Laurie niet had gebeld. Toen hij onder de douche vandaan kwam, bekeek hij zichzelf in de spiegel en huiverde. Hij had helemaal niet meer aan het ijs gedacht, en zijn lip was opgezwollen en blauw. Omdat de linkerkant van zijn gezicht nog rood was, zag hij eruit alsof hij aan een kroeggevecht had meegedaan. Hij dacht erover om ijs te halen uit de koelkast die hij in het souterrain had zien staan, maar dat zou niet veel meer helpen want er was al te veel tijd verstreken en dus liet hij het idee maar varen. In plaats daarvan kleedde hij zich aan en haalde hij zijn mobiele telefoon tevoorschijn.

Omdat er nauwelijks enige signaalsterkte was, zag Jack ook van het bellen af. Hij ging de trap op en kwam Alexis, de meisjes en de grootouders in de hal tegen. Alexis was klaar met inpakken en had de koffers al in de stationcar gezet. De meisjes wilden dat Rose met hen meereed, maar Rose zei dat ze met opa meeging. Op dat moment hoorde Jack de enige woorden die Leonard sprak: ‘Kom op, Rose,’ zei hij, en hij rekte de woorden grimmig uit. Het was een bevel, geen verzoek. Plichtsgetrouw liep Rose vlug achter haar man aan, die door de voordeur naar buiten was gegaan.

‘Zie ik je morgen op de rechtbank?’ vroeg Alexis aan Jack, terwijl ze de kinderen naar de deur van de garage dirigeerde. De meisjes hadden al afscheid genomen van Craig, die in de bibliotheek met Randolph aan het werk was. ‘Ja,’ zei Jack. ‘Ik weet niet hoe laat, want ik heb geen idee hoe mijn dagindeling er morgen uitziet. Dat hangt van anderen af.’

Plotseling draaide Alexis zich om, want ze had zich opeens iets herinnerd. ‘O, hemel,’ riep ze uit. ‘Het schiet me opeens te binnen dat je vrijdag gaat trouwen. Morgen is het al donderdag. Ik was met andere dingen bezig en was het helemaal vergeten. Sorry. Je aanstaande vrouw moet wel een grote hekel aan me hebben omdat ik je hierheen heb gesleept en je hier vasthoud.’

‘Ze kent me goed genoeg om te weten wie ze de schuld moet geven, als ze dat wil.’

‘Dus je doet de sectie en gaat dan naar New York terug?’

‘Dat is wel de bedoeling.’

Bij de deur van de garage zei Alexis tegen de meisjes dat ze afscheid van hun oom moesten nemen. Ieder van hen omhelsde Jack gehoorzaam. Christina was de enige die iets zei. Ze fluisterde in Jacks oor dat ze het erg vond dat zijn dochters in het vliegtuig waren verbrand. Die volslagen onverwachte opmerking verraste Jack zo dat zijn emotionele evenwicht aan het wankelen raakte en hij moeite had zijn tranen te bedwingen.

Toen Alexis hem omhelsde, voelde ze dat er iets in hem veranderd was. Ze keek hem recht in de ogen en vatte zijn emotie verkeerd op. ‘Hé,’ zei ze. ‘We redden ons wel. De kinderen redden het wel. Geloof me!’

Jack knikte en hervond zijn stem. ‘Ik zie je in de loop van morgen, en ik hoop dat ik je dan iets te bieden heb wat dit alles de moeite waard maakt.’

‘Ik ook,’ zei Alexis. Ze stapte in de stationcar en drukte op de afstandsbediening van de garagedeur, die met een geducht geratel omhoogkwam.

Op dat moment besefte Jack dat hij zijn auto moest verplaatsen. Die stond naast de Lexus van Craig en blokkeerde het pad. Jack rende Alexis voorbij en gaf haar een teken dat ze moest wachten. Hij reed zijn Hyundai achteruit de straat op en wachtte terwijl Alexis hetzelfde deed. Ze toeterde en wuifde nog even en reed de avond in.

Toen Jack het pad weer op reed, keek hij naar de twee politiewagens uit Newton en de twee andere donkere burgerwagens van de twee rechercheurs, die verderop in de straat stonden. Hij vroeg zich af of ze al bijna klaar waren, want hij wilde graag met hen praten, vooral met Liam Flanagan. Alsof ze zijn vraag beantwoordden, kwamen alle vijf de politiemannen uit het huis van de Bowmans naar buiten op het moment dat Jack uit zijn auto stapte.

‘Pardon,’ riep Jack. Hij draafde in hun richting en ving hen midden op het bochtige pad van de Bowmans op.

‘Jack,’ zei Liam. ‘We zochten je al.’

‘Zijn jullie klaar met de plaats van het misdrijf?’ vroeg Jack.

‘Voorlopig wel.’

‘Iets gevonden?’

‘De isolatietape zal in het forensisch lab worden onderzocht, net als wat vezels uit de badkamer van de dochter. Er was niet veel. We hebben op het terrein wel iets gevonden waarvan ik niet mag zeggen wat het is. Dat zou iets kunnen opleveren, maar al met al was het duidelijk het werk van professionals.’

‘Hoe zit het met de sectie die centraal staat in de afpersingspoging?’ vroeg rechercheur Greg Skolar. ‘Gaat hij door of niet?’

‘Als de opgraving doorgaat, gaat de sectie ook door,’ zei Jack. ‘Ik doe het zodra het lichaam beschikbaar is.’

‘Vreemd dat iemand zulke dingen doet om een sectie tegen te houden,’ zei rechercheur Skolar. ‘Verwacht u schokkende ontdekkingen?’

‘We weten niet wat we kunnen verwachten. We weten alleen zeker dat de patiënte een hartaanval heeft gehad. Natuurlijk maakt dit ons extra nieuwsgierig.’

‘Vreemd!’ zei rechercheur Skolar. ‘Voor uw gemoedsrust en die van de Bowmans zullen we het huis een paar dagen vierentwintig uur per dag onder surveillance houden.’

‘De Bowmans zullen dat vast op prijs stellen. Zelf zal ik er zeker beter door slapen.’

‘Houdt u ons op de hoogte van eventuele ontwikkelingen,’ zei rechercheur Skolar. Hij gaf Jack een kaartje en gaf hem een hand. De andere drie politiemannen gaven hem ook een hand.

‘Kan ik je even spreken?’ vroeg Jack aan Liam.

‘Zeker,’ antwoordde Liam. ‘Ik wilde jou net hetzelfde vragen.’

Jack en Liam namen afscheid van de politiemannen uit Newton, die wegreden en al gauw in de inktzwarte duisternis verdwenen. De avond was met tegenzin gevallen, maar de overgang was nu volledig. Het enige licht in de omgeving kwam uit de ramen aan de voorkant van het huis van de Bowmans en van een enkele straatlantaarn, niet in de richting waarin de politie was vertrokken maar de andere kant op. Aan de donkere hemel gluurde een smal schijfje maan als een kromzwaard door het bladerdak van de bomen langs de straat.

‘Wil je in mijn limousine zitten?’ vroeg Liam toen ze bij zijn aftandse Ford aankwamen.

‘Het is buiten wel mooi,’ zei Jack. Het was afgekoeld en de temperatuur was verfrissend.

Beide mannen leunden tegen de auto en Jack vertelde het verhaal van zijn confrontatie met Tony Fasano, de bedreiging aan zijn adres en zijn twee kloppartijen met Franco. Liam luisterde aandachtig.

‘Ik ken Tony Fasano,’ zei Liam. ‘Hij doet een heleboel verschillende zaken, waaronder letselschade en nu ook medische fouten. Hij heeft zelfs wat strafzaken gedaan. Hij verdedigde een stel kleine criminelen; daardoor ken ik hem. Ik moet zeggen dat hij slimmer is dan je op het eerste gezicht zou zeggen.’

‘Die indruk had ik ook.’

‘Denk je dat hij achter deze professionele maar brute chantagepoging zit? Hij gaat met verkeerde types om en beschikt dus over de juiste contacten.’

‘Hij heeft mij bedreigd, dus het zou kunnen, maar aan de andere kant lijkt deze operatie me gewoon te simpel en te dom voor iemand die blijkbaar zo intelligent is als hij.’

‘Verdenk je nog iemand anders?’

‘Eigenlijk niet,’ zei Jack. Hij dacht er even over om zijn complottheorie ter sprake te brengen, maar de kans dat daar iets van klopte leek hem oneindig klein en hij durfde er niet over te beginnen.

‘Ik zal me in Fasano verdiepen,’ zei Liam. ‘Zijn kantoor staat in het North End, dat is in ons gebied, maar we hebben geen bewijzen, tenminste tot nu toe niet, en dus kunnen we weinig doen, zeker niet op de korte termijn.’

‘Dat weet ik,’ zei Jack. ‘Zeg, ik stel het op prijs dat je de tijd hebt genomen hierheen te komen en je met de zaak bezig te houden. Anders hadden de Bowmans misschien helemaal geen contact met de politie opgenomen.’

‘Ik ben altijd bereid mijn oude vriend Lou Soldano een dienst te bewijzen. Ik kreeg de indruk dat jullie heel goede vrienden zijn.’

Jack knikte en glimlachte bij zichzelf. Hij had Lou leren kennen toen ze allebei achter Laurie aan zaten. Het strekte Lou tot eer dat toen zijn kansen bij Laurie door zijn eigen toedoen klein waren geworden, hij zo sportief was geweest om Jacks pleitbezorger te worden. Dat laatste had de doorslag gegeven. Door Jacks psychologische bagage waren zijn pogingen om Laurie voor zich te winnen niet gemakkelijk verlopen.

‘En nog iets,’ zei Liam. Hij maakte zijn auto open en zocht in een plunjezak die hij op de voorbank had staan. Hij draaide zich naar Jack om en gaf hem een .38 Smith & Wesson met stompe neus. ‘Ik hoop echt dat je een heel goede vriend van hem bent, want dit doe ik anders nooit.’

Jack draaide de revolver in zijn hand om. Het wapen glansde in het donker, weerspiegelde het licht dat uit de ramen van de Bowmans kwam.

‘Als je dat ding gebruikt, is het je geraden dat je een verdomd goede reden hebt,’ zei Liam. ‘En ik hoop vurig dat je het niet gebruikt.’

‘Ik verzeker je dat het een kwestie van leven of dood zou moeten zijn,’ zei Jack. ‘Maar nu de meisjes hier niet zijn, heb ik hem misschien niet nodig.’ Hij hield Liam de revolver weer voor.

Liam hield zijn hand omhoog, met de palm naar buiten. ‘Hou hem maar. Je hebt een paar keer klappen gehad. Die Franco lijkt me iemand bij wie een paar schroefjes los zijn. Als ik hem maar terugkrijg. Wanneer ga je weg?’

‘Morgen in de loop van de dag. Dat is ook een reden waarom ik hem niet moet aannemen.’

‘Doe nu maar!’ drong Liam aan. Hij gaf Jack zijn kaartje, liep toen om de auto heen en maakte de deur aan de bestuurderskant open. ‘We zien elkaar als je weggaat, of anders kun je het wapen op het hoofdbureau achterlaten in een pakje met mijn naam erop. Laat niet aan iemand zien wat het is!’

‘Ik zal het subtiel aanpakken,’ zei Jack. Toen voegde hij er met humor aan toe: ‘Dat is mijn specialiteit.’

‘Volgens Lou niet,’ zei Liam lachend. ‘Maar hij zei ook dat je een enorm groot verantwoordelijkheidsgevoel hebt en daar reken ik op.’

Liam zei hem gedag, stapte in zijn auto en reed in dezelfde richting weg als de politiemannen uit Newton.

Jack verlegde het wapen in zijn hand. Het voelde bedrieglijk onschuldig aan, zoals de speelgoedpistolen die hij als kind had gehad, maar als patholoog-anatoom wist hij wat een verwoestende uitwerking het kon hebben. Hij had meer kogelsporen in lijken gevolgd dan hem lief was en had altijd weer versteld gestaan van het trauma. Nadat hij de revolver in zijn broekzak had gestopt, haalde Jack zijn mobieltje uit een andere zak. Natuurlijk voelde hij er weinig voor om Laurie te bellen, want hij wist dat ze terecht kwaad zou zijn omdat hij in Boston bleef. In haar ogen zou het belachelijk, onredelijk en zelfs kwetsend zijn dat hij pas donderdag thuiskwam, misschien zelfs donderdagavond, terwijl hij vrijdagmiddag om halftwee ging trouwen. Toch kon hij niet anders. Hij was weggezakt in het drijfzand van de omstandigheden. Na alles wat er was gebeurd, voor een deel door zijn toedoen, kon hij Alexis en Craig onmogelijk in de steek laten. Bovendien was hij echt nieuwsgierig, want om de een of andere reden wilde iemand absoluut niet dat er sectie werd verricht. En toen dat door zijn hoofd ging, schoot hem iets nieuws te binnen: hoe zit het met het ziekenhuis? Kan er op de avond dat Patience Stanhope werd binnengebracht iets in het ziekenhuis zijn gebeurd wat geheim moest blijven? Hij had nog niet in die richting gedacht, en hoewel het onwaarschijnlijk was, leek het hem heel wat waarschijnlijker dan het bizarre idee van artsen die tegen de conciërgegeneeskunde complotteerden.

Gespannen en terwijl zo ongeveer alle neuronen in zijn hersenen die met schuldgevoelens te maken hadden waren opgevlamd, drukte Jack op de sneltoets om Laurie te bellen.

16

Newton

Woensdag 7 juni 2006

21.55 uur

‘Dat werd tijd!’ zei Laurie kortaf.

Jack huiverde. Haar begroeting klonk heel anders dan die van de vorige avond en hij vreesde het ergste voor het gesprek dat zou volgen.

‘Het is bijna tien uur!’ klaagde Laurie. ‘Waarom heb je niet gebeld? Het is acht uur geleden sinds je dat laffe boodschapje op mijn voicemail insprak.’

‘Het spijt me,’ zei Jack zo berouwvol als hij kon. ‘Het is een nogal vreemde avond geweest.’

Hoewel zo’n opmerking een opzettelijke understatement was, was het niet bepaald het soort sarcastische humor waarin Jack gespecialiseerd was. Hij verzette zich bewust tegen de neiging om risico’s te nemen, een neiging die een soort reflex was geworden in de tijd na de tragedie die zijn gezin had getroffen. In het kort en in zorgvuldig gekozen bewoordingen vertelde Jack haar over de inbraak, de aanval op de kinderen en het bezoek van de politie dat door Lou’s tijdige interventie mogelijk was gemaakt. Daarna vertelde hij haar over Tony Fasano en diens bedreiging, en ook over Franco, inclusief de episode van de vorige dag, waarover hij de vorige avond had gezwegen.

‘Dat is ongelooflijk!’ zei Laurie na een korte stilte. De meeste woede was uit haar stem verdwenen. ‘Gaat het wel goed met je?’

‘Ik heb een gezwollen lip en een paar kapotte haarvaten op mijn jukbeen, maar met basketballen heb ik wel ergere blessures opgelopen. Er is niets met me aan de hand.’

‘Ik maak me zorgen over die Franco. Zo te horen is hij gek.’

‘Ik denk ook veel aan hem,’ zei Jack. Hij dacht erover te zeggen dat hij een pistool had, maar dan zou ze zich waarschijnlijk nog meer zorgen maken.

‘Je zult wel geloven dat Tony Fasano achter de episode met de kinderen zit.’

Jack vertelde haar een deel van het gesprek dat hij met Liam Flanagan had gehad.

‘Hoe gaat het met de kinderen?’

‘Die maken een opvallend kalme indruk na wat ze hebben doorgemaakt. Misschien komt dat doordat hun moeder psychologe is. Alexis kan geweldig goed met ze omgaan. Ze heeft ze voor een paar dagen naar hun grootouders, Craigs ouders, gebracht. Om je een indruk te geven: de kleinste was genoeg bij haar positieven om bij hun vertrek medelijden met me te hebben omdat ik mijn kinderen heb verloren. Daar werd ik volkomen door verrast.’

‘Ze lijkt me erg beheerst voor zo’n klein meisje,’ zei Laurie. ‘Dat is een zegen voor de Bowmans. Nou, nu over ons. Wanneer kom je terug?’

‘In het ergste geval morgenavond,’ zei Jack. ‘Ik doe de sectie, schrijf de resultaten op, en geef ze aan Craigs advocaat. Zelfs als ik het zou willen, denkt hij dat hij me niet als getuige kan oproepen, dus dat speelt niet.’

‘Je maakt het tijdschema wel erg krap,’ zei Laurie. ‘Als ik voor het altaar sta en jij komt niet opdagen, dan vergeef ik het je nooit. Dat wilde ik je nog wel even zeggen.’

‘Ik zei, “in het ergste geval”. Misschien ben ik daar al in de loop van de middag.’

‘Beloof me dat je geen stomme dingen gaat doen.’

Jack kon een heleboel gevatte antwoorden bedenken, maar hij hield zich in. In plaats daarvan zei hij: ‘Ik zal voorzichtig zijn.’ En om haar nog meer op haar gemak te stellen voegde hij eraan toe: ‘De politie van Newton heeft surveillance beloofd.’

Jack vertrouwde erop dat Laurie nu redelijk gerustgesteld was, sprak nog wat passende lieve woordjes en maakte een eind aan het gesprek. Daarna voerde hij nog twee korte gesprekken. Hij sprak even met Lou om hem te vertellen hoe het met Liam Flanagan was gegaan en hem voor zijn hulp te bedanken. Hij zei dat hij hem vrijdag in de kerk zou zien. Vervolgens belde hij Warren en zei tegen hem dat David niet alleen een goede basketballer was maar ook zijn hachje had gered. Jack moest de telefoon bij zijn oor vandaan houden toen Warren reageerde. Jack zei ook tegen hem dat hij hem in de kerk zou zien.

Toen hij alle telefoongesprekken had afgewerkt, nam Jack de vredige omgeving weer in zich op. De maansikkel stond inmiddels een beetje hoger aan de hemel, boven de zwarte silhouetten van de bomen. Een paar sterren twinkelden in de hemel, ondanks het avondschijnsel dat door Boston met al zijn voorsteden omhoog werd gestraald. Jack zoog de koele, frisse lucht in zijn longen. Die was stimulerend. In de verte blafte een hond. In die sereniteit vroeg hij zich af wat de volgende dag zou brengen. Zou er geweld worden gepleegd bij de opgraving? Dat wist hij niet, maar bij die gedachte was hij blij dat hij op aandrang van Liam het pistool bij zich had gehouden. Het zat in zijn zak en hij gaf daar een klopje op. Het zware wapen gaf hem een veiliger gevoel, al wist hij dat uit de statistieken juist bleek dat wapens de veiligheid niet vergrootten. Met een fatalistisch gevoel – wat zou gebeuren, zou gebeuren, wat hij ook deed – haalde Jack zijn schouders op. Hij draaide zich om en liep het huis in.

Omdat Alexis en de kinderen er niet meer waren, voelde Jack zich net een indringer. Toen hij de voordeur achter zich dicht had gedaan, was de stilte van het huis bijna tastbaar, al meende hij de gedempte stemmen van Craig en Randolph in de bibliotheek te horen. Hij liep naar de keuken en ging naar de koelkast. Die was goed gevuld en hij maakte vlug een sandwich klaar. Hij trok een flesje bier open en ging met beide naar de bank. Hij zette de televisie aan, zette het geluid op zacht, zapte vlug langs de kanalen en vond een nieuwsuitzending. Terwijl hij zich nog steeds een vreemdeling in een vreemd land voelde, leunde hij achterover en at.

Toen hij de sandwich en het grootste deel van het bier ophad, hoorde hij harde stemmen in de bibliotheek. Blijkbaar waren ze het niet eens. Jack zette vlug de televisie harder om het niet te hoeven horen. Hij had ongeveer hetzelfde gevoel als toen hij bijna op het doorzoeken van Craigs dokterstas was betrapt. Een paar minuten later viel de voordeur van het huis zo hard dicht dat Jack de trillingen kon voelen. Even later kwam Craig de huiskamer in. Aan zijn hele gedrag was te zien dat hij woedend was, vooral aan de manier waarop hij ijsblokjes in een glas gooide en de glazen deur van de kast dichtsmeet. Hij nam een stevig glas whisky en ging toen met het glas en de fles naar de bank.

‘Mag ik?’ vroeg Craig. Hij wees naar de bank waarop Jack zat.

‘Ga je gang,’ zei Jack, die zich afvroeg waarom Craig dat had gevraagd. Jack verschoof naar het andere eind. Hij zette de televisie uit en draaide zich om naar zijn gastheer, die op de bank was neergeploft en fles en glas nog in zijn hand had.

Craig nam een grote slok whisky, liet de drank in zijn mond rondwalsen en slikte alles toen door. Hij staarde in de lege haard.

‘Hoe ging de oefening?’ vroeg Jack. Hij achtte het zijn plicht om een gesprek te beginnen.

Craig lachte alleen maar smalend.

‘Heb je het gevoel dat je goed voorbereid bent?’ drong Jack aan.

‘Ik denk dat ik er zo klaar voor ben als ik maar kan. Maar dat zegt niet veel.’

‘Wat was Randolphs advies?’

Craig lachte weer schamper. ‘Je weet wel, zoals altijd. Niet in mijn neus peuteren, geen harde scheten laten, de rechter niet uitlachen.’

‘Even serieus,’ zei Jack. ‘Ik wil het graag weten.’

Craig keek Jack aan. De spanning trok wat van zijn gezicht weg. ‘De gebruikelijke vermaningen, zoals ik ze onder de lunch al noemde, en nog een paar. Ik mag niet stotteren en niet lachen op ongepaste momenten. Dat is toch niet te geloven? Tony Fasano gaat me verbaal aanvallen, en ik moet het allemaal kalm over me heen laten komen. Ik mag vooral niet gekwetst of kwaad kijken, want dan zou ik de jury tegen me innemen. Kun je je dat voorstellen?’

‘Het lijkt me redelijk.’

Craig keek Jack met toegeknepen ogen aan. ‘Jou misschien wel, maar mij niet.’

‘Ik hoorde harde stemmen, al hoorde ik niet waar het over ging. Waren Randolph en jij het oneens over iets?’

‘Dat niet precies,’ zei Craig. ‘Ik maakte me gewoon kwaad op hem. Natuurlijk was dat precies wat hij wilde. Hij speelde voor Fasano. Weet je, als ik in de getuigenbank zit, ben ik wel beëdigd maar is Tony Fasano dat niet. Dat betekent dat hij met alle mogelijke verzinsels en aantijgingen kan komen, en daar moet ik dan kalm onder blijven, maar dat doe ik niet. Ik werd zelfs kwaad op Randolph. Ik ben hopeloos.’

Jack zag Craig zijn glas leegdrinken en zich nog eens inschenken. Hij wist dat goede artsen als Craig door hun persoonlijke eigenschappen veel risico liepen dat er tegen hen werd geprocedeerd, en dat diezelfde eigenschappen hen vaak tot slechte getuigen maakten. Hij wist dat het tegenovergestelde ook gold: heel slechte artsen deden zich vaak vriendelijk voor om hun professionele tekortkomingen te compenseren en processen te vermijden, en als er dan toch tegen die artsen werd geprocedeerd, gaven ze in de getuigenbank vaak een optreden weg dat een Oscar waardig was.

‘Het ziet er gewoon niet goed uit,’ ging Craig verder, meer nors dan kwaad. ‘En ik ben nog steeds bang dat Randolph ondanks zijn ervaring niet de juiste advocaat voor me is. Hij is zo verrekte pretentieus. Hoe slijmerig Tony Fasano ook is, de juryleden eten uit zijn hand.’

‘Wat dat betreft, kunnen juryleden je vaak verrassen. Dan kijken ze ineens door het rookgordijn heen,’ zei Jack.

‘Wat me ook zo kwaad maakt aan Randolph, is dat hij het steeds maar over hoger beroep heeft,’ zei Craig alsof hij Jack niet had gehoord. ‘Dat bracht me aan het eind van onze sessie tot een uitbarsting. Ik sprong uit mijn vel toen hij er op dat moment weer over begon. Natuurlijk weet ik dat ik daarover moet nadenken. Zoals ik ook moet nadenken over wat ik met de rest van mijn leven ga doen. Eén ding staat vast: ik blijf niet in mijn praktijk werken.’

‘Dat is een dubbele tragedie,’ zei Jack. ‘De medische stand kan het zich niet veroorloven een van de beste artsen te verliezen, en dat geldt ook voor je patiënten.’

‘Als ik deze zaak verlies, kan ik nooit meer een patiënt in de ogen kijken zonder bang te zijn dat hij tegen me gaat procederen en dat ik het allemaal opnieuw moet doormaken. Dit waren de ergste acht maanden van mijn leven.’

‘Maar wat ga je doen als je niet meer in je praktijk werkt? Je hebt een gezin.’

Craig haalde zijn schouders op. ‘Waarschijnlijk ga ik dan voor een groot farmaceutisch bedrijf werken. Er zijn kansen genoeg. Ik ken mensen die dat hebben gedaan. Verder zou ik het misschien op de een of andere manier voor elkaar kunnen krijgen dat ik fulltime onderzoek kan doen.’

‘Zou je echt fulltime aan die natriumkanalen kunnen werken en daarmee tevreden zijn?’ vroeg Jack.

‘Zeker weten. Het is opwindend. Het is elementaire wetenschap en kan toch onmiddellijk in de praktijk worden toegepast.’

‘Ik denk dat de grote farmaceutische bedrijven daar wel in geïnteresseerd zijn.’

‘Zonder enige twijfel.’

‘Even iets anders,’ zei Jack. ‘Toen ik buiten stond en afscheid van iedereen nam, kreeg ik een idee dat ik aan je wil voorleggen.’

‘Waarover?’

‘Over Patience Stanhope. Ik heb haar hele dossier en ik heb het verschillende keren gelezen. Al jouw gegevens zitten erin, maar van het ziekenhuis alleen het formulier van de Spoedeisende Hulp.’

‘Meer was er niet. Ze is niet in het ziekenhuis opgenomen.’

‘Dat weet ik, maar er zijn geen laboratoriumuitslagen, afgezien van de dingen die in de aantekeningen staan vermeld, en er is geen opdrachtlijst. Ik vraag me af of er in het ziekenhuis een grote fout is gemaakt, bijvoorbeeld dat ze een verkeerd medicijn heeft gekregen, of een overdosis. In dat geval is degene die daarvoor verantwoordelijk was misschien koortsachtig bezig zijn sporen uit te wissen en is hij blij dat jij ervoor opdraait. Ik weet dat het een vergezochte theorie is, zij het niet zo vergezocht als die complottheorie. Wat vind jij ervan? Ik bedoel, na wat er met je kinderen is gebeurd weten we dat iemand er fel op tegen is dat ik sectie verricht, en als Fasano er niet achter zit, moet het om iets anders gaan dan geld.’

Craig keek een tijdje peinzend voor zich uit. ‘Het is weer een wild maar interessant idee.’

‘Ik neem aan dat in de aanloop naar het proces alle relevante gegevens uit het ziekenhuis zijn binnengekomen.’

‘Dat geloof ik wel,’ zei Craig. ‘En het pleit tegen die theorie dat ik de hele tijd bij de patiënte ben geweest. Zoiets had ik moeten aanvoelen. Als een patiënt een grote overdosis of het verkeerde middel krijgt, zie je meestal een duidelijke verandering bij die patiënt. Die deed zich niet voor. Vanaf het moment dat ik haar bij haar thuis zag tot aan het moment dat ze dood werd verklaard, zakte ze geleidelijk weg en reageerde ze niet op wat we deden.’

‘Ja,’ zei Jack. ‘Maar misschien kan ik het idee in mijn achterhoofd houden als ik de sectie doe. Ik was toch al van plan een toxicologische screening te doen, maar als er een kans is dat ze het verkeerde middel of een overdosis heeft gehad, is dat een reden temeer.’

‘Wat pikt zo’n toxicologische screening op?’

‘De gebruikelijke middelen, en ook een paar ongebruikelijke, als de concentratie maar groot genoeg is.’

Craig sloeg zijn tweede glas achterover, keek even naar de whiskyfles maar zag ervan af om een derde glas in te schenken. Hij stond op. ‘Sorry dat ik zo’n slechte gastheer ben, maar ik heb een afspraakje met mijn favoriete slaapmiddel.’

‘Het is niet goed om alcohol met een slaapmiddel te combineren.’

‘O, nee?’ vroeg Craig hooghartig. ‘Dat heb ik nooit geweten!’

‘Tot morgenvroeg,’ zei Jack. Hij vond dat Craigs provocerende opmerking geen antwoord verdiende.

‘Ben je bang dat de schurken terugkomen?’ vroeg Craig een beetje spottend.

‘Nee,’ zei Jack.

‘Ik ook niet. In elk geval niet tot na de sectie.’

‘Heb je twijfels?’ vroeg Jack.

‘Natuurlijk heb ik twijfels. Jij zegt dat de kans dat je iets relevants ontdekt klein is en Randolph zegt dat het geen invloed op het proces zal hebben, ongeacht wat je ontdekt, want het mag niet als bewijsmateriaal worden ingediend.’

‘Ik zei dat de kans dat ik iets vond klein was vóórdat iemand bij je inbrak en je waarschuwde om mij die sectie niet te laten doen. Maar ik wil er niet over discussiëren. De beslissing is aan jou en Alexis.’

‘Zij is ervoor.’

‘Nou, jullie moeten beslissen. Je moet het me zeggen, Craig. Wil je dat ik het doe?’

‘Ik weet niet wat ik moet denken, zeker niet na twee dubbele whisky’s.’

‘Als je me nu eens morgenvroeg je definitieve beslissing vertelt?’ zei Jack. Hij dreigde zijn geduld te verliezen. Het was moeilijk om Craig sympathiek te vinden, zelfs zonder twee dubbele whisky’s.

‘Wat voor iemand zou drie jonge meisjes willen terroriseren om een waarschuwing te geven?’ vroeg Craig.

Jack haalde zijn schouders op. Zo’n vraag was niet te beantwoorden. Hij zei Craig welterusten, en Craig deed dat ook voordat hij wankelend de kamer uitliep.

Jack bleef op de bank zitten, liet zich onderuit zakken en strekte zich helemaal uit. Hij kon nog een glimp opvangen van Craig die langzaam de trap op ging. Hij had de indruk dat Craig al ten prooi was gevallen aan alcoholische dyskinesie: het leek wel of hij niet precies wist waar zijn voeten waren. Jack, de eeuwige arts, vroeg zich af of hij midden in de nacht bij Craig moest gaan kijken. Dat was geen gemakkelijke beslissing, want Craig zou die bezorgdheid zeker niet op prijs stellen. Zo’n controle zou erop wijzen dat Craig hulp nodig had, en dat was voor hem taboe.

Jack stond op en rekte zich uit. Hij voelde het gewicht van de revolver, en dat was een geruststellend gevoel, al was hij niet bang dat er indringers zouden komen. Hij keek op zijn horloge. Het was te vroeg om te gaan slapen. Hij keek naar het lege scherm van de televisie; geen belangstelling. Bij gebrek aan een beter plan ging hij Craigs dossiermap halen en liep daarmee naar de studeerkamer. Gewoontemens als hij was, ging hij in dezelfde stoel zitten als de vorige keren. Nadat hij de staande lamp had aangezet, zocht hij in het dossier naar het formulier van de Spoedeisende Hulp.

Met het formulier in zijn hand leunde Jack achterover. Hij had de notities al eerder doorgenomen, vooral de opmerkingen over de cyanose. Nu wilde hij elk woord lezen, maar toen hij daarmee bezig was, werd hij afgeleid. Zijn blik dwaalde af naar Craigs ouderwetse dokterstas. Plotseling schoot hem iets te binnen. Hij vroeg zich af hoe vaak zo’n assaysetje voor biomarkers een valse positieve uitslag gaf.

Eerst ging Jack naar de deur om vast te stellen of hij Craig op de bovenverdieping hoorde lopen. Hoewel Craig de indruk had gewekt het niet erg te vinden als Jack in zijn tas keek, voelde Jack zich toch niet op zijn gemak. Toen hij ervan overtuigd was dat het helemaal stil was in het huis, nam hij de leren dokterstas van de plank, maakte hem open en pakte het assaysetje. In de bijsluiter las hij dat de technologie gebaseerd was op monoklonale antistoffen. Die waren erg specifiek en de kans van een valse positieve uitslag was waarschijnlijk dan ook zo goed als nihil.

‘Nou ja,’ zei Jack hardop. De bijsluiter ging de doos weer in en de doos werd onder in de tas teruggezet, bij de drie weggegooide buisjes. De tas ging weer op de plank. Dat was dan het zoveelste slimme idee, dacht hij.

Jack ging naar de leesstoel terug en het formulier van de Spoedeisende Hulp. Jammer genoeg stond daar niets in wat ook maar enigszins verdacht was, en zoals hij de eerste keer al had gezien, was de notitie over cyanose het interessantst.

Plotseling kwamen de twee telefoons op de twee bureaus tegelijk tot leven. Jack schrok van het harde gerinkel in het doodstille huis. Er kwam maar geen eind aan. Jack telde het aantal keren dat de toestellen overgingen. Na de vijfde keer dacht hij dat Craig het misschien niet hoorde en hees hij zich uit zijn leesstoel. Hij deed de lamp op Alexis’ bureau aan en keek naar de nummerherkenning. De naam was Leonard Bowman.

Na de zevende keer was Jack er zeker van dat Craig niet zou opnemen. Hij nam zelf op. Zoals hij al vermoedde, was het Alexis.

‘Bedankt voor het opnemen,’ zei ze toen Jack hallo had gezegd.

‘Ik wachtte tot Craig opnam, maar die is na zijn gecombineerde slaapmuts in dromenland, denk ik.’

‘Gaat alles daar goed?’ vroeg Alexis.

‘Opperbest,’ zei Jack. ‘En bij jullie?’

‘Redelijk goed. Naar omstandigheden doen de meisjes het geweldig. Christina en Meghan slapen al. Tracy kijkt naar een oude film op televisie. We moeten allemaal in één kamer slapen, maar dat lijkt me wel gunstig.’

‘Craig twijfelt eraan of de sectie moet doorgaan.’

‘Hoe dat zo? Ik dacht dat we het besluit al hadden genomen.’

‘Hij is bang dat de meisjes iets overkomt, maar dat was pas na twee dubbele whisky’s. Hij laat het me morgenvroeg weten.’

‘Ik bel hem morgenochtend. Ik vind dat het moet gebeuren, juist na de bedreiging van vandaag. Trouwens, het is een van de redenen waarom de meisjes en ik hier zijn. Bereid je erop voor! Ik praat hem wel om.’

Na nog een paar opmerkingen over en weer, onder andere dat ze elkaar de volgende dag in de rechtszaal zouden zien, hingen ze allebei op.

Jack, in de leesstoel, probeerde zich op het dossier te concentreren, maar dat lukte hem niet. Hij moest er steeds aan denken hoeveel er in de komende paar dagen te gebeuren stond en vroeg zich af of er nog verrassingen zouden komen. Hij moest eens weten.

17

Newton

Donderdag 8 juni 2006

7.40 uur

De vorige avond had Jack zich na het vertrek van Alexis en de kinderen al niet op zijn gemak gevoeld in het huis, maar nu was het nog veel erger. Hij wist niet of Craig zich zorgen maakte over de getuigenverklaring die hij moest afleggen of dat hij een kater had van de alcohol en de slaappillen, maar in elk geval was de man weer in zijn norse, broedende zwijgzaamheid vervallen, ongeveer zoals hij zich op Jacks eerste ochtend in het huis had gedragen. Toen hadden Alexis en de kinderen de situatie draaglijk gemaakt, maar zonder hen kon het allemaal heel vervelend worden.

Toen Jack uit het souterrain naar boven was gekomen, had hij zich zo opgewekt mogelijk gedragen, maar dat had hem alleen een kille blik van Craig opgeleverd. Pas toen Jack wat ontbijtvlokken met melk had genomen, had Craig iets gezegd.

‘Ik kreeg een telefoontje van Alexis,’ zei Craig met een schorre, moedeloze stem. ‘Ze zei dat jullie twee elkaar gisteravond hebben gesproken. Hoe dan ook, de boodschap is: de sectie gaat door.’

‘Goed,’ antwoordde Jack kortweg. Hij vroeg zich onwillekeurig af hoe Craig, in de slechte stemming waarin hij verkeerde, zou reageren als Jack zou opbiechten dat hij midden in de nacht naar boven was gegaan om een kijkje bij hem te nemen en naar zijn ademhaling te luisteren. Omdat alles normaal had geleken, had Jack hem niet wakker gemaakt, zoals hij oorspronkelijk van plan was geweest. Het was maar goed dat hij dat niet had gedaan; Craigs humeur was al slecht genoeg zonder dat hij gestoord was of eraan werd herinnerd dat hij hulp nodig had.

Toen Craig op het punt stond om weg te gaan, maakte hij zijn gedrag een beetje goed door naar Jack toe te gaan, die aan de eettafel koffiedronk en in de krant keek.

‘Sorry dat ik zo’n waardeloze gastheer ben,’ zei Craig met een enigszins normale stem, zonder hooghartigheid of sarcasme. ‘Ik ben niet op mijn best.’

Uit respect schoof Jack zijn stoel naar achteren en stond op. ‘Ik begrijp wat je moet doormaken. Ik heb zelf nooit zo’n proces meegemaakt, maar vrienden van me wel, in de tijd dat ik nog oogarts was. Ik weet dat het afschuwelijk is, net zo erg als een scheiding.’

‘Het is beroerd,’ zei Craig.

Toen deed Craig iets volkomen onverwachts. Hij omhelsde Jack onhandig en liet hem meteen weer los, voordat Jack de kans had om te reageren. Terwijl hij het jasje van zijn pak rechttrok, wilde hij Jack niet aankijken. ‘Ik stel het zeer op prijs dat je hier gekomen bent. Bedankt voor alles wat je doet, en ik vind het jammer dat je een paar klappen voor me hebt moeten incasseren.’

‘Ik ben blij dat ik het heb gedaan,’ zei Jack, die zich moest inhouden om niet iets sarcastisch te zeggen als ‘het was me een genoegen’. Hij had er een hekel aan om zich niet helemaal waarheidsgetrouw op te stellen, maar hij was overvallen door de plotselinge verandering in Craigs gedrag.

‘Zie ik je in de rechtszaal?’

‘Ja, maar ik weet niet hoe laat.’

‘Oké. Tot ziens.’

Jack keek Craig na. Opnieuw had hij de man onderschat.

Jack ging naar zijn logeerkamer in het souterrain en deed zijn bezittingen in zijn weekendtas. Hij wist niet wat hij met de lakens moest doen. Uiteindelijk haalde hij ze maar van het bed en gooide ze met de handdoeken op een hoop. De dekens vouwde hij op. Er lag een blocnote bij de telefoon. Hij schreef een kort bedankje en legde het op de dekens. Hij vroeg zich af wat hij met de sleutel van de voordeur moest doen maar vond het beter hem te houden en persoonlijk terug te geven wanneer hij Alexis ook het dossier teruggaf. Hij wilde het dossier tot na de sectie houden, voor het geval de sectie vragen opriep waarop het dossier antwoord kon geven. Hij trok zijn jasje aan en voelde de revolver aan zijn ene kant en zijn mobiele telefoon aan zijn andere kant.

Met de dikke bruine envelop onder zijn ene arm en zijn weekendtas in zijn andere hand ging Jack de trap op en maakte de voordeur open. Hoewel het weer in Boston die dagen geweldig goed was geweest, was het nu omgeslagen. De lucht was betrokken en het regende. Jack keek naar zijn Hyundai. Die stond zo’n vijftien meter bij hem vandaan. Naast de deur stond een paraplubak. Jack pakte er een uit waarop RITZ-CARLTON stond. Hij zou hem tegelijk met de andere dingen aan Alexis kunnen teruggeven.

Met de paraplu moest hij een paar keer om de plassen heen naar de auto lopen om zijn spullen erin te krijgen. Toen alles klaar was, startte hij de motor, zette de ruitenwissers aan en veegde met zijn hand de beslagen voorruit schoon. Hij reed achteruit het pad af, wuifde naar de politieman die in zijn patrouillewagen zat en blijkbaar het huis in de gaten hield, en reed de straat in.

Al na korte afstand moest hij opnieuw zijn hand gebruiken om de condens van de ruit te vegen. Met één oog op de weg schakelde hij de knop van de ruitverwarming in. Even later trok de condens weg. Jack zette ook nog het raampje aan de bestuurderskant open.

Terwijl Jack door de straten van de woonwijk reed, werd het verkeer geleidelijk drukker. Vanwege het donkere, laaghangende wolkendek hadden veel auto’s hun licht aan. Toen hij bij de oprit van de Massachusetts Turnpike, de tolweg, kwam waar hij voor een verkeerslicht moest wachten, werd hij eraan herinnerd dat het spitsuur was. De tolweg, voor hem, krioelde van de hardrijdende auto’s, bussen en vrachtwagens die een wervelende, dampige mist verspreidden. Wachtend tot het licht op groen sprong, bereidde Jack zich mentaal voor op de verkeersdrukte. Hij wist dat hij geen uitzonderlijk goede automobilist was, vooral omdat hij na zijn verhuizing naar New York, tien jaar geleden, bijna nooit meer had gereden. Jack gaf de voorkeur aan zijn geliefde mountainbike, al vonden de meeste mensen het gevaarlijk om met een fiets door de stad te rijden.

Plotseling botste er iets tegen Jacks achterbumper op, zodat zijn hoofd met een ruk van de hoofdsteun kwam. Zodra hij zich voldoende had hersteld, draaide hij zich om en keek hij door de verregende achterruit. Hij zag niet veel meer dan een groot zwart voertuig dat tegen de achterkant van zijn Hyundai gedrukt stond. Op dat moment besefte Jack dat zijn auto naar voren kwam, al had hij zijn voet voortdurend op de rem.

Jack keek weer naar voren en zijn hart sloeg een slag over. Hij werd door rood licht geduwd! Hij hoorde het afschuwelijke knarsende geluid van zijn geblokkeerde wielen over het met kiezels bezaaide asfalt, en ook het grommen van de krachtige motor die hem naar voren duwde. Meteen daarop zag Jack koplampen van links op hem afkomen. Een claxon loeide waarschuwend. Er was het pijnlijke, gierende geluid van rubber over asfalt, waarna de felle koplampen over hem heen schenen.

In een reflex deed Jack zijn ogen dicht. Hij verwachtte een klap tegen de linkerkant van de auto. Toen die kwam, was het meer schampen dan botsen, en Jack zag het waterige beeld van een auto die zijdelings tegen zijn Hyundai gedrukt stond, naast de deur aan zijn eigen kant. Metaal schraapte over metaal.

Jack nam zijn voet van de rem, want hij dacht dat die niet werkte en dat hij moest pompen. Zodra hij dat deed, schoot zijn auto naar voren, recht op de massa hardrijdende auto’s op de tolweg af. Jack trapte weer op de rem. Hij voelde dat zijn wielen blokkeerden en hoorde weer het knarsende geluid van zijn banden die over het wegdek schraapten, maar hij bleef met dezelfde snelheid naar voren gaan. Jack keek weer achterom. De grote zwarte auto drukte hem onverbiddelijk naar de gevaarlijke tolweg, die nu nog geen vijftien meter bij hem vandaan was. Net voordat hij zijn hoofd omdraaide om weer naar voren te kijken, zag hij het ornament op de motorkap van de duwende auto. Hoewel het in de mist en motregen niet goed te zien was, zag Jack dat het bestond uit een wapenschild met daaromheen twee korenaren. Hij legde meteen het verband. Het was het logo van een Cadillac, en tot het tegendeel bewezen was, was voor Jack een zwarte Cadillac de auto van Franco.

Omdat de rem niets tegen de buitensporige paardenkrachten van de Cadillac kon beginnen, liet Jack hem los en trapte hij in plaats daarvan op het gaspedaal. De Accent reageerde meteen. Even was nog een gierend geluid van metaal tegen metaal te horen, maar toen lukte het de Hyundai om zich met een hoorbaar plopgeluid los te maken van de duwende Cadillac.

Jack greep wanhopig het stuur vast en voegde in op de achtbaansweg vol hardrijdend verkeer zoals hij nooit eerder had gedaan. Op het allerlaatste moment deed hij letterlijk zijn ogen dicht, want dat stuk van de weg had geen berm. Hij kon niets anders doen dan het stuur omgooien om zich in de stroom auto’s op de rechterbaan te voegen. Hoewel de Bostonse chauffeurs tot nu toe bijzonder agressief op hem waren overgekomen, moest hij ze nageven dat ze alert waren en snelle reflexen hadden. Ondanks een kakofonie van toeterende claxons en gierende banden kwam Jack met zijn auto in het verkeer. Toen hij zijn ogen knipperend opendeed, zat hij tussen twee auto’s in, met nog geen twee meter voor hem en naar het leek maar een paar centimeter achter hem. Jammer genoeg was de auto achter hem een intimiderende Hummer, en die bleef waar hij was. Blijkbaar was de bestuurder razend van woede.

Jack probeerde zijn snelheid precies aan die van zijn voorganger aan te passen, al vond hij dat ze te hard reden voor dit weer. Hij had het gevoel dat hij weinig keus had. Hij durfde niet langzamer te gaan rijden omdat de Hummer hem dan misschien op dezelfde manier zou rammen als de zwarte Cadillac had gedaan. Intussen zocht hij koortsachtig in zijn spiegeltjes naar de Cadillac, maar dat viel niet mee. Het betekende dat hij zijn blik van de auto af moest nemen die voor hem reed, die ondanks de op topsnelheid werkende ruitenwissers niet meer dan een wazige vlek was. Jack zag de Cadillac niet, maar hij ving wel steeds een glimp op van de Hummer-chauffeur, die beurtelings met zijn vuist zwaaide en zijn middelvinger opstak als hij het gevoel had dat Jack in zijn richting keek.

Bij het zoeken naar zijn belager waren de problemen met het rijden niet zijn enige handicap. Het voortjagende verkeer liet mist en waterdamp omhoog wervelen, vooral de vrachtwagens waarvan de achttien wielen, elk bijna zo groot als Jacks auto, over het natte wegdek denderden en sloten water langs hun spatlappen het verkeer in slingerden.

Plotseling verscheen er rechts van Jack een pechstrook. Hij moest snel een beslissing nemen, want het was maar een kort stuk en door de snelheid waarmee hij en de anderen reden zou de gelegenheid snel voorbij zijn. Impulsief zwenkte Jack naar rechts, hij trapte op de rem en vocht tegen de neiging van de auto om eerst de ene en toen de andere kant op te slippen.

Met grote opluchting kon Jack de auto tot stilstand brengen, maar hij kreeg geen rust, want in zijn spiegeltje zag hij de zwarte Cadillac uit de verkeersstroom komen, net zoals hijzelf had gedaan.

Jack zoog zijn longen vol lucht, greep het stuur krampachtig vast en trapte het gaspedaal helemaal in. De acceleratie liet zijn hoofd niet achterover klappen maar was toch indrukwekkend. Voor hem uit doemde snel het hek aan het eind van de pechstrook op. Hij moest weer abrupt invoegen. Deze keer deed hij dat niet blindelings, al was de achter hem rijdende automobilist even kwaad als de vorige. Omdat de Cadillac hem blijkbaar nog steeds achtervolgde, maakte Jack zich niet druk om die andere auto. Eigenlijk kon hij er wel blij mee zijn. De man gaf uiting aan zijn woede door dicht achter Jack te blijven. Onder normale omstandigheden zou Jack zo’n situatie gevaarlijk en ergerlijk hebben gevonden, maar nu betekende het dat er geen ruimte voor de Cadillac was, en die vormde een veel groter gevaar voor hem dan die woedende automobilist.

Over een paar kilometer, wist Jack, zou zijn afslag zich verrassend vanaf de meest linkse baan aftakken. Niet veel verder kwam de weg zelf bij tolhokjes uit: het einde van de tolweg. Jack vroeg zich af wat beter was. Die tolhokjes waren bemand en er zou misschien zelfs politie zijn. Dat was goed. Het betekende ook dat er lange rijen zouden staan. Dat was slecht.

Hoewel David Thomas het pistool van Franco had afgepakt, was Jack ervan overtuigd dat de man aan een ander wapen kon komen. Als Franco gek genoeg was om hem te rammen en hem op die manier het verkeer in te drukken, zou hij er ook geen moeite mee hebben om op hem te schieten. Op de afslag waren minder personeelsleden en geen politieagenten, en dat was een minpunt, maar er stonden geen rijen, zeker niet op de twee linkerbanen, en dat was een pluspunt.

Terwijl Jack die mogelijkheden door zijn hoofd liet gaan, was hij zich er vaag van bewust dat een eind voorbij de gebouwen die over de tolweg heen stonden een echte berm begon. Hij had daar niet over nagedacht, omdat hij niet van plan was de verkeersstroom nog een keer te verlaten. Het was niet bij hem opgekomen dat de Cadillac die berm kon gebruiken om bij hem te komen.

Jack zag de Cadillac pas toen die al naast hem reed. Op datzelfde moment zag hij dat het raampje aan de bestuurderskant open was. En bovendien: Franco reed met één hand. In zijn andere hand had hij een pistool, dat hij nu uit het raam stak. Jack trapte op de rem, en tegelijk vloog het raam aan zijn passagierskant in duizend stukjes en verscheen er een kogelgat in de plastic afdekking bij de onderrand van de voorruit, direct links van Jack. De man achter Jack drukte van laaiende verontwaardiging aan een stuk door op zijn claxon. Jack kon zich zijn opwinding heel goed indenken. Hij vond het ook indrukwekkend dat de man kans had gezien een aanrijding te voorkomen en nam zich voor om nooit meer over Bostonse automobilisten te klagen.

Meteen nadat Jack op de rem had getrapt, drukte hij het gaspedaal helemaal in en gebruikte hij zijn pas aangeleerde invoegtechniek om een paar banen naar links op te schuiven. Nu toeterde iedereen om het hardst. Jack kon niet op zijn lauweren rusten, want Franco had zijn invoegprestatie geëvenaard en reed inmiddels op dezelfde rijbaan als Jack, met maar één auto tussen hen in. Voor zich uit zag Jack het bord van zijn afslag, Allston-Cambridge, snel dichterbij komen en toen voorbijvliegen. Impulsief nam hij een beslissing. Hij gokte erop dat zijn wendbare, compacte Accent met deze snelheid een strakkere bocht kon maken dan de slee van een Cadillac waar Franco in reed. Franco werkte mee door op dezelfde rijbaan te blijven. Als hij naar de linkerbaan ging, zou hij Jack kunnen inhalen, maar vermoedelijk deed hij dat niet omdat hij bang was dat hij dan door de snel naderende afslag van de weg af gedwongen zou worden.

Jacks was helemaal gespannen. Hij hield zijn blik strak op het doel gericht. Hij wilde zo scherp mogelijk naar links gaan, de afrit op, zonder dat de auto over de kop sloeg. Daarbij moest hij nog net voor een driehoek van tonvormige gele plastic vaten langs schieten die daar was neergezet om eventuele auto’s op te vangen die anders tegen de betonnen muur van de afrit zouden botsen. Hij hoopte dat Franco dan rechtdoor zou gaan.

Op wat hij hoopte dat het juiste moment was, gooide Jack het stuur tegen de klok in. Hij hoorde de banden gieren en voelde de grote middelpuntvliedende kracht die de auto wilde laten slingeren of omslaan. Aarzelend tikte hij op de rem, zonder te weten of dat hielp of juist niet. Een ogenblik had hij het gevoel dat de auto op twee wielen reed, maar hij kwam weer in evenwicht en vloog rakelings langs de plastic vaten.

Jack gooide het stuur snel de andere kant op en kreeg de auto in zijn macht op de afrit. Hij was nu op weg naar de rij tolhokjes recht voor hem. Hij remde. Op dat moment keek hij net op tijd in de spiegel om Franco zijdelings tegen de driehoek van gele vaten te zien smakken. Dat was vooral zo indrukwekkend omdat de Cadillac ondersteboven lag. Die was blijkbaar al over de kop geslagen toen Franco Jack wilde volgen.

Jack huiverde van de daverende klap, waardoor banden en andere onderdelen de lucht in werden gegooid. Hij stond versteld van Franco’s woede, die het blijkbaar van alle rationaliteit had gewonnen.

Toen Jack de rij tolhokjes naderde, kwamen de twee personeelsleden naar buiten gerend zonder acht te slaan op de automobilisten die stonden te wachten om hun tol te betalen. Een van de tolwachters had een brandblusser. Jack keek in zijn spiegeltje en zag slierten vuur over de zijkant van de op zijn kop liggende Cadillac likken.

In de zekerheid dat hij weinig kon doen reed Jack weg. Toen hij een beetje afstand kon nemen van de hele episode, die al was begonnen toen Franco tegen de achterbumper van zijn auto op reed, liep de spanning in hem op, zo erg dat hij zichtbaar trilde. In sommige opzichten verraste die reactie hem meer dan de ervaring zelf had gedaan. Het was nog niet zo veel jaren geleden dat hij van zo’n gebeurtenis zou hebben genoten. Nu droeg hij meer verantwoordelijkheid. Hij moest aan Laurie denken. Omwille van haar moest hij in leven blijven en de volgende dag om halftwee in de Riverside-kerk zijn.

Toen Jack twintig minuten later bij het uitvaartbedrijf Langley-Peerson aankwam, was hij genoeg hersteld om in te zien dat hij de verantwoordelijkheid had om de politie te vertellen wat hij over Franco’s ongeluk wist, al had hij daar eigenlijk geen tijd voor. Hij bleef in zijn auto zitten, pakte zijn mobieltje en Liam Flanagans kaartje, waarop zijn mobiele nummer stond. Jack belde het nummer. Toen Liam opnam, hoorde Jack stemmen op de achtergrond.

‘Bel ik op een verkeerd moment?’ vroeg Jack.

‘Welnee. Ik ben met Starbucks aan het bellen om mijn mocha latte te laten bezorgen. Wat is er?’

Jack vertelde het verhaal van zijn nieuwste aanvaring met Franco, van het begin tot aan het vreselijke, definitieve einde.

‘Ik heb één vraag,’ zei Liam. ‘Heb je het vuur beantwoord met mijn revolver?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Jack. Die vraag had hij niet verwacht. ‘Om je de waarheid te zeggen ben ik zelfs niet op het idee gekomen.’

Liam vertelde Jack dat hij de informatie aan de verkeerspolitie zou doorgeven. Als ze daar nog vragen hadden, zouden ze Jack rechtstreeks bellen.

Blij dat het contact met de politie zo gemakkelijk was verlopen, boog Jack zich naar voren en keek naar het kogelgat in het plastic van de auto. Hij wist dat het autoverhuurbedrijf daar niet blij mee zou zijn. Het gat zag er tamelijk netjes uit, zoals hij ook vaak bij ingangswonden in de schedel van slachtoffers had gezien. Jack huiverde bij het idee dat die kogel heel dicht bij zijn eigen schedel was geweest en vroeg zich af of Franco’s aanval met zijn auto plan B was geweest. Misschien had plan A ingehouden dat hij zou wachten tot Jack het huis van de Bowmans uit kwam, of erger nog, dat hij ’s nachts in het huis zou inbreken. Misschien had hij zich door de surveillerende politie laten afschrikken, en nu huiverde Jack opnieuw: de vorige avond was hij ervan overtuigd geweest dat er geen indringers zouden komen. Onwetendheid was een zegen.

Jack nam zich bewust voor om zich niet over te geven aan nutteloze speculaties. Hij pakte de paraplu van de achterbank en ging het gebouw van het uitvaartbedrijf in. Blijkbaar stonden daar geen diensten op het programma. In het gebouw heerste weer de stilte en sereniteit van het graf, met alleen de nauwelijks hoorbare gregoriaanse gezangen op de achtergrond. Jack moest deze keer zelf zijn weg naar Harolds kantoor met de zware gordijnen vinden.

‘Dokter Stapleton,’ zei Harold toen hij Jack in zijn deuropening zag staan. ‘Ik heb helaas slecht nieuws.’

‘Toe!’ drong Jack aan, ‘zegt u dat niet. Ik heb al een zware ochtend achter de rug.’

‘Ik ben gebeld door Percy Gallaudet, de bestuurder van de graafmachine. De begraafplaats laat hem een ander karwei doen, en daarna moet hij buiten het terrein een rioleringsgeul voor iemand graven. Hij zegt dat hij uw karwei pas morgen kan doen.’

Jack haalde diep adem en wendde even zijn ogen af om tot bedaren te komen. Harolds zalvende manier van spreken maakte het des te moeilijker om deze horde te nemen. ‘Oké,’ zei Jack langzaam. ‘Als we dan eens een andere graafmachine nemen? Er moeten hier in de buurt meer van die dingen zijn.’

‘Er zijn er veel, maar alleen deze ene is momenteel aanvaardbaar voor Walter Strasser, de beheerder van de Park Meadow-begraafplaats.’

‘Wordt er smeergeld betaald?’ zei Jack. Het was meer een constatering dan een vraag. Als er maar één graafmachine mocht worden gebruikt, riekte dat naar corruptie in het klein.

‘God mag het weten, maar het is een feit dat we niet om Percy Gallaudet heen kunnen.’

‘Verdomme!’ riep Jack uit. Als hij de sectie pas de volgende morgen deed, kon hij onmogelijk om halftwee ’s middags in de Riverside-kerk zijn.

‘Er is nog een probleem,’ zei Harold. ‘De wagen van het kluisbedrijf is morgen niet beschikbaar. Ik moest ze bellen en zeggen dat we er vandaag geen gebruik van zouden maken.’

‘Heel fijn!’ zei Jack sarcastisch. Hij haalde nog eens diep adem. ‘Laten we dit zorgvuldig doornemen, dan weten we wat we nog kunnen doen. Is dit op de een of andere manier buiten het kluisbedrijf om te doen?’

‘Zeer zeker niet,’ zei Harold verontwaardigd. ‘Dat zou betekenen dat we de kluis in de grond moeten laten zitten.’

‘Hé, ik vind het niet erg als die in de grond blijft zitten. Waarom moet hij er eigenlijk uit?’

‘Zo wordt dat nu eenmaal gedaan. Het is een kluis van de allerbeste kwaliteit, besteld door wijlen de oude heer Stanhope. Het deksel, een plaat uit één stuk, moet met grote zorgvuldigheid worden verwijderd.’

‘Kan het deksel niet worden weggehaald zonder dat de hele kluis wordt opgehesen?’

‘Ja, dat zou misschien wel kunnen, maar dan kunnen er barsten in komen.’

‘Wat zou dat uitmaken?’ vroeg Jack, die zijn geduld verloor. Hij vond de begrafenispraktijk in het algemeen bizar en was een voorstander van crematie. Je hoefde alleen maar naar die afschuwelijke mummies van Egyptische farao’s in musea te kijken om te beseffen dat het niet altijd zo’n goed idee was om je stoffelijk overschot na te laten.

‘Een barst zou de hermetische afsluiting tenietdoen,’ zei Harold verontwaardigd.

‘Ik denk dat de kluis in de grond kan blijven,’ zei Jack. ‘Ik neem de verantwoordelijkheid. Als het deksel barst, kunnen we een nieuw kopen. Daar is het kluisbedrijf vast wel blij mee.’

‘Misschien wel,’ zei Harold, die zijn standpunt enigszins matigde.

‘Ik ga persoonlijk met Percy en Walter praten om te zien of ik deze impasse kan doorbreken.’

‘Zoals u wenst. Houdt u me wel op de hoogte. Als de kluis wordt geopend, moet ik erbij zijn.’

‘Dat zal ik zeker doen,’ zei Jack. ‘Kunt u me de weg naar de Park Meadow-begraafplaats wijzen?’

Toen Jack het uitvaartbedrijf verliet, verkeerde hij in een andere gemoedstoestand dan toen hij daar naar binnen ging. Hij was nu geërgerd en ook opgewonden. Drie dingen konden hem altijd weer kwaad maken: bureaucratie, onbekwaamheid en domheid, vooral wanneer ze tegelijk optraden, zoals vaak het geval was. Het bleek moeilijker te zijn om Patience Stanhope uit de grond te krijgen dan hij had gedacht toen hij in zijn onwetendheid voor het eerst had geopperd sectie te verrichten.

Voordat hij in de auto stapte, onderwierp hij die voor het eerst sinds zijn avontuur op de tolweg aan een kritisch onderzoek. Afgezien van de kapotte ruit en de kogel in de plastic raambekleding was de hele linkerkant geschuurd en gedeukt en was de achterkant ingedrukt. Die achterkant was zo erg beschadigd dat hij bang was de kofferbak niet open te kunnen krijgen. Gelukkig bleek die angst ongegrond te zijn, want hij kreeg hem open. Hij wilde er zeker van zijn dat hij bij de sectiematerialen kon komen die Latasha hem had gegeven. Aan de reactie van het autoverhuurbedrijf op al die schade wilde hij niet denken, al was hij blij dat hij een volledige verzekering had genomen.

Eenmaal in de auto, pakte hij de stadsplattegrond en kon hij aan de hand van Harolds instructies zijn route uitzetten. De begraafplaats was niet ver weg en hij vond hem zonder moeite of incidenten. Het terrein lag op een heuvel, in het zicht van een indrukwekkende religieuze instelling die uit nogal wat afzonderlijke gebouwen bestond en daardoor op een middelbare school leek. De begraafplaats zag er mooi uit, zelfs in de regen, een park met grafstenen. De hoofdpoort was een groot stenen bouwwerk dat over de toegangsweg heen stond en rijkelijk voorzien was van beelden van profeten. De hekken waren zwart en van gietijzer en zouden intimiderend zijn overgekomen als ze niet altijd openstonden. De hele begraafplaats had een omheining in dezelfde stijl als de toegangshekken.

Net voorbij de poort, daartegenaan gebouwd, stond een gebouw in neogotische stijl met een kantoor en een grote garage. Het stond aan een pleintje van keistenen, vanwaar wegen naar de eigenlijke begraafplaats leidden. Jack parkeerde zijn auto en liep door de open deur het kantoor in. Er zaten twee mensen aan twee bureaus. De rest van het meubilair bestond onder meer uit een aantal oude metalen archiefkasten met vier laden en een bibliotheektafel waaraan stoelen met armleuningen stonden. Aan de muur hing een grote kaart van de begraafplaats, met alle afzonderlijke graven.

‘Kan ik iets voor u doen?’ vroeg een slordig geklede vrouw. Ze was niet vriendelijk en niet onvriendelijk en keek Jack onderzoekend aan. Zo langzamerhand was Jack eraan gewend geraakt om hier in Boston op die manier bekeken te worden.

‘Ik ben op zoek naar Walter Strasser,’ zei Jack.

De vrouw wees naar de man zonder op te kijken naar hem of Jack. Ze had haar aandacht al weer op haar computerscherm gericht.

Jack ging naar het bureau van de man. Die was waarschijnlijk een jaar of zestig en dik genoeg om de indruk te wekken dat hij zijn portie van de zeven doodzonden beging, met name vraatzucht en luiheid. Hij zat onverstoorbaar aan het bureau, zijn handen gevouwen op zijn imposante buik. Zijn volle gezicht was zo rood als een appel.

‘Bent u meneer Strasser?’ vroeg Jack toen de man geen aanstalten maakte om te spreken of in beweging te komen.

‘Ja.’

Jack stelde zich snel voor en liet daarbij bliksemsnel zijn officiële insigne van het Forensisch Instituut zien. Hij vertelde dat hij wijlen Patience Stanhope moest onderzoeken in verband met een civiele procedure en dat hij de vereiste vergunningen voor de opgraving had verkregen. Hij zei dat hij nu alleen nog het lichaam nodig had.

‘Meneer Harold Langley heeft al uitgebreid met mij over deze zaak gesproken,’ zei Walter.

Dat had je me meteen wel kunnen vertellen, dacht Jack maar hij zei dat niet. In plaats daarvan vroeg hij: ‘Heeft hij ook gezegd dat er een probleem met de tijd is? Dat we van plan waren het lichaam vandaag op te graven?’

‘Meneer Gallaudet heeft andere verplichtingen. Ik heb tegen hem gezegd dat hij meneer Langley vanmorgen moest bellen om het uit te leggen.’

‘Dat heb ik gehoord. Ik wil nagaan of ik met een kleine extra compensatie voor uw inspanningen en die van meneer Gallaudet de opgraving weer vandaag op de agenda kan krijgen. Ik moet de stad jammer genoeg vanavond verlaten...’ Jack liet zijn stem met dat vage aanbod van omkoping wegsterven. Hij hoopte dat hebzucht ook een van Walters zonden was.

‘Wat voor extra compensatie?’ vroeg Walter tot Jacks grote voldoening. De ogen van de man keken behoedzaam naar de vrouw. Daarmee suggereerde hij dat hij haar buiten zijn schelmenstreken wilde houden.

‘Ik dacht aan tweemaal het gebruikelijke tarief in contanten.’

‘Wat mij betreft, is er geen probleem,’ zei Walter, ‘maar u zult met Percy moeten praten.’

‘Kan er geen andere graafmachine worden ingeschakeld?’

Walter dacht even over dat voorstel na en wees het toen af. ‘Sorry! Percy heeft een lange zakelijke relatie met Park Meadow. Hij kent en respecteert onze regels en voorschriften.’

‘Daar heb ik begrip voor,’ zei Jack vriendelijk. Hij vermoedde dat Percy’s lange zakelijke relatie meer te maken had met smeergeld dan met regels en voorschriften. Daar zou hij maar niet op ingaan, tenzij hij niets bereikte bij Percy. ‘Ik heb gehoord dat meneer Gallaudet op dit moment op de begraafplaats aan het werk is.’

‘Hij is met Enrique en Cesar bij de grote esdoorn. Daar is vanmiddag een begrafenis.’

‘Wie zijn Enrique en Cesar?’

‘Dat zijn onze onderhoudsmensen.’

‘Kan ik daarheen rijden?’

‘Natuurlijk.’

Toen Jack de helling op reed, nam de regen wat af en kwam er even later gelukkig een eind aan. Hij was daar blij om, want door Franco reed hij zonder ruit aan de passagierskant.

Jack zette de ruitenwissers af. Omhoog rijdend kreeg hij geleidelijk een beter zicht op de omgeving. In het westen, bij de horizon, beloofde een strook heldere lucht beter weer in de nabije toekomst.

Jack zag Percy en de anderen op het hoogste punt van de helling. Percy zat in de met glas omsloten cabine van zijn graafmachine en maakte een graf, terwijl de twee onderhoudsmannen toekeken, leunend op hun schop met lange steel. De schep van de graafmachine stak in de diepe geul, en de dieselmotor van het voertuig draaide op volle toeren om de schep naar achteren en vervolgens naar boven te trekken. De verse aarde vormde een berg op een groot, waterdicht zeil. Op het pad stond een witte pick-uptruck met de naam van de begraafplaats erop.

Jack parkeerde zijn auto en liep naar de graafmachine toe. Hij probeerde Percy’s aandacht te trekken door zijn naam te roepen, maar zijn stem ging verloren in het gebulder van de dieselmotor. Pas toen hij op de ruit van de cabine tikte, merkte Percy dat iemand hem wilde spreken. Percy nam meteen gas terug en de dieselmotor zakte af tot een draaglijker geronk. Percy maakte de deur van de cabine open.

‘Wat is er?’ vroeg hij, alsof de motor van de graafmachine nog steeds grote herrie maakte.

‘Ik moet u spreken over een karwei,’ riep Jack terug.

Percy sprong uit de cabine. Hij was een kleine, vreemd uitziende man die plotselinge, onrustige bewegingen maakte en voortdurend een vragende uitdrukking op zijn gezicht had, dankzij een doorgroefd voorhoofd en wenkbrauwen die omhoog bleven staan. Zijn haar was kort maar piekerig en zijn beide onderarmen zaten onder de tatoeages.

‘Wat voor karwei?’ vroeg Percy.

Jack stelde zich voor en legde de zaak nog uitgebreider uit dan hij aan Walter Strasser had gedaan, in de hoop een beroep te kunnen doen op Percy’s medegevoel. Misschien had de man er begrip voor dat het echt noodzakelijk was dat Patience Stanhope die dag werd opgegraven. Jammer genoeg werkte het niet.

‘Sorry, man,’ zei Percy. ‘Na dit karwei heb ik een vriend met een verstopte afvoer en een pasgeboren tweeling.’

‘Ik heb gehoord dat u het druk heeft,’ zei Jack, ‘maar zoals ik tegen meneer Strasser zei, ben ik bereid dubbel tarief, in contanten, te betalen om het vandaag gedaan te krijgen.’

‘En wat zei meneer Strasser?’

‘Hij zei dat het wat hem betrof geen punt was.’

Toen Percy over Jacks aanbod nadacht, kwamen zijn wenkbrauwen nog een beetje verder omhoog. ‘Dus u bent bereid twee keer het tarief van de begraafplaats en twee keer mijn tarief te betalen?’

‘Alleen als het vandaag gebeurt.’

‘Ik moet nog steeds mijn vriend helpen,’ zei Percy. ‘Het zou daarna moeten gebeuren.’

‘Hoe laat zou u het kunnen doen?’

Percy perste zijn lippen op elkaar en knikte peinzend. Hij keek op zijn horloge. ‘Het zou na tweeën moeten.’

‘Maar het gebeurt wel?’ vroeg Jack. Hij moest zekerheid hebben.

‘Zeer zeker,’ zegde Percy toe. ‘Ik weet alleen niet met wat voor problemen ik te maken krijg als ik de afvoerbuis van mijn vriend uitgraaf. Als dat snel gaat, kan ik hier om een uur of twee terug zijn. Als er problemen zijn, weet ik niet hoe laat het wordt.’

‘Maar u doet het evengoed, al is het laat in de middag.’

‘Jazeker,’ zei Percy. ‘Voor tweemaal mijn gebruikelijke tarief.’

Jack stak zijn hand uit. Percy drukte hem vlug. Terwijl Jack naar zijn gehavende auto terugliep, klom Percy weer in de cabine van zijn graafmachine. Voordat Jack de motor startte, belde hij Harold Langley.

‘Dit is het verhaal,’ zei Jack met een stem die duidelijk maakte dat er geen ruimte voor discussie was. ‘We gaan Patience na twee uur vanmiddag opgraven.’

‘U weet niet precies hoe laat?’

‘Het gebeurt wanneer meneer Gallaudet klaar is met wat hij op zijn programma heeft staan. Meer kan ik u op dit moment niet zeggen.’

‘Ik hoef het maar een halfuur van tevoren te weten,’ zei Harold. ‘Dan zie ik u bij het graf.’

‘Goed,’ zei Jack. Hij moest zich inhouden om geen sarcastische opmerking te maken. Gezien het honorarium dat hij het uitvaartbedrijf Langley-Peerson zou betalen, vond hij dat Harold degene was die zich het vuur uit de sloffen moest lopen en Walter Strasser en Percy Gallaudet onder druk moest zetten.

Met het geluid van Percy’s graafmachine op de achtergrond vroeg Jack zich af wat hij nog meer moest doen. Hij keek op zijn horloge. Het was bijna halfelf. Zoals het nu ging, had hij het gevoel dat hij blij mocht zijn als hij Patience Stanhope halverwege of aan het eind van de middag in het uitvaartbedrijf had. Dat betekende dat dokter Latasha Wylie ook kon komen. Hij wist niet of haar aanbod om te helpen helemaal serieus was, maar hij wilde haar het voordeel van de twijfel gunnen. Als hij hulp had, kon hij sneller werken en had hij iemand op wie hij ideeën kon afvuren en die haar mening kon geven. Hij wilde ook die botzaag hebben die ze had aangeboden. Hoewel hij niet dacht dat de hersenen een belangrijke rol in deze zaak zouden spelen, had Jack er een hekel aan om half werk te leveren. Bovendien zou hij misschien een microscoop nodig hebben, vooral om weefsel te ontleden, en als Latasha erbij was, zou hij er waarschijnlijk een hebben. Nog belangrijker was het aanbod van haar baas om met toxicologisch onderzoek te helpen; Latasha kon ervoor zorgen dat het inderdaad gebeurde. Nu Jack op het idee was gekomen dat Patience in het ziekenhuis misschien een overdosis of een verkeerd middel had gekregen, wilde hij beslist een toxicologische screening, en dat zou onmiddellijk moeten gebeuren, anders kon hij de resultaten niet in het rapport opnemen.

Toen hij aan die dingen dacht, gaf Jack zichzelf toe dat hij misschien iets bewust uit de weg was gegaan, namelijk de reële kans dat hij het laatste vliegtuig van Boston naar New York niet meer zou halen, zodat hij zich gedwongen zou zien de volgende morgen te vliegen. Omdat de eerste vluchten al bij het krieken van de dag vertrokken, hoefde hij niet bang te zijn dat hij de huwelijksdienst van halftwee niet zou halen, zelfs niet als hij eerst naar zijn appartement ging om zijn smoking op te halen. Het probleem was Laurie; hoe kon hij het haar vertellen?

In het besef dat hij dat gesprek niet aankon en met de redenering dat er altijd een kans was dat hij het vliegtuig van die avond toch nog zou halen, belde Jack haar op dat moment niet. Hij redeneerde ook dat het veel beter zou zijn om pas met haar te praten als hij het zeker wist.

Jack boog zich opzij om bij zijn portefeuille in zijn achterzak te kunnen komen, haalde Latasha Wylies kaartje eruit en toetste haar mobiele nummer in. Gezien de tijd van de dag, vond hij het niet vreemd haar voicemail te krijgen. Ze was natuurlijk in de sectiekamer. De boodschap die hij achterliet, was eenvoudig. Omdat de opgraving was uitgesteld, zou de sectie pas laat op de middag plaatsvinden en hij zou het geweldig vinden als ze hem wilde helpen. Hij sprak ook zijn mobiele nummer in.

Toen hij klaar was met telefoneren, richtte Jack zijn aandacht op een praktisch probleem. Na zijn amateuristische omkoping van Walter en Percy, die hij blijkbaar te veel had geboden want anders zouden ze nooit zo snel akkoord zijn gegaan, moest hij nu met het toegezegde geld op de proppen komen. Met de twintig of dertig dollar die hij altijd in zijn portefeuille had zou hij niet ver komen. Toch was dankzij zijn creditcard het geld geen punt. Hij had alleen een geldautomaat nodig en daarvan waren er genoeg in de stad.

Toen Jack alles had gedaan wat hij kon bedenken, ging hij maar naar de rechtbank toe. Eigenlijk had hij daar niet veel zin in. Hij had in de rechtszaal al genoeg vernederingen aan het adres van zijn zus meegemaakt, en het beetje leedvermaak dat hij, al had hij het zichzelf niet willen toegeven, in het begin met Craigs tegenslag had gehad, was allang verdwenen. Jack leefde nu erg met hen beiden mee en vond het walgelijk om te zien hoe zijzelf en hun relatie door het slijk werden gehaald door Tony Fasano, alleen omdat die er een smak geld aan wilde verdienen.

Aan de andere kant had Jack hun beiden beloofd dat hij zou komen, en ze hadden ieder op hun eigen manier laten weten zijn aanwezigheid op prijs te stellen. Dus startte Jack zijn huurauto, keerde hem en reed de begraafplaats af. Net voorbij de grote toegangspoort stopte hij langs de kant van de weg om op de kaart te kijken. Dat was maar goed ook, want hij zag meteen dat er een betere route was om naar Boston terug te gaan dan via het uitvaartbedrijf.

Eenmaal op weg, glimlachte Jack onwillekeurig. Hij lachte niet echt, maar plotseling vond hij het allemaal wel grappig. Hij was nu tweeënhalve dag in Boston, had zijn hersenen gepijnigd om een absurd proces, was geslagen en gestompt, ja zelfs beschoten, was geterroriseerd door een gangster in een zwarte Cadillac, en ondanks dat alles had hij eigenlijk niets bereikt. Met zijn enigszins uit het lood getrokken gevoel voor humor zag hij de komische ironie van de hele affaire wel in.

Toen schoot hem iets anders te binnen. Hij zou Laurie moeten vertellen dat hij nog later in New York terug zou komen en dat zat hem zo dwars dat hij bijna niet meer met haar durfde te praten. De vertraging zelf was nog niet eens het grootste probleem. Als hij de sectie pas laat kon doen en zich daardoor gedwongen zag pas de volgende morgen naar New York te vliegen, was er een kans dat hij te laat kwam voor het huwelijk. Hoewel die kans klein was, omdat er vanaf halfzeven ’s morgens elk halfuur een vliegtuig vertrok, was de kans niet gelijk aan nul. Toch zat dat hem niet dwars, en juist dat liet hem twijfelen aan zijn onbewuste motivaties. Hij hield van Laurie, daar was hij zeker van, en hij geloofde ook dat hij wilde hertrouwen. Waarom maakte hij zich er dan niet drukker om?

Jack had daarop geen ander antwoord dan de erkenning dat het leven ingewikkelder in elkaar zat dan op grond van zijn gebruikelijke roekeloze houding verondersteld kon worden. Hij functioneerde blijkbaar op verschillende niveaus, en sommige daarvan werden afgeschermd of zelfs actief onderdrukt.

Nu hij niet door auto’s werd achtervolgd en geen last had van mist of spitsverkeer, was Jack in vrij korte tijd in het centrum van Boston. Hoewel hij vanuit een andere richting kwam, stuitte hij al gauw op de Boston Public Garden en het Boston Common-park, op het punt waar die twee door Charles Street werden gescheiden. Daar eenmaal aangekomen, zag hij ook kans de ondergrondse parkeergarage te vinden die hij eerder had gebruikt.

Nadat hij de auto had geparkeerd, liep Jack naar het kantoor van de beheerder terug en vroeg naar een geldautomaat. Hij werd naar het winkelgedeelte van Charles Street gestuurd en zag de automaat tegenover de winkel waar hij de ongebruikte pepperspray had gekocht. Met het maximaal op te nemen bedrag op zak liep Jack de route van de vorige dag in omgekeerde richting. Hij liep door Beacon Hill en genoot van de gezellige ambiance van de fraaie stadshuizen, vele met zorgvuldig onderhouden en rijkelijk gevulde bloembakken onder de ramen. De regen van die ochtend had de straten en klinkertrottoirs schoongespoeld. Door de bewolking werd hij zich bewust van iets wat hem de vorige dag in de zon niet was opgevallen: de negentiende-eeuwse gaslantaarns waren allemaal aan. Blijkbaar brandden ze dag en nacht.

Toen hij bij de rechtszaal aankwam, aarzelde Jack bij de deur. Op het eerste gezicht zag alles er zo uit als toen hij de vorige middag was weggegaan, met dit verschil dat niet Leona maar Craig in de getuigenbank zat. In de zaal waren dezelfde personen in dezelfde houding aanwezig. De juryleden zaten er onbewogen bij, alsof ze wassen beelden waren, behalve de loodgieter, die nog steeds bezig was zijn nagels te bestuderen. Net als de vorige dag deed de rechter iets met de papieren op zijn tafel, en de toeschouwers waren een en al aandacht.

Toen Jack zijn blik over de tribune liet gaan, zag hij Alexis op de gebruikelijke plek zitten. De stoel naast haar had ze blijkbaar voor hem gereserveerd. Aan de andere kant van de tribune zat Antonio op de plaats waar Franco had gezeten. Hij was een kleinere versie van Franco, maar zag er veel beter uit. Hij droeg nu ook de kleding van het Fasano-team: grijs pak, zwart overhemd, zwarte das. Hoewel Jack er redelijk veel vertrouwen in had gehad dat Franco een paar dagen uit de running zou zijn, vroeg hij zich af of hij ook moeilijkheden met Antonio zou krijgen. Daarnaast vroeg hij zich af of Franco of Antonio – of beiden – iets met de aanval op Craigs kinderen te maken had gehad.

Onder het maken van excuses liep Jack de rij in waar Alexis helemaal aan het eind zat, de plaats die zich het dichtst bij de jurybank bevond. Ze zag hem en keek hem met een snel, nerveus glimlachje aan. Jack vatte dat niet als een slecht teken op. Ze pakte haar bezittingen op om de stoel voor hem vrij te maken. Ze hielden even elkaars hand vast voordat hij ging zitten.

‘Hoe gaat het?’ fluisterde Jack. Hij boog zich naar haar toe.

‘Beter nu Randolph de ondervraging doet.’

‘Wat gebeurde er toen hij door Tony Fasano werd ondervraagd?’

Alexis wierp Jack een snelle blik toe om blijk te geven van haar bezorgdheid. De spieren op haar gezicht waren gespannen, en haar ogen waren wijder open dan gewoonlijk. Haar handen lagen strak samengewrongen op haar schoot.

‘Niet goed?’ vroeg Jack.

‘Het was verschrikkelijk,’ gaf Alexis toe. ‘Het enige positieve dat je ervan kunt zeggen, was dat Craigs getuigenverklaring consistent was met de beëdigde verklaring die hij eerder heeft afgelegd. Hij heeft zichzelf niet tegengesproken.’

‘Ga me niet vertellen dat hij kwaad werd; niet na al die oefeningen.’

‘Al na een uur of zo werd hij woedend, en toen werd het steeds erger. Tony wist precies hoe hij hem het bloed onder de nagels vandaan moest halen. Het ergst was het toen Craig tegen Tony zei dat hij niet het recht had om kritiek uit te oefenen op artsen die hun leven opofferden om voor hun patiënten te zorgen. Daarna noemde Craig hem een walgelijke geldwolf.’

‘Dat is niet goed,’ zei Jack. ‘Al is het waar.’

‘Het werd nog erger,’ zei Alexis met moeite. Ze sprak nu iets harder.

‘Pardon,’ zei een stem achter hen. Iemand had op Jacks schouder getikt. ‘We kunnen de ondervraging niet horen,’ klaagde de toeschouwer.

‘Sorry,’ zei Jack. Hij keek Alexis weer aan. ‘Zullen we even de zaal uit gaan?’

Alexis knikte. Ze had wel behoefte aan pauze.

Ze stonden op. Alexis liet haar spullen achter. Ze liepen door de rij naar het middenpad en Jack maakte de zware deur van de rechtszaal zo zachtjes mogelijk open. In de lifthal gingen ze voorovergebogen, de ellebogen op de knieën, op een leren bank zitten.

‘Ik snap echt niet wat al die sensatiezoekers eraan hebben om naar dat verrekte proces te kijken,’ mompelde Alexis.

‘Ooit van leedvermaak gehoord?’ vroeg Jack, die een halfuur geleden had beseft dat hijzelf in het begin ook enig leedvermaak had gevoeld bij de problemen waarin Craig verkeerde.

‘Nou en of,’ zei Alexis. ‘Het plezier dat mensen aan andermans problemen en moeilijkheden beleven. Daarmee verkoop je boulevardbladen. Ik weet eigenlijk ook wel waarom die mensen op de tribune zo graag naar Craigs beproeving mogen kijken. Ze beschouwen artsen als machtige, succesvolle mensen. Luister maar niet naar mijn gezeur.’

‘Voel je je wel goed?’

‘Afgezien van wat hoofdpijn heb ik niets.’

‘En de kinderen?’

‘Met hen gaat het blijkbaar goed. Ze denken dat ze op vakantie zijn. Ze hoeven niet naar school en logeren bij oma. Ze hebben niet naar mijn mobieltje gebeld. Ze kennen het nummer uit hun hoofd en als ze problemen hadden, zou ik het hebben gehoord.’

‘Ik heb een veelbewogen ochtend achter de rug.’

‘O, ja? Hoe staat het met de sectie? We kunnen wel een wonder gebruiken.’

Jack vertelde wat hem die ochtend op de tolweg was overkomen, en toen Alexis daarnaar luisterde, viel haar mond steeds verder open. Ze was geschokt en verbijsterd.

‘Ik zou jou moeten vragen of je je wel goed voelt,’ zei ze toen Jack haar Franco’s spectaculaire crash met zijn over de kop geslagen auto had beschreven.

‘Met mij is niets aan de hand. Die huurauto is er niet zo best aan toe. Ik weet dat het niet zo goed met Franco gaat. Hij zal wel in een ziekenhuis liggen. Het zou me niet verbazen als hij ook is gearresteerd. Ik heb het incident gemeld bij dezelfde Bostonse rechercheur die gisteravond bij jullie thuis was. De autoriteiten zijn er vast niet zo blij mee dat iemand midden op de snelweg met vuurwapens gaat schieten.’

‘Allemachtig,’ zei Alexis meelevend. ‘Ik vind het heel erg dat dit je allemaal is overkomen. Ik voel me onwillekeurig verantwoordelijk.’

‘Dat hoeft niet! Ik heb nu eenmaal de neiging om in moeilijkheden te komen. Het is allemaal mijn eigen werk. Maar laat ik je dit vertellen: na alles wat er is gebeurd ben ik er nog veel meer op gebrand om die verrekte sectie te doen.’

‘Hoe is de stand van zaken?’

Jack vertelde haar over zijn machinaties met Harold Langley, Walter Strasser en Percy Gallaudet.

‘Goh,’ zei Alexis. ‘Ik hoop dat er na al die moeite iets uit voortkomt.’

‘Anders ik wel.’

‘Vind je het niet erg dat je je vlucht naar New York misschien tot morgenochtend moet uitstellen?’

‘Wat moet gebeuren, moet gebeuren,’ zei Jack schouderophalend. Hij had geen zin om over die heikele persoonlijke kwestie te praten.

‘Wat vindt je aanstaande, Laurie, ervan?’

‘Ik heb het haar nog niet verteld,’ gaf Jack toe.

‘Grote goden!’ zei Alexis. ‘Dit is geen goede manier om aan een relatie met een nieuwe schoonzus te beginnen.’

‘Zullen we het weer over het proces hebben?’ zei Jack om van onderwerp te veranderen. ‘Je vertelde me dat het steeds slechter ging met Craigs getuigenverklaring.’

‘Nadat hij Tony voor een walgelijke geldwolf had uitgemaakt, nam hij het op zich om de juryleden te vertellen dat ze niet zijn gelijken waren. Hij zei dat ze niet in staat waren om over zijn handelingen te oordelen, omdat ze nooit iemands leven hadden hoeven redden, zoals hij had geprobeerd Patience Stanhope te redden.’

Jack sloeg verbijsterd met zijn hand tegen zijn voorhoofd. ‘Wat deed Randolph al die tijd?’

‘Wat hij maar kon. Hij sprong steeds op en neer om bezwaar te maken, maar dat had geen zin. Hij probeerde de rechter zo ver te krijgen dat de zitting werd verdaagd, maar de rechter vroeg Craig of hij rust nodig had, en Craig zei nee, en toen ging het weer verder.’

Jack schudde zijn hoofd. ‘Craig is zijn eigen ergste vijand, hoewel...’

‘Hoewel wat?’ vroeg Alexis.

‘In feite heeft Craig gelijk. In sommige opzichten spreekt hij namens alle artsen. Ik wed dat bijna alle artsen die de hel van een proces wegens een medische fout hebben doorgemaakt er precies zo over denken. Alleen zijn anderen zo verstandig om het niet te zeggen.’

‘Nou, hij had het in elk geval niet moeten zeggen. Als ik jurylid was en dus alleen maar mijn burgerplicht deed, en ik kreeg er op die manier van langs, dan zou ik woedend zijn en veel eerder geloof hechten aan Tony’s interpretatie van de dingen.’

‘Was dat het ergste gedeelte?’

‘Er waren meer gedeelten die voor die kwalificatie in aanmerking kwamen. Tony kreeg Craig zo ver dat hij toegaf dat hij bang was geweest dat het noodlottige huisbezoek gegrond was, zoals Leona had verklaard, en ook dat een hartaanval op zijn lijst van mogelijke diagnoses stond. Hij kreeg ook uit Craig los dat het vanaf het huis van de Stanhopes korter rijden was naar het concertgebouw dan vanaf het Newton Memorial-ziekenhuis, en dat hij graag voor het begin van het concert wilde aankomen omdat hij met zijn mooie jonge vriendin wilde pronken. En wat misschien ook erg belastend is: hij kreeg Craig zo ver dat hij toegaf dat hij al die beledigende dingen over Patience Stanhope tegen die del van een Leona had gezegd, dus ook dat Patience’ dood een zegen voor iedereen was.’

‘Oei,’ zei Jack, en hij schudde weer met zijn hoofd. ‘Dat is niet goed!’

‘Dat is helemaal niet goed. Craig presenteerde zich als een arrogante, gevoelloze medicus die het belangrijker vond om met zijn seksobject op tijd in het concertgebouw te zijn dan om voor zijn patiënte te zorgen. Hij zei precies de dingen die hij van Randolph niet mocht zeggen.’

Jack ging rechtop zitten. ‘Hoe ondervraagt Randolph hem nu?’

‘Hij probeert de schade enigszins te beperken. Hij wil Craig op elk afzonderlijk punt rehabiliteren, vanaf de PP van probleempatiënt tot en met de dingen die zijn gebeurd op de avond dat Patience Stanhope overleed. Toen jij binnenkwam, vertelde Craig over het verschil tussen Patience’ conditie op het moment dat hij bij het huis aankwam en de beschrijving die hij van Jordan Stanhope door de telefoon had gekregen. Dankzij Randolph had Craig al aan de jury verteld dat hij in dat telefoongesprek met Jordan niet had gezegd dat Patience Stanhope een hartaanval had, maar wel dat hij haar moest onderzoeken om het te kunnen uitsluiten. Natuurlijk was dat in strijd met wat Jordan in zijn getuigenverklaring had gezegd.’

‘Heb je enig idee hoe de jury reageerde op Craigs ondervraging door Randolph, in vergelijking met die door Tony Fasano?’

‘Ze zitten er nu meer onbewogen bij dan tevoren, maar is dat mijn pessimistische kijk op de zaak. Na Craigs ondervraging door Tony ben ik niet optimistisch meer. Randolph staat voor een hels karwei. Vanmorgen zei hij tegen me dat hij Craig wil vragen zijn levensverhaal te vertellen, want daarmee zou hij de karaktermoord door Tony misschien kunnen ontkrachten.’

‘Waarom niet,’ zei Jack. Hoewel hij niet veel enthousiasme kon opbrengen, leefde hij opeens weer erg met Alexis mee en wilde hij haar steunen.

Toen ze naar hun plaats in de rechtszaal terugkeerden, vroeg hij zich af welke gevolgen een beslissing ten gunste van de eiser voor Alexis’ relatie met Craig zou hebben. Jack was al van meet af aan geen voorstander van hun huwelijk geweest, toen hij Craig ontmoette, zestien jaar geleden. Craig en Alexis hadden elkaar leren kennen toen ze hun opleiding in het Boston Memorial-ziekenhuis volgden en waren in hun verlovingstijd vaak bij Jack thuis geweest. Jack had Craig onuitstaanbaar egocentrisch en een rechtlijnige vakidioot gevonden, maar nu hij de kans had gehad hen in hun eigen omgeving bij elkaar te zien, kon hij ondanks de moeilijke omstandigheden inzien dat ze elkaar aanvulden. Alexis’ enigszins theatrale en afhankelijke karakter, dat als kind meer aan de oppervlakte was gekomen, paste goed bij Craigs meer serieuze narcisme. In veel opzichten vulden ze elkaar goed aan, vond Jack.

Jack leunde achterover en maakte het zich zo gemakkelijk als maar mogelijk was. Randolph stond kaarsrecht bij de lessenaar en straalde zijn gebruikelijke aristocratische superioriteit uit. Craig zat enigszins naar voren gebogen in de getuigenbank, zijn schouders ingezakt. Randolphs stem was helder en welluidend, en ook een klein beetje sissend. Craig klonk lusteloos, alsof hij hevige ruzie had gehad en nu doodmoe was.

Jack voelde dat Alexis’ hand tussen zijn elleboog en zijn zij werd gestoken en toen naar voren kwam om zijn hand vast te pakken. Hij gaf er een kneepje in en ze wisselden een vluchtige glimlach.

‘Dokter Bowman,’ zei Randolph met galmende stem. ‘U wilde al arts worden sinds u op vierjarige leeftijd een dokterssetje kreeg en uw ouders en oudere broer behandelde, maar ik heb gehoord dat vooral een bijzondere gebeurtenis in uw kinderjaren u in die altruïstische beroepskeuze heeft gesterkt. Wilt u het hof daarover vertellen?’

Craig schraapte zijn keel. ‘Ik was vijftien en zat op de middelbare school. Ik was manager van het footballteam. Ik wilde in het team komen, maar dat was me niet gelukt en dat was een grote teleurstelling voor mijn vader, want mijn oudere broer was een topspeler geweest. Ik was dus de manager, en dan ben je in feite een soort waterdrager. In de time-outs rende ik het veld op met een emmer, een opscheplepel en kartonnen bekers. Tijdens een thuiswedstrijd raakte een van onze spelers geblesseerd en werd er een time-out afgekondigd. Ik rende met de emmer het veld op, maar toen ik dichtbij kwam, zag ik dat de geblesseerde speler een vriend van me was. Toen rende ik niet meer naar de groep spelers toe, maar naar mijn vriend. Ik was de eerste die vanaf de zijlijn bij hem was, en ik schrok hevig van wat ik zag. Hij had zijn been zo lelijk gebroken dat zijn voet in een abnormale richting wees, en hij kronkelde van de pijn. Ik werd zo diep getroffen door de nood waarin hij verkeerde en door mijn onvermogen om hem te helpen dat ik ter plekke wist dat ik niet alleen arts wilde worden maar ook móést worden.’

‘Dat is een hartverscheurend verhaal,’ zei Randolph, ‘en ook ontroerend omdat u meteen medelijden met hem had en het u motiveerde om een weg te volgen die moeilijk zou zijn. Het was niet gemakkelijk voor u om arts te worden, dokter Bowman, en die altruïstische aandrang die u zo welsprekend hebt beschreven moest wel sterk zijn, anders had u de obstakels waarvoor u zich gesteld zag misschien nooit overwonnen. Kunt u het hof iets van uw inspirerende levensverhaal vertellen?’

Craig ging meteen nog meer rechtop zitten.

‘Bezwaar,’ riep Tony, die overeind kwam. ‘Niet relevant.’

Rechter Davidson zette zijn leesbril af. ‘Advocaten, wilt u bij mij komen?’

Plichtsgetrouw gingen Randolph en Tony naar de rechter toe.

‘Luister!’ zei rechter Davidson, en hij wees met zijn bril naar Tony. ‘U hebt het karakter van de aangeklaagde tot een belangrijk element van uw bewijsvoering gemaakt. Dat heb ik ondanks meneer Binghams bezwaren toegestaan, op voorwaarde dat u de relevantie zou aantonen, en ik vind dat u dat hebt gedaan. Gelijke monniken, gelijke kappen. De jury heeft het volste recht om iets over dokter Bowmans motivatie en opleiding te horen. Is dat duidelijk?’

‘Ja, edelachtbare,’ zei Tony.

‘En bovendien wil ik in dit verband geen stortvloed van protesten horen.’

‘Dat begrijp ik, edelachtbare,’ zei Tony.

Tony en Randolph trokken zich ieder naar hun eigen plaats terug, Tony aan zijn tafel en Randolph aan de lessenaar.

‘Bezwaar afgewezen,’ riep rechter Davidson ten behoeve van de notuliste. ‘De getuige mag de vraag beantwoorden.’

‘Herinnert u zich de vraag?’ vroeg Randolph.

‘Dat hoop ik,’ zei Craig. ‘Waar moet ik beginnen?’

‘Bij het begin, dacht ik,’ zei Randolph. ‘Ik heb gehoord dat u geen steun van uw ouders kreeg.’

‘In elk geval niet van mijn vader, en die regeerde met ijzeren vuist over het gezin. Hij had een hekel aan zijn kinderen, vooral aan mij, omdat ik niet zo’n uitblinker in football en hockey was als mijn oudere broer Leonard junior. Mijn vader vond me een “mietje” en zei dat vaak tegen me. Toen mijn geïntimideerde moeder zich liet ontvallen dat ik arts wilde worden, zei hij dat het alleen over zijn lijk zou gebeuren.’

‘Gebruikte hij die woorden?’

‘Nou en of! Mijn vader was loodgieter en hij had een hekel aan alle academici, die hij een stelletje dieven vond. Hij zou nooit willen dat een zoon van hem deel zou uitmaken van zo’n wereld, vooral omdat hij zelf niet had doorgeleerd. Trouwens, voorzover ik weet, heeft nooit iemand uit mijn familie, van geen van beide kanten, gestudeerd, ook niet mijn eigen broer, die uiteindelijk de loodgieterszaak van mijn vader overnam.’

‘Dus uw vader stond niet achter uw academische interesses?’

Craig lachte schamper. ‘Als kind las ik stiekem. Dat moest wel. Soms sloeg mijn vader me als hij zag dat ik zat te lezen in plaats van karweitjes in en om het huis te doen. Als ik mijn schoolrapport kreeg, moest ik het voor mijn vader verstoppen en in het geheim door mijn moeder laten tekenen, omdat ik allemaal hoge cijfers had. Bij de meesten van mijn vrienden was het andersom.’

‘Werd het gemakkelijker toen u ging studeren?’

‘In sommige opzichten wel en in andere opzichten niet. Hij had de pest aan me. Hij noemde me geen “mietje” meer, maar een “bekakt mietje”. Hij schaamde zich voor me en durfde niet met zijn vrienden over me te praten. Bovendien vertikte hij het de formulieren in te vullen die ik nodig had om een beurs te krijgen, en natuurlijk ook om me ook maar een cent te geven.’

‘Hoe kon u uw studie aan een college betalen?’

‘Dat deed ik met een combinatie van leningen, prijzen die ik behaalde en alle baantjes waar ik nog tijd voor had. Het lukte me om goede cijfers te halen. De eerste paar jaar werkte ik vooral in restaurants, borden wassen en bedienen. In de laatste twee jaar kon ik in allerlei wetenschappelijke laboratoria werken, ’s Zomers werkte ik in het ziekenhuis; daar nam ik dan elke baan aan die ze me wilden geven. Verder hielp mijn broer me een beetje, al kon hij niet veel doen, want hij had al een gezin gesticht.’

‘Bent u door die moeilijke jaren heen gekomen door uw liefde voor de geneeskunde en uw verlangen om mensen te helpen?’

‘Zeker weten, vooral die zomerbaantjes in het ziekenhuis. Ik verafgoodde de artsen en de verpleegkundigen, vooral de artsen in opleiding. Ik zat te popelen om een van hen te zijn.’

‘Wat gebeurde er toen u geneeskunde ging studeren? Werden uw financiële moeilijkheden toen erger of minder erg?’

‘Veel erger. De onkosten waren groter en de studie vergde meer tijd. Eigenlijk werden alle dagen erdoor in beslag genomen. Dat was op het college nog niet zo geweest.’

‘Hoe hebt u het gered?’

‘Ik leende zo veel als ik kon krijgen; de rest moest ik verdienen met allerlei baantjes in het ziekenhuis. Gelukkig waren er volop baantjes.’

‘Hoe vond u daar de tijd voor? Ze zeggen dat de geneeskundestudie iemand minstens fulltime in beslag neemt.’

‘Ik sliep niet. Nou ja, niet helemaal, want dat is fysiek onmogelijk. Ik leerde steeds korte tijd te slapen, zelfs overdag. Dat was moeilijk, maar toen ik geneeskunde studeerde, was het doel tenminste in zicht, en daardoor was het gemakkelijker te verdragen.’

‘Wat voor baantjes had u?’

‘Alle gebruikelijke ziekenhuisbaantjes: bloed prikken, bloed onderzoeken, dierenkooien schoonmaken: alles wat maar ’s avonds gedaan kon worden. Ik werkte zelfs in de keuken van het ziekenhuis. In het tweede jaar sleepte ik opeens een geweldige baan in de wacht bij een onderzoeker die natriumkanalen in zenuw- en spiercellen bestudeerde. Ik ging zelfs overdag met dat werk door.’

‘Daarnaast had u het druk met uw studie. Hoe waren uw cijfers?’

‘Uitstekend. Ik behoorde tot de hoogste tien procent van mijn jaar en ik was lid van het honoraire studentengenootschap Alpha Omega Alpha.’

‘Wat beschouwt u als uw grootste offer? Het chronisch gebrek aan slaap?’

‘Nee! Het gebrek aan tijd om met anderen om te gaan. Mijn medestudenten hadden de tijd om met elkaar te praten over alles wat ze meemaakten. De medische studie is intens. In mijn derde jaar stond ik in tweestrijd: moest ik onderzoek of praktijk gaan doen? Ik had de voor- en nadelen van beide opties graag met anderen besproken, maar ik moest de beslissing in mijn eentje nemen.’

‘En welke beslissing nam u?’

‘Ik besefte dat ik graag voor mensen zorgde. Dat gaf onmiddellijk voldoening en daar hield ik van.’

‘Dus u vond het prettig en dankbaar werk om met mensen om te gaan?’

‘Ja, en de uitdaging om uit de vele diagnoses die mogelijk waren de juiste te kiezen.’

‘Maar u genoot vooral van het contact met mensen, het helpen van mensen?’

‘Bezwaar,’ zei Tony. Hij had al een tijdje op zijn stoel zitten schuiven. ‘Herhaling.’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson met een vermoeide stem. ‘U hoeft er niet over uit te weiden, meneer Bingham. De jury heeft het nu wel begrepen.’

‘Vertelt u ons eens over de tijd dat u arts in opleiding was,’ zei Randolph.

‘Dat was geweldig,’ zei Craig. Hij zat nu rechtop, zijn schouders recht. ‘Omdat ik zo’n hoog puntengemiddelde had, werd ik door het prestigieuze Boston Memorial-ziekenhuis geaccepteerd. Dat was een geweldige omgeving om te leren, en plotseling kreeg ik ook betaald, niet veel, maar toch wat. Minstens zo belangrijk was het dat ik geen collegegeld meer hoefde te betalen, zodat ik met de afbetaling kon beginnen van de duizelingwekkende studieschuld die ik in al die jaren had opgebouwd.’

‘Genoot u nog steeds van de noodzakelijkerwijs nauwe banden die u met uw patiënten moest aangaan?’

‘Zeer zeker. Dat was verreweg het dankbaarste deel van het werk.’

‘Vertelt u ons nu over uw praktijk. Ik begrijp dat zich enige teleurstellingen voordeden.’

‘In het begin niet! In het begin was mijn praktijk precies zoals ik had verwacht. Ik had het druk en voelde me gestimuleerd. Ik genoot er elke dag van om naar mijn werk te gaan. Mijn patiënten vormden een intellectuele uitdaging en stelden mijn werk op prijs. Maar toen hielden de verzekeringsmaatschappijen geld achter. Vaak maakten ze onnodig bezwaar tegen bepaalde onkosten en maakten ze het me steeds moeilijker om datgene te doen wat het beste voor mijn patiënten was. De inkomsten daalden terwijl de kosten bleven stijgen. Om de praktijk in stand te houden moest ik de productiviteit verhogen. Dat is een eufemisme voor steeds meer patiënten per uur ontvangen. Ik was daartoe in staat, maar toen het maar doorging, maakte ik me steeds meer zorgen over de kwaliteit.’

‘Ik begrijp dat uw manier van werken in dat stadium veranderde.’

‘Die veranderde drastisch. Ik werd benaderd door een oudere, vooraanstaande arts die een conciërgepraktijk had maar problemen met zijn gezondheid had gekregen. Hij bood me een compagnonschap aan.’

‘Neemt u me niet kwalijk dat ik u onderbreek,’ zei Randolph. ‘Misschien kunt u de juryleden nog eens uitleggen wat een conciërgepraktijk is.’

‘Het is een praktijkstijl waarbij de arts de praktijkgrootte beperkt en daardoor buitengewoon goed voor zijn patiënten toegankelijk is. In ruil daarvoor krijgt hij een jaarlijkse vergoeding van hen.’

‘Houdt die buitengewone toegankelijkheid ook huisbezoeken in?’

‘Dat kan. Dat is aan de arts en de patiënt.’

‘U bedoelt dat in een conciërgepraktijk de arts zijn dienstverlening kan afstemmen op de behoeften van de patiënt. Is dat correct?’

‘Ja. Twee fundamentele principes van goede patiëntenzorg zijn het welzijn van de patiënt en de autonomie van de patiënt. Wanneer een arts te veel patiënten per uur ontvangt, komen die principes in gevaar, want dan is er te veel haast bij. Als de dokter weinig tijd heeft, moet het gesprek snel worden afgewerkt, en wanneer dat gebeurt, kan de patiënt zijn verhaal niet doen, en dat is tragisch, want vaak zitten de kritieke feiten van een geval verborgen in het verhaal van de patiënt. In een conciërgepraktijk als de mijne kan ik de tijd die ik met de patiënt doorbreng en ook de plaats waar dat gebeurt variëren, al naargelang de behoeften en wensen van de patiënt.’

‘Dokter Bowman, is de beoefening van de geneeskunde een kunst of een wetenschap?’

‘Beslist een kunst, maar dan wel gebaseerd op een stevig fundament van bewezen wetenschap.’

‘Kan de geneeskunde adequaat worden beoefend vanuit een boek?’

‘Nee, dat kan niet. Er zijn op de hele wereld geen twee mensen hetzelfde. De geneeskunde moet op iedere individuele patiënt worden afgestemd. Bovendien zijn boeken altijd al verouderd op het moment dat ze op de markt komen. De medische kennis neemt exponentieel toe.’

‘Speelt beoordeling een rol in de beoefening van de geneeskunde?’

‘Zeer zeker. Bij elke medische beslissing staat de beoordeling voorop.’

‘Was het op de avond van 8 september 2005 uw medische beoordeling dat Patience Stanhope het best gediend zou zijn met een bezoek aan haar huis?’

‘Ja.’

‘Kunt u de jury uitleggen waarom u op grond van uw beoordeling dacht dat u daarmee het best zou handelen?’

‘Ze had een grote hekel aan het ziekenhuis. Ik was er zelfs huiverig voor om haar voor routineonderzoek naar het ziekenhuis te sturen. Na een bezoek aan het ziekenhuis werden haar symptomen en angsten altijd erger. Ze had veel liever dat ik bij haar thuis kwam, en dat deed ik al acht maanden bijna elke week een keer. Elke keer was het vals alarm geweest, zelfs die keren toen Jordan Stanhope tegen me zei dat ze dacht dat ze doodging. Op de avond van 8 september kreeg ik niet te horen dat ze dacht dat ze doodging. Ik had er alle vertrouwen in dat het vals alarm zou zijn, net als al die vorige keren, maar als arts kon ik niet voorbijgaan aan de mogelijkheid dat ze echt ziek was. Ik kon dat het best nagaan door direct naar haar huis te gaan.’

‘Mevrouw Rattner heeft verklaard dat u onderweg tegen haar zei dat u dacht dat haar klachten misschien gegrond waren. Is dat waar?’

‘Het is waar, maar ik zei er niet bij dat ik die kans uiterst klein achtte. Ik zei dat ik me zorgen maakte omdat ik in de stem van meneer Stanhope iets meer bezorgdheid hoorde dan anders.’

‘Hebt u meneer Stanhope door de telefoon verteld dat u dacht dat mevrouw Stanhope een hartaanval had gehad?’

‘Nee. Ik zei tegen hem dat die mogelijkheid bij elke klacht over pijn in de borst moest worden nagegaan, maar mevrouw Stanhope had in het verleden pijn in haar borst gehad zonder dat er iets aan de hand bleek te zijn.’

‘Had mevrouw Stanhope een hartkwaal?’

‘Ik had een paar maanden voor haar dood een inspanningstest laten doen waarvan de uitslag niet helemaal duidelijk was. Het was niet genoeg om te zeggen dat ze een hartkwaal had, maar ik vond wel dat ze voor hartonderzoek naar een cardioloog in het ziekenhuis moest gaan.’

‘Hebt u de patiënte dat aanbevolen?’

‘Ik heb het krachtig aanbevolen, maar ze wilde niet omdat het zou betekenen dat ze naar het ziekenhuis moest.’

‘Nog één vraag, dokter,’ zei Randolph. ‘Wanneer in uw praktijk een patiënt als PP, of probleempatiënt, werd aangeduid, wilde dat dan zeggen dat de patiënt meer aandacht of minder aandacht kreeg?’

‘Veel meer aandacht! Patiënten met die aanduiding brachten het probleem met zich mee dat ik hun symptomen niet kon verlichten, of die symptomen nu echt of ingebeeld waren. Als arts vond ik dat een voortdurend probleem. Vandaar die terminologie.’

‘Dank u, dokter,’ zei Randolph, en hij pakte zijn papieren bij elkaar. ‘Geen vragen meer.’

‘Meneer Fasano,’ riep rechter Davidson. ‘Heb u nog vragen in tweede instantie?’

‘Nou en of, edelachtbare,’ blafte Tony. Hij sprong overeind en rende naar de lessenaar als een jachthond die achter een konijn aan zit.

‘Dokter Bowman, toen u op 8 september 2005 met uw vriendin in uw nieuwe rode Porsche naar het huis van de Stanhopes reed, zei u toen niet over uw PP-patiënten dat u ze niet kon uitstaan en dat u hypochonders net zo erg vond als simulanten?’

Er volgde een korte stilte, waarin Craig de advocaat aankeek met blikken die konden doden.

‘Dokter?’ vroeg Tony. ‘Bent u uw tong verloren, zoals we als kinderen zeiden?’

‘Ik kan het me niet herinneren,’ zei Craig ten slotte.

‘U kunt het u niet herinneren?’ vroeg Tony met overdreven ongeloof. ‘O, toe nou, dokter, dat is een te gemakkelijk excuus, vooral van iemand die tijdens zijn opleiding uitblonk in het onthouden van kleine details. Mevrouw Rattner kon het zich beslist nog herinneren, zoals uit haar verklaring bleek. Misschien weet u nog dat u op de avond dat u de dagvaarding voor dit proces kreeg tegen mevrouw Rattner zei dat u de pest aan Patience Stanhope had en dat haar dood een zegen voor iedereen was. Kunt u zich dat misschien herinneren?’ Tony boog zich over de lessenaar naar voren, tenminste voorzover zijn korte postuur dat toestond, en trok vragend zijn wenkbrauwen op.

‘Ik heb iets van die strekking gezegd,’ gaf Craig met tegenzin toe. ‘Ik was kwaad.’

‘Natuurlijk was u kwaad,’ riep Tony uit. ‘U was woedend omdat iemand, namelijk mijn diep getroffen cliënt, het lef had om te betwijfelen of uw beoordeling in overeenstemming was met de normen van medische verzorging.’

‘Bezwaar!’ zei Randolph. ‘Suggestief!’

‘Toegewezen,’ zei rechter Davidson. Hij keek Tony fel aan.

‘We zijn allemaal onder de indruk van uw levensverhaal: van bedelaar tot rijkaard,’ zei Tony, even minachtend als tevoren. ‘Maar ik weet niet of dat nu nog zo veel betekenis heeft, vooral gezien de levensstijl die uw patiënten u in de loop van de jaren hebben verschaft. Wat is momenteel de marktwaarde van uw huis?’

‘Bezwaar,’ zei Randolph. ‘Irrelevant.’

‘Edelachtbare,’ klaagde Tony. ‘De tegenpartij heeft economische gegevens gepresenteerd om aan te tonen hoezeer de aangeklaagde zich moest inzetten om arts te worden. Het is alleen maar redelijk dat de jury nu hoort hoe de economische beloning is aangegroeid.’

Rechter Davidson dacht daar even over na en zei toen: ‘Bezwaar afgewezen. De getuige mag de vraag beantwoorden.’

Tony richtte zijn aandacht weer op Craig. ‘Nou?’

Craig haalde zijn schouders op. ‘Twee of drie miljoen dollar, maar dat hebben wij er niet voor betaald.’

‘Dan wil ik u nu enkele vragen over uw conciërgepraktijk stellen,’ zei Tony, die de zijkanten van de lessenaar stevig vastgreep. ‘Gelooft u dat sommige patiënten het zich niet kunnen veroorloven een jaarlijkse betaling van duizenden dollars te doen?’

‘Natuurlijk,’ snauwde Craig.

‘Wat is er gebeurd met die dierbare patiënten van u die om de een of andere reden niet in staat of bereid waren het jaarlijkse bedrag te betalen waarmee u uw nieuwe Porsche en uw seksflat in Beacon Hill financierde?’

‘Bezwaar!’ zei Randolph. Hij stond op. ‘Suggestief en bevooroordelend.’

‘Toegewezen,’ blafte rechter Davidson. ‘Meneer Fasano, u moet alleen naar relevante feiten en informatie vragen en met uw vragen geen theorieën of argumenten spuien die u beter voor uw eindpleidooi kunt bewaren. Dit is mijn laatste waarschuwing!’

‘Het spijt me, edelachtbare,’ zei Tony voordat hij Craig weer aankeek. ‘Wat is er gebeurd met die dierbare patiënten voor wie u al die jaren had gezorgd?’

‘Ze moesten een andere arts zoeken.’

‘En helaas is dat vaak gemakkelijker gezegd dan gedaan. Hebt u hen daarbij geholpen?’

‘We hebben namen en telefoonnummers aan hen gegeven.’

‘Haalde u die gewoon uit de Gouden Gids?’

‘Het waren plaatselijke artsen. Mijn personeel en ik kenden hen.’

‘Hebt u die artsen gebeld?’

‘In sommige gevallen wel.’

‘Dat betekent dat u in andere gevallen niet hebt gebeld. Dokter Bowman, zat het u niet dwars dat u uw zogenaamd dierbare patiënten in de steek liet, patiënten die wanhopig waren en voor hun medische behoeften een beroep op u wilden doen?’

‘Ik heb hen niet in de steek gelaten!’ riep Craig verontwaardigd uit. ‘Ik liet hun de keuze!’

‘Geen vragen meer,’ zei Tony. Op de terugweg naar zijn tafel sloeg hij zijn ogen ten hemel.

Rechter Davidson keek Randolph over de rand van zijn bril aan. ‘Hebt u nog vragen, meneer Bingham?’

‘Nee, edelachtbare,’ zei Randolph, en hij kwam enigszins van zijn stoel.

‘De getuige kan gaan,’ zei rechter Davidson.

Craig stond op en liep doelbewust naar de tafel terug.

De rechter richtte zijn aandacht weer op Tony. ‘Meneer Fasano?’

Tony stond op. ‘De eiser is klaar met de bewijsvoering, edelachtbare,’ zei hij zelfverzekerd voordat hij weer ging zitten.

De rechter keek nu Randolph aan.

Randolph richtte zich in zijn volle aristocratische lengte op. ‘Op grond van de ontoereikendheid van de bewijsvoering door de eiser en het gebrek aan bewijskracht daarvan verzoekt de aangeklaagde het hof de zaak onontvankelijk te verklaren.’

‘Afgewezen,’ zei rechter Davidson kortaf. ‘De bewijsvoering is voldoende voor voortzetting van dit proces. Wanneer het hof na de lunchpauze weer bijeenkomt, mag u uw eerste getuige oproepen, meneer Bingham.’ Hij mepte hard met de hamer; het geluid galmde als een geweerschot door de zaal. ‘Ik verdaag de zitting om te lunchen. U wordt opnieuw gewaarschuwd om de zaak niet onder elkaar of met iemand anders te bespreken en om eventuele opinies tot aan het eind van de getuigenverklaringen voor u te houden.’

‘Iedereen opstaan,’ riep de parketwachter.

Jack en Alexis stonden tegelijk met alle anderen in de zaal op. De rechter stond op en liep door de zware zijdeur.

‘Wat vond je ervan?’ vroeg Jack terwijl de jury werd weggeleid.

‘Ik verbaas me er steeds weer over dat Craig zijn innerlijke woede zo slecht verborgen kan houden, dus dat hij zijn gedrag zo slecht kan beheersen.’

‘Omdat jij de deskundige bij uitstek bent, verbaast het me dat het jou verbaast. Past het niet bij zijn narcisme?’

‘Dat wel, maar omdat hij gisteren onder de lunch blijk gaf van zo veel zelfkennis, hoopte ik dat hij zich beter zou kunnen beheersen. Toen Tony alleen nog maar opstond, dus voordat hij met zijn vragen begon, zag ik Craigs gezicht al veranderen.’

‘Eigenlijk vroeg ik je hoe je vond dat Randolph zijn deel van de ondervraging zojuist heeft georkestreerd.’

‘Jammer genoeg geloof ik niet dat het zo effectief was als ik had gehoopt. Craig klonk te prekerig, alsof hij een lezing hield. Ik had liever gehad dat de hele ondervraging direct en kernachtig was geweest, zoals aan het eind.’

‘Ik vond Randolphs ondervraging vrij effectief,’ zei Jack. ‘Ik heb nooit beseft dat Craig uit zo’n milieu kwam. Het is erg indrukwekkend dat hij zo hard werkte terwijl hij studeerde en dan toch nog zulke hoge cijfers haalde.’

‘Maar jij bent arts, geen jurylid, en heb je niet gehoord hoe Tony daarop inging? Craig mag het als student dan moeilijk hebben gehad, het is voor de juryleden moeilijk om zich met hem te identificeren nu Craig en ik in een huis wonen dat waarschijnlijk zelfs wel vier miljoen dollar waard is. Tony pakte zijn ondervraging erg handig aan. Hij bracht Craigs negatieve gevoelens voor de patiënte weer ter sprake, en de rode Porsche, de vriendin en het feit dat hij veel van zijn oude patiënten had moeten laten gaan.’

Jack knikte met tegenzin. Omwille van Alexis had hij geprobeerd de zaak positief te belichten. Hij gooide het over een andere boeg: ‘Nu is het Randolphs beurt. Het wordt tijd dat hij gaat schitteren.’

‘Ik denk niet dat er veel zal schitteren. Randolph kan niets anders doen dan twee of drie getuigen-deskundigen presenteren, die geen van allen uit Boston komen. Hij zei dat hij daar vanmiddag al klaar mee is. Morgen komen de slotpleidooien.’ Alexis schudde terneergeslagen haar hoofd. ‘Onder de omstandigheden zie ik niet hoe hij voor een ommekeer kan zorgen.’

‘Hij heeft veel ervaring met dit soort zaken,’ zei Jack in een poging een enthousiasme te wekken dat hij zelf niet voelde. ‘Uiteindelijk behaalt ervaring meestal de overhand. Wie weet, misschien heeft hij een verrassing achter de hand.’

Jack besefte niet dat hij gedeeltelijk gelijk had. Er zou een verrassing komen, maar niet van de kant van Randolph.

18

Boston

Donderdag 8 juni 2006

13.15 uur

‘Tijdschriften?’ vroeg de magere jonge vrouw. Jack dacht dat ze niet meer dan veertig kilo woog, en toch liep ze met zes honden, in grootte variërend van een grijze Deense dog tot een kleine Bichon frisé. Uit de achterzak van haar spijkerbroek stak een stel doorzichtige plastic poepzakjes. Jack had haar aangesproken nadat hij zijn inmiddels vertrouwde route door de wijk Beacon Hill had gevolgd. Hij was van plan wat lectuur te kopen voor het geval hij lang op de graafmachine moest wachten.

‘Eens kijken,’ zei de vrouw, en ze dacht even na. ‘Er zijn een paar zaken in Charles Street.’

‘Eén zou al goed zijn,’ zei Jack.

‘Er is Gary Drugs op de hoek van Charles Street en Mount Vernon Street.’

‘Ga ik in de juiste richting?’ vroeg Jack. Op dat moment was hij in Charles Street en liep hij in de richting van de parken en de parkeergarage.

‘Ja. Die winkel is een blok verder aan deze kant van de straat.’

Jack bedankte de vrouw, die door haar ongeduldige honden werd weggetrokken.

Gary Drugs was een echte ouderwetse drogisterij, rommelig maar gezellig. Het geheel was ongeveer zo groot als de shampooafdeling van een drogisterij uit een keten, en toch was er van alles te koop. Producten die varieerden van vitaminen tot hoestdrankjes en notitieboekjes stonden op planken die aan de wanden langs het enige pad van vloer hingen. Aan het eind, bij de geneesmiddelentoonbank, bevond zich een verrassend grote selectie kranten en tijdschriften.

Jack had toegezegd dat hij met Alexis en Craig zou lunchen, al had hij dat beter niet kunnen doen. Het was of hij was uitgenodigd op een wake waar verwacht werd dat je met de overledene praatte. Craig was woedend op het systeem, zoals hij het noemde, op Tony Fasano, op Jordan Stanhope en vooral op zichzelf. Hij wist dat hij het vreselijk slecht had gedaan, ondanks de uren van oefening die hij de vorige avond met Randolph had doorgemaakt. Toen Alexis hem wilde laten vertellen waarom hij zijn emoties zo slecht in de hand had, barstte hij in woede uit, terwijl hij toch wist dat het in zijn belang was om daarover te praten. Dat leidde tot een korte maar felle woordenwisseling tussen hem en Alexis. Craig had er een uur nors en teruggetrokken bij gezeten. Alexis en Jack hadden geprobeerd te praten, maar Craigs ergernis had zo’n felle uitstraling dat er niet aan te ontkomen viel.

Aan het eind van de lunch had Alexis gehoopt dat Jack naar de rechtszaal zou terugkeren, maar Jack had zich geëxcuseerd: hij wilde om twee uur op de begraafplaats zijn, in de hoop dat Percy Gallaudet gauw klaar was geweest met zijn werkzaamheden bij zijn vriend. Op dat moment had Craig woedend tegen Jack gezegd dat ze het beter gewoon konden opgeven, de teerling was toch al geworpen en Jack hoefde geen moeite meer te doen. Jack had geantwoord dat hij er te veel mensen bij had betrokken om het nu nog te kunnen opgeven.

Met een aantal tijdschriften en een New York Times onder zijn arm, liep Jack door naar de parkeergarage. Hij reed zijn erbarmelijke Accent naar buiten en zette koers naar het westen. Het kostte hem enige moeite om de route te vinden waarlangs hij ’s morgens de binnenstad had bereikt, maar uiteindelijk zag hij een paar herkenningspunten en wist hij dat hij op de goede weg was.

Jack stopte om tien over twee bij de Park Meadow-begraafplaats. Hij parkeerde naast een Dodge-busje voor het kantoor. Toen hij naar binnen ging, trof hij de slordige vrouw en Walter Strasser precies zo aan als hij hen ’s morgens had verlaten. De vrouw typte op een computer, en Walter zat onbewogen aan zijn bureau, zijn handen nog gevouwen op zijn buik. Jack vroeg zich af of de man ooit enig werk verzette, aangezien er niets op zijn bureau lag wat daarop wees. Beide mensen keken in Jacks richting, maar de vrouw ging meteen weer zonder een woord te zeggen aan haar werk. Jack liep naar Walter toe, die hem met zijn ogen volgde.

‘Enig teken van Percy?’ vroeg Jack.

‘Niet sinds hij vanmorgen is vertrokken.’

‘Iets gehoord?’ vroeg Jack. Tot zijn verbazing kon je alleen aan Walter zien dat hij bij bewustzijn was doordat hij soms met zijn ogen knipperde en zijn mond bewoog als hij sprak.

‘Nee.’

‘Kunt u op de een of andere manier contact met hem opnemen? Ik zou hem hier na tweeën terugzien. Hij is bereid Patience Stanhope vanmiddag op te graven.’

‘Als hij zei dat hij het zou doen, zal hij er zijn.’

‘Heeft hij een mobiele telefoon? Dat heb ik hem niet gevraagd.’

‘Nee. We nemen per e-mail contact met hem op. Dan komt hij hier naar het kantoor.’

Jack legde zijn kaartje op Walters bureau. ‘Als u contact met hem kunt opnemen om hem te vragen wanneer hij aan Patience Stanhope toe komt, zou ik u daar heel erkentelijk voor zijn. U kunt me op mijn mobieltje bellen. Intussen ga ik naar de plaats van het graf, als u me kunt vertellen waar dat is.’

‘Gertrude, laat de dokter het Stanhope-graf op de kaart zien.’

De wielen van Gertrudes bureaustoel piepten toen ze zich tegen het bureau afzette. Als vrouw van weinig woorden tikte ze alleen met een artritische wijsvinger op de desbetreffende plek. Jack keek waar het was. Dankzij de contourlijnen kon hij zien dat het boven op de heuvel was.

‘Het beste uitzicht van Park Meadow,’ merkte Walter op.

‘Ik wacht daar,’ zei Jack. Hij begon naar de auto te lopen.

‘Dokter!’ riep Walter. ‘Aangezien het graf zal worden geopend, is er de kwestie van de kosten. Die moeten worden voldaan voordat we gaan graven.’

Nadat hij een groot aantal biljetten van twintig dollar uit zijn dikke stapel had achtergelaten, keerde Jack naar zijn huurauto terug en reed de helling op. Hij vond een kleine parkeerplaats met een bank in de schaduw van een prieel. Hij liet zijn auto daar staan en liep naar de plaats waar hij het Stanhope-graf vermoedde. Het bevond zich echt helemaal boven op de heuvel. Er stonden identieke, nogal eenvoudige granieten grafstenen. Hij vond die van Patience en keek even naar de inscriptie.

Nadat hij de krant en de tijdschriften uit de auto had gehaald, ging Jack naar de bank en maakte het zich daar zo gemakkelijk mogelijk. Het was sinds die ochtend veel beter weer geworden. De zon scheen met een felheid die de vorige dagen had ontbroken, alsof hij iedereen eraan wilde herinneren dat de zomer eraan zat te komen. Jack was blij met de schaduw die het met klimop begroeide prieel hem bood, want het was tropisch heet.

Jack keek op zijn horloge. Het leek hem moeilijk te geloven dat hij over nog geen vierentwintig uur getrouwd zou zijn. Nou ja, gaf hij toe, tenzij zich een onvoorziene ramp voordeed, bijvoorbeeld dat hij niet op tijd in de kerk was. Hij dacht daar even over na, terwijl een blauwe gaai vanuit een kornoeljestruik de spot met hem dreef. Jack schudde zijn hoofd om het idee dat hij niet op tijd in de kerk zou zijn van zich af te zetten. Dat kon onmogelijk gebeuren. Toch herinnerde het hem er onaangenaam aan dat hij Laurie moest bellen, maar omdat hij nu eenmaal niet wist wanneer hij sectie op Patience’ lijk kon verrichten kon hij dat telefoontje weer uitstellen.

Het was lang geleden dat hij in zijn eentje was en niets deed. Hij had gemerkt dat hij het gemakkelijkst bij zijn verstand kon blijven als hij koortsachtig bezig was, of het nu werk was of spel. Laurie had de afgelopen twee jaar voorzichtig geprobeerd hem uit die gewoonte los te weken, maar dan waren ze altijd samen geweest. Nu was het anders, want hij was alleen. Toch had hij er geen behoefte aan om aan het verleden te denken, en aan wat had kunnen zijn. Hij stelde zich ermee tevreden om te denken aan wat er zou komen, tenzij...

Jack zette het idee voor de tweede keer van zich af. Hij pakte de krant op en ging lezen. Het was een goed gevoel om in de buitenlucht te zijn, in de zon, en de krant te lezen met het gezang van vogels op de achtergrond. Hij had er geen enkel probleem mee dat hij midden op een begraafplaats zat. Met zijn ironische gevoel voor humor beleefde hij daar eigenlijk wel plezier aan.

Toen Jack de krant uit had, ging hij over op de tijdschriften. Nadat hij een stuk of wat nogal lange maar interessante artikelen in The New Yorker had gelezen, begon het prettige gevoel dat hij had wat af te nemen, vooral toen hij recht in de zon kwam te zitten. Hij keek op zijn horloge en vloekte. Het was kwart voor vier. Hij stond op, rekte zich uit en raapte de krant en tijdschriften bij elkaar. Op de een of andere manier moest hij Percy te pakken krijgen en een tijd met hem afspreken. Het laatste toestel naar New York zou om ongeveer negen uur vertrekken, en hij gaf zichzelf toe dat hij het niet zou halen. Tenzij hij met de huurauto naar New York reed, waar hij om allerlei reden niet veel zin in had, zou hij nog één nacht in Boston moeten blijven. Hij bedacht dat hij in het hotel kon logeren dat hij bij het vliegveld had gezien, want hij was niet van plan om naar het huis van de Bowmans terug te keren nu Alexis en de kinderen daar niet waren. Hoe hij ook met Craig meeleefde, hij had in de lunchpauze al genoeg neerslachtigheid van hem meegemaakt.

De krant en tijdschriften gingen door de ontbrekende ruit aan de passagierskant de Hyundai in. Jack liep net om de auto heen toen hij de graafmachine hoorde. Hij schermde zijn ogen af tegen de zon, tuurde tussen de bomen door en zag Percy’s gele voertuig over de bochtige weg van de begraafplaats dichterbij komen. Zijn schep was naar achteren geslagen, als de poot van een sprinkhaan. Jack belde meteen naar Harold Langley.

‘Het loopt al tegen vieren,’ klaagde Harold toen Jack hem vertelde dat de opgraving op het punt stond te beginnen.

‘Ik kon het niet eerder voor elkaar krijgen,’ zei Jack. ‘Ik moest de man nu ook al omkopen.’ Jack zei niet dat hij Walter Strasser ook had omgekocht.

‘Goed,’ zei Harold berustend. ‘Ik ben er over een halfuur. Ik moet ervoor zorgen dat hier alles klaar is. Als ik een beetje te laat ben, maak de kluis dan niet open voor ik er ben! Haal het deksel niet van de kluis af tot ik erbij ben! Ik moet de kist identificeren en officieel verklaren dat hij in die kluis lag.’

‘Dat begrijp ik,’ zei Jack.

Voordat Percy er was, kwam de pick-uptruck van de begraafplaats aanrijden. Enrique en Cesar stapten uit en haalden gereedschap uit de laadbak. Met prijzenswaardige efficiency en een minimum aan conversatie zetten ze Patience’ grafplaats af. Ze spreidden een waterdicht zeil uit zoals Jack die ochtend had gezien bij het graf dat ze toen aan het graven waren, sneden graszoden en verwijderden ze, en legden de opgerolde stukken gras op de randen van het zeil.

Toen Percy arriveerde, was alles klaar voor de graafmachine. Hoewel Percy even naar Jack wuifde, bleef hij in zijn cabine zitten tot hij de machine precies op de plek had staan waar hij hem wilde hebben. Toen pas sprong hij eruit om zijn steunbalken in positie te brengen.

‘Sorry dat ik zo laat ben,’ riep Percy naar Jack.

Jack wuifde alleen maar. Hij had geen behoefte aan een gesprek. Hij wilde alleen nog maar die verrekte kist uit de grond krijgen.

Toen Percy dacht dat alles in orde was, ging hij aan het werk. De schep groef diep in de relatief losse aarde. De dieselmotor van de graafmachine bulderde wanneer de schep naar binnen gehaald en opgetild werd. Percy liet de arm draaien en deponeerde de aarde op het zeil.

Percy bleek handig te zijn in wat hij deed. Binnen korte tijd vormde zich een brede loopgraaf met loodrechte wanden. Toen hij ruim een meter diep was, arriveerde Harold Langley met de lijkwagen van Langley-Peerson. Hij keerde de wagen en reed achteruit tot hij naast het geopende graf stond. Met zijn handen in zijn zij keek hij naar de vorderingen.

‘Je bent dichtbij,’ riep Harold naar Percy. ‘Dus kalm aan.’

Jack wist niet of Percy hem niet kon horen of hem bewust negeerde. Wat de reden ook was, hij bleef graven alsof Harold er niet was. Na korte tijd was er een schrapend hol geluid te horen: de schep van de graafmachine stuitte op de betonnen bovenkant van de kluis, een centimeter of dertig onder de aarde op de bodem van de kuil.

Harold ging tekeer. ‘Ik zei toch dat je kalm aan moest doen?’ schreeuwde hij, en hij zwaaide koortsachtig met zijn handen om Percy duidelijk te maken dat hij de schep uit de kuil terug moest trekken. Jack glimlachte onwillekeurig. Harold leek hem buiten het gebouw van het uitvaartbedrijf helemaal niet op zijn plaats, zoals hij daar in zijn stemmige zwarte pak en met zijn witte huid in de zon stond. Hij leek net een parodie op een punkrocker. Zijn donker geverfde haar had zorgvuldig gekamd en gepommadeerd over zijn kale schedel gelegen maar stak nu in pieken opzij vanaf de zijkant van zijn hoofd.

Percy bleef Harolds steeds wildere gebaren negeren en haalde de schep naar zich toe. Met een schrapend, gierend geluid krabden de metalen tanden van de schep over het betonnen deksel van de kluis.

In zijn wanhoop vloog Harold op de cabine van de graafmachine af en bonkte op het glas. Toen pas kwam de schep tot stilstand en hield het gebulder van de dieselmotor op. Percy maakte de deur open en keek de uitvaartleider met een onschuldig, vragend gezicht aan.

‘Straks maak je het deksel van de kluis kapot of trek je de ringen los, jij...’ schreeuwde Harold, maar er wilde hem geen uitdrukking te binnen schieten die vulgair genoeg was om tot uiting te brengen hoe hij over Percy dacht. Zijn woede sloeg hem met stomheid.

Jack liet het aan de professionals over om hun meningsverschillen op te lossen en stapte in zijn auto. Hij wilde zijn telefoon gebruiken en dacht dat de auto hem zou afschermen tegen het lawaai van de dieselmotor wanneer Percy verderging met graven. De auto stond met de passagierskant, waar de ruit ontbrak, bij de graafmachine vandaan.

Jack belde dokter Latasha Wylie. Ditmaal kreeg hij haar direct aan de lijn.

‘Ik heb de eerdere boodschap ontvangen,’ gaf Latasha toe. ‘Sorry dat ik niet heb teruggebeld. Op donderdag hebben we onze grote vergadering.’

‘Maakt niet uit,’ zei Jack. ‘Ik bel nu omdat ze op dit moment eindelijk het lichaam opgraven. Als alles soepel verloopt – en ik heb geen reden om dat te veronderstellen, gezien de obstakels die ik tot nu toe heb moeten overwinnen – kan ik de sectie tussen zes en zeven uur in het gebouw van Langley-Peerson verrichten. Je hebt aangeboden te helpen. Geldt dat nog steeds?’

‘Het zou niet op een gunstiger moment kunnen komen,’ zei Latasha. ‘Ik kom eraan! Ik pak de botzaag nog even in en dan ben ik klaar om te vertrekken.’

‘Ik hoop dat ik je niet van iets leukers weghaal.’

‘De paus kwam dineren, maar ik zal tegen hem zeggen dat het niet doorgaat.’

Jack glimlachte. Latasha had net zo’n soort gevoel voor humor als hij.

‘Ik denk dat ik om halfzeven bij het uitvaartbedrijf ben,’ ging Latasha verder. ‘Als dat om de een of andere reden niet goed uitkomt, moet je me bellen!’

‘Afgesproken. Mag ik je na afloop van de pret een diner aanbieden?’

‘Als het dan niet te laat is. Ik heb mijn schoonheidsslaapje nodig.’

Jack verbrak de verbinding. Terwijl hij zat te telefoneren, waren Enrique en Cesar de kuil in gegaan en de kluiten aarde vlogen nu door de lucht. Intussen was Percy bezig stalen kabels aan de tanden van de schep te bevestigen. Harold was naar de rand van de kuil teruggekomen en keek met zijn handen in zijn zij de diepte in. Jack was blij dat de man zo veel persoonlijke belangstelling voor de gang van zaken had.

Jack keek weer naar de telefoon en dacht erover om Laurie te bellen. Zelfs het ongunstigste scenario dat hij de vorige avond door de telefoon had voorgesteld, was nu onmogelijk geworden: die avond thuis zijn. De gebeurtenissen hadden zijn vertrek onverbiddelijk vooruitgeschoven naar de ochtend van de volgende dag, zijn trouwdag. Hoewel zijn laffe kant hem probeerde over te halen het telefoontje tot na de sectie uit te stellen, wist hij dat hij het nu moest doen. Dat was trouwens niet het enige dilemma. Het was ook nog de vraag wat hij haar over het verwoestende duel van die ochtend op de tolweg moest vertellen. Hij dacht daar even over na en vond het beter open kaart te spelen. Hij had het gevoel dat de factor medelijden zwaarder zou wegen dan de factor bezorgdheid, want hij kon zeggen dat Franco hoogstwaarschijnlijk een paar dagen uit de running zou zijn en dus niet meer ergens kon opduiken. Natuurlijk was Antonio er ook nog, wie dat ook mocht zijn. Jack herinnerde zich de man zoals hij schuin achter Franco had gestaan toen ze die confrontatie bij het basketbalveld aan Memorial Drive hadden, en verder had hij hem die ochtend in de rechtszaal gezien. Jack wist niet welke positie Antonio in het Fasano-team innam, maar het feit dat hij bestond was door Jacks hoofd gegaan op het moment dat Percy bezig was Patience’ graf open te maken. Onwillekeurig had Jack zijn hand op de revolver in zijn zak gelegd, alleen om zich ervan te vergewissen dat het wapen er nog was. Na het ernstige dreigement dat door de meisjes was doorgegeven was het niet zo vergezocht om te denken dat er iemand op het toneel kon verschijnen om de opgraving tegen te houden. Na diep adem te hebben gehaald drukte Jack op de sneltoets van Lauries nummer. Hij kon altijd hopen dat hij haar voicemail zou krijgen. Jammer genoeg gebeurde dat niet. Laurie nam snel op.

‘Waar ben je?’ vroeg ze zonder plichtplegingen.

‘Het slechte nieuws is dat ik op een begraafplaats in Boston ben. Het goede nieuws is dat ik niet een van de bewoners ben.’

‘Dit is geen tijd voor grappen.’

‘Sorry! Ik kon het niet laten. Ik ben op een begraafplaats. Op dit moment wordt het graf geopend.’

Er volgde een onbehaaglijke stilte.

‘Ik weet dat je teleurgesteld bent,’ zei Jack. ‘Ik heb al het mogelijke gedaan om de gang van zaken te versnellen. Ik had gehoopt dat ik om deze tijd op weg naar huis zou zijn. Het is niet gemakkelijk gegaan.’

Jack vertelde over de aanvaring die hij die ochtend met Franco had gehad. Hij vertelde haar alles wat gebeurd was, tot en met de kogel die in het interieur van de huurauto was blijven steken.

Laurie luisterde verbijsterd tot Jack klaar was met zijn monoloog, waarin hij ook nog had opgenomen dat hij de beheerder van de begraafplaats en de bestuurder van de graafmachine had moeten omkopen. Hij had ook verteld dat Craigs getuigenverklaring een ramp was geweest.

‘Nu weet ik niet meer of ik kwaad op je moet zijn of medelijden met je moet hebben,’ zei ze geërgerd.

‘Als je het mij vraag, neig ik meer tot medelijden.’

‘Doe me een lol, Jack. Geen grappen! Dit is serieus.’

‘Als ik klaar ben met de sectie, heb ik het laatste vliegtuig van vanavond gemist. Dan overnacht ik in een hotel bij het vliegveld. Vanaf een uur of halfzeven gaan er weer vliegtuigen naar New York.’

Laurie zuchtte hoorbaar. ‘Ik ga vroeg naar mijn ouders toe om me voor te bereiden, dus ik zie je niet hier in het appartement.’

‘Geen punt. Ik denk dat ik mijn smoking wel zonder hulp aan kan krijgen.’

‘Ga je met Warren naar de kerk?’

‘Dat is wel de bedoeling. Hij is erg handig in het vinden van een parkeerplek.’

‘Goed, Jack. Dan zie ik je in de kerk.’ Ze verbrak abrupt de verbinding.

Jack zuchtte en klapte zijn telefoon dicht. Laurie was niet blij, maar hij had dit vervelende karweitje nu tenminste achter de rug. Heel even stond hij er versteld van dat niets in zijn leven eenvoudig en duidelijk was.

Jack liet zijn mobieltje in zijn zak glijden en stapte uit de auto. Terwijl hij met Laurie had gepraat, waren ze bij het graf een heel eind verder gekomen. Percy zat weer in de cabine van de graafmachine en liet de dieselmotor ronken. De schep hing nu boven de kuil en er waren kabels aan vastgemaakt die naar beneden gingen. Het was duidelijk te zien dat de graafmachine aanzienlijk veel kracht op de kabels uitoefende.

Jack ging bij Harold aan de rand van de kuil staan. Toen hij naar beneden keek, zag hij dat de kabels verbonden waren met ringen die in het deksel van de kluis verzonken lagen.

‘Wat gebeurt er?’ schreeuwde Jack boven het dieselgebulder uit.

‘We proberen de afsluiting te verbreken,’ schreeuwde Harold terug. ‘Dat valt niet mee. Het is een asfaltachtig materiaal. Dat maakt het waterdicht.’

De graafmachine kreunde en gromde en hield toen even op om opnieuw te beginnen.

‘Wat doen we als het deksel niet los wil komen?’ vroeg Jack.

‘Dan moeten we op een andere dag met de mensen van het kluisbedrijf terugkomen.’

Jack vloekte, maar niet hoorbaar.

Plotseling was er een laag plopgeluid te horen, gevolgd door een kort zuigend geluid.

‘Halleluja!’ zei Harold, en hij bewoog even met zijn hand om Percy te laten weten dat hij kalm aan moest doen.

Het deksel van de kluis kwam omhoog. Toen het bij de rand van de kuil was gekomen, pakten Enrique en Cesar het vast om het stabiel te houden terwijl Percy het bij het graf vandaan liet zwaaien. Voorzichtig liet hij het op het gras zakken. Toen klom Percy de cabine uit.

Harold keek in de betonnen kluis. De binnenkant was met spiegelachtig roestvrij staal bekleed. Op de bodem stond de metalen kist, die van witgoud leek te zijn. Eromheen was aan alle kanten meer dan een halve meter ruimte.

‘Is het geen prachtexemplaar?’ zei Harold met bijna religieuze verering. ‘Dat is een Eeuwige Rust van Huntington Industries. Daar verkoop ik er niet veel van. Het is een lust voor het oog.’

Jack vond het interessanter dat de inhoud van de kist kurkdroog was. ‘Hoe krijgen we de kist eruit?’ vroeg hij.

Jack had die vraag nog maar amper gesteld of Enrique en Cesar lieten zich al in de kluis zakken en trokken banden van textiel onder de kist door en vervolgens door de vier handgrepen aan de zijkant. De dieselmotor ronkte weer en Percy bracht de schep boven de kuil en liet hem zakken, zodat de banden konden worden vastgemaakt. Harold maakte de achterkant van de lijkwagen open.

Twintig minuten later stond de kist veilig in de lijkwagen en maakte Harold de deur dicht.

‘Zie ik u zo meteen bij ons in het bedrijf?’ vroeg Harold aan Jack.

‘Zeer zeker. Ik wil de sectie onmiddellijk doen. Er zal trouwens nog een patholoog-anatoom bij zijn. Ze heet Latasha Wylie.’

‘Zoals u wilt,’ zei Harold. Hij ging aan het stuur van de lijkwagen zitten, reed achteruit de weg op en ging met vrij veel vaart de helling af.

Jack rekende met Percy af; hij gaf hem het merendeel van zijn pak biljetten van twintig dollar. Hij gaf er ook een paar aan Enrique en Cesar en stapte toen in zijn auto en reed de helling af. Onder het rijden voelde hij zich onwillekeurig heel tevreden. Na alle problemen verbaasde het hem dat de opgraving zelf zo gemakkelijk was verlopen. Hij was vooral blij dat Fasano en Antonio niet waren komen opdagen om de pret te bederven, om van Franco nog maar te zwijgen. Nu hoefde hij alleen nog maar de sectie te verrichten.

19

Brighton

Donderdag 8 juni 2006

18.45 uur

Tot Jacks grote voldoening bleef alles soepel verlopen. Hij reed zonder problemen van de Park Meadow-begraafplaats naar uitvaartbedrijf Langley-Peerson, achter Harold met de kist aan. Toen Jack daar aankwam, stond Latasha al te wachten. Ze was er nog maar vijf minuten; de timing was bijna volmaakt.

Meteen na aankomst had Harold twee van zijn potige werknemers de Eeuwige Rust-kist uit de lijkwagen op een dolly laten zetten. De dolly was de balsemkamer in gereden, en daar stond hij nu.

‘Het gaat als volgt,’ zei Harold. Hij stond naast de kist en liet zijn knokige hand op het glanzende metalen oppervlak rusten. Door het felle blauwwitte tl-licht in de balsemkamer was elke levensechte kleur verdreven en zag Harold eruit alsof hij zelf in een van de Eeuwige Rust-kisten had moeten liggen.

Jack en Latasha stonden een meter of zo bij hem vandaan bij de balsemtafel, die als sectietafel zou fungeren. Ze droegen overalls die Latasha uit het instituut had meegenomen: handschoenen, plastic mondkapjes en een verzameling sectiegereedschap. Aanwezig waren ook Bill Barton, een vriendelijke oudere man die door Harold zijn naaste medewerker was genoemd, en Tyrone Vich, een robuuste Afro-Amerikaan die twee keer zo groot was als Bill Barton. Ze hadden allebei uit zichzelf aangeboden om langer te blijven en zouden Jack en Latasha op alle mogelijke manieren helpen.

‘We gaan nu de kist openmaken,’ ging Harold verder. ‘Ik zal officieel constateren dat de kist inderdaad het stoffelijk overschot van wijlen Patience Stanhope bevat. Bill en Tyrone zullen de kleding verwijderen en het lichaam voor de sectie op de balsemtafel leggen. Als u klaar bent, zullen Bill en Tyrone het lichaam weer aankleden en in de kist terugleggen, zodat het morgenvroeg opnieuw kan worden begraven.’

‘Blijft u in het gebouw?’ vroeg Jack.

‘Dat lijkt me niet nodig,’ zei Harold. ‘Maar ik woon in de buurt en Bill en Tyrone kunnen me bellen als dat nodig is.’

‘Uitstekend,’ zei Jack, die enthousiast zijn in handschoenen gestoken handen over elkaar wreef. ‘Laten we beginnen!’

Harold nam een crank van Bill over en stak het uiteinde in een uitsparing aan het ene eind van de metalen kist. Hij zette hem precies op zijn plaats en probeerde hem in beweging te krijgen. Van de inspanning kwam er wat kleur op zijn gezicht, maar het lukte hem niet het afsluitmechanisme in beweging te krijgen. Harold wees naar Tyrone, die op de plaats van de directeur ging staan. Tyrones spieren puilden uit onder zijn katoenen operatiehemd, en toen ging het deksel plotseling gierend en knarsend open. Even later was er even een gesis te horen.

Jack keek Harold aan. ‘Is dat gesis goed of slecht?’ vroeg Jack. Hij hoopte dat het niet op gasvorming door ontbinding wees.

‘Niet goed en niet slecht,’ zei Harold. ‘Het zegt iets over de voortreffelijke afsluiting van Eeuwige Rust, en dat is niet verrassend, want het is een topmodel, een technologisch verfijnd product.’ Tyrone ging naar de andere kant van de kist om die kant met de crank open te maken.

‘Nu moet het lukken,’ zei Harold toen Tyrone klaar was. Hij stak zijn vingers onder de rand van de kist en liet Tyrone hetzelfde aan de andere kant doen. Toen tilden ze tegelijk het deksel op en lieten het tl-licht op Patience Stanhope vallen.

De kist was vanbinnen bekleed met wit satijn, en Patience droeg een eenvoudige jurk van tafzijde. In overeenstemming met het decor waren haar gezicht, onderarmen en handen bedekt met een witte pluizige schimmel. Daaronder was haar huid marmergrijs.

‘Dit is Patience Stanhope. Geen enkele twijfel mogelijk,’ zei Harold vroom.

‘Ze ziet er fantastisch uit,’ zei Jack. ‘Helemaal opgedoft voor het feest.’

Harold wierp een afkeurende blik in Jacks richting maar hield zijn dunne lippen stijf op elkaar.

‘Oké! Bill en Tyrone,’ zei Jack enthousiast. ‘Doe haar de feestjurk uit, dan gaan we aan het werk.’

‘Ik laat jullie nu alleen,’ zei Harold op enigszins verwijtende toon, alsof hij tegen een ondeugend kind sprak. ‘Ik hoop dat het de moeite waard is.’

‘En uw honorarium?’ vroeg Jack. Hij besefte plotseling dat hij geen enkele regeling had getroffen.

‘Ik heb uw kaartje, dokter. We sturen u een rekening.’

‘Prima,’ zei Jack. ‘Bedankt voor uw hulp.’

‘Het was ons een genoegen,’ zei Harold ironisch. Als fijngevoelige uitvaartleider was hij gekwetst door Jacks oneerbiedige taal.

Jack trok de roestvrijstalen tafel op wielen naar zich toe en legde pen en papier neer. Hij had geen bandrecorder en wilde zijn bevindingen noteren terwijl hij aan het werk was. Vervolgens hielp hij Latasha de monsterflesjes en instrumenten klaarzetten. Hoewel Harold wat balsemgereedschap had neergelegd, had Latasha naast de botzaag nog meer pathologie-instrumenten meegenomen: mes, scalpel, schaar, botkniptang.

‘Doordat je zo attent bent geweest al die dingen mee te nemen, wordt dit een stuk gemakkelijker,’ zei Jack, terwijl hij een nieuw scalpelmesje aan een houder vastmaakte. ‘Ik was van plan me te behelpen met wat ze hier hadden, en achteraf was dat niet zo’n goed idee.’

‘Het was een kleine moeite,’ zei Latasha. Ze keek om zich heen. ‘Ik wist niet wat ik kon verwachten. Ik heb nog nooit een balsemkamer gezien. Eerlijk gezegd ben ik onder de indruk.’

De ruimte was ongeveer zo groot als haar sectiekamer in het Forensisch Instituut, al was er maar één roestvrijstalen tafel. Die stond in het midden en liet de ruimte extra groot lijken. De vloer en wanden waren bedekt met lichtgroene tegels. Er waren geen ramen. In plaats daarvan waren er glasblokken die het daglicht binnenlieten.

Jacks blik volgde die van Latasha. ‘Dit is een paleis,’ zei hij. ‘Toen ik net op het idee van deze sectie was gekomen, dacht ik dat ik het bij iemand op de keukentafel zou moeten doen.’

‘Jakkes!’ zei Latasha. Ze keek even naar Bill en Tyrone, die het lichaam aan het uitkleden waren. ‘Je hebt me dinsdag het verhaal over Patience Stanhope en je vriend de internist verteld. Jammer genoeg ben ik de details vergeten. Kun je het voor me samenvatten?’

Jack ging wat verder. Hij vertelde haar het hele verhaal, inclusief zijn familieband met Craig en de bedreigingen aan het adres van hem en Craigs kinderen in verband met de sectie. Hij vertelde haar zelfs over het incident van die ochtend op de tolweg.

Laurie was geschokt, en dat was aan haar gezicht te zien.

‘Eigenlijk had ik je dit eerder moeten vertellen,’ zei Jack. ‘Misschien zou je dan niet zo vlot je medewerking hebben toegezegd. Maar ik denk dat als er in dit stadium moeilijkheden zouden komen er al iets gebeurd zou zijn voordat Patience Stanhope uit de grond kwam.’

‘Dat denk ik ook,’ zei Latasha, die zich enigszins herstelde. ‘Als er nu moeilijkheden komen, komt het door wat we ontdekken.’

‘Daar zit wat in,’ beaamde Jack. ‘Misschien is het beter als je niet helpt. Als iemand op de een of andere manier als schietschijf gaat fungeren, wil ik dat ik dat ben.’

‘Wat?’ vroeg Latasha met een overdreven gezicht. ‘Mogen de meisjes weer niet meedoen? Kom nou! Dat is nooit mijn stijl geweest. We zullen kijken wat we ontdekken en dan beslissen we wel hoe we verdergaan.’

Jack glimlachte. Hij had bewondering voor deze vrouw en vond haar sympathiek. Ze was intelligent, moedig en energiek.

Bill en Tyrone tilden het lijk uit de kist, droegen het naar de balsemtafel en legden het daarop neer. Met een emmer water en een spons veegde Bill voorzichtig de schimmel weg. Net als een sectietafel had de balsemtafel opstaande randen en een afvoer aan het eind.

Jack ging rechts van Patience staan en Latasha links. Ze hadden allebei hun mondkapje omgedaan. Tyrone excuseerde zich om zijn avondronde te doen. Bill trok zich naar de zijlijn terug om te helpen als het nodig was.

‘Het lichaam verkeert in geweldig goede staat,’ merkte Latasha op.

‘Harold mag dan een pedant mannetje zijn, hij verstaat zijn vak.’

Jack en Latasha deden ieder voor zich uitwendig onderzoek. Toen Latasha klaar was, richtte ze zich op.

‘Ik zie niets wat ik niet zou hebben verwacht,’ zei ze. ‘Ik bedoel, ze heeft een reanimatiepoging gehad, en ze is gebalsemd, en daar zijn sporen van achtergebleven.’

‘Dat ben ik met je eens,’ zei Jack. Hij had naar een paar wondjes in haar mond gekeken. Die konden zijn toegebracht door de slang die tijdens de reanimatiepoging was gebruikt. ‘Tot nu toe wijst niets op wurging, maar we moeten nog steeds rekening houden met verstikking zonder borstcompressie.’

‘Dat zou laag op mijn lijstje staan,’ zei Latasha. ‘De voorgeschiedenis sluit dat min of meer uit. Weet je wat ik bedoel?’

‘Ja,’ zei Jack. Hij gaf Latasha een scalpel. ‘Aan jou de eer.’

Latasha maakte de typische Y-incisie vanaf de schouders naar het midden van de borst en vervolgens tot het schaambeen. Het weefsel was droog als te gaar gekookte kalkoen en had een grijzig geelbruine kleur. Omdat er geen rotting was opgetreden, rook het lichaam muf maar verspreidde het geen stank.

Snel en goed samenwerkend legden Jack en Latasha de inwendige organen bloot. De darmen waren bij het balsemen volledig leeggehaald. Jack lichtte de stevige rand van de lever. Aan de onderkant daarvan zat de galblaas. Hij betastte hem met zijn vingers.

‘Er zit gal in,’ zei hij tevreden. ‘Dat is handig bij het toxicologisch onderzoek.’

‘Er is ook glasvocht,’ zei Latasha, die de ogen door de gesloten leden betastte. ‘Daar moeten we ook een monster van nemen.’

‘Zeer zeker,’ zei Jack. ‘En urine ook, als we iets uit de blaas of nieren kunnen halen.’

Ze pakten ieder een injectiespuit en namen de monsters. Jack etiketteerde de zijne en Latasha deed hetzelfde met de hare.

‘Eens kijken of er een duidelijke rechts-linksshunt is,’ zei Jack. ‘Ik heb nog steeds het gevoel dat die cyanose belangrijk is.’

Voorzichtig trok Jack de broze longen opzij om naar de grote bloedvaten te kijken. Nadat hij ze zorgvuldig had betast, schudde hij zijn hoofd. ‘Alles ziet er normaal uit.’

‘De pathologie zal in het hart zitten,’ zei Latasha met overtuiging.

‘Volgens mij heb je gelijk,’ beaamde Jack. Hij riep Bill en vroeg of er roestvrijstalen kommen of schalen waren die ze voor de organen konden gebruiken. Bill haalde er een paar uit een kastje onder de spoelbak.

Jack en Latasha gingen te werk alsof ze het gewend waren om samen secties te verrichten. Ze verwijderden hart en longen. Terwijl Latasha de kom vasthield, tilde Jack de organen uit de borst en legde ze erin. Vervolgens zette ze de kom bij Patience’ voeten op de tafel.

‘De longen zien er normaal uit,’ zei Jack. Hij wreef met zijn vingers over het oppervlak van de longen.

‘Ze voelen ook normaal aan,’ zei Latasha, die ze voorzichtig op enkele plaatsen bevoelde. ‘Jammer dat we geen weegschaal hebben.’

Jack riep Bill en vroeg of er een weegschaal was, maar die was er niet.

‘Het gewicht voelt normaal aan,’ zei Jack, terwijl hij het brok weefsel in zijn handen woog.

Latasha probeerde het maar schudde haar hoofd. ‘Ik ben niet goed in het schatten van gewichten.’

‘Ik wil graag aan het hart beginnen, maar misschien moeten we eerst de rest doen. Wat vind jij?’

‘Eerst werken, dan spelen. Is dat jouw motto?’

‘Zoiets,’ zei Jack. ‘Als we het werk verdelen, gaat het sneller. Een van ons kan de abdominale organen doen en de ander de hals. Voor de volledigheid wil ik er zeker van zijn dat het tongbeen intact is, al geloven we geen van tweeën dat het wurging was.’

‘Als ik het mag zeggen, doe ik de hals wel.’

‘Akkoord.’

Het volgende halfuur werkten ze zwijgend door, ieder op hun eigen terrein. Jack gebruikte de spoelbak om de organen te wassen. In de dikke darm vond hij de eerste duidelijke pathologie. Hij riep Latasha naar zich toe en wees ernaar. Het was een kankergezwel in het opstijgend deel van de dikke darm.

‘Het is klein, maar zo te zien is het door de wand heen gedrongen,’ zei Latasha.

‘Dat denk ik ook,’ beaamde Jack. ‘En sommige abdominale nodi zijn vergroot. Dit bewijst dat hypochonders soms echt ziek zijn.’

‘Zou dat bij een darmonderzoek aan het licht zijn gekomen?’

‘Vast en zeker. Als ze dat had laten doen. Het staat in Craigs dossier dat hij haar dat steeds aanbeval maar dat ze elke keer weigerde.’

‘Dus als ze die hartaanval niet had gehad, zou het haar dood zijn geworden?’

‘Uiteindelijk wel,’ zei Jack. ‘Hoe gaat het met de hals?’

‘Ik ben bijna klaar. Het tongbeen is intact.’

‘Goed! Als jij de hersenen eruit haalt, zal ik dan het abdomen afmaken? Het gaat lekker snel.’ Jack keek op de klok aan de wand. Het liep tegen acht uur en zijn maag knorde. ‘Ga je nog in op mijn aanbod van een diner?’ riep hij naar Latasha, die op de terugweg naar de tafel was.

‘Hangt ervan af hoe laat het is als we klaar zijn,’ riep ze achterom.

Jack vond een aantal poliepen in Patience’ dikke darm. Toen hij klaar was met de darmen, legde hij ze in de buikholte terug. ‘Dat moet je Harold Langley nageven. Voor wat hij met Patience Stanhope heeft gedaan zou een oude Egyptische balsemer zich niet hoeven te schamen.’

‘Ik heb niet veel ervaring met gebalsemde lichamen, maar de conditie van dit lichaam is beter dan ik had verwacht,’ zei Latasha terwijl ze de stekker van de botzaag in het contact deed. Het was een vibrerend apparaat dat ontworpen was om wel door hard bot maar niet door zacht weefsel te snijden. Ze zette hem aan. Hij maakte een hoog snorrend geluid. Ze nam haar plaats bij het hoofd van de tafel in en ging aan het werk met de schedel, die ze al had blootgelegd door Patience’ hoofdhuid over haar gezicht te leggen.

Jack, relatief immuun voor de herrie, betastte de lever en zocht naar metastasen van de kanker in de karteldarm. Die vond hij niet. Hij maakte een aantal preparaten van het orgaan, maar zo te zien was er niets aan de hand. Hij wist dat hij met een microscoop misschien wel wat metastasen zou ontdekken, maar dat zou een andere keer moeten gebeuren.

Twintig minuten later, toen was geconstateerd dat de hersenen geen zichtbare afwijkingen vertoonden en er een aantal monsters van verschillende organen was genomen, richtten de twee pathologen hun aandacht op het hart. Omdat Jack de longen had weggesneden, lag het hart in zijn eentje in de schaal.

‘We hebben het beste voor het laatst bewaard,’ zei Jack. Hij keek nieuwsgierig naar het orgaan en vroeg zich af welke geheimen het zou onthullen. Het was ongeveer zo groot als een grote sinaasappel. De kleur van het spierweefsel was grijs, maar het kapje van vetweefsel was lichtbruin.

‘Het wordt een soort toetje,’ zei Latasha met evenveel enthousiasme.

‘Nu ik hier naar dat hart sta te kijken, moet ik denken aan een geval dat ik zo’n anderhalf jaar geleden heb gehad. Het was een vrouw die in Bloomingdale’s in elkaar was gezakt en wier hart niet meer met een externe pacemaker op gang kon worden gebracht, zoals dat bij Patience Stanhope ook niet kon.’

‘Wat was je conclusie in dat geval?’

‘Een opvallende plotselinge vernauwing van de hoofdstam van de ramus descendens posterior. Blijkbaar had een kleine trombose in één keer een groot deel van het geleidingssysteem van het hart uitgeschakeld.’

‘Verwacht je dat in dit geval ook aan te treffen?’

‘Het staat hoog op mijn lijst,’ zei Jack. ‘Maar ik denk ook dat er een septaal defect is opgetreden dat een rechts-linksshunt heeft veroorzaakt. Dat zou dan de cyanose verklaren.’ Toen voegde hij eraan toe: ‘Maar waarschijnlijk weten we dan nog niet waarom iemand zo graag wilde voorkomen dat we iets zouden ontdekken.’

‘Ik denk dat we een wijdverbreide coronaire schade zullen zien, en ook sporen van een aantal voorafgaande kleine, asymptomatische hartaanvallen, zodat haar geleidingssysteem in die periode al grote risico’s liep, zonder dat de schade groot genoeg was om op een standaard ecg te zien te zijn.’

‘Dat is een interessant idee,’ zei Jack. Hij keek over de tafel naar Latasha, die nog steeds met haar aandacht bij het hart was. Hij kreeg steeds meer respect voor haar. Alleen jammer dat ze negentien leek. Hij voelde zich daar zo oud door.

‘Vergeet niet: kortgeleden is aangetoond dat postmenopauzale vrouwen andere symptomen dan hun mannelijke leeftijdgenoten hebben wanneer het op coronaire hartziekte aankomt! De zaak die jij net beschreef, is daar een bewijs van.’

‘Je geeft me steeds het gevoel dat ik oud en slecht geïnformeerd ben,’ klaagde Jack.

Latasha maakte een laatdunkend gebaar. ‘Ja, dat zal wel!’ zei ze grinnikend.

‘Als we nou eens een weddenschapje afsluiten? We zijn geen van beiden op ons eigen instituut, waar zulke weddenschappen worden afgekeurd. Ik zeg dat het iets aangeborens is en jij zegt dat het iets degeneratiefs is. Ik wil wel vijf dollar inzetten op mijn idee.’

‘Hé, dat smijt maar met geld!’ plaagde Latasha. ‘Vijf dollar is een hoop, maar ik verdubbel het tot tien.’

‘Top,’ zei Jack. Nadat hij het hart had omgedraaid, nam hij een dun tangetje en schaartje en ging aan het werk. Latasha ondersteunde het orgaan, terwijl Jack voorzichtig de rechterkransslagader bestudeerde en vervolgens opende. Hij concentreerde zich op de posterieure afdalende tak. Toen hij die zo ver had gevolgd als de instrumenten toestonden, richtte hij zich op en strekte zijn rug.

‘Geen vernauwing,’ zei hij met een combinatie van verbazing en teleurstelling. Hoewel hij zich meestal niet liet leiden door verwachtingen ten aanzien van diagnoses, omdat zulke verwachtingen je blind konden maken voor andere mogelijkheden, was hij in dit geval tamelijk zeker geweest van de pathologie waarop hij zou stuiten. De rechterkransslagader levert bloed aan het grootste deel van het geleidingssysteem van het hart, en dat systeem was uitgeschakeld door Patience Stanhopes hartaanval.

‘Wanhoop niet,’ zei Latasha. ‘Die tien dollar hangen nog in de lucht. Er is geen vernauwing, maar ik zie ook geen atheromateuze afzettingen.’

‘Je hebt gelijk. Er is niets te zien,’ beaamde Jack. Hij kon het niet helemaal geloven. Het hele bloedvat zag er normaal uit.

Jack richtte zijn aandacht op de linkerkransslagader en de vertakkingen daarvan. Na een paar minuten van ontleding was duidelijk dat het links niet anders was dan rechts. Er was geen afzetting of vernauwing. Hij was verbaasd en ergerde zich. Na alles wat hij had doorgemaakt, leek het hem een persoonlijke belediging dat er geen zichtbare coronaire abnormaliteit was, hetzij geleidelijk ontwikkeld hetzij degeneratief.

‘De pathologie moet aan de binnenkant van het hart zitten,’ zei Latasha. ‘Misschien zien we vegetaties op de mitralis- of de aortaklep. Die kunnen een regen van bloedproppen hebben veroorzaakt en daarna zijn verdwenen.’

Jack knikte, maar hij vroeg zich af hoe groot de kans was op plotselinge hartstilstand door een hartaanval zonder dat er iets met de kransslagaders aan de hand was. Die kans leek hem uiterst klein, zeker kleiner dan tien procent, al was het natuurlijk wel mogelijk, zoals te zien was aan het geval waaraan ze werkten. Dat was een van de mooie dingen aan de forensische pathologie: hij zag steeds nieuwe dingen en leerde er steeds iets bij.

Latasha gaf Jack een mes met een lang lemmet, en daardoor ontwaakte hij uit zijn korte trance. ‘Kom op! We gaan de binnenkant bekijken.’

Jack opende alle vier de hartkamers en maakte insnijdingen door de spierwanden. Latasha en hij inspecteerden de kleppen, de schotten tussen de rechter- en linkerkant van het hart en het ingesneden spierweefsel. Ze werkten in stilte en bekeken elke structuur afzonderlijk en systematisch. Toen ze klaar waren, keken ze elkaar over de tafel aan.

‘De positieve kant: we raken geen van beiden tien dollar kwijt,’ zei Jack in een poging tot humor. ‘De negatieve kant: Patience Stanhope geeft haar geheimen niet prijs. Het schijnt dat ze bij haar leven niet goed meewerkte, en daar houdt ze zich ook in de dood aan.’

‘Na het horen van de voorgeschiedenis vind ik het schokkend dat het hart er zo normaal uitziet,’ zei Latasha. ‘Ik heb dit nog nooit meegemaakt. Ik denk dat we voor meer informatie op het microscopisch onderzoek moeten wachten. Misschien was het een capillair ziekteproces dat alleen de kleinste vaten van het coronaire stelsel heeft getroffen.’

‘Daar heb ik nog nooit van gehoord.’

‘Ik ook niet,’ gaf Latasha toe. ‘Maar ze is aan een hartaanval gestorven en dat moet een zware zijn geweest. We zouden meer pathologie dan een kleine, asymptomatische darmkanker moeten zien. Wacht eens even! Hoe heet dat syndroom waarbij de kransslagaderen in spasmen raken?’ Ze wees naar Jack alsof ze een spelletje speelden en hij het antwoord moest geven.

‘Ik heb echt geen idee. En kom nou niet met kennis aanzetten waardoor ik me minderwaardig ga voelen.’

‘Prinzmetal! Dat is het,’ zei Latasha triomfantelijk. ‘Prinzmetal-angina.’

‘Nooit van gehoord,’ gaf Jack toe. ‘Nu doe je me denken aan mijn zwager, het slachtoffer in deze hele zaak. Hij zou vast wel weten wat het was. Kunnen die spasmen ook zware hartaanvallen veroorzaken? Dat is de vraag.’

‘Het kan niet Prinzmetal zijn,’ zei Latasha plotseling. ‘Zelfs bij dat syndroom gaan de spasmen gepaard met vernauwing van het bloedvat in de buurt. Dat betekent dat er zichtbare pathologie zou zijn, maar die zien we niet.’

‘Wat een opluchting,’ zei Jack.

‘We moeten dit op de een of andere manier oplossen.’

‘Dat ben ik van plan, maar nu we geen hartpathologie zien, sta ik voor een raadsel en schaam ik me, na alles wat ik in het werk heb gesteld om deze sectie te kunnen doen.’

‘Weet je wat?’ zei Latasha. ‘We gaan met alle monsters naar mijn kantoor. We kunnen het hart onder de stereomicroscoop leggen en misschien zelfs vriescoupes van het hartweefsel bekijken om haarvaten te bestuderen. De rest van de monsters zal normaal verwerkt moeten worden.’

‘Misschien moeten we gewoon iets gaan eten,’ zei Jack, die zich plotseling uit de hele affaire wilde terugtrekken.

‘Ik koop wel een paar pizza’s onderweg. Kom op! We maken er een feestje van. Dit is een groot raadsel. Eens kijken of we het kunnen oplossen. We kunnen zelfs vanavond een toxicologische screening doen. Toevallig ken ik de nachtchef van het laboratorium op de universiteit. We hebben ooit verkering met elkaar gehad. Het werd niets tussen ons, maar we zijn nog steeds kennissen.’

Jack spitste zijn oren. ‘Kun je dat nog een keer zeggen?’ zei hij ongelovig. ‘Vanavond nog een toxicologische screening?’ In New York mocht Jack blij zijn als hij het binnen een week voor elkaar kreeg.

‘Ja, maar we moeten tot na elf uur wachten, want dan begint Allan Smitham aan zijn dienst.’

‘Wie is Allan Smitham?’ vroeg Jack. Als ze onmiddellijk een toxicologische screening konden krijgen, was er weer van alles mogelijk.

‘We hebben elkaar in onze studententijd leren kennen. We volgden samen veel scheikunde- en biologielessen. Daarna gingen we verschillende dingen studeren. Tegenwoordig werken we maar een paar straten bij elkaar vandaan.’

‘En je schoonheidsslaapje?’

‘Daar maak ik me morgenavond wel druk om. Deze zaak heeft me te pakken gekregen. We moeten je zwager tegen die slechte advocaat beschermen.’

20

Newton

Donderdag 8 juni 2006

21.05 uur

Alexis nam op toen haar telefoon vier keer was overgegaan. Jack had haar nummer gebeld en zijn telefoon op de speaker gezet voordat hij hem op de passagiersstoel van zijn huurauto had gelegd. Hij was onderweg van het uitvaartbedrijf Langley-Peerson naar het Newton Memorial-ziekenhuis. Hij wilde daar nog even heen gaan voordat de dienst van drie tot elf uur voorbij was. Misschien kon hij Matt Gilbert en Georgina O’Keefe nog te pakken krijgen. Dat was een impulsieve beslissing van hem geweest toen Latasha en hij na afloop van de sectie het uitvaartbedrijf verlieten. Ze had gezegd dat ze even naar haar huis ging om de hond eten te geven. Daarna zou ze de vloeistofmonsters naar het toxicologisch lab brengen, met een briefje voor Allan om meteen te bellen zodra hij er was. Ze zou ook twee pizza’s ophalen bij een restaurant dat de hele nacht openbleef. Ten slotte zou ze hem terugzien op het parkeerterrein van het Forensisch Instituut. Ze had Jack gevraagd met haar mee te gaan, maar hij had van de gelegenheid gebruik willen maken om even naar het ziekenhuis te gaan.

‘Ik hoopte al dat jij het was,’ zei Alexis toen ze Jacks stem hoorde.

‘Kun je me goed horen?’ vroeg Jack. ‘Ik heb mijn telefoon op de speaker staan.’

‘Ik kan je prima horen. Waar ben je?’

‘Die vraag stel ik mezelf ook altijd,’ grapte Jack. Zijn stemming had op een dieptepunt verkeerd toen ze bij Patience’ sectie niets relevants vonden, maar nu zag hij het weer helemaal zitten. Hij had weer energie gekregen door Latasha’s enthousiasme en bij het vooruitzicht dat ze de hulp van een toxicoloog zouden krijgen, en zijn gedachten waren geleidelijk op snelheid gekomen, als een ouderwetse stoomlocomotief. De ideeën schoten nu door zijn hoofd als een zwerm opgewonden mussen.

‘Je bent in een vreemde stemming. Wat is er aan de hand?’

‘Ik zit in mijn huurauto en ben op weg naar het Newton Memorial-ziekenhuis.’

‘Gaat het wel goed met je?’

‘Ja, prima. Ik ga daar even langs om een paar vragen te stellen aan de mensen van de Spoedeisende Hulp die Patience Stanhope hebben behandeld.’

‘Heb je de opgraving en de sectie gedaan?’

‘Ja.’

‘Wat heb je ontdekt?’

‘Afgezien van een voor ons niet relevante kanker in de karteldarm heb ik niets ontdekt.’

‘Niets?’ zei Alexis. De teleurstelling klonk duidelijk in haar stem door.

‘Ik weet wat je denkt, want ik dacht het zelf ook. Ik zag het somber in. Maar nu denk ik dat het een onverwacht geschenk is.’

‘Hoe dan?’

‘Als ik een normale, alledaagse hartziekte had ontdekt – en dat had ik eigenlijk verwacht te vinden, niet iets ergs, zoals ik hoopte – had ik het daarbij moeten laten. Ze had een hartkwaal en ze kreeg een hartaanval. Einde verhaal. Maar het feit dat ze geen hartkwaal had, roept een vraag op. Ik bedoel, er is een kleine kans dat ze een fatale hartaanval heeft gehad die we na acht maanden niet meer kunnen diagnosticeren, maar de kans lijkt me nu groter dat er iets anders bij kwam kijken, zeker in het licht van Fasano’s felle verzet tegen de sectie en Franco’s poging om me van de weg af te rijden, en vooral de bedreigingen die ze via je kinderen hebben doorgegeven. Hoe gaat het trouwens met hen?’

‘Goed. Ze gedragen zich niet angstig, en ze vinden het prachtig hier bij oma. Ze verwent ze; dat doet ze altijd. Maar weer ter zake: wat bedoel je nu eigenlijk?’

‘Dat weet ik niet precies. Maar ik zal even hardop denken. De dood van Patience Stanhope en het verzet tegen een sectie kunnen volkomen los van elkaar staan. Het is mogelijk dat Fasano en zijn maats uit louter winstbejag achter de bedreigingen zitten. Toch wil dat er niet goed bij me in. Waarom zou hij zo ver gaan dat hij bij jullie inbrak en me daarna gewoon het lichaam liet opgraven? Ik denk dat de drie gebeurtenissen los van elkaar staan. Fasano heeft me bedreigd om de redenen die hij heeft genoemd. Franco heeft een egoprobleem omdat ik hem een knietje heb gegeven, en dus hebben mijn problemen met Franco niets met Patience Stanhope te maken. Dan is alleen de inbraak in jullie huis nog niet verklaard.’

‘Dit is te ingewikkeld,’ klaagde Alexis. ‘Als Tony Fasano niet achter de mishandeling van mijn kinderen zat, wie dan wel?’

‘Ik heb geen idee. Ik vraag me wel af wat de motivatie zou kunnen zijn als Fasano er met zijn jacht op geld niet achter zit. Het is vrij duidelijk dat ze wilden voorkomen dat ik iets ontdekte, en wat viel er met een sectie te ontdekken? Nou, bijvoorbeeld dat Patience Stanhope in het ziekenhuis een verkeerd medicijn heeft gekregen, of een overdosis van het juiste medicijn. Ziekenhuizen zijn grote organisaties met veel belanghebbenden. Er gaat daar veel geld om.’

‘Dat is absurd,’ zei Alexis zonder aarzeling. ‘Het ziekenhuis zit niet achter de bedreiging van mijn kinderen.’

‘Alexis, je wilde dat ik mijn gedachten de vrije loop zou laten, en dat doe ik.’

‘Maar het ziekenhuis?’ vroeg ze een beetje jengelend. ‘Ben je daarom nu op weg daarheen?’

‘Ja,’ bekende Jack. ‘Ik vind dat ik een redelijk goede mensenkennis bezit. Ik was onder de indruk van de twee mensen van de Spoedeisende Hulp met wie ik dinsdag sprak. Ze zijn openhartig, draaien er niet omheen. Ik wil opnieuw met ze praten.’

‘Wat wilde je doen?’ vroeg Alexis smalend. ‘Hun vragen of ze zo’n gigantische fout hebben gemaakt dat het ziekenhuis gangsters moet sturen om kinderen te bedreigen? Dat is belachelijk.’

‘Als je het zo stelt, lijkt het vergezocht, maar toch ga ik het doen. De sectie is niet voorbij. Ik bedoel, de eigenlijke ontleding wel, maar we gaan nu kijken wat de toxicologische screening oplevert, en we gaan ook door de microscoop kijken. Verder wil ik precies vaststellen welke medicijnen Patience Stanhope heeft gekregen, dan kan ik dat aan de toxicoloog vertellen.’

‘Nou, dat lijkt me redelijker dan dat je het ziekenhuis van een belachelijk doofpotcomplot beschuldigt.’

‘Naast de mogelijkheid van een overdosis of een verkeerd medicijn kan het nog iets anders zijn. Wil je het horen?’

‘Ja, maar ik hoop dat je volgende idee niet zo krankzinnig is als het eerste.’

Jack dacht aan een gevatte, sarcastische opmerking, maar hij hield zich in. ‘Het idee dat het ziekenhuis erachter kan zitten, was erop gebaseerd dat Patience Stanhopes hartaanval en het verzet tegen de sectie twee afzonderlijke maar met elkaar in verband staande dingen waren. Maar als het in beide gevallen nu eens om dezelfde persoon ging?’

Er volgde een nadrukkelijke stilte waarin Jack zijn woorden op haar liet inwerken.

‘Ik geloof niet dat ik je kan volgen,’ zei Alexis ten slotte. ‘Bedoel je dat iemand de hartaanval van Patience Stanhope heeft veroorzaakt en uit vrees voor ontdekking een sectie wilde voorkomen?’

‘Dat is precies wat ik bedoel.’

‘Ik weet het niet, Jack. Dat is bijna net zo absurd. Ik neem aan dat je het over Jordan hebt.’

‘Jordan is de eerste die me te binnen schiet. Craig zei dat Jordan en Patience niet bepaald liefdevol met elkaar omgingen, en Jordan is door haar dood de grote winnaar geworden. In elk geval is hij niet lang in de rouw geweest. Weten wij veel, misschien had hij al iets met zijn vriendin toen Patience nog leefde.’

‘Hoe kan iemand een hartaanval bij iemand veroorzaken?’

‘Dat kan met digitalis.’

‘Tja,’ zei Alexis twijfelend. ‘Dat lijkt me net zo vergezocht. Als Jordan ook maar enigszins schuldig was, zou hij geen proces wegens een medische fout aanspannen, en bovendien heeft hij de opgravingsvergunning ondertekend.’

‘Daar heb ik aan gedacht,’ zei Jack, terwijl hij het parkeerterrein van het Newton Memorial-ziekenhuis op reed. ‘Ik vind het ook niet rationeel, maar misschien hebben we niet met een rationeel persoon te maken. Misschien krijgt Jordan een kick van dit alles omdat hij denkt dat hij veel slimmer is dan wij. Maar met zulke veronderstellingen loop ik op de zaken vooruit. Eerst zou de toxicologische screening iets aan het licht moeten brengen. Als we iets vinden, zullen we van achteren naar voren moeten werken.’

‘Dat is de tweede keer dat je “we” zegt. Is dat alleen maar bij wijze van spreken, of hoe zit dat?’

‘Een van de pathologen-anatomen van het Forensisch Instituut hier in Boston is zo goed me te helpen.’

‘Ik neem aan dat je met Laurie hebt gesproken,’ zei Alexis. ‘Vindt zij het goed dat je nog steeds hier in Boston bent?’

‘Ze is er niet blij mee, maar ze legt zich erbij neer.’

‘Ik kan bijna niet geloven dat je morgen gaat trouwen.’

‘Ik ook niet,’ zei Jack. Hij zette zijn auto op een plekje met uitzicht op de vijver. Zijn koplampen schenen over watervogels die op het oppervlak dobberden. ‘Hoe ging het vanmiddag op de rechtbank?’

‘Randolph riep twee getuigen-deskundigen op, een van Yale en een van Columbia. Ze waren allebei geloofwaardig maar niet bepaald opwindend. In elk geval lieten ze zich niet van hun stuk brengen door Tony, die hen op stang probeerde te jagen. Tony zal wel hebben gehoopt dat Craig ook door Randolph als getuige werd opgeroepen, maar Randolph was zo verstandig om dat niet te doen. In plaats daarvan zei Randolph dat zijn bewijsvoering voltooid was. Dat was alles. Morgenvroeg krijgen we de slotpleidooien, met Randolph als eerste.’

‘Heb je nog steeds hetzelfde intuïtieve voorgevoel van het uiteindelijke resultaat?’

‘Eigenlijk wel. Randolphs getuigen waren goed, maar ze kwamen van buiten de stad. Omdat Boston zo’n medisch mekka is, denk ik dat het feit dat ze van verre universiteiten afkomstig waren niet goed bij de juryleden is gevallen. Tony’s deskundigen maakten meer indruk.’

‘Ik zeg het niet graag, maar ik denk dat je gelijk hebt.’

‘Alleen in het onwaarschijnlijke geval dat jij ontdekt dat er boze opzet in het spel was bij Patience Stanhopes overlijden, staat Craig er wat beter voor.’

‘Natuurlijk ben ik me daar steeds van bewust. Eerlijk gezegd is het mijn belangrijkste motivatie. Hoe is Craig eraan toe?’

‘Hij is terneergeslagen, zoals gewoonlijk. Misschien nog wel een beetje meer dan anders. Ik vind het geen prettig idee dat hij alleen thuis is. Hoe laat denk je dat je daar terug bent?’

‘Dat weet ik niet,’ zei Jack, die zich plotseling schuldig voelde omdat hij niet naar het huis van de Bowmans wilde terugkeren.

‘Misschien kun je een kijkje bij hem nemen als je daar aankomt. Die combinatie van alcohol en slaappillen zit me niet lekker.’

‘Oké, dat doe ik,’ zei Jack. ‘Ik ben nu bij het ziekenhuis, en ik moet opschieten.’

‘Wat er ook gebeurt, ik stel alles wat je doet echt op prijs, Jack. Je zult nooit weten hoeveel jouw steun de afgelopen paar dagen voor mij heeft betekend.’

‘Denk je er nog steeds zo over, ook nu ten gevolge van mijn bemoeienissen je dochters zijn bedreigd?’

‘Dat reken ik jou helemaal niet aan.’

Na nog een paar vriendelijke woordjes van zus tot broer, waarvan Jack tranen in zijn ogen had gekregen als het langer was doorgegaan, namen ze afscheid. Jack klapte zijn telefoon dicht en bleef nog even in de auto zitten. Hij dacht aan relaties met andere mensen en de veranderingen die ze in de loop van de tijd ondergingen. Het gaf hem een warm gevoel dat hij en zijn zus weer iets van hun vroegere nauwe band terug hadden, ondanks de jaren waarin ze van elkaar gescheiden waren geweest en hij met zijn eigen neerslachtigheid had geworsteld.

Toen Jack uit de auto stapte, kwam het enthousiasme dat Latasha bij hem had gewekt meteen terug. Alexis’ commentaar had daar enigszins een domper op gezet, maar eigenlijk had hij zelf ook wel geweten dat zijn ideeën vergezocht waren. Zoals hij had uitgelegd, liet hij zijn gedachten de vrije loop. Bovendien kon je de feiten zelf ook wel vergezocht noemen.

In tegenstelling tot zijn eerste bezoek heerste er grote drukte op de Spoedeisende Hulp. De wachtkamer zat vol; bijna alle stoelen waren bezet. Er stonden een paar mensen op de plaats waar de ambulances binnenkwamen. Het was een warme, vochtige, zomerse avond.

Jack moest in de rij voor de balie staan, achter een vrouw met een koortsig klein kind in haar armen. Het kind keek met glazige ogen en een nietszeggende uitdrukking over de schouder van de moeder naar Jack. Toen Jack aan de beurt was en naar dokter Matt Gilbert wilde vragen, kwam de arts zelf er net aan. Hij gooide een klembord met een ingevuld opnameformulier op het bureau en keek Jack aan.

‘Ik ken u,’ zei hij, wijzend naar Jack. Blijkbaar kon hij niet op de naam komen.

‘Dokter Jack Stapleton.’

‘Ja! De patholoog-anatoom die geïnteresseerd was in die mislukte reanimatie.’

‘Goed geheugen,’ merkte Jack op.

‘Dat is het grootste talent dat ik in mijn studietijd heb opgepikt. Wat kunnen we voor u doen?’

‘Ik heb twee minuten van uw tijd nodig, hopelijk met Georgina O’Keefe samen. Is ze hier vanavond?’

‘Ze is de baas van het spul,’ zei de receptioniste met een lachje. ‘Ze is er.’

‘Ik weet dat dit ongelegen komt,’ zei Jack, ‘maar we hebben het lichaam opgegraven en ik heb net een sectie gedaan. Ik dacht dat u misschien wel wilde weten wat ik heb ontdekt.’

‘Zeker,’ zei Matt. ‘En dit komt niet ongelegen. We hebben het druk, maar het zijn allemaal routinegevallen die eigenlijk in de polikliniek of bij een huisarts thuishoren. We hebben op het moment geen kritieke spoedgevallen. Komt u mee naar de huiskamer. Ik haal Georgina erbij.’

Enkele minuten zat Jack in zijn eentje te wachten. Hij gebruikte die tijd om de twee bladzijden nog eens door te kijken waarin de gegevens van Patience’ verblijf op de Spoedeisende Hulp stonden opgetekend. Hij had ze uit de dossiermap gehaald toen hij met Alexis praatte.

‘Hallo,’ zei Georgina opgewekt toen ze de kamer binnenkwam. Matt kwam achter haar binnen. Beiden droegen een witte jas over groene OK-kleren.

‘Matt zei dat u mevrouw Stanhope hebt opgegraven en sectie hebt verricht. Wat goed! Wat hebt u ontdekt? Niemand heeft ons ooit eerder dat soort feedback gegeven.’

‘Haar hart leek volkomen normaal. Dat was interessant. Er was niets te zien van degeneratieve veranderingen.’

Georgina zette haar handen met hun rug in haar zij, met haar ellebogen naar voren. Haar mond vormde een teleurgesteld zuur glimlachje. ‘Ik dacht dat we iets schokkends te horen zouden krijgen.’

‘Het is in feite ook schokkend,’ zei Jack. ‘Het gebeurt bij een hartaanval bijna nooit dat je geen pathologie vindt.’

‘U bent ons komen vertellen dat u niets hebt ontdekt?’ vroeg Georgina ongelovig. Ze zocht met haar ogen steun bij Matt.

‘Nou, ik wilde u vragen of ze misschien een overdosis van een medicijn kan hebben gekregen, of het verkeerde medicijn.’

‘Over wat voor medicijnen hebt u het?’ vroeg Georgina. Haar glimlach maakte plaats voor behoedzame verbazing.

‘Van alles,’ zei Jack. ‘Vooral een van die nieuwe fibrinolytische of anti-trombotische middelen. Ik weet het verder ook niet. Bent u betrokken bij gerandomiseerde onderzoeken naar hartpatiënten? Ik ben gewoon nieuwsgierig. Over deze dingen staat niets in de papieren.’ Jack gaf de twee bladzijden aan Georgina, die er even naar keek. Matt keek over haar schouder.

‘Alles wat we haar hebben gegeven, staat hierin,’ zei Georgina, en ze hield het opdrachtformulier omhoog. Ze keek Matt afwachtend aan.

‘Zo is het,’ beaamde Matt. ‘Toen ze aankwam, was ze zo goed als dood, met nauwelijks meer dan een strakke lijn op de hartmonitor. We hebben alleen maar geprobeerd haar te reanimeren. We hebben haar hartinfarct niet behandeld. Wat had dat voor zin?’

‘Ze heeft geen digitalis of zoiets gekregen?’

‘Nee,’ zei Matt. ‘We konden niet eens een hartslag krijgen, zelfs niet met sequentiële pacing van beide kamers. Haar hart reageerde helemaal niet.’

Jack keek van Georgina naar Matt en weer terug. Daar ging dus zijn idee van een verkeerd medicijn of een overdosis! ‘Het enige laboratoriumonderzoek dat in uw papieren staat vermeld, is dat naar bloedgassen. Is er nog meer onderzoek gedaan?’

‘Als we bloed afnemen voor onderzoek op bloedgassen, laten we altijd ook het gebruikelijke bloedonderzoek plus elektrolyten doen. En in het geval van een hartaanval ook onderzoek naar biomarkers.’

‘Als u dat onderzoek liet doen, waarom staat dat dan niet op het opdrachtformulier, en waarom staan de resultaten ook nergens vermeld? De bloedgassen staan er wel in.’

Matt nam de papieren van Georgina over en bekeek ze vlug. Hij haalde zijn schouders op. ‘Geen idee. Misschien omdat ze normaal gesproken in het ziekenhuisdossier komen, maar omdat ze zo snel is gestorven, heeft ze geen ziekenhuisdossier gekregen.’ Hij haalde zijn schouders weer op. ‘Ik denk dat ze niet op het opdrachtformulier staan omdat het standaardprocedure is bij iedereen die een hartinfarct kan hebben gehad. Ik heb in mijn aantekening wel vermeld dat natrium en kalium normaal waren, en iemand heeft de resultaten telefonisch aan de balie van de Spoedeisende Hulp doorgegeven.’

‘Dit is geen Spoedeisende Hulp in een grote stad,’ legde Georgina uit. ‘Het gebeurt niet vaak dat hier iemand overlijdt. Meestal worden mensen in het ziekenhuis opgenomen, ook degenen die er slecht aan toe zijn.’

‘Kunnen we het lab bellen en nagaan of ze de resultaten misschien nog kunnen vinden?’ vroeg Jack. Hij wist niet goed wat hij met deze toevallige ontdekking aan moest en of hij er een bepaalde betekenis aan moest hechten, maar hij voelde zich verplicht om na te gaan waar dit spoor heen zou leiden.

‘Ja,’ zei Matt. ‘We kunnen daarheen laten bellen. Intussen moeten we weer aan het werk. Bedankt voor uw komst. Het is vreemd dat u geen pathologie hebt gevonden, maar het is goed om te weten dat ons niets is ontgaan wat haar had kunnen redden.’

Vijf minuten later zat Jack in het kleine, raamloze kantoortje van de avondchef van het laboratorium. Het was een grote, zwaargebouwde man die met zijn zware oogleden de indruk wekte dat hij slaap tekortkwam. Met zijn hoofd enigszins achterover keek hij naar zijn computerscherm. Op zijn naamplaatje stond HALLO, IK BEN WAYNE MARSH.

‘Ik zie niets bij “Patience Stanhope”,’ zei Wayne. Hij had zich erg bereidwillig getoond toen hij door de Spoedeisende Hulp werd gebeld, en hij had Jack in zijn kantoor uitgenodigd. Wayne was onder de indruk geweest van Jacks staat van dienst, en als hij op Jacks insigne had gezien dat hij in New York en niet in Massachusetts werkte, liet hij dat niet blijken.

‘Ik heb een patiëntennummer nodig,’ legde Wayne uit, ‘maar als ze niet in het ziekenhuis is opgenomen, heeft ze dat niet gekregen.’

‘En de facturering?’ opperde Jack. ‘Iemand heeft voor die onderzoeken moeten betalen.’

‘Op dit uur van de dag is er niemand van facturering aanwezig,’ zei Wayne, ‘maar zei u niet dat u een kopie van de spoedgevallengegevens hebt? Daar staat een toegangsnummer op. Dat kan ik intoetsen.’

Jack gaf hem de papieren. Wayne typte het nummer in. ‘Kijk eens aan,’ zei hij toen er gegevens op het scherm kwamen. ‘Dokter Gilbert had gelijk. We hebben een volledig bloedonderzoek gedaan: bloedplaatjes, elektrolyten en de gebruikelijke biomarkers bij hartaandoeningen.’

‘Welke?’

‘We doen CKMB en troponine T bij aankomst op de Spoedeisende Hulp, en opnieuw zes en twaalf uur daarna.’

‘Was alles normaal?’

‘Dat hangt ervan af wat u onder normaal verstaat,’ zei Wayne. Hij draaide zijn monitorscherm opzij om het Jack te laten zien. Hij wees naar de gegevens van het bloedonderzoek. ‘Er doet zich een lichte tot matige toename van het aantal witte bloedlichaampjes voor. Dat is bij een hartaanval te verwachten.’ Zijn vinger ging nu naar de elektrolyten. ‘Kalium zit aan de bovenrand van normaal. Als ze in leven was gebleven, hadden we dat om voor de hand liggende redenen willen nagaan.’

Jack huiverde inwendig bij het woord ‘kalium’. De angstaanjagende episode met Lauries kaliumspiegel tijdens de spoedsituatie met haar buitenbaarmoederlijke zwangerschap stond hem nog helder voor de geest, al was het meer dan een jaar geleden. Toen viel zijn blik op de biomarkerresultaten. Tot zijn verbazing waren de tests negatief, en hij vestigde meteen Waynes aandacht daarop. Jacks hart ging sneller slaan. Was hij op iets belangrijks gestuit?

‘Dat is niet ongewoon,’ zei Wayne. ‘Omdat ambulances steeds sneller ter plaatse zijn, krijgen we onze hartaanvalslachtoffers vaak op de Spoedeisende Hulp binnen de drie of vier uur die moeten verstrijken voordat de biomarkers omhooggaan. Dat is een van de redenen waarom we de test altijd opnieuw doen als er nog eens zes uur verstreken is.’

Jack knikte en probeerde de discrepantie te verwerken die deze informatie bij hem opriep. Hij wist niet of hij vergeten was of nooit had geweten dat zich die vertraging voordeed voordat biomarkers positief werden. Omdat hij geen al te onwetende indruk wilde maken, formuleerde hij zijn volgende vraag heel zorgvuldig: ‘Verbaast het u dat een eerder biomarkerassay, nog bij de patiënte thuis, een positief resultaat had?’

‘Eigenlijk niet,’ zei Wayne.

‘Waarom niet?’

‘Er spelen veel factoren mee. Ten eerste is het resultaat in zo’n vier procent van de gevallen vals negatief, en in drie procent van de gevallen vals positief. Die tests zijn gebaseerd op zeer specifieke monoklonale antistoffen, maar ze zijn niet onfeilbaar. Ten tweede zijn die setjes die artsen bij zich hebben gebaseerd op troponine I, niet T, en er zijn een heleboel van dat soort setjes op de markt. Werd in dit geval alleen met troponine I gewerkt of ook met myoglobine?’

‘Dat weet ik niet,’ gaf Jack toe. Hij probeerde zich te herinneren wat er op de doos in Craigs dokterstas had gestaan, maar hij kon het zich niet meer voor de geest halen.

‘Dat zou belangrijk zijn. De myoglobinecomponent wordt sneller positief, vaak al binnen twee uur. Wat is de factor tijd in dit geval?’ Hij pakte het papier van de Spoedeisende Hulp op en las hardop: ‘Echtgenoot van patiënte zegt dat borstpijn en andere symptomen tussen vijf en zes uur ’s middags opkwamen, waarschijnlijk eerder tegen zes uur.’ Wayne keek op naar Jack. ‘Ze kwam vlak voor acht uur op de Spoedeisende Hulp aan, dus wat onze resultaten betreft, klopt het wel, want er was minder dan vier uur verstreken. Weet u wanneer het assay bij de patiënte thuis is gedaan?’

‘Nee,’ zei Jack. ‘Maar ik denk dat het om een uur of halfacht is geweest.’

‘Nou, dat lijkt me marginaal, maar zoals ik al zei, worden die setjes gemaakt door een heleboel ondernemingen en lopen ze sterk uiteen. Die setjes moeten ook zorgvuldig worden bewaard, en ik geloof dat er een uiterste gebruiksdatum is. Eerlijk gezegd is dat de reden waarom wij ze niet gebruiken. We geven verreweg de voorkeur aan troponine T, want dat wordt door maar één onderneming gemaakt. We krijgen in korte tijd resultaten die heel goed reproduceerbaar zijn. Wilt u onze Abbott-analyzer zien? Het is een schoonheid. Hij bepaalt spectrofotometrisch de absorbeerbaarheid, op 450 nanometer nauwkeurig. Hij staat aan de andere kant van het lab, als u een kijkje wilt nemen.’

‘Dank u, maar daar zie ik van af,’ zei Jack. Dit werd allemaal veel te technisch voor hem, en bovendien was hij nu al twee keer zo lang in het ziekenhuis als zijn bedoeling was geweest. Hij wilde Latasha beslist niet laten wachten. Hij bedankte Wayne voor zijn hulp en ging vlug naar de lift terug. Toen hij daarmee naar beneden ging, vroeg hij zich onwillekeurig af of het assaysetje dat Craig in zijn tas had gehad op de een of andere manier niet goed had gewerkt, bijvoorbeeld door onzorgvuldige bewaring of doordat het over de uiterste datum heen was, en daardoor een vals positief resultaat te zien had gegeven. Als Patience Stanhope nu eens helemaal geen hartinfarct had gehad? Dat was een volkomen nieuwe invalshoek, vooral nu ze over de medewerking van een toxicoloog konden beschikken. Er waren veel meer geneesmiddelen die een schadelijke uitwerking op het hart hadden dan middelen die een hartaanval konden simuleren. Jack sprong in de auto en toetste vlug Latasha’s nummer in. Zoals hij ook had gedaan toen hij Alexis belde, zette hij zijn telefoon op de speaker en legde hem op de passagiersplaats. Toen hij het parkeerterrein van het ziekenhuis verliet, nam Latasha op.

‘Waar ben je?’ vroeg ze. ‘Ik ben op kantoor. Ik heb twee warme pizza’s en twee grote cola’s meegenomen. Wat ben je aan het doen?’

‘Ik rij net bij het ziekenhuis vandaan. Het spijt me dat ik er zo lang over heb gedaan, maar ik ben iets belangrijks aan de weet gekomen. Patience Stanhopes biomarkertest was negatief toen hij door de analyzer in het ziekenhuis werd gedaan.’

‘Maar je zei dat die test positief was.’

‘Ja, met het setje dat bij haar huis is gebruikt,’ zei Jack. Hij legde precies uit wat hij van de laboratoriumchef had gehoord.

‘Het komt er dus op neer,’ zei Latasha toen Jack uitgesproken was, ‘dat we nu niet zeker weten of ze een hartaanval heeft gehad. Dat zou consistent zijn met wat wij bij de sectie hebben ontdekt.’

‘Precies, en als dat het geval is, draait alles om de toxicologie.’

‘Ik heb de monsters al naar het toxicologisch lab gebracht, met een briefje voor Allan dat hij me moet bellen.’

‘Perfect,’ zei Jack. Hij prees zich weer gelukkig dat hij Latasha had om hem te helpen. Als zij er niet was geweest, had hij het moeten opgeven toen hij niets in het hart had gevonden.

‘Dit zet de rouwende echtgenoot weer in het middelpunt,’ voegde Latasha eraan toe.

‘Er zijn nog steeds een paar tegenstrijdigheden,’ zei Jack, die zich Alexis’ argumenten tegen Jordans daderschap herinnerde, ‘maar in het algemeen ben ik het met je eens, hoe banaal het ook is.’

‘Wanneer ben je hier?’

‘Zodra ik kan. Ik nader nu Route 9. Jij kunt het waarschijnlijk beter beoordelen dan ik. Begin maar aan je pizza zolang hij nog warm is.’

‘Ik wacht wel,’ zei Latasha. ‘Ik ben bezig wat vriescoupes van het hart te maken.’

‘Ik weet niet of ik veel zal eten,’ zei Jack. ‘Ik ben nogal gespannen. Ik heb het gevoel alsof ik tien koppen koffie op heb.’

Toen Jack zijn telefoon dichtklapte, keek hij hoe laat het was. Het was bijna halfelf, wat betekende dat Latasha’s vriend straks bij het toxicologisch lab zou aankomen. Jack hoopte dat hij veel tijd overhad, want vermoedelijk zou Jack hem bijna de hele nacht aan het werk houden. Jack maakte zich geen illusies over de effectiviteit van toxicologie bij het ontdekken van vergiften. Het was niet zo gemakkelijk als het vaak in de populaire media werd afgeschilderd. Als het om grote concentraties van de gebruikelijke stoffen ging, was het meestal geen punt, maar als het om giftiger en dodelijker stoffen ging waarvan een heel kleine dosis als genoeg was om iemand te doden, was het zoiets als het zoeken naar de spreekwoordelijke speld in een hooiberg.

Jack stopte voor rood licht en trommelde ongeduldig met zijn vingers op het stuur. De warme, zachte, vochtige junilucht kwam door de ontbrekende ruit naar binnen. Hij was blij dat hij de tijd had genomen om naar het ziekenhuis te gaan, al schaamde hij zich nu voor het idee dat het ziekenhuis iets in de doofpot had willen stoppen. Evengoed had hij het daaraan te danken dat hij zich de vraag had gesteld of Patience Stanhope echt wel een hartaanval had gehad.

Het licht sprong op groen en hij reed door. Er was een probleem: misschien had ze toch een hartaanval gehad. Wayne had toegegeven dat zelfs met zijn veelgeprezen analyzer het aantal valse negatieve uitslagen groter was dan het aantal valse positieve resultaten. Jack zuchtte. Niets aan deze zaak was eenvoudig en duidelijk. Zelfs nu Patience Stanhope dood was, bleek ze een probleempatiënte te zijn, en dat deed hem denken aan zijn favoriete advocatengrap: wat is het verschil tussen een advocaat en een prostituee? De prostituee naait je niet meer als je dood bent. Jack vond dat Patience een aantal irritante advocatenneigingen vertoonde.

Onder het rijden dacht Jack na over zijn belofte om bij Craig te gaan kijken, die nu waarschijnlijk al in een diepe, door alcohol en slaappillen opgewekte slaap was weggezakt. Jack vond dat niet zo’n geweldig idee en achtte het ook onnodig, want volgens hem was Craig allerminst suïcidaal en was Craig zich er als intelligente arts goed van bewust hoe krachtig de middelen waren die hij innam. Aan de andere kant bracht zo’n bezoek aan het huis het voordeel met zich mee dat Jack kon kijken wat voor biomarkersetje Craig gebruikte en of het over de uiterste houdbaarheidsdatum heen was. Zolang hij niet over die informatie beschikte, kon hij niet goed beslissen of de kans dat er een vals positief resultaat in het spel was geweest al dan niet groter was geweest dan gewoonlijk.

21

Boston

Vrijdag 9 juni 2006

1.30 uur

Bijna vijf minuten had Jack naar de wijzers van de wandklok gekeken die met hun staccatoschokjes onverbiddelijk oprukten naar halftwee in de nacht. Na het laatste sprongetje van de minutenwijzer haalde Jack diep adem. Onwillekeurig had hij de laatste seconden geen adem gehaald, want dit tijdstip vormde een kleine mijlpaal. Over precies twaalf uur ging hij trouwen, en dan zouden al die jaren waarin hij niet aan hertrouwen had willen denken verleden tijd zijn. Het leek bijna ondenkbaar. Afgezien van het recente verleden was hij jarenlang alleen geweest. Was hij tot een huwelijk in staat? Kon hij aan twee mensen denken in plaats van één? Dat wist hij niet.

‘Voel je je wel goed?’ vroeg Latasha, die Jack in de realiteit terugtrok door zijn onderarm even vast te pakken.

‘Prima. Ik voel me prima!’ gooide Jack eruit. Ze had hem aan het schrikken gemaakt.

‘Ik dacht dat je er eventjes niet bij was. Je hebt je de afgelopen minuten niet bewogen. Je hebt niet eens met je ogen geknipperd. Wat hield je zo bezig dat je je hele omgeving vergat?’

Hoewel Jack altijd erg op zichzelf was, vertelde hij Latasha bijna waar hij aan dacht, want misschien zou hem dat een nieuw standpunt opleveren. Die reactie verbaasde hem, al gaf hij toe dat hij veel genegenheid voor de vrouw had opgevat. Afgezien van zijn uitstapje naar het Newton Memorial-ziekenhuis hadden ze zo’n zes uur nauw samengewerkt en in die tijd waren ze vertrouwd met elkaar geraakt. Toen Jack op het Forensisch Instituut van Boston was aangekomen, hadden ze zich geïnstalleerd in een kamer die officieel de bibliotheek was, al waren de planken grotendeels leeg en hoopte het instituut nog op financiering in de toekomst. Het belangrijkste meubelstuk in de kamer was een grote bibliotheektafel, en daarop had Jack de inhoud van Craigs procesdossier verspreid. Hij had de papieren in een zodanige volgorde gelegd dat hij iets kon vinden als hij het nodig had. Aan een kant van de tafel waren hun open pizzadozen en borden en grote bekers van karton achtergebleven. Ze hadden geen van beiden veel gegeten, want ze werden helemaal in beslag genomen door het raadsel van Patience Stanhope.

Ze hadden ook de tweekoppige stereomicroscoop naar deze kamer gebracht en waren, aan weerskanten van de tafel gezeten, enkele uren bezig geweest alle kransslagaders te openen en te bestuderen. Net als hun grotere, meer centraal gelegen broers waren alle meer van het midden verwijderde bloedvaten normaal en helder. Jack en Latasha letten in het bijzonder op de vertakkingen die naar het geleidingssysteem van het hart gingen.

Het laatste stadium van de bestudering van het hart was het microscopisch onderzoek. Ze hadden monsters van alle delen van het hart genomen, maar concentreerden zich weer op het geleidingssysteem en de omgeving daarvan. Voordat Jack was gearriveerd, had Latasha een aantal vriescoupes gemaakt, en na zijn komst kleurden ze die coupes en legden ze ze te drogen. Op dit moment zaten ze als het ware in de coulissen te wachten tot ze mochten opkomen.

Toen ze net klaar waren met het kleuren van de vriescoupes, had Allan Smitham gebeld. Blijkbaar had hij het leuk gevonden iets van Latasha te horen, tenminste, dat leidde Jack af uit het nogal persoonlijke gesprek dat hij moest aanhoren, al deed hij zijn best om zich ervoor af te sluiten. Hij had het onbehaaglijke gevoel dat hij stoorde, maar daar stond tegenover dat Allan graag wilde helpen en meteen met de toxicologische screening zou beginnen.

‘Ik ben niet op nieuwe ideeën gekomen,’ zei Jack in antwoord op Latasha’s vraag waaraan hij dacht. Toen zijn blik naar de klok was afgedwaald en de staccatobeweging daarvan hem had gehypnotiseerd en aan zijn snel naderende huwelijk had doen denken, had het geleken of hij zijn best deed theorieën over Patience uit te denken. Hij had Latasha al zijn oude theorieën verteld, vooral door te zeggen wat hij Alexis op weg naar het ziekenhuis door de telefoon had verteld. Daarbij had hij zelfs de schijn van zelfrespect overboord gezet en ook het idee van de overdosis of het verkeerde middel vermeld, al leek dat achteraf onzinnig, bijna stom, en Latasha had dan ook dienovereenkomstig gereageerd.

‘Ik heb ook geen eurekamoment gehad,’ gaf Latasha toe. ‘Ik mag je dan met sommige van je ideeën hebben uitgelachen, ik moet toegeven dat je creatief bent. Ik kan zelf helemaal niets bedenken.’

‘Als je de dingen die ik je heb verteld combineert met iets van dit materiaal, kun je dat misschien wel,’ zei Jack. Hij wees naar de papieren uit het dossier op de tafel. ‘Het zijn me de personages wel. Er liggen daar beëdigde verklaringen van vier keer zo veel getuigen als uiteindelijk zijn opgeroepen.’

‘Ik wil daar best wat van lezen, als je me vertelt welke misschien van nut zijn.’

‘Als je er een paar leest, neem dan die van Craig Bowman en Jordan Stanhope. Als aangeklaagde en eiser spelen ze de hoofdrol. Eigenlijk wil ik zelf ook nog eens nalezen wat ze zich van Patience’ symptomen herinneren. Als ze vergiftigd is, zouden subtiele symptomen van cruciaal belang kunnen zijn. Je weet net zo goed als ik dat sommige vergiften bijna onmogelijk te vinden zijn in de gecompliceerde soep van chemische stoffen waaruit een mens bestaat. Waarschijnlijk kan Allan alleen iets vinden als wij hem vertellen waarnaar hij moet zoeken.’

‘Waar zijn de verklaringen van Bowman en Stanhope?’

Jack pakte ze op. Ze vormden elk een eigen stapel. Het waren dikke pakken papier. Hij reikte ze Latasha aan.

‘Allemachtig!’ riep ze uit toen ze hun gewicht voelde. ‘Wat is dit, Oorlog en vrede? Hoeveel bladzijden zijn het wel niet?’

‘Craig Bowmans beëdigde verklaring ging dagenlang door. De rechtbanknotuliste moest elk woord op papier zetten.’

‘Ik weet niet of ik dit om bijna twee uur ’s nachts aankan,’ zei Latasha. Ze liet de pakken papier voor zich op de tafel vallen.

‘Het is allemaal dialoog, met veel wit. Je komt gemakkelijk door het grootste deel heen.’

‘Wat doen die overdrukken van artikelen hier?’ zei Latasha. Ze pakte het stapeltje wetenschappelijke publicaties op.

‘Dokter Bowman is de hoofdauteur van de meeste daarvan en heeft bijdragen geleverd aan de rest. Craigs advocaat heeft overwogen ze als bewijs voor Craigs grote betrokkenheid bij de geneeskunde te gebruiken. Daarmee zou hij dan tegenwicht hebben geboden aan de tactiek van karaktermoord die door de tegenpartij wordt toegepast.’

‘Dit artikel hier heb ik gelezen toen het in The Journal verscheen,’ zei Latasha, en ze hield Craigs baanbrekende artikel in The New England Journal of Medicine omhoog.

Opnieuw was Jack onder de indruk. ‘Heb jij tijd om zulke esoterische dingen te lezen?’

‘Dit zijn geen esoterische dingen,’ zei Latasha met een afkeurend grinniklachje. ‘Membraanfysiologie is tegenwoordig de sleutel tot zo ongeveer elk terrein van de geneeskunde, vooral farmacologie en immunologie, zelfs besmettelijke ziekten en kanker.’

‘Oké, oké!’ zei Jack. Hij hield zijn handen omhoog alsof hij zich moest beschermen. ‘Ik neem terug wat ik zei. Ik zit met het probleem dat ik in de vorige eeuw heb gestudeerd.’

‘Dat is een zwak excuus,’ zei Latasha. Ze bladerde Craigs artikel door. ‘Natriumkanaalfuncties zijn de basis voor spier- en zenuwfuncties. Als zij niet werken, werkt er niets.’

‘Oké,’ zei Jack. ‘Dat is duidelijk. Ik zal me erin verdiepen.’

Plotseling kwam Latasha’s mobieltje tot leven. In de stilte schrokken ze er allebei van.

Latasha pakte het vlug op, keek naar het lcd-schermpje en klapte het toen open. ‘Wat gebeurt er?’ vroeg ze zonder inleiding, en ze drukte de telefoon tegen haar oor.

Jack probeerde de stem aan de andere kant van de lijn te horen, maar dat kon hij niet. Hij veronderstelde en hoopte dat het Allan was.

Het was een heel kort gesprek. Latasha zei alleen: ‘Akkoord,’ en klapte toen haar telefoon dicht. Ze stond op.

‘Wie was het?’ vroeg Jack.

‘Allan,’ zei Latasha. ‘Hij wil dat we naar zijn lab toe gaan. Dat is hier om de hoek. Ik denk dat het de moeite waard is, als we willen dat hij bezig blijft met ons materiaal. Doe je mee?’

‘Meen je dat nou?’ vroeg Jack retorisch. Hij schoof zijn stoel achteruit en stond op.

Jack had niet beseft dat het Forensisch Instituut van Boston aan de rand van het enorme complex van het Boston City Hospital Medical Center stond. Ondanks het nachtelijke uur zagen ze veel personeel en medisch studenten tussen de gebouwen heen en weer lopen. Zo te zien had niemand haast. Iedereen genoot van de warmte en het zijdezachte gevoel van de nachtelijke buitenlucht. Hoewel het officieel nog voorjaar was, voelde de lucht al zomers aan.

Het toxicologisch lab bevond zich op niet meer dan twee straten afstand in een nieuw, acht verdiepingen tellend gebouw van glas en staal.

In de lift naar de vijfde verdieping keek Jack zijn vrouwelijke collega aan. Haar donkere ogen waren op de nummertjes van de verdiepingen gericht en op haar gezicht stond een alleszins begrijpelijke vermoeidheid te lezen.

‘Ik wil me bij voorbaat verontschuldigen voor eventuele verkeerde dingen die ik ga zeggen,’ zei Jack, ‘maar ik heb het gevoel dat Allan Smitham al die moeite doet omdat hij nog steeds onbeantwoorde gevoelens voor je heeft.’

‘Zou kunnen,’ zei Latasha.

‘Ik hoop dat je niet in een moeilijke positie komt doordat je zijn hulp accepteert.’

‘Ik kan het wel aan,’ zei Latasha op een toon die duidelijk maakte dat de discussie daarmee gesloten was.

Het lab was voorzien van de nieuwste snufjes en er was bijna niemand. Naast Allan waren er maar twee mensen, laboranten die druk bezig waren aan de andere kant van de grote ruimte. De tafels aan de drie gangpaden kreunden onder het gewicht van glanzende nieuwe apparatuur.

Allan was een opvallende Afro-Amerikaan met een strak bijgehouden snor en sikje, waardoor hij een beetje op een duivel leek. Zijn imposante uiterlijk was mede te danken aan een zwaar gespierd lichaam dat nauwelijks schuilging onder een witte laboratoriumjas waarvan de mouwen waren opgestroopt. Hij droeg een nauwsluitend zwart T-shirt en zijn huid had de kleur van glanzend mahoniehout, een beetje donkerder dan die van Latasha. Zijn ogen waren helder en op zijn vroegere medestudente gericht.

Latasha stelde Jack voor, die alleen een snelle maar stevige handdruk en een vlugge, taxerende blik waardig werd geacht. Allan keek onverholen geïnteresseerd naar Latasha, die hij een brede glimlach met verrassend witte tanden liet zien.

‘Je zou hier vaker moeten komen, meisje,’ zei Allan, terwijl hij naar zijn kleine, functioneel ingerichte kantoortje wees. Uiteindelijk ging hij aan zijn bureau zitten, terwijl Latasha en Jack op twee rechte stoelen in zijn gezichtsveld plaatsnamen.

‘Je hebt een indrukwekkend lab,’ zei Jack, en hij wees met zijn duim achter zich. ‘Maar ik zie niet veel personeel.’

‘Het is nachtdienst,’ zei Allan. Hij glimlachte nog naar Latasha. ‘In termen van het aantal mensen dat hier werkt, is het verschil tussen de dagploeg en ons een verschil van dag en nacht.’ Hij lachte om zijn eigen grapje. Jack had het gevoel dat het de man niet aan zelfrespect en humor ontbrak.

‘Wat vond je van onze monsters?’ Latasha kwam meteen ter zake.

‘O, ja,’ zei Allan. Hij maakte een bruggetje van zijn vingers, met zijn ellebogen op het bureau. ‘Je hebt me in je briefje wat informatie gegeven, en die wil ik graag nog even doornemen om er zeker van te zijn dat ik het goed begrijp. De patiënt is ongeveer acht maanden geleden aan een hartaanval gestorven. Ze is gebalsemd, begraven en nu weer opgegraven. Jullie willen uitsluiten dat er bepaalde middelen in het spel zijn.’

‘Ik zal het nog korter samenvatten,’ zei Latasha. ‘Het werd aangenomen dat ze een natuurlijke dood is gestorven. We willen er zeker van zijn dat het geen moord was.’

‘Oké,’ zei Allan. Zo te horen dacht hij na over wat hij nu wilde zeggen.

‘Wat was het resultaat van de screening?’ vroeg Latasha ongeduldig. ‘Waarom zit je het zo te rekken?’

Jack stoorde zich aan Latasha’s toon. Hij vond het niet prettig dat ze zo onaardig tegen Allan deed, want die bewees hun een enorme dienst. Voor Jack was het steeds duidelijker dat er iets tussen hen was wat hij niet wist en ook niet wilde weten.

‘Ik wil er zeker van zijn dat jullie de resultaten goed interpreteren,’ zei Allan behoedzaam.

‘We zijn allebei patholoog-anatoom,’ merkte Latasha meteen op. ‘Ik denk dat we vrij goed weten wat de beperkingen van een toxicologische screening zijn.’

‘Weten jullie ook dat de voorspellende waarde van een negatieve test maar zo’n veertig procent is?’ vroeg Allan met opgetrokken wenkbrauwen. ‘En dan hebben we het over een kortgeleden gestorven en niet gebalsemd lichaam.’

‘Je bedoelt dus dat de screening een negatief resultaat heeft opgeleverd.’

‘Ja,’ zei Allan. ‘Het resultaat was duidelijk negatief.’

‘Jezus, wat gaat dit moeizaam,’ klaagde Latasha. Ze sloeg haar ogen ten hemel en liet haar armen wild op en neer wapperen.

‘Op welke middelen is gescreend?’ vroeg Jack. ‘Ook op digitalis?’

‘Ook op digitalis,’ zei Allan. Hij kwam half overeind om Jack de middelenlijst van de toxicologische screening te laten zien.

Jack keek naar het papier. Hij was onder de indruk van het aantal middelen. ‘Welke methoden gebruik je?’

‘We gebruiken voor onze screenings een combinatie van chromatografie en enzymimmunoassay.’

‘Hebben jullie ook gaschromatografie, massaspectrometrie?’ vroeg Jack.

‘Nou en of,’ zei Allan trots. ‘Maar als je wilt dat ik grof geschut ga inzetten, wil ik wel weten waarnaar ik moet zoeken.’

‘Dat kunnen we je op dit moment alleen in grote lijnen vertellen,’ zei Jack. ‘Als we afgaan op de symptomen die de patiënte volgens de meldingen heeft gehad, zouden we – even vooropgesteld dat er een medicijn of een gif in het spel is – op zoek zijn naar iets wat de hartslag enorm zou vertragen. Het hart reageerde niet op pogingen tot pacing en respiratoire reanimatie, en ze was ook cyanotisch.’

‘Nu heb je het nog steeds over een heleboel mogelijke medicijnen en vergiften,’ zei Allan. ‘Als je het niet specifieker kunt omschrijven, vraag je me om een wonder!’

‘Dat weet ik,’ gaf Jack toe. ‘Maar Latasha en ik gaan nu terug om te brainstormen. Misschien kunnen we waarschijnlijke kandidaten vinden.’

‘Dat hoop ik voor jullie,’ zei Allan. ‘Anders zal het niet veel zin hebben. Ik moet eerst nog uitzoeken hoe ik al die balsemvloeistof buiten beschouwing kan laten.’

‘Dat weet ik,’ zei Jack weer.

‘Waarom denken jullie aan moord?’ vroeg Allan. ‘Als ik dat mag vragen.’

Jack en Latasha keken elkaar aan. Ze wisten niet hoeveel ze konden vertellen.

‘We hebben een paar uur geleden de sectie gedaan,’ zei Latasha. ‘We vonden helemaal niks. Er was geen hartpathologie, en dat is heel vreemd, gezien de dingen die gebeurd zijn.’

‘Interessant,’ zei Allan peinzend. Hij keek Latasha recht in de ogen. ‘Even voor alle duidelijkheid. Je wilt dat ik al dit werk doe, dat ik daar de hele nacht mee bezig ben, en dat ik dat nog stiekem doe ook. Ja toch?’

‘Natuurlijk willen we dat je het doet!’ snauwde Latasha. ‘Wat heb jij toch? Waarom zouden we hier anders zitten?’

‘Ik bedoel niet jou en de dokter hier,’ zei Allan, wijzend naar Jack. Toen wees hij naar Latasha. ‘Ik bedoel jou persoonlijk.’

‘Ja, oké, ik wil dat je het doet,’ zei Latasha. Ze stond op.

‘Goed,’ zei Allan met een zweem van een tevreden glimlach.

Latasha liep het kantoortje uit.

Verrast door het plotselinge eind van de bespreking stond Jack op en haalde hij een van zijn visitekaartjes tevoorschijn. ‘Voor het geval je me iets wilt vragen,’ zei hij terwijl hij het op Allans bureau legde. Hij pakte een kaartje van Allan uit een kleine plexiglazen houder. ‘Ik stel je hulp zeer op prijs. Dank je.’

‘Geen dank,’ zei Allan. Hij had nog steeds die glimlach.

Jack haalde Latasha bij de lift in. Op weg naar beneden zei hij niets.

‘Dat was nogal abrupt,’ zei Jack. Hij deed alsof hij niet naar Latasha keek maar naar de nummertjes van de verdiepingen.

‘Ja, nou, hij werkte op mijn zenuwen. Het is zo’n arrogante kerel.’

‘Ik had het gevoel dat hij geen gebrek aan zelfrespect heeft.’

Latasha lachte en werd een beetje minder chagrijnig.

Ze liepen naar buiten. Het liep tegen drieën, maar er waren buiten nog mensen. Toen ze het instituut naderden, zei Latasha: ‘Je zult je wel hebben afgevraagd waarom ik me een beetje onbeschoft gedroeg.’

‘Dat is door mijn hoofd gegaan,’ gaf Jack toe.

‘Allan en ik hadden in het laatste jaar van onze collegestudie dik verkering, maar toen kwam ik iets over zijn persoonlijkheid te weten wat me niet beviel.’ Ze maakte met haar sleutel de voordeur open en wuifde naar de bewaker. Toen ze de enige trap opliepen, ging ze verder: ‘Ik dacht dat ik zwanger was. Toen ik het hem vertelde, reageerde hij door mij aan de kant te zetten. Ik kon hem niet eens terugbellen en moest hem schrijven. Ironisch genoeg was ik niet zwanger. In het afgelopen jaar, nadat hij ontdekte dat ik hier op het instituut werk, wilde hij weer met me in contact komen, maar ik wil niet. Het spijt me als de sfeer in dat kantoortje niet zo prettig was.’

‘Je hoeft je niet te verontschuldigen,’ zei Jack. ‘Zoals ik op de heenweg al zei, hoop ik dat je niet in de problemen komt doordat je zijn hulp aanneemt.’

‘Na al die jaren had ik gedacht dat ik me beter kon beheersen. Maar toen ik hem zag, maakte ik me meteen weer kwaad om wat er toen gebeurd is. Je zou toch denken dat ik eroverheen was.’

Ze gingen de bibliotheek in. Daar lag alles nog op de plaats waar ze het hadden achtergelaten.

‘Zullen we eens naar de preparaten kijken die we gekleurd hebben?’ stelde Latasha voor.

‘Misschien kun je beter naar huis gaan om wat te slapen,’ zei Jack. ‘Het is niet nodig dat je de hele nacht doorhaalt. Ik stel je hulp en gezelschap op prijs, maar dit is veel te veel gevraagd.’

‘Zo gemakkelijk kom je niet van me af,’ zei Latasha met een schalks glimlachje. ‘Ik heb al in mijn studietijd ontdekt dat als het eenmaal zo laat is ik beter gewoon op kan blijven. Daar komt nog bij dat ik deze zaak graag wil oplossen.’

‘Nou, ik ga even naar Newton.’

‘Naar het ziekenhuis?’

‘Nee. Naar het huis van de Bowmans. Ik heb mijn zus beloofd dat ik bij haar man zou kijken om er zeker van te zijn dat hij niet in coma ligt. Door zijn depressie combineert hij pure whisky met een of andere slaaptablet.’

‘Jakkes!’ zei Latasha. ‘Ik heb sectie moeten doen op zulke mensen.’

‘Eerlijk gezegd denk ik dat het risico bij hem niet zo groot is,’ zei Jack. ‘Hij denkt veel te veel aan zichzelf. Ik ga daar niet alleen heen om bij hem te kijken. Ik wil ook naar het biomarkersetje kijken dat hij bij Patience heeft gebruikt. Ik wil nagaan of er reden is om te vermoeden dat hij een vals positief resultaat heeft verkregen. In dat geval is de kans veel groter dat ze geen natuurlijke dood is gestorven.’

‘En zelfmoord?’ vroeg Latasha. ‘Je hebt het nooit over zelfmoord gehad, zelfs niet als kleine mogelijkheid. Waarom niet?’

Jack krabde zich peinzend op zijn achterhoofd. Het was waar dat hij niet aan zelfmoord had gedacht, en hij vroeg zich af waarom niet. Hij grinnikte even bij de herinnering aan het groot aantal keren dat hij in de loop van de jaren had meegemaakt dat de veronderstelde doodsoorzaak uiteindelijk niet de juiste bleek te zijn. In het laatste van die gevallen ging het om de vrouw van een Iraanse diplomaat die zelfmoord zou hebben gepleegd maar vermoord bleek te zijn.

‘Ik weet niet waarom ik geen moment aan zelfmoord heb gedacht,’ zei Jack. ‘Vooral omdat ik wel met andere vergezochte ideeën kwam aanzetten.’

‘Het weinige wat je me over de vrouw hebt verteld, wijst erop dat ze niet vreselijk gelukkig was.’

‘Dat is waarschijnlijk wel zo,’ gaf Jack toe, ‘maar dat is het enige wat voor zelfmoord te zeggen valt. We zullen het in ons achterhoofd houden, net als mijn complottheorie dat het ziekenhuis erachter zit. Maar nu ga ik naar Newton. Natuurlijk mag je meegaan, maar ik kan me niet voorstellen waarom je dat zou willen.’

‘Ik blijf hier,’ zei Latasha. Ze pakte de beëdigde verklaringen van Craig en Jordan, liep naar een van de stoelen en ging zitten. ‘Ik ga me hierin verdiepen terwijl jij weg bent. Waar is het medisch dossier?’

Jack greep naar de desbetreffende stapel papieren en schoof hem tegen de verklaringen van Craig en Jordan aan.

Latasha pakte een korte ecg-strook op die uit de stapel stak. ‘Wat is dit?’

‘Het is een ecg-opname die dokter Bowman maakte toen hij net in Patience’ huis was aangekomen. Jammer genoeg hebben we er bijna niets aan. Hij kon zich niet eens de afleiding herinneren. Hij moest ophouden met de ecg omdat ze er zo verschrikkelijk slecht aan toe was en snel achteruitging.’

‘Heeft iemand ernaar gekeken?’

‘Alle deskundigen hebben ernaar gekeken, maar omdat ze niet wisten welke afleiding het was en daar ook niet achter konden komen, konden ze niet veel zeggen. Ze waren het er allemaal over eens dat de opvallende bradycardie op een hartblok wees. Daardoor, en doordat zich andere abnormaliteiten in de geleiding voordeden, dachten ze allemaal dat het strookje consistent was met een hartaanval.’

‘Jammer dat er niet meer is,’ zei Latasha.

‘Ik ga vlug weg, dan ben ik des te eerder terug,’ zei Jack. ‘Mijn mobieltje staat aan, voor het geval je een eurekamoment hebt of Allan een wonder kan verrichten.’

‘Tot straks,’ zei Latasha. Ze was al snel in Craigs verklaring aan het lezen.

Om drie uur ’s nachts kostte het Jack weinig moeite om door Boston te rijden. Bij sommige verkeerslichten op Massachusetts Avenue was zijn Accent de enige auto die stond te wachten. Verschillende keren dacht hij erover om door rood te rijden, als er toch geen verkeer van opzij aankwam, maar hij deed het niet. Het kostte Jack geen moeite om regels te overtreden die hij belachelijk vond, maar verkeerslichten vielen niet in die categorie.

De tolweg, de Massachusetts Turnpike, was een ander verhaal. Niet dat het daar druk was, maar er was meer verkeer dan hij had verwacht en het waren niet allemaal vrachtwagens. Hij vroeg zich af wat zo veel mensen midden in de nacht nog buiten deden.

De korte rit naar Newton gaf Jack de kans om enigszins tot rust te komen. Vanaf het moment dat Latasha had gezegd dat ze over een toxicoloog kon beschikken, net op het moment dat Jack op het punt had gestaan de handdoek in de ring te gooien, had hij in een staat van opwinding verkeerd. Nu hij redelijk ontspannen was, kon hij veel rationeler over de hele situatie nadenken, en toen hij dat deed, werd hem duidelijk welk resultaat het waarschijnlijkst was. Ten eerste moest hij, bij gebrek aan bewijs voor het tegendeel, ervan uitgaan dat Patience Stanhope waarschijnlijk aan een zware hartaanval was gestorven, al hadden ze geen zichtbare pathologie aangetroffen. Ten tweede zaten Fasano en zijn trawanten waarschijnlijk achter de walgelijke aanval op de kinderen van Craig en Alexis, en wel om vulgaire economische redenen. Fasano had geen enkele twijfel over zijn motivatie gelaten toen hij Jack rechtstreeks bedreigde.

Toen Jack bij het huis van de Bowmans aankwam, was zijn aanvankelijke opwinding al afgezakt tot een zekere moedeloosheid. Opnieuw vroeg hij zich af of de reden waarom hij nog in Boston was en allerlei complottheorieën bedacht meer te maken had met angst voor het huwelijk dan met pogingen om zijn zus en zwager te helpen.

Jack stapte uit de auto, in zijn hand de paraplu waaraan hij op het laatste moment had gedacht en die hij van de achterbank had gepakt. Hij stond naast de Lexus van Craig geparkeerd. Toen hij naar de straat terugliep, keek hij rond of hij de politiewagen ergens zag die hij ’s morgens had gezien. Die was nergens te bekennen. Die surveillance stelde dus ook niet veel voor. Jack liep het pad naar het huis op. Zijn vermoeidheid begon hem parten te spelen.

Het huis was donker, afgezien van een beetje licht dat door de smalle raampjes naast de voordeur naar buiten kwam. Bij het naderen van de voordeur hield Jack zijn hoofd achterover om naar de dakkapel op de eerste verdieping te kijken. De ramen daarvan waren zo zwart als onyx. Ze weerspiegelden het licht van een verre straatlantaarn.

Met tamelijk weinig geluid stak Jack de sleutel in het slot. Hij wilde niet geheimzinnig doen, maar tegelijk wilde hij Craig liever ook niet wakker maken. Op dat moment dacht Jack aan de alarminstallatie. Met de sleutel in het slot probeerde hij zich de code te herinneren. Omdat hij zo moe was, duurde het even voor hij hem weer wist. Toen vroeg hij zich af of hij na de code op nog een andere knop moest drukken. Hij wist het niet. Toen hij zo goed voorbereid was als mogelijk was, draaide hij de sleutel om. Het mechanisme klonk hard in de nachtelijke stilte.

Vlug en met een beetje paniek ging Jack naar binnen en keek naar het toetsenpaneeltje van de alarminstallatie. Gelukkig hoorde hij niet het waarschuwend gezoem dat hij had verwacht, maar voor alle zekerheid bleef hij even staan wachten. Het alarm was uitgezet. Een groen lichtje wees erop dat alles in orde was. Jack deed de voordeur zachtjes dicht. Op dat moment hoorde hij het gedempte geluid van de televisie in de huiskamer. Uit diezelfde richting kwam een klein beetje licht; het viel in de hal die verder donker was.

In de veronderstelling dat Craig misschien nog op was of voor de televisie in slaap was gevallen, liep Jack de gang door en de huiskamer in. Daar was Craig niet. De televisie boven de haard was afgestemd op een nieuwsstation en de lichten waren daar aan, terwijl de keuken en het eetgedeelte in duisternis gehuld waren.

Op de salontafel voor de bank zag hij Craigs bijna lege whiskyfles, een glas en de afstandsbediening van de televisie. Uit gewoonte liep Jack erheen, pakte de afstandsbediening op en zette de televisie uit. Toen ging hij naar de hal terug. Hij keek de trap op, de duisternis in, en keek toen de gang naar de studeerkamer in. Er kwam een klein beetje licht van de straatlantaarns door het erkerraam in de studeerkamer. Het was dus niet volslagen donker.

Jack vroeg zich af wat hij eerst zou doen; bij Craig kijken of naar het biomarkersetje kijken. Het was geen moeilijke beslissing. Als hij voor zo’n keuze stond, deed Jack in het algemeen het vervelendste karwei het eerst, en in dit geval was dat bij Craig kijken. Niet dat hij dacht dat het moeilijk zou zijn, maar hij wist dat hij het risico liep dat hij de man wakker maakte, en om allerlei redenen wilde hij dat niet. De voornaamste reden was de verwachting dat Craig niet gunstig op zijn aanwezigheid bij hem thuis zou reageren. Jacks komst impliceerde dat Craig hulpbehoevend was en dat zou Craig waarschijnlijk kwetsen en ergeren.

Jack keek weer langs de donkere trap omhoog. Hij was nooit op de bovenverdieping geweest en wist niet waar de ouderslaapkamer zou zijn. Omdat hij geen licht wilde aandoen, ging Jack naar de keuken terug. Het was zijn ervaring dat de meeste gezinnen een la voor allerlei nuttige dingen hadden, en in zo’n la lag meestal een zaklantaarn.

Hij bleek gedeeltelijk gelijk te hebben. Er lag een zaklantaarn in die la, maar de la voor nuttige dingen van de Bowmans bevond zich in het washok, niet in de keuken. In overeenstemming met de rest van het huis en de inhoud daarvan was de zaklantaarn een indrukwekkende, dertig centimeter lange Maglite die een forse, geconcentreerde lichtstraal uitwierp. In de veronderstelling dat hij zijn hand over de lens kon leggen om de hoeveelheid licht te laten variëren, liep Jack ermee naar de trap terug en ging naar boven.

Toen hij boven was aangekomen, liet Jack genoeg licht tussen zijn vingers door ontsnappen om de gang van de bovenverdieping te zien, eerst in de ene en toen in de andere richting. De gang had aan weerskanten verschillende deuren en de meeste daarvan waren dicht. Omdat hij niet wist waar hij moest beginnen, keek Jack nog eens in beide richtingen. Hij zag dat de rechtergang ongeveer half zo lang was als de linker. Zonder precies te weten waarom ging Jack naar rechts. Hij ging naar een willekeurige deur toe, deed hem geruisloos open en maakte de opening groot genoeg om over de drempel te kunnen stappen. Langzaam liet hij wat licht door de kamer gaan. Het was beslist niet de ouderslaapkamer. Het was de kamer van een van de meisjes, en op grond van de posters, foto’s, snuisterijen en de kleren die overal verspreid lagen kon Jack zien dat het die van Tracy was. Op de gang terug, liep Jack naar de volgende deur. Hij wilde hem net openmaken toen hij zag dat er helemaal aan het eind van de gang een dubbele deur was. Omdat het verder allemaal enkele deuren waren, leek de kans hem groot dat dat de ouderslaapkamer was.

Terwijl hij de zaklantaarn grotendeels afgedekt hield, liep Jack naar de dubbele deur. Toen hij de rechterdeur openmaakte, drukte hij de lens van de zaklantaarn tegen zijn buik om het licht tegen te houden. De deur zwaaide naar binnen open. Hij glipte de kamer in en zag dat het inderdaad de ouderslaapkamer was. Er lag daar hoogpolig tapijt. Heel even bleef hij roerloos staan. Hij spitste zijn oren om Craigs ademhaling te horen, maar het was stil in de kamer.

Hij bewoog de zaklantaarn en liet steeds meer licht dieper de kamer in gaan. In het schemerduister doemde een groot bed op. Craig lag daarop, aan de kant die het verst bij Jack vandaan was.

Jack bleef even staan. Hij vroeg zich af wat hij moest doen om zich ervan te vergewissen dat Craig niet in coma lag. Tot aan dat moment had hij daar niet veel over nagedacht, maar nu hij in de kamer was, moest hij wel. Hoewel hij pas zekerheid zou hebben als hij Craig wakker maakte, was dat geen optie. Uiteindelijk zou hij naar Craig toe moeten lopen om naar zijn ademhaling te luisteren. Als die normaal was, zou Jack het als bewezen achten dat de man niets mankeerde, al zou het bepaald geen wetenschappelijk bewijs zijn.

Jack beperkte het licht weer en liep door de kamer, waarbij hij meer op zijn geheugen afging dan op wat hij kon zien. Een heel klein beetje omgevingslicht zag kans om door de dakkapel aan de straatkant naar binnen te komen. Het was genoeg om de vage contouren van grotere meubelstukken voor Jack zichtbaar te maken. Toen Jack bij het voeteneind van het bed kwam, bleef hij staan en spitste hij weer zijn oren om het regelmatige, sissende geluid van de slaap te horen. In de kamer heerste een doodse stilte. Jack voelde zich meteen gespannen. Tot zijn afschuw was er geen ademhaling te horen. Craig haalde geen adem!

22

Newton

Vrijdag 9 juni 2006

3.25 uur

De volgende seconden gingen voor Jack als in een waas voorbij. Zodra hij besefte dat zijn zwager niet ademhaalde, sprong hij naar voren. Hij wilde om de hoek van het bed heen gaan om zo snel mogelijk bij Craig te zijn, het dekbed op te slaan, snel te kijken hoe de man eraan toe was en eventueel met reanimatie te beginnen.

Die plotselinge zijwaartse beweging redde misschien Jacks leven. Het volgende moment besefte Jack dat hij niet alleen in de kamer was. Er was nog iemand, gekleed in het zwart en daardoor bijna onzichtbaar, iemand die door de deuropening van de badkamer de slaapkamer in kwam. Die persoon had een grote knuppel waarmee hij had uitgehaald naar de plaats waar Jacks hoofd was geweest.

Hoewel de knuppel Jacks hoofd miste, raakte hij wel zijn linkerschouder. Gelukkig schampte hij daarop af en kwam hij er niet met volle kracht op neer. Evengoed ging er meteen een felle pijn door Jack heen en voelde hij ook dat zijn knieën zwakker werden.

Jack had de Maglite nog in zijn hand en terwijl de straal wild door de kamer danste, sprong hij langs het voeteneind van het bed. Hij wilde niet naast het bed komen, want dan zou hij in de val zitten. De gestalte sprong weer op hem af, en meer intuïtief dan bewust wist Jack dat er weer een klap met de knuppel aankwam. Hij dook omlaag en stortte zich naar voren, omdat de aanval de beste verdediging was. Hij trof zijn belager met de punt van zijn rechterschouder, alsof hij hem wilde tackelen. Jack greep de man om zijn dijen en kon hem, door zich voortdurend af te zetten met zijn benen, die sterk waren van al het fietsen, achterovergooien. Ze vielen beiden op de vloer.

Nu ze zo dicht bij elkaar waren was Jack in het voordeel, want hij kon de zware, dertig centimeter lange Maglite als wapen gebruiken. De langere knuppel van zijn belager was van minder nut. Jack liet de dijen van de man los, greep zijn overhemd vast en bracht de zaklantaarn snel omhoog om tegen het voorhoofd van de man te slaan. Op dat moment viel het licht van de Maglite op het gezicht van de man. Voordat Jack toesloeg, activeerden zijn hersenen de juiste neuronen en herkende hij zijn tegenstander. Het was Craig.

‘Craig?’ riep Jack verbaasd. Hij liet de zaklantaarn meteen zakken en scheen er voor alle zekerheid mee op Craigs gezicht.

‘Jack?’ sputterde Craig. Hij bracht zijn vrije hand omhoog om zijn ogen tegen het verblindende licht af te schermen.

‘God nog aan toe!’ riep Jack uit. Hij liet Craigs overhemd los, haalde het felle licht van Craigs gezicht weg en stond op.

Craig stond ook op. Hij ging naar een schakelaar aan de wand en deed het licht aan. ‘Wat doe jij hier? Wat sluip je in mijn huis rond op god mag weten wat voor onmogelijk uur?’ Hij keek naar de wekker op het nachtkastje. ‘Halfvier in de nacht, verdomme!’

‘Ik kan het uitleggen,’ zei Jack. Hij huiverde van een pijnscheut die door zijn schouder ging. Voorzichtig raakte hij zichzelf daar aan en vond een gevoelig punt op de overgang van sleutelbeen naar schouder.

‘Grote goden,’ klaagde Craig. Hij gooide zijn slagwapen, blijkbaar een honkbalknuppel, op het bed en kwam naar Jack toe. ‘God, het spijt me dat ik je heb geraakt. Ik had je wel kunnen vermoorden. Gaat het wel?’

‘Ik heb ergere dingen meegemaakt,’ zei Jack. Hij keek naar het bed. Wat hij voor Craig had aangezien, was alleen maar een berg kussens en dekbed.

‘Mag ik ernaar kijken?’ vroeg Craig bezorgd.

‘Ja, doe maar.’

Craig pakte Jacks arm vast en legde voorzichtig zijn hand op Jacks schouder. Hij draaide Jacks arm in de kom van zijn schouder en bracht hem toen langzaam omhoog. ‘Pijn?’

‘Een beetje, maar het wordt niet erger door die bewegingen.’

‘Ik geloof niet dat er iets gebroken is, maar een röntgenfoto kan geen kwaad. Ik kan je naar het Newton Memorial rijden, als je wilt.’

‘Ik denk dat ik er voorlopig wat ijs op doe,’ zei Jack.

‘Goed plan! Kom mee naar de keuken. Ik doe wat ijs in een ritszak.’

Toen ze door de gang van de bovenverdieping liepen, zei Craig: ‘Mijn hart gaat tekeer als een gek. Ik dacht dat je een van die kerels was die hadden ingebroken en mijn dochters hadden mishandeld, dus dat hij was teruggekomen om zijn dreigement uit te voeren. Ik stond al klaar om je naar de eeuwige jachtvelden te meppen.’

‘Ik zag jou ook voor een van die kerels aan,’ zei Jack. Hij zag dat Craig een donkere ochtendjas droeg, en niet het zwarte ninjapak dat Jack zich met zijn vruchtbare fantasie had verbeeld. Hij voelde ook dat het pistool in de zak van zijn jasje tegen hem aan bungelde. In de opwinding van het moment had hij er niet aan gedacht, en dat was maar goed ook.

Craig legde een ijszak op Jacks gevoelige plek. Jack ging op de ene kant van de sofa zitten en hield het ijs tegen zijn schouder aan. Craig plofte op de andere kant neer, met zijn hand op zijn voorhoofd.

‘Ik ga zo weg, dan kun je weer slapen,’ zei Jack. ‘Maar ik ben je een verklaring schuldig.’

‘Zeg het maar,’ zei Craig. ‘Voor ik naar bed ging, ben ik naar beneden geweest om in de logeerkamer daar te kijken. Je had het beddengoed afgehaald. Ik verwachtte je echt niet, en zeker niet op dit uur, en helemaal niet hier boven, rondsluipend in het donker.’

‘Ik had Alexis beloofd dat ik bij je zou kijken.’

‘Heb je haar vanavond gesproken?’

‘Ja, maar pas vrij laat. Eerlijk gezegd maakt ze zich zorgen omdat je tegelijk alcohol drinkt en slaappillen neemt, en daar heeft ze ook reden voor. Door die combinatie heb ik sectie verricht op een paar mensen.’

‘Ik heb je advies niet nodig.’

‘Oké,’ zei Jack. ‘Evengoed vroeg ze me om bij je te gaan kijken. Eerlijk gezegd leek het mij niet nodig. Ik maakte zo min mogelijk geluid omdat ik bang was dat je wakker zou worden en dan kwaad zou zijn.’

Craig haalde zijn hand van zijn gezicht weg en keek Jack aan. ‘Dat heb je goed gezien.’

‘Het spijt me als ik je heb beledigd. Ik deed het voor Alexis. Ze was bang dat je nog meer dan anders van streek zou zijn na wat er vandaag op de rechtbank is gebeurd.’

‘Je bent tenminste eerlijk,’ zei Craig. ‘Misschien zou ik je dankbaar moeten zijn. Het valt gewoon niet mee. Ik moet mezelf in een ander licht zien en dat is niet vleiend. Ik was vandaag een waardeloze, belachelijke, desastreuze getuige. Achteraf schaam ik me diep.’

‘Hoe vond je dat het met jullie eigen getuigen-deskundigen ging?’

‘Redelijk goed. Het was prettig om voor de verandering ook eens wat positieve geluiden te horen, maar ik geloof niet dat het genoeg was. Tenzij Randolph morgen met zijn slotpleidooi een show weggeeft die een Oscar waardig is – en ik persoonlijk acht hem daartoe niet in staat – denk ik dat de jury in het voordeel van die schoft van een Jordan zal beslissen.’ Craig zuchtte moedeloos. Hij keek naar het lege televisiescherm.

‘Ik had nog een reden om hier op dit late uur te komen,’ zei Jack.

‘O! Welke dan?’ vroeg Craig. Hij keek Jack aan. Zijn ogen waren glazig, alsof hij elk moment in huilen kon uitbarsten maar zich daar te veel voor geneerde. ‘Je hebt me niet over de sectie verteld. Heb je die gedaan?’

‘Ja,’ zei Jack. Hij vertelde Craig in het kort wat er die dag was gebeurd, van de opgraving tot en met het gesprek met de toxicoloog. Hij vertelde Craig niet zo veel als hij Alexis had verteld, maar het kwam op hetzelfde neer.

Terwijl Jack sprak, luisterde Craig met steeds meer aandacht, vooral toen het over de toxicoloog ging, en over de mogelijkheid dat er criminaliteit in het spel was. ‘Als de toxicoloog een gif of een ander middel kon vinden, zou die hele aanklacht wegens een medische fout meteen van de baan zijn,’ zei Craig. Hij ging meer rechtop zitten.

‘Ongetwijfeld,’ zei Jack. ‘Maar het is een heel, heel kleine kans, zoals ik al zei. Evengoed: als Patience geen hartaanval had, moet er iets anders aan de hand zijn geweest. De andere reden waarom ik hier ben, was dat ik naar de doos van het biomarkersetje in je dokterstas wilde kijken. Zou jij een reden weten waarom je resultaat vals positief kan zijn geweest?’

Craig trok zijn wenkbrauwen even op en dacht over de vraag na. ‘Ik zou niets kunnen bedenken,’ zei hij. ‘Ik wilde dat ik iets wist, maar nee.’

‘De laboratoriumchef in het ziekenhuis vroeg me of het setje dat je gebruikte alleen op troponine I testte of ook op myoglobine.’

‘Het werkt ook met myoglobine. Die heb ik genomen om de reden die de laboratoriumchef noemde, namelijk dat je binnen twee uur een uitslag hebt.’

‘Is er een uiterste gebruiksdatum voor die setjes?’

‘Niet dat ik weet.’

‘Dan kunnen we ons bij het zoeken beperken tot middelen die een hartaanval veroorzaken.’

‘Hoe zit het met digitalis?’ vroeg Craig.

‘Ik dacht ook aan digitalis, en dat zat in de screening. Er was dus geen digitalis in het spel.’

‘Kon ik maar meer doen,’ zei Craig. ‘Dat is een van de ergste dingen wanneer er een proces tegen je wordt gevoerd: je voelt je zo hulpeloos.’

‘Het zou al fijn zijn als je cardiotoxische middelen kon opgeven waarover Patience of Jordan kon beschikken.’

‘Ze had een hele apotheek in haar huis. Dat had ze te danken aan mijn afwezige collega Ethan Cohen. Maar dat is in de voorbereidingsfase van het proces allemaal al onderzocht.’

‘Ik heb die gegevens doorgenomen,’ zei Jack. Hij stond op. In die paar minuten van rust waren zijn benen zwaar en loom geworden. Het was duidelijk dat hij koffie nodig had voordat de nacht voorbij was. ‘Dan ga ik nu maar terug om te kijken of de toxicoloog iets heeft ontdekt. Jij kunt beter naar bed gaan.’ Hij liep naar de deur.

‘Werk jij de hele nacht door?’ vroeg Craig, die met Jack meekwam.

‘Daar ziet het naar uit,’ zei Jack. ‘Na alles wat gebeurd is wilde ik dat ik zeker kon zijn van een positief resultaat, maar die kans is klein.’

‘Ik weet niet wat ik moet zeggen, behalve dat ik je van harte bedank voor al je moeite.’

‘Graag gedaan,’ zei Jack. ‘En ondanks alle moeilijkheden die ik heb veroorzaakt en de klappen die ik heb geïncasseerd, was het toch een positieve ervaring voor mij. Ik ben blij dat ik weer echt contact met Alexis heb.’

Ze kwamen bij de voordeur. Craig wees naar de studeerkamer. ‘Moet ik even mijn dokterstas halen? Dan kun je naar de doos van het biomarkersetje kijken. Ik weet zeker dat het dezelfde doos is. Na dat fiasco heb ik niet veel huisbezoeken meer gedaan.’

Jack schudde zijn hoofd. ‘Dat hoeft niet. Je hebt me alles verteld wat ik moest weten.’

‘Zie ik je morgen op de rechtbank?’

‘Dat denk ik niet. Ik neem morgenvroeg het eerste vliegtuig naar New York terug. Dus: veel succes!’

Jack en Craig gaven elkaar een hand. Ze waren geen vrienden geworden, maar hadden elkaar wel beter leren kennen en waardering voor elkaar gekregen.

De rit terug naar de stad, even na vier uur ’s nachts, was het spiegelbeeld van de heenrit. Er was verkeer op de tolweg maar erg weinig op Massachusetts Avenue in de stad zelf. Het hele eind naar het Forensisch Instituut kostte Jack nog geen twintig minuten. Hij parkeerde op een gereserveerde plaats naast het gebouw, maar omdat hij zo vroeg weg zou gaan, geloofde hij niet dat het er iets toe deed.

De bewaker herkende hem en liet hem binnen. Toen hij de trap op ging, keek hij op zijn horloge. De tijd drong. Binnen twee uur zou hij in het vliegtuig zitten en zou het bij de terminal vandaan taxiën.

Toen Jack de bibliotheek binnenkwam, keek hij verrast op. In de kamer heerste een veel grotere chaos dan toen hij wegging. Latasha zat erbij alsof ze aan het blokken was voor een belangrijk examen. Grote boeken die ze uit het instituut had verzameld lagen open op de tafel. Jack herkende de meeste. Er waren standaardwerken over interne geneeskunde bij, en boeken over fysiologie, toxicologie en farmacologie. Het dossiermateriaal dat Jack had verzameld, lag lukraak verspreid, tenminste, zo leek het.

‘Wat is dat allemaal?’ vroeg Jack lachend.

Latasha keek op uit een boek. ‘Welkom terug, vreemdeling!’

Jack keek naar het omslag van een paar boeken die hij niet herkende. Nadat hij de titels had gezien, legde hij de boeken weer op dezelfde plaats open. Hij ging tegenover haar zitten.

‘Wat is er met je schouder gebeurd?’

Jack hield de ijszak nog steeds tegen zijn kneuzing. Inmiddels zat er vooral water in de zak, maar dat was nog koud genoeg om hem enige verlichting te kunnen geven. Hij vertelde haar wat er gebeurd was, en ze toonde een gepast medegevoel en spuide ongepaste kritiek op Craig.

‘Het was niet zijn schuld,’ hield Jack vol. ‘Ik werd zo door deze zaak in beslag genomen dat ik er om allerlei redenen geen moment bij stilstond dat het stom van me was om zijn huis binnen te sluipen. Ik bedoel, ik deed dat in het huis van iemand bij wie ze hadden ingebroken en wiens kinderen ze hadden mishandeld, met de boodschap dat ze terug zouden komen als ik sectie verrichtte. En ik heb die sectie net verricht, jezus nog aan toe. Wat haalde ik me in mijn hoofd?’

‘Maar je logeerde daar. In zo’n geval moet hij toch eerst even kijken wie het is, voordat hij met een honkbalknuppel gaat meppen.’

‘Ik logeerde daar niet meer. Maar genoeg erover. Goddank is er niemand gewond, afgezien dan van die kneuzing op mijn schouder. Tenminste, ik denk dat het alleen maar een kneuzing is. Misschien laat ik een röntgenfoto van mijn sleutelbeen maken.’

‘Je kunt het ook van de positieve kant bezien,’ zei Latasha. ‘Je hebt tenminste geconstateerd dat hij niet comateus was.’

Jack moest onwillekeurig glimlachen.

‘En dat biomarkersetje? Heb je nog iets ontdekt?’

‘Niets waaruit af te leiden is dat hij een vals positief resultaat kreeg. We moeten ervan uitgaan dat het een legitiem resultaat was.’

‘Dat is gunstig, denk ik,’ zei Latasha. ‘Het elimineert een heleboel middelen die dodelijk kunnen zijn geweest.’ Ze keek naar de boeken die ze om zich heen had verzameld.

‘Zo te zien ben je druk bezig geweest.’

‘Je hebt geen idee. Ik kreeg weer energie door een paar flesjes cola light. Het is net of ik opnieuw tentamen toxicologie moet doen. Ik heb me daar sinds mijn studietijd niet meer in verdiept.’

‘En Allan? Heeft hij je gebeld?’

‘Ja, zelfs verschillende keren. Dat is trouwens wel goed. Hoe meer ik zijn stem hoor, des te gemakkelijk kan ik het verleden opzijzetten en me beheersen.’

‘Heeft hij iets ontdekt?’

‘Nee. Helemaal niets. Blijkbaar wil hij indruk op me maken, en weet je wat? Hij doet het helemaal niet slecht. Ik wist wel dat hij intelligent was, want hij haalde vroeger altijd hoge cijfers voor scheikunde, wiskunde en natuurkunde, maar ik wist niet dat hij daarna een graad had gehaald op het MIT. Ik weet dat je daar meer hersens voor nodig hebt dan voor de medicijnenstudie, die vooral een kwestie van doorzettingsvermogen is.’

‘Zei hij ook welke dingen hij heeft geëlimineerd?’

‘De meeste gebruikelijke cardiotoxische middelen die niet in de screening zaten. Hij heeft me ook een paar van zijn trucjes uitgelegd. Die balsemmiddelen maken het werken met de weefselmonsters, bijvoorbeeld die van hart en lever, veel moeilijker, en dus concentreert hij zich op de vloeistoffen, die minder besmet zijn.’

‘Wat doe je met al deze handboeken?’

‘Ik heb eerst studie gemaakt van cardiotoxische middelen. Veel van die middelen, las ik, kunnen hartaanvallen veroorzaken of op zijn minst zo veel schade aan de hartspier toebrengen dat het klinisch op een hartaanval lijkt al doet zich geen occlusie van hartvaten voor. Dat laatste hebben we ontdekt toen we de sectie verrichtten. Ik constateerde het ook toen ik de vriescoupes bestudeerde. Toen je weg was, heb ik naar een paar van de preparaten gekeken. De haarvaten zien er normaal uit. Ik heb een preparaat in de microscoop in mijn kamer laten zitten, voor het geval je ernaar wilt kijken.’

‘Ik geloof je op je woord,’ zei Jack. ‘Na de sectie verwachtte ik ook niet dat we iets duidelijks te zien zouden krijgen.’

‘Ik ben nu van zuiver cardiotoxische middelen overgegaan op neurotoxische middelen, aangezien veel van die middelen beide effecten hebben. Weet je, het is fascinerend materiaal, vooral wanneer je verband legt met bioterrorisme.’

‘Heb je de beëdigde verklaringen gelezen?’ vroeg Jack. Hij wilde het gesprek op het juiste spoor houden.

‘Hé, zo lang was je niet weg. Ik vind dat ik in die korte tijd veel heb gedaan!’

‘We hebben niet veel tijd meer. We moeten ons op de zaak zelf concentreren.’

‘Dat doe ik, man,’ zei Latasha smalend. ‘Ik ben niet degene die door de stad rijdt, dingen ontdekt die we al weten en dan ook nog een klap op zijn schouder krijgt.’

Jack wreef met beide handen over zijn gezicht om de vermoeidheid te verdrijven die zijn verstand en gevoel aantastte. Het was echt niet zijn bedoeling geweest om zo veel kritiek op Latasha uit te oefenen. ‘Waar zijn die cola lights? Ik kan wel een dosis cafeïne gebruiken.’

Latasha wees naar deur. ‘Links is de kantine, en daar staat een automaat.’

Toen het blikje frisdrank in de opening van de automaat viel, daverde dat geluid zo hard door de stilte van het gebouw dat Jack er zelf van schrok. Hij was moe, maar hij was ook gespannen, en hij wist zelf eigenlijk niet waarom. Misschien omdat ze nog maar zo weinig tijd voor de zaak hadden, maar misschien ook omdat hij ertegen opzag om naar New York terug te gaan, met alles wat daaraan vastzat. Nadat hij het blikje had opengetrokken, aarzelde Jack. Was het verstandig om cafeïne te gebruiken als hij al een beetje opgefokt was? Roekeloos als hij was, dronk hij het blikje leeg en liet daarna een boer. Hij redeneerde dat hij zijn verstand scherp moest houden, en daarvoor was cafeïne het beste middel.

Met enige opwinding in zijn hoofd, want hij was niet veel cafeïne gewend, ging hij weer tegenover Latasha zitten en zocht in de puinhoop op de tafel naar de verklaringen van Craig en Jordan.

‘Ik heb die verklaringen niet van begin tot eind gelezen,’ zei Latasha. ‘Maar ik heb ze wel zo’n beetje doorgenomen om een lijst van Patience’ symptomen te maken.’

‘O, ja?’ vroeg Jack belangstellend. ‘Dat wilde ik net gaan doen.’

‘Dat dacht ik al, want dat zei je voordat je aan je noodlottige rit naar de buitenwijken begon.’

‘Waar is die lijst?’ vroeg Jack.

Met gefronste wenkbrauwen zocht Latasha tussen de papieren die voor haar lagen. Uiteindelijk pakte ze een geel schrijfblok. Ze gaf het aan Jack.

Jack leunde achterover. Er zat geen orde in de symptomen, behalve dat ze in twee hoofdgroepen waren verdeeld: de ochtend van 8 september en de namiddag en het begin van de avond. Tot de ochtendgroep behoorden buikpijn, intensieve productieve hoest, opvliegers, neusverstopping, slapeloosheid, hoofdpijn, winderigheid en algehele spanning. In de namiddag en het begin van de avond was er sprake van pijn in de borst, cyanose, onvermogen tot praten, hoofdpijn, moeite met lopen, moeite met rechtop zitten, verdoving, een gevoel van zweven, misselijkheid met een beetje braken en algehele zwakte.

‘Is dat alles?’ vroeg Jack, wuivend met het papier.

‘Vind je het niet genoeg? Ze lijkt op de meesten van mijn patiënten toen ik in het derde jaar van mijn studie zat.’

‘Ik wilde er alleen zeker van zijn dat het alle symptomen waren die in de verklaringen staan vermeld.’

‘Het zijn alle symptomen die ik kon vinden.’

‘Heb je ook iets over overmatig zweten gevonden?’

‘Nee, en daar heb ik specifiek naar gezocht.’

‘Ik ook,’ zei Jack. ‘Zweten is zo typerend voor een hartaanval. Toen ik de papieren doornam en er niets over vond, kon ik dat bijna niet geloven. Ik ben blij dat jij er ook niets over hebt gevonden, want ik was bang dat ik eroverheen had gelezen.’

Jack keek weer naar de lijst. Jammer genoeg stond over de meeste punten niets naders vermeld, en waar dat wel het geval was, ging het om een algemene, niet specifieke beschrijving. Het leek wel of alle symptomen even belangrijk waren, zodat het moeilijk was om de bijdrage van elk symptoom aan Patience’ klinische staat te beoordelen. Die verdoving had bijvoorbeeld weinig betekenis als niet bekend was waar het verschijnsel zich voordeed, hoe hevig het was, hoelang het duurde, of het betekende dat de patiënte helemaal geen gevoel had gehad of dat er sprake was van paresthesie en het zich dus plaatselijk voordeed, bijvoorbeeld wanneer een arm ‘slaapt’. Onder zulke omstandigheden kon Jack onmogelijk nagaan of de verdoving een neurale of cardiovasculaire oorzaak had.

‘Weet je wat ik het interessantst vind van al die dingen die ik over toxicologie heb gelezen?’ zei Latasha, opkijkend van een dik handboek.

‘Nee. Wat dan?’ zei Jack vaag. Hij vroeg zich af of hij de verklaringen zelf nog eens moest doornemen om te kijken of er iets naders over de symptomen werd gezegd.

‘Reptielen,’ zei Latasha. ‘Het is een wonder hoe al hun vergiften tot stand komen en waarom er zo veel verschil in werking is.’

‘Ja, dat is interessant,’ zei Jack. Hij sloeg Jordans verklaring open en nam deze vlug door om bij de gebeurtenissen van 8 september te komen.

‘Er zijn een paar slangen waarvan het gif een krachtige specifieke cardiotoxine bevat die directe myocardiale necrose kan veroorzaken. Kun je je voorstellen wat het gevolg daarvan zou zijn voor de biomarkers?’

‘O, ja?’ vroeg Jack met plotselinge belangstelling. ‘Wat voor slangen?’

Latasha maakte een stukje vrij tussen de papieren op haar bureau. Ze keerde het boek om, schoof het naar Jack toe en wees de namen aan van twee typen slangen in een tabel waarin de kracht van verschillende soorten slangengif stond aangegeven. ‘De mojaveratelslang en de zuidelijke Pacifische ratelslang.’

Jack keek naar de tabel. De twee slangen die ze aanwees behoorden tot de giftigste van de lijst. ‘Heel interessant,’ zei Jack. Zijn belangstelling zakte snel weer weg. ‘Maar we hebben hier niet met dat soort vergiftiging te maken. Patience is niet door een ratelslang gebeten.’

‘Dat weet ik,’ zei Latasha, en ze pakte het boek op. ‘Ik lees alleen over vergiften om ideeën op te doen over de verschillende soorten stoffen die in aanmerking komen. We zijn op zoek naar een cardiotoxine.’

‘Ja,’ zei Jack. Hij was weer in de verklaring verdiept en vond het gedeelte dat hij zocht. Hij las het aandachtig door.

‘De interessantste giftige dieren zijn uitgerekend een groep amfibieën,’ zei Latasha.

‘O, ja?’ zei Jack zonder het echt te horen. Hij was op de melding van buikpijn gestuit. Jordan zei in zijn verklaring dat het pijn in de ‘onderbuik’ was, meer links dan rechts. Jack verbeterde Latasha’s notitie op het gele schrijfblok.

‘De Colombiaanse pijlgifkikker spant de kroon,’ zei Latasha. Ze sloeg de bladzijden in het boek om tot ze bij de juiste passage was.

‘O, ja?’ zei Jack weer. Hij maakte een sprong in Jordans verklaring tot hij bij het punt kwam waar Jordan over de avondsymptomen sprak. Jack was vooral op zoek naar het gedeelte waarin Jordan over Patience’ verdoving praatte.

‘Hun huidafscheidingen bevatten sommige van de giftigste stoffen die bekend zijn,’ zei Latasha. ‘En ze hebben een onmiddellijk toxisch effect op de hartspier. Weet je iets van batrachotoxine?’

‘Vaag,’ zei Jack. Hij vond Jordans beschrijving van Patience’ verdovingen kon daaruit afleiden dat het paresthesie was, dus niet de volledige afwezigheid van gevoel, en dat ze het in haar armen en benen voelde. Jack noteerde deze informatie op het schrijfblok.

‘Het is de allerergste toxine. Wanneer batrachotoxine in contact met de hartspier komt, houdt alle activiteit meteen op.’ Latasha knipte met haar vingers. ‘In een reageerbuis zijn de hartspiercellen lekker aan de gang, en het volgende moment, als ze aan een paar moleculen batrachotoxine zijn blootgesteld, houden ze er helemaal mee op. Dat is toch niet te geloven?’

‘Zeg dat wel,’ beaamde Jack. Hij vond Jordans opmerking over het zweven. Interessant genoeg hing dat samen met de paresthesie en bleek het niet het gevoel te zijn dat ze in vloeistof dreef. Het was het gevoel dat ze boven de grond hing en in de lucht zweefde. Jack noteerde ook die informatie op het schrijfblok.

‘Het gif is niet zozeer een polypeptide als wel een steroïdale alkaloïde, voorzover we daar iets aan hebben. Het wordt aangetroffen in bepaalde soorten kikkers, maar die met de hoogste concentratie heet Phyllobates terribilis. Dat is een goede benaming, want één klein kikkertje bevat genoeg batrachotoxine om honderd mensen te doden. Het is verbijsterend.’

Jack vond het gedeelte waarin Jordan het over Patience’ zwakheid had. Het bleek niet om een verzwakking van een bepaalde spiergroep te gaan. Beter gezegd, de zwakheid was een meer algemeen probleem. Eerst had ze moeite met lopen en toen kon ze niet goed meer recht overeind zitten. Jack noteerde ook die informatie op het schrijfblok.

‘Je moet nog iets anders over batrachotoxine weten, als je het nog niet weet. Op moleculair niveau depolariseert dat middel elektrische membranen zoals hartspieren en zenuwen. En weet je hoe het dat doet? Door natriumtransport te beïnvloeden, iets waarvan jij dacht dat het esoterisch was. Weet je nog wel?’

‘Wat zei je over natrium?’ vroeg Jack. Latasha’s opmerkingen waren door zijn concentratie heen gedrongen. Als Jack diep over iets nadacht, vergat hij vaak zijn hele omgeving, zoals Latasha nu had meegemaakt.

‘Batrachotoxine hecht zich aan zenuw- en spiercellen waardoor de natriumkanalen in de open positie blijven. Dat betekent dat de desbetreffende zenuwen en spieren niet meer functioneren.’

‘Natrium,’ herhaalde Jack, alsof hij verdoofd was.

‘Ja,’ zei Latasha. ‘Weet je nog dat we het...’

Plotseling sprong Jack overeind en zocht hij koortsachtig in de chaos van papieren op de tafel. ‘Waar zijn die papieren?’ vroeg hij opgewonden.

‘Welke papieren?’ vroeg Latasha. Ze was abrupt opgehouden met spreken en leunde nu achterover in haar stoel, verrast door Jacks plotselinge opwinding. In zijn haast gooide hij afschriften van beëdigde verklaringen van de tafel.

‘Je weet wel!’ riep hij uit. Hij zocht naar het juiste woord. ‘Die... die papieren!’

‘We hebben hier een heleboel papieren. Godsamme! Hoeveel cola lights heb jij gedronken?’

‘Hou op!’ sputterde Jack. Hij gaf het zoeken op. In plaats daarvan stak hij zijn hand naar Latasha uit. ‘Geef me dat boek over toxicologie!’ eiste hij op harde toon.

‘Goed,’ zei Latasha, verbaasd over de verandering die zich in hem had voltrokken. Ze zag hem door het dikke boekwerk bladeren tot hij bij de index was. Daar aangekomen, liet hij zijn vingers vlug langs de kolommen gaan tot hij vond wat hij zocht. Toen bladerde hij zo snel door het boek terug dat Latasha bang was dat het stuk zou gaan. Hij vond de juiste pagina en zweeg.

‘Zou het te veel gevraagd zijn als je me vertelde wat je doet?’ zei Latasha smalend.

‘Ik denk dat ik een eurekamoment heb gehad, zoals jij het misschien zou noemen. Je zou het ook een openbaring kunnen noemen,’ mompelde Jack terwijl hij verderging met lezen.

‘Yes!’ riep hij even later uit, en hij stak triomfantelijk zijn vuist in de lucht. Hij klapte het boek dicht en keek Latasha over de tafel aan. ‘Ik denk dat ik weet waar Allan naar moet zoeken! Het is vreemd, en als het aanwezig is, komt het misschien niet overeen met alle feiten zoals wij ze kennen, maar wel met de belangrijkste daarvan. Het zou bewijzen dat Craig Bowman niet schuldig is aan medische nalatigheid.’

‘Wat dan?’ wilde Latasha weten. Onwillekeurig ergerde ze zich aan Jacks terughoudendheid. Het was bijna vijf uur in de morgen en ze was niet in de stemming voor spelletjes.

‘Kijk eens naar dat vreemde symptoom dat je hebt opgeschreven,’ zei Jack. Hij hield haar het gele schrijfblok voor en wees naar de notitie ‘gevoel dat ze zweeft’. ‘Dat is zelfs voor de ferventste hypochonder geen alledaagse klacht. Het wijst erop dat er iets heel vreemds aan de gang is, en als Allan kan vinden wat ik denk dat er is, zou daaruit af te leiden zijn dat Patience Stanhope hetzij een onverbeterlijke sushiliefhebster hetzij een fanatieke aanhanger van Haïtiaanse voodoo was, al weten wij beter.’

‘Jack!’ zei Latasha geërgerd. ‘Ik ben te moe voor dit soort grappen.’

‘Sorry,’ zei Jack. ‘Het lijkt net alsof ik je plaag, maar dat komt doordat ik misschien gelijk heb. Dit is zo’n situatie waarin ik ondanks alle moeite die ik heb gedaan toch liever ongelijk zou willen hebben.’ Hij stak zijn hand naar haar uit. ‘Kom! Ik vertel het je terwijl we vlug naar Allans lab gaan. De tijd dringt.’

23

Boston

Vrijdag 9 juni 2006

9.23 uur

Jack parkeerde zijn deerlijk gehavende Hyundai achter een bruine UPS-wagen langs de stoeprand. Die stond op een losplaats aan de drukke Cambridge Street, voor een langgerekt, gebogen gebouw met een zuilengalerij tegenover het gemeentehuis van Boston. Jack dacht dat de kans dat hij een parkeerbon kreeg bijna honderd procent was, al was hij van plan zo gauw mogelijk terug te zijn. Hij hoopte dat de auto niet werd weggesleept, maar voor het geval dat gebeurde, nam hij zijn weekendtas mee. Hij had ook een grote envelop met de opdruk van het Forensisch Instituut in de linkerbovenhoek bij zich.

Hij rende een trap op naar het gebouw en kwam op de binnenplaats van de rechtbank. Hij verspilde geen tijd en rende naar de ingang. Daar werd hij tegengehouden door de bewaking en moest hij met zijn weekendtas, envelop en mobiele telefoon door de controle. Bij de liften zorgde hij ervoor dat hij in de allereerste zat.

Toen de lift naar boven ging, keek Jack op zijn horloge. Hij was zich er goed van bewust dat hij over vier uur zou trouwen en dat hij nog in de verkeerde stad was. Toen de lift op de tweede verdieping aankwam, probeerde Jack zo beleefd mogelijk tussen de andere mensen door naar buiten te glippen. Als hij niet beter wist, zou hij hebben gedacht dat de andere passagiers hem opzettelijk tegenhielden.

Hoewel Jack bij vorige gelegenheden had geprobeerd zo stilletjes mogelijk de rechtszaal te betreden, stormde hij nu gewoon naar binnen. Hoe meer opschudding, hoe beter. Toen hij doelbewust door het middenpad naar het hek aan het eind van de tribune liep, keken de meeste toeschouwers naar hem om, ook Alexis op de eerste rij. Jack knikte haar toe. De parketwachter zat aan zijn tafel en las iets wat voor anderen niet te zien was; hij keek niet op. De juryleden zaten op hun plaats, zo onbewogen als altijd, en keken naar Randolph, die aan de lessenaar stond en blijkbaar net aan zijn slotpleidooi wilde beginnen. De rechter zat aan zijn tafel en keek naar papieren die voor hem lagen. De notuliste en de griffier waren allebei ergens mee bezig. Jack keek naar de tafel van de aangeklaagde en zag Craigs achterhoofd en dat van Randolphs assistent. Aan de tafel van de eiser zag Jack de achterhoofden van Tony, Jordan en Tony’s assistente. Alles was in orde. Als een ouderwetse stoomlocomotief draaiden de wielen van het recht langzaam rond. Ze gingen onverbiddelijk sneller draaien, op weg naar een besluit.

Jack was van plan die trein te kapen. Hij wilde hem niet laten ontsporen, maar hij wilde dat de trein stopte en een ander spoor insloeg. Hij was nu voor in de zaal en bleef staan. Hij zag de juryleden hun blik op hem richten, al deden ze dat met dezelfde onbewogenheid. Randolph sprak nog steeds met zijn beschaafde, honingzoete stem. Zijn woorden waren als de goudgele stralen van de voorjaarszon die tussen de zonwering op de hoge ramen door scheen en messcherp door de met stofjes gevulde lucht sneed.

‘Pardon!’ zei Jack. ‘Pardon!’ zei hij nog luider toen Randolph doorging met spreken. Jack bevond zich niet in zijn gezichtsveld, maar toen Jack het voor de tweede keer riep, draaide Randolph zich naar hem om. Zijn ijzig blauwe ogen straalden een combinatie van verwarring en ergernis uit. De parketwachter, die Jacks eerste kreet niet had gehoord, hoorde de tweede maar al te goed. Hij stond op. De beveiliging van de rechtszaal was zijn domein.

‘Ik moet u onmiddellijk spreken,’ zei Jack tegen de rechter, zo luid dat iedereen in de verder doodstille rechtszaal het kon horen. ‘Ik weet dat het ongelegen komt, maar het is van groot belang als u een rechterlijke dwaling wilt voorkomen.’

‘Meneer Randolph, wat is hier toch aan de hand?’ vroeg rechter Davidson. Hij hield zijn hoofd schuin en keek over de rand van zijn halve brillenglazen. Hij gaf de parketwachter een teken dat hij op zijn plaats kon blijven.

Randolph was nog steeds verbijsterd maar putte uit een jarenlange ervaring in procesvoering. Bijna meteen legde hij weer zijn typische neutraliteit aan de dag. Hij keek de rechter even aan en richtte zijn aandacht toen op Jack.

‘Ik zou dit niet doen als het niet van cruciaal belang was,’ voegde Jack er iets zachter aan toe. Hij zag dat de personen aan de tafels van de eiser en de aangeklaagde nu allemaal naar hem keken. Jack interesseerde zich voor maar twee van hen: Craig en Jordan. Van die twee was Jordan het meest verrast. Zo te zien was hij geschokt door Jacks plotselinge entree.

Randolph keek de rechter aan. ‘Edelachtbare, mag ik een ogenblik een beroep doen op het geduld van het hof?’

‘Twee minuten!’ zei rechter Davidson kribbig. Hij vond het goed dat Randolph met Jack praatte, maar alleen om van Jack af te zijn. Het was pijnlijk duidelijk dat de rechter deze verstoring helemaal niet op prijs stelde.

Randolph kwam naar Jack toe en keek hem gebiedend aan. Hij sprak zacht: ‘Dit is hoogst ongewoon.’

‘Ik doe dit de hele tijd,’ fluisterde Jack in zijn oude sarcastische stijl. ‘Je moet me als getuige oproepen!’

‘Ik kan je niet als getuige oproepen. Ik heb al uitgelegd waarom, en ik ben net met mijn slotpleidooi bezig, god nog aan toe.’

‘Ik heb de sectie gedaan en ik kan bewijzen dat Craig niet schuldig is aan medische nalatigheid. Dat bewijs kan ik ondersteunen met beëdigde verklaringen van een patholoog-anatoom en een toxicoloog hier uit Massachusetts.’

Voor het eerst zag Jack een kleine barst in de schaal van gelijkmoedigheid waarbinnen Randolph functioneerde. Zijn ogen verrieden hem; die gingen snel en nerveus heen en weer tussen de rechter en Jack. Er was weinig tijd voor overwegingen, laat staan voor discussie.

‘Meneer Bingham!’ riep rechter Davidson ongeduldig. ‘Uw twee minuten zijn om.’

‘Ik zal zien wat ik kan doen,’ fluisterde Randolph tegen Jack voordat hij weer aan de lessenaar ging staan. ‘Edelachtbare, mag ik met u overleggen?’

‘Als het moet,’ zei rechter Davidson niet al te vriendelijk.

Tony sprong overeind en kwam met Randolph bij de rechterstafel staan.

‘Wat is dit nou weer?’ fluisterde rechter Davidson heftig. ‘Wie is die man?’ Hij keek even naar Jack, die als een smekeling bij het hek stond. Jack had zijn weekendtas neergezet, maar de envelop had hij nog in zijn hand.

‘Dokter Jack Stapleton,’ zei Randolph. ‘Hij is patholoog-anatoom op het Forensisch Instituut in New York. Ik heb me laten vertellen dat hij in kringen van pathologen-anatomen in hoog aanzien staat.’

Rechter Davidson keek Tony aan. ‘Kent u hem?’

‘Ik heb hem ontmoet,’ gaf Tony zonder nadere uitleg toe.

‘Wat komt hij hier doen? Waarom komt hij hier binnenstormen? Dit is op zijn zachtst gezegd zeer ongebruikelijk.’

‘Dat zei ik ook tegen hem,’ vertelde Randolph. ‘Hij wil als getuige worden opgeroepen.’

‘Dat kan niet!’ snauwde Tony. ‘Hij staat niet op een getuigenlijst en hij heeft geen beëdigde verklaring afgelegd. Dat is een absurd voorstel.’

‘Houdt u zich even in!’ zei rechter Davidson tegen Tony, alsof hij het tegen een ongezeglijk kind had. ‘En waarom wil hij als getuige worden opgeroepen?’

‘Hij zegt dat hij kan bewijzen dat dokter Bowman zich niet schuldig heeft gemaakt aan medische nalatigheid. Hij zegt ook dat hij zijn verklaring kan ondersteunen met beëdigde verklaringen van een patholoog-anatoom en een toxicoloog uit Massachusetts.’

‘Dit is krankzinnig!’ sputterde Tony. ‘De tegenpartij mag niet op het laatste moment met een verrassende getuige komen. Dat is in strijd met alle regels en voorschriften.’

‘Hou op met dat gejeremieer!’ snauwde rechter Davidson hem toe.

Tony beheerste zich met moeite, maar zijn onderdrukte woede en frustratie waren nog duidelijk aan hem te zien. Zijn dikke lippen vormden een omgekeerde U.

‘Hebt u enig idee hoe hij aan de informatie is gekomen die hij als getuige naar voren wil brengen?’

‘Hij zegt dat hij sectie op Patience Stanhope heeft verricht.’

‘Als die sectie de aangeklaagde kan vrijpleiten, waarom is hij er dan niet eerder mee gekomen? Dan had hij zijn rol kunnen spelen in de procedure.’

‘Er was geen reden om aan te nemen dat een sectie bewijsmateriaal zou opleveren. Meneer Fasano is het daar vast wel mee eens. In deze zaak hebben de klinische feiten nooit ter discussie gestaan.’

‘Meneer Fasano, wist u van die sectie?’

‘Alleen dat die mogelijkheid werd overwogen.’

‘Verdomme!’ zei rechter Davidson. ‘Dit stelt me voor een dilemma.’

‘Edelachtbare,’ zei Tony, die zich niet meer stil kon houden. ‘Als hij een getuigenverklaring mag afleggen, zal ik...’

‘Ik wil uw dreigementen niet horen, meneer Fasano. Ik weet heel goed dat dokter Stapleton hier niet zomaar mag komen binnenstormen om als getuige op te treden. Dat is niet aan de orde. Ik zou de procedure kunnen aanhouden, en dan zouden dokter Stapleton en zijn bevindingen deel kunnen uitmaken van de reguliere bewijsvoering, maar dan zou mijn hele agenda naar de maan zijn. Ik heb daar de pest aan, maar ik heb er ook de pest aan dat mijn uitspraken in hoger beroep worden teruggedraaid, en als die getuigenverklaring zo belangrijk is als dokter Stapleton schijnt te denken, is vernietiging in hoger beroep een reële mogelijkheid.’

‘En als u nu eens luisterde naar wat dokter Stapleton te zeggen heeft?’ stelde Randolph voor. ‘Dat zou het voor u veel gemakkelijker maken om een besluit te nemen.’

Rechter Davidson knikte peinzend.

‘Om tijd te besparen kunt u dat in uw kamer doen,’ zei Randolph.

‘Het zou op zichzelf al heel ongewoon zijn als ik een getuige in mijn kamer ontving.’

‘Maar het is vaker gebeurd,’ merkte Randolph op.

‘Maar de getuige kan naar de kranten gaan en van alles beweren. Dat staat me niet aan.’

‘Neemt u dan de notuliste mee,’ zei Randolph. ‘Dan kan er verslag van worden opgemaakt. Waar het om gaat, is dat de jury het niet te horen krijgt. Als u vindt dat de verklaring relevant en van belang is, beschikt u over meer informatie waarop u uw beslissing kunt baseren.’

Rechter Davidson dacht daarover na. Toen knikte hij. ‘Dat lijkt me wel wat. Ik kondig een korte schorsing af, maar ik laat de juryleden waar ze zijn. We doen dit snel. Gaat u akkoord met dit plan, meneer Fasano?’

‘Ik vind het een rotplan,’ bromde Tony.

‘Hebt u een ander voorstel?’ vroeg rechter Davidson.

Tony schudde zijn hoofd. Hij was woedend. Hij had erop gerekend dat hij zijn eerste proces over een medische fout zou winnen, en nu hij nog maar een paar uur van zijn doel verwijderd was, dreigde het helemaal mis te gaan, ondanks alles wat hij had gedaan. Hij liep naar de tafel van de eiser terug en schonk een glas water in. Hij had een droge mond en zijn keel voelde aan als perkament.

Randolph ging naar Jack terug en maakte het hek voor hem open. ‘Je mag niet in de getuigenbank,’ fluisterde Randolph, ‘maar ik heb het zo geregeld dat je alleen voor de rechter als getuige optreedt, dan kan hij vaststellen of je op een ander tijdstip je verklaring voor je jury mag afleggen. Het gaat in de kamer van de rechter gebeuren. Hij wil maar een paar minuten voor je uittrekken, dus hou het kon en ter zake. Begrepen?’

Jack knikte. Hij kwam in de verleiding om tegen Randolph te zeggen dat hij zelf ook maar een paar minuten de tijd had, maar hij hield zich in. Hij keek naar Jordan, die nerveus naar Tony’s uitleg luisterde, want de rechter had aangekondigd dat ze een korte pauze zouden houden maar dat de juryleden op hun plaats moesten blijven. Op de publieke tribune ging een geroezemoes op. Mensen probeerden vast te stellen wat er gebeurde en wie Jack was. Jack keek Craig aan, en Craig glimlachte. Jack knikte terug.

‘Iedereen opstaan!’ riep de parketwachter toen de rechter opstond en vlug wegliep. In een oogwenk was de rechter door de zware deur naar buiten gelopen, al had hij die deur uitnodigend op een kier laten staan. De parketwachter liep op enkele passen afstand achter hem aan.

‘Ben je klaar?’ vroeg Randolph aan Jack.

Jack knikte opnieuw, en toen hij dat deed, keek hij toevallig in de ogen van Tony. Als blikken konden doden, zou ik nu dood zijn, dacht Jack. De man was zichtbaar laaiend.

Jack ging achter Randolph aan, en Tony liep met hen mee toen ze langs de lege getuigenbank en de tafel van de griffier kwamen. Jack glimlachte inwendig bij het idee dat hij Tony zou vragen hoe het met Franco ging, want die was nergens te bekennen.

Jack vond de kamer van de rechter teleurstellend. Er had hem een beeld voor ogen gestaan van glanzend donker hout, leren meubilair en de geur van dure sigaren, zoiets als een vertrek in een exclusieve herenclub. In plaats daarvan zag de kamer er verwaarloosd uit, met functioneel meubilair en muren die nodig geschilderd moesten worden. Over alles heen hing de walm van sigarettenrook. Het enige hoogtepunt was een zwaar bureau in victoriaanse stijl, waaraan rechter Davidson op een stoel met hoge rug gezeten was. Hij leunde rustig achterover, zijn handen achter zijn hoofd gevouwen.

Jack, Randolph en Tony gingen op lage stoelen met vinylbekleding zitten, veel lager dan de rechter. Jack nam aan dat de rechter dat opzettelijk zo had ingericht. De notuliste ging aan een tafeltje zitten dat enigszins terzijde stond.

‘Dokter Stapleton,’ begon rechter Davidson na een korte inleiding. ‘Meneer Bingham heeft me verteld dat u op dit laatste moment over ontlastend bewijs ten gunste van de aangeklaagde beschikt.’

‘Dat is niet helemaal waar,’ zei Jack. ‘Ik heb gezegd dat ik over bewijzen beschik die aantonen dat dokter Bowman geen medische fout heeft begaan in de zin der wet. Er was geen nalatigheid van zijn kant.’

‘Is dat niet ontlastend voor hem? Spelen we hier een woordspelletje?’

‘Niet bepaald een spelletje,’ zei Jack. ‘Onder deze omstandigheden is het aan de ene kant ontlastend en aan de andere kant beschuldigend.’

‘Legt u dat maar eens uit,’ zei rechter Davidson. Hij legde zijn handen op het bureaublad en boog zich naar voren. Jack had zijn volledige aandacht.

Jack maakte de envelop open en haalde er drie papieren uit. Hij boog zich naar voren en schoof de bovenste over het bureau naar de rechter toe. ‘De eerste beëdigde verklaring is ondertekend door een bevoegde begrafenisondernemer uit Massachusetts, die verklaart dat het lichaam waarop sectie is verricht inderdaad dat van wijlen Patience Stanhope is.’ Jack schoof het tweede papier naar hem toe. ‘Deze verklaring houdt in dat dokter Latasha Wylie, een bevoegd patholoog-anatoom uit Massachusetts, aan de sectie heeft deelgenomen, bij het verzamelen van alle monsters heeft geholpen en de monsters naar het toxicologisch laboratorium van de universiteit heeft gebracht, waar ze ze overeenkomstig de voorschriften aan dokter Allan Smitham heeft overhandigd.’

Rechter Davidson had beide verklaringen opgepakt en bekeken. ‘Zo te zien is alles inderdaad volgens de voorschriften verlopen,’ zei hij. Hij keek op. ‘En wat is die laatste verklaring?’

‘Dit zijn de bevindingen van dokter Smitham,’ zei Jack. ‘Weet u iets van fuguvergiftiging?’

Rechter Davidson keek zijn bezoekers met een wrang glimlachje aan. ‘Ik denk dat u maar beter ter zake kunt komen,’ zei hij neerbuigend. ‘Daar in de zaal zitten juryleden met hun duimen te draaien. Ze willen zo gauw mogelijk weg.’

‘Het is een vaak dodelijke vergiftiging die mensen oplopen als ze sushi eten die van kogelvis is gemaakt. Zoals te begrijpen is, komt dat gerecht bijna alleen in Japan voor.’

‘U gaat me toch niet vertellen dat Patience Stanhope zou zijn overleden omdat ze sushi had gegeten,’ zei rechter Davidson.

‘Was dat maar waar,’ antwoordde Jack. ‘Het gif waar het om gaat heet tetrodotoxine, en dat is een uiterst interessante verbinding. Het is buitengewoon giftig. Om u een indruk te geven: het is honderd keer giftiger dan het gif van de zwarte weduwe, die spin bedoel ik, en tien keer dodelijker dan het gif van de Bungarus Multicinctus, een van de giftigste slangen in Zuidoost-Azië. Een microscopische hoeveelheid in iemands mond leidt tot een snelle dood.’ Jack boog zich naar voren en schoof de rechter het laatste papier toe. ‘Deze laatste beëdigde verklaring, ondertekend door dokter Allan Smitham, houdt in dat er tetrodotoxine is aangetroffen in alle monsters die van het lichaam van Patience Stanhope zijn genomen en die hij heeft getest. Uit de aangetroffen hoeveelheden leidt hij af dat de dosis die haar is toegediend honderd keer zo groot is als wat genoeg zou zijn geweest om haar te doden.’

Rechter Davidson keek naar het papier en hield het toen aan Randolph voor.

‘Nu vraagt u zich misschien af: hoe betrouwbaar zijn die tests op tetrodotoxine?’ ging Jack. ‘Het antwoord is: uiterst betrouwbaar. De kans op een vals positief resultaat is zo goed als nul, vooral omdat dokter Smitham gebruik heeft gemaakt van twee heel verschillende methoden. In het eerste geval werkte hij met vloeistofchromatografie onder hoge druk, gevolgd door massaspectrometrie. In het tweede geval werkte hij met radioimmunoassay, waarbij hij een specifieke antistof van de tetrodotoxinemolecuul gebruikte. De resultaten zijn overtuigend en reproduceerbaar.’

Randolph bood Tony de beëdigde verklaring aan, en die griste haar kwaad uit zijn hand. Hij was zich heel goed bewust van de betekenis van dit alles.

‘Dus u zegt dat de overledene niet aan een hartaanval is gestorven?’ vroeg rechter Davidson.

‘Ze is niet aan een hartaanval gestorven. Ze is aan tetrodotoxinevergiftiging gestorven. Omdat er geen behandeling mogelijk is, was het tijdstip van haar aankomst in het ziekenhuis van geen enkel belang. Vanaf het moment dat ze het gif binnenkreeg, had ze in feite geen kans meer.’

Er werd hard op de deur geklopt; het geluid galmde door de kamer. De rechter brulde wie daar was. De parketwachter stak zijn hoofd naar binnen en zei: ‘De juryleden willen een koffiepauze. Wat moet ik tegen hen zeggen?’

‘Geef ze hun koffiepauze maar,’ zei de rechter met een laatdunkend gebaar. Hij keek Jack indringend met zijn donkere ogen aan, ogen als geweerlopen. ‘Dus dat is het ontlastende deel van uw verhaal. Wat is het beschuldigende deel?’

Jack leunde in zijn stoel achterover. Met dit gedeelte had hij de meeste moeite. ‘Omdat tetrodotoxine zo enorm giftig is, kun je er niet zomaar aan komen, zelfs niet in deze tijd. Daar staat tegenover dat de stof ook een merkwaardige positieve eigenschap heeft. Hetzelfde moleculaire mechanisme dat verantwoordelijk is voor de giftigheid is ook een heel goed hulpmiddel bij de bestudering van natriumkanalen in zenuw- en spierweefsel.’

‘Wat heeft dat met deze zaak te maken?’

‘Dokter Craig Bowman heeft artikelen over natriumkanalen gepubliceerd en doet daar nog steeds onderzoek naar. Hij maakt veel gebruik van tetrodotoxine.’

Er hing een diepe stilte in de kamer. Jack en rechter Davidson keken elkaar over het bureau van de rechter aan. De twee andere mannen keken toe. Tijdens een hele minuut sprak niemand. Toen schraapte de rechter zijn keel en zei: ‘Dokter Bowman had dus toegang tot het gif. Dat is een aanwijzing. Zijn er nog andere dingen die dokter Bowman met de daad in verband brengen?’

‘Ja,’ zei Jack met tegenzin. ‘Zodra was vastgesteld dat er tetrodotoxine in het lichaam aanwezig was, ging ik naar het huis van de Bowmans terug, waar ik logeerde. Ik wist dat daar een buisje met pillen was dat dokter Bowman op de dag van mevrouw Stanhopes dood aan haar had gegeven. Ik nam het buisje mee naar het toxicologisch lab. Dokter Smitham deed snel een onderzoek en de binnenkant van het buisje reageerde positief op tetrodotoxine. Hij doet op dit moment het volledige, beslissende onderzoek.’

‘Goed!’ zei rechter Davidson. Hij wreef zijn handen snel over elkaar en keek naar de notuliste. ‘Ga pas weer door met notuleren als we in de rechtszaal zijn.’ Hij leunde achterover; zijn oude stoel piepte ervan. Op zijn gezicht was een grijns verschenen, maar hij keek nog peinzend. ‘Ik zou dit proces kunnen aanhouden, zodat al deze nieuwe informatie in de procedure kan worden verwerkt, maar dat heeft niet veel zin. Dit is geen nalatigheid, maar moord. Ik zal u vertellen wat ik ga doen, heren. Ik ga dit proces ongeldig verklaren. Deze zaak moet aan de officier van justitie worden overgedragen. Nog vragen?’ Hij keek de anderen aan en richtte zijn blik ten slotte op Tony. ‘Kijkt u niet zo somber, meneer Fasano. U kunt genieten van het besef dat het recht zegeviert, en uw cliënt kan nog steeds een proces aanspannen wegens levensberoving.’

‘Dan hoeft de verzekeringsmaatschappij niet uit te keren,’ zei Tony.

De rechter keek Jack aan. ‘Ik heb bewondering voor uw onderzoek, dokter.’

Jack knikte alleen maar om het compliment in ontvangst te nemen. Toch vond hij dat hij het niet verdiende. Hij had deze schokkende bevindingen aan de rechter moeten vertellen, maar hij moest er niet aan denken wat de gevolgen voor Alexis en de meisjes zouden zijn. Ze zouden een langdurig onderzoek door de politie moeten doorstaan, en daarna een proces met gruwelijke gevolgen. Het was een tragedie voor alle betrokkenen, vooral voor Craig. Jack was geschokt door het diepgaand narcisme van de man en diens kennelijk gebrek aan een geweten. Toch had hij tegelijk het gevoel dat Craig het slachtoffer was geweest van het uiterst competitieve systeem van de medische opleiding: altruïsme en mededogen werden gepreekt, maar het tegenovergestelde werd beloond. Je kwam nooit hogerop als je aardig voor de patiënten was en met hen meeleefde. Omdat Craig in het eerste deel van zijn medische opleiding voortdurend behoefte had gehad aan betaald werk, had hij de normale sociale interactie gemist die al die tegenstrijdige signalen zou hebben verzacht.

‘Goed, heren,’ zei rechter Davidson. ‘We gaan dit fiasco beëindigen.’ Hij stond op, en de anderen deden dat ook. Toen liep hij om zijn bureau heen en ging naar de deur. Jack volgde de twee advocaten, en de notuliste kwam achter Jack aan. Voor hen uit, in de zaal, hoorde Jack de parketwachter roepen dat iedereen moest opstaan.

Toen Jack de zaal in kwam, nam de rechter zijn plaats in, terwijl Randolph en Tony naar hun tafel liepen. Jack zag dat Craig op dat moment niet aanwezig was en huiverde bij de gedachte aan de reactie van de man wanneer hij zou horen dat zijn geheim ontsluierd was.

Jack liep rustig door de zaal. Achter zich hoorde hij de rechter aan de parketwachter vragen de jury terug te brengen. Jack maakte het hek open. Hij keek Alexis aan. Zoals te verwachten was, keek ze hem vragend aan, in verwarring en tegelijk hoopvol. Jack bewoog zich beleefd naar haar toe en ging naast haar zitten. Hij gaf een kneepje in haar hand. Hij zag dat ze zijn weekendtas had gepakt, die hij bij het hek had laten staan voordat hij naar de kamer van de rechter ging.

‘Meneer Bingham,’ riep rechter Davidson. ‘Ik zie dat de aangeklaagde niet aanwezig is aan zijn tafel.’

‘Mijn assistent, meneer Cavendish, heeft me verteld dat hij naar het toilet wilde,’ zei Randolph, die half uit zijn stoel kwam.

‘O,’ antwoordde rechter Davidson.

De juryleden werden de zaal in geleid en namen hun plaats in.

‘Wat gebeurt er?’ vroeg Alexis. ‘Heb je iets crimineels gevonden?’

‘Ik heb meer gevonden dan me lief was,’ bekende Jack.

‘Misschien moet iemand dokter Bowman laten weten dat de zitting is hervat,’ zei rechter Davidson. ‘Het is belangrijk voor hem om getuige te zijn van wat er gaat gebeuren.’

Jack gaf nog een kneepje in Alexis’ hand voordat hij opstond. ‘Ik ga dokter Bowman halen,’ zei hij. Toen hij door het middenpad terugliep, gaf hij een teken aan Randolphs assistent, die ook was opgestaan om Craig te halen, dat hij zou gaan.

Jack verliet de zaal. Op de gang en bij de liften stonden de gebruikelijke groepjes mensen zachtjes te praten. Jack ging recht op de herentoiletten af. Hij keek op zijn horloge. Het was kwart over tien. Hij rukte de deur open en ging naar binnen. Een man van Aziatische afkomst stond zijn handen te wassen. Bij de urinoirs was niemand. Jack liep langs de hokjes en bukte zich om onder de deuren door te kijken. Alleen het laatste hokje was bezet. Jack liep naar de deur en vroeg zich af of hij moest wachten of roepen. Omdat het al zo laat was, besloot hij te roepen.

‘Craig?’ vroeg Jack.

Het toilet werd doorgespoeld, en even later klikte het slotmechanisme van de deur. De deur ging naar binnen toe open en een jonge latinoman kwam tevoorschijn. Hij keek Jack vragend aan en liep hem voorbij naar de wastafel. Verrast omdat hij Craig niet onder ogen hoefde te komen nadat hij daarvoor de moed had verzameld, bukte Jack zich opnieuw om er zeker van te zijn dat alle hokjes leeg waren, en dat waren ze. Afgezien van de twee mannen bij de wastafels was er niemand in de toiletten. Craig was nergens re bekennen. Intuïtief wist Jack dat hij weg was.

24

Boston

Vrijdag 9 juni 2006

10.25 uur

Nadat hij naar de rechtszaal was teruggekeerd, waar Craig niet was teruggekomen, had Jack zijn zus apart genomen. Zo snel en menselijk mogelijk had hij alles verteld wat er was gebeurd sinds hij haar de vorige avond had gesproken. Eerst had ze met ongeloof en consternatie geluisterd, tot ze het bewijs van Craigs klaarblijkelijke schuld hoorde. Op dat moment had de psycholoog in haar de overhand gekregen, zodat ze de situatie klinisch kon analyseren. In het kader daarvan had zij, niet Jack, de factor tijd ter sprake gebracht en gezegd dat Jack haast moest maken als hij nog op tijd in de kerk wilde zijn. Met de belofte dat hij ’s middags zou bellen, had Jack zijn weekendtas gepakt en was hij naar de liften gerend.

Jack rende de binnenplaats voor het gerechtsgebouw op en ging de twee korte trappen af naar de straat. Tot zijn opluchting stond de gehavende Accent er nog, al zat er een parkeerbon onder de ruitenwisser. Het eerste wat hem te doen stond, was de papieren zak met de revolver uit de kofferbak halen. Omdat hij al had verwacht dat hij het wapen zou moeten terugbrengen als hij op weg naar het vliegveld was, had Jack zich die ochtend door Latasha de weg naar het hoofdbureau van politie laten wijzen.

Het politiebureau bevond zich dicht bij de plek waar Jack geparkeerd stond, al moest hij keren en daarvoor over de middenberm rijden. Nadat hij die stunt had uitgehaald, keek hij in zijn spiegeltje of hij door politiewagens werd achtervolgd. Jack had door schade en schande geleerd dat als je in Boston een afslag voorbij was gereden het vaak onmogelijk was om terug te gaan.

Op het politiebureau was hij gauw klaar. Op de zak stond Liam Flanagans naam, en de agent van dienst wilde hem aannemen zonder dat er enige uitleg hoefde te worden gegeven. Blij dat hij dit achter de rug had, rende Jack naar de auto, die met draaiende motor dubbel geparkeerd stond.

De bewegwijzering naar het vliegveld was veel beter dan die in de rest van de stad, en Jack kwam al gauw in een tunnel terecht. Gelukkig lag het vliegveld niet ver bij de binnenstad vandaan, en Jack was er verrassend snel. Hij volgde de borden van het verhuurbedrijf en reed een paar minuten later het terrein van het autoverhuurbedrijf op.

Jack reed een van de rijbanen voor terug te brengen auto’s op. Er waren instructies voor wat je moest doen als je een auto kwam terugbrengen, maar Jack negeerde ze, zoals hij ook de personeelsleden negeerde die daar rondliepen om klanten te helpen. Het laatste waaraan Jack behoefte had, was een langdurige discussie over de beschadigde auto. Hij had er alle vertrouwen in dat hij nog van ze zou horen. Hij pakte zijn weekendtas en rende naar de bus die hem naar de terminal zou brengen.

Toen hij in de bus stapte, dacht hij dat die op het punt stond weg te rijden, maar in plaats daarvan stond hij met draaiende motor en zonder chauffeur te wachten. Jack keek nerveus hoe laat het was. Het was net elf uur geweest. Hij wist dat hij de vlucht van halftwaalf moest halen, anders redde hij het niet meer.

Eindelijk kwam de chauffeur opdagen. Hij maakte een paar grappen en vroeg naar welke terminals de mensen wilden. Jack was blij dat Delta de eerste halte bleek te zijn.

Nu moest hij nog op tijd een ticket bemachtigen. Gelukkig had de dienst die Delta op New York onderhield een eigen balie. Daarna kwam de rij voor de beveiliging, maar zelfs die leverde niet te veel problemen op. Om tien voor halftwaalf schoot Jack zijn schoenen weer aan en rende naar de gate van zijn vlucht.

Jack was niet de laatste die aan boord ging, maar het scheelde niet veel. De deur van het vliegtuig ging dicht na de persoon die meteen na hem was ingestapt. Jack nam de eerste de beste stoel om er in New York zo snel mogelijk uit te zijn. Jammer genoeg was het een middenplaats tussen een slordig geklede student met een iPod die zo hard stond dat Jack elke noot kon horen en een zakenman in een krijtstreeppak met een laptop en een Blackberry. De zakenman wierp een afkeurende blik op Jack toen die te kennen gaf dat hij op de middenplaats wilde zitten. Het betekende dat de zakenman zijn weekendtas moest verplaatsen en zijn jasje en aktetas moest oppakken, die hij op de middenplaats had gezet.

Toen Jack eenmaal op zijn plaats zat, met zijn tas aan zijn voeten, legde hij zijn hoofd tegen de steun en sloot zijn ogen. Hoewel hij doodmoe was, kreeg hij niet de kans om te slapen, en dat kwam niet alleen door de iPod van zijn buurman. Het te korte en onbevredigende gesprek dat hij met Alexis had gehad, ging steeds weer door zijn hoofd, en hij besefte te laat dat hij zich er niet voor had verontschuldigd dat hij degene was geweest die Craigs verraad jegens de medische stand en zijn gezin had ontdekt. Zelfs de redenering dat Alexis en de kinderen misschien beter af zouden zijn als ze de waarheid kenden, gaf Jack geen beter gevoel. Er stond het gezin heel wat te wachten, en de kans dat het bijeen zou blijven, was jammer genoeg klein. Zo zag je maar weer eens hoe schijn kon bedriegen, dacht Jack. Op het eerste gezicht hadden de Bowmans het helemaal voor elkaar: ouders met een goede baan, mooie kinderen, een huis uit een sprookjesboek. In werkelijkheid werd dat alles door een soort kanker ondermijnd.

‘Mag ik even uw aandacht?’ knetterde een stem door de intercom van het vliegtuig. ‘Hier spreekt de captain. We hebben zojuist van de verkeersleiding te horen gekregen dat we nog niet kunnen opstijgen. Er trekt een onweersbui over New York en omgeving. We hopen dat het niet lang zal duren en zullen u op de hoogte houden.’

Verdomme! riep Jack tegen zichzelf. Hij drukte zijn rechterhand tegen zijn voorhoofd en masseerde zijn slapen met zijn vingertoppen. De spanning en het slaapgebrek bezorgden hem hoofdpijn. Realistisch als hij was, vroeg hij zich af wat er zou gebeuren als hij niet op tijd in de kerk was. Laurie had hem dat vrij goed duidelijk gemaakt. Ze had gezegd dat ze het hem nooit zou vergeven, en hij geloofde haar. Laurie deed niet veel beloften, maar als ze er een deed, hield ze zich eraan. Tegelijk met dat besef kwam de vraag weer bij Jack op of hij misschien onbewust zo lang in Boston was gebleven, niet om het raadsel van Patience Stanhope op te lossen, maar om niet te hoeven trouwen. Hij haalde diep adem. Hij geloofde niet dat het waar was, en wilde ook niet dat het waar was, maar hij wist het niet zeker. Hij wist wel dat hij op tijd in de kerk wilde zijn.

Alsof er antwoord werd gegeven op zijn gedachten, kwam de intercom weer tot leven. ‘Hier spreekt weer de captain. De verkeersleiding is van gedachten veranderd. We mogen opstijgen. Waarschijnlijk komt u op tijd in New York aan.’

Het volgende wat tot Jack doordrong, was dat hij wakker schudde van de vliegtuigwielen die op LaGuardia bij New York de grond raakten. Tot zijn grote verbazing was hij ondanks zijn spanningen in slaap gevallen, en tot zijn schaamte had hij ook een beetje gekwijld. Hij veegde met de rug van zijn hand over zijn mond en schraapte daarbij over de stoppels van zijn kin. Met dezelfde hand bevoelde hij de rest van zijn gezicht. Hij moest zich dringend scheren en nog dringender douchen, maar toen hij op zijn horloge keek, zag hij dat geen van beide mogelijk was. Het was vijf voor halfeen.

Jack schudde zichzelf als een hond heen en weer om de bloedsomloop op gang te brengen en streek met zijn handen door zijn haar. Die activiteiten leverden hem een vragende blik op van de zakenman, die zich van Jack vandaan naar het gangpad toe had gebogen. Jack vroeg zich af of dat ook een teken was dat hij nodig moest douchen. Hoewel hij een overall had gedragen, besefte Jack dat hij niet had gedoucht sinds hij sectie had verricht op een acht maanden oud lijk.

Jack besefte plotseling ook dat hij druk met zijn voet op de vloer had getikt. Zelfs toen hij zijn hand op zijn knie legde, kon hij zijn been bijna niet stilhouden. Hij kon zich niet herinneren wanneer hij ooit zo opgewonden was geweest. Het kostte hem enorm veel moeite om stil te zitten. Het liefst zou hij buiten zijn geweest, meerennend met het vliegtuig.

Het leek een eeuwigheid te duren voordat het vliegtuig naar de terminal was getaxied en vervolgens tergend langzaam bij de gate tot stilstand kwam. Toen de gong klonk, was Jack al opgestaan. Hij duwde de zakenman opzij, die een tas uit het rek boven de zitplaatsen pakte, en dat leverde hem weer een afkeurende blik van de man op. Het kon Jack niet schelen. Hij verontschuldigde zich en zag kans naar de voorkant van het vliegtuig te dringen. Eindelijk, na wat een eeuwigheid leek, ging de deur open. Jack was de derde die naar buiten ging.

Jack rende de avio-bridge op en haalde de twee mensen in die voor hem waren uitgestapt. Eenmaal in de terminal, rende hij naar de bagageafdeling en daarna sprintte hij de straat op, die nog nadampte van een stortbui. Omdat hij de eerste passagier uit het vliegtuig van Boston was, had hij gehoopt dat er geen rij voor de taxi’s zou staan. Jammer genoeg stond er wel degelijk een rij. Het vliegtuig uit Washington was tien minuten daarvoor geland, en een deel van de passagiers van dat toestel stond op een taxi te wachten.

Zonder zich voor zijn brutaliteit te schamen ging hij vooraan in de rij staan. ‘Ik ben arts, en dit is een spoedgeval,’ riep Jack. Hij redeneerde dat beide uitspraken waar waren, al stonden ze niet met elkaar in verband. De mensen in de rij keken zwijgend en met enige ergernis naar hem, maar niemand protesteerde. Jack sprong in de voorste taxi.

De chauffeur kwam uit India of Pakistan, dat zou Jack niet kunnen zeggen, en was met zijn mobieltje aan het bellen. Jack blafte zijn adres: ‘106th Street’, en de taxi reed weg.

Jack keek op zijn horloge. Het was nu twaalf minuten over halfeen. Dat betekende dat hij nog maar achtenveertig minuten de tijd had voordat hij in de Riverside-kerk moest zijn. Hij leunde achterover en probeerde zich te ontspannen, maar dat was onmogelijk. Tot overmaat van ramp troffen ze alleen al bij het verlaten van het vliegveld overal rood licht. Jack keek weer op zijn horloge. Het leek hem onredelijk dat de grote wijzer zich sneller over de wijzerplaat bewoog dan gewoonlijk. Het was al kwart voor een.

Jack vroeg zich nerveus af of hij misschien beter rechtstreeks naar de kerk kon gaan, dus zonder eerst thuis een pitstop te maken. Dat had het voordeel dat hij op tijd zou zijn, maar het nadeel dat hij vies, ongeschoren en belabberd gekleed zou zijn.

Toen de taxichauffeur eindelijk klaar was met zijn telefoongesprek en op het punt stond een volgend gesprek te beginnen, boog Jack zich naar voren. ‘Ik weet niet of het veel verschil maakt, maar ik heb haast,’ zei hij. Toen voegde hij eraan toe: ‘Als u wilt blijven wachten op het adres dat ik u heb opgegeven, krijgt u een extra fooi van twintig dollar.’

‘Ik wacht wel,’ zei de chauffeur inschikkelijk en met het typische charmante accent van het Indiase subcontinent.

Jack leunde achterover en maakte zijn gordel opnieuw vast. Het was nu tien voor een.

De volgende bottleneck was de tol op de Triborough Bridge. Blijkbaar zat er iemand zonder een pasje op de baan voor pasjeshouders en kon hij niet achteruit omdat er een rij auto’s achter hem stond. Na een afschuwelijke kakofonie van claxons en scheldwoorden werd het probleem opgelost, maar toen waren er wel vijf minuten verloren gegaan. Toen Jack in Manhattan aankwam, was het één uur.

Jacks toenemende spanning had één voordeel: hij werd nu niet meer geobsedeerd door Alexis en Craig en de ramp die zich bij hen zou voltrekken. Een proces wegens een medische fout was erg; een proces wegens moord was afschuwelijk. Het hele gezin zou in een meedogenloze, jarenlange kwelling verzeild raken, en de kans op een gunstig resultaat was miniem.

Het strekte de chauffeur tot eer dat hij kans zag om snel door de stad te komen doordat hij een relatief rustige straat door Harlem kende. Toen hij voor Jacks gebouw stopte, was het kwart over een. Jack had de deur van de taxi al open voordat die helemaal tot stilstand was gekomen.

Jack rende de trap aan de voorkant op en stormde door de voordeur, tot schrik van enkele werklieden die daar bezig waren. Omdat het gebouw volledig werd opgeknapt, zat alles onder het stof. Toen Jack door de gang naar het appartement rende dat Laurie en hij tijdelijk bewoonden zolang de verbouwing nog aan de gang was, stoven er grote stofwolken van de met puin bezaaide vloer.

Jack maakte de deur van het appartement open en wilde net naar binnen gaan toen de bouwopzichter, enkele verdiepingen hoger, hem zag en schreeuwde dat hij over een buizenprobleem moest praten. Jack schreeuwde terug dat hij daar nu geen tijd voor had. Eenmaal binnen, gooide Jack zijn weekendtas op de bank en trok hij zijn kleren uit. Op weg naar de badkamer liet hij een spoor van kledingstukken achter.

Hij huiverde toen hij een glimp van zichzelf in de spiegel opving. Zijn wangen en kin waren zwart van de stoppels, alsof ze met roet waren bestoven, en zijn ogen waren roodomrand en ingevallen. Nadat hij zich heel even had afgevraagd of hij zich zou scheren of douchen – want hij had geen tijd voor beide – ging hij toch douchen. Hij stapte het bad in en zette beide kranen zo ver mogelijk open. Helaas kwamen er maar enkele druppels uit: het buizenprobleem deed zich blijkbaar in het hele gebouw voor.

Jack zette de kranen uit, besprenkelde zich rijkelijk met eau de toilette en rende van de badkamer naar de slaapkamer. Hij trok ondergoed en zijn formele overhemd aan, en daarna de smokingbroek en het jasje. Hij pakte de manchetknopen en stopte ze in zijn broekzak. De zwarte voorgestrikte vlinderdas ging in zijn andere zak. Nadat hij zijn schoenen had aangedaan, zijn portefeuille in zijn achterzak had gedaan en zijn mobieltje in de zak van zijn jasje had laten vallen, rende hij de gang weer op.

Hij liep langzaam genoeg om het stof tot een minimum te beperken en werd weer opgemerkt door de bouwopzichter, die opnieuw schreeuwde dat ze echt moesten praten. Jack nam niet eens de moeite om antwoord te geven. Buiten stond de taxi nog te wachten. Jack stak de straat over en sprong erin.

‘De Riverside-kerk!’ riep Jack.

‘Weet u welke dwarsstraat?’ vroeg de chauffeur, en hij keek Jack in het spiegeltje aan.

‘122nd,’ snauwde Jack. Hij worstelde met de manchetknopen van zijn overhemd en liet er een op de zitting vallen, waarna het ding vlug in een zwart gat tussen de zitting en de rugleuning verdween. Jack probeerde zijn hand in de spleet te krijgen, maar dat ging niet en hij gaf het al gauw op. In plaats daarvan beperkte hij zich tot de manchetknopen die hij overhad en liet hij dat ene knoopsgat leeg.

‘Gaat u trouwen?’ vroeg de chauffeur, die steeds in zijn spiegeltje naar Jack keek.

‘Dat hoop ik wel,’ zei Jack. Hij ging verder met de manchetknopen op zijn jasje. Toen hij een manchetknoop in zijn jasje had gedaan en aan de andere begon, probeerde hij zich te herinneren wanneer hij voor het laatst een smoking aan had gehad. Hij wist het niet meer, al moest het in zijn vorige leven zijn geweest, toen hij nog oogarts was. Na de manchetknopen bukte Jack zich voorover om zijn schoenveters vast te maken en zich af te stoffen. Ten slotte maakte hij het bovenste knoopje van zijn overhemd dicht en maakte hij de vlinderdas in zijn nek vast.

‘U ziet er goed uit,’ zei chauffeur met een stralende glimlach.

‘Vast wel,’ zei Jack met zijn gebruikelijke sarcasme. Hij boog zich naar voren en haalde zijn portefeuille tevoorschijn. Hij keek op de taximeter en haalde genoeg biljetten van twintig dollar tevoorschijn, plus twee extra. Hij gooide het geld langs de plexiglazen scheidingswand op de voorbank. Intussen reed de chauffeur Riverside Drive in.

De zandkleurige klokkentoren van de Riverside-kerk kwam in zicht. Die kwam boven de naburige gebouwen uit en onderscheidde zich daar ook van met zijn gotische architectuur. Voor de kerk stond een aantal zwarte limousines. Afgezien van de chauffeurs, die waren uitgestapt en tegen de zijkant van hun wagen leunden, waren er geen mensen te zien. Jack keek op zijn horloge. Het was drie minuten over halftwee. Hij was drie minuten te laat.

Jack had de taxideur weer open voordat ze helemaal tot stilstand waren gekomen. Terwijl hij achterom een woord van dank naar de chauffeur riep, sprong hij de straat op. Hij maakte de knopen van zijn jasje dicht en rende met twee treden tegelijk de trap van de kerk op. Plotseling dook Laurie als een spookverschijning in de deuropening op. Ze was schitterend gekleed in een witte trouwjurk. Achter haar was krachtige orgelmuziek te horen.

Jack bleef staan om alles in zich op te nemen. Hij moest toegeven dat ze er mooier uitzag dan ooit: een stralende verschijning. Alleen deden haar handen daar een beetje afbreuk aan, want die waren tot vuisten gebald en uitdagend in haar zij geplant. Haar vader, dokter Montgomery, stond er ook bij, streng en bepaald niet geamuseerd.

‘Jack!’ riep Laurie met een stem die tussen woede en opluchting in zat. ‘Je bent te laat!’

‘Hé,’ riep Jack terug, en hij spreidde zijn handen. ‘Ik ben er tenminste.’

Laurie moest onwillekeurig glimlachen. ‘Ga de kerk in,’ beval ze speels.

Jack ging de rest van de trap op. Laurie stak haar hand uit en Jack pakte hem vast. Toen boog ze zich dicht naar hem toe en onderwierp hem aan een kritisch onderzoek.

‘God, wat zie je er beroerd uit.’

‘Je moet me niet zo vleien,’ zei Jack met gespeelde verlegenheid.

‘Je hebt je niet eens geschoren.’

‘Er zijn ergere geheimen,’ bekende hij, in de hoop dat ze niet merkte dat hij in meer dan dertig uur niet onder de douche had gestaan.

‘Ik weet niet waar ik me mee inlaat,’ zei Laurie, die nu weer glimlachte. ‘De vriendinnen van mijn moeder zullen diep geschokt zijn.’

‘En terecht.’

Laurie glimlachte zuur om Jacks humor. ‘Jij verandert nooit.’

‘Dat ben ik niet met je eens. Ik merk dat ik ben veranderd. Ik mag dan een tikje te laat zijn, ik ben blij dat ik hier ben. Wil je met me trouwen?’

Lauries glimlach werd breder. ‘Ja, natuurlijk. Dat wil ik al langer dan ik zelf zou willen toegeven.’

‘Ik kan je niet zeggen hoe dankbaar ik ben dat je wilde wachten.’

‘Ik neem aan dat je een ingewikkelde verklaring voor je verschijning op het allerlaatste moment hebt.’

‘Ik verheug me erop je alles te vertellen. Eerlijk gezegd ben ik nog steeds niet bekomen van de ontknoping in Boston. Je zult het niet geloven.’

‘Ik verheug me erop alles te horen,’ zei Laurie. ‘Maar nu kun je beter de kerk in gaan en naar het altaar lopen. Je getuige, Warren, is rijp voor een dwangbuis. Een kwartier geleden stond hij hier buiten en zei hij dat hij, en nu citeer ik, “je reet kapot ging slaan”.’

Laurie duwde Jack de kerk in, waar hij overspoeld werd door de orgelmuziek. Een ogenblik aarzelde hij toen hij door het indrukwekkende schip van de kerk keek. Hij was diep onder de indruk. De rechterkant van de kerk zat stampvol, met nauwelijks nog een vrije plaats, terwijl de linkerkant bijna leeg was, al zag hij Lou Soldano en Chet. Bij het altaar stond de priester, of dominee, of pastor, of rabbijn, of imam: Jack wist het niet en het kon hem niet schelen. Hij gaf niet om georganiseerde religie en had niet het gevoel dat de ene kerk beter was dan de andere. Naast de voorganger stond Warren, en zelfs op een afstand zag die er indrukwekkend uit in zijn smoking. Jack haalde diep adem om moed te vatten en liep naar voren, een heel nieuw leven tegemoet.

De rest van de ceremonie trok als in een waas aan Jack voorbij. Hij moest in deze of gene richting geduwd en gepord worden en ze moesten dingen in zijn oor fluisteren om hem te laten doen wat er van hem verlangd werd. Omdat hij in Boston was geweest, was hij de generale repetitie misgelopen, dus voor hem was het puur improviseren.

Het deel van de ceremonie dat hem het best beviel, was dat ze vlug de kerk uit gingen, want dat betekende dat de beproeving voorbij was. Eenmaal in de auto, had hij rust, maar die was veel te kort. Het was maar een kwartier rijden naar de Tavern on the Green, waar de receptie was.

De receptie was minder belastend voor hem dan de huwelijksceremonie, en onder andere omstandigheden, en als hij niet zo doodmoe was geweest had hij er misschien zelfs van kunnen genieten. Vooral na de zware maaltijd met wijn en het obligate dansen begon Jack weg te zakken. Maar voordat hij dat deed, moest hij telefoneren. Hij verontschuldigde zich bij zijn tafelgenoten en vond een relatief rustige plek bij de ingang van het restaurant. Hij toetste Alexis’ telefoonnummer in en was blij toen ze opnam.

‘Ben je getrouwd?’ vroeg Alexis zodra ze wist dat het Jack was.

‘Ja.’

‘Gefeliciteerd! Ik vind het geweldig en ben erg blij voor je.’

‘Dank je, zus,’ zei Jack. ‘Ik wil me verontschuldigen voor de rol die ik heb gespeeld bij alle narigheid die in jullie leven is gekomen. Je hebt me in Boston uitgenodigd om Craig en daardoor ook jou te helpen, en uiteindelijk heb ik het tegenovergestelde gedaan. Het spijt me verschrikkelijk. Ik voel me medeschuldig.’

‘Dank je voor je verontschuldiging,’ zei Alexis. ‘Ik stel je echt niet verantwoordelijk voor Craigs gedrag en de ontmaskering daarvan. Dat laatste zou volgens mij uiteindelijk toch zijn gebeurd. En om heel eerlijk te zijn, ben ik blij dat ik het nu weet. Dat maakt het voor mij veel gemakkelijker om besluiten te nemen.’

‘Is Craig in de rechtszaal teruggekomen?’

‘Nee, en ik weet nog steeds niet waar hij is. Er is een arrestatiebevel uitgevaardigd en de politie stond al met een huiszoekingsbevel bij ons op de stoep. Ze hebben al zijn papieren in beslag genomen, ook zijn paspoort, dus hij komt niet ver. Waar hij ook is, hij stelt alleen het onvermijdelijke uit.’

‘Vreemd genoeg heb ik medelijden met hem,’ zei Jack.

‘Ik ook.’

‘Heeft hij geprobeerd de kinderen te ontmoeten of te bellen?’

‘Nee, maar dat verbaast me niet. Hij heeft nooit zo’n nauwe band met de kinderen gehad.’

‘Ik denk dat hij met niemand ooit een nauwe band heeft gehad, behalve misschien met jou.’

‘Achteraf geloof ik zelfs met mij niet. Het is een tragedie en ik geloof persoonlijk dat zijn vader een deel van de schuld draagt.’

‘Wil je me op de hoogte houden?’ vroeg Jack. ‘We gaan nu op huwelijksreis, maar ik heb mijn mobieltje bij me.’

‘Ik heb vanmiddag nog iets verontrustends gehoord. Een week geleden heeft Craig een nieuwe hypotheek op ons huis genomen. Hij heeft een paar miljoen dollar opgenomen.’

‘Kon hij dat zonder jouw handtekening doen?’

‘Ja. Toen we het huis kochten, stond hij erop dat het alleen op zijn naam kwam te staan. Hij kwam met een of ander excuus over belastingen en verzekeringen, maar indertijd kon het me niet schelen.’

‘Heeft hij het in contanten opgenomen?’ vroeg Jack.

‘Nee, het schijnt dat het naar een nummerrekening in het buitenland is overgemaakt.’

‘Als je geld nodig hebt, laat het me dan weten. Ik heb meer geld dan ik ooit heb gehad, want de afgelopen tien jaar heb ik bijna niets van mijn salaris uitgegeven.’

‘Dank je, broer. Ik zal eraan denken. We redden ons wel, al moet ik mijn salaris misschien aanvullen door wat privécliënten aan te nemen.’

Na nog wat hartelijke woorden verbrak Jack de verbinding. Hij ging niet meteen naar het feest terug. In plaats daarvan dacht hij aan de oneerlijkheid en grilligheid van het leven. Terwijl hij zich op een huwelijksreis met Laurie en een veelbelovende toekomst verheugde, werden Alexis en haar kinderen geconfronteerd met onzekerheid en emotionele pijn. Dat was genoeg, vond Jack, om iemand tot epicurist of juist erg vroom te maken, het ene uiterste of het andere.

Jack stond op. Hij koos voor het eerste en wilde met Laurie naar huis.

Epiloog

Havana

Maandag 12 juni 2006

14.15 uur

Jack had Laurie op hun huwelijksreis naar een unieke plaats willen brengen, buiten de gebaande paden. Hij had aan Afrika gedacht, maar had dat te ver gevonden. Hij had aan India gedacht, maar dat was nog verder weg. Toen had iemand hem attent gemaakt op Cuba. Eerst had Jack het idee van de hand gewezen, want hij dacht dat het niet kon, maar toen hij op internet ging zoeken, merkte hij al gauw dat hij zich vergiste. Sommige mensen, maar niet te veel, gingen via Canada, Mexico of de Bahama’s naar Cuba. Jack had voor de Bahama’s gekozen.

De vlucht van New York naar de Bahama’s op zaterdag, de dag na de bruiloft, was saai verlopen, maar die met Cubana Airlines van Nassau naar Havana was veel levendiger en amusanter geweest en had hun een voorproefje van de Cubaanse mentaliteit gegeven. Jack had een suite in het Hotel Nacional de Cuba gereserveerd. Hij had gedacht dat daar nog iets van de oude Cubaanse charme was blijven hangen, en daarin werden ze niet teleurgesteld. Het hotel stond aan de Malecón in de Vedadowijk van het oude Havana. Hoewel sommige voorzieningen verouderd waren, was de oorspronkelijke art-decostijl nog overal aanwezig. En vooral de service was geweldig. In tegenstelling tot wat Jack zou hebben gedacht waren de Cubanen een blijmoedig volk.

Gelukkig had Laurie alleen nog maar rustig door het oude centrum van Havana willen wandelen, dat voor het grootste deel was gerestaureerd. Soms kwamen ze buiten het gerestaureerde gedeelte in wijken waar de huizen nog in staat van verval verkeerden, met nog een vage herinnering aan hun vroegere grandeur.

Over het algemeen hadden Jack en Laurie het genoeg gevonden om te slapen en te eten en in de zon te liggen. Daardoor had Jack genoeg tijd gehad om Laurie alles te vertellen wat er in Boston was gebeurd en de situatie uitvoerig met haar te bespreken. Laurie voelde met iedereen mee, ook met Jack. Ze had het een Amerikaanse medische tragedie genoemd. Hij was het daarmee eens geweest.

‘Als we nu eens een tochtje naar het binnenland maakten?’ stelde Laurie plotseling voor. Daarmee doorbrak ze de luie stemming waarin Jack verkeerde.

Jack schermde zijn ogen tegen de zon af en keek zijn vrouw aan. Ze lagen op witte ligstoelen bij het zwembad, beiden in zwemkleding en wederzijds met zonnebrandcrème factor 45 ingesmeerd. Laurie keek hem met opgetrokken wenkbrauwen aan. Hij kon ze nog net boven de rand van haar zonnebril zien.

‘Wil je dit heerlijke leventje van nietsdoen echt opofferen?’ vroeg Jack. ‘Als het hier aan de kust al zo heet is, moet het in het binnenland wel een oven zijn.’

‘Ik zeg niet dat we het vandaag of zelfs morgen moeten doen, maar op een dag voordat we weggaan. Het zou zonde zijn als we alleen de toeristenwijk op dit eiland hebben gezien.’

‘Oké,’ zei Jack zonder veel enthousiasme. Alleen al bij de gedachte aan het hete binnenland van het eiland kreeg hij dorst. ‘Ik ga iets te drinken halen. Wil jij ook wat?’

‘Neem je een van die mojito’s?’

‘Ik kom in de verleiding,’ zei Jack.

‘Jij bent echt op vakantie,’ zei Laurie. ‘Goed. Als jij het doet, doe ik het ook. Misschien moet ik vanmiddag nog wel een dutje doen.’

‘Daar is niets mis mee,’ zei Jack. Hij stond op en rekte zich uit. Eigenlijk had hij er grote behoefte aan om een fiets te huren en een flink stuk te gaan rijden, maar die gedachte hield niet langer stand dan tot halverwege de bar. Lui als hij was, besloot hij er de volgende dag nog eens aan te denken.

Jack trok de aandacht van een van de barkeepers en bestelde de twee drankjes. Het was al bijzonder voor hem dat hij dronk, laat staan ’s middags al, maar hij had zich de vorige dag gestimuleerd gevoeld om het te proberen, en hij had genoten van het heerlijke ontspannen gevoel dat de alcohol hem gaf.

Terwijl hij stond te wachten, liet Jack zijn blik langs het zwembad gaan. Hij wierp een waarderende blik op een paar vrouwen met een figuur van wereldklasse. Toen dwaalde zijn blik af naar de eindeloosheid van de Caribische Zee. Er stond een lichte, zijdezachte bries.

‘Uw drankjes, meneer,’ zei de barkeeper om Jacks aandacht te trekken.

Jack tekende de rekening en pakte de glazen op. Toen hij naar het zwembad terugliep, zag hij het gezicht van een man aan de andere kant van de bar die de vorm van een schiereiland had. Jack keek nog eens goed. Hij boog zich naar voren en staarde onbeschaamd naar de man. De man keek Jack even aan, maar herkende hem blijkbaar niet en richtte zijn blik al gauw weer op de aantrekkelijke latinovrouw die naast hem zat. Jack zag hem gul en vlot lachen.

Jack haalde zijn schouders op, draaide zich weer om en begon naar zijn ligstoel terug te lopen. Na maar een paar stappen draaide hij zich weer om. Hij wilde wat beter gaan kijken, liep om de bar heen en benaderde de man van achteren. Hij liep door tot hij recht achter hem was. Hij hoorde hem praten. Het was vrij goed Spaans, zeker beter dan wat Jack ervan kon.

‘Craig?’ zei Jack zo luid dat de man het kon horen, maar de man draaide zich nog steeds niet om. ‘Craig Bowman,’ zei Jack een beetje harder. Er kwam nog steeds geen reactie. Jack keek naar de twee drankjes die hij in zijn hand had en die hem in zijn mogelijkheden beperkten. Na nog even in tweestrijd te hebben verkeerd boog Jack zich naast de man naar de bar toe, tegenover zijn metgezellin. Jack zette een van de glazen op de bar en tikte de man op de schouder. De man draaide zich om en keek Jack aan. Er was geen herkenning op zijn gezicht te zien, alleen een vraag: opgetrokken wenkbrauwen, gerimpeld voorhoofd.

‘Wat kan ik voor u doen?’ vroeg de man in het Engels.

‘Craig?’ vroeg Jack, en hij keek in de ogen van de man. Als voormalige oogarts keek Jack vaak in de ogen van mensen. Zoals de ogen tekenen van ziekten konden vertonen, zo konden ze ook emoties verraden. Jack zag geen verandering. De pupillen bleven precies even groot.

‘Ik geloof dat u me voor iemand anders aanziet. Ik ben Ralph Landrum.’

‘Sorry,’ zei Jack. ‘Ik wilde u niet lastigvallen.’

‘Hindert niet,’ zei Ralph. ‘Hoe heet u?’

‘Jack Stapleton. Waar komt u vandaan?’

‘Oorspronkelijk uit Boston. En u?’

‘New York,’ zei Jack. ‘Logeert u hier in het Nacional?’

‘Nee,’ zei Ralph. ‘Ik heb een huis buiten de stad gehuurd. Ik zit in de sigarenbranche. En u?’

‘Ik ben arts.’

Ralph leunde achterover zodat Jack zijn vriendin kon zien. ‘Dit is Toya.’ Jack gaf haar voor Ralph langs een hand.

‘Leuk jullie beiden te leren kennen,’ zei Jack, nadat hij voor Toya wat in het Spaans had gehakkeld. Hij pakte zijn glas op. ‘Sorry dat ik stoorde.’

‘Hé, geen punt,’ zei Ralph. ‘Dit is Cuba. Mensen verwachten hier dat je met ze praat.’

Na nog een knikje ging Jack weg. Hij liep om de bar heen en ging naar Laurie terug. Ze steunde op een elleboog en pakte een van de glazen aan. ‘Je hebt de tijd genomen,’ zei ze.

Jack ging op zijn ligstoel zitten en schudde zijn hoofd. ‘Ben je ooit iemand tegengekomen van wie je zeker was dat het iemand was die je kende?’

‘Een paar keer,’ zei Laurie, en ze nam een slokje. ‘Waarom vraag je dat?’

‘Omdat het mij net is overkomen,’ zei Jack. ‘Zie je die man die aan de andere kant van de bar met die weelderig gevormde vrouw in het rood zit te praten?’ Jack wees naar het stel.

Laurie trok haar voeten opzij, ging zitten en keek. ‘Ja, ik zie ze.’

‘Ik was er zeker van dat het Craig Bowman was,’ zei Jack met een kort lachje. ‘Die man lijkt genoeg op hem om zijn tweelingbroer te zijn.’

‘Zei je niet dat Craig Bowman net zulk rossig haar heeft als jij? Die man heeft donker haar.’

‘Nou ja, afgezien van het haar,’ zei Jack. ‘Het is ongelooflijk. Je gaat twijfelen aan je eigen ogen.’

Laurie keek Jack weer aan. ‘Waarom is het zo ongelooflijk? Cuba zou een geschikt toevluchtsoord voor iemand als Craig zijn. Het heeft vast geen uitleveringsverdrag met de Verenigde Staten. Misschien is het Craig Bowman.’

‘Nee, dat is hij niet,’ zei Jack. ‘Ik had het lef om het hem te vragen en ik heb op zijn reactie gelet.’

‘Nou, maak je er maar niet druk om,’ zei Laurie. Ze ging weer liggen met het drankje in haar hand.

‘Ik maak me er niet druk om,’ zei Jack. Hij ging ook liggen. Toch kon hij het niet uit zijn hoofd zetten. Plotseling had hij een idee. Hij ging rechtop zitten, greep in de zak van zijn badjas en haalde zijn mobieltje tevoorschijn.

Laurie had zijn plotselinge beweging gevoeld en deed een oog open. ‘We bel je?’

‘Alexis,’ zei hij. Ze nam op maar zei tegen Jack dat ze niet kon praten omdat ze net tussen twee sessies in zat.

‘Ik heb alleen even een vraag,’ zei Jack. ‘Ken je toevallig een zekere Ralph Landrum uit Boston?’

‘Ja, die kende ik,’ zei Alexis. ‘Zeg Jack, ik moet nu echt gaan. Ik bel je over een paar uur.’

‘Waarom sprak je in de verleden tijd?’ vroeg Jack.

‘Omdat hij overleden is,’ zei Alexis. ‘Hij was een van Craigs patiënten en hij is ongeveer een jaar geleden aan een lymfoom gestorven.’

Nawoord

De conciërgegeneeskunde (in de Verenigde Staten concierge medicine, retainer medicine, boutique medicine of luxury primary care genoemd) is een relatief nieuw verschijnsel dat zich het eerst voordeed in Seattle. Zoals in Crisis wordt beschreven, houdt een conciërgepraktijk in dat de patiënten een jaarlijkse contributie moeten betalen die varieert van honderden tot vele duizenden dollars per persoon (in de meeste gevallen meer dan vijftienhonderd dollar, met een maximum van ongeveer twintigduizend). Omdat dit honorarium niet als een premie voor een ziektekostenverzekering mag worden beschouwd (dat zou in strijd met de voorschriften zijn), wordt de patiënt een waslijst aangeboden van specifieke medische aandacht en diensten die niet door verzekeringen worden gedekt, zoals uitgebreide jaarlijkse onderzoeken, preventieve zorg, voedingsadvies en individuele gezondheidsprogramma’s, om er maar een paar te noemen. Het echte voordeel is de garantie van de arts dat hij het aantal patiënten in zijn praktijk veel kleiner zal houden dan gebruikelijk is, waardoor speciale voordelen en speciale toegang tot standaarddiensten mogelijk worden, al blijft de betaling de verantwoordelijkheid van de cliënt, hetzij via een verzekering hetzij uit eigen zak.

Tot de voordelen kunnen behoren: een heel persoonlijke relatie tussen arts en patiënt, contacten die zo lang kunnen duren als nodig is, een aangenamere, minder drukke receptieruimte (die geen ‘wachtkamer’ wordt genoemd, want het is juist een van de voordelen dat een patiënt zo min mogelijk hoeft te wachten), huisbezoeken of bezoeken van de patiënt aan de praktijk wanneer dat nodig en wenselijk is, hulp bij het maken van afspraken met specialisten en onmiddellijke consultatie, en soms reist de dokter zelfs naar verre plaatsen als de patiënt onderweg ziek wordt of gewond raakt. De speciale toegang tot de arts houdt onder meer in dat voor dezelfde dag een afspraak kan worden gemaakt, als dat nodig is, of zeker binnen een dag of zo, en dat de arts vierentwintig uur per dag via zijn mobiele telefoon, huistelefoon en e-mailadres toegankelijk is.

In vaktijdschriften en ook in The New York Times en andere massamedia zijn artikelen over conciërgegeneeskunde verschenen, maar toch is deze langzaam opkomende praktijkstijl nog grotendeels onbekend bij de overgrote meerderheid van het publiek. Ik denk dat daar verandering in zal en moet komen, want de conciërgegeneeskunde is het zoveelste subtiele maar significante symptoom van het gebrekkig functioneren van de Amerikaanse gezondheidszorg. Vroeger was goede, patiëntgerichte geneeskunde beschikbaar zonder dat er vooraf een bedrag per jaar betaald hoefde te worden, en zo zou het nu ook moeten zijn. Nog belangrijker is het algemeen inzicht dat er over de hele wereld al grote ongelijkheid is wat de toegang tot gezondheidszorg betreft, en je hoeft niet superslim te zijn om te begrijpen dat de conciërgegeneeskunde een slechte situatie alleen maar veel slechter zal maken: de artsen die zo’n praktijk hebben, zullen per definitie veel minder patiënten behandelen, en al die patiënten die om welke reden dan ook het lidmaatschapsbedrag niet betalen, worden geconfronteerd met een beperkter stelsel dat minder keuze te bieden heeft. Een handjevol senatoren heeft officieel bij het Department of Health and Human Services geklaagd over de potentiële gevolgen die het verschijnsel voor Medicare-patiënten kan hebben, die het moeilijker zullen krijgen om een huisarts te krijgen. In antwoord daarop gaf het Government Accountability Office in augustus 2005 een rapport uit waarin werd gesteld dat de conciërgegeneeskunde nog geen probleem was maar dat de trend aandachtig zou worden gevolgd. Daarmee werd gesuggereerd dat er problemen ontstaan wanneer de praktijkstijl zich sterk uitbreidt. Helaas kan ik er persoonlijk van getuigen dat die situatie al is ontstaan in Naples, Florida, waar de conciërgegeneeskunde wortel heeft geschoten. Het is voor een nieuwe Medicare-patiënt tegenwoordig moeilijk om in Naples een huisarts te krijgen zonder het vereiste conciërgebedrag of een buitensporig jaarlijks vast bedrag te betalen of uit Medicare te stappen. Hoewel ik toegeef dat Naples in economisch opzicht een unieke gemeenschap is, geloof ik dat dit een voorbode is van wat er in andere plaatsen in de Verenigde Staten en ook in andere landen zal gebeuren.

Hoewel er artikelen over conciërgegeneeskunde zijn verschenen, heb ik er nog niet een gelezen dat inging op de vraag waarom dit verschijnsel juist de laatste tijd is opgekomen. Meestal worden economische verklaringen gegeven waarin het idee centraal staat dat de conciërgegeneeskunde zinvol is vanuit een marktperspectief. Per slot van rekening zou iedereen – mits hij of zij het zich kan veroorloven – de beloofde voordelen wel willen, zeker in het licht van de problemen die mensen vandaag de dag maar al te vaak hebben als ze naar de dokter willen gaan. En welke arts zou het niet prettig vinden om vooraf financiële zekerheid te hebben en in alle rust het vak te kunnen beoefenen dat hij of zij op de universiteit heeft geleerd? Helaas verklaart dat oppervlakkige antwoord niet waarom het verschijnsel nu wel zinvol is en, laten we zeggen, twintig jaar geleden niet. Ik denk dat er een ander antwoord is: de conciërgegeneeskunde is een direct gevolg van de erbarmelijke, ongekende staat van chaos waarin de gezondheidszorg momenteel over de hele wereld verkeert. Er zijn zelfs mensen die zeggen dat allerlei factoren samen een ramp vormen voor de gezondheidszorg, met name in de Verenigde Staten.

In de afgelopen kwarteeuw heeft de medische praktijk met een aantal problemen te kampen gehad, maar nooit eerder deden zich zo veel problemen tegelijk voor als nu. We hebben tegelijk te maken met agressieve beperking van medische kosten, tekorten aan personeel en materiaal, snel voortschrijdende technologie, actieve en gerechtvaardigde pogingen om het aantal medische fouten te beperken, steeds meer processen en toekenningen van schadevergoeding, stijgende bijkomende kosten, een verbijsterende vermenigvuldiging van verzekeringsproducten, inclusief managed care met de daarmee samenhangende beïnvloeding van de medische besluitvorming, en zelfs de veranderende rol van ziekenhuizen. Al die krachten hebben ertoe bijgedragen dat de eerstelijnszorg, de basis van de geneeskundepraktijk, een nachtmerrie en vaak zelfs onmogelijk is geworden. Wil een huisarts zich kunnen handhaven en genoeg verdienen om zijn deuren open en het licht aan te houden (of zijn werk in een managed care-omgeving te behouden), dan moet hij zijn patiënten in een enorm tempo behandelen, en de resultaten daarvan zijn volkomen voorspelbaar: ontevredenheid aan de kant van de arts en de patiënt, en ironisch genoeg een toenemend beroep op de geneeskunde, steeds hogere kosten en steeds meer schadeclaims.

Neem het volgende voorbeeld: een patiënt met enkele langdurige lichte aandoeningen (bijvoorbeeld hoge bloeddruk en een verhoogde cholesterolspiegel) komt met klachten over schouderpijn en buikpijn bij zijn huisarts. In een hedendaagse praktijk heeft de arts maar een kwartier om alles af te handelen, inclusief de elementaire beleefdheden. Zoals te begrijpen is, zullen de aandoeningen waarvoor de arts al eerder de verantwoordelijkheid heeft genomen voorrang krijgen (de hoge bloeddruk en verhoogde cholesterolspiegel). Pas daarna zal hij zich met de nieuwe symptomen bezighouden. Terwijl de klok tikt en de wachtkamer vol ontevreden patiënten zit omdat het schema overhoop is gegooid door een klein spoedgeval eerder op de dag (iets wat bijna dagelijks gebeurt), zal de arts kiezen voor een snelle afhandeling. Hij laat bijvoorbeeld een MRI- of CAT-scan voor de schouder doen en verwijst de patiënt naar een maag-darmspecialist voor de buikpijn. Omdat hij onder druk staat om de kosten van zijn praktijk te kunnen voldoen, heeft de arts geen tijd om elke klacht deugdelijk te onderzoeken en daarbij ook naar de voorgeschiedenis te kijken. Als gevolg daarvan worden patiënten te vaak doorverwezen, met alle ongemak voor hen van dien. De kosten stijgen en zowel patiënt als arts is ontevreden. De huisarts wordt door de omstandigheden gedwongen meer als triageassistent dan als volledig opgeleid medicus te functioneren.

Om op de vraag terug te komen waarom de conciërgegeneeskunde in deze tijd tot ontwikkeling is gekomen en niet in het verleden, ik geloof dat het een direct gevolg is van al die tegelijk optredende negatieve ontwikkelingen in de gezondheidszorg en de daaruit voortkomende desillusie en ontevredenheid van artsen, een ontevredenheid die een epidemische omvang heeft aangenomen, zoals uit tal van enquêtes blijkt. Artsen zijn ontevreden, vooral huisartsen. In dat licht is de conciërgegeneeskunde eerder een reactie dan een marktstrategie. De conciërgegeneeskunde is een poging om de kloof te overbruggen tussen enerzijds de geneeskundebeoefening die artsen op de universiteit hebben geleerd en in de praktijk hoopten te brengen en anderzijds de geneeskundebeoefening waartoe ze gedwongen worden, hetzij door bureaucratie (overheid of managed care) hetzij door gebrek aan middelen (geen materiaal of faciliteiten), en tussen de verwachtingen van patiënten en de realiteit van wat de arts in werkelijkheid te bieden heeft[1]. De conciërgegeneeskunde is in de Verenigde Staten begonnen, maar omdat de desillusie en ontevredenheid van artsen een wereldwijd verschijnsel is, zal deze praktijkvorm zich naar andere landen verspreiden, voorzover dat nog niet is gebeurd.

Vanuit rationeel perspectief heb ik moeite met het concept van de conciërgegeneeskunde om dezelfde redenen die dokter Herman Brown opgeeft als hij in Crisis namens de eiser zijn getuigenverklaring aflegt. Deze praktijkvorm schendt het principe van de maatschappelijke gerechtigheid, een van de drie fundamenten van het Physician Charter, een onlangs geformuleerde standaard van medisch professionalisme: artsen moeten ‘eraan werken discriminatie in de gezondheidszorg weg te nemen, of die nu gebaseerd is op ras, sekse, socio-economische status (cursivering van mij), etniciteit, religie of andere maatschappelijke indelingen’[2].

Nu doet zich een probleem voor. Hoewel ik in filosofisch opzicht een tegenstander van de conciërgegeneeskunde ben, ben ik er ook voor, en daardoor voel ik me hypocriet. Ik geef meteen toe dat als ik in deze tijd een praktiserende huisarts was ik veel liever een conciërgepraktijk zou hebben dan een standaardpraktijk. In zo’n geval zou ik als excuus aanvoeren dat ik liever één persoon goed zou behandelen dan tien mensen slecht. Misschien zou ik ook zeggen dat ik het recht had om de geneeskunde te beoefenen zoals ik dat zelf wilde. Jammer genoeg zou ik daarmee voorbijgaan aan het feit dat de samenleving veel geld uitgeeft aan de opleiding van alle artsen, ook mijzelf, en dat daar voor die artsen de verplichting uit voortkomt om iedereen te behandelen, niet alleen degenen die een jaarlijkse bijdrage kunnen betalen. Misschien zou ik dan zeggen dat de conciërgegeneeskunde in dezelfde sfeer ligt als particuliere scholen en dat welgestelde patiënten het recht hebben om voor extra diensten te betalen. Helaas zou ik dan voorbijgaan aan het feit dat mensen die hun kinderen naar een particuliere school sturen ook via de belastingen voor gewone scholen moeten betalen. Ik zou voorbijgaan aan het feit dat medische dienstverlening, zelfs op een elementair niveau, ongelijk verdeeld is, en ik zou die ongelijkheid alleen maar groter maken. Uiteindelijk zou ik mezelf moeten toegeven dat de reden waarom ik een conciërgepraktijk zou willen hebben waarschijnlijk meer te maken had met de dagelijkse professionele voldoening die ik aan mijn werk zou beleven, al zou ik diep in mijn hart toegeven dat ik een andere arts was geworden dan toen ik van de universiteit kwam. Deze erkenning houdt in dat ik de schuld niet leg bij de artsen die de conciërgegeneeskunde beoefenen maar bij het systeem dat hen daartoe heeft gedwongen.

Het is altijd gemakkelijker om kritiek uit te oefenen dan om problemen op te lossen. Toch geloof ik dat er een mogelijkheid is om de groei van de conciërgegeneeskunde tegen te gaan, en wel een nogal eenvoudige. We hoeven alleen maar het mechanisme van vergoedingen voor eerstelijnszorg te veranderen, een mechanisme dat tegenwoordig gebaseerd is op een eenvoudig vast tarief van iets meer dan vijftig dollar per bezoek, zoals dat is vastgesteld door Medicare (Medicare fungeert in feite als trendsetter voor de gezondheidszorg). Zoals ik al zei, is de eerstelijnszorg het fundament van de gezondheidszorg, en daarom druist die lage, vaste vergoeding tegen de intuïtie in, zoals blijkt uit het voorbeeld dat ik gaf. Patiënten en ziekten lopen sterk uiteen, en als de patiënt vijftien minuten, dertig minuten, veertig minuten of zelfs een uur nodig heeft, moet de arts dienovereenkomstig betaald worden. Met andere woorden, de vergoeding voor eerstelijnszorg moet zijn gebaseerd op tijd, inclusief telefoon- en e-mailtijd. Er zou ook met een variabele schaal gewerkt moeten worden, afhankelijk van het opleidingsniveau van de arts. Dat is niet meer dan redelijk.

Als de vergoedingen voor de eerstelijnszorg op zo’n rationele manier waren geregeld, zou de kwaliteitszorg worden gestimuleerd, zou de eerstelijnsarts terecht weer veel autonomie krijgen en zou de tevredenheid van zowel arts als patiënt toenemen. Daar komt nog bij dat de trend naar conciërgegeneeskunde zou afnemen. Ik geloof ook dat zo’n vergoedingenstelsel het paradoxale effect zou hebben dat de algehele kosten van de gezondheidszorg zouden dalen doordat minder naar specialisten zou worden verwezen. Wat dat betreft, zou het vergoedingenstelsel het accent moeten verleggen van de op ingrepen gebaseerde specialistenzorg naar de eerstelijnszorg.

Sommigen zullen nu misschien tegenwerpen dat wanneer de vergoedingen op de factor tijd gebaseerd zijn de deur wordt opengezet naar het soort misbruik dat veel voorkomt in beroepen waar de nota’s gebaseerd zijn op tijd, maar daar ben ik het niet mee eens. Ik denk dat misbruik eerder uitzondering dan regel zou zijn, vooral omdat er met het pas uitgevaardigde Physician Charter een krachtige trend is om het medisch professionalisme op een hoog peil te houden.

Ten slotte wil ik iets over medische fouten zeggen. Toen ik in de jaren zeventig mijn lange medische opleiding voltooide en een kleine particuliere praktijk begon, kwam ik midden in de eerste golf van medische schadeclaims terecht. De oorzaak daarvan was een plotseling groot aantal overwinningen dat door eisers werd behaald. Zoals veel andere artsen merkte ik dat het moeilijk was om me te verzekeren, want veel grote maatschappijen waarbij je je tegen dit soort claims kon verzekeren, trokken zich plotseling van die markt terug. Gelukkig keerde de rust terug toen er alternatieve verzekeringsmethoden voor artsen kwamen, en alles ging goed tot in de jaren tachtig, toen zich opnieuw een crisis van medische claims voordeed. Wederom nam het aantal schadeclaims plotseling toe en werd er ook aanmerkelijk meer schadevergoeding toegekend. Dat leidde tot een verontrustend grote stijging van de verzekeringspremies.

Tijdens die twee crises was het stelsel van de gezondheidszorg veerkrachtig genoeg om de toegenomen kosten te dragen, vooral door ze uiteindelijk aan patiënt en via Medicare aan de overheid door te berekenen. Als gevolg daarvan beperkte de verstoring van het systeem zich tot een grotere hekel die artsen aan advocaten kregen, vooral aan wat ze als ‘hebzuchtige’ schadeclaimadvocaten beschouwden. Ik kan me die tijd nog goed heugen, en ik was het met mijn collega’s eens. Ik was nauw met de academische geneeskunde verbonden en had de indruk dat alleen de goede artsen die bereid waren de moeilijke gevallen aan te nemen het slachtoffer van schadeclaims werden. Als gevolg daarvan was ik een fervent voorstander van wat de meeste artsen als de oplossing beschouwden, namelijk een hervorming van de wetgeving: beperking van niet-economische beloningen, beperking van advocatenhonoraria, aanpassing van bepaalde verjaringstermijnen en het elimineren van hoofdelijke aansprakelijkheid.

Helaas doet zich nu weer een schadeclaimcrisis voor, en hoewel de oorzaken ongeveer dezelfde zijn – namelijk een grote opleving van schadeprocessen waarin bovendien nog hogere schadevergoedingen worden toegekend – is deze crisis anders en veel erger dan de vorige twee. De nieuwe crisis leidt tot problemen bij het verkrijgen van een verzekering en tot sterk stijgende premies, maar bovendien doet deze crisis zich voor in een tijd dat allerlei factoren tezamen een ramp voor het stelsel van gezondheidszorg vormen. De schadeclaims vormen zelf ook een van die factoren. Naast andere factoren, waarvan ik sommige heb genoemd, kunnen de toegenomen kosten die door de crisis worden veroorzaakt niet worden doorberekend. De zwaarbeproefde artsen krijgen de volle kracht van de storm over zich heen, en dat maakt hun ontevredenheid en desillusie nog veel groter. Als gevolg daarvan wordt de toegang tot de gezondheidszorg op sommige terreinen bemoeilijkt doordat artsen weggaan of hun praktijk verlaten en allerlei riskante diensten niet meer willen verlenen. Naast de economische problemen is zo’n proces een verschrikkelijke ervaring voor een arts, zoals duidelijk blijkt uit Crisis, zelfs wanneer de arts uiteindelijk van blaam wordt gezuiverd, zoals meestal gebeurt.

Aangezien deze nieuwe schadeclaimcrisis zich voordoet ondanks nieuwe wetgeving die in een aantal staten is ingevoerd, en omdat er nieuwe informatie over de mate van lichamelijke schade ten gevolge van een medische behandeling beschikbaar is gekomen, ben ik van standpunt veranderd. Ik zie hervormingen in de wetgeving niet meer als de oplossing. Bovendien ben ik niet meer zo bijziend dat ik het probleem zie als een confrontatie tussen de ‘goeden’ en de ‘slechten’, waarbij de altruïstische artsen het moeten opnemen tegen hebzuchtige advocaten. Zoals ook uit het verhaal van Crisis naar voren komt, ben ik er nu van overtuigd dat de schuld aan beide kanten ligt, met ‘goeden’ en ‘slechten’ in beide kampen. Ik schaam me dan ook voor mijn vroegere, naïeve beoordeling. De veiligheid van de patiënt en een passende schadevergoeding voor alle patiënten die onder een verkeerde behandeling hebben geleden zijn belangrijker dan het beantwoorden van de schuldvraag en ook belangrijker dan het toekennen van grote schadevergoedingen aan een klein aantal patiënten in een soort claimloterij. Er zijn betere manieren om met het probleem af te rekenen, en het publiek zou daarop moeten aandringen, ondanks bezwaren van de huidige belanghebbenden: de georganiseerde medische stand en de advocaten die zich met medische schadeclaims bezighouden.

Het is een feit dat schadeclaims geen goed middel zijn om medische fouten tegen te gaan. Uit onderzoeken is gebleken dat in het bestaande systeem de grote meerderheid van de claims niet legitiem is, dat de grote meerderheid van de legitieme gevallen niet tot een claim leidt, en dat er vaak schadevergoedingen worden toegekend zonder dat een duidelijk bewijs voor nalatigheid is geleverd. Zo’n resultaat is niet bepaald een aanbeveling. Kortom, de huidige methode om op medische fouten te reageren schiet tekort in haar beide zogenaamde doelen: benadeelde patiënten een schadevergoeding geven en medische nalatigheid effectief tegengaan. Daar staat tegenover dat er door de verzekeringspremies die artsen en ziekenhuizen moeten betalen genoeg geld beschikbaar is voor een betere strategie. Momenteel komt maar heel weinig van dat geld bij patiënten terecht, en degenen die iets krijgen, krijgen dat vaak pas na bittere strijd. We hebben behoefte aan een systeem dat het geld zonder vertraging aan benadeelde patiënten geeft en intussen openlijk onderzoek doet naar de oorzaak van de benadeling om er op die manier voor te zorgen dat het de volgende patiënt niet ook overkomt. Er zijn veel voorstellen voor zo’n systeem gedaan, variërend van een soort allriskverzekering tot een ongevallenuitkering en methoden van arbitrage en bemiddeling. De tijd voor een alternatieve benadering is aangebroken.

1   Zuger, A., ‘Dissatisfaction with Medical Practice’, NEJM, 350:69-75, 2004.

2   ‘A Physician Charter’, American Board of Internal Medicine Foundation, American College of Physicians Foundation, European Federation of Internal Medicine, 2005.

Dankwoord

Zoals bij het schrijven van mijn op feiten gebaseerde romans gebruikelijk is, moest ik voor antwoorden op mijn talloze vervelende vragen te rade gaan bij vrienden en kennissen. Dat was vooral belangrijk voor Crisis, omdat de verhaallijn een brug vormt tussen geneeskunde en recht. Hoewel ik iedereen bedank die mij zo bereidwillig terzijde heeft gestaan, wil ik graag de volgende personen bij name noemen (in alfabetische volgorde):

John W. Bresnahan, onderzoeker, Division of Professional Licensure, Commonwealth of Massachusetts

Jean R. Cook, psychologe

Joe Cox, fiscaal jurist en vermogensplanner

Rose Doherty, wetenschappelijk medewerkster
dr. Mark Flomenbaum, Chief Medical Examiner, Commonwealth of Massachusetts

Peter C. Knight, advocaat, gespecialiseerd in medische fouten

Angelo MacDonald, advocaat, gespecialiseerd in strafrecht, voormalig officier van justitie

Gerald D. McLellan, advocaat, gespecialiseerd in familierecht, voormalig rechter
dr. Charles Wetli, Chief Medical Examiner, Suffolk County, New York

Table of Contents

- Proloog
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- Epiloog
- Nawoord
- Dankwoord